Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : Series latina"

See other formats 


RBS&tf£ 


fli 

■■■•■■■■ 


'■.'..'■-■•.•".'".".■...;.■• 


:■;■■■■"■'■■■■■ 

HKffii 


■;:-,'■'■ 
''    :    , 

'■•'■■■:•'■ 

■•!■'■ 

V  ■:•  ■'".' 

Wm 


'-■•"■'"  -t. ■■'■.*'..  ..-'*;.>  ■' 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/patrologiaecur168mign 


PATROLOGLE 

CURSUS  GOMPLETUS 

SEU  BIHLIOTHECA   UNIVERSALIS,  1NTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  OECONOMICA, 

OMNIll  SS.  P.WMM,  DOCTORUM  MRlPTORHQliE  ECCLESIASTICOKUM 

SIVE    LATINORUM,    SIVE    GRfiCORUM, 

QUI  AB  JEVO  APOSTOLICO  AD  jETATEM  INNOCENTII  III  (ANNO  1216)  PRO  LATINIS 
ETAH  CONCILII  FLORENTINT  TEMPORA  (ANNO  1439)  PRO  GR^ECIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO  CHRONOLOGICA 

OMNIUM  QVM  EXSTITERE  MONUMENTORUM  CATIIOLICjE  TRADITIONIS  PER  QUINDECIM  PRIORA 

ECCLESLE  S.ECULA  ET  AMPLIUS, 

JUXTA      EDITIONES     ACCURATISSIMAS,      INTER    SE     CUMQUE     NONNULLIS     CODICIBUS     MANUSCRIPTIS     COLLATAS,     PERQUAM 

DILIGENTER    CASTIGATA  J    DISSERTATIONIBUS,    COMMENTARIIS,    VARIISQUE    LECTIONIBUS    CONTINENTER    ILLUSTRATA   J 

OMNIBUS    OPERIBUS    POST   AMPLISSIMAS    EDITIONES    QU.E   TRIBUS    NOVISSIMIP      S^ECULIS     DEBENTUR    ABSOLUTAS 

DETECTIS    AUCTAJ  INDICIBUS  PARTICULARIBUS  ANALYTICIS,  SINGULOS  SIVE  TOMOS  SIVE  AUCTORES  ALICUJUS 

UOMENTI    SUBSEQUENTIBUS,    DONATA  ;    CAPITULIS    INTRA    1PSUM    TEXTUM    RITE    DISPOSITIS,    NECNON    ET 

TITULIS  SINGULARUM  PAGINARUM  MARGINEM  SUPERIOREM  DISTINGUENTIBUS  SUBJECTAMQUE  MATE- 

RIAM    SIGNIFICANTI8US,    ADORNATA ;    OPERIBUS    CUM    DUBIIS,  TUM    APOCBTPHIS,  ALIQUA    VERO 

AUCTORITATE  IN  ORDINE    AD   TRADITIONEM    ECCLESIASTICAM  POLLENTIBUS,  AMPLIFICATA  ; 

DUCENTIS      ET     AMPLIUS      LOCUPLETATA     INDICIBUS',   AUCTORUM     SICUT      ET     OPERUM,      ALPHABETICIS,     CIIRONOLOGICIS. 

STATISTICIS,    SYNTHETICIS,    ANALYTICIS,    ANALOGICIS,    IN    QUODQUE     RELIGIONIS     PUNCTUM,    DOGMATICUM,    MORALE, 

HTURGICUM,    CANONICUM,    DISCIPLINARE,    HISTORICUM,    ET   CUNCTA    ALIA    SINE    ULLA    EXCEPTIONE  ;    SED  PR.fi- 

SERTIM     IIUOBUS     INDICIBUS     IMMENSIS     ET     GENERALIBUS,     ALTERO     SCILICET     RERUM,      QUO     CONSULTO, 

QUIDQUID  NON    SOLUM    TALIS   TALlSVK    PATER,  VERUM  ETIAM    UNUSQUISQUE    PATRUM,    NE    UNO    QUIDEM 

OMISSO,    IN    QUODLIBET    THEMA    SCRIPSEBIT,  UNO    INTUITU  CONSPICIATUR  J  ALTERO  SCR  IPTUR/E 

SACR/E,    EX    QUO    LECTORI    COMPERIRE    SIT   OBVIUM   QUINAM    PATHl.S    I-.T  IN    QUIBUS   OPERUM 

SUORUM     LOCIS     SINGULOS     SINGULORUM     LIBRORUM      S.     SCRIPTUR-E    VERSUS,     A     PBJMO 

GENESEOS    USQUE    AD    NOVISSIMUM    APOCALYPSIS,    COMMENTATI    SINT. 

EDITIO    ACCURATISSIMA,    CETERISQUE     OMNIBUS     FACILE     ANTEPONENDA,     SI     PERPENDANTUR     CHARACTERUM     NITlDlTAS 

CHART/E     QUALITAS,    1NTEGRITAS     TEXTUS,     PERFECTIO     CORRECTIONIS,     OPERUM      RECUSORUM     TUM    VARJETAS,    TUM 

NUMERUS,     FORMA    VOLUMINUM     PEBQUAM    COMMODA    SIBIQUE    IN    TOTO     PATROLOGI^E     DECURSU     CONSTANTER 

SIMILIS,      PRETII      EXIGUITAS,      PRyESERTIMQUE      ISTA     COLLECTIO,      UNA,      METHODICA      ET       CHRONOLOGICA 

SEXCENTORUM    FRAGMENTORUM    OPUSCULORUMQUE    HACTENUS    HIC    ILLIC    SPARSORUM,  PRIMUM    AUTEM 

IN   NOSTRA    BIBLIOTHECA,    EX    OPERIBUS    ET   MSS.  AD  OMNES  -ETATES,  LOCOS,  LINGUAS  FORMASQUE 

PERTINENTIBUS    COADUNATORUM. 

SERIES    LATINA, 

IN  QUA  PRODEUNT  PATRES,   DOCTORES  SCRIPTORESQUE  ECCLESLE  LATLN^ 
A  TERTULLIANQ  AD  INNOCENTIUM  III. 

ACCURANTE     J.-P.     MIGNE, 

Bibliotheete  Cleri  nniverste, 

SIVE  CURSUUM  COMPLETOUUM  IN  SINGULOS  SCIENTIjE   ECCLESIASTICjE   RAMOS  EDITOKE 


1>ATI\0WG1JE  LATINM  TOMUS    CLXYlll. 
R.  D.  D.  RUPERTUS  ARRAS  MONASTERII  S.  HERIRERTI  TUITIENSIS. 


PARISIIS 

ArUD    GARNIER    FRATRES,    EDITORES   ET    J.-P.    MIGNE    SUO.CESSORES, 
IN  VIA  DICTA  :  A  VENUE  DU  MAINE,  208. 

1893 


Clichy.  —  Ex  typis  PAUL  DLPOXT,  12,  via  dicla  Bac-d'Asnieres.  128. 8. 03. 


3HE1NSTITUTE  OF  I  STUCiES 

10  ELf/iSLSY  PLACE 
TORONTO  6,  CAf.ADA. 


2/&g 


31 


S/ECULUM     XII 


R.D.D.RUPERTI 

ABBATIS 

MONASTERII   S.    HERIBERTI   TUITIENSIS 

VIRI  LONGE  DOCTISSIMI  SUMMIQUE  INTER  VETERES  THEOLOGI 

OPEH  i  0!l\l A 

JUXTA   EDITIONEM    VENETAM   ANNI    1748   PR.CVU    DILIGENTISSIMA    EMENDATIONE   AD    PRELUU 
KEVOCATA,    VARIISQUE   MONUMENTIS    AUCTA 


ACGURANTE  J.-P.  MIGNE 
Bibliothecse  Cleri  Universae 

SIVE 

CURSCUM    COMPLETORUM   IN    SINGULOS  SCIENTLE   ECCLESIASTIC/E   RAMOS   EDITORE 


■H&flKSH— — =. — 


TOMUS    SECUNDUS 


PARISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCGESSORES, 
IN  VIA  DICTA  :  AVENVE  DU  MAINE,  208. 

1893 


ELENCHUS 

AUCTORUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  CLXVIII  CONTINENTUR 


KUPERTUS  ABBAS  TUITIELNSIS. 

(OPEWW    CONTlf«U\T10.) 


Comraentaria  in  duodeeim  prophetas  minores.                                     Col.         9 

—  in  Cantica.  839 

—  in  Job.  963 

—  in  librum  Ecclesiastes.  1197 
De  gloria  et  lionore  Filii  hominis,  1307 


-«-«>-©-' 


R.  D.  D.  RUPERTI 


ABBATIS  TDITIEXSIS 


COMMENTARIORUM 


IN 


MiODECH  PROPIIETAS  KIKOIES 


LIBRI   XXXI. 


PROLOGUS  D.  RUPERTI 


IN  EXPLANATIONEM  PROPHETARUM 


t-3  Spiritui  sancto,  etomnibus,  quorum  per  A  tur  exstitisse  Deum,  priusquam  per  carnis  na 


os  ipse  locutus  est,  sanctis  prophelis,  vinllus- 
trissime  Colonien^ium  archiptae->ul  Friderice, 
jiicutuiiim  esse  nostrum  eloquium  non  vane  spe- 
ramus,  dum  Clirisii  Filii  Deisacrameata  praedi- 
cantes,  ipscrum  testimoniis  opporlune  et  conve- 
nienter  utimur.  Uno  namqueel  eodem  actu.dum 
fidem  noslram  Deo  oflVrimus,  ipsorum  quoque 
testes  sumus,  ipsnrum  fidei  tesliinonium  perhi- 
hemus.  Hnc  nimirum  illis  gratuin  esse  et  jucun- 
dum  non  dubitamus.  Ait  enim  unus  illorum, 
Isaias,  in  thesauro  tidei  et  veibo  Domini  valde 
copiosus  :  Et  dixit  Dominus  acl  me  :  Some  tibi 
librum  grawiem,  et  scribe  in  eostylo  hominis: 
Velociter  spolia  detrahe.  cito  prxdare.  Et  adhi- 
bui mihi  testi-s  /ideles,  Uriam  sacerdotem  et  Za- 
cliariam,  filium  Barachix  ;  et  accessi  ad  prophe- 


tivitatem  venerit  in  hunc  mundum?  Hoc  ele- 
ganterper  tale  nomen  prae  licatur  :  Accelera 
spolia  detrahere.  Festina  prxdari,  et  per  talem 
nominis  ralionem,  quia  anlequam  sciat puer  vo- 
care  pahem  suum  et  tnalrem  suam,  auferetur 
fortitudo  D  imisci  et  spolia  Samarix  coram  rege 
Assyriorum.  Qualis  enim  vel  qtianlaest  accele- 
ralio  spolia  detrahendi,  sive  fesiinatio  piaedan- 
di,  piius  spolia  detrahere,  prius  praedari,  quam 
hnbere  matrem,  vel  vocare  patrem,  qui  fuit 
Joseph  secundum  adoptionem  pueri  hujus! 
Idem  ergo  est  ac  si  dicat  quia  puer  iste,  quem 
Virgo  concepit  et  peperi',  Deus  erat  priusquam 
idem  homo  tieret,  el  salvavit  Hierusalem  et  Ju- 
dam  a  rege  Damasci  Ra<in,  et  a  n  ge  Snmariae 
Faccee,   filio  Romeliae,   qni  tunc  illura   pariter 


tissam,et  concepit,  et  peperit  filium.   rt  duit  g  impugnabant.  et  a  ceeieris  quoqne.  bostibns  e 

quibus  ille  populus  auxilio  superno  lib^ratus 
pst.  Profecto  hujusmodi  prophetias  sctibere, 
accedere  fuit  ad  prophetissam,  de  qua  dicit, 
et  arce^siad  prophetis\am,et  roncepit,  et  peperit 
filium.  Quaenam  e>l  illa  prophelissa,  nisi  illade 
qua  piae  ocutus  fuerat,  mater  Fmmanuelis, 
virgo  Maria,  graiia  p|pna,  in  qua  oninis  pro- 
phetia  implenda  erat?  Iste  accessus  ad  hanc 
prophetissam  lalis  est,  qnalis  introitns  ho- 
norali  viri  in  sanctuaiium  Domini  cum  ohlatio- 
ne  solemni.  cum  lalenlo  quod  offerat  anri  pro- 
bati  aique  purissimi.  Testes  hnjus  rei,  i|iind  la- 
liter  ad  prnphetissam  4  iliam  sccesserit,  quod 
propheiiae  in  ea  ci  mplenuae  suam  poriionem 
conscripserit,  gratulaturse  hahere  tam  aposto- 


Dominus  ad  me  :  Voca  nomen  cjits,  Acce/era  spo 
lia  detrahere,  Festina  prxdari,  qwa  antequam 
sciat  puer  vucare  patrem  suum  et  inatrem  suam, 
auferetur  /ortitudo  Damasci  et  spolia  Samarix 
coram  reye  Assyriorum  (ha.  vin)  Quisnam  est 
liber  ille  grandis,  quem  ul  sumeret  sibi  jussum 
es-e  dicit,  nisi  universilas  Scripturarum  sancta- 
rum,  in  qua  sunt  fidelia  testimonia  Christi, 
quod  sanclum  primum  ud  Abraham  Deus  repro- 
mi-it  ?  Et  quid  iili  est,  et  in  tali  libro  scripsisse 
stylo  hominis  nomen  pueri,  de  quo  prae  lixerat: 
l-cce  Virgu  concipiet  ct  pariet  Filiiim  (Isa.  vil), 
nisi  accpi-se  graliam  propheticam,  factumque 
esse  unum  ex  illis  qui  ejusdcm  Chrisli  venturi 
testimoDia  consciipserunt,  eumdemque  testan- 


PATftbL.   CLXVIIl. 


i 


3fD 


11 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


12 


los  ex  Judaeis,  quam  sanclos  doctores  ex  eenli-  A  mus.  Cui  autem  non  sit  optabile,  lalibus  ac  tan 

bus,  verbis  hujuscemodi  :  Ei  adhibui  mihi  tes- 

tes  fideles,  Uriam  sacerdotnn,  et  Zachariam,  fi- 

lutmBaraclnx.  Sacerdos  Utias,  quod  interpre- 

talur,   lux  »11  a  Duminus,  apnstolica  dignilas. 

Zacharias,  quod  mterpretatur,  memor  Domini, 

/ilius  Daracltix,  id  est  benedicli Domini,  conven- 

tus  vel  coetus  est  Ecclesiae  de  geulibus,  sanctia 

ornatus  doctoribus,  quoruni  omnium,  videlicet 

apostolorum  atque  doctorum,  si  scripta  perpen- 

das,  palam  esl  quia  tesles  sunt  Isaiae  prophelae, 

quod  oplimesenseiit  et  credideril  de  puero  hoc 

talis  prophetissee  filio,  quia  nimirum  in  prsedi- 

calione  li < I •  i  hujus  verbis  ejus  constanter  ulun- 

tur.  tjuod  de  uno  Isaia  diximus,  de  caeleris  quo- 

queprophelis  dicimus,  quiareveradalum  est  il- 

lis  a  Spiritu  sancto,dividenle  singulis  prout  vult 


lis  Kegis  aelcnn  praeconibu>  in  hac  parle  jucun- 
dilalem  et  exsullalionem  facere  ut  gratulenlur 
se  taniae  n  i  nos  lestes  habere  ?  lionam  quippe 
vicissiludinem  in  lempore  opportuno  valebunt 
rependere.  Ea  spe  vel  «xspeciatione  siito  me, 
Pater  nii,  sicut  in  caeleris  t-cripiuris,  ila  el  in 
volumiue  duodecim  prophetarum  dedisse,  ad 
quaerendum  Chrislum,  cujus  veriias  eoium 
corda  possedil,  ora  icplevit,  calamum  re.ut,  ut 
per  omne  quod  scriberent,  ad  ejus  gloriam  et 
bonorem  tenderent.  Hoc  nunc  dico,  a  quo  ipse 
non  dissentis,  quod  sicut  de  quadam  lerra  scri- 
ptum  legimus  quia  ibi  nascilur  aurum,  el  au- 
rum  tenee  illius  optimum  est,  ila  de  sancta 
prophelica  Scriplura  recie  dicas  quia  in  hac 
invenilur  Chrisii  Filii  Dei  lestiiiionium,  et   tes- 


sunieie  librum   grandeni,  id  est  sandam  Scri-  B  timonium    Sciiptuiae  hujus  oplimum    esl.  Tu 


pluram,  cujus  priuiam  etmagnam  porlionem 
scripsit  Moses;  el  scribere  in  eo  styio  hominis, 
id  est  eadem  aucloritale  qua  primus  Moses 
scripsit,  scribere  aliquid  pro  virili  porlione, 
sive  quod  ab  homine  posset  legi,  et  lali  mndo 
accedere  ad  lllam  propbrtissam,  et  inde  habeie 
testes  duos,  id  esl  tam  deJudaeis  quam  de  gen- 
libus.  credentes  quod  de  Chrislo  Dei  Filio  mul- 
tum  bene  senserint,  et  in  Spiiilu  s  ncto  loruli 
siut,  quse  graiia  vere  magna  est.  Nam  legere 
quidem  illum  grandem  librnm  pluribus  datum 
est,  paucissimis  autem  scribere  in  eo,  r-t  in 
sanctarum  canone  Scripluraruni  esse  principes. 
Igitur,  sicut  inilio  diximus,  sanclis  prophelis 
cum  (Tirislo  jucundum  e^se  nostrum  eloquium 
non  vane  speramus,   dum    Christi   sacramenla 


mihi,  et  lecum  paxillus  modieus,  allamen  hde- 
lis,  et  in  loco  tideh  lixus,  rcenobn  SigebergeiiMs 
ahbas,  Cuno,  lidei  scienliae  doniesiicus,  slimu- 
lum  apposuisli,  sicut  in  caeteris  quibusdam,  ila 
et  in  parleisia  :  ut  qunmvis  piger  essem,  nou 
laiilum  usquequaque  dornntare  possem,  cum 
el  hoc  voluimn  aliqualenus  allingerem  Quud 
jam  feci  ad  finein  usque  JNlicheae.  qui  in  hoc 
ordine  sextus  esl  Sepiimu*  sequebatur  Naum, 
sed  quia  i»  de  ad\emu  Christi  f--re  nihil  lale 
dicii,  quod  illum  proprie nuntiet,  ipso  sonolil- 
terali,  refriguil  sludium,  quia  conlracla  esl  ad- 
modum  jucundilas  quae  dillicullaiem  lolerabi- 
leni  in  aliis  fecerat.  Eece  pei  hanc  occasiouem 
imperfecto  opere  resedi,  ign  piger,  loitassis 
iiilnl  de  sex   posteiioribus  piopheiis  prae-ump- 


piaedicanles,    ip^orum   confessione    el     verbis  C  turus.  Cur  in  hac  re  nunc  solilo  pignoi  sum  ? 
quae    scripserunt,  eumdtm  Chiistum  honora-      Nomen  inane  mihi  non  absque  labore  dedisli. 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  OSEE  PROPHETAM 


5  Primu.i  in  ordine  dundecim  proph'tarum  po- 
nitur  Oiee.  Hujus  ad  intel  igenttam  quanto  sa- 
pientix  lumine opus  sit,  ipse  non  leviler  innuil, 
cum  in  calce  voluminis  i'a  dic/t:  Quis  sapiens, 
el  inlelliget  ista  ?  intelligens,  el  Fciel  I  aec  ? 
(0*e.  xiv.)  S'C  nnmque  admirandu  interrugans, 
inierrogando  admirans  satis  a/fimtat  quod  dili- 
gente.r  et  multa  cum  induslriaprettosns  tn  angusia 
littca  qunm  profundissime  abseonderit  spiritua- 
Its  intetligentix  margaritas,  wlco  ut  quisqws  eo- 
rum  qui  meditantm  in  leye  Dcmint,  totis  sancti 
sludii  viribus  adhibitis,  eas  invenerit,  hic  vere 
saptens  atque  intelligem  reputandus  sit.  Dicitergo 
quis  :  Qaorium  tendebat  talis  diligenlia  ?  .\un- 
quid  sanctus  pro/ihetix  spiritus,  q<d  in  isto  a'que 
m  cxteris  loquebatur,  sntsus  stti  thesaurum  nobis 
occultumeise  volebat  ? Nunquid  beuecolus  non  csi 
spiritus  sapientix  pro/ihetkx,  et  idoirco  taliter 
se  abscondebat,  ut  nos  eam  aut  vix  aut  nunquam 
possemus  invenire  ?  imo  ut  inveniri  posset ,  idcirco 
sopientia  hxc  abscondita,  et  thesaurus  hic  occul- 


A  lus  est.  Nisienim  sese  abscondisset,  nimirum  ho- 
die  inveniri  non  /lossct.  lluc  tune  demum  recte 
adocrlis,  si  statum  tem/ioi  is  illiits  nte  perpendis. 
\unquid  enim  prophclx  suis  i/uiqne  teitiporibns 
tam  Itbere  loquebantur  quam  Itcenter  kodieb gun- 
tur?  Nunquidnm  in  multa /ormidine  propheta- 
biini  ?  Dicit  namque  unus  ipst.rum:  .vi  occidilur 
in  sancluario  Domini  sacerdos  et  propheiae 
(Thien.  n).  fnrmido  et  laqueus  facla  est  valii  i- 
nalio  et  contriiio  [Thren.  iii).  Siquidem  vntici- 
nnnies  occidebantur,  et  ipsn  vutidnatio  lagueus 
fiebat  illis,  itt  qttasi  jnste  et  ralionabiliter  occiili 
vnlerentur.  Exetii/ili  gratia  :  Isaix,  quanwis  es- 
set  sanctus  et  nobilis ,  ulpole  cujus  Monasses 
re:c  gener  exslitit,  id  qwid  vaticmatus  fueiat, 
dicendo  :  Vidi  Dominum  secundum  super 
solium  ex^elsum    et   elevatum    [isa.    vi),     ta- 

%queus  fuit.  Nam  in  lege  Dominus  dicit  Moysi : 
Non  ei.im  videbit  me  homo,  el  vivere  |ioiest 
(Exod  .   xxxiii)  .    Ergo    apud  judtces    iniquos 


13 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  PROLOG.  IN  OSEE. 


14 


quasi  er  ore  et   vaticinatione  sua  illai/uealus  est,  A  terras  Divinitatis  mysteria.  Igitur  cum  dicit  hic 


quod  sanctse  legi  et   ipsi  Domino  contraria  di- 
cere  prxsum/isisset,    scribendo   se   Dominum  vi- 
disse,  cum  Dominus  dixisset  se    noi  pnsse  videri 
ab  homine  ;   atqun  tta   habito  quasi  judicio  con- 
demnatw  est.  Demque  ab  hoc  illutn     Hebrsei  a 
ja^it  dic'0  ipsius  genero  Manusse  sectum  es.se  per- 
htbeitt.  Quid putas  illi evenisset  si,  quemadmodum 
dixerat :  Vidi  Dominum  sedentem  super  solium 
excelsum  et  elevatum,   ita  etiam  nudo  sermone 
dixisset  quomodo  vel  quali  ordine  idem  Dominus 
ah  ipsis  Jwtxis  crucifigendus  et  tttnc  demurn  re- 
surgendo  ex  mortuis  in    illud  excelsum  paternse 
dexterse  solium  esset  elevandus  ?  Nimirum  non 
exs/iectas<enl  illi  ut  saltem  cum  judicio  condem- 
narmt,  sed  sicut  B.  protomartyre  Ste/ihano  di- 
Cfnte :   Ecce  video  ccelos  apertos  et  Filium  ho- 
minis  stanleni  a  dextris  virlutis  Dei   (Acl.  vn), 
qui  ntique  crucifixtts  fiterat  ab  illis,   non  exspec- 
taverunt  ut  perageretur  judicium,  sed  exclaman- 
tes  continiienint  aures  suas,  et  impetum  fece- 
runt  unanimiter  in  eum  (ibid.),  ila   insnnientis 
tanqunm  pro  zelo  Domini  fnrtiter    conclamantes, 
sinntl  irruissent  in  eum.  Nec  vero  tantum  de  sua 
morte    solliati    formidabant    ne    occiderentur, 
quam  ne  sacrse  /lericlitarentur  litt»rse  et   de  ho- 
viininn  memoria  tollerentur.  Eleitim  nunc  qui~ 
dem,  cum  ab  aliis prophetse  occidercHur,  ab  aliis 
prnpheticx  lit/erse  custoiirentur  ;  tunc  aulem,  si 
tantum   scelus    tanliqne   sceleris  pannm    Judxis 
eventuram  /ntlant  enuntiarent,  nequaquam  custo- 
direntur.  Exem/ili gratis  :  quando  verba  Domini, 
qux   Biruch   saiba  ex  ore  Jeremix   scri/isernt, 
rex  combiissit.  scindens  inlumen  sralpello  s^ribse 
et  projiciens  in   ignem,   Elnatlian  el  Dulajas,  et 
Gemmnrios  contradixerunt  regi,  licet  non  aulie- 
rit  eos  (ler.  xxxvi).   Pro/ecto  si  ea  qux  de  />as- 
sione  Domini  et  de  /utura  subvcrsione  civitatis 
totiusque  gentis,  quse  pmpter  illam  jutura  erat, 
senticbat,   idem   Jeremias   mani/estis   et  rebus  et 
tiominibus  conseripsisset,  non  rnodo  nnn  prohi- 
bmssent  volumen  itlud  scindi  sive  comburi,  verum 
etiam   et   unioersam   illius,    qua   nunc    hcclesia 
Christi  fruitur,  Scripturam  propheticnm  perdere 
feslinassent ;  ipsum  quoque  non  tantum  misissent 
in  lacum,  ut  jom  fecerant,  i>erum  etiam  aut  v>- 
vunt  igni  tradtdissent,  aut  atio  quolibet  modo  cru- 
diditer  occidi<sent.  C ontemperandum   itaque  tunc 
erat   tempori,    quatenus   et   Scri/ituras  veritalis 
Spiritus  sanctus  conderet,  et  tamen   veritas  non 


unus  ex  illis,  primus,  utjam  dictum  est,  in  or- 
dmc  prophetarum  dttodecim :  Quis  sapiens,  et 
intelliget  ista?  ioteiligero,  et  sciet  hsec?  (Ose. 
xiv)  ntque  hoc  diceni  manifeste  sensus  occultos  et 
intetkciu  difftciles  in  litlera  cenigmatica  sese  si- 
gnasse  coufirmat,  recte  non  judicatur  tanquam 
invidus,  sed  /tonoratur  tanquam  providtis.  Quii/ie 
qni  bonum  thesaurum  futnns  gratise  cohseredibus 
in  tttto  reposuit,  clavim  illi  derelinqucns  cui  de- 
rcliqiut  David,  qui  Psalmos  mhilominus  clausos 
conscripsit,  ut  aperiret  ipse  quibus  vellet  in  ple- 
nitudine  tem/ioris.  (Jnde ct  in  \pocatypsi  Sanctus 
et  Verus  dicitur  habens  clavim  David,  qui  aperit 
et  nemo  claudit ;  claudit,  et  nemo  aperit  (Ai>oc. 
m) ;  dicilque  angelo  Philadel phise  :  Ecce  dedi 
ostium  apertum  coiam   te,  quod   nemo  potest 

"  clauere  (ibid.).  Ipse  nobis  a/ieriie  dignetur  os- 
tium  intelhqeniix,  per  quod  pi  iores  el  Patres  no- 
slros,  Eccl-six  magistrns,  introducere  dignatus 
est,  ut  nos  quoquu  cum  tllis  videre  queamus  i/uid, 
qnando  vel  quomodo  feceril  Deus,  /icr  quod  assi- 
milatus  sit  m  inanu  prophetx  hujus,  semel  et  ite- 
rum  ac  tertio  ad  mulierem  fnrntcuriam  acceden 
tis,  et  ex  ea  duos  filins  et  filiam  gencrantis,  et 
post  hxc  adhuc  multerem  adutteram  adeuntis. 
Nam  quod  hxc  in  similitudinetn  sui  pro/iheta 
faccrc  sit  jussus,  ipse  testatw  qui  in  hoc  eodem 
loquitur:  El  loculus  sum  super  prophetas,  et 
ego  visionem  multiplicavi,  et  in  manu  prophe- 
tarum  assimilatus  sum  (Osc.  xn).  Nam  cum  ct 
illudnon  abs  re  est  quxere,  sunctos  istospio- 
phetns  suis  in  tem/iortbtts  tam  exosos,  ut plerigue 

C  e.t  eis  crudeliter  interfeci  sint,  qux  causa  eos 
defenderit,  et  tantum  gentt  illi,  quamvts  pecca- 
tii->,  tommendaveril,  ut  l/tteras  eorum  in  eodem 
receperit  apice  canonicx  auctoritatis,  in  quo  et 
ipsam  legem  Moysi?  Qund  si  quceris,  opportune 
respondetur  quia  vere  dignitati  illorum  subvents 
auctorilas  et  judictum  sanctx  et  providx  legis 
Doinini.  Dixtrat  namque  Dominus,  sicut  habet 
in  Wrro  Deuteronomii:  Prophela  autem  qui, 
arrogantia  depravatus,  voluerit  loqui  in  nomine 
meo  quae  ego  non  praecipi  illi  ut  diceret,  aut 
ex  nomiue  deorum  aliorum,  interficietur.  Quod 
si  tacita  cogitatione  responderis :  Quomodo 
possum  intelligere  verbum  quod  non  est  locu- 
tus  Dominus  ?  hoc  habebis  signum,  quod  in 
nomine  Domini  propheta  ille  praedixerit,  et 
non  evenerit,  hocDominus  non  estlocutus,  sed 


usquei/uaqne   dumnosum  venturis  sxculis  odium  D  per  tumorem  animi  sui  propheta  confinxit,  et 

idcirco  non  timebis  eum  (Deut.  xvm).  Cum  hxc 
dtcit  justa  et  irrefragabilis  6  lex,  ergo  econtra, 
quod  in  nomine  Domini  propheta  prxdixerit,  et 
evenerit,  hoc  Dominus  est  locutus,  idcirco  timebis 
eum.  Po)'ro  sancti  prophetx  isti,  cum  mitteren- 
tur  ad  prxnuntiandum  de  longinquo  Christi  ad- 
ventum,  simul  etiam  de  propinquo  datum  vel  m- 
junctum  tst  lllis  prophetare  illud  in  quo  citius 
veraces  comprobari  possent,  scilicet  imminentem 
ab  Assyriis  Isiaeli  captioitatem,  itimque  instan- 
tem  Judx  qnoque  Babylonis  iransmigrationem, 
et  prxterea  nonnulla  etiam  minora,  qux  littei  is 
eorum  legimus  inserta.  Cum  igitttr  cito  evenisset 


sitii  pareret.  Si  enim  Christus  Dei  Eilius  in  Psal- 
mo  loquitur  :  Deus  ostendit  mihi  super  inimicos 
meos,  ne  occidas  eos,  ne  quando  obliviscantur 
populi  mei.  Disperge  illos  iu  virtute  tua  (Psal. 
Lvm),  cur  non  et  prophetis  Christi  conveniat  di- 
cere :  Deus  oslendit  n»bis  super  fornicatrices  is- 
tas,  Oollam  atque  Oolibam,  quarum  altera  Sama- 
ria,  altera  csl  Hierusalem  (Ezech.  xxm),  ne 
niinis  exasperetis  eas,  ne  quando  obliviscantur 
mei,  sive  iqnorantiam  Dei  semper  habeant  ven- 
turi  pnpuli ;  si  istuJ  Scripturas  recipere  aut  con- 
servare  voluerint,  utimini  discretione  provida, 
occultate  subfiguris  et  xnigmatibus  descensurx  ad 


RUPEHTI    ABRATIS    TDITIENSIS 


45 

cap/ivitas,  sive  transmigratio  illa,  sicut  per  Ulos  A 
veritas  prophetica  /-rsedixerat,  ,  alam  ronslituil 
guod  veraciter  fuiss'tit  locuti  in  nomine  Domini, 
tt  yuoil  Oomiuus  mifissel  <ns ;  utque  ita  completa 
pru/ihctix  pars  iltuit  guogue  qund  religuum  vcl 
maxnnum  erat  de  promissiune  vel  adventu  Mes- 
six,  vtrum  fore  conrincebat.  l/oc  animadverso, 
nonnihd  juvari  arbitio-  leclorem,  mysterivm 
regni  Dei,  vel  adventus  Chiistt  Ftiii  Dt  in  sanc- 
tis  propketis  guxrentem,  ut  non  mirctur  aut 
offentlalur,  tlunt  in  sacrts  eoruut  litteris,  niotlo 
captivitatis  sive  transmigratwnis  jam  dicix  com- 
minationem,  modu  repenle  hbertatis  xt<rna  el 
Duminici  adventus  ttigm/icari  audit  promissio- 
nem.  litud  de  propinquo,  hoc  autem  vat'Cintum 
sentiens  de  lonymquo,  et  tam  prope  conjungi  in 
littera,  t/1103  ttiin  lontje  disjuncta  sunt  per  tcm- 
pora.  Exempli  tjratta.    Cum    dixissel   hic  idem  JJ 


16 


p>o/ihpta  :  Cl  ngite  hncrina  in  Gabaa,  luba  in 
Roina;  ululale  in  Belhaven,  post  lergum  tuuin 
Benjamin.  Epliraim  in  desoialione  eiii  in  iiie 
cnrreptionis ;  in  Iribubus  Israel  oslendi  liilem 
(Ose.  v).  Quibus  utigue  imminentem  declamat  de- 
cem  trihutun  captivitatem,  repente  /lostmoduin 
in/ert  itlud,  qual  sme  dubio  ad  invisibitis  auima- 
lum  nostrarum  capttvitutis  spectatsolutionem,  iia 
in  persona  Salvaloris  nostri  dicens:  li>  liibula- 
tinne  sua  mane  eonsurgent  ad  me  :  Venite  et 
reveilamur  ail  Dominum,  quia  ipse  cepil  et  sa- 
nabit  nos  ;  percuiiel,  et  curabit  uos.  ViviHcabit 
nos  posl  ituiis  ili»'S  ;  in  die  lertia  suscitabil  nos, 
et  vivemus  in  conspeelu  ejus.  Scb  mus  si-qne- 
murque.  ut  cognoscamus  Dominum,  elc.  (Ose. 
vi).  Sed  nos  plma  qitx  hinc  dici  possent  m  suum 
locum  differentes,  jam  nunc prophetice seritm  in- 
grediamur. 


IN  OSEE  PROPHETAM 


COMMENTARIORUM    LIBER   PRIMUS 


1  Cap.  I.  —  Verbum  Domini  qnod  faclnm  eslad  Osee  C 
filium  Betheii. Ulaimu?  attenti.Seripturahaecinexor- 
dio  suis  vocatur  Vrrbum  Dommi  .«  Verbum  Domini, 
ait  B.llieronymusquod  in  principioerat  apud  Dfum, 
et  Deus  erat  Verbum,  factum  est  ad  Osee  filium 
Beheri.»  Nec  vere  repugnat  ei,  quod  ecclesiastica 
firmiter  lenet  rejmla  lidei,Verbum,quod  in  principio 
erat  apud  Deum,  non  faetum,  sed  natum,  non 
creatum  esse.scd  genilum.Namad  homines  quidem 
faclum  est  hoc  Verburn,  non  autem  faclum  est  ad 
Deum,  sed  erat  in  principiu  apud  Deum.  Etenim 
hominibus  quidem  accidentaliterex  tempnre  acce- 
sit,  apud  Deum  aulem  nunquam  non  fuit.  Verurn 
tamen  ubicunque  in  sacris  legimus  Scriptuns,  ad 
illuiu  vel  ad  illum  factum  esso  Vcrbum  Domini, 
magnam  sonat  beatitudinem  hominis,  quam  et  in  p> 
Ddvid  Veriias  ipsa  commendat,  cum  dicit :  Beutus 
homo  qucm  tu  erudieris,  Domine,  ct  de  lege  tiui  ilo- 
cueriseum  {Psal.  xcin).  Suaviter  namque  el  magna 
cum  deliciarum  multituiline  sunimam  sapientiam 
cito  discit  illfi  ad  quem  fit  Verbum  Domini,  qnia 
videlicet  hoc  Verbum  lux  vera  est,  q«x  illumiaat 
omnem  hominemvenientem  ir.hunc  mundum(Joan.])\ 
el  dum  infulg''t  hurnanas  menii,  repente  illuminat, 
repenle  docet;neque  in  incertum  aurem  cordis 
audientis  adducit,  scd  ita  cerlum  reddit.ila  quod 
videt  pro  constnnti  haliet,  ut  non  dubitet  dicere 
quiaVerbum  factum  est.factum,  inquam,  quia  cer- 
Mssime  futurum  est,  immutabililer   adimplendum 


est,et  impossibile  est  quin  fiat  quod  fulurum  e«se 
denuntiat.Beatus  ergo  ille  homo  est,et  (ie  sun  mul- 
tum  potesl  bettitudine  in  Dooiino  glnriari,quia  non 
ab  homine,  neque  per  hominem  accepit  illud,  sed 
per  revelationem  Spintus  sancti  {Galttt.  i).  Super 
hac  eruditionis  prsro^ativa  soli  possnnt  apostoliet 
prophekein  Domino  gloriari,  quia  videlicet  taliter 
sunt  eruditi,  non  ab  homin°,ut  jam  dictuin  est, 
neque.  per  hominem,  sed  per  magisterium  Spiritus 
sancli.Idcircn.quaecunque  illi  scnpserunt,  ila  sunt 
ratatamque  firmum  habenl  lundi.mentum  verit.itis, 
ul  de  ullo  ipsorum  dictodubiiare  nefarium  sit.Sane 
modum  sunt  eruditi,  sive  momentum,  aul  velo- 
cilaiem  doctoris  eorum,nenio  unquamsatis  ag  ovit 
nisi  qni  experiri  meruit  Sciendum  pratcrea  quod 
ubique  in  sanctis  prophetis  dictio  ha?c  qua  dicilur 
factum  est  Verbum  Domini,&&  promissiones  respicit, 
quae  nuncitnpIeiaesunl.Verbi  incarnali  ;  et  uh  hujus 
intentionis  excellentiam  non  tantum  videnles,  aul 
filii  prophetarum,  sed  prophelae  merenlur  nuncu- 
pari,  quia  videlicet  videntes,  aut  lilii  piophelarum 
potuerunt  etiarn  pro  tuinoribus,  quas  preevidei  unt, 
rebus  dici.Solus  autem  eos  proplietas  sancla  Scri- 
ptura  nuneupat,  qui  piaenuntiaverunl,  vel  ad  quos 
sermo  factusestde  adventu  Christi.Necillud  igno- 
randum  quia  primusiliorum  pater Abraham,novis- 
simusautem  Joannes  exstitit.praecursor  ejusdemet 
baptista  Chrisli.Pgimum  nnwique  ad  Abraham,  ad 
quem  promissio,  imo  et  repromissis  iacta  estbeaii 


17 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN. 


IN  OSEE  LIB  I. 


18 


seminis  in  hoc  sermone  :«  Alqueinsemine  tuobcne-  A. 
dicentur  omnes  gentes  »  (Gert.xxn).Inler  utrumque, 
id  est  post  promis-ionem.et  ante  repromissionem, 
seruio  1'omini  1'aclus  esl.  El  haec  talis  enuntiatiuin 
enm  semel  et  iterum  de  causa  jam  dicti  seniinis 
taliter  scripta  est :  «  His  ita  transactis,  lactus  est 
sermo  Dumini  ad  Abram  per  visionem  d'cens:Noli 
timere,.\bram,igo  proteclorluus  sum,»  elc.  lllo  ad 
hrec  dicente  :  •  Mihi  autern  nondedistisemen.elecce 
vernacmus  meus,  haeres  meus  erit.  Staliin  sermo 
Doinini  lactus  est  ad  eum.dicens  :  Non  erit  hic  hasres 
tuus,sed  i|ui  egredietur  de  ulero  tuo.  ipsum  habebis 
hajredem.  Eduxitquo  eum  foras,  et  ait  illi  :  Suspice 
caelum  et  numera  stelias,  si  poies.  Et  dixit  ei :  Sic 
crit  semen  tuum  Credidit  l)omino,Pt  repulalum  est 
illi  adjustitiam  »  (Gen.  xv).Quud  autem  hic  propheta  n 
fuent,  co  quod  sermo  Domini  ad  eum  factus  sit, 
testatur  ipse  Dominus  qui  pro  illo  arguens  Abime- 
lech  per  soiunium  nucte  dicit  :  «  Nuoc  igilur  reddo 
uxorem  viro  suo,quia,  propheta  est,ct  orabit  pro  te, 
et  vivesi  (Gen.  xx).  Novissimein  Joannem  Baptistam 
scripla  est  ejuwnodi  enuntiatio.sciiluntfi  Luca  his 
verbis  : «  Anno  quinto  decirao  iinperii  Tiberii  Ca;sa- 
ris.laclumest  Verhum  DominisuperJoannemZacha- 
riae  S  lilium  in  deserto»(/.bC.  m).Quod  vero  iste  pre- 
pheta  sit,  vel  luerit  testatur  idem  Dominus.cuin  ile 
illo  ad  turbas  dicit :  «  Sed  quid  exislis  in  desertum 
videre  ?  prophetam  ?  Etiam  d^co  vobis,et  plus  quam 
prophrtam  «(iluUh  xn.Igitur  ubi  audimus  insanclis 
Scri[iturisfaciutn  adsanctos  homines  sprmonemsive 
Verbura  Dominijucuudum  et  perpulchrum  est  per-  „ 
ppndere.quod  sic  d  ctum  sit.utsubaudiatur  etusrei, 
quodVerbum  carotieret,et  habitaretin  nobis(y./(in.i). 
Ei  ob  hoc  alios  quidem  prophetas,  Juannem  aulem 
plus  quam  prophetam  esse,  quia  Verbum  carnem 
factum,  m»gno  quidem  et  prophetali  inunere  sex 
menS'-snascpndo  pravenit,--ed  non  minori  ppvilegio 
grati.e  jam  juvenem  dijrito  demonstravit,  dictns  : 
Eice  Aynux  Dci,  et  tollentem  peccata  mundi  fluente 
Jor.l.ms  baptizare  mpruit  (Joun.  i).  Parum  aulem 
eral  prophetas  eos  dici,  ad  quos  sermo  Dei  lactus 
est.  P'us  mim  aliquid  Sp>itus  sanclusin  David  de 
illis  locntus  est.  £70,  inquit.  d>xi  :  Dii  estis.  ei  f&ii 
Excelsiomnes(Psal.ixxx\).Qnam  obcau-am  nisi  quia 
sermn  Di'i  ad  eos  fuctus  esl?  (loan.  x).  Hoc  enim  in 
causa  pssp  D.iiniiuis  ipse  astrui  qui  loquens  Jud.-eis 
calumniantibus,cum  praemississet:«Nonnescriplum  D 
estin  legp  vestra  :  Egodixi:  Dii  eslis.et  filii  Excelsi 
omues,»continuo  sul.junxit :  «  Si  illosdixit  deos.ad 
qtiossermo  Dei  faclus.ct  non  potest  so.viScriptura  » 
(itnd  ),ptc  Ergo  prophetae dii sunt.quoniam  isti  sunt 
ad q uos  sermo  Dei  jncius  esl. Quod  si  dii  rectedicuntur, 
nonne  etsalvatores  nihilominus  recle  cognominan- 
tur?Si  illosScriptura  .lixit  salvatores.perquos  Deus 
temporalem  Israeli  salulem  operatus  est,  exempli 
gratia:-  Et  claniaverunt  lilii  Israel  ad  Dominum.qui 
suscitavitpis  s.ilvatorem.etlibernvit  eos,(Hlioniel  vi- 
delicet  (ihum  Cenez  (Judic.w.  ltemque  :  Et  clama- 
veruut  ad  Dominum,qui  suscitavit  eis  salvatorem 


Aoth  »  (iot</. ).Si  ergo  illos  dixit  salvatores,  perquos 
Deustemporaliter  libpravitIsrael,quantomagisrecle 
illi  dicuntur  salvalores.quorum  laborSalvatori  nos- 
tro  Deo  ad  nostiamaeternamsalutemcooperalusesl? 
Pulchre  ij^tur,  et  non  sine  quojam  divino  praesa- 
sagio,hic  unus  ex  illis  et  primus  ex  duodecim  dictug 
Osee.quod  interpretalur.w/('fl<Vu\Dicitur  enim  filius 
Deheri,  quod  interpretatur,  putei  mei.  Et  quis  est 
dequo  Deus  Pater  recte  dicat./i/iiis  putei  mei,  nisi 
Christus  Filius  unicus  et  Verbum  Dei.nalus  de  se- 
crelo.sive  altitudine  aut  prolunJo  cordis  paterni  ? 
Ergo  hic  non  solum  officio,  verumetiam  vocabulo, 
tam  proprio  quam  paterno.Salvatoris  nostri  Christi 
typum  gerit.  Se.juitur  :  «  ln  diebusOziae,  Joathan, 
ngis  Acb»z,  et  Ezechias  regum  Juda,  et  in  diebus 
Jerohoam  filii  Joas.refds  lsrael.  »  Ozias.qui  et  Aza- 
rias  regnavil  super  Judam  aniris  ui  (//  Par.  xxvi), 
et  post  hunc  filius  ejus  Joathan  annisxvi  (//  Par. 
xxvn).  ltem.|ue  post  eum  Achazannis  xvi  (//  Par. 
xxviii),  et  post  hunc  Ezechias  annis  xxix(//Pur. 
xxix)  :  qui  simul  juncti  liunt  anni  fere  cxm.  Quod 
quia  multum  est,ut  tandiu  prophelasse  unus  exis- 
tinietur  :  at  saltem  illud  constare  opor>et,  quod  et 
extrcmos  annos  Jeroboam  lilii  Joas  regis  Israel.qui 
regnanle  Ozia  in  Juda,  jam  regnare  coeperat.  ut 
praedictum  est,  regnavit  xl  et  uno  annis.Et  primos 
annus  regni  Ezechiae  projihela  hic  attigent.quia  sic 
prophetia?  ejus  initium  habet  :  «  Voca  nomen  ejus 
Jesrael,  quoniam  adhuc  modicuni,  et  visitabo  san- 
guinem  Jesrael  super  domum  Jehu.»  Uuc  ferecon- 
tinuo  post  mortem  ejusdem  Jeroboam  factum  est, 
quia  succedens  illi  lilius  ejus  Zacharias,  regnavit 
tantum  sex  mensibus.et  percussit  atque  interfecit 
cum  Sellum.regnavitque  proeo.  Hic  jam  rectequae- 
ritur.qualis  sit  intentio  litterae  hujus,  cur  prophe- 
liam  hanc  referat  esse  conttnuatama  diebus  Oziae, 
quibus  regnavitet  Jeroboam.usque  ad  oiesEzechia? 
re;:is  Juda.Ad  quod  primo  dicendum  quia  regnante 
Ezechia.annosexto  regni  ejus.qui  eratnonus  annus 
Osee  regis  Israel,  capta  est  Samaria,  et  translulit 
rex  Assyriorum  Israel  in  Assyrios,cullocavitque  eos 
in  Aylam  et  in  Aborjuxla  fluvium  Gozan,  in  civita- 
tibusMedorum,  quia  non  audierunt  vocem  Domini 
Dei  sui  (/  V  Reg.  xvn).  Hoc  ergo  intendit  sacras 
lilterae  spirilus,  ut  testificetur  inexcusabiles  lutsse 
reges  et  populum  Israel,  i|uia  nunquani  Dominus 
prophelas  niittere  dcsiit  in  illis.nullius  re;;is  eorum 
diebus  prnpbeiica  vox  defuil,iram  Domini  venturam 
comminans,  captivitateiu  futuram  praenuntians, 
doneo  veniret,ne  Israel  se  exeusare  posset  de  igno- 
rsntia,  colens  vitulos  quos  lecit  Jeroboam,  imo  et 
Ila.il  quem  inlroduxit  Jezabel.  Anie  hunc  exstilit 
Helisaeus,  qui  et  mortuus  est,  reguante  Joas  patre 
hujus  Jeroboam,  et  ante  Helisaaum  Helias,  simili- 
terque  et  alii,  ut  Micheas  de  Gimla  (///  Rrg.  xxn). 
multiquefilii  prnphetarum.atqueita  si  ritememores 
a  primo  Jeroboam  qui  peccare  fecit  Israel,  cui  et 
mala  ventura  pro  meritis  pra?dixit  Ahias  Syloniles, 
propheticum,  sicut  jam    dictum  est,  teslimonium 


19  RUPERTI    ABBAT 

conlra  illos  non  defuit,  usquead  effectumpriedicta?  A. 
captivitatis,  ita  ut  per  omnia  judex  Deus  laudabilis, 
reus  autem  populus  cum  regibus  sit  inexcusabilis. 
Sub  eisdem  regibusJuda  Isaiarr.quoque  propbetasse, 
titulus  libri  ejus  indicat.Et  vide  diligenterin  spiritu 
Dei,  dignitatis  cujusque  cuslodiam.  Cum  dixisset 
«  in  diebus  Ozia?,Joathan,  Achas  et  Ezechia?  regum 
Juda,»tunc  demum  subdil,«  etindiebus  Ilieroboam, 
filii  Joas,  regis  Israel.  »  At  ille  videlicet  Jeroboam 
cunctis  illis  tempore  prior  exstitit,  utpote  cujus 
rcgni  anno  xxvn,  Ozias,  qui  et  Azarias,  regnare 
coepitinJuda  (IV  Ueg.xv).  Curergotot  junioribus 
in  ordinesuppositusest  ?Num  casuhoc  actumest? 
Non  utique,  sed  quia  regnum  Juda?  regnum  David 
legitime  existit,  regnnm  autem  Israel  scissum  a 
domo  David,r.tpina  erat,idololatria?  cultus  erat.non  n 
templo  Domini  sed  vitulis  aureis  serviebat.ldcirco 
Jeroboam  ne  commemorari  qnidem  in  orrtine 
regum  autin  sanctarutn  tituloScripturarum  pra?figi 
debuisset,  nisi  pro  causa,  qua?  jam  dicta  est,  qnia 
centra  quos  Helias  et  Helisa?us,  r.Tterique  propbet.-e 
steterunt  idololatras  regeslsrael.contra  ipsosetiam 
dirigebaturprophetiaha?c  ntinexcusabilisesselcum 
suis  regibus  impu?nitens  Israel.  Proinde  de  ca?ler:s 
regibus  lsrael  qui  tempuribus  istorum  regum  Juda 
regnarunt  in  Samana  cutnplures  fuerint :  nullus  hic 
nominatus  est,n!siistesolus,idemque  quamvistem- 
pore  prior,  loco,  ul  dignum  erat.positus  est  poste- 
rior.  Sufficit  namqnead  insinuandum  qnod  regibus 
Israel  prophetica  commonitio  fuerit  continuata,islo 
videlicet  0?ee  incipienle  prophetare  diebus  Jero- 
boam,  Helisaeo  mortuo,qui  propbetaverat  adhuc  in  ^ 
diebus  patrisejusJoas:»  Principiumloquendi  Domi- 
num  in  Osee.  El  dixit  Dominus  ad  Osee  ?  Vade, 
sametibiuxorem  fornicariam.et  facfiliosfornicatio- 
num,  quia  fornicans  fornicsbittir  terra  a  Domino.Et 
abiit,et  accepit  Comer  filiam  Debela;m  ;  et  conce- 
pit,  etpeperit  filium.  tt  dixit  Dominus  ad  eum  : 
Voca  nomen  ejus  Jesrael  ;  quia  adhuc  modicum, 
et  visitabo  sanguinein  Jesmel  super  doinum  Jehu, 
et  quiescere  faeiam  rpgnum  Isruel,  et  in  illa  die 
conteram  arcum  Israel  in  valle  Jesrael.  »  Astruere 
non  possumus  idcirco  diclum  hic  esse  «  Princi- 
pium  loquendi  Dominum,  »  quod  iste  primus 
sit  vel  fuerit  eorum,  ad  quos  Dominum  vel  in 
quibus  prophetica?  locutionis  modo  locutus  est, 
vel  quibus  futura  caplivitas  illius  populi  pra?-  ^ 
9  monstrata  est.Nam  constans  quidem  esse  potest, 
quod  propbetarum  caelerorum,  quorum  prophetici 
exstant  libri,  primus  tempore  fuerit,  et  Isaiam 
quoque  aliquantis  die.bus  preecesserit,  cujus  circa 
initium  volummis  mortuus  Isaias  legitur;  verum- 
tamen  fueruntet  alii  prophetae.in  quibus  sine  dubio 
locutusestDominus.quorumnotissimisuntSamuel 
etDavid,  Helias  et  Helisa?us,  qui  hunc  Osee  non 
paucis  praecessere  diebus.Si  ergo  sic  dictnm  intel- 
Hgi  placet,  Princioium.  loquendi  Dominum  in  Osee, 
ut  sit  sensus.primum  locutus  est  Dominus  in  Osee, 
nibil  repugnans  invenitur,  ita  videlicet,  ut  subau- 


IS    TUITIENSIS 


20 


dias  eorum  qui  sub  praedictis  regibus  propheta- 
verunt.  Nam  et  Isaias,  et  Joel,  etAuius.el  Abdias, 
et  Jonas.et  Micheas  sub  eisdem  regibus  pruphrtu- 
vere.  Quorum  etiam  interpretationes  nommem  hic 
ponerenon3uperQuum  ducimus.Ozias  inlerpretatur 
fortiludo  Domini,  Joalhan,  Domini  consummutio, 
Achaz,  virtus,  Ezechias,  imperium  Domini.Ui  re- 
gnabant  in  Juda,  cujus  nomen  confessio  est.  Porro 
in  Israel,  qui  sibi  idola  lecerat,  el  a  Dei  lemplo  et 
domo  David  fuerat  separatus,  regnabat  Jeroboam, 
qui  interpretatur  temporaliter  sive  »!on;,quod  mun- 
dum  am.-uerit  et  in  ipso  diu  morari  vitam  pulaverit 
sempilernam,  nequaquam  luturis,sed  prsspntibus 
delectalus.  Quamvis  autem  sic  recte  intelligatur.ut 
jam  dictum  est,  nihilominus  tamen  sic  accipilur 
Principium  loquendi  Dominum  in  0see,vt  sit  sens-us : 
Ha?o  talia,qua?  prolinus  sequuntur  :  Vade.sumr  libi 
uxorem  fornicariam,  etc. :  primum,in  eo  locutus  est 
Dominus.  Tandem  et  hoc  praetereundum  non  est 
qnia  loqui  Doinnum  a<!  Osee,  et  loqui  Dominum  in 
Osep,non  omninu  idera  esi.Nam  luquitur  Duminus 
ad  Osee,  vel  ad  alium  quempiam,  cuin  verba  sua 
mittil  per  angelicarn,sive  per  quatnlibet  aliam  spe- 
ciem  ;  loquitur  in  aliquo,  cum  sine  aliqua  specie 
extrinsecus  apparente  loquitur  in  corde  ejus  per 
occultam  suar  virtulis  inspirationem.  Sume.inquit, 
tibi  uxorem  fornicalwnum,  et  fac  libi  fihos  lornica- 
tionum.  Ul  nunc  iolerim  simplicem  sequamur  lit- 
teram,  non  culpandus  esl  propheta,  si  meretricetn 
converleritad  pudicitiam,sedpotiuslaudandus,qu(  d 
ex  mala  lecerit  bonam.  Non  enim  qui  bonus  per- 
manet,  ipse  polluitur,  si  malo  societur,  sed  qui 
malus  est,in  bonum  vertitur,  si  boni  exempla  sec- 
tetur.  Ha?c  et  his  similia  multa  dicta  sunt,  et  dici 
possunt  in  excusationem  viri  sancti,  non  sua?  libi- 
dini  ,sed  superno  imperio  servientis,  quo  videlicet 
jubenteetiam  eorum  qua?  turpia  vel  inhonesta  vi- 
dentur,nihil  fieri  turpeautinhonestum  est.Caelerum 
eis,  qui  cum  sint  veritatis  amalores,  spiritum  ubi- 
que  potius  q.iam  litteram  libenter  amplectuntur, 
cilo  pcrsuasum  est  vel  persuaderi  potest.quia  nihil 
horum  qua?  hic  de  fornicationis  opere  scribuntur, 
gestum  est  corporaliter,sed  totum  spiritualiter,  id 
est  per  visum  sive  per  excessum.  Neque  enim  in- 
auditutn  et  inusiiatum  est  ut  uxorem  duxisse,  fi- 
liosqueex  ea  genuisse  sibi  quispiam  visus  sit.factus 
extra  sensus  corporis,  id  esl  per  excessurn  sive  in 
visum  noctis.  Quanlo  magis  ubi  superna  visitatio 
prophetiam  instituit,  talium  rerum  imaginationes 
insignitcr  pervisumpotuerecelebrari  1  Annon  mullo 
plura  atqtie  prolixiora  his  continet  Apocalypsis 
Joannis,  qua?  omnia  sina  dubio,sicnt  testatur  ipsc, 
in  spiritu  vidit  etegit  ?  Hiejam  recte  qua?rilur  quid 
opus  luerit  istis  similitudinibus,  vel  quomodo  per 
istas  similitudines,  ipse  qui  in  prnpheta  loquilur 
Dominus,  in  manu  ejusdem  propheta?  assimiletur, 
sicut  ipse  testatur.  Hoc  eliam  in  ipso  dicens  :  Vt  in 
manu  prophetarum  assimilatus  sum  (Osr.  xn).  Itaque 
jam  nunc,  priusquam  littera?  seriem  percurramus, 


21 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  I. 


22 


libf t  prsmittere  quid  secundum  islnrum  simililu-  A  in  duas  tunc  ractaost.quando  Samariaeum  decpm 

dinemcum  hnminibusmirabtlis  Deus  sit  operatus, 

utpostmodum  cum  singula  similitudinis  factavel 

dicta  secundum  tempus  propbetiae  disserimus.non 

incngnita  pariter  mystena  profer.imus.  Universum 

grnus  humanum  a  societateCreatoris  recess'ssp,et 

recedendo  fornicatum  fu;sse,quis  nesciet  rRecedere 

namque  a  Creatore  el  servirecreatur.-e.lornieariest. 

Nam  et  Psalmistade  bujusmodi  fornicatione  :  Per- 

i/ilisii,  inquit,  omnem,  qui  fnrnic  itur  abs  te  [Psul. 

LXXlij.Fornicariam  ergo  nuilierem  Deus  sibi  sum- 

psit,  quando  generationem  aversatn  adiit,  genera- 

lionem  Chaldaicam,    unde   Abraham    eduxit :  Ego 

enim,  inquit,  suin  Deus  q«i   cluxi  le  de  Hur  Chal- 

d,Torum\C,en.  xv).Cum  illo  foedus  pepigit.habuilque 


tribubus  recedens  a  domo  David  regpmsuum  sib1 
constituit,  et  pro  Deo  vilulos  aureos  colens,  Baali 
quoque  cslerisquedeorum  porlentissese  prostituit, 
et  hsc  est  Oolla.  Nam  Hierusalem  cum  duabu9  tri- 
bubus  Juda  et  Benjamin,  qnre  et  ipsa  coluit  B  ial, 
ipsa  est  Ooliba.Ad  istam  quarto.jam  tempore  Deus 
acces-it  quando  Dei  F.lius  deearneejus  natns  est  ex 
ulero  Virginis.  HoiiS  nimirura  qnodammodn  dixit: 
Dies  mulios  10  exspectabis  me,  non  fornicaberis,  et 
non  eris  viro  ;  s"d  tt  ego  rxspeciabo  te,  quia  dies 
muttos  sedebunt  filii  lsrael  sine  rege.etsinc  princive, 
et  sine  sacriftcio,  et  sine  altari,  et  sine  ephod,  et  sine 
theruphin  (Osee  m).  Igitur  ut  in  manu  prophets 
hu.jus  assimilareiur   Dominus  :  Sume,  ait,  u.torem 


ex  carneeius  Israe 


Israel.id  est  semen  Dei.filios  Dei,li!ios  Q  H0i  fornicariam.et  fac  /i/ws  fornicationum.  Qmre  ? 

quia  fornicaus,  inquii,  fomicubitur  terra  a  Domino. 
Idcirco,  inquit,  fac  ftlios  fornicationum,  ut  sint  in 
sifinum  et  porter.tum  eorum  quae  acla,  quaeque 
agenda  suntinter  gentem  istnm,  et  me  Dominum 
patrum  suorum  Not.mdumquippe  quia  nontantum 
dixerat:  Quia  fornicabitur.  sed  :  quia  fornicans  for- 
nicahitur.  Idcirco  praemisit,  fornicans,  et  deinde, 
fornicabilur,ul  sit  SPnsus.Quia  gens  ista  a  Deo  suo 
et  fornicata  est.et  formcatur  nunc,etatr.pliusforni- 
cabiturin  posterum.Et  ri6tif,inquit,e{  accepit  Gomer 
ftliam  Debelaim  et  conc^pit  et  peperit  filium.  Gomer 
consummalnm  atque  perfectum  innostra  ltngua;f)e- 
belaim.  palatas  sonat.  Est  autem  massa  pinguium 
caricarum,quas  in  morem  hiterum  figurantes.ut  diu 


promissionis  ;sed  nihilominus  pariter  nati  suntlilii 
fornieationis,idest  filii  carnis,qui  nonsunt  filii  Dei, 
aut  ftlii  promissionis.de  qua  nimirum  distantia  et 
Apostolus  dicit:  iVott  enim  omnes  qui  ex  Isruel,  hi 
snnt  Israelitx  ;  ncque  qui  sunt  semen  Abrahx,  omnes 
ftlii;  sed  in  haac  vocabiiur  tibi  semen  ;  idest  non  qui 
ftlii  carnis,  Iti  ftlii  Dei ;  sed  qui  ftlii  promisswnis, 
xstimantur  insemine  \Rom.  ix).  Isti  et  in  .Egypto, 
ubi  deos  ^Egyptios  coluerunt,  sicnt  in  multis  Scri- 
pturarum  locis.et  maxime  in  Ezechiel  [Ezech.  xvi), 
exprubratur  eis,  palarn  fecerunt  quod  essent  filii 
fornicationum,  et  exinde  fornicari  nnn  desierunt. 
Nunquam  tair.en  in  gente  illa  deTuit  Jesrael,  id  est 
semen  Dei.scilicet  multi  ftilem  habenles  e.jus  beati 
seminis,  quod  Abrahs   Deus  promisit;  et  econtra  p  illssas  pcrmaneant,c;ilcant  atque  cotnpingunt,  ha- 


lilii  fornicationum,  id  est  filii  c.irnis  semper  perse- 
quentes  semen  Dei,  sive  filios  promissionis,  non 
tanlum  donec  interficeretur  Naboth,qui  hic  dicitur 
Jesrael,  fuit  enim  Jesraeliles,  sed  etin  perpetuum. 
Hinc  et  Apostolus  :  Sed  quomodo  is  qui  secundum 
carnem  nalus  est,  persequebutur  eum  qui  secundam 
spiritum,  ita  ct  nunc  (Gal.  ivl.  Deinde  ilerom,  tem- 
pnre  non  parvo  inlerposito,id  est  post  quadringen- 
los  et  Iriginta  annos,accessit  Deus  ad  illam  mulie- 
rem  fornic.iriam,  et  genuil  filiam,  quoe  diceretur: 
non  consecula  misericordium.  Dedit  enim  lpgem  in 
monie  Sina,  quae  noc  vivificaret,  nec  ad  perfectum 
addticeret.  etinstiluit  Synagogam  de  qua  pro  parte 
reprnborum,qu;e  maxima  exstitil,  recte  dicas,  qnia 
filiailla   non    est    consecuta    misericordiam.    Non 


bcntque  in  esu  suavitatis  voluptateni.  Ergo  Gomcr 
ftliom  Dcbelaim  accepi,  inquit,  id  est  apud  gentem 
prophetavi  consummatam.sive  perfectam  consum- 
malione  atque  perfectione  voluptuosae  fornicationis 
post  vitulos  aureos  et  po9t  Baalim.  Genitura  ex  ea 
filium,  voca,  inquit,  yesrae/. Jesrael  civitas  est  me- 
tropolis  decem  tribuum,de  qua  fuit  et  in  quainler- 
fectus  est  Naboth.Ponitur  ergopro  ipso  ^aboth  hoc 
nomen  Jesrael.  Etest  sensus  :  Naboth  quidem  Jes- 
raelites  lapidatus  (///  Rcg.  xxi),  et  hominibus  mor- 
tuus  est ;  sed  mihi  vivit,el  ad  me  sanguis  ejuscla- 
mat,  moxqne  vindictam  recepturus  est  non  solum 
de  interTectoribus  suis.verum  etiam  deillo  qui  san- 
guinis  ejus  ultor  fuisse  visusest.Nam  hoeest  quod 
ait :  Et   visitabo  sanguinem   Jesrael   super   domum 


tn)uit  Apostulus,  per  leijcm  promissw  Abuihx  "  Jchu.  Jehu  namque   interfecit   domum  Achab,  Do- 


enim,  i 

aut  sernini  ejus,  ut  lucres  esset  mundi,  sed  per  justi- 
tiam  fvlei  (Rom.  iv),  etc:  Quam  fidei  justitiam.quia 
non  recepit  illa  lilia,  ideo  non  consecutaest  mise- 
ricordiam,  imo  consecuta  est  iram.  Lex  enim  iram 
operatur.  Teriio,  Dcus  ad  lornicariam  accessit,  ge- 
nuitquerursus  filium.idestsermonempropheticum. 
Pruphetas  enim  misit.quorum  et  Scripturas  uliliter 
legi  addidit.  At  illa  lornicaria  non  solum  non  est  a 
fornicalionibus  suis  reverga,  imo  etiam  contra  se- 
metip.-am  est  divisa,  et  eccejara  fornicarise  dure 
factae  sunt  ex  una,  quarurn  altera  Oolla,  altera  in 
eisdem  prophetis  dicitur  Ooliba.  Haec  divisio  unius 


mino  jubente,propter  peccalum  sanguinis  Naboth, 
sicut  praedictum  fuerat  ad  eum  -.Occidisti  insuper  et 
possedisti  (ibid.).  Ac  deinceps:  ln  hoc  loco,  in  quo 
linrerunt  canes  sanjuinem  Naboth,  lingcnt  quoque 
tuum  satiguinem  (ibid.).ltevo  :  Canes  comedent  Jem- 
bel  in  agro  Jesrael  (ibid.).  Cum  ergo  Jehu,non  Jes- 
rael,  sive  Nabolh  sanguinem  fuderit,  imo  interfe- 
ctoresejusinterfecerit,quare  super  domum  ejus  ille 
sanguis  Jesrael  debuit  visitari '?  videlicet,  quia  non 
veraciter  zelo  Dei  paruit,  sed  propriae  cupidilati  ut 
regnaret,  deleta  domo  regis,  per  oronia  servtvit. 
Super  hocsatis  manifeste  convincitur,  quiavidebent 


23 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


24 


a  peceotis  Jeroboam    non  recessit,  vilulosque    au-  A.  Qui  cum  morcretur,  ait  :  Videat  Dotninuset  requirat 


reos  et  ipsc  toluit,  quod  non  fecisset,  si  vero  zelo 
zelutus  luisset  pro  causa  Domini  (111  R>g.  xix). 
Rectc  ergo  etipse,  vel  domus  ejus  reputatur  inter 
occisores  Jesrael,id  est  persecutorcs  seminis  Dei,et 
vindicta  peccati  ejusmodi,  tum  ex  ipso,  quam  ex 
cauero  populn  Jesrael  requirenda  judicaiur,  et  ita 
factum  es!.N;im  mortuo  pronepoteejus  Hieroboam, 
suli  quo  hie  Osee  prophetare  coepit,  succedentem 
filiumejusZachariam  sextoregni  ejusmenseoccidit 
Sellum,  regnavilque  pro  co  (IV  Reg.  xv|,  de  ali.i 
stirpe  generatus.  Nec  miruin  quod  subversa  est 
domus  Jehu,  cum  etiam  regnumdomus  Israel,hoc 
est,  decem  tribuum  perinde  deletum  sit.Nam  etoc- 
ciso  Zacharia,  i;uia  fuit  ultimus  de  stirpe  Jelui, 
stat 

dimidiamtribumManasse.quaeerattrans  Jordanem, 
et  eleinde  paucis,  id  est  quadraginta  et  novem  in- 
terjectis  annis  a  Zacharia,  quemoccidit  Sellum,ut 
jamdictum  est,regnanteOsee,anno  regni  ejusnono, 
decem  tribus  in  captivilatem  ductae  sunt.  Hoc  est 
quod  ait:£(  requiescere faciamregnwndomus  (srael, 
et  in  illa  die  conteram  arcum  hrael  in  valle  Jesrael. 
Nam  propter  urbem  Jesrael,  quae  melropolis  erat 
Samariap,  campi  sunt  et  latissimi,  el  vallis  nimiaj 
vastitatis,  in  qua  rommisso  certaminc  ab  Assyriis, 
caBsus  et  captivus  ductus  est  Israel.  Nunc  quoererc 
locus  admonet,curomissoproprio  vocabuloNaboth, 
cum  dicere  posset :  Et  visitabo  sangainem  Nubolh 
Jesraelitae,  maluit  dicere  :  Et  visitabo  sanguinem 
Jesrael,  quod  non  hominis  est  nomen.sed  civitatis, 


(II  I'ar.  xxiv).  Ilaque  jam  dicius  Helias  cum  fugi- 
laret,  etlatiiansin  spelunca,dicenti  Domino"  Quis 
hicogis,Uelia?  qaeru\&  responsionediceret :  Uomine, 
ultaria  tua  suffoderunt  et  prophetas  fuos  occidcrunl 
gludio,  et  deretictus  sum  ego  solus  et  quserunt  ani- 
mam  meam.  Egredere,  ait  Dominus,  et  sta  in  monte 
coram  Domino.  E>  ccce  Dontinus  irnnsivit,  et  spirilus 
grandis  et  [ortis  subvertens  monleset  coitterenspelras 
anle  Dominum.  Non  in  spiritu  Dominus,  el  po*t  spi- 
ritum  eommotio ;  non  iu  commolione  Dominus,  et 
post  commotionem  ignh ;  non  in  igne  Dominus  et 
post  ignem  silnlus  aurxtenuis  [UI  Reg.  xix),  ct  ibi 
Dominus.Nimirum  prophetae  desideranti  adventum 
Salvatoris,  qui  pcccata  lolleret  et  jnstitiam  sempi- 


im  reges   Assyrii  ceperunt  Ruben  et  Gad,  et  „  ternamadduceret.quem  et  hic  Osee  desiderat  alque 

prophelat,  tali  oraculo  prossignabatur  futura  tam 
Isiaelis  quam  etjudaicaplivitas.de  qua  et  islenon 
tacet  prophela  :  utriusquenamquescilicet  Israehs  et 
Judae  futura  mala  pronuntiat,  et  de  Salvatoria  »d- 
ventu  neeessaria  nostrre  saluti,  sicul  sequentia  suis 
in  locis  declarabunt,  praedicit  mysteria.  Denique 
loquens  illic  ad  Ileliam  Dominus  in  spiritu  grandi 
et  forti,  subvertenle  monies  et  convertente  petras, 
futuram  captivilatem  significat  decem  tribuum 
Israel.quae  faclaest  aSalmanasar,rege  Assyriorum, 
regnante  Osee.  Non  in  spi^itu,  inqnit,  Dmninus, 
id  estnondum  finis,  nondum  venit  Messias  Douii- 
nus,  qui  exspectabatur.In  commotione  transmigra- 
tionerr.  11  primam  designat  tribus  Juda,  qua  tra- 
ducenduserat  Joachim  rex  Juda  in  Babylonein  rirn 
cxinterpretationesui.Inlerprelatur  namque.ut  jam  ^  quadraginta  millibus  nemine  reliclo,  exceplispau- 


dictum  est,  scmen  Di.'i,nonuni  tantum,sedomnibus 
communiter  congruit,qui  sunt  semen  Dei,homines 
Dei,  electi  Dei.  Ad  haec  dicimus,  quia  non  solus 
Naboth  visitandus  erat.nec  enim  illum  solum  per- 
secuti  sunt  Jezabel  et  Achab.etcum  eis  insanamul- 
titudo  populi,  seJ  omnes  persequebantur,  et  occi- 
debant,  quos  consequebanlur.qui  erant  semen  Do- 
mini.qui  prophetabant  in  noinine  Domini,  qui  lo- 
quebantur Verbum  Dei.Ilinc  est  illafugientisHeliae 
querela;  Doroine,  prophelas  tuos  occiderunt,  altaria 
iua  sufjoderunt,  el  reliclus  sum  ego  solus,et  quxrunt 
animam  meam(IIl  llcg.  xix).  Quis  vero  nesciat  san- 
guineam  ejurdem  Jezabel  insaniam  sub  ejusdem 
ternporibusprofluxisseetiam  inviiiiam?Nam  Athalia 


perihus  (IV  Reg.  xxiv).  Nmi,  inquit,  incommolione 
Dominus,  id  est  nondum  finis,  nondum  veniet  Do- 
minus.In  igne  secundam  c.iptivitatem  Juda  etHie- 
rusalem  vult  intelligi,  quando  rebellnnle  Sedechia 
iterumvenit  rex  Babylonis,  et  succeitdii  Nabuznr- 
dam,  princeps  exertitu*,  tlomum  Domini  et  douium 
regis,  omnemque  domum  combussit  igni.  et  muros 
Hierusalem  in  circuilu  deslruxit  (IV  R>g.  xxv). 
Non,  inquit,  in  ignc  Dominus.xA  est  nondum  lemplo 
exustoel  civitate  destrucia,  teinpus  eril  Dominici 
alventus.  F.l  posl  ignem  sibilus  aurx  tenuis,  et  ibi 
Doniinus.  Sibilus  auise  tenuU,  occultus  et  secretus 
fuitadventus  Domini,quem  quasi  de  aura  tenui,  id 
est  de  Spiritu  sancto  Maria  virgo  concepit.Fucrunt 


Jezabelislilia.mortuofilio  suoAzaria.(nupseratenim  D  aulem  a  praedicto  turbine  usque  ad  commotionem, 


Joram  regi  Judie  filiosuo  Josaphat,etfilium  ejusjam 
dictum  Azariam  interfecerat  Jehu,)  irata  et  inipsum 
sa3viensDominum,surrexit  etinterfecit  omne  semen 
regitun,  non  ulique  absque  favore  vel  consensu 
principuin,qui  et  perinde  suisdel.nitum  obscquiis 
atque  illaqueatum  lenentes  Joas  regem,qui  residuus 
lueiat,  insignem  ncciderunt  ad  iinpcriumejus  pro- 
phelam  Zachariam.sieut  scriptum  esl:  Congregati 
adversuseum,  mis-runt  lapides  juxta  regis  impe- 
riiim  m  a'no  domus  Dornini  (/<-'  Reg.  vi).  Et  non 
ed  recordatus  Joas  rex  misericordix  quam  fccerat 
Joiada  paler  illius  secum,  sed  inter/ecit   filium  ejus. 


id  est  a  captivitate  decem  tribuum  usquead  pri- 
mam  filiorum  Juda  transmigrationem,anni  circiler 
centum  viginti  spptem,qui  supputantur  hoc  modo  : 
anno  sexlo  Ezechioetranstulit  rex  Assyriorum  Israel 
in  Assyrios.  Ipse  aulem  Ezechias  xxi\  annis  rpgna- 
vit  in  Hierusalem.  Ergo  regni  ejus  residui  erant 
anni  xxiv,  qui  conjuncti  cum  lv  annis  lilu  ejus  Ma- 
nasse  ac  duobus  filii  Ammon  alque  xxx  uno  Josiae, 
ac  deindeannis  xi  Eliachim,qui  diclusest  Joachim, 
tandemqua  tribus  filii  ejusJoachim,fiunlxii|cxxvi]. 
Ab  illa  commotione  usque  adignem.id  est  a  prima 
transmigratione usque  ad  templi  et  civitatis  exustio- 


23 


COMMENT.  IN  XII  PIIOPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  I. 


26 


nem  fuere  anni  xi  regi  Seilechia..  Ab  illo  igne  sive  A.  sitiendo  callidisimulatores  pra_dicarentvel  celebra- 


captivitate  usque  ad  sibilum  aurae  tenuem,  id  est 
Christi  ailv.'nlum,qiiot  anni  inleressent,Danieli  his 
verbis  revelaum  est  :  Sepluaginla  hebdomndse  ub- 
briviolize  sunl  super  populum  luum  el  super  urbem 
sanclam  luam  ul  consummelur  prxvaricalio,  et  fi- 
ncm  accipiat  peccatum  el  deleuiur  iniquilas,  el  ad- 
ducutur  justilia  sempiterna,  et  impleatur  cisio  et  pro- 
plielia,  et  ungatur  Sanctus  sanclorum  etc.  (Dan.  ix). 
Nimirum  eo  tend.bat  Hclias,  ut  delereiur  iniqui- 
tas  perChri^ti  adveiilum,  et  adduceretur  justitia 
sempiterna,  qui  tunc  abund.mte  iniquitate  se  solum 
reliclum  esse  pulaha!.  Igiturquia  pereamdem  tem- 
pora  non  solum  Naboth  occisu. ;  sed  et  multorum 
piophclarurn  atque  justorum   fundebatur  sanguis, 


rent  jejunium  ?  Bene  ergo  mors  pjus  memorabilis 
est  inter  omnium  prnphetarum  vel  juslorum  ucces, 
ubi  talis  app.iralus  hypoerilarum,  tilis  spectalur 
facies  homicidarum.  Adde,  quod  in  tali  ejus  inter- 
fectione  splendidissimus  Uominica.  Passionis  typus 
est.  Quid  enim  hic  dissimile  ?  Verum  quia  myste- 
rium  hnc  alio  in  opere  nostro  l.tius  tractavimus, 
nunc  praeterire  libet.  I!uc  tantum  hic  pra_tereun- 
dum  non  est,  quia  quod  ait  :  Et  in  illa  die  con- 
teram  arcum  Israel  in  vulle  Jesrael,  spintualiler  ita 
factum  est.  utomnis  evangelica  vel  apostolica  do- 
ctrina  testis  est.  Arcusquippe  I.rael,  id  est  omnis 
fiducia  carnalis  Judaismi,  fiducia  circumci-ionis  et 
ca.remuni.irum,  fiduc.a  superbi  spiritus  et  sangui- 


quera  superna  requirere  djberel  justilia,recte  non  p  nis,  qua  contra  ipsum  Dominum  gloriati  sunl,  di- 


proprium  nomen  Xabnth.sed  id  quod  secundum  in 
terprt'tat'onem  conimunc  est,  ponitur  vocabulum 
Jesrael.  Miroque  modo  ila  requirenda  esse  vindicta 
praenuntiatur,  ut  inci piat  a  ;ustissiniis  illius  homi- 
cida.  populi,  a  capite  rcgni  sanguinei,  qualis  tunc 
erat  domus  Jehu.qu.-e  sibi  domum  Achab  occidendo 
uiultum  rontulisse  videbatur,  .'t  nihilominus  idolo- 
latriam,  qua-  causa  erat  effundendi  sanguinis  san- 
ctorum,  exsequebatur.  Scd  et  adhucquaeritur.quid 
magnura  erat  inter  prophetas  aut  interjustos,  ille 
Nabotb  Jezraelites,  ut  et  rjus  oecasione  omnes, 
qui  inlerfecli  sunt,  justi  aut  propbetae  signilicaren- 
tur  hoc  nomine,  Jesrael  .  Ad  hoc  respondemus.quia 
vere  magnurn  fuit,  et  esse  debuit  memoriale  inler- 
feetionis  ejus  inter  omniurr.  prophetarum  aul  justo- 


centes  :  Pater  nosler  Abraham  est,  nos  ex  lornica- 
tione  non  sumu.s  nati,  unum  patrem  hahemus  Deum 
(Joan.  vin),  sicut  hudie  cernilur,  coutnta  est,  et 
gloriari  illis  non  licet,  quia  non  solummodo  con- 
tcmpta  est  eorum  lex  carnalis,  sed  et  ipsi  capt;vi 
ducti  sunt  in  omnes  gentes.  Iloc  totum  factum  est 
in  vulle  Jesrael,  id  est  in  humilitate  seminis  P<ji, 
quod  est  Christus.  Nam  per  humiliiat.'m  passinnis 
Cbristi,  sicut  exaltata.  sunt  gentes.lidem  ejus  rect- 
pientes,  ita  econtra  dejecti  «tque  contriti  sunt  Ju- 
daei,  coiilemnentt- juxta  illud  prophelicum  B.  Vir- 
ginis  canticum  :  Deposuil  /.otentes  de  sede,  et  ex>il- 
tavil  humiU  s  (Luc.  i).  Spquitur:  Et  cnncipil  adhuc, 
et  peperit  filium,  el  di.ril  :  Voca  nomen  eius,  Abque 
misericurdia.  quia  non  aildam  ullra  misereri  domui 


„   _  .     i    -  ,__—        ...„_.._„ .  ,, — „ _ _._..  __ 

rum  neces,  quia  taliter  interfectnsest.ut  vel  ante,  ^  Isruel,  sed  oblivione obliviscar  eorum,   cl  domui  Juila 


vel  poslipsum,  usque  ad  Cliristi  Doinini  noslri  pas- 
sioriem,  fere  nemo  praeter  Dominum  nostrum  tali- 
ter  vel  tali  ordine  occisus  esse  referatur.Quid  enini? 
_)'C.:nti  sibi  Achab  :  Da  mihi  vineam  tuam,  ul  /a- 
ciam  m>ni  hortum  oleorum,  etc.  Hoc  tantum  respon- 
deral  :  Propilius  sit  mihi  Dominiis,  ne  dem  hxredi- 
talem  palrum  meorum  txbi  (III  Reg.  xxi).  Pro  boc 
indignanti  et  vehementer  irato  suae  auctoritatis  ul- 
tionem  pollicita  Jezabel  scripsit  litteras.  Prxdicate 
mquiens,  jejunium,  et  sedere  facile  Nuboth  interpri- 
maies  populi,  el  submitti'e  rluos  viros  filios  Belial 
contra  eum,  et  falsum  leslimonium  dicant  :  Bene- 
dixit  Duminum  et  regem  ;  educile  eum,  el  lapi  lale, 
el  sic  moriatur  (ibid.).  Hoc  modo  bypocrisis  Deo  odi 


mi*erehor,  el  snlvubo  eos  m  Domino  Deo  suo.  el  nott 
salvabo  eo>  in  arcu,  et  gladio,  et  in  bello,  et  in  cquis, 
et  in  equitibus.  Filia  ba.o  magnum  priuris  sententia» 
ineremenlum  est.Prior  namque  senlentiae  haec  prat: 
El  quiesccre  faciam  regnum  domus  Urael  cl  in  illa 
die  conleram  arcum  Israel  in  valte  Jesrael.  Quod  to- 
tum  completum  erat.ulii  rex  As.  jriorum.sicut.jam 
praedictum  est,  praeliando,  victasduxit  captivilas  de- 
cem  tribus  Israel.  I'ar  illi  malo  exslitit  al  ud  qund 
factumestin  Juda,  quar.dovemt  rexBabylonis,  et  ab 
eo  capta  civitate  Hieru.  alem.populus  ille  in  Babyio- 
nem  captivustran.  migravit.Facta  est  magna.judice 
Deo,  captivitatis  utnusquedifterentia,ut  s  ilicetca- 
ptivitas.iula.post  annos  spptuaginta  solvereiur,  ca- 


bilis   pulchre  palliata  incessit,  specioso    quasl  or-  D  piivitasautem  decem  tribuum.nequaquam  ultrasol- 


dine  judicii,  ut  non  tantum  occideretur,  quasi  vir 
justus  ab  injustis  et  Deo  adversantibus,  sed  quasi 
reus  et  blasphemus,  a  justis  judicibus  fortiier  pro 
Deo  zelantibus,  legemque  33nctam  cuslodientibus, 
jeju.ianlibus.etanimassuasinjejumohumilianti- 
bus.et  praedicaniibus  :  Jejunemus,quia  tantuni  ne- 
fas  di.bus  nnstris  audivimus,  ne  lorle  cum  blas- 
phemo  paritera  terradeglutiaTiur,  eltalia  scienter 
cum  iniqua  machinantibus  simulalione.ut  muliebri 
satislieret  insanice  vel  cupiditati  furiusae.  Quanlae 
putas  cura.  Deo  videnti  hoc  debuit  esse  ?  Quantum 
fuit  in  coelo  spectaculum,dum  tam  crudele  cruorem 


veretur.  Hoc  est,  quod  ait  :  Quia  nou  uddum  ultra 
misercri  domui  Isrucl,  sed  ohlivionc  obliviscar  eo- 
rum,  et  domui  Juda  miserchor,  id  est  decem  tri- 
buum  captivitatem  non  solvam,  sed  Juda.  transmi- 
gralionem  de  Babylone  re.ocabo.  Sed  Pt  per  idem 
tempus,  quanio  ilecem  12  tribus  in  captivit.itpm 
ductae  sunt,  misertus  cst  Uouiinus  ilomui  Juda  (IV 
Beg.  vm).  Nam  cum,  se»tu  anno  regis  Kzerhia..  rex 
Assyriurum  Silman.sser  transtulisset  I.rapl  iti- 
dem  xiv  Ezechiae.ascendit  Sennacherib  Assyriorum 
ad  universas  civilales  Juda  munitas.  et  cppit  eas,  et 
venit    usque  ad  Hierusalem.  Venit  autem  angelus 


27 


RUPEUTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


28 


Domini,  et  pcreussitin  castris  ejus  clxxx  millia,  et  A  quando  pnst  cccc  et  xxx  annos  a  teslamento  ronfir- 


reversus  est  SennachrTib,  et  mansit  in  Ninive. 
Cumijue  adoraret  in  lemplo  Nescrach  deum  suum, 
Adramelech  el  Seratar  filri  eju*  percusserunt  eum 
gladin  (IV  l\ey.  xix).  lia  si  utrumqne  tempus  mise- 
rxnr  liae  respiciaj,vpraciter  dietum  e*se  perpendes: 
El  salvabo  eos  in  Domino  D>o  suo,  et  non  salvaho 
eos  in  arcu  el  gladio,  et  in  hello  ct  in  equis,  el  ia 
cquitihus.  Denique  (ilii  Jnda  nequc  nocte  illa,  qna 
percussa  suni  castra  Assyriorum,  nequ?  lempore 
lllo  quo  de  captivitaleBabylnnico  soluti  sunt.contra 
hostes  vel  caplivatnres  suos  arrum  tetenderunt,aut 
gladium  vibraverunt.aut  in  pqaos  ascenderunt,spd, 
illis  quidem  dormientibus.percussit  angelus  Domini 
castra  Assyriorum.  Prophetis  autem  orantibus.sive 


rr.ato  lcgeni  dedit  in  Syna,  et  natu  est  Synagoga 
misericordiam  nnn  cnnse.cutura,  servilis  tilia  no- 
mine.  nominequidem  liliu,  sed  merilis  ancilla  Foraa 
miitenda.  Syna enzm,  inquit  Apostolus,  mons  esl  in 
Arahia  (Galul.  iv).  Porro.  Arabia  temporibus  anti- 
quis,  nunc  illa,  qu.e  non  nominatur,  sola  erat,sed 
sulitudo  et  pars  /Egypti  non  niodica,  ubi  est  rnons 
Syna,  in  qui.  data  est  lex,  unde  fuerat  et  Agar.quae 
sigoificat  Vetu^  Testamentum.  Cum  ergo  dixisset: 
Ha;c  euim  sunt  duo  Testamenla,  unum  quidim  a 
monte  Syna,  addidit  :  In  seruiluieai  generans,  qux 
eslAgar  (ibid.),  qus  conjuncta  est  videlicet  signifi- 
catione  ei,  qus  nunc  est  Hierusalem,  et  servit  cum 
filiis  suis.  Kl  subinde,  cum  dixisset  :  Seil  quomodo 


caeteris  justis  hominibus.  imo    et  angelis  interve    g  tunc  is,  qui  secundum  carnemnuius  fucrut.perseque- 


nienlibus,  juxta  illud  Z  chnria;  :  Et  respondit  an- 
gelus  Domini,  et  dixit  :  Domine  exercituum  usqueguo 
tu  non  misereberis  llierusalem  et  nrbium  Juila,  qui- 
busiraluses.  istrjam  scptuagesimus annus esl  (Zuc/i. 
i),  suscitavil  Dominns  spiritum  Cyri  re^isPersarum 
ut  proponeret  edictum,  daretque  libprtatem  ascen- 
dendi  in  Hierusalero  et  a;dificandi  domum  Domini 
Dci  in  Israel.  Ergo  salvabo,  im|uit,  eos  in  Dtnino 
Ueo  suo,  el  non  in  arr.u  vel  gladio.  Quod  si  qu;nris 
r.itionem  vel  judicii  a?quitatem,  cur  Dominus  non 
Israeli,  sed  dnmui  Juda  mispreri  debuerit,  scien- 
dum  libi  est  magnam  in  regibus  Israel  et  regibus 
Juda  distanliam  luisse  peccati.  Regnum  quippe  Juda 
r.onnulli  justi  luerunt,  videlieet  David,  Ezechias  et 
Josias,  qui  nullum    idolnlutriae  peccatum    admise- 


butur  eum  qui  secundum  spintum,  iiael  ?n/i/r,proti- 
nus  ait  :  S^d  quid  dtcit  Scripiura  ilbid.)  Ejice  an- 
cillam  et  fihum  ejns  :  non  enim  hxres  erit  filius  an- 
cilttr  cutn  filio  liberse  ('len.  xxi).  I^itur  filia  illa,  et 
ancilla  non  est  misericoidiam  consecuta,sicul  jam 
tunc  re  non  parv.i  significatum  est,quando  filiorum 
ejus  corpora  in  deserlo  prostrata  sunt,etin  illam 
repromissionis  terram  non  i ntroierunt  (Sum.  xiv). 
Illud  nemo  qui  nesciat,  aut  nescire  debeal,  quia  fi- 
deles  onmps  el  elicti,  qui  ex  eodem  popnlo  non  ad 
filiain  hanc  pertinuerunt.sed  ad  priorem  filium  .-ci- 
licet  Israel,  id  est  sed  semen  Dei.  Sequitnr  :  Et 
ablactuvit  eam,  qux  eral  absque  misericordia;  et 
eoncepit,  ct  peperit  firiutn,  et  dixit  :  Voca  nomen 
ejux  :  Non  populus  meus,  quia  vos  non  populus  meus, 


runt,  et  Josaphat  qunque.nisi  amicitiasiniisseicum  ^.  Cl  eyo  non  ero  veslcr  Deus.  Jam  nata  fueranl  duo  in- 


Ochozia  rege  Israel,  cujns  opera  pessima  fuerunt, 
sed  cum  patre  ejus  Achab.  Unde  et  arguit  eum 
Jehu  filius  Anani,  videns,  etait  :  Impio  prsebes  au- 
xilnim  el  is  qui  oderattt  Dominum  amicilia  junye- 
ris  (II  Par.  xix).  Cieterorum  quoque  nonnulli  pce- 
nitent'am  egerunt,  feceruntqae  quod  placitum  erat 
coram  Domino.  At  vero  de  regihus  Israel  nullus 
exstilit  qui  faceret  quod  rectum  essetaut  placitum 
coram  Di>mino,nulliis  omnino  qui  reccderet  a  pec- 
c.ilis  Jproboam,  filii  Nabolh,  qui  peccaie  fecit  Is- 
rael.  Omnes  impoenitentes  exstiierunt,  et  peccata 
sua  de'endentes  universi,  sernionem  Domini  repu- 
lerunt.  Undeetin  isto  propheta  loquitur  Uominus: 
Ego  srio  EpUruim,  et  Israel    non   tst  ubscvndilus  a 


felicitatis  incremenla,  scilicet  filius  et  filia.  Filius 
videlicet,  ut  caplivus  ducerctur  Israel.  Filia,  ul  ea- 
dpm  non  solveretur  captivilas.  Non  Israel  quidem 
secundum  se  lilius  bonus  est,  sed  secundum  id 
qund  requirebalur  snnguis  pjus,  malum  illi  pnpulo 
existit  ;  lilia  vero  ablactata  perpetuitas  est  captivi- 
tatis,  cui  nulla  inlunditur  lactis  alimonia,  nulla 
consolatio  de  raptivitatesolvenda.Quid  tantum  vult 
tertius  isle  lilius  /Quid  per  hunc  intelligere  debe- 
mus,  nisi  illud  quod  nnminesuo  personat,  quod  est : 
Non  populus  tueus  ?  Ma\imum  quipnehnc  miseria- 
rum  est  incremintum.ut  populuscaptivus  idemque 
nullum  habens  pra?fixum  solvendae  eaptivilatis  leni- 
pus,  dicatur  et  sit  quod  dicitura  l»eo  :  Non  populus 


me.  Quia  nunc  fornicalus  e^i  Ephraim,  coniaminalus  D  meus.  Nam,  si  captivusquidem  esset  populus.etcor- 


eit  lsracl ;  nun  dabntit  cogitationes  suas  ut  rever- 
tanlurad  Deum  suum.(0se.  v)  Itaquecum  tanta  fue- 
rit  illis  alque  illis  distantia  peccati,  recte  el  senten- 
tia  in  utrosque  debnit  dispariter  dari.  lgitur  filia 
hoec  recte  vocatur  :  Absque  misericordia,  quia  non 
utcunque  captivatus  erat  Israel.sed  absque  relaxa- 
tionis  inispricorlia.Juxla  mysticum  intellectnm  iti- 
dem  veraciter  spirilus  propheticus  dicat  :  Repro- 
bata  quippe  jain  Synagoga,  claruit  veritas  quod 
fiiia  illa  non  est  inisericordiam  conseeuta.quae  lunc 
nata  est,  quando,  ut  superiusjam  dictumest,  Deus 
secundo  ad  mulierem  sibi  conjungendum  accessit, 


poralis  e.jtis  captivitas  nunquam  solveietur  ;  non 
tamen  etiam  serundum  animam  a  Deo  projiceretur, 
essel  tolerabile  malum,  et  matfna  ex  parte  bene  se 
haberet  status  sive  casus  captivorum  temporaliter 
gementium.  Nunc  autem  malum  irremediabile  est, 
quia  curpora  visibilis  Assyrius  ccepit  el  tenet  ani- 
mas  autem  invisibilis  Assyrius  decipit  et  possidttl 
Dieat  nunc  aliquis  :  Quid  ergo  Dei  fiet  de  proposito? 
Proposuerat  namque  Dcus  et  promiserat  Abrahae  de 
fpinineejus  populum  sibi  adducpreinnumerabilem, 
sicut  stellas  cceli ;  et,  inito  lcedere,  firmaverat  quod 
esse  deberet  Deus  ejus,  et  Ueus  seminis  ejus  :  Su~ 


29 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.   -  IN  OSEE  LIB.  I. 


30 


spice,  inquit,  calum,  et  numera  stellas,  si  potes.    Et  A 

dixit  ei  :  Sic  eril  semen   tuum.   Et  coniinuo  sequi- 

tur  :  Credidtl  Abruliam   Domino,  et    repulatum  est 

illi  ait  justltium  (Gen.  xv).ltem  et  alibi  loquitur  ad 

eum  idi-m  Deus  :  Et  staiuam  paclum  mmm  inter  me 

et  tr,  et  inter  semen  tuum  post  le  in  gcnerutionibus 

svisfaedere  sempitemo,  ut  sim  Deus  tuus,  ci  seminis 

tuipost  te(Gcn.  xvn).  Quid  ergo  erit,  cum  illic  di- 

xent  :  Ut  sim  Deus  tuus,  et  Deus  seministui  poslle, 

Hic  autem  dicat,  quia  vos  non  popidus  meus,   el  ego 

non  ero  vester  Deus  ?  Aut  quomodo  complebitur  de 

semine  ejus  splendidus  clectorum  numerus  secun- 

dum  numerum  stellarum  coeli.cum  illic  quidem  di- 

xerit  :  Sic  erit  scmea  tuum  numerosum.sicut  stellse 

cceli  \Gcn.  xv).  Hicaulem  polius   arenae  maris  as- 

similet  eos  quam    stellis  coeh  ?    Sequitur  enim   ct  ~ 

dixit  :  Et  erd  numerus  fdioruin  Israel   quusi  are- 

na   maris,    quse    sine    mensura     est,    et   non   13 

nnmeralntur.   Uenique   aquatica  maris  arena  mul- 

tum  disparatur   a    stellis   cceli    fulgidis,    et   hoc 

ipso  quod  sine  mensura  esse  et  non    numerari  di- 

citurtuc.repulsani  vehemeutum  sonatlsraelis.quud 

nec  mrnsuram  donationis  cuju.-quam  habeat,  nec 

numeretur  in  conspectu  Dei.Quid  ergo  tiet,  utjum 

quaerere  cncpimus,  de  proposito  Dei  ?  Nunquidex- 

cnlit  Verbum  Dei  ?  Non  utique.sed  habita  conside- 

rationeVerbiDei  promittenlis  Abrahae  diinnilionem 

sive  deterniinationem  teneamus    seminis  eju>dem 

Abraha:.  Nun  enim,  in.juit  Apostolus,    omne*  qui  cx 

Israel,  hi  sunt  Isruelilse  ;  neque  qui  sunt  semen  Abra- 

hx,  omnis  filii,  sed  in  Isuac  vocabitur  tibi   semen, 

id  est,  non  qui  fdii  carnis,  lii  filii  Dei ;   sed  qui  filii  ^ 

su/nt  promissionis  sestimantur  in  semine  (liom.  ix). 

Ergo  undecunqueveniant.ubicunque  vel  quicunque 

sint  babentes  tidem    promissionis,  quae,  sicut  jam 

dicturu  est,  ad  justitiam  repulata  est  ipsi  Abrah» 

(Gen.  xv),  sine  dubio  reputantur    in  semine,  el  id- 

circo  uposlantibus  carnalibus  Israelitis,recte  quae- 

rantur  alii,  de  quibus  impleatur   propositum  Dei. 

Sequitur  ergo  :  El  erit  in  toco,  ubi  dicelur  eis  :  Non 

populus  meus  vos,  dicetur  eis :  Filii   Dei  viventis  ; 

et  co^gregabuntur  fxlii  Juda,  et  filii  Israel  pariter,ct 

ponent  sibirnel  caput  unum,  et  ascendenl   de  terra, 

quia  magnus  dies  Israel.  Locura  hunc    per  semet- 

ipsum  salis  illustrem  auctoritas  apostolica  clarius 

illustravit,  cum  posl  praidietam    determinationem 

seminis  Abrahae    p.iucis  interpositis,  a>t  :   Volens  D 

Deusosleudere  iram;et  notam  facere  polemiumsuam, 

sustinuU  in  mulla  pulienlia  vasa  irx  apla  in  inleri- 

tum,  ul  oslenderet  divitias  glorix  gralixsux  in  vasa 

misericordias ,  quoe  prxpurauit  in  gloria.  Quos  et  vo- 

cavil  nos,  non  sclum  ex   Julxis,    sed  eliam  ex  gen- 

libus,  sicut  in  0*ee  dicil :  Vocabo  non  plebem  meam, 

plebem  meam  ;  etnon  dilectam,  dileclam  ;  et  nonmi- 

sericurduim  consecutarn,  misericordiam  couseculam. 

El  ei  il  in  loco.  ubi  diclum  esl  eis  :  Non  plebs  mea  vos, 

ibi  vocubuntur  filii  Dti  vivi  (liom.  ix).    His  verbls 

vehemenler  atque   diligenter   astruit   prophetiam 

hauc  esse  degentibus  assumendis.  in  locum  coruni 


qui  secundum  carnem  essenl  ex  Tsrael,  aut  semen 
Abraha»  indurati  et  lidem  non  hubentes.exci  lerunl. 
Porro  de  ilhs  qui  px  gente  illa  salv,miur  aut  sal- 
vandi  sunt,  cuntinuo  subjnnxit  :  Esaias  uutan  cia- 
mal  pro  Israel  :  Si  fueril  numerus  filiornm  Israet 
tanquam  arena  maris,  reliquix  salvx  fient  (Ibid.). 
Nimirum  laliserie  vel  processu  verborum  electosex 
gentibusetsalvatossivesalvundos  ex  Isnel  in  unuiu 
conjnngit  Christum,  docens  quod  indilforenter  tara 
illi  quam  isti  propter  fnlem  semiuis  Abrahas.quud 
est  Christus,  omnes  semen  Abraha?  s;nt,  atque  id 
esse  quod  hic  propheta  nunc  dicit  :  Et  congrega- 
buntur  filiiJuda,  el  fitii  hrael  pariter,  el  ponent  si- 
bimel  capul  unum,et  ascendent  de  tirra.quiu  magnus 
dies  Isrnel.  Iloc  denique  sic  fieri  cceptum  esl,  lilii 
Israel,  scilicet  apostoli,qui,lam  secundum  carnem 
quam  serunduin  liJem.filii  sunt  Israel,  congregati 
sunt  cum  QliisJuda,  id  est,cum  electis  ex  gentibus, 
quos  ad  fidera  et  confe>sionem  Christi  perducendo 
fecerunt  lilios  Ju  la,con^re,'ati  sunt  pariter  in  uni- 
tatem  fidei  ita  ut  non  sit,  sicut  Aposlolus  ait, 
distinciio  Judxi  et  Grxci  (li<>m.  m).  Et  posuerunt 
sihimet  caput  ununi,  illud  videlicet  unum,  de  quo 
Apnsiulus  ait  :  fgilur sicut per  unius delictum  omi.es 
homines  in  condemualionem,sic  et  per  umus  jusliiiam 
omnas  hornines  in  justificationem  vitx.  Sicul  enim 
per  inobediendam  unius  hominu  peccatores  constitui 
suni  mulli,  ita  et  per  unius  obedienliam  jusii  contti- 
tuenlur  mulli(H'im.  v).  Isto  capite  posilo,  siuimet 
ascendct,  inquit,  i/e  terru,  ut  |am  non  sapiant  aut 
quoerant  terrena,  quia  magnus  dies  Jesrael.Magnus 
diesel  raagna  illustratio  seminis  Dei,  quod  est 
Christus,  seniinis,  inquam.resurgentis  ex  mortuis, 
cum  quo  consurgentes  utique  ascendunt  de  terra, 
faciendo  quod  idem  Apostolua  ait  :  Si  conswrensHs 
cum  Christn,qux  sursum  sunt  quxnte,  ubi  Chrrstus 
eU  in  dextera  Dei  sedens  ;  qux  sursum  sunt  aapite, 
non  qux  super  terrum.  Morlui  enimestis,  el  vita  ve- 
stra  ubscondiia  esl  cum  Chrislo  in  Deo  (Coloss.  m). 
Si  nimirum  primo  ascensiune  facla,  qnse  est  resur- 
rectio  prima,  landem  ascendent  corpora  quoque  de 
terra,quae  erit  resurrectio  secunda.et  sequenturca- 
p  it  suum,sicut  membra  capiti  conjuncta,  et  sicut 
ipseChristus  pulchre  salis  brevi  expressit  signifi- 
catione,  dicendo  :  Ubicunque  fueritcorpi.s,  ilhc  con- 
gregubuntur  el  aquilx  (.)/V//i.xxiv).Taliter  loquenJo 
in  propheta,  Spiritus  sanctus  miro  modo  etsalutis 
gentium  prophetiam  magnaex  parte  patentem  lecit, 
et  nihilominus  ipsis  Judteis  sive  carnali  Israeli  qui 
gentiumsemperoderesalutem,litterarumaiuabilera 
reddidit.  Quid  enun  libentius  audirent  ill',  quam 
quod  hic  dicitur  :  El  congregabitur  fdii  Juda,  el 
filii  lsrael  pariter,et  pnnent  sibimel  caput  unnm,  el 
«scei?rfen/de/erm?Jamdudumquippemagnumillud 
discordia;  malum  ucciderat  inter  Israel  et  Judam, 
utscinderetur  regnumetdisoederent  decem  tribosa 
domo  David,  et  in  duo  regnadivisi,  Israel  et  Judas 
nonnunquam  hosiihbus  quoque  contra  seipsos  con- 
flixere  praeliis  (III  lieg.  xu).  Haec  aulem  liltera  hoc 


31                                                  RUPERTI  ABB.VTIS  TUITIENSIS  32 

illis  prnpheiare  videtur,  qnod    nliquando   rursum  A.  stimdiligeremulierPm  dilectamamico  etadulleram, 

pongregandi  sint  in  unum,  I^rael  et  Judas,  et  sub  ad  qund  nondum  pprventum  est  :  locus  enim   hic 

udo  rege  toederati   ascenilere  debeanl   de   terra  ad  adhuc  i.iferiusesi.similiiudinem  ger.'re  Domioi.qu 

pugnandum  et  suhjuganduai  si l.i  regna  orhis  ter-  nd  genem  illam  semel  et  iterum,  nc  tertio  accessit. 

r.iruni  rnultorortiusalquebellicosius  quam  fecerunt  Primu  testamenlum  suum  conGrmando  cum  Abra- 

regna  illa  quibus  haclenus  ipsi  servierunt.videlicet  ham.  deinde  dundo  legem  in  monte   Syna,  dein.le 

Rahylonium,  Pcrsicum,  Mace.lonium  alque  lloma-  nutlendo  prophelas,  deinde  carnem  assomendoex 

tium.  Ii;ilur  etiam  i.lhuc  lilleram  propbeticam  li-  ipsa.  Sed  et  hoc  dictum  est,  quia  cum  prius  fuisset 

benter  custodiunt,  et  ignorantes   utililati  gentium  quasi  mulier  una,  id  est,  gens  una,  facta  divisione 

berviunt,  testimonia  nostra  jugiier  ferendo  secum.  et  decem  tribuhus  a  domo  David  rece  lentibus.jam 

Nunc  ad  ipsos  vocationis  illius  ministros.p.T  quos  duse  mulieres  habenlur  qtue  et  in  prophetis  amba; 

vocandi  erunt  filii  Dei  viventis.de  loco  obi  diceba-  super  fnrnicalionis  scelere   arguuntur,    rliciturque 

tur  eis  :  Mon  ppputus  tneus  VOS,   apo-trophen    fauit  altera  Oolla,  qu.-e  est  Samuria,  altera  Uoliba.  quse 

seimo  prnphelicus,  ei  dicit  :  esl  Hierusalem  [Ezech.  xxmj.  Apud    Onllam   pro- 

Cap.  II.  —  Dicile  fratnbusveslris  :  Populus meus:  pheta  iste  propheiabat,  eraique  de  tribu  Isaehar. 
et  sorori  vestrm  :  Misericordiam  consecula.  Fratribus  R  ''-rgo  Ool  a  secuodum  carnem   maler  hujus  erat, 

vfo'<m,ina,uit.Quibu3  fratribus.aut  ubi  manentibus,  sicut  Amos  et  sicut  Abdiae,  mullnrumque  aliorum, 

ct  u n.te  venientibos  ?  Nuiiirum    fratribus  Abrahae  qui  sob  eisdero  temporihus  prophetaveront.  Porro 

fidem  hahentibus,  und.'cunque  veniant,  ubicunque  prophetaiilil.us  illis,  mater  tlla  nihilominus  forni- 

sint.  quacunque  ex    gente   c ri^ inem    ducant,  sive  cata  est,  neceessavit  a  lornicationibus  suis  :  nullus 

Jud.ei  sive  Graeci   sint.    Fralribus    vi  slris  el  sorori  enim  omnino  e.x  regibus   e.jus    recessit  a    peccatis 

vesirse,  id  est,  tantummodo  illis   qui   veri    sunt  Is-  Hieroboam.  Igitur  jam  peracta  similitudioe,    quae 

raelilae,  his  qui  non  in  ritus  gentiom  transierunt,  udminislrata  est  in  persona  propheiae,  palam  argui- 

vel  qui  rilus  ge.nliurn  et   culloram  idolorum  dese-  tur  Onlla,  id  esl,  tota  gens  decem  tribuum  sive  me- 

rucrunt.illns  agnofcite  fratres,et  illorum  F.cclesiam  tmfiolis  Samaria.  Judicate,  inquit,  malrem  vestrum 

tignoscite  soiorem  vesiram  ;  et  illos  fralres  ajipel-  judicale.  0   vos,   inqoil,    prophetae,    o   vos   omnis 


lute,  populum  meuio  ;  et  illum  sororem  vestram 
nuncupate,  misencordiam consecutum.  Porro  de  fra- 
trtbus  vestns,  qui  sunt  cognati  vestri  secunduin 
carnem,et  de  sorore  vestra  caroea  Synagnga  Iristi- 


Israel,  id  esi  semen  Dei,  quid  in  hnc  meo  deccto 
reprehendilis,  qoid  in  hac  mea  sentsn/ia  titubaiis? 
An  quia  mater  vestra  est  donius  Israel.superquam 
locutus  sum,  quia  nun  addam  ultra  niisereri  ei.sed 


tiam  inconsolabilem  ne  habealis.quod  dixerim  egn  oblivione  ohliviscar  eorum  ;  domui  nutem  Juda  mi- 

fratribus  illis  :  Son  populusmeus  vos  ;  etsorori  illi :  "  serebor,  vos  offendimini,  ctjudicium  hoc  converti 

Nonconsecuta  miserieordvim  ;  sed   tristitiam  quam  cupitts  ?  Eece  vos  ipsi  cattsas  apppndite,vos  ipsi  ju- 

vobis  mi.gnam  esse  dieilis,   et   dulorem    qui  cordi  dicale  utrum  aliler  debeat  fieri.Vullis  vos,vult  ipsa 

vestro  continuus  esi,  consolainint  bona  recotnpen-  ut  adilam  misereri  illi  ?  Ecce  pr.f  stosum.dumroodo 

sattune  ;  quiasi  fratres  vestrisecundum  carnemjam  unum  faciat.  Quid  illud  est  ?  Auferal  fornicationes 

non  sunt  populus  meus,  el    °i  soror  vestra  curnea  S'ia*,  id  est,  fornicavi  desinat.  At  illa  hoc  non  audit. 

non  est  misericor.liam  coosecuta,  econtra  qus:  non  fornicari  non  desinit.  Afferte,  si  quid  habeiis  ;pro- 

etal  plebs  mea,  nunc  vocatur  et  est   plebs  mea,  et  ponite  quidpiam  pro  illa,in  quo  possit  justificariaut 

quie  non  eral  tniserieordiam  conseeuta,  nunc  voca-  defendi.  Ex  quo  agente  Jeroboum,   me  virum  legi- 

tur  misericor.iiam  consecuta  (Rom.  ix).  Uenique  et  timum  conlempsit,et  vitulis  aureis  succubuit,nun- 

hunc  versiculum  :  Dicite  14  fratribus   veslris  :  l'o-  quid  fomicari  desiit  ?  Quo   lempnre,  au.  quo    sub 

pulus  meus ;  el  soruri  vestise  :  Hisericordiam  couse-  resze  qu:evit  ?  Ntmirum    nnn  ita  snrnr   ej n^  Onliba 

culii,  pertinerc  ad  v.icaliuuem    genliuiu   Apos'olus  perseveranter  fornicata  est,  non.inquam,*ornr ejus 

innuit.qui  nun  suluiiimudopr;pcedentem  versiculum  dotnus  Juda  perseveranter  insanivit,  quamvis  niul- 

pro  lestimunio  sumpsit,  ei   erii  in  loro,  wn  dictum  tum  ad  tempus  insanierit.  Diebus  Ezechiae,  diebus 

esleis  :  tion  po,  ulus  meus  vos,   ilii  voeabunlur   filii  D  Jusia',  et  nonnunquam    sub   aliis    qunque  regibus 

Dei  viventis.  verum  etaui  sensum  hujus  pramii-it,  fornicatior.es  suas  abstulit.   J.idieate  igitur  utrum 

dtcendu  :  Vocabonon  plebem  meam,  plebem  meam,  huic  ita  ut  sorori  ejus  jam   dica;  .lomui  Judae.de- 

el  nnn  misericordiam  ronsi cuiam.misericordiam  cnn-  beam  misereri,et  ita  hancliberare  ab  Assyriis  sicut 

secutam  (ibid.)   Sequitur  .  Judicate,matremvcstrafn  captivitatem  illiu?  de  Bahylune  revucare  d^crevi. 


judicate ;  quoniam  i/isa  non  uxor  mea.et  eyo  non  vir 
ejus.  Auferal  fornirationes  suus  a  fnci-  sun,  et  udul- 
teria  suu  <ie  medio  uberum  suorum.ne  furie  exspohem 
com  nudam,  et  siaiuum  secundum  ilicm  nalivilnlis 
sux.  Jaro  supra  di<umus,  in  manu  pmph.d»  hujus 
assimilaium  esse  Dominum.id  est.|iro|.hetam  seroel 
ct  iterum.  et  tertio  acced.-ntem  ad  mulierein  forni- 
curiam,  sicutjam  dictum  est,  et  deiude  adbucjam 


Hanc  ipsam  perpendite  causam  inlrrearodem  ma- 
trem  vestram  et  locum  illum  de  quo  dix>:  Eteril  in 
lnco,  ubi  dirilur  eis  :  ,\on  populus  meus  vos  ;  dicelur 
eis  :  filii  Dei  viventis,  liemque  locus  ille  genlililas 
est,  el  illa  auleret  furmealionps  suas,  vestra  aulem 
maer  non  ahsiulit,  nec  auferrc  vult  fornicationes 
suas.  Itaque  et  in  hoe  illain  judicate,  ei  jusle  judi- 
cale,   quia  cum  suis  fornicalionibus  noii  debet  in 


33 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  OSEE  LIB.  I. 


34 


domo  mea  permanere,  et  contra  quas  fornicationes  ^  malum  futurum  vel  fuciendum  erat.idcirco  et  prae- 


au.is  dimilttt,  non  esl  cur  a  me  debeat  repnlli,  cum 
egu  iion  tantu.n  [sraelia et Judae,ssd  etiam  caeteru- 
rum  gentium  asque  Greatorsim.  Nutandum  quaula 
cuinetrcuuispeetiune  1'ornicationesaulern  pracepit, 
secundum  persoaum  velgestusn.ulieris  loruic.itrtcis, 
dicendo:  Aufcrul  (ornicattones  suas  a  /acte  sua,  et 
adulleria  su-i  de  medio  uberum  tuorum.  Faciem  pro 
oculis,  mediuiu  uberum  pro  corde  po.->uil.ln  medio 
uauique  uberum  locus  cordis  est.  Unde  et  in  Cau- 
ticis  casta  sponsa  dicit :  Fasciculus  myrrluE  ditecius 
mcus  mihi,  inler  ubera  mea  commirabitur  (Cant.i). 
Duobns  isii«  scilicet  corde  et  oi:ulis  inundatio  torni- 
cationis  hauriiur,  et  deinde  corpus  iucontinens  ud 
acium  libidiais  velut  magno  torrentis  impetu  pro- 


scivit  et  sententiam  super  illud  praelixit  Deus.  Si 
igiti.r  qmeras  quare  sentenliam  irrevocabilem  pra?- 
tixit  Deus,  respondendum,  quia  malitiam  iucorri- 
gibilem  praevidit  Deus.  Itein,  si  qua-r.is  quare  post 
ditam  sententiam  de  correclmue  15  cunsuht  Ueus, 
respondt-ndiim,  quia  ut  expenmei.to  sciamus  iu- 
corngibilis  esse,  idcirco,  quanqu.im  non  reversu- 
ros  exspectat  et  per  mullam  patienliam  illos  a  I  pu3- 
niientiain  invitat  Deus.  Igitur  undique  circum^pe- 
ctus,etoculis  providentiasplenussermo  propheticus 
sic  loquitur  :  Aujerat  fornic  itiones  suas  a  facie  sua, 
el  adulleria  sua  de  medw  uberum  suorum,  ne  furte 
exspolietn  eam  nudtun. 

Quare  auteu:  non  dixit  :  Ne  exooliimi  et  denudem 


pellitur.  Frimuiu  per  oculuruin  vel  visuscseieruiu-  ~  eim,  sed  :  Ne  exfiotieni,  inquit,   eam  uuitam  ?  Aut 


que  sensum  qui  oinnes  in  facie  sunl,  fenestras 
mors  ingieditur  (Jer.  ix),  et  caplivata  menle  lorni- 
catio  sive  adultenum  consequenter  actu  peragitur. 
Potest  autem  per  faciem  fornicatio  corporalis,et  per 
adulterium.quod  in  medio  uberum  ejusesse  dicitur, 
spintualis  corruptio  recte  lntilligi  ;  quia  videlicet 
utroque  uii  do  gens  illa  peccasse  redargunur  in 
Seripturis  Exempli  gratia  :  In  uno  eodemquem  pec- 
cato  beelphegur,  et  apiritualiter  a  Deo  lornicalus  est 
Israel,  ei  corporahter  cum  filiabus  Madianiiarum 
commistus  est.  Ille  enira  vocaverunt  eos  ad  sacri- 
ficia  sua,  el  iniliaii  sunt  Beelphegor,  et  comederunt 
sacrificia  morluorum  (Psal.  cv).  Ne  forle,  inquit, 
expoliem  eam  nudam,  et  staiuam  eam  secuudum 
dicm  nattvitatis  sux,  el  ponam  eam  quasi  soliludi- 
nem,  et  slatuam  eam  uetut  lerram  inviam,  et  inlerfi- 
cuim  eam  siH.  Nunirum  hoc  idem  esl  ac  si  dicat: 
Ne  luoiam  quud  lucutus  sum,ne  adimpleam  liliurum 
el  lilia;,quus  mulier  fornicarta  Gomer  lihaUebeUim 
in  prascnpta  visiune  peperit  propheticum  praesu- 
gium.  Sed  nunquid  lixum  non  est  et  infecluui  esse 
potest  quud  locutus  sum,  dicens:£(  quiescere  faciam 
rtgitum  domus  hrael,  tt  non  addam  ultra  miiereri 
domui  Israel,  el  uos  vopulus  meus,  et  cgo  non  ero  ve- 
sler  Ueus  ?  Quid  ergo  sibi  vult  quod  iterum  revoca- 
tur,  dicens  :  Auferai  fornicatiom  s  suus,  addensque  : 
Ne  furte  laciam  ei  haec  vel  illu,  quae  locutus  sum  ? 
Huic  non  dissimile  est,  quod  cum  daia  jam  esset 
sententia  super  Nabuchodonosor  regem,  ita  ut  di- 
ceret  Diniel  :  H,vc  est  interprelatio  senienlix  Allis- 


quomudo  exspoliari  potest.si  jam  nudu  est?  Potest 
quidem  sic  intelligi  dictum,  ne  expoliem  nudam, 
ac  si  diceretur,  ne  exspoliando  faciam  nudam.  Ve- 
rumtamen  sic  melius  placrt  sentiri,  quud  et  jam 
nuda  sit  et  adhuc  babe.il,  quo  possit  evspoliari.Est 
enim  nuditas  duplex  sive  gemina,  altera  visibilis, 
altera  invisibilis.  Uenique  nuditas  invisibilis  e>t, 
diim  nudatur  anima  intus;  gloria  vel  grutia  Dei,  se- 
cundum  quam  Scriptura  sancla  de  eadem  gente 
dicit:  Videns  Moses  populum  quod  esset  nudus  (spo- 
liaverat  enim  eum  Auron  propter  ignomininm  sordis, 
et  inter  hostes  nudum  constiluerat)  (Exod.  x\xi ). 
Uixil  euim  hoc  propterea,  quia  fecprant  ctadorave- 
rant  vitulum.  Et  sicut  psulmus  dieil  :  Immntiu:- 
runt  gloriam  suam  in  similitudinem  uituli.  comeden- 
tis  fenum  (Psal.  cv).  INam  idcirco  spoliati  erant  Dei 
auxilio,  imo  et  proinde  dixit  Ueus,  ut  disperderet 
eos,  si  non  idem  Mosps  stetisset  pro  ilbs  in  conspe- 
ctu  ejus,  corde  conlracto  Pt  uontrito.  Nudilas  visi- 
bilis  esl,  quando  extenrir  quoque  tollitur  ornatus. 
e.xterior  felicitas,  qualis  inter  cietera  maxime  exsti- 
tit  gf  nti  illi  civitatis  llrerosolymae  et  templi,  quod 
in  eacondidit  Sulomon,  qiiiedam  singularis  gUna. 
Nimirum  cum  propheta  hic  isla  loqueretur  ;  nuda 
jam  erat  Sumaria  ;  sive  decem  tribus,  nuditaie  illa, 
de  quo,  utjam  dictura  est  Scriptura  dixit:  Videns 
Mo^es populum  quodessel  nudus.  etc.  Hoc  enim  tunc 
factum  et  dictnm  est  propter  scelus  unius  vituli 
confl  itilis  Hic  aiitem  regnabat  peccatum  Jero- 
boam  super  eos  in  duobus  vitulis  aureis.    Et  quia 


simi,  qux  venil  super  dominum  meum   regi-m.  Eji-  D  taliler  lornicaria  gens  semetipsam  nudiiveratu 


cienl  te  ab  hominibus,el  cam  be^liis  feristtue  erit  ha- 
bilnHo  lua\l)an.  iv),  etc,  ait  idem  Duniel:  Quam- 
vbrcn  rex  consilnun  meum  placeat  tibi,et  peccuta  lua 
eleemusynis  redime,  et  imquitntes  tuas  miseiicordiis 
piuiperuin.jnrsiian  ignoscat  Deus  deticlis  tuis  (itnd.). 
Quid  per  h«c  animadverlere  debemus,  nisi  quia  in 
arbitrio  nostro  est,utrum  sententiam  suam  suspen- 
dere  debeat  aut  non  debeat  Deus.Non  enim  aut  Ueo 
mala  nostr.i  imput.ire,  aut  fata  nobis  dominari, 
quod  demeniissimum  et  impiuin  est,  putare  iiebe- 
nius  :  id  esl,  non  quia  Deus  hoc  prasscivit  aut  prae- 
dixit,  idcirco  vcait  uuium  hoo  aut  illud ;  sed  quia 


bo  vel  gratia  Uei,  prufecto  meiebalur  spoliari 
etiam  visibilibus  ei  tempoi  alibus  bonis.  id  est  cuu- 
clis  terraj  illius  opibus,  quas  conluleiat  illi  Deus, 
prior  et  legitimus  vir.  Ait  ergo  :  Ne  fnrle exspoliem 
eam  nudam.  Ac  si  dicat :  Ne  lorte  aufeiaui  illi  eul- 
tum  gloriie  lemporalis  alque  visildlis,  ut  in  ocnlis 
hominum  exspoliata  sit,  quos  solos  eiubesrere.no- 
vit,  proplerea,  quia  jam  i.uda  est  in  oculis  roeis,  et 
illara  nuditatem  non  erubescit.  Additque  contiouo: 
Et  staluam  eum  secuntlum  diem  natiuiiulis  nuc.  tt 
ponam  eam  quasi  solitudmem,  el  staluam  eum  velul 
terram  inviam,  et  interjit-iiim  Mti.  Quis  fuit  dio  na- 


35 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIEMSIS 


36 


tivitatisforniearia.i!lius?Nimirumdies  vel  tempus,  A  quaeex  ore  illius,  audiendo  Verbum  rioctrinae  pro- 
qunndo  in  j_gyptum  descenderunt  patres  ejus,  et  ficit.sic.in  malam  p  .rtem  anima  quaslibet  malorum 
peregrini  facli  sunt  in  terra  non  sua,  ab  ea  qua.  adinventrix  mater,  et  qui  ab  illa  decipitur  filius 
illis  promissa  fuerat,  filii  Jacub,  propter  scelus  in  est.  Ergo  in  populo  illo  forniearia  mater  Synagoga 
fratrem  suum  Joseph,  quem  vendiderunt.  Nam  id-      est,  et  qui  .  b  ip3a  decipiuntur  populares  lihi  sunt. 


circo  el  fainem  vo.avit  Deus  super  terrarn,quia  Jo- 
seph  ab  illis  in  servum  venundulus  est,  et  idcirco 
in  /Egyptum  descendentes  peres_rini  facti,  et  juste, 
judiee  Deo  permittente,  servituti  subueti  sunt.  Ibi 
nata  est  ista  fornic.ria  mulier,quia  ibi  germinanti- 
bus  et  mulliplicatis  liliis  Israel.gens de  paucissimis 
hominibuB  facta  est.  Et  qualis  ista,  de  qua  nunc 
agitiir,  ibi  nnta  est  ?  Uli^ue  nuda  nuditate  utraque, 
de  qua  jam  dictura  Pst  :  nam  quod  bonis  exleriuri- 
bus  et  umni  lelicitate  lerrenn,  tu   c  in   illo   exortu 


Quamvis  autem  plusdamnnlionissitmatri  ejusmodi 
quam  filiis,  tameu  quia  parum  distal  in  viiio  ileci- 
pere  et  decipi  posse,  recte  et  in  filios  effnnditur 
matrrna  damnatio,  dum  dicit :  Et  filiorum  ejusnon 
miserebor.  Quare  ?  Quoniam  filii,  inquil,  [ortricatio- 
num  sunl.  Quod  idem  est  ac  si  dicat,  quoniam  et 
ipsi  incurrigibiles  sive  immutabiles  sunt.  Nam  de 
talibus  Sapientia  loquens,  cum  dixisset :  Sed  parti- 
bus  fudicans  dabas  tocum  pwnitentix,  continuo  sub- 
junx  t  :  Non  ignoruns  qnomodo    iniqua   est    tmlura 


suo  nuda  fuerit.fere  nemo  nescit.  Neque  enim  aut  r.  eorum,  et   naturalis  malitia  ipsorum.  et  qund   non 

possit  muluri  cogitutio  iltorum  in  perpetuum.  Semen 
enim  erat  matedictum ab  initio  (Sap.  xii).Totum  hoc 
exprimitor  hic  breviter  per  boc  dicium,  quoniam 
fiiii  fomicntionum  sunt,  ut  videlicet  suhnuHias.iynoJ 
iniqua  natura  eorum  el  naluralis  malitia  ipsorum,  el 
quod  non  possit  mutari  cogitntio  ipsorum  in  perpe- 
tuum,  et  quod  ipsi  aeque,  ut  Amorrhasi  et  Ethaei  se- 
men  maledioti  sunt.Nec  vero  hujusmodi  dictis  cul- 
pntur  natura  quam  Deus  creavit,  sed  ve.hemeniis- 
sime  redar^uitur  ahusio  naturae,  eo  quod  aecidens 
malilia  per  consuetudinem  in  naturam  versa  sit. 
Jusia  ergo  ratione  senlenliam  detendit,  qua  dixe- 
rai,  Et  filiorum  pjua  16  non  miserebor,  dicendo, 
qnoniam  filii   [ornictttionum  sunt     Nihibuuinus   et 


regnum  aut  principatuiu  aliquem  lunc  hubebat,nec 
in  aliquo  s.rculi  hujus  honore  gloriari  poleral, 
quando  sub  fiugcllis  et  verberibus  in  luto  et  lalere 
talibus  et  lot  dominis  illudenlibus  serviebal.  Porro 
quod  gloria  quoqoe  Dci  palrum  suorum  nnda  fue- 
rit  in  eisdem  nululibus  suis,  qui  nescit?  Servie- 
bnt  enim  diis  quoque  monstro.is  doniinorum  suo- 
rum  et  /Enyptiorum,  jnxla  illud  propheticum  Eze- 
chielis  le.tiinonium  :  Fili  hominis,  duse  mulieres 
filxx  malris  wiius  fuerunl  el  furiticaix  sunt  in  /Eyy- 
ptu,  in  adolescentia  sua  fornicaix  sunt  ibi.  ibi  sub- 
ctctn  sunl  ubera  earum.el  fractse  sunt  mummx  puber- 
tr.iis  earum.  Nomina  autem  enrum,  O.dla  major,  et 
Qulibi  soror  ejus  minor.  Et  habui  eas,  et  pe/ererttnt 


filins  et  filius  (Ewch.  xxm),  el  reliqun.  Igilur  secun-  „  eamdem  rntionem  conlirma  sermo  D^i  concertutor 

i  j-    ...    .._,.-...._j n_  ...     j:_:j      I"    : _.:!:_      -.._.: j  _./...•  .    /•  ....... _j 


dum  diem  natitatalis  Sux  slaluam  itlam  cum  dicit, 
qnid  subauriiinriuin  est,  nisi,  ut  jum  pra_n.iserat, 
nudnm  et  expoliatam,  nudam  a  gloria  unius  L)ei, 
exspoliatum  a  rebus  vel  honore  regni,  omnisque 
polenti=e  temporalis,  sicut  erat,  quando  in  /E,rypto 
servivit.  Et  nota  quam  proi.rie  subjunxerit  adhuc  : 
Et  jionum  eam  quusi  solitudmem,  el  statuam  eam 
velut  terra.n  inviam,  et  inlerficiam  eam  siH.  Non 
dixit :  Et  ducam  eam  per  soliludinem  el  per  terram 
inviam,  quoil  fecil  tunc  post  diein  nativitatis  ejus, 
quando  eduxit  illam  de  terra  /E^ypti,  sed  ipsam 
ponam,  inquit,  quasi  solitutlinem,  et  ipsam  statuam 
quasi  t'rraminviam,u\  ipsasolitudo  el  lerra  deserta 
sive  invia  sit.  Deserta  a  Deu.invia  et  solitaria  sci- 
licet  et  omni  destitula  sanctorum  angelorum  fre- 
quentiu,  el  IVIich  elis  quondum  principis  sui  pervi- 
gili  pra.sidio.Item  non  dixit  :  El  fatigabo  Pam  siti, 
quod  itidem  tunc  factum  est.quando  post  pumdem 
riiem  nativitatis  eduxit  illam  de  lerra  /E,'ypti,  sed 
interficiam  eam,  inquit,  siti,  ut  jam  non  bibat  de 
petrn,  qu;e  virga  crocis  percossa  esl,  cujus  in  ty- 
pum  tunc  illi  aquas  largissima  fudit  petra  inani- 
mata.Addidit  adhuc  :  Et  filiorum  illius  non  misere- 
bor,  quoniam  filii  foruicationum  sunt.  Filii  a  matre 
hoc  differunl.quoab  inventore  malitiae  immitatorem 
ejus  differre.  perspicuum  est.  Nam  sicut  in  bonam 
partem  mater  est  anima,  quaecunque  ex  spiritu  Dei 
Verbum  veritatis  concepit ;  filiua  autem  vel  filia, 


insoperabilis,  subjungendo  :  Quia  fornxcata  estma- 
ter  eoruin.  Meminisse  namqne  debernus,  quia  prae- 
sens  locus  judicatio  est  inter  fornicariam  etaniaton 
rem  ejus  qoondam  Deum,  ab  eo  qood  ait :  Judica- 
te,  inutrem  vcstrum  judicate.  Dederat  namque  illi 
optionem.sive  liberum  arbitrium,  dicendo  :  Aujeral 
forniailiones  suas,  subauditur  si  velit  mutari  sen- 
tentiam  qua  dixi,  quoniam  ipsa  non  uxor  mea,  el 
ego  non  vir  ejus.  At  illa  pertinaciter  perseverat  in 
fornicationibus  suis,  et  adulteria  diligit.  Sequitur 
ergo.  Et  confusa  est  qxix  concepit  eos,  quia  dixit  : 
Vatlam  post  amalores  meos,  qui  tlunt  panes  mihi  et 
aquas  meas,  lanam  meam  et  limum  meum,  oleum 
mrutn  et  potwn  tneum.  —  Confusa  est,  inquit,  qux 
concepit  eos,  videlicet  quomodo  confundi  sulet  qui 
"  convincitur  et  causa  cadit  in  judicio,  non  habens 
quodcontri  judices  sive  accusalores  possit  mulire, 
manifesto  atque  inexcusabili  couvictus  crimine. 
Ego  enim  mittens  prophetas  meos  dicebam  illi, 
sicut  et  nunc  riico  :  Auferat.  fornicationes  suas  a 
facie  sua.  et  adulteria  sua  de  medio  uberum  suorum, 
id  est,  cesset  colere  vitulos  aureos  et  facere  sibi 
Bual.  llla  aotem  dixit,  et  nonc  osque  perseveranter 
dicit,  nequaquam,  sed  vadam  post  amalores  meos. 
Nec  vero  solummodo  verbis  hoc  dixit,verum  etiam 
factis  dictasuadefendit,  eosdem  accidendo  prophe- 
ta9.  Unde  et  fogitans  conqoerebator  Elias  -.Domine, 
altaria  tua  destruxerunl,  et  prophetas  tuos  occiderunt 


37 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  — IN  OSEE  LIB  LIB.  I. 


38 


gladio.  et  derelictu*  sum  ego  solus,  et  qu.erwit  am-  \  phelis,  attamen  talia   patientius  audire  potuerunl, 

quale  islud  est  m  quo  ad  Deum  suum  filii  Israel  re- 
versuri  loie  praeHcuntur.  Denique  hoc  suaviiatis 
temperainento  breviter  interpusitu,  contestira  illam 
quam  cceperat  accusationem  proseqnitur,  et  dicit  : 
El  hxc  vescicil,  quia  cgo  dedi  frumcntum,  tt  tinum, 
et  oleum.  tl  urgentumei  mulliidicaci,  el  uurum,  qux 
feccunt  Baal.  Idc.irco  convertar,  et  sumam  frumen- 
tum  m>  um  in  tem/  ore  suo,  et  vinum  meum  in  d  m- 
puresuo,  et  liberubo  lunim  metim  ei  linum  ineum.qux 
operiebanl  ignominiam  tjus.  Et  nunc  revelubo  slulli- 
tiam  ejus,  in  oculis  amatorum  ejus.  et  virvon  eruet 
eam  de  manu  mea.  r.t  ce»sare  furium  omnc  gawliutn 
ejus,solemmttUem  ejus,  neomeniam  ejus,  Sabbaium 
ijus   et  omnia  fe>ta  temporaejus.  Elcorrumpani  vi- 


mam  meam  [III  Reg.  xi.\).  Taliter  dixit  :  Yadam 
poi-t  uniuinres  meus  riaeinunes,  quos  in  idolis  colit, 
huinani  generis  inimicos  stullissimo  errore  vocans 
aniatores  suos,  non  conteronens  Deurn  verum,  ve- 
rumque  amieum,  quomodo  si  conti-mnat  niulier 
amatorem  suuro.  Quomudo  autem  dixit.vel  qunrdo 
dicere  coepit,  qvi  dam  panes  mihi  et  aquas  meas,  la- 
nam  meam  et  linum  meum,  et  oteum  weum  ti  paium 
meum  ?  Nimirum,  quando  ascendens  de  terra  ^E.y- 
pti,  tam  cito  recessit  de  via  Uoniini,  lecitque  sibi 
vitulum  conflatilHm  et  adoravit,  atque  in.molaus 
dixit  :  Isli  sunt  dii  tui  Israel  qui  le  eduxerunt  de 
terra  .'Etjypti  (Exod.  xsxn),  tunc  d  cere  ccepit  de 
falsis  auiaioribus  suis    quod    darent  panes  suos  et 


et  aquas   suas   sibi,  et  menlita  e>t   Non  eoiiu  illi,  g  neum    e;us  el  ficum  eju*,  de  quibus  di.ril  :  Mercedes 


sed  Ueus  Abraham,  Deus  Isaac  et  Deus  Jicob   pa- 
nes  de  ccelu  pluebat  ilhs,  et  aquas  lundebatde  petra 
per  manum  Moysi.  Item,  et  quando  vitulos  aureos 
sibimetinslituit.mentilaest.quiadixit,  praeloquente 
Hieroboam,  quein  relicta  domuDavid,  in  adulterio 
secuta  est.   Ecce  dd  lui  hruel,  qui  iduxerun'  le  de 
terra  /Eijypii  [III  Iteg.  xu).    Profecta   cum  diceret, 
qui  te  eduxerunt   de  tvrra   /Eyij/.ti,    simul   etiam 
aslruebai  quod  ab  illis  accepisset  omnia,  quascun 
que  possiilere  vel  obtinere   poluit,  ex  quo  ascendit 
terra  ,Egypli.  Qu«  omnia  hic,  metapboram  inulie- 
ris  supenus  cieptam  servando,  senno  pro(>heticus 
congiua  satis  expruuit,  sic  illain  depmgens  applau- 
dere  sibi.  7111  tlant  panes  miln  et  aquas  meas,  lanam 
meam  et  linum  meum  oleum  mettmet  putum  meum. 
Lanaquippe  et  linum  mateiialia  sunt  instrumenta 
oranis  muliebris  npilicii.  Uleum  autera  et  potus.res 
simul    et    nomina   sunt  voluptatis.  Porro  panes  et 
aquae  sunt  necessitatis,  quia  sine  illis  humanae  na- 
turae  intirrailatis  non  subsistit.In  cranibus  his  forni- 
caria    mendax  esse  convincitur,qui  non  vituli  illi, 
non  Baal,  quem  Jezabel  intulit,  sed  Deus,  unus  et 
veru»  haec  illi  contulit,  ut  provocata  beneficiis  dili- 
geret  eum,    cunctis  abominationibus  deoruin  alie- 
norum  derelictis,  sicut  scriptnm  est  :  Et  dedtl  vlis 
regtoues  genlium,et  luborts  populorum  possederuni ,ul 
cuslodiant   jusltpcationes   ejus,    el  leycm  ejus  requi- 
runl.  Sequitur  :  Propter   hoc,  ecce  ego  sepium  viam 
luam  spints,    e*   stpiam   earn   macena   el  viat  suas 
non  inveniet.et  stqueiur  amuturessuos,  et  non  aprrt 


hxmex  sunt,   quus  dtderunt   mihi  ttmutores  mci.  Et 
ponum  eam  in  saltum  tt  comedet  cam  bestia  agri,  et 
VOIucrei  caeti,  el  reptitia  tenx.  Eteisilabo  supeream 
tties  /itialm  quibus  incendebut  incensum,  et ornvba- 
tur  in   uure   sua  el  monili  iuo,  et  ibat  pcsl  amutores 
suus,  el  mei   obttvisa  bulur,   dicil   Dmninus.   Tolum 
hoc  cursu  continuo  hic  pra?scnpsinius,  ut  id  quod 
sequitur.  suo  itidnm  sensui  copulnmus.  Nam  sicui 
haec.  quae  dicta  sunl :  Et  hxc  nescivit,  quia  ego  ttedi 
eilrnmentum  vinum,  etc,  prioribusillis  per  constru- 
ciionem  conjungenda  sunt,  quia  d'\it  :  Vadampofl 
umalores    meos  qui  danl  panes  miln  et  aquus  mcas, 
luntini  meam  et  linum  tueum,  oleum  meum  et  polum 
meum.  S\c  mhiloniinus  dictis  illis,  Et  tlicel:  Vudum 
_  el  revertar  ad  virum    tiieum  priorem  quia  bene  erul 
mthi  lunf  muyis  guam    nuni:,  i.-ta,  quae  sequuntur, 
in  cunstruclione   conjuogenda    sunt  :    Proptcr  hoc, 
erce  egn  lacluho  eam,  et  ducam   eam  in  soliludinem, 
et  lojiiur  ad  cor  ejus,  et  dabo  vinitores  ejus  ex  rodem 
locoet  vallem    4chor  ad  aperunlam  spem.Ei  eunet 
ibi  ju.ita  dies  jnvenlutis  sux,  et  ju.rlu  dies  ascensio- 
nis  sux    de   terra   Mgypti.  Et  erit    in  illo  die,  dicit 
Dominus  :  vocabit  me    vir  meus,  et  non  vocavit  me 
ultra  B'talim,  etc.  Nequ?  enim  propterea.quia  Baal 
incendebat  incensum,  et  illa  ernabalur  inauresua 
et  monili  suo,et  ib.it  post  amatores  suos.et  liornini 
obliviscebatur,  remunerarda  eiat.ut  diceret  Domi- 
nus  :    Propter  huc,  ccce   egu  Iw.tabo  eam,  et  ducum 
eum    in    sulituttinem,    et    loquar   ud  ror  ejus,  etc, 
sed  propterea,   quia    quacrendo    amalores  suos,  et 


hendet  eos,  tl  quxret  eos  el  non    iitvemet.  Et  dicet  :  U  non    inveniendo    eos,    diciura   erat  id  qnod  supe 


Vadam  et  reverlur  ad  lirum  meum  priorem,  quia 
bene  mihi  erut  lunc  magis  quam  nun<\  Notanda  dili- 
genler  disgressio  veracis  et  jusia?  invectionis.  Neo 
dumenira  cccptam  culpae  ejus  invi-ctinnem  asperri- 
mam  linierat,  et  tam  cito  quamdara  promissionis 
qualiscunque  suavitatem  repentc  inserit,  maxime 
cum  ila  dicit :  Et  dicet  :  Vattum  el  reverlar  ad  vtruin 
meum  priorem,  quia  bene  mihiernt  tunc  magis  quam 
nunc.  Nam,  et  si  ad  talia,  qunlia  nunc  loqnebatur. 
quia  filu  forntcationum  sunt,  quiu  fornicuta  est  ma- 
tereurum,eit:.,  sic  irapatientes  luere  regesetprin- 
cipes  ipsius  populi,  ut  plerosque  occiderent  expro- 


rics  dictum  e<t  :  Vadam  et  teveriur  ad  virum 
tneum  priorem,  quia  bene  mihi  tunc  crut  mugis 
quam  nunc.  Lactanria  erat  Spiritu  gratise.et  lnun- 
dationis  misencordia".  Sic  sprino  divinus,  roedicmae 
1 7  potensexperientissimus.voressua,-  ponderatas, 
atqne  ad  mensuram  libratas  dispensat.  amara  dol- 
cibus  et  amaris  dulcia  permiscens,  ofTensionem  la- 
biorum  in^antilium  et  gutturis  impaLientis  fugit 
atque  devitat,  quatenus  medicamentum  quocunque 
modo  'emperatum  penitus  iulundat,  atque  intrinse- 
cus  in  summa  auctoritate  continealur  sancta  Scri- 
ptura   Spiritus   sanctus   obtineat.  Nec  vero  quasi 


39 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


40 


adulundu  id   efficit,  nec   eidem   generationi  quam  A  rentis  et  inhiantis  deliciis  perniciosis,ut  saltem  spi- 


tilios  lornicalionum  appellaverat,  jaetationem  se- 
cretae  allocutionis  et  dispensutionem  (i  ei  promiltit; 
sed  eum  vera  discretione  et  discreta  veritate  pro- 
cedens  sermo  propheticus,  in  una  eademquegente, 
e!  illos,  quibus  amara,  et  illos  perspicit  qmbus 
dulciajurc  piopinentur.  Nam  una  eademque  gens 
Bive  Synagoga,  aul  certe  L'cclesia,in  semetipsacon- 
tinet  bonos  et  malos,  id  est,  pos  qui  ver.iciter  cor- 
pus  Christi  dicantur  et  sint,  et  eos  qui  propter  si- 
inulalionem  corpus  ejusdem  dicantur,  cum  non 
sint.  Ilinc  estde  illa  septem  regulis  Tyconii  senteu- 
tia,  de  corpore  Domini  permisto,  sive  de  corpore 
Domini  simulalo  et  vero,  et  haec  in  isto  locopluri- 
lr.um  valet,  ut  discernas  et  discreteintelli^as  essein 


narum  talium  punctione,  talNque  maceriae  offen- 
sione  commonitarationalis  anima  dicat :  Vatlam.et 
reverlar  ad  virum  meum  priorem,  quia  bene  mihi 
cral  iunc  magis  quam  iiunc,  id  est.serviam  Deo  vivo 
et  vero,  et  noo  superbiao  hominum  vel  maligno- 
rum  spirituum,  quia  eliam  in  praesenti  vita  multo 
suavius  est  portare  jugum  Domini,  quam  servum 
vel  ancillam  fieri  hominum.  Hoc  aliqui  ex  gente  illa 
fecerunt,  hoc  recogitaverunt,  et  sic  ad  cor  suum 
reversi,porlas  aeternae  mortis  quibus  appropinqua- 
verant  refugerunl.  Notandum  deinde.quam  sapien- 
ter  sermo  divinus  mendacium  illud  redarguat  di- 
centis  de  amatoribus  suis,  quidant  panes  mihi,  et 
aquas  meas,  lanam  meam.  et  linum  meum,  eloleum 


una  eademquegente  sispEi:elesia,et  eos  quibusdul-  p  meum,  et  potum  meum.  Ait  enim  :  El  hsec  nesdvit, 

cissime  consulatio  gratiae  suaviier  oileratur,  et  eos 

qnibus  propter  lmpoenitens  cor,ira  eltribulatio  pro- 

mittatur.    Et    quis  sapientiam  propheticam  digne 

admiretur  in  eo  quod  sicut  boni  et  reprobi  |  ermisti 

suut,  et  nnnc  discerni  non  valeant,  ita  voces  suas 

permiscet  et  moderatur,  et  comprehendi  vel  depre- 

hend' non  potest  quas  hominum  personas  juslificet 

atque  condsmnel?  Mirentur  ergo  saeculares  saecula- 

rium  rhptorumariiliciosascompositiones,affectatas 

ad  captandam  hominum  benevolenliam.  Ecclesia- 

stici  et  spirituales  veram  et  discretam    sanctorum 

mirentur  eloquentiam,  per  quos  Deus  locutus  est. 

His  breviter  dictis,  pro  continuatione  litterje,  jam 

nunc  eadem  dicta  prophetica  rcpetentes.diligentius 


quia  detti  ei  Irumenlum ,el  vinum,  et  oleum  (Psut.w), 
el  argentum  mulliplicuvi  ei,  et  tturttm  qux  Jecerunl 
Baal.  Nescivit  quod  nescire  non  debuerat,  quia  vi- 
delicet  non  ut  caeterae  genies,  sic  Israelitioa  gens 
opulenta  facta  est.  Aliae  namque  a  progenitoribus 
suis  potentibus  saeculi  acquisitas  vel  possessas  bae- 
reditario  jure  obtinuerunt  terras.  Hasc  autem  gens 
de  peregrinis  et  advenis  patribus  nata  est.  Perenri- 
nus  erat  Abraham,  peregrinus  Isaac,  perpgrinu9 
Jacob.pertranseuntes  de  gente  in  genlem,  el  de  regno 
ad  populum  alterum  (Psal.  civ),  et  nullam  propriam 
terram  babuerunt.  Exspectabant  enim  fundamenta 
habentem  dvttatem,  ut  ail  A|iostolus,  cnju;  artifexet 
conditor   e-it    Deus  [llebr.  xi).  Et  quidem  fides  illo- 


sin,'iila  perrurrainus.   Pro;  ter  hoc,  inquit,  ecce  ego  „  ruin  hocemeruit,  ut  illud   quoqupquod  non  quae 


sepinm  viam  suam  spims,  et  sepiam  eum  mnceria,  el 
semitus  nttn  inveniei.  Viavel  semita  dicentis  :  Vudam 
po*l  amalores  m'-os,  qui  dant  panes  meos  aijuas 
ineas.aLti  infernuin  deducunt.(Juas  nimirum  si  planae 
sint  et  absque  olTendiculis,  ita  ut  prosperetur  pro- 
sppritnte  tempnrali  anima,  quae  se  a  Creatore  suo 
avertit,  vix  aut  nunquam  revocari  potest.vel  audire 
vocem  post  tergum  monentis.  Si  aulem  adversa 
oceurrerint,  et  tribulatio  vel  angustia  temporalis 
currentem  cumprehenderit,  tunc  remi.iiscilur,  ut 
sa"pe  lactuin  est,  Domini  Dci  sui,  sicut  de  ipsis 
flliis  Is"ael,  contra  quos  maxime  bic  propheticus 
sermo  dirigitur,  scriptum  est  :  primum  in  /Egypto 
quia  ingemiscentes  propter  opera  vociferal.i  sunl, 
ascenditque  c  amor  eorum  ad  liominum  pro  operi- 


rebant,  scilicet  terras  vel  regitnes  gentium,  ipsis  et 
semini  ipsorum  reprouiitleret  Deus.Ait  illi  qui  pro- 
tinus  ex  ipsis  orti  sunt,  videlicet  lilii  Jaoob,  eadem 
promissione  sese  iniiignos  elfecerunt,  vei'di-ndo  fra- 
trem  suum  Joseph  (Gen.  xxxvn).  Nam  idcirco  pere- 
gr'ni  facti  sunt  et  in  .E|.ypto  servierunt.  Sed  et  in 
desertoperquod  ducebal  eos,  immerilos  gratia  libe- 
ratoris,  verum  sese  indignos  eaiiem  promissione 
fecerunt.ita  ut  diceret  Dominus  ad  Muysen  :  Ccrno 
quod  pnpulus  iste  dttrx  ccrvicis  sit,  dimitie  me  ut 
irascatur  furor  meus  conlra  eos,  el  deleam  eos,  ja- 
ciamque  le  in  gcnlem  magnam  (Exod.  xxxn).  Ila  qui 
nullarn  terram  ex  possessione  paterna  hapredita- 
bant,  ipsam  quoque  quam  divina  largitas  propter 
fidem  palrum    illis  promiserat,  terram  non  conse- 


bus.et  audivit  gemitum  eorum  (Exod.  iii).  Deinde  D  qui  meruerant,  nisi  Deus  proptergloriamet  verita 


et  in  libro  Judicum  persaepe  scripium  est,quia  cum 
dereliquis»enl  Dominum,  et  propter  hoc  tradidisset 
illos  in  manus  fientium.  clnmavprunt  ad  Dominum, 
et  saepp  liberavit  eos  (Judic.  m).  Igitur  quod  nunc 
ait  :  l-.cce  rgo  sepinm  viam  tuum  spinis,  et  sepiam 
eam  maceria,  magnae  est  miserationis  :  nam  si  non 
id  laceret,  tunc  potius  iratus  et  miserationum  sua- 
rum  oblitus  esset  Deus,  quemadmodum  Psalmista 
cum  dixisset  :  Exacerbuvit  Dominum peccator,  con- 
tinuo  s-utijunxit,  secundum  mulniudtnem  trxsux  non 
quxrel  (Psal.  ix).  Spinae  namque  adversitatis  uti- 
Wtercompunguutatquelucerantpedemad  raalacur- 


tem  suam  confirmandam,  curnque  palribus  eurum 
meritam  illis  suspendisset  iram,  et  exhibuisset  mi- 
sericordiam,  eo  lem  Moyse  suggerente  illi  in  con- 
fractione,  id  est.nimia  humilitate  cordis  :  Recoriiare 
Abrahnm,  Isaac  el  Jacob  servvrum  luorum,  qui- 
bus  jurasti  per  lemelipsum,  dicens  :  Mulliplicabo 
semen  vestrum  sieut  siellas  cali,  el  universam 
terram  lutnc  de  qua  locutus  sum,  dabo  semini 
veslro,  el  possidebilU  eam  semprr  (ibid )  Iloc 
isU  nescivit,  sepiem  auiem  mulieres  optime  sci- 
vit.quaB  in  Isaia  dicunt :  Panem  nostrum  conv  demus, 
ilestimntts  nonrCs  oycriemur,  tuntummv'do  inVutxlur 


41 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  03EE.  LIB.  1. 


i2 


noinen  tuumsupernos,auferopprobriumnostrum(ha.  \  meumin  tempore  suo,  et  liberabo  lanam  meam    et 


iv).  Hoc  namc(ueomnes  dicunt  Ecclesiae  gentium  in 
sugillalionem  meretricis  hujus,  quae  nec  panem 
quem  comederet,  nec  vestimenta  quibusoperiretur 
habuit,  sed  sub  condiiione  accepit  ut  invocaret  no- 
men  Domini,  quemadmodum  Psalmisla  dicit  : 
Et  dedit  illis  regiones  gentium,  et  labores  po- 
pulorum  possederunt,  ut  custodiant  justificationes 
ejus  el  legem  ejus  requirant  (Psal.  civ).  Nos, 
inquiunt  istae,  tale  nihil  ex  te  pro  mercede 
qmrimus,  ut  propter  Evangelium  vel  fidem  tuam 
suscipiendam  terras  velregiones  alienas  nobiscon- 
feras.sed  panem  nostrum  comedemus  et  vestimentis 
nostris  operiernur  quae  ante  notitiam  tui  nominis 
habemus  ;  imo  et  tibi,  et  his  qui  nomen  tuum  pr;e- 


linum  meum,  qux  operiebant  ignominiim  eju*.  Et 
est  sensus  :  Terram  illi  optimam  dederam  el  affe- 
rentem  frumentuw  in  lempore  suo,  et  vinum  in  Um- 
pore  suo.  Quod  utique  frumentum  vel  vinum  meum 
est,  quia  terra  ipsa,  sicul  per  Moysen  dixit,m_a  esl ; 
vosauiem  coloni  mei  estis  (Levil  xxn).  Sane  hic  per 
frumentum  cl  vinum  universa  vult  intelligi  qusecun- 
que  ad  victum  pertinentia  terra  illa  proferre  potuit. 
Porro  per  lanam  et  tinum  omnem  intelligamus 
vestitum.  Sumam  ergo,  iiiqnit,  frumentum  meum, 
et  vinum  tneum,  et  Uberabo  lanam  meam,  e% 
linum  meum,  id  est,  ad  pauperlatem  et  omni- 
modam  victus  et  vestitus  inopiam  redigara  eam, 
ut  sit,  sicut  supradictum  est,  secundum  diem  nativi- 


dicant.panemnostrumetvestimentanostralibenler  tj  talis  sux,  id  est,   nihil    possideat  suo  jure,  sicut 

.         .  ■  ■•  ■■     ■       -.       D     l_    __»-    __1    _> :..:,     :_      r- i.         _;!.:]       _•     : 


impe.rtiemur,  tantummodo  dignare  dici  et  esse 
18  Deus  noster,  et  opproorium  vitae,  vel  conversa- 
tionis  pristinae  nobis  aufer  ut  non  simus  ab^que 
jiro,  et  non  simus  sicut  hactenus  eramus  sine  Deo 
inhocmundo.Dicatergo:_./n<_?cnwi.!iV!7,idest,  scire 
aut  reminisci  noluit,  quia  ego  dedi  ei  frumentum,  et 
vinum,  el  oleum,  videlicet  dando  lerram  frumenti.et 
vini,  et  olei  feracem,  et  argentum  multiplicari  ei  et 
aurum,  maxime  diebus  Salomonis,de  quoScriptura 
refert  :  Non  eral  argentum,  n-c  alicujus  jiretii  puta- 
batur  m  diebus  Salomonis,  quia  classis  regis  per 
mare  cumclasse  Hyram  semel  per  tres  annos  ibal  in 
Tharsis,  deferens  inte  aurum  et  argeutum,  dcntes 
elepliantorum,  et   simias,    et    pavos    (lll   lieg.   x). 


quundo  nata  est  et  servivil  in  /Eirypto,  nihil,  nisi 
miserae  servitutis  poenam  cognoscitur  halmisse.  Et 
notandadiligenter  dictionis  acrimonia,  dum  dicit  : 
El  liberabo  lanam  meam,  et  linum  meum.  I.lem  enim 
est  ac  si  dicat  :  Tantse  illam  esse  perversitatis  ut 
rebus  quoque  inanimatis  condolendum  sit,  quod 
serviant  illi,  et  magnam  esse  captivitalem  lanae  el 
lini,quod  usibus  ejus  lamulentur,  quae  sit  ancilla 
peccati.  Quomodo  autem  vel  quando  haec  operiebunt 
ignominiamejus  ?uttaceamus  interim  decommuni 
usu,  quo  passim  corpora  virorum  ac  mulierum  tege- 
bantur,  quamvis  ethoc  indignissimum  fuerit,quod 
pannis  adoperli  quod  dederatDeus,  libidinibus  pol- 
luebanturetsimulacrisprosternebantur  ut.inquam, 


Porro,  ex  illa  auri  abundantia  lecit  Samaria,  scin-   _,  de  hoc  nunc  taceamus,  in  eo  quam  magnifice  lana 

A.-.r.A.-,  r.r.  «   ,._.._.-.  t._..:j   _*  _    j o_i :_     __:     *J  ..*  l: r* :_: :_k__»  : :..: _:.._ j 


dendo  se  a  domo  David  et  a  domo  Salomonis,  pri- 
mum  duos  vitulos  aureos,  et  deinde  Baal.  Cum  ergo 
dixisset,  et  argenlum  mulliplicavi  ci  et  aurum,  pul- 
chre  continuo  addidit  :  Qux  fecerunt  Baal.  0  dira 
ingratitudo  I  De  auro  et  de  argento  meo  fecerunt 
mihi  contraria,  vitulos  et  Baal,  c.tteraque  d.orum 
porlenta.  Idcirco  convcrlar,  et  sumam  Irumentum 
meuin  in  tempore  suo,  et  vinum  meum  in  lempore 
suo,  et  Itberabo  lanam  meam,  el  linum  meum,  qus. 
operiebant  ignominiam  ejus.  Converlar,  inquit,  et 
conversus  abibo  ;  reccdam,  et  derelinquam  eam  ut, 
sicut  jam  dixi,  ipsa  non  uxor  mea  el  ego  non  sim 
iviy  e/us.Hoc  enimproparle  illorura  recte  dicit,quos 
pcenitentiam  non  acturos  fuisse  prsscivit.  Xam, 
quod  pramissum  est :  El  sequeretur  amatores suos,et 


et  linum  Domini  operiebant  ignomiuiam  ejus.quod 
sauctuarium  Domini  et  omriiscultus  tabernaculi  vel 
sacerdotii  ejus  de  lana  etlino  minfice  compositus, 
sccundum  modum,  quem  ipse  Moysi  dictaverat.in 
sola  gente  ilia  tunc  habebatur.  Nam  veslimentorum 
quae  lecit  Moyses  fratri  suo  Aaron,  secundum  ordi- 
nem  vel  imperium  Uomini  dicentis  :  Hxc  autein 
erunl  vestimenla,  in  quibus  sanctificatus  Aaron  mini- 
stret  mihi,  rationule  el  superhumerule,  lunicam  et 
lineam  strirtam,  cydarim,  el  balthcum.  Facies  illi  et 
filiis  ejus,  ul  sacerdolio  fungantur  mihi,  accipiesque 
aurum,  ethyacinthum,  et  purpuram,  coccumque  bis 
linctum,  et  byssum  (Exod.  xxvm),  horum,  inquam, 
decorem  simul  etsacramentum  nullus  sermo  noster 
explicare  sufficit.Quam  illius  mulieris,  id  est  I.srae- 


non  apprehendet  eos  :  et  quxret  eos  et  non  inveniet,  D  liticae  ignor.iniam  gentis,  lana  illa  et  linum  illud 


et  dicet :  Vndum  et  revertar  ad  virum  meum  priorem, 
pro  parte  illorum  dictum  est,  qui  reversi  sunl  aut 
revertentur  ad  Dominum,  sultem  post  experimenta 
malorum,  postquam  anima  per  vexationera  ad  in- 
tellectum  reducla,  illos,  quos  sequebatur  et  quaere- 
bal  velut  amatores,  non  apprehendit  aut  invenit 
sicut  amatores,  sed  sicul  bostes  crudelissimos,  ut 
verc  sunt,  experla  est.  Convcrtar  ergo,  inquit,id  est 
recedam,  et  haec  uxor  mea  jam  non  erit.  Nec  isto 
contentus,sdhuc  etiam  bona  temporalia  lollam,quae 
illi  non  quasi  pro  dote  primacnntuli.Hoc  enim  est, 
quod  coutinuo   subjungit  :  El  su/nam    frumentum 

Patrol.  CLXVIII. 


openebant  '?  Nunirum  peccata  ejus  actualia  simul- 
que  originale  peccatum,  quo  admisso,  primi  paren- 
tes  nostri  ignominiam  suam,  id  est  pudendasua  fo- 
liis  fici  operuerunt  (Gen.  m).  Illam  ignominium  in 
gente  illa,  lana  et  linea  sacerdotalis  cullus  orna- 
menta  operiebaal.  Notandum  quod  dicitur,  quia 
operiebant  quidem,  sed  non  etiam  delebant.  Nam 
tantummodci  sanguini  Christi  Jesu  illa  talis  igno- 
minia  non  solum  operitur,  sed  etiam  deletur  et 
abluilur.Haque  cura  dicit :  El  liberabo  liuiam  meam, 
et  linum  meum,  qux  operiebant  ignominiam  ejus, 
subintelligendum  est  ac   si    diceret  :  Auferam  illi 


43 


RUPEUTI  ABliATIS  TUITENSIS 


44 


umbralieum  quoque  sacerdotium,   quo  comniunis  A  'ere  maxima  causa  erat  prophetis.quia  proptereura 


nuditas  generis  humani  in  gente  hac  utrunique  te- 
gebatur.  Nam,  et  postmodum  dicit  illi  :  Quia  tu 
scientiam  repulisd,  repcllam  te,  ne  sacerdotio  junga- 
ris  mihi.  Magna  igitur  vituperatio  sacerdotuin  ejus- 
modi,  cum  dicuntur  lanaetlinum  liberari  tanquam 
a  servilute  ignobili,  quibus  utique  magnanobilitas 
est,  quanta  potest  esse  rebus  inanimatis,  adhiberi 
ad  cultum  sacerdotii  sive  altaris  homini  (///  Iieg. 
xn).  Sequitur  adhuc  :  Et  nunc  revelabo  slultitiam 
ejus,  in  vcul'S  amatorum  ejus,  et  vir  nou  eruet  eum 
de  manu  mta.  Et  ce-sare faciam  omne  gaudium  e;'u«, 
solemnitalem  ejns,  neomeniam  ejus,  Sabbalum  ejus 
et  omnia  jesia  temporalia  ejus.  Liberalis.ui  jam  di- 
ctum  est,  lana  et  lino  Domini  quae  operiebant  igno- 


Jezabel  prophetas  Domini  occidit.  Quis  autem  est 
ille  dies  ultionis,  nisi  idem,  qui  credendusesl  dies 
salutis  ?  Denique  tempjs  vpI  dies,  de  quo  Apostolus 
dicit  :  Ecce  nunc  tempus  acceptabile,  ecce  nunc  diet 
saltttis  (II  Cor.  vi),  sicut  credentibus  dies  salulis 
velpropitiationis,sicecontranoncredentibusesldies 
ultionis,  in  qua  Judaeorum  perfidinm  ulciscitur  ipse, 
de  quo  Psalmista  dicil  :  Deus  ultionum  Dominus, 
Deus  utlionum  libere  eyil.  Extiltare,  qui  judicas  ter- 
ram,  redde  retnbutionem  superbis  (l'sul.  xcm).  In 
ista  die  ultionis  visitantur  super  gentem  illam  dies 
Bttatim,  visitatione,  quam  tolus  orbis  novit.quiaet 
secundumcorpuscaplivi,etsecundurr.  animam  in  te- 
nebrus  exteriores  missi,  propter  dien  Baalim  quibus 


miniam  ejus,  revelatur  stultilia  ejus  in  oculi?  ama-  R  incendebant  incensum  patres  eorum,quorum  iniqui 


torum  cjus,ut  inoculisipsorum  appareatcontempti- 
bilis,  quibus  perverse  complacere  vuluit,quiacapti- 
vitate  genti  illi  ingruente.ila  privatur  temporalibus 
bonis  ut  non  habeal,  in  qua  gaudere  possit,  oele- 
brando  festivitates  suas,  prolecto  vilis  inter  genles 
apparuit,  el  insultaverunt  ei  naliones  quarum  do- 
minis  velut  amatoribus  sese  impudica  prostiluit. 
Nihilominus  quodsequitur.--..  co  rrumpat  vineam  ejus , 
et  ficum  ejus,  de  quibus  dixit :  Mercedes  hx  nxex 
sunt,  quas  dedcrunl  nnlti  amutores  ntci,  et  ponam 
eam  in  saltum,  tt  comedel  eam  bestia  ttgri,  et  volucres 
cceliet  reptilia  terrx.  Sic  lactum  esse  constat,  quia 
nimirum  ex  quo  dixit,  ioratis  vilulis  aureis  :  Hi 
sunl  dii  lui,  Israel.  qui  eduxcrunt  le  de  terra  /Egy- 
pti,  quod  erat  dicere  :  Mercedes  hx  mcx  sunt,  quas  p 
dederunt  mihi  amatores  mei,  non  cessavit  cum  eia 
fornicari,  et  propter  hoc  Assyriorum  atque  Ghal- 
daeorum  exercitus  veniens,  omnia  terra.  illius 
devaslavil  nascenlia,  quorum  ficus  et  vinea  de- 
licalissima  sunt,  et  deficienlibus  hahiiatoribus, 
ea  qua_  nascebantur  hestia.  agri  et  vnlucres  coe 
li,  kI  reptibilia  terraa  licenter  comederunt.  Ve- 
rumt  imen  noodum  finis,  neque  enim  pcena  im- 
19  poenitentis  consummanda  vel  fmiendaerat  illa 
tantum  vaslitate  boslili,  sedlemporalem  vindictam 
comitatur  a?terna:sicut  Moyses  in  canlico  Deutero- 
noaii  protestatus  est :  lgnis succensus  in  \urore  meo 
et  ardebit  usque  ad  inferni  novissima  (Deut.  xxxn). 
Sequitur  ergo  :  Et  visitabo  super  eam  dies  Baaiim, 


tatemsicimitatisunt.ut  meritopropterillamsubeant 
damnationis  judicium.  Porro  primuin  idolum.quod 
postexiiumde^gyptocoluerunt.lactumestdeornatu 
inaurium  muliebrium,  sicui  scriptumest :  Dixitque- 
ad  eos  Auron  :  Tollite  inaures  aureas  de  uxorum, 
filwrumque,  et  fttiarum  vestrarum  auribus,  et  afterle 
adme.  Fecit  populus  qux.  jusserat,  defertns  maures 
ad  Auron,  quis  cum  itle  accepissel,  formavit  opere 
jusorio.ct  \ccil  ex  eis  vilub.im  con/lalilem.  Dixerunt- 
que  :  Hi  sunt  dii  lui,  hruel.  qui  te  eduxerunt  de  ter- 
ra  jEyypti  (Exod.  xxxn)  Recte  igitur  cum  dixisset. 
Et  visitabo  super  eam  dies  Baalim,  quibus  incende- 
bant  incensum,  stalim  intulit  :  Et  omabalur  inaure 
suaetmonili  suo.  Nam  quia  primum,ut  jam  dictum 
esl,  de  inaunbus  suis  sibi  formavit  idolum,  recte 
inauribuset  monilibussuisad  honorem  sive  cultum 
Baalim  _ese  ornasse  culpatur,  et  in  omni  idolo, 
quod  ex  tunc  coluit,  formatura  prioris  idoli,  quod 
ex  inauribus  factum  est,  judici  Deo  jure  ad  memo- 
riam  revocetur,  ut  asmulando  dic..t  :  Et  ibat  post 
amatores  suos,  el  mei  obliviscebatur.  Sequitur  :  Pro- 
pler  hoc,  ecce  ego  lactubo  eam,  et  ducam  eam  in  so- 
litudinem,  et  loquar  ad  ror  ejus  et  dabo  ei  vinilores 
ejus  ex  eodcm  loco,  et  vallem  Achor  ad  aperiendam 
spem,  et  canet  ibi  juxta  juventulis  sux  el  ju.r.ta 
dies  ascensionis  suse  deterra  .Egypti.  fropter  hoc,\a- 
quit,  ccce  ego  lactabo  eam.  Praemiserat  autem  :  Et 
visilabo  super  eam  dies  Baalim,  elc.  Num  ad  unam 
eamdemque  partem  sermo   respicit,  cum  illic  ira, 


quibus  inceniebatincemum,  ei  ornabatur  innure sua      hic  autem  manifesle  sonat  graiia.  E^-go,  ut  supra 
elmorili  suo,  el  ibat  post  amutores  suos,  et  mei  obli-  u  jam  dictum  est,  ad  meliorem  partem  sermo  recurrit 


visccbulur,  dicit  Dominus.  Cum  enim  dicit  ;  Et  visi- 
tabo  dies  Baulim,  id  est,  dies  vel  solemnitates  ido- 
lorum  ;  plurale  namqueest  Baalim,  deflexum  a  sin- 
gulari,  quod  esl  Baal  ;  cum,  inquam,  visilabo  dicil, 
subaudiei.dum  est  in  die  ultionis.  Sic  enim  ad 
Moysen  dixeral,  quando  primum  id"lum,  id  est, 
vitulum  con/lttilem  in  deserto  popubissibi  fecerat: 
Ego  aulem  in  die  ultionis  visitabo  el  lioc  pecculum 
eorum  (Exod.  xxxn).  Quaecunque  extunc  idola  po- 
pulus  ille  coluit,  simul  hic  uno  signilicamur  plurali 
nomine  Bialirn,  qui  videlicet  tunc  3orduerat  lsrael 
cultu  Baal,  quando  iste  prophetavit,  et  contraillum 


id  est,  ad  eam,  qua.  saltem  malis  commonita  se- 
ipsam,  et  Deum  suum  tandem  recognoscit,  etdicit 
illud,  quod  hic  idem  propheta  supra  praeraisit  : 
vadim,  el  revertar  ad  virum  meumpriorcm,  quia  be- 
ne  mihi  eral  lunc  mngis  quam  nunc.  Nam  ut  hoc 
manilestius  fiat,capitulum  hoctotum  hic  ponendum 
est. 

Propter  hoc,  ecce  ego  lactabo  eam,et  ducam  eam 
in  sulitudinem,  et  Uquar  ad  cor  ejus,  et  dubo  ei  vi- 
nitorcs  ejus  rx  eodem  loco,  et  vallem  Achor,  ad  ape- 
riendam  spem.  Et  canet  ibijuxta  ciies  juvenlulis  sux 
et  juxta  dies  ascensionis  sux  de  terra  jEgypii.  El 


45 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN. 


IN  OSEE  LIB.  I. 


46 


erit  i'i  illo  die,ait  Dominus,  voravit  me  Vir  meus,  et  .    Apostolus  :  Sicut  enim  aliquando  ct  vosnnn  credidi- 

siis  f)eo,  20  uunc  aulem  misericordiam  consecuti  es- 
tis  propter  illorum  incredutilatem,  ila  ei  Un  nunc 
non  crediderunl  in  vestra  misericordia.ulet  ipsi  ?ni- 
sericordiamconsequ<inlur[Rom.x\).  Igitur,  ut  supra 
jarn  dictum  est,non  ad  conlinguaScripturas  dir,ta,in 
quibus  manifeste  ita  sonat,  referendum  est  id.quod 
ait  :  Ecce  lactabo,  etc,  sed  a  superiora,  ubi  pars 
bona,  pars  electa  rediens  ad  cor  suum  :  Vadam, 
inqu'\t,el  revertar  ad  virum  meum  priorem,quia  bene 
mihi  erat  lunc  magis  quam  nunc. 

Dicamus  itaque,imo  quaeramus,  quid  .sit  lactari 
eam.et  duci  in  solitudinem,  el  loqui  ad  cor  ejus,  et 
dari  ei  vinitores  ejus  exeodem  loco.et  ca-tera  quae 
sequuntur.Propterhoc,inquit:£a-e  egolactabo  eam. 

pulu  meo,    Populus  meus  est  tu,  ipse  dicet  :  Deus      Lactari.est  dulciter  foveri.et  propter  imbecillitatem 

ad  infantiles  delicias  reduci.Hoc  omnino  repreben- 
eibileest  in  illis  qui  ei  Juda=i  sunt  conversi.  Nam 
illi  loijuens  Apostolus,  dicit  :  Elenim  cum  deberetis 
magislri  esse  propter  tempus,  rursus  indigetis,  ut 
vos  doceamini  qux  sint  elemento  exordii  sermonum 
Dei,  et  facti  estis  quibus  lacte  opus  sit,uon  solido  ci- 
bo  (Hebr.  v).  Omnis  enim,  qui  lactis  est  particeps, 
expers  estsermonis  justiti;e:parvulusenim  est.Per- 
fectorum  autem  est  solidus  cibus,  eorum  qui  pro 
consuetudine  exercitatos  habent  sensus  ad  discre- 
tionem  boni  et  mali.  Porro  gentium  fides  idcirco 
laudis  et  meriti  majoris  est.quiaet  si  illam  lactari 
oportuit,  citius  tamen  solidi  cibi,  id  est,  sermonis 
justitiae.videlicet  spiritualis  doctrinae,  perceptibilis 
exslitit  lactalio  haec,  qua  in  Christi  adventu  omnis 


non  vocabit  me  ultraBaalim,et  aujeram  nomine  Baa 
lim  <le  ore  ejus,  et  non  recordabilur  ulira  nominis 
eorum.  Et  /lerculiam  eis  jcedus  in  die  ilta  cwm  be- 
stia  agn,el  cum  volucre  cceli,  et  cum  replili  lerrx 
et  arcum,  et  gtadium,  et  bcllum  conteram  de  terra, 
et  dormire  eos  faciam  filucialiter.  FA  sponsabo  te 
mihi  in  sempiternum,  et  sponsabo  le  mihi  in  judicio 
et  justitia,  et  in  misencordia,  et  miserationibus,  et 
sponsabo  te  mihi  in  fide,  etscies,  quia  ego  Dominus, 
el  erit  in  die  illo  :  Exaudiam,  dicit  Dominus,  exau- 
diamcoclos,  et  illi  exaudient  terram,  el  terra  exau- 
diet  triticum,  et  vinumet  oleum,  et  hxc  exaudient 
hrael.  Ei  seminabo  eam  mihi  in  terram,  et  misere- 
bor  ejus,  qux  fuitabsque  misericordia,  el  dicam  po- 


meus  estu.  Notandaquippe  di.ij:enter,prolixi  capi 
tulisivecopiosae  hujus  promissionis  cUusula  tarda, 
sed  discreta.  Postquam  dixit,  lactabo  eam,  ducam 
eam,loquar  ad  cor  ejus,dabo  ei  vinitores  ejus,etcanet 
ibi,et  vocabit  me,  Vir  meus  ;  et  deinde  perapostro- 
phem  :  Et  sponsabote  mihi,  rursusque  et  seminabo 
eammihi,  et  miserebor  ejus,  quasi  quaereres  etdi- 
ceres.Quam  lactabis,  quam  duces,  cujus  ad  cor  lo- 
queris,  cui  vinitores  dabis,  quae  canet  vel  quae  te 
virum  suum  vocabit.quam  sponsabis  tibivel  quam 
seminabis  tibi,  et  cujus  misereberis?  Gontinuo  re- 
spondit  responsione  et  dictione  provida,  dicens  : 
Qux  fuit  absque  misericordia,  et  dicam  non  populo 
meo:Poputw!  meus  es  tu  Hoc  ita  esse,  ut  diximus, 
scilicet  ad    illam  ista  referri,  quae  dixit  superius  : 


Vadamet  revertar  ad  virum  meum  priorem,  et  hanc  C  Ecclesia,  tam  ex  Judaeis  quam  ex  gentibus  veniens 

laclata  est.  Similis  lactationi  illi  est  qualacla  fuit 
illa  generatio  filiorumlsrael.quae  ascendit  de  terra 
.Egypti.  Idcirco  cum  dixisset,  et  ecce  ego  lactabo 
eam,aMid\t.ducam  eamet  in  solitudinem, paucisque 
inlerpositis  :  Et  canet,  inquit,  ibi  juxta  dies  juven- 
tutis  sux,  et  juxla  dies  ascensiunis  sux  de  Urra 
AEgypli.  Quis  enim  nesciat,  gentem,  sive  genera- 
tionem  illam  septam  spinis  in  £s;ypto  habuisse 
viam.et  perinde  lactatam  fuisse  et  ductam  in  soli- 
tudinem  per  quadraginta  annos.et  cecinisse  ascen- 
dendo  :  flam  quia  oderant  filios  Israel  sEgyptii,  et 
affligebant  illudentes  eis,atque  ad  amaritudinem  per- 
ducebanl  vilam  eorum  operibus  duris  luli  et  lateris, 
omnique  famulatu  quo  in   terrx  operibus  premeban- 


ease  omnem  animam  quaecunque  ad  Dominum  con- 
vertitur,sive  ex  Jud*is,sive  ex  gentibus,  Apostolus 
quoque  testatur.  Cum  enim  dixisset  :  Volens  Deus 
oslendere  iram  et  nulamfnccre  potenliam  suam,  sus- 
tinuit  in  multa  palienlia  vasa  irxaplain  interiturn, 
ut  ostenderet  divitias  glorix  sux  vasa  misericordix, 
qux  prxparavit  in  gloriam,  continuo  subjunxit  : 
Quos  el  vocavil  nos  nnn  solum  ex  Judxis,  sed  eliam 
exgenlibus,  sicut  in  Osee  dicit  :  Vocabo  non  plebcm 
meam,  plebem  meam,  el  non  misericordiam  consecu- 
tam,misericordiam  consecutam  (Rom.  ix).  Interea  et 
hoc  notandum  quia  non  dixit,  et  miserebor  ejus 
quae  est  absque  misericordia,  sed  qux  fuit  absque 
misericordia.  Ab?que   misericordia  nunc  est  gens 


Israelitica,  et  idcirco  sicul  superius  dictum  est  ex  D  tur  (Exod.  i),  quae  vera»  erant   spinae  mise 


quo  in  captivitatem  duclae  sunt  decom  tribus  a  rege 
Assyriorum  Salmanassar.Propter  hoc  sic  superius 
dictum  est  :  Et  concepit  adhuc,  et  peperit  filiam,  el 
dixil  ei  :  Voca  nomen  ejus  absque  misericordia,  quia 
non  addamultra  misereri  domui  hrael,  etc.  Proinde 
et  reliqua  tribi:s  Judanuncest  absque  misericordia, 
quia  Judaei  Romanorum  gladiis  concisi  et  in  omnes 
gentes  ducti  captivi,  palam  est  quia  absque  miseH- 
cordia  sunt.  Porro  gentilitas  absque  misericordia 
fuit,  nunc  autem  absque  misericordia  non  est,  di- 
cente  Deo  in  hac  prophetia  :  Et  miserebor  eius,  qux 
fuil  absque  misericordia.  Hinc  idem,  qui  supradicit 


narum, 
idcirco  ingemiscentes  vociferati  sunt  ad  Dominum 
qui  vere  prior  fuerat  virfidei  palrumipsorum  Abra- 
ham.Isaac  eljacob,  cujus  nequaquam  recordaren- 
tur,servientes  diis  ^gyptiorum,  nisi  afflictio  vehe- 
mens  extorsisset  gemiium.sensumque  excitasset  in 
negligentia  propter  abundantiam  piscium,  et  pro- 
pler  ollas  carnium  consopitum.  Tunc  propter  hoc 
gentem  eamdam  lactavit  Deus  multis  miraculis, 
quibus  Pharaonem  et  /Egyptura  flagellavit,  quod 
nimirum  dulce  fuil  huic,  cum  videret  pro  se  tara 
inirabiliterpugnari  de  coslo.Quid  multa?Transivit 
mare  Rubrum,  merso    Pharaooe  cum  curribus  et 


47 


RIPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


48 


equitibus  suis.atque  ascendendo  cecinit :  Canlemns  A.  curalores  ejus  hic  vinitores  dicuntur,  et  istos  non 


Domino,  gUiriose  enim  magnificutus  est,  equum  el 
ascensorcm  projccil  in  mare  [Exod.  xv).  Ila  ducta 
est  in  soliUnlinem,  prosequente  lacUtione  Doniini, 
ita  ul  panera  plueretilliDomiiius.etperctissa  petra, 
copiosam  daret  aquam  silipntibus  tam  jumentis 
quam  hominibus.atque  illic  locutus  est  ad  eorejus 
circumducendo  et  dorendo  eam,  imo  et  tenlando 
eanviuemailmodum  et  Moyses  quodam  locodixit: 
lenlat  vos  Dominus  Deus  vester  {Deut.  m).  I.acta- 
tioni  illi,  uljim  dictum  est,  simile  facturum  se 
pollicetur:dicemlo  Propter  hoc,  ecce  ego  lactabo  eam 
el  ducam  eam  in  solitudinem,  etc.  Quod  etfecit  ad- 
ventu  Filii  sui  per  sacramentum  passionis  et  resur- 
reclionis  ejusdem  Domini  nostri  Jesu  Chrisli.Nam 


undeque,  sed  ex  eodem  loco,  inquit,  dubo  ei,  id  est, 
de  genere  ipsius,  de  gente  ipsa  queecunque  vinea 
Domini  dici  vel  osse  rr.eretur.  Nam  ubicunque  vi- 
nea  Domini  est,  ubicunque  per  orbem  terrarum 
sancla  Ecclesia  dilfusa  est,  in  medio  ejus  vel  inter 
ipsos  quiinhabitant  fideles,vivunt  et  ambulantali- 
qui,quos  praelatos  Ecclesiasibi  eligere  possil,agen- 
teet  ordinante  ipso,qui  hic  loquitur  dicens,e/  dabo 
ei  vinilorcs  ejus  cx  eodem  loco,  ut  spiritus  sui  dona 
non  desint  in  omni  loco  suae  dominationis.  Sic 
quondam  in  iniiio  hujusce  plantationis,  quando 
comprimebatur  inter  spinas  jU^ypti  Moysen  et  Aa- 
ron  exeodem  loco  vinitores  de~iit,sic  itidpm,  quan- 
do  in  Babylone    captiva   transmigravit  Zorobabel, 


omnes,  quicunque   relictis  erroribus   pristinis,  ad  g  Jesum.Neemiam  et  Esdram  vinitores.ex  eodem  loco 

dedit.Sie  in  adventu  suo,  quando  fructum  ex  vinea 
requisivitet  a  malis  rejectus  est  agricolis,  vinitores 
optimos  illi  (Matih.  xxi),  scilicet  aposlolos  ex  eo- 
dem  loco  dedit.  Sic  ubicunque  per  omnes  gentes 
eamdem  vineam,  id  est,  Ecclesiam  suam  dilatavit, 
vinitores  Uli  et  patronos  inclytos,  martyres  e.tcon- 
fessores,  et  virgines,  ex  eisdem  locis  dedit,  et 
nuncusquepraelatusetnecessarios  dare  non  desinit. 
Spquitur  adhuc:£<  vallem  Achor ud  apcriendamspem. 
21  Subauditur,  dabo  ei.  Brevissinia  commemora- 
lione  magnum  et  amplum  veteris  Scripturae  locum 
nobis  illuminat,  qui  hujusmodi  est.  Achor  filius 
Carmi,  de  tribuJuda,  tulit  aliquid  de  anathemate 
Hierirho,  de  qua  dixerat  Josue  ad  omnem  Israel  : 
Vociferamini,tradidit  enim  vobis  Dominus  civitatem, 
sitquecivitas  hxcanatkema,et  omnia  quia  in  ea  sunt 
Josue  vi).Propter  hoc  iratus  est  Dominus,  nec  po- 
tuit  Israel  stare  ante  hostessuos,sed  terga  vertit.et 
fugit.et  percussus  est  a  viris  urbis  Hai,dicente  Do- 
mino  ad  Josue  :  Non  ero  ultra  vobiscum,donec  con- 
teraliseum,  qui  hujus  sceleris  reus  esl  (Josue  vn). 
Faclumque  est.et  sorte  deprehensum  Acbor.duxe- 
runt  ad  vallem  Achor,  lapidavit  eum  omnis  Israel, 
vocatumque  est  nomen  loci  illius.vallis  Achor,us- 
que  hodie.  lunc  demum  dixit  Dominus  adjosue  :  Ne 
timeas,  ncque  formides  [Josue  vm),  etc.  Hoc  taliter 
secundum  historiam  factum,promittit  se  Dominus 
rursus  spiritualiter  facturum.Futuro  namque  tem- 
pore  dixit,c<  dabo  eivinitores  ex  eodem  loco,a.d  val- 
lem  Achov^Kd  qu'\d? Ad  aperiendam  spem,  inquit,  id 


ipsum  vivum  et  veruai  Deum  conversi  sunt,  quod 
est  reverti  ad  priorem  virum,  proptcr  hoc  ipsum 
quod  taliter  reversi  sunt,  lactavit  idem  Dominus 
Ecclesiam  suam.non  solum  verbo  dulcissima;  prae- 
dicationis,  vernm  etiam  dukissimis  charismalibus 
Spiritus  sancti,  et  jucundis  miraculis,  quso  tunc 
temporis  per  aposlolosetapostolicosvirosabundan- 
ter  et  delectabiliterdignatus  est  operari.Ait  ergo  : 
Propter  hoc,  ecce  ego  laclabo  earn.  Continuo  quoque 
addidit:£/  ducam  eam  in  soliludintm.  Scimus  enim 
quia  mirabilibus,  quae  operata  est  gratia  Spiritus 
sancli.quae  super  apostolos  venit,  ita  dtdectati  sunt 
credentes,  ut  solitariara  quoque  vitam  appeterent. 
sicutin  Actibusapostolorum  scriptuniesl,nec  quis- 
quam  eorum,qui  possidebat  aliquid,suum  esse  di- 
cebat,  sed  eranl  illis  omnia  communia  (Act.  n,  lv). 
Addit  adhuc  :  Et  loquar  ad  cor  ejus  Et  hoc  fecit 
ipse  qui  promittit,hoc  ore  suo  promisit  et  implevit 
homo  factus  ipse  qui  haec  loquitur  in  prophetis. 
Dixit  en\ar.Paraclctus  aulem  S/iirilus  snnclus,  quem 
miuel  Paierin  nomine  meo,  ille  vos  docebit  omnia, 
et  suggerel  vobis  omnia  quxcunque  dixero  vobis 
(Joan.  xiv).  Item:Cum  autem  vniiet  ille  Spiritus  ve- 
rilatis,  docebit  vos  omnem  vcritatem,  et  qux  ventura 
sant  annuntiabil  vobis  (Joan.  xvi).  Qui  haec  in  arti- 
culo  pa3sionis  suae  dixerat,  postmodum  resurgens, 
secundum  quod  promiserat,  locutus  est  ad  cor  co- 
rum,  sive  docuiteos  perSpiritum  sanctum  omnem 
veritatem,  sicut  scriptum  est  :  Tunc  aperuit  illis 
scnsum  ut  inlelligerenl  Scripturas    (Luc.  xxiv).  Ani- 


pliusautem  diequinquagesimo.dando  illisSpiritum  D  est,  ne  ipsa  de  sua  spe  dubia  vel   incerta  sit.  Pul- 

chrum  ergo  illius  facti  historici  pandit  mysterium, 
videlicet  quia  sicut  tunc  po^tquam  interfectus  est 
Achor,filii  Israelsumpseruntspem  vincendi  hostes, 
nec  fruslrati  sunt;sic  postquam  Synagoga  Judaeo- 
rum  cum  civitate  Hierusalem  destructa  est  a  Roma- 
nis.teraplumque  surcensum  et  ipsi  Judaei  interem- 
pti.et  in  toturn  mundum  sunt  captivi,apostoliscae- 
terisque  credentibus  aperta  est  spes  victoria?,  qua 
totum  mundum  fidei  in  Christum  subjugaverunt. 
Itaque  hic  in  Evangelio.Achor  de  tribu  Juda  fuerit 
Judas  Iscarioth,  discipulus  Christi,  principis  con- 
fessionis  nostroe  de  Iribu  Juda,  et  cum  eo    pariter 


sanctum  locutus  est  ad  cor  eorum,et  extuncin  Ec- 
clesia  non  desunt,quorum  mentibus  veritateminsi- 
nuet  et  notitiam  Scripturarum,ut  veritas  iinplpatur 
dicentis  :  El  Inquar  ud  cor  ejus.  AdMit  adhuc  :  Et 
dabo  viniiores  ejus  ex  eodem  loco.  Vinitores  ejus, 
apo~toli  sunt,  et  quique  apostolici  successore3  olfi- 
cii,  id  est,  pradicatores  veritatis.  Ipsa  namque  de 
qua  vel  in  quam  haec  dicuntur  :  Ecrlesia  Doinini 
vineaest,  vel  vinea  dicitur,  sicut  multis  in  locis 
Scripturarum  Ip^imus  Ut  in  Isaia  :  Vinea  Dommi 
Sabaolh  domus  Israel  est  (Isa.v),  Item  in  David  : 
Vineam  deJEgypto  translulisti  (Psj.1.  ix).  Recte  ergo 


49 


COMMENT.  1N  XII  PRUPII.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  I. 


50 


coetusillemalignantiumScribarumet Pharisaeorum,  A. 
cum  quibus  de  proiitione  Sulvatoris  occultum  el 
furtivum  babuit  consilium.  Revera  namque  tunc 
Ach^r  furatus  est  de  anathemate  urbis  Hiericho, 
qnando  tur,  loculorum  Domini  Judas  ille  in  prelium 
sanguinisacccpit  triginta  ;irgenteos.  Neque  enim  ci- 
vitasillasecundum  malignitateminhabitantium  tam 
Hierusaiem  dicenda  est  quam  Hiericho.  Ceciderunt 
muri  civitatis  illius  jam  tunc  visibiliter  in  oculis  Do- 
mini.quando  Dominum  negandoel  tradendoad  cru- 
cifigendum  omne  coeleste  praesidium  a  se  repulit; 
tunc  autem  eiiam  visibili!er,quando  Romanoexer- 
citu  circumdata  et  subversa  est.et  sicutsorte  depre- 
bensus  Achor  ille  suo  ore  confessus  est,  et  dixit  : 
Vere  ego  peccavi  Domino  Deo  Israel,  et  sic  el  sic  ftci: 
et  h*-c  et  baec  concupiscens  abstuli  (Josue  vn).  Sic  n 
istejudas  Iscariotb,ore  Domini  traditor  designatus, 
postmodum  confessus  est  projiciens  triginta  argen- 
teos  in  templo,  dicensque  senioribus  el  principibus 
sacerdotum :  Peccavi,  tradens  sanguinem  juslum 
(Matth.  xxvu)  ;  lapidatus  |ue  est  Achor,  proul  cum 
Juda  tra^itore  illn,totus  ille  coetns  traditionis  coem- 
p'.or,  nec  remansit  lapi;  super  lapidtm  (  Mutth  xxiv). 
Et  hoc  totum  factum  est  ad  uperiendam  spem  Si 
enim  templum  illud  el  civitas  illa  in  sua  gloria  per- 
mansisset,  multum  EvangelioChristi  obstitisset,  ni- 
mis  geniium  fi  lem  etspem  impe<tisset,multos  dubi- 
tare  fecisset.  Amplius  dicara,  quia  etiamsi  omnes 
credidissent  et  fidem  Christi  recepissent,  itaque  ila 
faciura  esset  ut  non  venirent  Romani  tnllere  lorum  et 
genlem  (Joun.  xi),  t.ibilominus  ev.iugelicam  verita-  -, 
tem  et  Chrisiianas  fi'iei  regulam  conturbassent.Hoc 
ex  paucisillisqui  crediderimt,fdcili  argumento  coa> 
probatur.  Pauci  quippead  fnlem  fuerunl  conversi, 
comparationetotiusJudaicaemultiludinis.Scriptum 
est  autem  in  Actibus  apostolorum  :  Quia  quidam  ex 
illis  detcendentes  Antiocliiam  de  Judsea,  docebant 
fratres,  qui  crediierant  ex  gentibus,  et  dicebant: 
Qaia  nisi  circumcidumini  secundum  morem  iloysi, 
non  potestis  salvi  fieri  (Act.  xv).  Factaque  est  seditio 
non  minima  Paulo  et  Barnabas  adversusillos.et  con- 
venientibus  apostolis  el  senioribus  videre  de  verbo 
hoc,  cum  magna  conquisitio  fieret,  vix  ad  lempus 
sedati  sunt  per  testimonia  Scripturarum  (ibid.  J.Quid 
igitur  fieri  potuisset,vel  quantarr.  turbam  seditiosos 
Judaeos  putas  facturos  fuisse,  si  ad  fidem  Christi 
conversi  fuissent?  Utique  pertinacius  Evangelium  u 
circumcisioni  miscuissent,  ea  de  utroque  neutrum 
aut  nibil  fecissenl.  Quia  si  circumcidamini,  lnquit 
Apostolus,  Christus  vobis  nihil  prodcst  (Galat.  v). 
Proinde  laudanda  et  veneranda  est  providentia  Dei, 
quae  illos  excscavit.sicut  in  Isaia  dicit :  Excxcacor 
populi  hujus,  et  aures  aggrava,  et  oculos  ctaude,  ne 
forte  videal  orulis  suis,  et  auribus  suis  audiat,  et 
corde  me  inteltigat,  et  convertalur,  et  sanem  eum 
(lsa.  vi).  Multo  eDim  melius  est,  ab  iilis  non  co- 
gnosciChristumetnon  recipibaptismatissacramen- 
tum,  per  qund,  qui  convertunlur,  sanantur,  acci- 
picndo  remigsiooem  peccatorum,quam  ita  coj-uosci 


Cbristum  et  baptizari,  ut  nihilominus  circumcisio 
carnis  et  carnalis  Judaismus  exerceatur.Hoc  nam- 
que  pacto,et  sibi  nibil  contulissent.et  gentibus  plu- 
rimuin  nocuissent.  Post  omnia  baec  dicit  :  Et  canet 
ibi  juxta  dies  juventutis  siue,  et  juxta  dies  ascensio- 
nis  suse  de  terra  &gypli.  Canel  ibi,  inquit.  Ubi  ?  In 
illa  lactatione,  in  illa  deductioce,iu  illa  cordis  allo- 
cutione,  in  illa  spei  adapertione.  Ibi  canet.ibi  lau- 
des  et  gratias  referet.  Quomodo  ?  Juxta  dies  juvenlu- 
tis  sux,  etjuxla  dies  ascensioms  sux  de  terra  JEgypli, 
id  est,  sicut  cecinit  in  diebus  in  quibusjuvenis  luit, 
in  diebus  quibus  ascendit  de  terra  .Eg.ypti.  Tunc 
cnim  Ecclesia  Dei  Juvenis  fuit.et  quasi  colorera  san- 
guinis  sequens  juvenilem  judicium  non  habuit  ma- 
turas  et  securas  senectutis,  in  eo  ut  spintualia  cor- 
poralibus,  ccelestia  praeferret  terrenis.Quomodo  ce- 
cinit  in  diebus  illis?  Signatis  postibus  suis  saniiuine 
agnietpercussisprimogenitisiEgypli,  mare  rubrutn 
transiens,  merso  Pharaone  cum  curribus  et  equiti- 
bus  suis,  cecinit  carmen  hoc  :  Cantemus  Domino  : 
gloriote  enim  honorificatus  est  (Exod.w), elc.  Juxta 
rftV.s  illos,  id  est  secundum  qnod  in  illis  diebus  prae- 
Gguratum  est,  ecce  nunc  Eccloiu  sancta  signatis 
fronlibus  signaculo  crucis  et  sacramcnlo  Dominicaj 
passionis.atque  itaexterminato  pnmogenitomortis. 
id  est  peccato  originali.transiens  mare  Rubrum,id 
est  sacri  baptismi  sacramentum  sanguine  Christi 
rubicundum,  sepultis  omnibus,  carnem  gloriosum, 
cujus  illud  Moysi  canticum  fuit  praefiguratum.sicut 
in  Apoealysi  scriptum  est :  Et  vidi  lanquam  mure 
vilreum.et  mistum  igne,  et  eos  qui  vicerunt  besOam, 
et  imaginem  Ulius,  et  nunerum  nominis  ejus  siantes 
sujira  niure  vilrcum,  h  ibentes  cilharas  Dn  :  et  cun- 
tuntes  canlicum  Moysi  strvi  Dei,  et  canlicum  Ayni, 
dicentes  :  Mugna  et  mirabilia  opera  tua,  Domine 
Deus  omnipolens  ;  junx  et  ver.e  vix  tuse,  liexsxculo- 
rum  (Apoc.  xv),  eic.  Sequitur:£i  erit  in  illo  die, 
ait  Oominus,  vocabil  me:  Yir  meus,  et  non  vocavil 
me  ullru  Baalun,  el  auferam  nominu  Bualim  cle  ore 
ejus,  elnon  recordabitnr  ultra  nominis  eo.um.Huc  ut 
dicittir,  ita  faclum  esl,  et  fit.  Docpnte  namquema- 
gistro  et  Domino  mstro  Jesu  '^hrisio,  et  Spiritu 
sancto  nunc  didicit  B.  Ecclesia  Deum  vocare  virum 
suum,  maxime  quia  bona  ei  magna  Ecclesia.  pars, 
B.  virgo  Maria  sic  Deo  alliss  mo  inirabiliterconjun- 
cta  est  ut  semen  ejus,  id  est  Verbum  ejus,uuicum 
Filium  ejus  utero  proprio  conciuerel,  Deumque  et 
homtnem  et  ad  salutem  omnium  credentium  ielici- 
ter  pareret.  Post  ipsam  omnts  anima,  quaecun^ue 
Verbi  ejusdem  incarnati  Ddem  mente  ad  justitiam 
concipit,  et  oris  confessione  ad  salutem  parit  (Rom. 
x),  universa  Ecclesia.quae  de  multis  liujusmodi  cre- 
dentibus  consistit,  recte  dicit  Deo.  Vir  meus;  quia 
uxcr  Dei  dici  ei  esse  meretur.  Et  non  vocobit  me.in- 
quit,  ultru  Baalim,  subaudttur,  ut  hactenus  lecil. 
22  Denique  formalis  vitulis  et  assumpto  Baal,  cae- 
terisque  deorum  portentis,  quae  hoc  significantur 
plurali  vocabulo  Baaiim,  quoties  dixit :  Isti sunt  iii 
tui,  Urael,  qui  eduxerunt  le  terra  £gypti  (Exod. 


51 


HFPEIITI  ARBATTS  TUITIENSIS 


52 


xxxn),  toties  quod  auditu  quoque  nefas  est,  Israel  A  videlicet  dicendo  illi  :  Quae  Deus  purificavit,   ne  tu 


illum,  qui  se  eduxerat  de  terra  .-Egypti,  vocavit 
Raalim.  £/  auferam,  ait,  nomina  Baulim  deoreejus, 
et  non  recordabitur  ul'ra  nominis  eorum,  videlicet 
juxta  illud  apostolicuuj,  aut  iurpido,  aut  stultilo- 
quium,  nec  nominetur  in  vobis  sicul  decet  sanclos 
(Ephes.  v).  Nmn  potest  quidem  Baalim  tolerabilem 
habere  interpretaiionem,  id  esl  habensme,  quod  de 
Deo  vero  fidelis  anima  recte  potest  dicere,  sed  hoc 
nomen  Baalim,  quod  ab  Jezabel  introductum  est  in 
idolo  Sidoniorum  quod  illi  Baal  dicunt,  nimis  pol- 
lutum  et  iniquinatum  est ;  et  idcirco  nulla  nominis 
ejusdeminterpretaiio,quamvis  pulchra,  placere  de- 
bet.  Kon  ergo,  inquit,  ultra  recordabilur  nominis 
eerum,  et  ego  vicissim  non  recordabor  nominis  ejus 


communia  dixeris  (ibid.),  aut  irrmunda.  Sed  et  quo- 
ties  homo  ssecularis  vel  potens,  aut  superLus,  aut 
immilis,autsubdnlns  rcoresin  meliuscommutando, 
arctius  sanclae  religionispropositurn  assumit.et  hu- 
milibus,  mitibus,  atque  simplicibus  sese  conjungit, 
perculilur  a  Domino  sanctis  bjedus  cum  besiiis,  et 
reptilibus  ejusmodi,  et  impletur  prophetia  Isaiae.di- 
centis  :  Uabitabil  lupus  cum  agno,  et  pardus  cum 
hxdo  accubabil ;  vilulus  et  ovis  et  leo  simul  morabun- 
lur,  et  puer  parvulus  minabit  eos.  filulus  et  ursus 
pascentur:  simul  requiescent  catuli  eorum,  et  leo 
quasi  bos  comedet  paleas.  Et  ileleclabilur  infans  ab 
ubere  super  foramina  aspidis,  et  in  cavernam  reguli, 
qui  abiactatus  fuerit,  manum  suam  mittet  (Isa.  xi). 


sive  nominum,  sicut  in  psalmo  scriptum  est :  Son  n  Nam  quod  idem  alibi  dicit  Isaias  de  diebusnovissi 

congregabo  conventicula  eorum  de  sanguinibus,  nec 

memor  ero  nominurn  eorum  per  labia  mea  (Psal.m), 

id  est.omnium  eorum  quae  impie  gesserunt.pro  qui- 

bus  raptores,  adulteriet  similia  sunt  nominati,non 

recordabor  nec  pro  his  puniam  eos.   El  percutiam 

eis  fx  lus  in  ilta  die  cum  beslia  agri  et  cum  volucre 

cozli,  el  cum  reptili    terrx,  arcum  et  gladium,  el 

bellum  conteram  de  terra,  et  dormire  eos  faciam  fidu- 

cialiter.  El  percutiam  eis,\aquil.  Quibus  '?  Singulari 

namque  numero  ulebatur,  dicendo  :  Vocabil  me:Vir 

meus;  et  auferam  nomina  Baalim  de  ore  ejus  el  no- 

minis eorumnon  rerordabitur.tiunc  autem  in  plurali 

numero  loquitur  dicens  :  Et  percutiam  eis.  Quibus 

ergo  ?  Nimirum  supra  dictis  vinitoribus  ejus.id  est 

praedicatoribus  ejus.His  namque  percussit  Dominus 

fcedus  cum  bestia  agn,  cum  volucre  cmli,  el  cum 

replili  lerrx.  Quod  primum  juxta  litteram  recte  in- 

telligi  potest.Habentes  namque  gratiam  operationis 

viriutum  apostoli  et  Patres  sancti,  et  bestiis,  et  vo- 

lucribusatque  reptilibussiveserpentibus  imperasse 

leguntur.et  obedierunt  eis  tam  prompte  ut  miraculo 

essent  populis.ad  gloriam  Chrisii,  qu.isi  lceduspe- 

pigissent  cum  eis.  Deniquejuxta  hunc  sensum  tam 

pulchre  quam  veraciter  et  nunc  dicitur  :  El  percu- 

tiam  eis  fosdus  cum  brutis  animantibus.Porro.juxta 

anafjogem.vinitoribusejusdem  Dominuscumbestiis, 

cum  voluciibus  et  cum  reptilibus  foedus  percussit, 

quia  sanctis  apostolis  ca-terisque  ex  circumcisione 

credenlibus.gentiles  in  unitate  fidei  et  gralia  Evan- 

gelii  consociavit,  quorum  prior  vita  vel  conversatio 


mis,  id  est  de  adventu  Domini :  Er  judicabit  genles, 
el  arguet  populos  mullos,  et  conflabunt  gludios  suos 
in  vomeres,  et  lunceas  suas  i:i  jalces  ;  non  levabit  gens 
contra  gentem  gladium,  nec  exercebuntur  ullra  ad 
prxlium  (Isa.  n),  idipsum  continuo  subjungit  iste, 
imo  Deus  in  isto  cum  dicit  :  Et  arcum  et  gladium  et 
bellum  conieram  de  terra.  Hoc  enim  toties  fil,  quo- 
ties  homo  bellator  et  militise  saeculari  dudum  dedi- 
tus,  arma  bellica  quibus  homines  occiduntur  proji- 
cit,etmonastico  sive  clericali  transformatus  habitu 
canit  insignia  pacis,  aut  certe  factus  eremita,  qui 
dudumgladiumlancearrque  vibrabat.vomere  terram 
scindit,  et  falce  segetem  et  herbam  secat  exiguam, 
sustentando  corpusculo  necessariam.Sed  et  in  sin- 
gulis  hominibus  spiritualiler  arcum  et  gladium,et 
'  bellum  conterit  Dominus,quando  postpugnam  vitio- 
rum  qua  fatigabatur  miles  legitimus.dicens  :Conde- 
lector  legi  Dei,  secundum  intcriorem  hominem  ;  video 
aulem  legem  in  membrismeisrepugnantem  tegi  mentis 
mese,  tandem  liberatur  de  corpore  mortis  hujus  et 
hoc  gralia  Dci  per  Jesum  Chrislum  (Rom.  vn).  Nam 
et  in  psalmo  maxime  de  hac  pace  scriptum  est :  Et 
faclus  est  in  pace  locus  ejus,  subauditur  Dei,  ft  ha- 
bitalio  ejus  in  Sion.  Continuorjue  sequitur:  Ibi  con- 
fregit  potentias  arcuum,  scutum  et  gludium  el  bellum 
(Psal.Lvu),  id  esl  omnem  impugnationem  viliorum. 
Sequitur  adhuc:  Et  dormire  eos  faciam  fiducialiter. 
SubaudHur,  in  illi  pace.Ibi  namque  dormitur  lidu- 
cialiter,  videlicet  illa  dormitione  de  qua  in  Canlicis 
loquitur  sponsa  :  Ego  dormio,  et  cor  meum  vigilat 


merebatur  bestiis,  volucribus  al<iue  reptilibus  assi-  D  (Cant.  v).  Vigilanti  namque  corde  fiducialiter  dor- 


milari,  juxU  illam  aposloli  Petri  visionem,  de  qua 
in  Actibus  apostolorum  scriptum  est :  Et  viiiicalum 
aperlum,  et  descemlens  vas  qaoidam  velut  Unleum 
magnum  quatuor  initiis  submilti  de  ccelo  in  1erram,in 
quo  eranl  omnia  quadrupedia,  el  serpentia  terrx,  et 
volalilla  cceli  ;  el  facta  est  vox  ad  eum  :  Surg<,Pelre, 
occide,  et  munduca  (Act.  x).  Per  illa  namque  gentes 
significari  ipse  intellij_'ens  postmodum  dixit  :  Vos 
scitis  quomodo  abominafum  sit  viro  Judxo  conjungi 
aut  acccdere  ad  alieuigenam  ;  sed  mihi  oslendit  Deus 
neminem  communem  el  immundum  dicere  hominem 
(ibid.).  Cum  talibus  percuseit  eis  foedus  Dominue, 


mitur,quando  remotis  curis  eaecularibus  et  repres- 
sisvitiorummotibussolumDeum  libera  per  gratiam 
Dei  animasuaviter  contemplari  delectaiur.Vel  certe 
dormire  eos  fiducialiter,id  est  somnum  mortisexci- 
pere  faciamconlidenter,videlicet  pro  bonaconscien- 
tia,  quali  fretus  Apostolus,  dissolvi,  el  cum  Christo 
esse  cupiebal  (Phitip.  n).  His  dictis  de  vinitoribus, 
confestim  ad  eamdem  vineam,id  est  Ecclesiam  uni- 
versam  facit  apostropham,  dicitque  ad  eam  :  Et 
sponsabo  te  mihi  in  sempiternum  ;  etspomabo  lemihi 
in  judicio,  et  juslitia,  elmisericordia,et  miseralioni- 
bus ;  et  sponsato  te  mihi  in  fide,  et  scics  quiaegoDo- 


53 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  OSEE  LIB.  I. 


54 


tninus.  Mira  familiarilas  !  mira  gratia  !  mulier  ista,  ^  homo  factusipse  Deus  fecit  contra  principem  mundi 

moriendo  propler    delicta  nostra,  ut  illum  ejiceret 
foras  ?  Illa  namque  hora  instanle  dixil :  Nunc  judi- 
cium  est  mundi,  nunc  princeps  mundi,ejicietur  foras 
(Joan.  xn).  Proinde  juslitia  nostra,  resurreclio  ejus 
esl.Quia  crucifixus  est,inquit  Apos\olus,propter  de- 
lieta  nostra,    et    resurrexit  propter   justifiiationem 
nastram  (Hom.  iv).    Misericordia  ejus  est  remissio 
peccatorum,  quod  esl  primum   sancli  Spiritus  da- 
tum,  de  quo  ipsa  die,  qua  resurrexit,  cum  insulfla- 
relstansin  medodiscipulorumsuorum  dixiteis :  Ac- 
cipiie  Spiritum  sanctum,  quorum  remiseritis  peccata 
remitlunlur  eis  (Joan.xx).  Miserationes  ejus,divisio- 
nes  gr:;liarum  sunt  :  quod   est  secundum  ejusdem 
Spiritus  sancli  datum,  de  quo  scriptum  esl  :  Quia 
die  Pentecostes  apparurrvnt  apostolis  disperlilx  lin- 
gux,  tanquam  ignis,  seditque   supra  singulos  eorum 
(Art.  n).  In  his   igilur  sponsabo    te  milii,  inquit,  in 
jwlicio  et  justitia  ct  misericordia,  ei  miscrationibus. 
id  est.fundans  sanguinem  meum  et  moriar  pro  te. 
Unde  judicatus   princeps   mundi   ejiriatur  /oras,  et 
resurgam  propter  justilicalionem  tuam,  et  misere- 
bor  lui,  dando  Spintum   sanctum  in   romissionem 
peccalorum,  et  misercbor  te  dando  ei  distnbuendo 
tibi  divisiones  graliarum.id  est  grntiam  sani/atum, 
operutionem  virtutem,  yencra  linguarum  (I  C.or.  xn), 
etc.  Quid  deinde  esl  illud  teriium  quod  promittit. 
dicendo  :  Et  sponsabo  te  mihi  in  ft.de  ?  Quid  nisi  illud, 
quod  ad  Romar.os  scnbens,  vehementissime  con- 
certat  Apostolus  :  Juslihcari  hominem  ex  ftde,  non 
ex  operibus  ?  (Hom.  iv.)  Quid,  inquit,dicemus  inve- 
nisse  Abrnham  patrem  nostrum  secundum  carnem  ? 
Si  enim  Abraharn  ex  operibusjuslilicatus  est,babet 
gloriam  sed  non  apud  Oeum.Quid  enim  Scriptura 
dicit  ?  Credidil  Abraham  Deo,  et  revulatum  est  illi  ad 
justitiam  (Gen.  xv).  Ei  autem,qui  operatur,  merces 
non  imputatur  secundum  ,'graliam,  sed  secundum 
debitum.  Ei  vero  qui  non  operatur  credenli  autem 
in  eum  qui justilical  impium.reputatur  fides  adju- 
stitiam,sicut  et  David  dicit.beatitudinem  hominis, 
cui  Deus  accepto  ferl  justiliam  sineopeiibus:  Beati 
quorum  remissge  sunt  iniquitates,   et  quomm   tecta 
sunt  peccala  (l'sal.  xm),  etc,  usque  ad  id  quod  ait : 
Jusliftcati  igilur  ex  fi.de,  pacem  habemus  adDeum  per 
Dominum  noslrum  Jesum  Christum  (Rom.   m).  Igi- 
tur  cum  dicit  :  Et  sponsabo  le  [mihi  infide,  subau- 
disndum  est,  et  non  operibus.quia.videlicet  ex  ope- 
ribus  legis  non  justificabitur  omnis  caro  coram  illo. 
Justitia  autem  Dei  per  lidem  JesuChristi  superoir- 
nes,qui  credunt.  Sane  cum    hfec  dicimus  aut  legi- 
mus.non  opera  decem  prsceptorum.qui  in  tabulis 
lapideis  digito  Dei  conscripta  sunt  repudiarnus,sed 
opera  ceremoniarum  carnalium    in  quibus' Judapua 
gloriatur,  cum  oderiteas  Deus,  sicutin  Isaia  loqui- 
tur  :  Neomeniam  el  Sabbatum,el.  festivitates  alias  non 
feram.  Kalendas  veslras,  et  solemnitates  veslras  odi- 
vit  anima  mea  (Isa.  i).  Tandem  hac  felici  dispen- 
satione  promissa.et  quasi  Iriplici  funiculo  trinare- 
petitionisinsolubiliterconfirmata,summam  sponsa- 


cui  bific  loquitur,  fornicatrix  fueiat;  post  amatores 
suos  ibat.nisi  quod  spinis  offensa.et  maceria  ita  ut 
non  posset invenire  vias  suas.tandem  dixit:  Vadam 
et  recerlar  ad  virum  meum  priorem,  quia  bene  erat 
mihi  tunc,magis  quam  nunc.  Ecce  autem  ad  despon- 
sationem  adiucituret  convertitur  ad  illam  amator 
Deus,et  inter  blanditias  inelTabiles  sponsa  fore  pro- 
mittitur, qua°i  virgo,  imo   vere  virgo.  Nam  Corin- 
thiis  qui  utique  gentes  fuerant.et  post  mullosama- 
tores,  id  est  posl  multos  deos  ierat  anima  eorum, 
loquitur  Apostolus  :  /Emulor  enim  vos  Dei  xmula- 
tione  :  despondi  enim  vos  uni  viro  virginem  cas/am 
exhibere  Christo  HCor.xi).  Talisanimarum  amator 
Deus  ut  quantumcunque   anima   forni^ata    fuerit, 
statim  ul  Deo  vero  per  fideui  conjungitnr,virgo  sit.  . 
Hoc  homo  facere  non  potesl  :  neque  enim  talis  est 
carnia  natura,  sive   lex.   Secundum  rarnem   virgo 
esse   non    potest,   qus   semel   corrupta   est  ;  imo 
nec  lpgitima    uxor,  quae   semel  a  viro   suo   repu- 
diata  est.Idcirco  per  prophelam  alium  dicit  ad  hanc 
ipsam    mulierem  :  Vidgo  dicitur  :  Si  dimiserit  vir 
uxorem  suam,el  recedens  ab  eo,  duxerit  virum  al/e- 
rum  93,nunquid  revertelur  ad  eatn  uttro?  Nunquid 
non  polluta  et  contaminata  erit  mulierilla  ?  Tu  autem 
fomicata  es  cum  amatoribus   multis,  tamen  revcrlere 
ad  me,  dicit  Dominus,  et  ege  suscipium  le  (Jer.  m). 
Cum  dicit :  Et  ego  suscipiam  /e,  subaudiendum   est 
aecundum  prsedicla  testimonia  ;  et  sponsam  et  vir- 
ginem  faciam  te.Nuncigilur  diligpnler  consideran- 
dum  est  familurilatis  el   gratiae   hnjus  trina  repe- 
titio  :  Et  sponsabo  le  mihi  in  sempilernum  ;  etspon- 
sabo  te  mihi  in  judicio  el  jusiilia,et  in  misericordia, 
et  mi.ierationibus  ;  et  sponsabo  te  mihi  in  fide.  Quid 
est  illud  primum  quod  prnmittit  dicendo  :  El  spon- 
sabo  te  mihi  in  sempiternum  ?  Quid,nisi  nuptias  illas 
repromittit,    quarum  jucunditate   repersa    omnis 
sancta  Scriptura   legenti  et  intelligenti  aniraae  dul- 
cescit?  In  quodam  loco  Evangelii  sui  Sponsus  iste 
dicit  :  Simile  est  regnum  cirlorum  homini  qui  fecit 
nvptias  filio  suo  (Maith.  xxn).  Nuptias  ista?  jam  no- 
bis  innol.uerunt  quales  sint,  quia  tunc  Deus  Pater 
et  rex  filio  suo  nuptias  fecit,  quando  illum  incar- 
nari  voluit,  et  nuptiarum   istarum   thalamus  fuit 
uterus  virgiois.  [n  illo  namque   utero  natura  mu- 
lieris  hujus,  natura  nostra,    natura  humana,  con- 
juncta  est  naturae    Dei  :  et  exinde  qui  Deus  erat,  D 
processit  Christus.Deuset  homo.sponsam  habens  ; 
et  ideo  sponsus,  sicut  scriptum   est  in  psalmo  :  Et 
ipse   tanquam   sponsus    procedens  de    thalamo   suo 
(Psal.  xvin).  Ista  sponsalia   aeterna  sunt.Cum  ergo 
dixisset  :  Elsponsabo  te  m.iki,  addidit,  in  sempiter- 
num,  id  est  naturam  lus   carnis  semel  suscipiens 
ultra  non  dimittara,  nec  evanescct.ut  quidam  hae- 
retici  putant,  sed  et  Verbum  et  caro,  id  est  et  Deus 
et  homo  ero  in  sempiternum.  Quid   porro  est  illud 
secundum  quod   promittit  dicens  :  Et  sponsabo  te 
mihi  in  jvdicio  et  justilia,  el  misericordia  et  rnise- 
rationibus  ?  Quid  niai  judiciiiro.  illum  promittit,quod 


55 


RUPEKTI  A.BBATIS  TDITIENSIS 


36 


lium  totiusquedotis  breviter  appenriit  dicendo  :  F.t  A  minis  salvus  erit, continuo  subjungit :  Quomodo  ergo 
scies  i|Ui(i  ego  Oominus.  Quideni  m  ?  Nunquid  parum  invocabunt  in  quem  non  creJidernn.it  Aut  quomodo 
est  scire  quod  iste  sit  Dominus  ?  Nempe  sapientes      credent   ci,   quem  non  audierunl?  Quomodo   autem 


illi  raagistri  et  legisperiti  Scribae  et  Phansaei,  qui 
tulerant.veltulis.-evidfbantur  silii  clavim  scientia;, 
nescierunt  (Lur.xi).  Cum  enim  tenta-sent  hunc  Do- 
minum.ut  quasi  sapientes  in  sermone  caperent  eum 
(Malih.  xxn),  velut  inscium,  memor  Scripturae    di- 


audient  sine  prxdicnnte  ?  Quomodo  vero  prsedica- 
bunl,  nisi  miliantur?  (Rom.  x.)  Gradatio  namque 
verbis  diversa.sed  sensihus  eadem  est  nisi  quodhic 
descendendo,  Aposlolus  autem  quasi  ascendendo 
grndus  eosdem  disponit.Denique  cceli  quos  hicDo- 


centis  :  Responde  stulto   secundum  stultiliam suam,      rninus  sese  exaudire  promittit,  ipsi  sunt  praedica 


ne  sibi  sapxens  uideatur  (Prov.  xxvi),  talionem  illis 
reddidit.proponendo  quaestionem  bujusmodi :  Quid 
vobis  videtur  de  Chrnto  ?  Cujus  ftlius  esl  ?  Dicentibus 
illis,D(ivi<!  :  Quomndo,  inquit,  David  in  spirilu  vocat 
eum  Dominum,  dicens :  Dixit  Dominus  Domino  meo  : 
Sede  a  dexlris  meis,  donec  ponam  inimicos  luos  sca- 


tores  de  quibus  in  quarlo  gradu  dicit  Aposiolus  : 
Quomolo  prxdicabunt  nisi  mittantur  1  Si  testimo- 
nium  quaeris,  notum  et  promptum  est  illud  Psal- 
mislae  :  Cceli  enarranl  glorinm  Dei  (Psal.  xvm),  id 
esl,  apostoli  cseterique  praedicatores  anuunliant 
Evangelium  Christi  Filii  Dei.  Itaque  cum  dicit  hic 


bellumpcdnm  luorum  (Psal.  cix):  Si  ergo  Danid  vo-  g  Dominus  :  Exaudiam  calos,  sic  intelligendum  est  : 

cat  eum  Dominum,  quomodo  /ilius  ejus  esl  ?  Et  nemo 

polerat  ei  respondere  verbum   (Matth.  xxn).  Nescie- 

runt,  imo  scire  noluerunt  de  filio  David,  quomodo 

vel  unde  sit  filius  David.  Tu  aulem  scies,  inquit  ; 

scies,  inquain,  quia  ego  Dominus,   non  solum  Da- 

vid,  cujus    secundum    carnem    fllius  sum,  verum 


Spiritu  sancto  implebo  apostolos,ul  videlicetauclo- 
ritalem  habeant  praedicandi,tanquam  a  Deo  missi. 
Quomodo  enim  pr&dicabunt ,  nisi  mittanturl  Item 
cum  ilicit  :  Et  illi  exaudient  terram,  sic  intelligen- 
dum  est :  Et  illispraedicantibus  audicnt  inhabitan- 
les  terram.juxtaillud  :  In  omnem  terram  exivilsonus 


etiam  et  angelorum  et  hominum,  et  coeli  et  terrae,      eorum,elin  fines  orbis  lerrse  verba  rorum(P.sal.  sviu). 


cl  maris  omnium  qua:  in  eis  sunt,  quorum  utique 
Creator,  et  idcirco  Dominus  sum.  Ne  quis  parum 
hoc  existimet,  nimirum  haec  sententia  vita  aeterna 
cst.  Di.-vit  enim  ipse  quodam  loco  ad  Palrem  : 
Hxc  est  uulem  vita  xterna,  ut  cognoscanl  te  so- 
tuin  Deum  verum,  et  quem  misisti  Jesum  Chritlum 
(Joan.  xvn).  Scientia  haec  non  ex  magisterio  ho- 
minis.sed  ex  revelatione  proceriit  Dei  Patris,  et  in 
hac  revelatione  vera  beatitudo  est.  Unde  ari  Petrum 
cum  ille  inccepisset  scire,  quod  isle  Dominus  sit, 
taliter  locutus  est  :  Beatuses,  Simon  llar  Jona,  quia 
caroet  sangws  non  revelavit  tibi,sed  Pater  meus,qui 
in  cwlisesl  (Malth.  xvi).  Sequitur  :  Et  erit  in  die 
illa  :  exaudiam,  dicit  Dominus,  exaudiam  cmlos, 
et  illi  Exaudient  terram,  et  lerra  exaudiel  triticum 
et  vinum,  et  nleum,  el  hac  exaudunt  Israel.  Si 
solam  spectes  in  istis  quoque  dictis  lilteram.valde 
exile  est,  neque  majestati  ejus,  qui  haec  loquitur, 
Domini  Dei  condignum  apparet, quod  senuitlittera 
haec.  Etenim  metonymica  quiriem  transtiguratione 
litlera  decorata  est.dum  cceli.et  terra,  et  triticum, 
et  vinum  etoleum  exaudiri,vel  exaudire  dicuntur; 
sed  hic  in  superficienihil  aliudrepromittisentitur 


Quomodoenimaudient  sineprxdicante  ?  Coeliergoau- 
dient  terram.id  est  aposloli  per  nimiam  charitatem 
non  sustinebunt,  quin  desce..dant  ad  erudiendam 
terrenorum  hominum  ignorantiam.Item  cum  dicit : 
Et  terra  exaudiet  trilicum,  et  vinum,  et  oleum,  sic 
intelligendum  esl  :  Et  lerreni  homines  credendo 
suscipient  bonum  Dei  verbum,quemarimodum  terra 
haec  inanimata  snscipit  semen,sive  plantaria  pari- 
tura  tnticum,  et  vinum,  et  oleum.  Si  nimirum  e* 
non  aliter,nonnisi  audiendo  credere  poterunt.Quo- 
moiioemin  credent  ei,  quem  non  auditrunl  1  Item 
quod  dicit  :  Et  kxc  exaudient  Israel,  sic  intelligen- 
dum  est :  Et  eorum  creduliias  invocabit  semen  Dei, 
id  est  Christum,  quem,  nisi  credunt,  invocare  non 
poterunt.  Quomodo  enim  invocubunl,  in  quem  non 
crediderunl'!  Totum  ergo  quod  habemus,  quori  Do- 
minum  Jesum  Christum  scire  et  invocare  merui- 
mus,  miserentis  Dei  gratiae  ascribendum  est,  quia 
virielicet  non  prior  Dominus  exauriisset  ccelos,  ne- 
que  coeli  exaudirent  terram,  neque  terra  rxaudiret 
triticum  et  vinum.et  oleum.neque  basc  exaudirent 
Israel,  nisi  Deus  vel  Spiritus  sanctus  praedicatores 
misisset :  nequeilli  praedicarent,  ac  per  hos  liomi- 


nisi  quod  temporale  est,  quo  anima  non  relicitur,  B  nes  neque  audirent,  neque  crederent,  neque  Chri- 


sed  solus  venter  qui  destruendus  est  impletur.  Ut 
ergo  dignum  Deo  in  isia  quoque  litlera  sensum 
24  consequamur,levemus  ad  illum  mentis  oculos, 
cui  dicit  Psalmista:  Revela  oculos  meos,  et  conside- 
rabo  mirabilia  de  lege  tua  (Psal.  xvni).  Primum 
est,  ut  isias  exauditiones  enumeremus  :  Dominus 
exaudit  caelos,  et  cceli  exaudiunt  tenam,  et  terra 
exaudit  tnticum,  et  vinum,  el  oleum,  et  haec  exau- 
diunt  Israel.  Nimirum  quaiuor  exauriitiones  sunt  et 
occulta  gradalio,  sed  eam  Apostolus  planiorem 
alque  clariorem  ficit,  dum  ad  Romanos  scribens, 
prHBmieso  :  Omnis  quicunque  invocaverit  ncmen  Do- 


stum  invocarent.  Proprietates  istorum  exauditio- 
num,  adhuc  breviter  percurrere  libet.  Exaudivit 
Dominus  ccelos,  quando  desiderantes  ipsum  visi- 
tavit  apostolos,  primo  et  secundo  post  resurrectio- 
nem  suam.  Primo,ipsa  die,qua  resurrexit,  quando 
de  ipso  loquentibns,  sicut  Lucas  narrat,  et  dicenti- 
bus,  quod  surrexil  Dominus  vere,  et  apvaruit  Si- 
moni,  stetit  in  medio  eorum,  et  dixit  eis  :  Poxvo- 
bis  (Luc.  xxiv)  ;  et,  sicut  Joannes  re!'ert  :  Insujflovit 
et  dixit  :  Aecipite  Spiritum  sandum,  quorum  remi- 
serilis  peccata,  remittunlur  eis  (Joan.  x\).  Hoc  enim 
est  primtim,quod  drriit  illis  Spiritus  sancti  datum 


57 


COMMENT.  IN  XII   PHOPH.  MIN. 


IN  OSEE  LIB.  II. 


58 


in  remissionem  peccatorum.Secundo,  quandocum  A  meo  '■  Populus  meus  es  tu,  ei  ipse  direl :  Deus  meus 


essent  omnes  perseveranles  unamimes  in  pratione 
cum  mulieribus  et  Muria  matre  Jesu,  el  frutribus 
eju*  (Act.  i),  misit  eis  Spiritum  sanctum  in  divisio- 
nemgratiarum.quaslinguaedispartitas  significabant 
quae  apparuerunt.  Hoc  enim  est  alterum  Spintus 
sancti  datum.quo  illis  dedit  vel  distribuit  diverso- 
rum  dona  charismatum.  Propter  istas  duasvisila- 
tiones,  quibus  illls  Spiritus  sunctus  datus  est,  pul- 
chre  non  contentus  est  ssmel  dixisse  :  Exaudiam, 
sed  repetivit,  et  eodem  bis  ususest  verbo.  Et  erit, 
inquiens,  in  die  illa  :  Exaudiam,  dicit  Dominus,  et 
exaudiam  ccelos.  Exaudierunt  coeli  terram,  quando 
apostoli  vocibus  sanctae  Scripturae,  quae  pro  terra 
sivepro  gentibus,  agunl,  obedierunt.  Exempli  gra- 


es  lu.Seminabo  eam  mihi  in  /mvmi.subaudituruni- 
versam,id  est  disseminundo verbuin  pr.-edicationis, 
Ecclesiam  catholicani  in  tolo  orbe  terrarum  diffun- 
dam,  ut  non  sittanlum  in  una  Judaica  gente,  sed 
in  omni  gente  et  natione,  juxta  quod  in  psalmo 
testatur  Filius,  dlctum  sibi  esse  a  Patre  :  Posiula 
a  me,  et  dabo  libi  gentes  hxreditutem  luam,  el  pos- 
sessionem  luam  terminos  lerra.  (Psal.  n).  Et  mise- 
6or,inquit,  e/us.Cujus  ejus  ?  Qux  fuit  absque  misere- 
ricordia.  Haec  omnia  faciendo,  quce  huc  usque  pol- 
licitus  sum,  lactando  et  ducendo  eam  in  solitudi- 
nem,  loquendo  ad  cor  ejus,  et  caetera  peragendo, 
miserebor  ejus  :  ethaec  est  misericordia,  quam  fa- 
ciam  illi,  quae  fuit  absque  misericordia.  Jam  supra 


tia,  cum  dixissent  :  KooHquidem  oporlebat  primum  g  hoc  diximus,  cuncta  haec  quae  hoc  prolixaepromis- 


loqui  verbum  Dei ;  sed  quoniam  re/julistis  illud,  et 
indignos  vos  judicaslis  xlernx  vitx,  ecce  converli- 
mur  ad  genles,  statim  addiderunt :  Sic  enim  pr&ce- 
pit  nobis  Dominus  :  Posui  te  in  lut.em  gentibus,  ut  sis 
in  salutem  usque  adexlremum  terrx  (Jsa.xlix  ;  Act. 
xni).  Item  :  Cumpertransissenl  Mysiam,descenderunt 
Troadem,  et  visio  per  noclem  Paulo  oslensa  est.  Vir 
Macedo  quidam  eiatstans  el  deprecans  eum,  dicens  : 
Transiens  in  Maccdnniam  adjuva  nos  (Act.  xvi).  Iloc 
viso,  certi  lacti  sunt,  quia  vocasset  eos  Deus,  et 
evangelizare  eis. Exaudivil  terra  trilicum,  et  vinum, 
et  oleum, quando  gentililas  obedivit  EvangelioChri- 
sti,  ut  viveret  secundum  ejus  imperium,  ut  confir- 
maret  se  secundum  Dei  verbum.quod  estbonutcet 
spiriluale   tiiticum,    et   secundum    Spiritus  sancti 


sionis  capitulo  sub  relativis  pronominibus  conti- 
neantur  ali  eo,  quod  ait :  Ecce  ego  lactabo  eam, 
ista  clausula  compleri,  quae  fuit  absque  misericor- 
dia.atque  hic  tandem  designari.ad  quam  fiantpro- 
raissiones  hujusmodi,  mira  non  solum  veritate.ve- 
rum  etiam  elocutionis  arte,  ut  non  usquequaque 
irascatur  contra  Soripturam  quam  servari  oporte- 
bat,  illa  contra  quam  superius  dictum  est:  Voca 
nomen  ejus,  Absque  miserirordia  (Ose.  1).  Putat 
namque  ipsa  quae  vocatur  Absque  misericordia, 
sibimet  bona  hasc  promitti,  et  semelipsam  esse  de 
qua  nunc  dicitur  :Et  miserebor  ejus,qux  fuil  absque 
misericordia .  Verum  longe  aliud  est  vocari.velesse 
absque  misericordia,  atque  aliud  fuisse  absque 
misericordia.   25    Nam  absque  misericordia  voca- 


beneplacitum,cujus  jam  dicta  duodatarecte  intel-  <-"  tur,  et  est  domus   carnalis    Israel,  cui  nonaddam, 


liguntur  per  vinum  et  oleum.  Ilaec  autem  exaudie- 
runt  et  exaudire  non  desinunt  Israel,  dum  satu- 
rant  oramutorumet  saturando  aperiunt.et  linguas 
infantium  disertas  faciunt.el  aures  referant  ad  au- 
diendum  et  obediendum,  juxta  illud  quod  de  hoc 
eodem  trilico  elvino  et  oleosaturandos  prospiciecs 
Spiritus  praedixit  in  psalmo  :  Edent  paupeies  et  sa- 
turabuntur  el  laudabunt  Dominum  (Psal.  xxi).  Lau- 
dabunl  quippe,non  aliud  esl  quam  inuocabunt, quod 
hlc  signilicatur  per  exauditionis  verbum.Sequitur: 
Et  scminabo  eam  mihi  in  terram,  el  miserebor  ejus, 
qux  /uu  absque  misericordia  ;  et  dicam  non  populo 


inquit,  ultra  misereri  (ibid.).  Absque  misericordia 
vero  fuit  gentilitas,  cui  nunc  miseretur  Deus.  Hoo 
manifestius  liquet  ex  eo  quod  protinus  addidil: 
Et  dicam  non  populo  meo  :  1'opulus  mrus  es  tu  ;  et 
inse  dicet :  Deus  meus  es  lu.  Iste  nam  )ue  populus 
gentilis  est,  cui  Paulus  dicit :  Qui  eraiisillo  in  tem- 
pore  sine  Christo,  alienali  a  conversatione  Isruel,  et 
hospiles  lestamentorum  promissioms,  spem  non  ha- 
bentes,  etsine  Deo  in  hoc  mundo.  Nunc  autem  in 
Christo  Jesu  v.'s,  quia  atiquando  eralts  longe,  facli 
estis  prope  in  sanguine  Chrisli  (Ephes.  n). 


LIBER  SECUNDUS. 


Superiori  loco,  ubi  dictum  est  :Et  dixit  Dommus  fj 
ad  Owe  :  Vade,  sume  libi  uvorem  fornicariam,  et 
fac  (ilios  forni",atipiium,vaem\niinus  et  nuncquoque 
rneminisse  debemus  versiculi.longe  inferius  inhoc 
propheta  scripti,  cum  Dominus  dicit  :  Et  locutus 
sum  prophetis,  et  ego  visionem  multijjluavi,  et  in 
manu  prophelarum  assimilatus  sum  (Ose.  xn).  Dixi- 
mus  Uominum  in  manu  prophetae  hujus  assimila- 
tum,  in  eo  videlicet  quod  semel  et  itprum  ac  tertio 
acCessit  ad  mulierem  foruicaria.n.el  fetit  filios  for- 


nicationum.  Huic  namque  illud  simile  est,quodter- 
tio  Dominus  accessit  ad  gentem  IJebraicam:  primo, 
quando  pepifiit  loedus,  sive  confirmavit  testamen- 
tum  cum  Abrah im  ^Gen.  xv)  ;  secundo,  quando  lo- 
gem  dedit  in  monte  Sina,  post  annos  quadrmgen- 
tos  et  trigenta  (Exot.  xx)  ;  tertio.quando  propheti- 
cum  sermonem  conscribendum  rnisit,  qudem  pri- 
mus  et  scripsit,  et  cecinit  David.  At  veroa  domo 
ejusdem  D;u'id  scissae  snnt  decem  tribus  post  mor- 
teiu  Salomonis,  et  domum   ejus  suouta  et  sola  tri- 


39 


RUPERTI  ABRATIS  TUITIENSIS 


60 


bus  Juda.et  qnae  contiguaillierat  tribus  Benjamin,  A  indulis  veste  varia  equitibus,  qui  veclabantur  equis, 


sicque  de  una  domo  Jacob  duae  facla;  sunt  domus, 
altera  domus  Israel,  et  altera  domus  Juda,de  qui- 
bns  in  islocum  dixisset:  Voca  nomen  ejus  Absque 
misericordia,  continuo  sutijunxit:  Quia  non  addam 
ultra  mtsereri  domui  Israel,  sed  oblivione  obliviscar 
eorum,  et  domui  Juda  miserebor.  Istae,  ut  alio  jam 
loco  diximus,  quae  sunt  mulieres,  quarum  altera 
apud  Ezechielem  dicitur  Oolla,alteraOoliba  (Ezech. 
xxm).  Videamus  igitur  sequentia  : 

Cap.  III.  —  Et  dixit  Dominus  ad  me  :  Adhuc  vade 
et  dilige  muliercm  dilectam  amico,  et  adulteram,sic- 
ut  diligit  Domiyius  filios  lsrael,et  ipsi  respiciunt  ad 
deos  utienos,  et  diligunt  vinacia  uvurum.  Mulipr  isla 
ipsa  est   Ooliba,    id    est    Hierusalem,  sive   dumus 


et  adolescentibus  forma  cunclisegregiu  (Ezech.  xxm). 
Praeterea  et  aliter  nunc  usque  Jud;ei  fastiiiicntes 
vinum,  diligunt  vinacia  uvarum,  quia  in  omnibus 
vivificantem  fugientps  spiritum.occidenlem  vitem  et 
aridam  sequuntur  litteram.  Sed  ad  ordinem  redea- 
mus.  Adhuc,  inquit, aade  ;  dilige  mulierem  dileclam 
amico  et  adulteram. Postquam  adillamGomer  filiam 
Debelaim,  o,  tu  Osee,  semel  et  iterum  actertio  ac- 
cessisli,  et  illa  totiesconcepit  etpeperit.adhuc  vade 
et  dilige  sororem  ejus,  similem  adulteram.  Et  est 
sensus  hic  mysticus  :  Post  llla  tria  quas  jam  dicta 
vel  factasunttestamentum  confirmatum  cum  Abra- 
ham,  legern  datam  per  Moysen  in  monte  Sina,  et 
sermonem  propheticuma  pluribus  prophetis  admi- 


Juda.  Et  quare  haec  dicitur  dilecta  amica?Videlicet  n  nistratum  et  conscnptum,  tandem,  o  Salvator,Kili 


pro  eo  quod  superius  dixit :  Et  domui  Juda  misere- 
bor.  Ad  distinctionem  domus  Israel,  de  qua  dixit: 
Quia  non  aidam  ultra  misereri  domui  lsrael,  sed 
oblivione  obliviscar  eorum,\s\.g.i\\c\inv  dilectaamico. 
In  quo  misertus  est  domui  Juda?  In  eo  nimirum 
quod.cumdomum  Israel  transtuiisset  Salmanassar 
rex  Assyriorum.domum  autemJuda  captivasset  rex 
Babylonis.domum  quidem  Juda  Dominus  solvit  de 
captivitate  post  septuaginla  annos,  domum  autem 
Israel  non  solvit,  sed  tenentur  captivi  in  Aila  et  in 
Abor,  juxta  fluvium  Gozan  in  civitatibus  Medorum 
(IV  Keg.  xvn).  Translatus  est,  inquit  Scriptura, 
Israel  de  terra  in  Assyrios  usque  in  diem  hanc.Di- 
lecta  ergo  recte  haec  dicituramico,quia  parciusper- 


Dei,  Verbum  Patris.ingredere  mundum  ad  salvan- 
dum  genus  humanum,  et  de  domo,  inquam,  Juda, 
de  semine  David,  de  virgine  Maria,  homo  factus 
nascere.Hoc  namque  erat,  mulierem  illam  diligere, 
imo  et  osculum  illi  dare.  Juxta  quod  bona  pars,de- 
lecta  pars  ejusdem  per  26  Silomonem  dixit:  Os- 
culetur  me  osculo  oris  sui(Cant.  n),  quod  est  dicere: 
Qui  olim  per  figuras  loquensvel  apparens.testamen- 
lum  vel  tadus  cum  Abraham  pepijjit,  qui  deinde 
in  monte  Sinai  legem  dedit,et  quideinde  prophetas 
misit,  ipse  jam  veniat  et  conjungatur  mihi  per  sa- 
crosanctum  mysleriumsuae  Incarnationis.Spquitur: 
Et  fodiam  mihi  quindecim  argemeis,  elcoro  hordei, 
et  dimidio  coro  hordei.  El   dixi  ad  eam  :  Dies  multos 


cussit  hanc  Ooliban    quam   sororem  ejus  Oollam,  „  exspeclabis  me,  non  forniraberis,  et  non  eris  conjun- 

_.:,..:_„„;„:. : :.:'      •      j.    ^i  „,„      • -..  „,  „„„     „»__..     ,„     _...•        j.- ,,__ 


prioris  amicitiae  memor,  imo  propositi  sui,  de  quo 
mox  dicendum  est  in  praesenti  loco.  Sed  vide  quo- 
modo.eum  dixissel  mulierem  dikctam  amico.statim 
addidit,  et  adulteram,  subauditur,sicut  est  el  soror 
ejus.  Sequitur  enim  :  Sicut  diligit  Dominus  filios 
lsracl,  et  ipsi  respectanl  ad  deos  alienos,  et  cliligunt 
vinacia  uvarum.  Idem  namque  est  ac  si  ilicai;Quia 
domus  Juda  sic  adultera  est.ul  domus  Israel.Utra- 
que  enim  cum  diligeretur  a  Domino,saepe  respexit 
ad  deos  alienos,  et  dilexit  vinacia  uvarum,  id  est 
eosdem  deos.imo  daemones  qui  vere  lanquam  vina- 
cia  uvarum  sunt.  Sicut  enim  lempore  vindemiae 
pressis  uvis.  vinoquein  apothecisrecondito  vinacia 
foras  projiciuntur,  sic  habito  in  super:iis  judicio, 
factaquebonorum  et  malorum  divisioneangelorum, 


cla  viro.  Sed  et  eg<\  exspectabo  te,  quia  diesmultos 
sedebunt  filii  Israel  sine  rege,  et  sine  principe,  et 
sine  sacrificio,  et  sine  allari  et  sine  ephod,  et  sine 
therap him  Sicut  pauloantt>,cum  secundum  multitu- 
dinem  mulieris  loqueretur  dicendo,  etibatpost 
amalores suos,  etc,  repente  ad  similitudinem  vineae 
transivit  et  dixitiEt  dabo  ei  vinitores  ejus  ex  eodem 
/oco.Ilael  hic  de  similitudine  mulieris.quadixerat: 
Adhuc  vade  ;  dilige  mulierem  dileclam  amico.repente 
ad  siinilitudinem  vineae  transivit,  dicens:  El  fodi 
eam  mihi.  Ad  proprietatem  namque  spectat  vineae, 
quoddicit:  Fodi,  pro  quo  verbo  in  alia  transla- 
ione  scriptum  est:B^  conduxi:qo\&  magis  hoc  per- 
tinere  visum  estad  similitudinem  vel  proprietatem 
mulieris.  Quid   autem  sibi    vult  haec  argenteorum 


boni  in  beatis  mansionibus  confirmati.mali  autem  P  quanlitas  numero  xv  itemquecorus  hordei  etdimi- 


for  is  projccli  sunt.  Istos  deos  se  esse  mentientes 
ista  muber  Ooliba  dilexit,  et  ad  eos  respexit  non 
minus,  quam  Oolla,  id  esl  domus  Juda  non  minus 
quam  domus  Israel,  Hierusalcm  non  minus  i|uam 
Samaria.  Unde  in  Ezechiele  Dominus  cum  dixisset 
de  Oolla,  id  est  de  Samaria  :  Ipsi  discooperuerunt 
ignominiam  ejus,  filios  et  tilias  ejus  lulerunt,  et 
ipsam  occiderunt  gladio,  continuo  subjunxit :  Quod 
cum  vidisset  soror  ejus  Ooliba,  plus  quam  illa  insa- 
nivil  Ubidine,  et  fornicalionem  suam  super  for„ica- 
tionem  sororis  sux  ud  filios  Assyriorum  pncbuit  im- 
yudenler  Jucibuset   magistratibus  ad  se  venientibui 


dius  corus  hordei  ?Et  quidem  multa  suntquaehinc 
potuere  dici,  videlicet  quindenarium  argenteorum 
numerum  ad  xv  lunam,  qua  die  exierunt  filii  Isr.iel 
liberaii  ab  .Egyptiis.  Corum  aatem  hordei  etdimi- 
dium  corum  hordei,  qui  sunt  simul  xlv  modii,  ad 
xlv  dies  con;:ruereferri  quibus  ej;ressi,pervenerunt 
ad  montem  Sinai  die  xLV.Qui  enim  xlv  die  ad  eum 
pervenerunt  locum,  in  quo  legem  acceperunl.bene 
xlv  modiis  hordei  fuisse  referuntur  conducti.Non 
quidem  hunc  sensum  abantiquioribus  traditumte- 
nuem  arbitramur,sed  quia  ad  Salvatorisadventum, 
sicut  jam  dictumeBt,pr3spens  spectat  locus.  Extunc 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  OSEE  LID.    II. 


62 


enim  sedent  Jud.vi  sine  rege  et  principe,  secundum 
baeceadem  lemporalitterae  hujus  sacramentum  enu- 
cleare  conamur. 

Quaerentibus  nobis  ut  inveniamus  juxta  promis- 
sum  dicenlis  :  Quxrite,  et  invenietis  (Matth.  vn), 
tandemilludoccurrit  quia  nequein  argenteis,neque 
in  hordeo  quantitas  ad  binarium  numerum  pervenit. 
sed  neque  in  unitate  remansit.  Esset  unitas,  si  ita 
dixisset :  Ei  fodi  eam  mihi  decem  argenteis.  Est  enim 
denarius  secunda  unitas.  Itemque  si  dixisset.  Et 
coro  hordei,  neque  addidisset:  Dimitio  coro  hordei, 
esset  itidem  unitas  in  quantitale  pacli.  Excessit. 
unitatem,  nec  tamen  ad  binarium  pervenit  quia  ne- 
que  viginti  sunt  argentei,qui  numerus  binarius  de- 
cenus  est;  neque  duo  suntcori  hordei,qui  binarius 
est  singularis.  In  utroque  limite,id  est  tam  in  dece- 
no  quam  in  singulari  unitas  est  semis,et  sicutjam 
dictum  esl,  in  neutra  adbinarium  pervenit.  Porro, 
absque  dinario  vel  minus  quam  in  binario  numero 
conjugium  non  sii,  neque  carnale  quod  Deus  ex 
initio  conjunxit  neque  spirituale,  de  quo  ad  hunc 
prophetam  hic  mysticus  sermo  flt,  de  quo  Aposto- 
lus,  cum  praemisisset :  Et  erunt  duo  in  carne  unj, 
continuo  subjnnxit :  Sacramentum  hoc  magnum  est, 
ego  autem  dico  in  Christo,  et  in  Ecclesia  (Ephes.  v). 
Quid  igitur  hoc  sibi  vult,  quia  neque  viginti  argen- 
teis  dixit,  neque  duobus  coris  hordei,  qui  numerus 
est  conjugalis,  seu  utrobique  et  super  unitatem 
ascendit,  et  tamen  ad  binarium  non  pervenit,  nisi 
quia  mulier  isla  sic  dilecta,cujus  de  carne  Christus 
Deus  homo  fieri  dignatus  est,  et  tanquam  sponsus 
de  thalamo  suo  processit,  ad  conjugium  ejusdem 
Christi  non  pervenit?  Sequitur  enim  :  Et  dixit  ad 
eam  :  Dies  multos  exspectabis  me  ;  non  fornicaberis, 
et  non  eris  viro ;  sed  el  ego  expectabo  te.  Itaque  de- 
feclum  conjugii  significat  hic  defectus,  tam  deceni 
quam  singularis  binarii,  et  idcirco  recte,nequeuni- 
tas  sola.neque  binarius  totus  est.quiagens  illa,  de 
quaCbristus  ecclesia  sponsus  natus  est.neque  virgo 
est ;  quippe  quae  jam  adultera  praesenti  loco  dicta 
est,  neque  uxor  aut  conjux  esse  meretur,  quiasine 
viro,  quia  Filium  non  conlitens,  nec  patrem  ha- 
bet.  At  contra  quae  virum  hunc  habet,  quas  sponsa 
dxi  meretur,  et  est,  et  virgo  est  et  conjux,  alque 
idcirco  quantitas  argenteorum  ejus  unitate  et  bi- 
nario  taxata  est.  Sic  enim  in  Canticis  habes  :  Vinea 
fuit  pacifico,  in  ea  qux  habet  populos,  tradidil  eam 
custodibus ,vir affert  pro  fructuejusmille  tui irgenteos 
(Cant.  vm).  Statimque  vir  ipse,  scilicet  Christus, 
dicit :  Vinea  mea  coram  me  est.  Mille  tui  pacifici  et 
ducenli  his,  qui  custodiunt  fructus  ejus  (Ibid.).  Mil- 
lenarius  quippe,  sicut  abacistae  meliusnorunt.quar- 
ta  unitas  est.  Eodem  namque  charactere,  quo  unus 
in  singulari  limile  notatur,  traoslato  in  millenum 
limitem,millesignificantur.  Ducenti  vero  in  centeno 
limite,  eodem  char.ictere  significantur,  quo  in  sin- 
gulari  duopraenolantur.  Igitur.sicutillanequevirgo, 
neque  viro  juncta  est,  et  idcirco  argenti  ejus  neque 
decem   sunt,     neque    viginti,  neque  corus  unus, 


A.  neque  cori  hordei ;  sic  econtra  hapc  et  virgo  et 
conjux  est,  et  idcirco  argentei  ejus  etmille  sunt  et 
ducenti.  Praeterea  et  hoc  noUndumquod  illa  et  ar- 
gentum  accipitet  hordeum,h;«c  autem  solummodo 
argenleos.  Quiahabet  quidem  illaquidpiam  argenti, 
id  esl  sermonis  sancti  inlege  et  prophetis,  et  soli 
hordeooccidentislittersincumbil.IIaecautemtotum, 
quod  habet,  argentum  est,  neque  enim  hordeum 
litterse  attendit.sed  solo  vivificantia  Spiritus  argento 
delectatur.  Et  dicit:  Eloquia  Domini,  eloquia  casla 
argenlum  igne  exammatum  probatwa  terrx  purgatum 
sepluplum  (Psal.  xi).  Dicitur  ergo  illi,  quae  non  ha- 
bet  gratiam  conjugii  :  Dies  multos  exspeclabis  me ; 
non  fornicaberis,  el  non  eris  viro.  Quid  hoc  sit  con- 
festim  exponitur  his  verbis  :  Quia  dies  mullos  sede- 

B  bunt  filii  Israel  sine  rege,  et  sine  principe,  et  sine 
ephod,  et  sine  teraphim.  Ecce  hodie  veritatem  hujus 
prophetiae  completam  videmus,  quia  Judau  ducti  in 
omnesgentes  captivi,  sineregeetsine  principe  sunt. 
Hoc  non  fuit  antequam  Christus  veniret,  sed  sicut 
prsdixerat  palriarcha  Jacob  :  Won  auferelur  sce- 
ptrum,  de  Juda  et  dux  de  femore  ejus,  donec  veniat 
qui  tnittendus  est  (Gen.  xlvi).  usque  ad  ejus  adven- 
tum  ;  etsi  non  semper  regem,  semper  tamen  ha- 
buernntprincipem,  itaut  duces  el  judices  de  semet- 
ipsis  haberent  etiam  cum  in  Babylonia  captivi 
essent.  Nam  ibi  quoque  judicia  sua  per  semetipsos 
exercuerunt.  Exempli  gralia  :  Susannam  quidem 
condemnantes  ut  ducerelur  ad  mortem.sed  reversi 
ad  judicium,  duos  presbyteros,  qui  falsum  adversus 

q  illam  testimonium  dixerant,  judicaverunt  et  inter- 
fecerunt  (Darc.  xm).  At  ubi  Christus  venitquem  non 
receperunt,  judices  et  praesides  alienos  habuerunt, 
et  non  licuit  eis  judicare  vel  per  semetipsos  terml- 
narejudicium.  Indeest,quod  cum  diceret  eis  Pilatus 
de  Domino  Jesu  :  Accipite  eum  vos,  et  secundum 
legem  vestram  ;'udica/e;responderunl  :  Nobis  non 
licet  interficere  quemquam  (Joan.  xvim).  E\  tunc  se- 
dent  sine  rege,  etsine  principe,  et  multi  dies  sunt. 
Nam  quia  regem  suum  Christum  non  requirunt.nec 
regem  nec  principem  de  semetipsis  hahere  digne 
sunt.  Sedent  et  sine  sacrificio  et  sine  altari;  quia 
perdito  loco,  ubi  templum  et  altare  habebant,  de 
quo  illis  in  lege  praecipiebatur  :  In  loco  quem  elegeril 
VI  Dominus,  immolabilis  ei.et  non  inomni  loco.ne- 

n  quaquam  legales,  victimas  offerunt  (Deut.  xn).  Se- 
dent  el  sine  Apholh,  et  sine  Theraphim.  l-.photh  pro- 
prie  superhumerale  vocatur;  sed  hic  pro  omni  ve- 
stimentosacerdotali  accipitur.  Teraphim proprie  ap- 
pellantur  figurae  et  simulacra,  sed  hic  pro  omni  or- 
namento  sacerdotali  positum  est.  Haec  omnia  Judaei 
perdiderunt.  Quoinodo  autem  expecUnt  Christum, 
vel  quomodo  illos  Christus  exspectat  ?  Dicit  enim  : 
Dies  multos  exspeclabis  me ;  non  fornicaberis ;  et 
non  eris  viro;  sed  el  ego  exspectabo  te.  Nimirum 
male  exspectanl,  quia  respuentes  illum,  qui  jam 
venit,  alium  sibi  pollicentur  Messiam.  Hinc  ipse, 
cum  dixisset:  Ego  veni  in  nomine  Pahis  mei,et  non 
accepistisme,  Bubjunxit:  Si  alius  veneril  in  nomine 


63 


MJPKRTI  ABBATIS  TUlTIENSIS 


64 


suo,illum  accipietis  (Joan.  v).    Porro   Chrislus   illos  A  volantis,  ettunc  demum  quaa  minora  vel  secundaria 


bene  cxspectat,  videlicet  donec  plenitudo  gentium 
introeat.  Cxcitas,  inquil  Apostolus,  ex  parte  ccnli- 
gil  in  Itrael,  donec  plenitudp  gentium  imraret,  et  sic 
oninii  Israel  salvus  (ierel  (Rom.  xi)  Hoc  ipsuro  est 
quod  liic  continuo  subjungit  :  Et  post  hxc  reverten- 
tw  filii  Israel,  el  quwrent  Dominum  Deum  suum,  et 
David  regrm  suum  ;  et  pavebunt  ad  Dominum,  et  ad 
bonum  cjus  innuvissimo  dierum.  lalerea.non  foruica- 
beris,  inquit,  et  ;wn  eris  viro.  Hoc  est,  nec  amato- 
ribus  turpiter  le  prostitues,  nec  mihi  legitimo  viro 
conjungeris,  a  quo  conducta  es.  Istis  namque  dielms 
Israel  sive  Synagoga  neque  fornicatur  publice  cum 
Baal,  sive  cum  vitulis  aureis,  sicut  tunc  faciebat  ; 
neque  viro  suo  Christo  est,  ac  perinde  nec  Patrem 


sunl  prophi-Uvit  vel  scripsit,  scilicet  instanlem  oa- 
ptivit;item  populi  in  Babyloniam  Iransmigraturi.  Tu 
ergo,  in  |uit,  fili  hominis,  fac  tibi  vasa  trarutmigra- 
lionis,  el  transmigrabis  per  diem  coram  eis  (Ezech. 
xn),  etc.  Ail  itaque:  Audile  verbum  Domini,  filii 
Isruel,  quia  judicium  Uomino  cum  habitatoribus 
tcrrx.  Filii  Israel,  jamjam  in  captivitatem  ducendi, 
quibus  nou  addet  Dominus  ultra  misereri,  quibus 
dicit  Dominus  :  Non  populus  meus  vos;  audile  ver- 
bum  Domini;  auditeetscitotequia  judicio  vobiscum 
agiiur,  quia  vos  non  sine  causa  patimini  aut  patie- 
mini,  sed  multis  causis  praecedentibus.  Audile  et 
seilote  \  os.audiat  et  sciat  orbis  universns  omnesque 
generaliones,  tam  praesentes  quam  futurae,  causas 


Christi  Deum  habet.  Post  istos  dies,  sive  post  baec  g  psse  magnas  propter  quas  reliquamini  absque  mi- 


revertentur,  ut  jamdictum  est,  quia.cum  plenitudo 
gentium  intraverit,  quaercnt  Dominum  Deum  suum 
et  David  regeni  suum,  id  est  Deum  Patrem  et  Fi- 
lium  ejus  confitebuntur,  Jesum  Christum.  Et  pave- 
bunt,  inquit,  ad  Dominum  et  ad  bonum  ejus  in  >.o- 
vissimo  diertmt.  Duabus  personis,  scilicet  Patri  et 
Filio  tertiam  addidil,  id  esl  Spiritum  sancium  dum 
praemisso  ;  Et  quserenl  Dominum  Deum  suum  el  Da- 
vid  regem  suum,  sulijunxit :  El  pavebunt  ad  Domi- 
num.  Pavebunt  plane,  id  est  inelfabiliter  admira- 
buntur.attoniti  pro  magnitudine  rei  vel  gatidii  sui, 
videlicet  quomodo  pavebat  Thomas,  quando  di- 
cente  sibi  Domino  :  Infer  diyitum  tuum  huc,  el  vide 
m.inus  mcas,  et  affer  manum  luam,   el  mille  in  lalus 


sericordia,  propter  quas  Domino  vobiscum  sitjudi- 
cium  sine  misericordia.  Quasnam  illae  sunt  causae? 
ait :  Non  esl  enim  verilas,  et  non  est  misericordia, 
ct  non  est  scienlia  Dei  in  terra,  etc.  Antequam  can- 
sashujusmodi  pertractemus.sciendurn  est  quia  pec- 
cala  populi  illius  non  minora,  quam  gentium  pec- 
cata  percutit,  et  in  sola  Christi  fide,  per  quam  et 
Abraham,  antequam  circumcideretur,  justificalus 
est ;  justificationem  haec  propbetica  veritas  consti- 
tuilatque  repromittit.  Et,  ut  totum  prophetiae  cor- 
pus  pn  lucescat,  jam  dicimus  quia  septies  abhinc 
usque  ad  finem  voluminis  percata  commemorat 
atque  replicat,  et  per  singulas  vices  in  Christum 
sermo  recurrit,qui  solus  omnium  credentium  atque 


meum,  et  noli  esse  incredulus  sed  fidelis ;  respondit,  p  pceniteniium  justitia  est.  Vicesistaejam  numerandaa 


et  dixit  ei :  Dominus  meus,et  Deus  meus  (Joan  xx) 
Sicut  enim  Thomas  cum  caeteris  .lisci pul is  illa  die 
non  fuit,  quando  Jesus  venii,  et  dicentibus  illis: 
Vidimus  Dominum,  non  credidit  :  posl  octo  autem 
dies  erat  cum  eis,  et  venientem  iterum  Jesum  vidit 
elcrcdidit;  sic  hodie  Judaei  nobiscum  non  sunt  et 
dicentibus  nobis  resurrexisse  illum,  quem  cruci- 
fixerunt,  non  credunt.  Post  haec  autem  nobiscum 
erunt,  el  cognoscent  eum,  et  pavebunt  ad  bonum 
ejus  in  novissimo  dierum.  Sequitur. 

Cap.  IV.  —  Audite  verbum  Domini,  filii  Israel, 
quia  jwlicium  Domino  cum  habiiatoribus  terrse.  Non 
est  enim  verilas,  et  non  est  misericordia,  et  non  est 
scientia  Dei,  in  terra.  Malediclum,  et  mendacium,  et 
homicidium,  ei  furtum,  et  adullerium  inundaveranl 
et  sanguis  sanyuinem  teligil.  Postquarn  in  capite  li- 
bri,ut  dignum  erat.de  Cbrisloscnpsit,  mirain  simi- 
liludinem  sive  parabolam  adhibuil  de  rauliere,  ad 
quam  semel  et  iterum,ac  tertio  jussus  est  accedere. 
Iteroque  ile  muliere  dilecta  et  adulteraquam  jussus 
e6t  adbucdiligere,uuncdemumagitid  quod  non  qui- 
dem  prunura,  sed  tamcn  bonum  secundarium  est  in 
ordineoificii  prophetici.seilicetpeccata  redar^uendo 
populi,  in  quibus  tunc  eral,  el  pro  quibus  tandem 
mereretur  projici  atque  disperdi.  Sic  Ezechiel  quo- 
que  in  capite  libri,  id  est  in  prioribus  visionibus 
longe  post  lutura,  praescripsit  mysleria  Filii  Dei  per 
quatuor  faoieB,  bomiois,  vituli,  ieonis  alqueaquilae 


vel  prassignandae  sunt.  Primo,  inter  caetera  sic 
proloquens:  Secundum  mulliiudii.em  eorum  sicpec- 
caverunl  mihi,  [ornicali  sunl,  et  non  cessaverunl  : 
Spiritus  enim  fornicalionum  decepit  eos,  et  jornicati 
sunt  a  Dio  suo,  quoniam  ipsi  cum  meretricibus  ver- 
sabantur,  et  cum  effeminatis  sacrificabant;  particeps 
idolorum  Ephraim,  ciimitte  eum.  Quibus  utique  di- 
ctis  illos  non  minus  quam  gentiles  sub  peccato  esse 
causatur  atque  convincit,  tandem  Christum,  qui 
solusjustilicat,  ad  utrosque  taliterloquentem  intro- 
ducit:  In  tribulaiioiie  sua  mane  consurgent  ad  me 
dicenles  :  Venite,  el  rrvertamur  ad  Dominum,  quia 
ipse  ccepit,  et  sanubit  m>s ;  perculiel  et  curabit  not 
(Ose,  vi),  etc;  secundo  ita  incipiens  :  ip»i  autem, 
sicul  Adam,  transgressi  sunt  paclum,  ibi  prxvaricati 
B  sunt  in  me.  Galaad  civilas  operantium  idolum,  sup- 
plantata  sanguine,  et  quasi  fauces  virorum  latronum 
(ibid.),  et  caetera,  usque  ad  illud  :  Ex  diebus  Ga- 
baa  peccnvit  Israel,  ibi  steterunl;  non  coinprehendet 
eos  in  Gubaa  prxlium  super  filios  iniquitatis,  justa 
desiderium  meum  corripiam  eos,  congregabuntur  su- 
per  eos  pop>di,  cum  cornpientur  propter  duas  iniqui- 
tates  (Ose.  x),  tandemjuslumet  justilicantera  Chri- 
sluro,  sic  introducit :  Ephraim  vilula,docta  diligere 
trituram,elegotrunsivisuperpulchriiudinemcoltiejus. 
Ascendam  supcr  Ephraim,arabitJudas,  con/ringet  sibi 
sulcos  Jacoh .  Seminatevobis injustilia,mehte  inoremi- 
sericordix,innovate  vobis  novale,  lempus  auiem  requi- 


COMMENT.  IN  XII  PROPH. 


IN  OSEE  IJB.  II. 


rendi    Dominum,    cum  venerit,  docebil  vos  juslitiam  A  real  Samaria,  quoniam  ad  amnriludinem   concituvit 


(Ose.  x). 

Terlio,  confestim  peccala  repelens  :  ,-iraslis,  in- 
quit,  impietatem,  messuislis  iniquitatem,  comedislis 
fructum  mendacii  (ibid  ),  el  costera,  quibus  praemis- 
sis,  continuo  Salvatoris  ejusdem  adventiim  repro- 
mittit,  sic  eloquens  personam  Dei  Patris  :  Sicut 
mane  Iransit,  pertransilrex  Israel,  quia  puer  Israel 
et  ditexi  eum,  et  ex  .'Egypto  vocavi  filium  meum 
(Ose.  xi).  Quarto,  itidem  peccats  rep!icans,et  dicens : 
Baalim  immolabanl,  et  simulacris  28  sacrijica- 
banl,  el  ego  quasi  nulnlus  Ephraim  portabam  e.os 
in  brachiis  tneis  et  nrscierunt  quod  curarem  eos  in 
funiculis  Adam  ;  Irahumeos  in  funiculis  charitalis, 
etero  eis  quasi  exaltans  jugum  super  maxillas  eorum, 


Deum  suum,  in  gladio  pereat  :  parvuli  eorum  elidan- 
tur,  et  fetx  ejus discindaniur,  prolinus  in  Christum 
vel  Chriati  advenlum  respiciens  :  Con vertere,  ait, 
Israel  ad  Deum  tuum  (Ose.  xiv).  et  cetera,  usque 
in  linem.  Quibus  utiqueet  veri  Israelis  couversio- 
nem,et  peccalurum  pereumdem  Christum  remis- 
sionem  et  donorum  Spiritus  sancti  abundantem  et 
gratuitam  mysticepraesignat  efTusionem.Ita  quot.es 
peccata  gentis  percutit  sive  enumerat,toties  in  ad- 
ventum  sive  sacramenlum  Pilii  Dei  suum  propheti- 
cus  sermo  cursum  tenninal,illud  videlicet  innuens, 
quod  justilicari  et  a  peccatis  salvari,  non  aliter 
quam  per  gratiam  vel  lidem  ejusquis  possit.  Unde 
Apostolus  tam  Judneorum  quam  gentium  peccatis 


et  declinavi  ad  eum  ut  vcscerelur  ;  non  revertetw  in  3  0PPortune  commemoratis,   tandem   dicit  :  Justift- 

terram  /Egypli,  et  Assur  ipse  rex  ejus,  quoniam  no- 

luerunl  converti  (ibid.),  et  caetera,  repente  ad  eum- 

dem  Salvatorem  sermo  recurrens,ipsumque  repro- 

mittens  :  Post  Dominum,  inquit,  ambulabunt,  quasi 

leorugiel  ;  quia  ipse  rugiel  el  formidabunl  filii  maris, 

etvolabunt  quasiavis  ex  /Egypto,  et  quasi  columba  de 

terra  Assyriorum  ;  et  collocabo  eos  in  domibus  suis,di- 

cit  Dominus\ibid.).  DeniqueDominusdequoait,i/unsi 

li:o  rugiel,  Salvator  noster  est,  de  c|uo  et  patriarcha 

Jacob  praedixerat  :  Calulus  Ironis  Juda,  adprxdam, 

fili  mi,  asceadisti,  requiesccns  accubuisli   ut  leo,  et 

quasi  lciena  (Gen.  xlix),  ipsa  rugiit  et  formidave- 

runt  lilii    maris.    Quia   resurrexit  et  praedicatores 

apostolos  suos  misit,  et  timuerunt  atque  ad  poeni- 

tentiam  conversae  sunt  nationes  orbis,  et  avolave- 

runt,    et  nunc   usque  avolare  non  desinunt,  quasi 

avis  ex  /Kgypto  hujus  saeculi,  et  collocat  eos  in  do- 

mibus    suis,  videlicel  in  supernis  mansionibus,  de 

quibus  ait  :  In   domo   Patris  mci  mansioncs  multx 

sunt.  Si  quominus   dixissem  vobis,  quia  vado  parare 

vobis  locum  (Joan.  xiv),  elc.  Quinto,  peccata  reper- 

cutiens  confestim  dicendo  :  Circumdedit  me  in  ne- 

gotiatione  Ephraim,    et   in  dolo  domus  Israel ,  etc, 

usque  ad  id  :  Idcirco  erunt,  quasi  nubes  malutina, 

et  sicut   ros,  mane  prxteriens,   sicut  puluis  turbine 

raptus  ex  area,  et  sicut  fumus  de  lumario  (Ose.  xiu), 

continuo  Salvalor  ipse  suum  re[rumiltens  ailven- 

tum    :    Ego   autem,    inquit,  Dominus  Deus  tuus  e.x 

terra  Mgypli  ;   et  Deum  absque  me  nescies,  el  Salva- 


cati  igitur  ex  fide,  pacem  habeamus  ad  Deum,  per 
Dominum  noslrum  Jesum  Christum(I\om.  v).  Nunc 
ipsum  lifterae  expositionis  ordinem  ingrediamur. 
Praemisso,  ut  jam  dictum  est  :  Audite  lerbum 
Djmini,  filii  Israel,  quia  judicium  Domino  cum 
habit aloribus  terrx,  quo  dicto,  non  tantum  at- 
tentos,  verum  et  attonitos  reddere  potuisset  eos, 
si  haberent  aures  audiendi,  confestim  causam  in- 
grediens,  sic  incipit  :  Non  est  enim  veritas,  et 
non  est  misericordia,  etnonest  scientia  Dei  in  lerra. 
Malediclum  et  mendacium,et  homiciilium  el  furlum,et 
adulterium  inundaverunt,el sanguis sanguinemleligit. 
Propter  hoc  lugebit  terra,  et  infirmabilur  omnis  qui 
habitut  in  ea,  in  beslia  agri,  et  volucre  ca°li  :  sed  et 
pisces  maris  congregabuntur.  Verumiamen  umuquis- 
que  non  judicet  et  non  arguatnr  vir  :  populus  enim 
tuus  sicut  hi,  qui  contralicunt  sacerdoli,  etc.  Fere 
totam  hanc  sermonis  prophetici  partem,usque  ad  id 
quod  ait :  In  tribulutione  sua  mune  consurgentad  me. 
Hic  praescribi  ratio  postularet,  nisi  festinanlis  ad 
expositionem  lectoris  vitaremus  offensam. 

Denique  arbitramur.  Aposlolumnusquamcertius 
respexisse  aul  respicere  potuisse,  ut  ad  Romanos 
scribens,  rcdarjutisvehementissimppeccatis  genti- 
lium,  dicer"t  protinusconver^us  ad  Judaeum  :  Pro- 
pter  quod  incxcusabilis  es,  0  hoino  omnis  qui  judicas. 
ln  quo  cnim  juiicas  ulterum,  le.ipsum  condemnas  : 
eadem  enim  agis  qux  judicas  (Rom.  11),  el  caelera. 
Revera  si  nosse  cupis,  quam  vere  Judaeo  judicanli 
gentilem    dixerit  :  Eatlem   enim  agis  qux  judicas  ; 


tor  non  est   prxter  me    (ibid.),  etc.  Sexto  protinus  D  mala  baec  loco  praesenti  conscripto  de  Judaais.confer 

malis,  quae  de  gentibus  Aposlolus  commemoravit 
illic,  et  luce  clarius  liquebit.  quia  mala  illorum,et 
mala  istorum,  non  utique  similia,  verum  eadsm 
sunt.  Verba  quidem  diversa,  sed  res  eadem  sunt. 
Illud  breviter  praelibandum,  quia  sicut  Apostolus 
illic  ait  :  Propter  quod  tradidit  illus  Deus,  videlicet 
gentiles,  in  desideria  cordis  eorum,  et  in  immundi- 
liam  (Rom.  i),  et  hoc  ipsum  traditionis  verbum  ter- 
tio  repetivit,  dicens :  Propteren  tradidit  illos  Deus  in 
passionibus  ignaminix.(ibid.)  Itemque  :  Etsicut  non 
probnverunt  Deum  hnbere  in  notitia.tradiditillos  Dcus 
m   reprobum  sensum,  ut  faciant  ea  qux  non  conve- 


peccala  commemorans  Dominus,  dicendo  :  Juxta 
pascua  sua  adimideti  sunt  et  saturati  sunt,  el  eleva- 
verunt  cor  suum  et  obliti  Sunt  mei,  et  caetera.  Tunc 
demum  itidem  suum  repromittens  adventum  :  De 
munu  tiwrtii,  inquit,  libcrabo  eos,  et  de  morte  redi- 
mam  eos.  Ero  mors  tua,  0  mort,  ero  morsus  tuas, 
xnferne,  et  caetera  usque  ad  id  :  El  ipse  diripiet  the- 
saurum  omnis  vasis  desiderubilis  ;  ipse,  inquam,  vi- 
delicet  Christus,  qui  in  persona  sua  dixerat  :  Ero 
mors  tua,  0  mors,  quia  per  mortem  suam  fortem  ar- 
matum  vicit  et  vasa  ejus  diripuit.  Septimo  acriter 
eadem  peccata  condemnanspropheta,  dicendo  :  Pe- 


67 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIKNSU 


68 


niunt  (liom.  1).  Ita  et  hic  Judffium  fornicantem  idem  A  es/  (7  Joan.  1).  Bcce  autem  hic,  paucis  interjectis, 

Deus  tertio  tradit  vel  tradi  jubet.dum  derelinquit  et 

redargui  prohibet.  Primo  nauique  dicit  :  Verumla- 

men  unusquisque  non  judicet,  et  non  argualur  virpo- 

pulus  enim  tuus  sicut  lii,  qui  contradicunt  sacerdoti. 

Secundo    aulem    :  Non  visitabo  super  fiUas  vestras, 

cum    fuerint   fornicatx,    et   sponsus     vestras     cum 

adullaverint,      quoniam     ipsi     cum     meretricibus 

versabantur,  et  cum  ef]eminulis  sacrificabunt.Deinde 

lertio  :  rarliceps   idolorum    Ephraim,  dimilte  eum. 

Separalum  est   convivium  eorum,  fornicatione  forni- 

catisunt.  Sano  quippeintellectui  non  aliud  esl  quod 

juxta  Apostolum  Deus  gentiles  tradidit.quam  quod 

juxta  nuncprophetam  Judaeumvirum  vetuit  argui, 

non  visitare  se  dixit,  dimitti  jussit.videlicet  secun- 


dicitur  :  Verumtamen  unusquisque  non  judicet,  et 
non  argualur  vir  :  populus  enim  tuus,  sicul  hi,  qui 
contradicunl  sacerdoti.  Nimirum  contradic  re  sacer- 
doti,  esl  peceatum  defendere  ;  quia  sacerdotis  olfi- 
cium  e?t  populum  de  peccato  arguere.  Igilur  sicul 
in  gentibus  veritas  oon  erat,  ita  et  in  Judaeis,  sive 
in  illo  carnali  Israel  veritas  non  (uit  aut  est.At  vero 
acerbius  istam  verilatis  absentiam  in  gentibus  re- 
darguit  Apostolus,  cum  dicit  :  Revelatur  enim  ira 
Dei  de  ca>lo  super  otnnem  impietatem  et  injustiliam 
homtnum  eorum,  qui  veritatem  Dei  in  injustilia  dtti- 
nent  ;  quia  quod  notum  est  Dei,  manifestum  esl  illis 
(Itom.  1),  et  caetera.  Ergo  ut  culpa  Judaeorum  contra 
verilatem,  culpae  gentilium  veraciter  aequiparetur, 


dum  desideria  cordis  sui.   Item,  quod  de  genlibus  ™  quoeramus,  et  mox  occurret  quomodo  et  illiverita- 


Apostolus  ait, repletos  omni  iniquitate,  mulitia,  for- 
nicatione,  avaritia,  nequitia,  plenos  invidia,  homtci- 
dio  (tbid.),  et  cetera,  hoc  idem  de  Judaeis  propheta 
hic  enuntiat,  brevius  tamen,  cum  dicit  :  tlaledictum 
et  mendacium,  et  homicidium,  et  furtum,  et  adulle- 
rium  inundaverunt,  et  sanguis  sanguinem  tetigit. 
Undemiranda  et  laudedigna  vere  sapientis  Apostoli 
dispensatio,  qui  in  disceptatione  Judaeorum  et  gen- 
tilium,  quae  causa  fuit  scribendi  Epistolara  ad  Ro- 
manos,  ul  utrosque  compesceret,prius  gentiles  teti- 
gitquam  Judaeos.Quam  obcausam?  Videlicet  quiaex 
ex  Judaeis  quidem  omnium  gentium  contemptoribus 
totumcertamenoriebatur.etreatuseorummajorerat, 
quia  le^em  habentes,  legis  eranl  praevaricatores  iit- 
que  idcirco  prius  ipsidebuerant  repercuti,et  ostendi 
sibimetqualesfuerint.sedgenlilesadaudiendumpa- 
tientiores  erant.  Laudabilis  ergo,ul  jam  dictum  est, 
dispensatiosivediscrelio  redarguentisApostoliquia 
redargutionem  illorum  diflerens,  qui  merebaDtur 
29  quidem  magis  et  prius  redargui,  sed  minus 
erantpatientes,  prius  illosredarguit  qui  minus  qui- 
dem  damnabiles,  sed  magis  erant  patientes.  Igilur, 
ut  supra  diximus,  prolixura  sermonis  hujus  pro- 
phelici  capitulum  causa  hic  postulebat  praescnbi  et 
sermoni  apostolico  conlerri.sed  nos  utrisque  sum- 
mam  sic  tetigissecontenti,deincepscarptim  singula 
percurramus,  paulatimque  singula  horum  qualiter 
singulis  Apostoli  dictis  consonent  intueamur.  Ait : 
ISon  est  veritas,  et  non  esl  misericordia,  el  non  est 
scientia  Dei  in  terra.  Idcirco.inquit,  judicium  est  do- 


tem  Dei  in  injustitia  detinuerunt.Formatis  namque 
vitulis  aureis,  dixerunt  :  Hi  sunt  Dei  lui,  Israel.qui 
te  eduxerunl  de  terra  jEgypli  (III  Reg.  xn).  In  huc 
injustitia,  tam  Hieroboam,quam  populus  verilatem 
Dei  detinuit  atque  depressit :  non  enim  ignorabant, 
sed  ignorantiam  simulabant,  quia  quod  nolum  est 
Dei,  manifestum  eratin  illis,  nonlantum,  sicutgen- 
tilibus,  acreatura  mundi,  sed  plus  quam  gentilibus 
a  Scriptura  susceptae  legis.  Ad  summum.quia  sci- 
derant  sese  a  domo  David,  illa  verilas  non  erat  in 
eis,  de  qua  idern  dicit :  Juravit  Domintts  David  veri- 
tatem,  el  non  frustrabilur  eam,  de  fructu  ventris  tui 
ponam  super  sedem  tuam  (Psul.  cxxxi).  Misericordia 
quoque  non  est  in  eis,  inquit,  ethoc  par  esl  ei  quod 
itidem  Apostolus  degentilibus  picit :  Sine  affectione, 
absque  foedere,  sine  misericordia  (Rom.  l).  Usque 
adeo,  et  isti  erant  sine  misericordia,  ut  nec  etiam 
jejunantes  misereri  scirent.sicut  subeisdem  tempo- 
ribus  de  ipsis  dixit  et  scripsit  Isaias  :  Ecce  in  die 
jejunii  vestn  invenitur  voluntas  vestra  et  omnes  de- 
bilores  vestros  repeiilis.  Ecce  ad  htes  et  contentiones 
jejunalis,  ct  perculitis  pugno  impie  (Isa.  lviii).  Ut  bre- 
viter  multa,quae  hinc  dicipoterant,  concludam,curr 
dicit  :  ISon  est  misericordia,  consequitur,  qula  nec 
est  dilectio  sive  charitas,  non  solummodo  in  proxi- 
mum,  verum  etiam  in  Deum.  Qui  enim  non 
diligit  proximum,  nec  miserelur  proximo,  con- 
stat,  quia  nec  diligit  Deum.  Hinc  Joannes  di- 
cit  :  Qui  habuerit  subslantiam  mundi  hujus,  et 
viderit  fralrem   suum   necesse    habere,   et  clauserit 


minocumhabituloribusterrx-Judicium,  inquam,  et  D  vjscern  sun   ab    eo,    quomodo   charilas   Dei    manet 

non  misei  icordia,  neque  enim  addam  ultra  misereri 

domui  Israet,  quia  i?i  terra,  id  est  eisdem  habitato- 

ribus  terrae,  non  est  veritas,  el  non  est  misericordia, 

et  non  est  scientia  Dei.   Tria  haec,  si  bene  conside- 

rentur,  dignasuntutubicumiue  fuerint.cedat  judi- 

cium  et  accedat  misericordiaDei  ;  ubicunque  autem 

iion  fuerunt,  misericordia  locum  non  habeat.judi- 

ciumque  fiat.  Ubi  namque  non  est  veritas,illic  ne- 

que  confessio   peccatorum   est    :  et  ecor.verso,  ubi 

confessio  peccatorum  non  est,  illic  veritas  non  est. 

Si  dixerimus,   inquit  Apostolus,  quia  peccalum  non 

habemut,  ipsi  nos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non 


in  eo  ?  (I  Joan.  m.)  Justum  ergo  etiam  pro  hoc 
judicium  Domino  ut  videlicet  quia  non  diligunt 
nec  ipsi  diligantur,  quia  non  miserenlur  nec  ipsi 
misericordiam  consequantur,  sicut  jam  superius, 
cum  dixisset  :  Et  vocanomen  ejus  Absque  misericor- 
dia,  confestim  ait  :  Quia  non  addam  tdtra  misereri 
domui  Israel,  sed  oblivione  obliviscar  eorum.  Et  non 
est,  ait,  scicntia  Dei  in  terra.  Hoc  loco.si  ad  versi- 
culum  respicias  qui  poslmodum  sequitur:  Quialu 
scientiam  repuiisti,  repellam  te,  ne  sacerdolio  fun- 
garis  mihi ,  nimirum  quodhic  de  Judaeis  sive  Israe- 
liticis   dicit,    par  est  ei,  quod  de  gentilibus  itidem 


69 


COMMENT.  IN  XII  PitOPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  13. 


70 


Aposlolus  ait  .•  Quia  non  probaverunt  Deum  habere  ^  id  est  delectabilis    species  ejus    non  erit,  versis  in 


in  notiiia  (Rom.  i).  Hoc  de  illis  dixit,  quibus  non 
quidem  ex  lege  promptum  erat,  Dei  notitiam  ha- 
bere,  sed  nihiloniinus  poterat  illis  notum  esse; 
imo  nec  ipsam  ejus  notitiam  non  poterant  non  ha- 
bere.  Deus  enim,  inquit,  illis  manifestavit.  Invi- 
sibilia  enim  ipsius  a  crealura  mundi,  per  ea  quxfacta 
sunt,intellecla  conspiciuntur ;  sempiterna  quoquevir- 
tus  ejusel  divinitas,  ita  ut  sint  inexcusabites  (ibid-). 
Quanto  magis  de  Judaeis  idem  dici  convenit,quibus 
non  tantum  a  creatura  mundi,  verum  ex  lege  scri- 
ptapropositamoonstat  fuissescientiam  sivenotitiam 
Dei  ?  Porro  de  verbo.quo  ait,quodque  jam  ex  parte 
commemoratum  est  :  Quia  lu  scientiam  repulisti, 
postmodum  suoloco  plenius  dicendum  erit.Sequi- 


contrarium  siveintemperiem  elementnrum  naturis, 
et  deticientibus  pariter  cum  hominibus  his  qu;e  ad 
usum  creata  sunt  hominis,  scilicet  bestiis  agri,  et 
volucribus  cceli,et  piscibus  maris.  Congrebabuntur, 
ait,  pisces  maris.  id  cst,  simul  adducentur  ut  ipsi 
quoque  partem  sustineant.vindictaepro  peccatoho- 
minis,  et  diminualur  copia  bonorum  omnium  non 
solumin  agris,  verum  etiam  aquis.  Sequitur:  Ve- 
rumtamen  unusquisque  non  judicet,  et  non  arguatur 
vir.  Miro  modo  qui  sic  peccata  punit,  peccantes 
vetat  judicari,  prohibet  argui.  Gur  ita  velit,  conti- 
nuo  causam  subjungit  :  Populus  enim  luus  sicut  hi, 
qui  contradiiunl  sacerdoti.  Hic  meminisse  oportet 
illius  versiculi  :  Exacerbavil  Dominum   peccalor,  se- 


tur:  Maledictum,  et  menilacium,  et  homicidium,  et  R  cundum  mulliludinem  irx  suxnon  quxrel  {Psttl.lt). 


furtum,  et  adulterium  inundaverunt,  et  sanguis  san 
guinem  letigit.  Sine  dubio  et  hoc  illi  par  est,  quod 
de  gentilibua  ibuiem  loquens  Apostolus  :  Replelos, 
ait,  omni  iniquitate,  malitia,  fornicatione,  avaritia, 
nequilia,  plenos  invidia,  homicidio,contentione ,dolo, 
malignitale,  susurrones,  Deo  odibites,  contumeliosos, 
superbo.i,  elalos,  invtntores  malorum,  parentibus  non 
obedientes,  insipientes,  incomposilos.  Nam  quod  se- 
quitur,  sine  affectione,absque  fcedere,  sine  misericor- 
dia,  idem  est,  ut  jam  ante  diximus,  quod  hic  prae- 
missum  est.  Non  est  enim  verilas,  non  est  miseri- 
cordia.  Quud  ille  gentiles  talibus  repletos  ait,  hoc 
idem  iste  deJudreissutficieaterexprimil  verbninun- 
dationis,  dicendo  :  lnundaverunl  ;  quod  nimirum 
non  mediocritatis,  sed  plenitudinis  est  verbum.Id- 


Quis  peccator,  vel  quando  exacerbuvit  Dominum  ? 
Nimirum  ille  peccator,  qui,  cum  venerit  in  profun- 
dum  malorum,  contemnit  (Prov.  xviii),  tunc  exa- 
cerbat  L»ominum,quando  peccatis  suis  rebellionem 
addit  et  opera  sua  defendit,  sicque,  (ut  alibi  scri- 
ptum  est),  cuirit  adversus  Dominum  extento  collo, 
el  pingui  cervice  armatus  esl  (Job.  xv).  Istud,  sive 
peccata  istius,  secundum  mullitudinem,  inquit,  irx 
suxnon  quxret,  id  est,nequaquam  in  virga  iniqui- 
tates  ejus,  neque  in  vertieribus  peccata  ejus  vUita- 
bitjsed  tacebit  nunc.locuturus  temp^re  alio.  Dicet 
enim  :  Hxc  (ecisti,et  tacui  (Psal.  xlix).  Igitur,  cum 
dicit  :  Uuusquisque  non  judicet,  et  non  argualur  vir: 
populus  euim  tuus  sicutki,qui  contradicunt  sacer- 
doli,  magnam  nimis  iram  intendit ;  quia  secundum 


circo  hsc  dicimus,  et   idcirco  hujus    prophetici  et  L  mullitudinem  irx  sux  non  quxret,non  judicat,  non 


illius  apostolici  loci  collationem  facimus  et  facturi 
sumus,  ut  memoriam  non  excidat,  quod,sicut  jam 
ante  diximus,rectis9ime  Apostolus  enumeratisgen- 
tilium  vitiis,conversus  ad  hominem  Judaeum:I'ie.r- 
cusabilis  es,  inquit,  qni  judicas,  eudem  enim  ugis 
quxjudicas  (Rim.  u).Coetera,  cum  per  se  satis  pa- 
teant,  de  hoc  uno  quod  ait  :  Et  sanguis  sanguincm 
tetigtt,  quaeritur,  quid  sit.  Nam  recte  quidem  intel- 
ligitur  ac  si  dictum  esset  :Peccatum  peccatosuper- 
additum  vel  appositum  est,  quia  solet  sanguinis 
nomine  peccatum  designari,  ut  illic  :  Libera  mede 
sanguinibus,  Deus,  Deus  saluiis  mcx  (Psal.  l),  sed 
hoc  sensunihil  aliuddixissevidetur  quam  praeceden- 
tia  sonuerunt.   Dicendo  namque  :    Maledictum,  et 


arguit,  ut  auferat  misericordiam  suam  ab  eis,  sicut 
in  initio  dixerat  :Quia  non  addam  ullra  misererido- 
mui  lsrael.  Item  :  Quia  vos  non  populus  meus,  et 
ego  non  ero  Deus  vesler.  Quid  enim  est,  quod  ait  : 
Populus  enim  tuus.sicut  hi  qui  conlradicunt  sacer- 
doti,  nisi  ac  si  diceret  :  quia  rebelles  sunt  et  in  su- 
perbiam  elati,  peccatasua  delenduut  ?  Sacerdotis 
namque  officium  est,  utjam  ante  praelibavimus, 
populum  vice  Dei  de  peccatis  arguere.Qui  ergosa- 
cerdoticontradicunt.secundum  exemplum  Adae  qui 
Deocontradixit,dum  peccatumsuum  dcfenditatque 
idcirco  sicut  ille  de  paradiso,  sic  iste,  quicunque 
est,  a  Dei  regno  et  ab  Ecclesia  pr.nesenti  pellitur,ut 
hic  idem  populus  in  Assyrios.  Hic  dictis   confeslim 


mendacium,et  homicidium.et  furtum,  et  adulterium  D  ad  ipsum  populnm  apostropham  fac.t    et  dicit  :  Et 


inundaverunt ;  quid  aliud  sonat,  quam  peccatum 
peccato  superadditum  ?Ergo  cum  dicit :  Et  sanguis 
sanguinem  tetigit,  videtur  consanguinitas  culpari, 
quia  contra  legem  Dei  est,  dicentis:0'/mw  homo,  ad 
proximam  sanguinis  sui  non  accedal  (Levit.  xvm), 
Talibus  ac  tanlis  prsemhsis  malis:  Propter  hoc,\n- 
quit,  lugebit  terra,  et  infirmabtlur  omnis.qui  kabitat 
in  ea,  in  beslia  agri,  el  volucre  avli,  sed  et  pisces 
maris  congrcgabunlur.  Scnsus  iste  est  :  Quia  mala 
haec  quee  praedixi  inundaverunt;  terra  ipsaquasnon 
peccavit  aut  peccare  potuit,  utpote  res  inanimata, 
vindicts  participationem  suslinebit  ;30  el  lugebit, 


corrues  hodie,  et  corruet  etuim  propheta  tecum.  Me 
non  judicante,  me  non  arguenle,  pro  ec  quod  sis, 
o  popule,  sicut  hi,  qui  contradicunt  sacerd  di,  cor- 
rues  hodie  subaudilur  iniquitate  ;  quae  ruina  hodie 
fit,  sivehudierna  est,  videlicet  ad  dislinctionemse- 
quentis  ruinae,qua  rup.s  post  hffic  in  pcenanifiehen- 
nae,  qui  hudie  ruis  in  loveam  co\ax.Ruet  eliampro- 
phela  tecum  ;  subauditur  c*cus,  qui  tibicaecoduca- 
tum  praebet.quia  pseudopropheta  est.Qualesnimi- 
rum  prophetae  Baal  exstiterunt  cccl  viri.qu;  ruinaB 
primitias  perpessi  sunt.quando  Helias  pro  Domino 
zelatus,  illos  occidit  (///  B^.xvui).  Itaque,teruente 


71 


RUPERTI  AlUUTIS  TUITIENSIS 


72 


hodie,  quia  caecus  est,  ruet  etiam  pro/.heta  lecum,  ^. 
niliilominus  cscus.  Xuuquid  enim  polest  cxcuscxco 
ducitum  przebere?  Nonne  ambo  in  foveam  cadentt 
(Matth.  xi.)  Nain  de  ipsa  caecitate  mox  sequitur  : 
Nocte  tacere  fecimatrem  tuam.  Quid  enim  de  nocte 
dieit.nisi  de  ignorantice  tenebris?  Deniqueetconti- 
nuo  subjungit,  exprimens  noctem  illam  :  C.onlinuil 
populus  meus,  eo  guod  non  habuerit  scienliam.  Quod 
autemeademinscitiaenoxvoluntariafuerit.quod  illas 
ignorantiaetenebrasspontea'lmiserit,nolendoi?i/e//i- 
gere  Ut  /'««^m^fPsu/.xxxvJ.sequensversiculus  te- 
stis  est  :  Quia  tu  scientiam  repulisli,  repellam  ie,ne 
sacerdotio  fungaris  mihi.  Quod  si  adhuc  quaeritur 
ubi  vel  quando.quid  dicendo.quid  agendo,populus 


ix.)Idcirco,ait,conticuitpopulus  meus,quianonhabuit, 
imo  habere  noluit  scienlium.  In  quo  continuil?Ineo 
videlicet  quod  celebrare  vel  celebris  essedesiit,quia 
estivitates  ejus,  Sabbata  ejus,  neomenias  sive  Ka- 
endas  ejus,  et  omniafesta  temporalia  ejusego  pro- 
eci.  Satius  namque  mibi  est  ut  in  captivitatem  du- 
cti  conticescant.quam  ut  sub  nomine  meo  coram  vi- 
tulis  suis  tripndient.et  cantandosubsiliant.Dicoque 
populo  huic  :  Aufer  a  me  tumultum  carmiuum  tuo- 
rum  (Amos  v) ;  descende,  et  tacein  terram  captivi- 
tatis,  in  terram  Assyriorum.  Quod  si  adhuc  niur- 
murat,  et  dicit  :Quare  sic  faclum  ert  mihi ?  dicoilli : 
Quia  tu  scientiam  repulis!i,repcllam  le,ne  sncerdotio 
fungaris  mihi.  Itaque  sacerdotio  nequaquam  fungi 
et  conticescere,  paria  sunt ;  quia  videlicet  sicut  in 


ille  scientiam  Dei  repulerit  ?  Ecce  in  libro  Regum 
scriptum  est  :Pro  loquente  Hieroboam, omnismulti-  _  functione  sacerdotii  pollet  eloquii  libertas.sicecon- 
udolsracl,cum  dixissetad  RoboamfiliumSalomonis:      tra  in  defunclione  vel  denositione  sacerdotii  cadit 


tudo 

Pater  tuus  durissimum  jugum  imposuit  nobis,  et  cae- 
tera,  repente  conclamavit  :  Qux  nobis  pars  in  Da- 
vid,  vel  quse  nobis  hxreditas  in  filio  Isai  IRtdi  inta. 
bernacula  tua,  Israel.Nunc  vide  domum  tuam,  David. 
Recessilque  Israel  a  domo  David  (III  Reg.  xn).  Ni- 
mirum  sic  recedendo,  scientiam  repulit,  scirc  no- 
lens,  attendere  contemnens  quod  scientia  et  salus 
essel  ex  domo  David.cui  juraveratDominus,dicens: 
Dejructu  ventris  tuipmam  super  sedem  tuam  (Psal. 
cxxxi).  Repellendo  ergo  David.nonne  illum  in  quo 
\era  scientia  est,fructum  ventris  ejus  repulit?  Ex- 
cogitalo  namque  consilio,  llieroboam  fecilducs  vitu- 
los  aureos,  et  dixit  eis  :  Nolite  ultra  ascendere  in 
Hierusatem.  Ecce  diitui,  hrael  qui  eduxerunt  le  de 


ipl 

loquendi  auctoritas.  Sequitur:  El  obliia  eslegisDei 
iui,oblivucar  filiorum  tuorum  el  epo.Oblivio  procon- 
temptu  ponitur  hicquemadmodum  et  illic.cumdi- 
xisset  Psalmista:£7mu/uwun/  gloriamsuam  insimi- 
liludinem  vituli  comedenlis  fenum  (P«ii.cv),continuo 
subjungit:  Obliti  sunt  Deum,  qui  salvavil  eos(ibid.). 
31  Causa  namque  similis,  imo  eadem  vel  major 
pracesserat,  ut  diceret  hic  :  Et  oblita  es  legis  Dei 
tui,  quia  videlicet  tunc  unum  in  deserto  feceratvi- 
tulum,  nunc  autem  duos,  alterumque  eorum  in 
Dan,  et  atterum  posucrunt  in  Rethel  (III  Reg.  xu). 
Loquiiurautem  conversus  ad  illam.de  qua  dixerat: 
Nocie  feci  tacere  matrem  tuam,  videlicet  matrem 
populi  Synagogam,  sive  sacerdotum  aul  seniorum 


terra  <£gyptiAg'itur  istanox,  ista  scientiae  repulsio  ^  CQ3tum)de  quorum  regiminevel  magisterio  popula 


de  qua  culpatur  populus  hic,par  illi  est,  quod  loco 
soepe  dicto  Apostolus  de  gentibus  ait  :Quiu  cum  co- 
gnovissent  Deum,  non  sicul  Deum  glortficaverunt,aut 
grulias  egerunt,scd  ecanuerunt  incogilalionibussuis, 
et  obscurutum  esl  insipiens  cor  eorum.  Diccntes  enim 
se  esse  supientes,  stulli  facli  sunt,  et  immulaverunt 
gloriam  suam  in  simititulmcm  imagims  corruptibilis 
hominis,  et  volucrum,  et  quadrupedum,et  serpentium 
(Rom.  i).  Noune  laciendo  vitulos  et  colendo  illos, 
immutaverunt  gloriam  suam  Hieroboam  et  omnis 
Israel  in  similitudines  ejusmodi,praesertim  cumde 
alio  quoque  tempore  Psalmista  dixeritcontraeum- 
dem  populum,non  utique  genlium.sed  Judasorum: 
Mutaverunl  gluriam  suam  in  stmililudinem  vitulico- 
medenlis  fenum  (Psul.  cv).  Vere  ergo  istorum  quo- 
que  obscuratum  est  insipicns  cor,  non  minusquam 
genlilium  et  ipsa  cordis  obscuratio,  nox  est  de  qua 
nuncdicit  :  Nocte  lacere  feci  matrem  tuam.  Matrem 
sane  populi  dicit,m«gistram  fjus  Synagogam.Haec 
nimirum  nocte  tacere  compellitur,  dum  propter  in- 
sipientis  el  obscurati  cordis  tenebrosam  ignoran- 
tiam,docendi  auctoritas  sivelocus  ille  aufertur.Ta- 
centeautem  matre  quce  doc^bat,  necessario  conti- 
cuerunt.id  esl  simul  tacuerunt  elfilii  qui  doceban- 
tur.  Conlestim  ergo  conversus  ad  eos.qui  miraren- 
turtinnientihusutrisiiueauribus.et  dicerent:()wnr« 
tic  ftcit  Dominus  lerrse  huic,  et  poputo  huict  (III  Rcg . 


res  pendebant.  Oblita  ergo  es  legis,  id  est  contem- 
psisti  legem  Dei  tui  :parpari  refero,quiaobliviscar 
filiorum  tuorum.id  estcontemnam  filiostuosetego, 
quemadmodum  et  superius  dixit,  quia  non  addam 
ultra  misereri  domui  Israel,  sed  oblivionc  obliviscar 
eorum.  His  dictis  ad  illam  matrem.id  est  sacerdo- 
tum  et  magistrorum  turbam  sivemultitudinem.rur- 
sus  ad  auditores  convertitur,  et  de  eisdem  taliter 
conquerendo  loquitur  :  Secundum  multitudinem  eo- 
rum  sic  peccaverunt  mihi,  gloriam  eorum  in  igno- 
miniiim  commutabo.  Peccata  populi  mei  comedent, 
et  ad  iniquitalcm  eorum  subtevabunt  animas  eorum. 
Et  eritsicut  populus,  sic  sacerdos  ;  et  visitabo  super 
eumvias  ejus,  et  cogitaliones  ejus  reddam  ei.  Secun- 
D  dum  multiludinem,  inquit.Quidquid  exlra  raiionem 
numerumque  vel  ordinem  legitimum  effluit  velsu- 
percrescit,  recte  multitudo  sive  multiplicitasvoeari 
debel.Constat  autem,  quia  diebus  illis  turbasacer- 
dotum  ultra  statutum  sanctae  legis  ordinem  termi- 
numque  excreverat.  Scriptum  est  enim  :  El  jecit 
Hieroboam  fana  in  excelsis,  et  sacerdotes  de  extnmis 
populi,  qui  non  eranl  de  filii  Levi  (III  Reg.  xn).Ilem 
et  alibi  scriptum  est:Quia  qwcunque  volebal  imple- 
bal  manum  suam,et  fiebat  sacerdos  excetsorum  (III 
Reg.  xm).  Ita  multiplicati  sacerdotes  fuerant,  ut- 
pote  indifferenler  assumpti  de  cunctis  tribubus. 
Rex  ille,   ut    putabat,   sapienter   sibi    providerat, 


•73 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  —  IN  OSEE  LIB.  II. 


74 


quiutsacerdotum  multitudinem  haberet.sacerdotes  A.  latem  sublevabanl  animaseorum,  confortantes  eos 


sibi  deextremis  qopuli  fecerat.Talesquippe,quanto 
in  plebe  viliores,  tanto  ad  honorera  illum  prom- 
ptiores.  Et  gavisi  sunt  sese  officio  supergredi  po- 
pulum,  qui  conditione  extrema  latebanl  intra  vel 
infra  pupulura.  Ait  ergo  :  Secundum  multitudinem 
eorum,  sic  peccaverunt  mihi,  id  est  quanto  plures 
sunt  vel  luerunt,  tanlo  magis  populum  ut  in  me 
peccaret,  deceperunt.  Econtra  quid  ego  ?  Gloriam, 
inquit,  eorum  in  ignominiam  commutabo.  Et  est 
sensus  :  Quoniam  ipsi  gloriam  suam  et  olim  in 
simihtudinem  viluli  comedentis  fenum  (Psal.  cv),  et 
nuncin  similitudinem  vitulorum  comedeotium  fe- 
num  cornmutaverunt,eveniet  illis  utsint  ejusmodi, 
de  quibus  recte  dicatur  :  Quorum  Df-us  venter  est, 


dictis  mendacibus,  ut  in  vitulis  illis  tanquam  in 
Deo  confiderent.nihil  meluerent  tanquam  minorem 
habentes  in  auro  illo  divinitatem,  eo  quod  vituli 
pulchriformatiessent,  etfestivitates  opulentasapud 
illos  ssepe  celebrarent.  De  ignominia,  quam  dicit : 
El  gloriam  eorum  in  ignominiam  commulabo,  post- 
modum  latius  edisserit.  Nam  interposito  :  Et  erit 
sicut  populus,  sic  sacerdos ;  et  vUitabo  super  eum 
vias  ejus,  et  cogitaliones  ejus  reddam  ei,  continuo 
subjungit:  El  comedenl,  et  non  salurabuntur ;  for- 
nicali  sunt,  et  non  cessaverunt,  quoniam  Dominutn 
dereliquerunt  in  non  cuslodiendo.  Pornicatio,  el  vi- 
num,  et  ebrietas  aufert  cor.  Pepulus  meus  in  ligno 
suo  interrogavit  et  baculus  ejus  annunliavit  ei.  Spiri- 


et  gloria  in  confusione  ipsorum  (Philip.  111).  In  quo  n  tus  enim  fornicalionum  decepit  eos,  et  fornicati  sunt 

a  Deo  suu,  Super  capita  montium  sacrificabant,  el 
super  colles  accendebanl  thijmiama,  et  subtus  quer- 
cum,  populum  et  terebinthum,  et  quia  bona  eral  um- 
bra  ejus.  Ideo  jornicabunlur  filise  testrx,  et  sponsse 
vestrx  adulterx  erunt.  Non  visilabo  super  ftlias  ve- 
stras,  cum  fuerint  fornicatse,el  super  sponsas  vestras, 
cum  adulteraverint ;  quoniam  ipsi  cum  meretricibus 
conversubantur,et  cum  effeminatis  sacriftcabant,el po- 
pulus  non  intelligens  vapulabil,si  fornicaris  tujsrael, 
nonderelinquat  [al.  delinqual}  sullemjuda.  Noltte  in- 
gredi  in  Gnlgnla,et  ne  ascenderitis  in  Belhaven,  neque 
juravcrilis :  Vivit  Dominus.  Quoniam  sicut  vacca  la- 
sciviens,  dectinavil  Israel.  Nunc  pascet  eos  Dominns, 
quasi  agnum  in  [laliludine.  Particeps  idotorum 
Ephraim,  dimitte  eum.  Separatum  esl  cancivium 
ecrum,  fornicatione  fornicati  sunt.  Dilexerunt  afferre 
ignominiam  protectores  ejus.  I.igavit  eum  spiritus  in 
alis  suis,  et  confundenlur  a  sacri/iciis  suis.  Totus  hic 
locus  illi  de  Apostolo  similis  est  sensu  et  ordine,  ab 
eo  quod  ait :  Propter  quod  tradidii  illos  Deus  in  desi- 
deria  cordis  eorum  in  immunditiam  ul  contumeliis 
affxcianl  corpora  sua  in  semetipsis,  usque  ad  illud  : 
Qui  cum  justitiam  Dei  cognovissent,'non  intellexerunt, 
quoniam  qui  talia  ugunt  digni  sunt  morte  (Rom.  i). 
El  notandum  illud  maxime  quod,  sicut  Apostolus, 
cuiii  tertio  dicat  de  pentibus,  tradidit  \illos  Deus, 
secundo  vel  medio  loco  ignominiam  illorurr.  magis 
expressit,  dicendo  :  Nam  \emiitx  eorum  immuVive- 
runl  nalurulem  uwm  in  eum  usum  qui  esl  contra 
naturam.  Simililer  autem  el  masculi,  reliclo  vaturali 


enim  judicantur  isti  ventrem  suum  habere  Deum? 
Videlicetin  eo  quod  sequitur  :  Peccata  populi  mei 
comedi.nl.  Nimirum  sacordotes  de  extremis  populi, 
ut  jam  dictum  est,  assumpti.conditionem  sive  pau- 
pertatem  pristinam  superare  certabant,  et  qui  illos 
constiluerat  Hieroboam,  veram  sanctae  legis  imita- 
tionem  se  fecisse  simulabat.  Nam  quia  praeceperat 
lex,  ut  filii  Levi  possessiones  proprias  non  haben- 
tes,  decimns  et  oblationes  a  populo  susciperent,  et 
inde  sumptus  haberent,  hic  de  exlremis  populi  sa- 
cerdotes  fecerat  ut  tot  decimas  atque  oblationes 
accepturi,quauto  luerant  extremi,  tanto  magis  avidi 
adcolendum  mendacium,populumque  decipiendum 
sese  accingerenl  (Num.  xviii).  Peccata  ergo,  inquit, 
populi  mei  comedent,  id  est  sicut  coeperunt,  quoad 
poterunt,  comedere  non  desinent.  Peccata  namque 
populi  comedebant  qui  pro  hoc  solum,  ut  ipsi 
decimas  atqueoblationescaperent.populum  in  pec- 
catis  et  in  mendacio  detineb.mt,  per  omnia  aeque, 
ut  gentiles  illa  Apostoli  sententia  digni,  quam  loco 
saepo  dicto  tsliter  emittit :  Revelalur  enim  ira  Dei 
de  cazto  supcr  otnnem  impietatem  el  injustiltam  homi- 
num  eoram,  qui  veritatem  Dei  in  injuxlitia  dftinent; 
quia  quoi  n  dum  est  Dei,  mawfeslum  est  in  il- 
lis  (ftom.  i).  Neque  enim  ignorabant  sacerdotes 
ejusmodi  nihil  veri  esse  in  vitulis  illis  anreis;  sed 
veritatem  detinebant,  veritatem  in  corde  absconde- 
bant,  et  mendacium  pradicabant  labiis,  dicentes: 
Isli  sunl  dii  tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  deterra  /£- 
gypli  (III  Rcg.   xn).  Faciebant  hoc  nebulones    et 


gulae  propri»  servi,  ut  peccata  populi  comederent,  D  usu  feminx,    exarserunl  32  in  desideriis  suis  in  in- 


qui  cum  essent  de  extremis  populi  non  tantum  ha- 
berent  ad  comedpndum,  nisi  populus  peccarei,nisi 
vitulos  pro  Deocolens,  ipsos  pro  sacerdolibus  levi- 
tici  generis  honoraret,dando  et  offerendo  quod  ven- 
tribus  eorum  sutficeret.  Illi  accipientes,  dantem 
bealificabant ;  et  revera  morientes,  id  est  ad  mor- 
tem  peccantes,  quasi  de  vita  securos  reddebant. 
Unde  cum  dixisset  :  Peccala  populi  mei  comedent, 
continuo  subjunxit :  Et  ad  iniquitatem  eorum  sub- 
levabunlanimaseorum.  Iniquitas  quippeillorum  erat 
discessio  a  domo  David  et  a  templo  Domini,et  au- 
reorum  cultus  vitulortiTi.  Ad  hanc  nimirum  iniqui- 

PATftOL.    CLXVIII. 


vicem,  masculi  in  masculos  turpituilinem  operan- 
tes  (ibid.)  Ita  et  hic  in  isto  habes  de  Juda-is.  Cum 
enim  primo  diiisset  :  Verumlamen  unusquisque  non 
judict,  et  non  arguatur  vir  et  nunc  secundo  dicat  : 
Glotiam  eorum  in  ignominiam  commutabo.  Terlio 
quoque  parliceps  idolorum  Ephraim,  dimilte  eum, 
fornicatiune  fornicati  sunt.  Quod  idem  est  ac  si  di- 
cat:  Tradam,  vel  trado  eum,  quo  verbo  Aposlolus 
usus  est,scilicet  in  passionem  ignominiae,in  medio 
judicii  sive  judicationis  hujus  loco,  turpem  tam  fe- 
minarum  quam  masculorum  magis  exprimit  cau- 
sam.Aitenim  primum  defeminis  :  Meo  fornicdbun- 

3 


75 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


76 


.  mn  A  ut  videlicet  inexcusabilis  sit  in  eo  quod  amisit  cor, 
tur  fili*  vestrs,  et  iponsm  vettrX  adulterx  erum.  ^  ^^  ^  bacu|um  SUUm  poneret  sibi  pro  Ueo. 

visitabo  super  lilias  vestras  cum  fuennt  formcaue,  ^ ^  nin  B11,  tnlali  nRCPsaitate  cor  suum  per- 

tupersponsas  vestras,  cum  adulteraverint.  Stal.mque 
de  masculis  subjungit:  Quoniam  etipsi  cum  mere- 
irieibus  conversabantur,  el  cum  effeminatos  tacrxfiea- 
bant.  Nunc  ad  ordinam  revertamur.  Dixerat :  Pee- 
cata  populi  mei  comedenl,  judicium  commune  tam 
populo  quam  sacerdotibus  comm.natus  fuerat  d- 
nlio-EterUsicutpopulus,  sic  sacerdos;  moxque 
comestionis,  imo  voracilatis  nimietatem  culpans. 
Et  comedent,  inquit,  et  non  taturabuntur.  Stalim- 
quesubjungit:  Fornicati  sunt,  et  non  cessaverunl 
DUomalapriuoipalia,sciUoetavant.ametluxunam 

breviter  expressit,  quam  insatiab.lia  smt.  Avantia 
ouippe,  cum  serael  ani.num  occupaver.t,  n.b.l  sa 

M  1    l        *  ^  ,  *„t  ,ir-,,hltTi     itl' 


Nonenim  casu  aut  ialali  necessitate  cor  suum  per- 
didit  ut  in  tnntam  deveniret  amentiam  ;  sed  for- 
nicando,  bibendo  vinum,  etinebriando  se  vim  ra- 
tionis  obruit,  ut  veri  Dei  et  baculi  sui  non  agno- 
sceret  diatantiam.  El  vere  digna  et  justa  peccati 
ex.iRgeratio,  cum  dicit :  In  tigno  suo,  et  baeulus 
ejus  annuntiavit  ei,  qma  videlicel  de  eodem  ligno 
et  Deum,  et  baculum  sibi  fecit  ut  sit  sensus  si- 
miiis  illi,  quo  et  Isaias  idololatriae  slullitiam  de- 
olamat  in  his  verbis:  Sumpsit  ex  eis  videlicel  ligms 
saltus,  et  culefaclus  est,  et  suscenitu,  ct  coxit 
panes.  De  reliquo  autem  optralus  est  Deum,  et  ado- 
ravil,    fecit    sculptile,    et  curvatus   esl   anle    illud. 


SST.KS;,  B  Menum  elus  eombussit  iani,  et  ae  meaio  ejus  car- 
Lomeaeiu   e,  nu  _     u  ,...„,,  „„i,„p„mm     e.t.    saiuratus    est.    el 


tis  esl.    Ait  ergo  . 

id  esl  accipientapopulosacerdotes.qu.deextrem.s 

populi  const.tuti  sunl,  et  acceptis,  qua.nv.B  plun- 
ma  s.nt,  conten.i  non  erunt.  Item  luxur.acum  ho- 
mine  u  imbuerit,«u«guam  dicit:  SufficU(Prov.xix), 
et  licet  ad  horam  exstmgualur  si.is  ejus,  stat.m  ex- 
ardescit.  Ait  ergo :   FornieM  sunt  el  non  cessave- 
runt :  nam  et  usque  ad  decrep.tam  senectutem  in 
ccenu  libidinis  computruerunt,  juxta  illud  :  Compu- 
truerunt  jumenta  in  stercore  suo{Joel.   .),  id  est  vi- 
tam  iinierunt  bruti  et  immundi  homines  .npeccato 
suo   Cur  hoc?  quare  fornicari  non  cessaverunt.aut 
ce88arepotuerunt?Ait:Quo«i-m   Dominum   dere- 
Hquerunt.  In  quoUn  non  custodiendo,  id  est  in 
eo  quod  se  non  custod.erunl.   Potuerant  en.m   se 


nes  comedit.  Cuxit  pulmenium,  et   saturatus   esl,   et 

calefactus   esl,    et  dixit  :     Vah,    calelactut    sum, 

vidi  f']oum.  Relinquum   auiem    ejus  Deum   fecit,  et 

tculptile   sibi:    Cor  insipiens    adoravit    illud   {lsa. 

xuv).  Praelerea  est  hic  inteiligendum  genus  quod- 

da.n  divinationis,  de  quo  proprie  diclum   sit :    El 

baculus   ejus    annuritiavit    ei,   quod    Gra?ci  ut  a.t 

B.  Hieronymus,  rabdomiliam  vocint.  Unde  et  m 

Ezechiele  legi.nus,  quod  virgas  suas  miscuerit  Na- 

buchodonosorcontra  Ammon  et  Hierusalem.et  exie- 

rit  virga  contra  Hierusalem.  Et  unde  tanta  amen- 

tia  populo  quondaru  meo  ?  Spiritus  «iim,ait,  forni- 

calionis  decepil  eos,  et   fomicali   sunt    a    Deo   suo 

Quo    uno   brevi    versiculo,   utraque   scilicet,   t 


cuslodire,  liberum    habendo  arbitnum,  s.mulquo  fi 
Dei  quasreudo  auxilium.  Hoc  non  fecerunt,  sed  ie- 
Kitimum  dereliquerunt  Do.ninum.et  spontetyranno 
morlis,  id  est  peccato  sese  subdiderunt.  Est  autem 
iu«    ut  suis  quique  servi  tradantur  dom.nis.  Ergo 
et  peccato  debuerunt  tradi,  tanquam  dom.no  suo, 
auia  omnis,  qui  facie  peccatum,   tervut  est  pecca- 
tiUoan.vm).   Itaque,  quemadmodum   ssped.ctus 
Apostolus  de    gentil.bus  dicit:  Proptrrca  tradtdit 
xltos  Deus    in  desideria  cordis  eorum  in  immundi- 
iiam,  ut  contumeliis  atficiant  corpora  sua  in  semet- 
ipsis,  quia  commutaverunt  verilatem  Dei  in   menda- 
cium,  el  creaturse  potms  quam  Creatori  servierunt; 
ita  et  de  istis  dicendum,  quiaDomino  suo  spintui 
fornicationis  traditi  sunt  ut  fornicarentur,  et  non 


corporalis  quam  spirilualis  comprehendilur  forni- 
catio,  quia  videlicet  et  spiritualiter  fornicati  sunt 
idololatriamsectandu-,;et  corporaliter  forn.cati  sunl 
contumeliis  corpora  sua  in  semetipsis  attic.endo 
De  spirituali  fornicatione  protinus  dici  :  Super  ca- 
pita  montium  tacrificabant,  el  super  colles  accende- 
banl  thymiama.  Subter  quercum  et  populum  et  tere- 
binthum,  </uia  bona  erat  umbra  ejus.  Haecerat  spiri- 
tualis  fornicatio,  de  qua  disit :  El  fornicati  sunt  a 
Deo  suo  Et  notanda  secundum  verba  hsc,  vaga 
licent.a,  sive  licentiosa  fornicalionis  hujusce  vaga- 
tio.  Non  dixit :  In  angulis  aut  in  cubicuhs  sacri- 
ficabant;  sed  :  Super  capita,  inquit,  montium,  su- 
per  colles  foris  sub  dio,  in  publico  subter  quercum, 
subter  populum,  nou  propler  metum   alicujus  ne- 


ccssarent,  quia  Dominum  derelinquerunt.  Fornica-  D 
tio,  inquit,  et  vinum,  el  ebrietas,  aufert  cor.  Po- 
pulus  meus  in  ligno  suo  interrogavit,  et  baculos  ejus 
annuntiavit  ei :  spirilus  enim  fornicationis  decepit 
eos.  Vide  quo  fornicationis  cfficus  impetus  perdu- 
xerit  eos  ?  Gentiles.quibus  istos  in  peccato  per  om- 
nia  conferimua,  immutaverunt  gloriam  incorrupti- 
biliis  Dei  in  similitudinem  imaginis  corruptib.l.s 
hominis,  et  volucrum,  et  quadrupedum,  et  serpen- 
lium.  Populus  autem  meus  lignum  suum.baculum 
suum,  pro  Deo  sibi  posuit.  Quo  ergo  iste  gentili 
melior,  qui  gentilem  judicat?  Et  vide  quam  ratio- 
nabiliter,  dicturus  tanla  amentiae  nimietatem,prcB- 
misit :  Fornicatio,  et  vinum,  et  ebrietas  aufert  cor, 


cesse  haberent  subtegi  saltem  ramis  et  frond.bus, 
aed  quia  bona  erat  umbra  ejus.  Fornication.s  hujus 
poena  est  corporalis  fornicatio,  sicul  Apostolus  de 
Bent.libus  ail  :  Propterea  tradidit  illos  Deus  in  pas- 
siones  ignomimx.  Nam  temtnse  eorum  immutaverunt 
naturatem  usum  in  eum  usum  qui  est  conlra  na>u- 
ram  (liom.  .);  et  de  ista  continuo  sequ.tur :  Ideo 
tornicabunlur  filix  veslrm,  et  tpontse  veslrz  adul- 
terx  erunt.  Non  visitabo  tuper  filias  veslras,  cum 
torniDalw  fuerint,et  tuver  tponsas  vestras,  cum  adul- 
teraverint.  Sicut  Apostolus  ait :  Propierea  tradidit. 
el  femins  eorum  immutaverunt  naturalem  usum, 
ita  et  hic  alia  quidan,  sed  eequi  pullente  conjun- 
ctione  usus.  Ideo  mquit,  fomicabuntur  filitt  vettra 


n 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MJN.  —  1N  OSEE  LIB.  II. 


78 


Et  ille  dicendo,  tradidit ;  el  hic  dicendo  :  Non   vin-  j\ 
tabo  cum  fornicatx  [uerint,  uterqne  justum  insinuat 
judiciuin  Dei,  dum  in  corporali  fornicatione  dere- 
linquii,  et  sordidari  perraittit  extra  omnem  digni- 
tatem  rationis  eos,  qui  a  Deo  fornicati  sunt   lorni- 
catione  spirituali.  Item,  quemadmodum  illic  conti- 
nuo  Apostolus  subiungit:  Simititer  et  masruli,  re- 
licto  uaturali  usu  feminse,   exar>erunl  in  desideriis 
suis  in  invicem,  masculi  in  masculos  turpiludinem 
operantes  (Rom.  i).   Ita  et   hic   protinus    ait :   Quo- 
niam   el    ipsi     cum    meretriabus    conversabanlur , 
et  cum  e/feminutis  sacrificabant  (ibid.).    Quod  idem 
est  ac  si   dicerei  :    Et   cum   feminis    et    33   cura 
masculis    passivam   libidinis    nequitiam    masculi 
perpetrantes,  diabolo  semelipsos  sacrificabant,  dia- 
bolo  corporum  suorum  templa  dedicabant.  Etfemi-  t» 
nati  namque  dicuntur  masculi  lemineo  morepeccato 
subditi.juxla  illud  :  Qui  dormierit  cum  masculo  coilu 
fnmineo,  morle  moriatur  (Lt-vit   xx).  Item,  sicut  illic 
Aposlolus  ail  de  gentilibus  :  Qui  cum  juslitiam  Dei 
cognnvissent,  non  cognoverunl,   quoniam    qui   lalia 
agunt,  digni  sunl  morte  (Rom.  i).  Ita  et  hic  continuo 
de  istis  subjungit :  Ei  populus  non  intelligens,  vapu- 
labit.  Quod  hic  dicit,  non  intelligenlem  esse  popu- 
lum,  qui  utique  legem  accepit,  et  ille  gentiles  non 
intellexisse  ait.quos  utique  justitiamDei  cognovisse 
praemisit,  non  excusitioestsimplicium  ignorantium 
et  erranlium,  sed  accusatio  est  contemptus,    sciro 
recusantium,intelligerenolentium,3icutaitPsalmus 
de  illo  qui  ejusmodi  est,  noluit  intelligere,  ut  bene 
ageret  (Psal.  xxxv).  Interea  non  prostereunda  elocu-  _ 
tionis  cautela,  quomodo  impatientium  offensionem, 
quod  polest,  propheta  subterfugiat,  praesens  vitando 
tempus,  et  alia  ponendo  tempora,  nunc  quidem  lu- 
turum,  nunc  autem  praeteritum.  Non  enim  ait  prae- 
senti  tempore:  Ideo  fornicautur,  sed  ideo,  inquit, 
fornicabuniur  filix  vestrx.ltem  non  ait :  Quoniam  et 
ipsi  cum  meretricibus  conversantur,  et  cum  effemi- 
natis  sacrificant ;  sed  :    Conversabantur,   inquit,   et 
sacrificabant,  non  ad  ipsos  in  faciem,  sed  quasi  de 
aliisadipsos  loquens  per  apostropham  repentinam, 
ut  amarissimam   rera  atque   asperrimam,   modus 
dictionis  utcunque  miliget  invectionera,et  nihilorai- 
nus  totam  expediat  veritatem.  Quid  porro  estquod 
inter  verba,  qua?  loquitur  super  Israel,  id  est  decem 
tribus,  repente  convertitur  et  dicit :  Si  fornicaris  tu, 
lirael,  non  derclinquat  saltem  Juda  ;  quid  nisi  forni-  D 
cationia  ejusdem,   imo   fornicationum    earumdem 
scelera  in  Judam  inundasseinnuit,  sicut  Scriptura 
utiquetam  prophetica.quam  evangelicapalam  testis 
est  ?  Joram  quippe  filius  Josnphat,  regis  Juda,  ambu- 
lavit  in  viis  regum  Israel,  sicut  ambulaverat  domus 
Achab  :  filia  enim  Achab  erat  uxor  ejus,  et  fecil  quod 
malum  est  coram  Domino  (IV  Reg.  vni).  Plena  ex- 
inde  malis  historia  regum  JuJa  exitur  ,  ita  et  Isaiae 
quoqueiub  eisdetn  regibus  visionem  proloquens,  et 
super  Judam  et  Hierusalem  exclamet  et  dicat:.Iu- 
dile  Verbum  Domini,  principes  Sodomorum,  percipile 
auribus  legem  Dei  mei,  p  ipulus  Gomorrhx  (Isa.    i). 


Et  ne  aliquid  minus  Judam  quam  Israel  forniratum 
fuisse  putes,  loquitur  I)eu3  in  Ezechiele  :  Fornicata 
est  Oolla  super  me,  insaniuil  supcr  amatores  suos 
in  Assyrios  appropinquantes  (Ezech.  xxui),  etc.  Post 
quae  continuo  subjungit:  Quod  eum  vidissel  soror 
ejus  Ooliba,  plusquam  illa  insanivit  Hbidine,et  forni- 
calwnem  super  formcalionem  sororis  sux  ad  filios 
Assijriorum  prxbuit  impndenler  (ibid  .J.Hanc  videlicet 
Oolib-im  Judam  esse  sive  Hierusalera  notum  est 
Nam  nomine,  inquit,  Samaria  Oolla,  et  Hierusalem 
Ooliba.  Gura  igitur  dicit :  Si  fornicaris,  lsrael,  non 
delmquut  saliem  Juda,  magna  intelligi  debet  pro- 
phetae  admiratio,  quol  Israel  semel  cceptis  fornica- 
tionibuscumvitulisaureis,  nonsolumnon  rediit  ad 
castitatem  cum  templo  Dumini  et  domo  David,  unde 
seseabsciderat.verum  etiam  in  illis  fornicationibus 
perseverans,  Judam  sive  Hierusalem  sibimet  consi- 
milem  effe^it.atque  ita.  sicut  Apostolus  quoque  me- 
minit,  omnes  dtclinacerunt,  simul  inuliles  facti  sunt. 
fion  est  qui  faciat  bonum,  non  est  usque  ad  unum 
(Rom.  m),  etc.  Et  ne  de  fornicationibus  quoque  fi- 
liarum  sive  feminarum  Juda  minus  quid  aestimes, 
illud  vel  maxime  pro  testimonio  est,  quod  histona 
libri  Regnura  reiert  :  Et  fecit  Asa  rectum  ante  conspe- 
ctum  Domini,  sicul  Uaviil  pater  ejus  ;et  abslulit  effe- 
minatos  de  lerra,  purgavitque  omnes  soriles  idolorum 
qux  fecerant  patres  ejus  ;  insuper  et  Maacham  matrem 
suum  amovit,  ne  es*el  princeps  in  sacris  Priapi,  et 
in  loco  ejus  qvem  consecraverat,  subvertitque spcrum 
ejus,  el  confregit  simulacrum  turpissimum,  et  com- 
bussit  in  torrente  Cedron  (///.  Reg.  xv),  ubi  talis 
erat  regina,  quales  fuisset  putas  caeteras  '?  Prolinus 
ad  utramque,  scilicetinHierusalem  et  Judam  dicit  : 
Et  nolite  ingredi  in  Galgula,  et  ne  ascenderitis  :  in 
Bethaven,  neque  juraventis  :  Vivit  Dominus ,quoniam 
sicut  vacca  lasciviens  declinavit  Israel,  nunc  pascet 
eos  Dominus,  quasi  agnum  inlatiludine.  Quasi  obli- 
tus,  quod  dixerat  :  Verumtamen  unusquisque  non 
judicel,  el  non  arguatur  vir:  populus  enim  tuus  sicut 
hi  qui  contradicunt  sacerdoti.  Nunc  iterum  judicat, 
et  arguit  dicendo  :  Et  notite  ingredi  in  Galgala,  et  ne 
ascenderitis  in  Bethaven  :  Bethaven  namque  ipsa  est 
quae  prius  dicebatur  Bethel,  ex  eo  vccate  Bethaven, 
id  est  domus  idoli  quod  unus  ex  vitulis  aureis  illic 
positus  fuerat  a  Hieroboam  ;  sed  et  Galgala  locus 
idololatriae  fuerat  antiquior,  sicut  Scriptura  testis 
est,memorialeviri  fortisbortishocmodopraedicans ; 
Cumque  obtulisset  Aod  regi  Eglon  munera  proseculus 
est  socios,  qui  cum  eo  venerant,  et  reversus  de  Gal- 
galis,  ubi  erant  idola,  dixil  ad  regem :  Verbum  se- 
cretum  habeo  ad  te,  o  rex  (Judic.  ni,)  Item  post 
pauca:  Aod  autem,  dum  illi  turbarentur,  effugit,  et 
pertransiit  locum  tdolorum,  unde  reversus  fueiat 
(ibid.).  Nimirum  semel  et  iterum  dicendo  illum  re- 
versum  esse  de  loco  idolorura,  sive  deGalgalis,  ubi 
erant  idola,  reversionem  ejus  ad  Deurn  pulchre  si- 
gniOcat,  et  idcirco  dignum  fuisse,  quem  suscituret 
Doininus  Salvatorem,clamantibus  ad  se  filiis  Israel> 
quia  jam  a  peccatis  eorum  recesserat  i:ii(i.).Sed  ef- 


79 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


80 


illud  non  ignorandum.quia  Saul  contra  voluntatera  A  ilidem  secundum  hunc  sensura  tertio  dixisse  :  Tra 

Domini  rex  petilus,  in  Galgalis  unctus   est  (1  Rcg. 

xi.  Ct  m  ergo  dicit :  Et   nolile   ingredi   in    Galgaia, 

iieque  ascenderitis  in  Betnaver,  neque   juraverilis : 

Vivit  Dominus,  superbia;  siraul  et  idololatriae  atque 

perjurii  peccata  praesenti  loco  nrguit.sicutjam  dixi- 

mus,  pene  oblitus  esse  videtur,    quod    populum 

eumdem  ut  contradictorem  paulo  ante  judicari  et 

argui  prohibuit.  Idcirco  valde  notandum  quod  cum 

quasi  renuntiando  faciens  apostropham   dixisset : 

Qumiam   sicut  vacca   lascivicns   declinavil   Jsrael, 

nunc  pascet  cos  Dominus  quasi  agnum  in  latitudine, 

continuo  ipse  qui  supradixit :  Verumlamen  unusquis- 

que  uonjudicel,  el  argunlur  vir,  sententiam  conlir- 

matjudiciumque  d.-relimiuendi,  cumdieit:  Parli- 


didil  illos  Deus,  videlicet  in  desideria  cordis  eorum 
in  immunditiam,in  passiones  ignominix,inrcprobum 
scnsum,  ut  faciant  ea  qux  non  conveniunt  (liom.  i). 
Ac  perinde  tradi  hoc  esse  dimitti  vel  non  argui,  eo 
quod  contradicenies  sint.  Ad  hasc  et  illud  solerter 
intuendum,quia  quam  Apostolus  in  gentibus  ileno- 
tavit  superbiam,cujuspoena  esset  passivaturpitudo 
libidinis,  dicendo:  Sed  evanuerunt  in,  cogitatiomhus 
suts,  dicentes  se  esse  sapientes,  stullifactitunl  (ibid.). 
Eamdem  et  hic  denotat  in  Judaeis  sive  Israelitis, 
dicendo  .  Ligavit  eum  spiritus  in  alis  .iiiis.  Per  alas 
quippe  superbia  sive  mentis  elatio  designatur.pro- 
pter  quam  daemones  quoque  interdum  in  Scripturis 
per  volueres  intelliguntur,  ut  illic  :  Et  aliud  cecidil 


ccps  idolorum  Ephraim,dimiile  eum.  Idem  enim  est  g  secus  viam,  et  conculcatum  est,  et  volucres  cali  come 


acsidicat:  Nonne,  o  propheta,  dixeram  tibi  : 
Uuusquisque  non  judicet,  et  non  aigualur,  populus 
enim  tuus  sicut  hi  qui  conlradicunt  sacerdoh  ?  Ut 
quid  ergo  iterum  arguis  sive  astruere  vis,  dicendo: 
JSolite  ingredi  in  Galgala,  etc,  et  sermonem  effun- 
dis,  ubi  non  est  auditus?  Dimilte  eum,noli  judicare 
eum,  noli  arguere  eum,  qu\a.  particeps  idolorum  est, 
et  particeps  daemoniorum,  peccando  non  per  igno- 
rantiam,  sed  per  superbiain  alque  contemptum. 
Idcirco  dimitte  eum,  trade  vel  traditum  relinque 
illum  in  reprobum  sensum,  ut  faciat  llphraim  ea 
qua;  non  conveniunt,  uthabeant  passiones  ignomi- 
niae,  ut  contumeliis  afflciant  corpora  sua  in  semet- 
ipsis,  quoniam  fornicationes  suas  diligunt  atque 
defendunt  (Rom.  i).  Nam  hoc  est  quod  sequitur  :  ^ 
Separatum  est  convivium  eorum,fornicatione  fornicati 
sunt,  dilexerunt  afjerre  ignomtniam  protectores  ejus. 
Separatum  namque  conviviura,  sacrificia  dicit  dae- 
moniorum,  quibus  consequentercommiscetur  con- 
fusio  libidinum,  juxta  illud  :  Sedit  populus  mandu- 
ca>e  et  bibere,  et  surrexerunt  ludere  (Exod.  xxxn). 
34  Proplerea  dimilte  eum,  quoniam  sic  faciendo.ut 
tu  quoque  testaris,  sicut  vacca  lasciviens  declinavit 
lsrael,  videlicet  jugum  legis  abjiciens,  sacerdoti 
contradicens  ;  sane  quod  Propheta  ait  :  Nuncpascet 
eos  Dominus,  quasi  agnumin  iatitudine,  prssentem, 
quam  in  hnc  quoque  saeculo  mox  recepturus  erat 
Israel,  significat  ultionem.  Idem  namque  est  ac  si 
dicat :  In  praesenti  tempore,  dum  spiritus  hos  regit 
artus,  me  scihcct  viveule,  pascet   eos   Dominus    in 


derunl  illud  [Marc.  iv).  Spiritus  ergo  utique  lornica. 
tionis,  ut  supra  dixit,  spirilus  enim  fornicationis 
decepit  eos,  ipse  ligavil  eum  in  alis  suis,  id  est, 
idcircocomprehenditeum,et  passionibusignominiae 
subdidit,  quia  per  superbiam  sese  extuli t,et  evanuil 
incogitationibus  suis.  Illo  spiritu  ligante,  confunde- 
tur,  ait,  videlieet  confusione  passionum  ignominije, 
in  operatione  turpitudinis,  et  hoc  a  sacnficiis  suis, 
id  est,  idcirco  quia  Ueum  vivum  et  verum  dereli- 
quit,  et  daemonibus  sacrificavit  in  viiulis  aureis,  et 
in  Baal  caeterisque  deorum  portentis.  Conlusionem 
istam  mors  consequitur.de  quaidera  Apostolus  loco 
saspe  dicto  loquitnr  :  Qui,  cum  justitiam  Dei  cogao- 
vissent,  non  inletlexerunt,  quonium  qui  talia  ugunt 
digni  sunt  morle,  non  solum  qui  faciunt,  sed  eliam 
qui  consentiunt  facientibus  (Rom.  i).  Igitur  ubi 
Apostolusimmunditias.sivecontumeliasetpassiones 
ignorainiae,quas  gentiles  operati  »unt,commemora- 
vil,ex  isto  maxime  Propheta  maoifeslum  atque  pro- 
babile  est  quam  vere,  quara  constanter,  conversus 
ad  Judrnum  gentiles  judicantera  atque  despicientem 
dixerit,  ut  supra  jam  meininimus  :  Propter  quod 
inexcusabihs  es,  o  homo,  omiis  qui  judicas.  ln  quo 
enim  judicas  o  llerum,  teipsum  condemnas:  eadmi 
enim  agis  qux  judicas  (Rom.  n)  Sequitur  ibidera 
protinus  :  Scimus  enim  quoniam  judicium  Deiesi  sc- 
cundum  veritatem  in  eos  qui  talia  agunt  (ibid.). 
Quid  aliud  propheta  hic  praesenti  loco  subjungit? 
Ait  enim  : 

Cap.  V.  —  Audite  hoc  sacerdotes,  el  altendite  domus 


lalitudinc  quasi  agnum,  id  est,  adducentur  ab  Assy-  1)  Jsruel,et  domusregis  auscullate,  quia  vobis  judicium 


riis  in  captivitatera.et  ibi  in  captivitalem  latitudinis 
lerraa  dispergentur,ibique  multo  tempore  morabua- 
tur. A^nus  namque  hoc  loco  non simplicitatem  com- 
mendit,  sed  utilitatem  insinuat,  ut  illic :  Sicut  oves 
in  inlcrno  positi  sunl,morsdepascel  eo.i(Psal.XLvmy 
Itaque  jam  tertiojudicavit  populum  contradictorem 
derelinqui,  priusdicendo  :  Verumtamen  unusquisque 
non  judicet,  et  non  arguatur  vir.  Et  deinde  :  Non 
visitabo  super  filias  veslras  cumfuennt  fornicala;,  et 
t.nper  sponsas  veslras,  ciiin  adulleraverini.  Et  nunc 
dicendo.  Purliceps  idolorum  Ephraim,  dimilte  eum 
JamantediximusAposlolumloquentemdegentibus 


esl.  fobis,  inquit,  judicium  esl,  subauditur,  ut 
Apostolus  ait,  secundum  veritatem,  id  est  absque 
distinctione  personirum.Nam  idcirco  etsacerdotes 
ct  domura  Israel,id  est  populum  et  dumum  regis.id 
est  principes,ad  audiendum  et  attendendum  atque 
auscultandum  invitavit,  quia  cum  omnibus  ita  diri- 
gitur  veritas  judicii,  ut  neque  sacerdolalibus  canis, 
neque  popularibus  sive  adolescentulae  aetali,  neque 
principum  soliis  parcat  aut  revercntiam  exhibeat 
severitiis  judicantis.  Eadem  considerala  veiitale 
judicii,  nuliam  Apostolus  distinctionem  vult  l/abere 
Judaei  et  Graeci.  Omnes  enim,  inquit,  peccaverunt,  et 


81 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  II. 


82 


egmt  gratia  Dei  (liom.  m).  Verumtamen  in  sacer-  A. 
dotps  sicut  majus  pecualum,ita  tt  majus  redundat 
judicium,  idcirco  pras  caeteris  in  eos  invehitur  di- 
strictiosermonisprophetici.rumprotinussubjungit : 
Qunniam  laqueus  facti  estis  speculalioni,  et  rete 
expansum  super  Thabor,  el  victimas  declinastis  in 
prnfundum.  His  namque  verbis  magnitudinempec- 
cati  illorum  describit,  quia  sicut  laqueis  et  retibus 
in  saltibus  et  in  montibuscapiu-iturteraeacvolucres, 
itapopularemstultitiamfabelliseldoctrinaesimilibus 
versutiis  glulinabant  sacerdotes,  ne  recordarentur 
domus  David  et  templi  Domini,  quod  erat  in  Hiero- 
solymis,sed  vitulis  regis  aureis.caeterisqueservirenl 
simulacris,  non  tantum  verbis  agendo,  ne  ire  vel- 
lent.verumetiam  speculnnrio  etinsidias  ponendo.ne 
aliqui  volenlps  ire  valerent.Hoc  est  quod  ait:  Quo-  B 
niam  laqueus  facti  eslis  speculalwni.  Thabor  autem 
mons  est  situs  in  campestribus  Galilsae,  rotundus 
alque  sublimis,  quem  hic  pro  quovis  monte  pouit. 
Quia  videlicet  sicut  in  monte  saltuoso  laquei,  vel 
retia  lenduntur.vel  expanduntur  ad  capiendum,ita 
subilola  illorum  consilia  ten^ebanlur,  el  effectum 
habebant  ad  decipiendum.  Quod  autem  ait  :  Et 
victtmasdeclinastisinijro[undum,xehemenleTbTuia.m 
redarguit  talium  dolositatem  sacerdotum.quia  cum 
deberent  victimas  sublevarein  coelum  serviendo  et 
sacrificando  Creatori.dimiserunt  easin  profundum 
inferni.serviendo  et  sacrificando  creaturae  auri  et 
argpnti.quorum  fulgor  oculos  intuentium  decepit, 
quia  corda  cupiditate  corripit.Adhuc.nese  deigno- 
rantia  excusent.sententiam  infert  maximam.maxi-  p 
meque  valentem.  El  ego,  inquit,  eruditor  omnium 
eorum.Omnes  enim  erudierat,  omnibusin  legesua 
praedixerat :  Non  habebis  deos  alienos  coram  me.  Non 
facies  tibi  sculplile,neque  omnem  simililudinemqux 
est  in  coelo  desuper,  in  qux  in  lerra  deorsum,  neque 
eorum  qux  sunt  in  aquis  sub  terra  non  adorabis  neque 
coles  ea  (E.cod.  xx).  Ergo  cum  dicit  :  Ego  erudilor 
omnium  eorum  ,idem  est  ac  si  dicat :  Excusatiouem 
non  habentes  de  peccatis  suis.quia  legem  ego  pu- 
blicam  dedi  omnibus,nesimilitudmem  sibifacerent 
vitulorum,  imo  nec  aliquorum  ex  omnibus  qua»  in 
ccelo,  et  qus  in  lerra,  et  quae  in  mtiri  sunt.  His 
omnibus  jam  dictis  continuo  qua^i  propheta  quasrat 
cur  dixerit  :  Particcps  idolorum  Ephraim,  dimitte 
eum,  causam  hujusce  dimissionis  rndd,t,  et  dioit  :  n 
Ego  scio  Ephraim,  et  Israel  non  esl  absconditus  a 
me,quia  nunc  formcatus  est  Ephraim,  contaminatus 
est  Israel.  Non  dabunt  cogitaliones  suas,  ut  rcvertan- 
tur  ad  Dominum  Deum  suum,  quia  spiritus  jornica- 
lionis  in  mecJioeorum,et  Dominum  non  cognoverunt. 
Idcirco,  ait,  ego  dico  :  Dimitle  eum,  qui  scio  co^ita- 
tiones  eorum,  quod  nnn  dabunt.  cogilationes  suas,  ut 
revertantur  ad  Dominum. 

Sciendum  hon,  et  in  bonitate  de  Domino  sen- 
tiendum,  quod  neminem  dimittat  sive  tradat, 
quo  verbo,  ut  saspe  jam  dictum  est,  utitur  Apo- 
stolus,  nisi  quem  erise  perspirit  incorrigibilem, 
quia  videlicet,  ut  idem  Apostolus  ait,  Vult  omnes 


homines  salvos  fieri  (l  Tim.  n),  si  ipsi  velint  ; 
sed  forte  hic  objicit  quisquam  :  Sodomitas,  Ty- 
rios  35  atque  Sidonios,  scivit  pcenitentiam  posse 
agere.et  tamen  dimisit  eos.  Ait  enim  ipse  :  Vse  tibi, 
Corozaim,  vx  tibi,  Belhsaida  ;  quia  si  in  Tyro  et  Si- 
done  essent  factx  viriutes  qux  faclx  sunt  in  v^bis, 
olim  in  ciltcio  et  cinere  panitentiam  egissent.  Et  lu 
Capharnaum,  inquit,  nunquid  usque  in  coe.lum  exal- 
taberisl  Usque  in  infernum  descendes.Quia  si  in  So- 
doma  factx  fuissent  virtutes  qux  jactx  sunl  in  te, 
foHe  mansissent  usque  in  hanc  diem  (Mallh.  ix).Quid 
igitur  ad  baec  dicendum  ?  Quare  Tyrios,  Sidonios 
atque  Sodomitas  dimisit,  et  suas  m  illis  virtutes 
non  fecit.si  pervirtutes  factas  poterant  revocari  et 
dare  cogitationes  suas  ut  reverterentur  ad  Domi- 
num  ?  Nunquid  idcirco  quia  salvos  illos  noluit  fieri, 
qui,  ut  ait  Aposlolus,  vult  omnes  homines  salvos 
fieri  ?  (/  Tim.  n.)  An,  quod  verius  est,et  pccnitentiam 
in  cilicio  et  cinere  agere  poluissent,  ettamen  non 
dare  cogitationes suus  ut  reverterentur  ad  Dominum? 
Diligenter  namque  animadvertendum  est,quia  non 
paria  vel  asquipollentia  sunt  haec,pc2nitentiam  age- 
re  et  reverli  ad  Dominum.Alioquin  Achabregemls- 
raelimpiumfatebimurreversurafuisseadDominum, 
quia  pcenilentiam  egit  pro  sanguine  Naboth  quem 
occidit,  quia  dicenti  sibi  Elia  in  sermone  Domini  : 
In  loco  hoc,  in  quo  linxerunt  canes  sanguinem  Na- 
bolh,  iambini  et  luum  sanguinem,  scidil  vestem 
suam,  et  operuit  cilicio  carnem  suam.jcjunavitque  et 
dormivit  in  sacco  (111  Reg.  xxi).  Num  iste  cogita- 
tiones  suasdeditut  revertereturad  Dominum.'Non 
utique  quiaet  si  prosanguine  Naboth  posnitentiam 
egit.non  tamen  a  peccatis  Hieroboam,id  est  vitulis 
aureis  recessit,  imo  et  Baal,  quem  Jezabel  icduxe- 
rat,colere  non  desiit.Egitnamque  pceniientiam,non 
ut  asternum  Deiregnum  consequeretur.sed  ne  tem- 
porali  regno  Samariae  privaretur.recepitmercedem 
suam,  mercedem  poenitentiae,  qualem  qua^rebat.ut 
vivens  regno  non  careret,  dicente  Domino  ad 
Eliam  :  Quiaigilur  humiliatus  est  mei  causa  non  in- 
ducam  malum  in  diebus  ejus,  sed  in  diebus  fitii  sui 
inferam  mulumdomui ejus  (ibid.).  Sic  nimirum  So- 
domita;,sic  Tyrii  et  Sidonii.it  factx  fuissenl  in  illis 
virlutes,  pamitentiam  quidem  egissent  (Luc.  x) ;  ve- 
rutiitamen  non  in  ea  inlentione  vel  tide,ul  ad  Invi- 
sibile  regnum  Dei  pervenirent,sed  ut  in  istoviaibili 
saeculu  sicut  csterae  civitate  permanerent.et  in  sua 
parc  Qorerent.  Itaque  sciebat  quidem  Dominus, 
quod  pcenitentiam  agerent,si  virtutes  in  illisfactae 
essent ;  sed  nihilominus  sciebal  quod  cogitaliones 
suas  non  darent  ut  reverterenturad  Dominuni.atque 
idcirco  dum  haec  deillisrlicit: 0/z'«  incilicioetcinere 
pxnitentmm  egissent  (ibid.),  non  consequitui  quod 
illos  salvos  fieri  noluerit,  sed  quod  de  tall  illorum 
poenitentia  non  cusaverit,  qua?  non  fieret  propLer 
Deum  regnumque  futurum.sed  propter  praesentpm 
slatum.  Igiturquod  d»  istodicit  :  Egn  scio  Ephraim, 
et  Israel  7ion  est  absconditus  a  me  ;  quia  nunc  forni- 
catus  est  Ephraim,  contaminatus  est  Israel.  Non  da- 


83 


RUPERTI  A.BBATIS  TUITIENSIS 


84 


liunt  cogitationes  suas,  ut  rcvertanlur  ad  \Dominum.  ^  ruenl  in  iniquitate sua,  ruet  it  ctiam   Judas  cum  eis. 


Propler  quod  et  dixerat,dtmi7/«  eum,  sive  unusquis 
que  non  judicet  el  non   arguatut  vtr.  IIoc  ipsum  de 
omnihomine  sentiendum  esl,tam  Judieo  quarnGrae- 
co  qucmcunque  Deus  dereliquit  videlicet 'qnod  ipse 
sciat  unumquemque  non  solum  qualis  nunc  sit.ve- 
rum  etiam  qualiter  in  nialo  perseveraturus  sit,nec 
dalurus  cogitationes    suas  ul  revertatur  ad  Domi- 
num,  atque  idcirco  derelinquit   vei  dimiltit  eum. 
Quianunc,  inquit,  fornicalus  est  Ephraim,  contami- 
natus  est  Israel.  Hoc  scio  de  praesenti  sive  de  proe- 
terito,  et  nihilominus  scio,  nec  absconditnm  est  a 
me  de  futuro,  quia  non  dabunt   cogilaliones  suas  ut 
?cvertaii/ur,sedineorrigibilespermuneburit.Ephr?.im 
Hieroboam  dicilur,  qui  de  tribu  fuit  Ephraim.  Is- 
rael  autem  decem  Iribus.quae  cum  illo  recesserunt  _ 
a  domo  David.  Et  Ephraim    quidem,  id  est  Uiero- 
boam  fornicatum,  Israel  contaminatum  esse  dicit, 
quia  videlicel  Hieroboam  vitulos  aureos  fecit.et  po- 
pulus  secundum   favorem  ejus  illos  coluit.  Quiire 
non  dabunl  cogitaliones  suas  ul  rcverlantur  ad  Do- 
minum  ?  Quia  spintus,  ail,  (ornicationis  in  medio  eo- 
rum,  et  Uominum  non  cogiwverunt .  Magna  et  vehe- 
mens  causa,  quae  hoc  saiis  eflicere  valeat,  ut  nun- 
quam  in  melius  mutent  cogitationes  suas.Nondixit 
tantum,  ^uia  spiritus  furnicalwnU  in  mcdio  eorum, 
sed  addidit,  et  Dominum  non   cognoverunt,  pneser- 
tim  de  his,  qui  scnptum  legem  acceperunt,  atque 
jifcircode  ignorantia  seexcusare  non  possunt.Quid, 
inquam,  est  de  tulibus  dixisse.n0?»i?itiin  non  cogno- 
verunl,  nisi  idem    quod  de  gentibus  Apostolus  ait, 


11  is  jam  per  ordinemtranscursis.nunc  recolendum 
atque  replicandum  estid  quodjam  plus  qu.imsemcl 
diximus,  scilicet  Apostolum,   coicinemoratis  pec- 
catis  gentilium,  verissime  simili  sive  aiquali  culpoe 
subjeclum  jnclamasse  Juiiamm,  dicendo  :  1'ropltr 
quod  inexcusabilis  is,  o  homo,  omnis  qui  juiicas.  In 
quo  eiiim  judicas  allerum,  Uipsum   condcmnas:  ea- 
dem  enim  agis  qux  judicas   (Rom.  n).  Et  illam  veri- 
tatem   apostolieam   nullius    Scripturoe  melius   vel 
promplius  quam  hu.jus  prophetiae   testimonio  con- 
lirinari  posse.  Sequitur  :  ln  gregibus  suis,  el   in  ar- 
menlis  suis  Vadentad  quxrendum  Dominum,  et  non 
invenient;  oblalusesteis.  Quod  hic  dieitiii  grcgibus 
suis,ct  in  armentis  vadenl  ad  qiixrendum  Dominuni, 
videlicet  Israel  et  Judas,  qui  in  iniquitate  sua  cor- 
ruerunt.Hoc  est.quod  saape  dictus  Apostolusait  de 
eisdem,qui,sicut  hodie  \idimus,  tanquaro  rami  de 
radice  bonaeolivae.id  est  de  fide  patrum  fracti  sunt, 
et  ceciderunt  (Rom.  xi).   Israel  vero  seclando  justi- 
tiam  in  legem  jusliiix  non  pervenit.   Quarel   Quia 
non  ex  fide,  sed  quasi  ex  ovcribus  of]enderunt  in  la- 
pidem  ofjensionis  (Rom.ix).  Et  subincle  :  Ignorantes 
enim  Dei  justitiam,  et  suam  quxrentes  slaluere,  pi- 
stitix  Dei  non  sunt  subjecli  (Rmn.  x).   Justitia    illo- 
rum  36   est,  quam  et  statuere  volunt,  in  gregibus 
et  armenlis  suis  Dominum  quxrere,  id  est  ^reges  et 
armenta  certatim  saerificare,  di>simtilando  se  au- 
dire,  quod  econlpa  ille  reclamat,  dicens  in  David  : 
Non  uceipiam  de  domo  tua  viiulos,  neque  de  gregi- 
bus  luis  hircos  (Fsal.   xlix).  Et  in  Isaia  :    Quo  mihi 


quia  Deum  habere  in  noliiia  non  probaverunt  ?  (Rum.  C  multitudinem  viciimurum  vestrarum,  dicit  Dommns'1 

i.)  Itaque  non  cognoverunt,\d  est  cognoscere  nolue- 

runt,  vel  cognoscentes   contempscrunt.   Proplerea 

spirilus  jormcationis  in  medio  eoniw.propterea  tra- 

diti  sunt  in   reprobum   sensum,  quemadmodum  et 

gentiles,  ui  facerent  ea  qux  r.on  conveniunt,SiC  per- 

inde  sic  traditi,  non  daliunt  cogitatwnes  suas  uc  re- 

vertanlur  ad  Dominum,  portantcs  justum  suae  dam- 

nationis  judicium.  Et  ut  manifestius  fiat  quod  ait, 

Dominum  non  cognoverunt, \dem  e»se  ac  si  diceret: 

Cognoscere  noluerunt  vel   contempserunt  ;  atque 

propter  hanc  causam  traditos  fuisse  illos,  ul  esset 

spintus  lornicationis  in  medio  eorum.continuo  se- 

quitur  :  Et  respondebit    arroganiia  Israel  in  fuciem 

ejus,  et  Isruet  et  Ephruim    ruenl   in  iniquilale  sua. 


1'lenus  sum.  Holocausta  arielum,  et  adipein  pin- 
guium,  et  sanguinem  vitulorum,  et  agnorum,  rf  hir- 
corum  nolui.Quis  quxsivil  huic  de  mambus  veslns? 
(Isa.  i).  Denique  si  recle  perpendimus  populo  as- 
cendenti  ex  /Eirypto,  ubi  carnes  immolarc  consue- 
verat,ejusmodi  sacriticia  non  tam  jussa  fuerequam 
permissa.testante  ipso.cum  dicit  in  Hieremia  (cap. 
vi i)  :  Uolocaulomala  vestra  addite  viclimis  veslris,  et 
comedite  carnes,  quia  non  sum  loculus  cum  putribus 
veslris,  ct  non  prxcepi  eis  in  die  qua  eduxi  eos  de 
terra  /Egypli  de  verbo  holocautomaium  et  vnlima- 
rum,  sed  hoc  verbum  prxcepi  eis,  dicons  :  Audve  vo- 
cem  meam.  et  cro  vubi\  Ueus,  et  vos  eritis  mihipo- 
pulus,et  ambulale  in  omni  via,  quam  mundan  vobis, 


Arroganiia  namque  est  elatio    mentis  vel  spintus,  D  ut  bene  sil  vobis.  Cutn  hiec  it.t  sint,  nimirum,  sicut 


qua  usque  iu  Dei  conlemplum  erigilur,  ut  eum  non 
cognoscat,  id  est  cognoscere  vel  venerari  contem- 
nat.  Iliec  arrogantia  in  faciem  illius  qui  ejusmodi 
est,  tunc  respondet,  quando  reddilur  ei  quod  di- 
goum  est.  Quid  est  illud  ?  Ait  Apostolus  dc  gentili- 
bus  ;  Et  sicul  non  probaverunt  lieum  hubere  in  ncli- 
tia,  tradidit  ittos  Deus  in  reprobum  sensum,  ul  fa- 
ciant  ea  qux  non  conveniunt.  Ista  reddiiio  sive  re- 
tnbutio  mira  etterribilis  arrogantiie  responsio  est, 
quam  et  his  propheta  breviter  msinuat,  dum  prae- 
misso  :  J.l  respondebit  arrogantia  Urael  in  factim 
ejus,    continuo   subjungit  :  Et  Israel,   el   Ephraim 


ait  hic,  vadenl  quidem  in  gregibus  suis,  cl  armentis 
suis  ad  quxrendum  Dominum,  sed  fiet  quod  sequi- 
tur  :et  noninvenient  tum,  quia  videlicet  offenderunt 
in  lapidetn  offensionis,  el  in  petram  scandali  (Rom. 
ix),et  pro  talium  justitia  sacrificiorum  decertantes 
ut  illam  statuant.justitia?  Dei.quoe  Christus  est.non 
sunl  subjecti.  Non  ergo  incenient  eum.  Ablatus  est 
cisl  Quomodo  ablatus  est  eis  ?  Nuiu  quia  de  loco 
ad  locum  transivit?  Non  utique.sed  quia  i|>si  sunt 
excscati.el  indignos  sejudicuntes  osteruae  vitae.tali 
bono  sunt  exhaeredati,  et  collatum  esl  aliis.  Nam 
loco  illorum,  qui  cum  essent  naturales  rami,  pro- 


85 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  II. 


86 


pter  incredulitalem  jracti  sunt,ei  ceciderunt  ;  hi  qui  A.  cum  eis  qurc  sola  diligunt,  temporalibus  bonis.ie- 


erant  velut  oleaster,  inserti  sunt  in  bonam  olivam 
et  fide  stant,id  est.  illis  non  credentibus  gentes  cre- 
diderunt,  qux  non  sectabantur  justiliam,  apprehen- 
derunl  justitiam  quae  ex  lide  est,  et  taliter  Dominus 
vel  justitia  Dei  Cbristus  ablatus  est  eis.Dical  quis: 
Quo  ergo  devenit,  vel  quomodo  impleta  est  veritas 
Uei,  qui  pactum  pepigit  cum  Abraham,  etcuro  se- 
mine  ejus,  sicut  Scriptura  testatur,  dicens  :  In  die 
illo  pefjigit  Dominus  cum  Abraham  fcedus  (Gen.  xv). 
Iteinque.  El  slaluam,  inquit,  paclum  meum  inter  me 
el  te,  el  inter  semen  tuum  in  generationibus  suis  fae- 
dere  sempiienw,ut  sim  Deus  tuut,  et  seminis  tui  post 
tet  (Gen.  xvn.)  A'i  hapc  provida  prophetici  spiritus 
sapientia  dicit  :  In  Domino  prxvaricati  sunt,  guia 
filios  alienos  genuerunt.  Et  est  sensus  :  Si  de  pact 


vorabit  eos  mensis.Breve  tempus.brevis  dierum  nu- 
merus  est  mensis,  semperque  in  motu  vel  muta- 
tione  est,  praesertim  lunaris,  qualeru  sulum  nove- 
rant  ex  lege  et  commutabant  hi,  contra  quos  pro- 
pheticus  hicsermo  dirigitur.Unde  quoties  in  Scri- 
ptura  sacra  decima  vel  decima  quinia  die  mensia 
quidpiam  gestum  vel  gerendum  legimus.sinedubio 
nihil  aliud  quam  decimam  vel  decimam  quintam 
lunam  intelligimus.  Porro,  luna  ipsa  nunquam  in 
eodem  statupermanet.sed  semper  mutatur;etnunc 
quidem  cremento  proficit,donec  plena  sitjnuncau- 
tem  decrementum  luminis  patitur,  donec  penitus 
exslinguatur.  Itaque  mensis  hoc  ioco  recte  intelli- 
gitur  temporalitasatquemutabilitasmundi  velvitaa 
praesentis,  quae  nunc devorabit  eos.inquit ;  quianon 


/  i  <  i.  I  ■   I     '  <  i  i  '    1 1  '  i   •       '  j  '.   ri  '<  1    i    ( (  '  i  '  .      uv    >.  «J  V      .    '     i  J       '  i         •    u»       uu     u  » w  b  i     — «      ( ■ -- 7      ~i — ■ — I-  —  -j  —  .-    j     -j  _.„...._.  - 

ratione  ajdtur,    quod  cum   patribus  eorum  pepigit      solum  mala  aeterna  infuturo.sed  mala  quoquepras 


Deus,  et  ejus  qui  pepigit  veritas  requirilur,  facile  et 
veraciter  excusaturDeus,  qu:a  pa  -tuui  illud  pepigit 
quidem  Ueus,  sed  ipsi  prxvaricati  sunt,  idest  irri- 
tum  fecerunt.sicut  dictumest  de  illis  ad  prophelam 
Hiereiniam  .lieversi  sunt  ail  iniquitates  patrum  suo- 
rum  f.riores,  qui  noluerunt  audire  verba  mea.  El  hi 
ergo  abierunl  post  deos  alienos,  ul  servirent  eis.  Irri- 
lum  fecerunt  domus  Israel,  et  domus  Juda  pactum 
meum,  quod  pepigi  cum  palribus  corum  (Jer.  xi). 
Universos  prasvaricationis  modosbreviler  exprimil, 
dicendo,  quia  fiUos  alienos  gcnuerunt.  Genuerunt, 
inquam,  non  tam  carnali  procreatione  quamspiri- 
tuali  seductione.Nec  vero  lantummodo  ftliosalienos 
genuerunt,  sed  et  ipsi  genitores  filii  alieni  exstite- 


sentia  jamjam  recipient  iu  prjesenti  saeculo  tam  Ia- 
rael  quam  JuHas.  Quod  janidudum  aiiimpleturnvi- 
deinus.Nam  Israel  ex  tunc  tenetur  captivus  in  terra 
Assyriorum  ;  Judaei  vero,  Babylonicaqnidem  eapti- 
vitale  post  annos  lxx  soluti  sunt ;  sed  post,  Roma- 
nis  agentibus,  ceciderunt  in  ore  gladii.et  io  omnes 
gentes  captivi  ducti  sunt,  et  partes  suas,id  est  ter- 
rena  quae  sula  qusrebant  bona  perdiderunt,  quia 
noluerunt  partem  suam  esse  Dominum.His  dirtis, 
protinus  mira  prophetici  spiritus  acrimonia  sic  io- 
clamat,devorationem  illam  jamjam  imminere.M^ni- 
ficans,  quam  praadixerat :  Clungite  buccina  in  Ga- 
baa,  tuba  in  ttama ;  ululate  in  Rethaven.  Buccinaex 
cornu    animantis  recurvo  fit  ;tuba  autem  exeer^vel 


runl,  id  est  filii   quidem  carnis,  sed  non  tamen  in  C  argentoin  lege  fieri  praecipitur,concrepatquen  bel- 


semine  repulanrli  vel  existimandi  sunt  Non  enim, 
inquit  Apostolus,  omnes  qui  cx  hrneUii  sunl  Israe- 
liix  ;  neque  qnia  semen  sunl  Abrahx,omnes  filii  Dei; 
sed  in  Isaac  vocabitur  tibi semen,  id  est,  non  qui  ftlii 
carnis,hi  sunt  filii  Oei,ied  qui  filii  sunt  promissionis 
astimuntur  in  semine  (Rom.  ix).  Ergo  filios  alier.os 
genuerunl,  id  est  tales  facti  sunt,  vel  taliter  suos 
instituerunt,  vel  de  illis  semen  illud,  de  quo  ad 
Abrnham  dictumest :  Et  in  semine  tuo  benedicentur 
omnes  gcntes  (Gcn.  xxn)  scilicet  Christus,  veraciter 
dicat :  Filii  alieni  mentili  sunt  mihi,  filii  alient  in- 
surrexerunl  adversum  me,  et  clauduaverunt  a  semitis 
suis  (Psal.  xvn).  Duris  corde  et  incircumcisis  auri- 
bus  parum  est  huc  omne  malum,quod,sicut  sermo 
pronhetious  comminatur,  non  debeant  invenireDo- 
minum,  et  quod  ablatus  sit  ab  eis,  transeundo  ad 
fidem  gpntium,nisi  etiam  praesentibus  percellantur 
rnalis  qui  praesentiaUntum  bona  diligunt.Sequitur 
ergo  :  Nunc  devorabit  eos  mensis  cum  patribus  suis. 
Ac  si  dicat  :Non  tantum  illud  de  futuroprasparatur 
eis  malum  «eternum,  quod  non  poterunt  invenire 
Dominum  ;  verum  etiara  nunc  inpraesentiarumau- 
ferentur  eis  bona  transitoria  quae  sola  diligunt,  et 
inferentur  mala  temporalia  quae  sola  metuunt,quas 
sunt  partes  eorum.partes  impiorum  :  nam  econlra 
sanctus  el  justus  dicit  :  Portio  mea  in  terra  viven- 
tium  (Psal^  cxli).  Cum  patribus   ergo  suis,   id  esl 


lisetin  solemnitatibus  (Num.  x).  Gabaa  et  Huma, 
civitates  sunt  in  Iribu  Benjamin  sibi  vicinae.  11;pc 
est  Gabaa,  in  qua  natus  estSaul.Rama  autemipsa 
est,  qua  rex  Israel  conatus  esi  ocrupare,  siciit  in 
libro  Regum  legitur,  ut  clauderet  exitum  et  introi- 
tum  tribui  Juda  et  Benjamin  (III  Reg.  n).  Purro 
Belhnven  in  tribu  est  Ephraim,  quae  ante  vocata  est 
Bethel.  Quia  igilur  praemiserat  superius  decem  tri- 
buumet  duarum  captivitatem,  dicens  :  Nunc  devo- 
rabit  eos  mensis  cum  patribus  suis.  Hortatur  eos, 
quasi  jam  instante  vicina  captivitate,  ut  resonent 
buccinis.et  tubiscohortantes  seinvicem  in  commu- 
nem  luctum  ;  et  est  sensus  :  Nolite  vestram  capti- 
vitatem  humilivocedeflere,sed  buccinis  concrepate 
jj  et  tubis.ut  omnes  audiant  qui  in  circuitu  sunt.Cui 
sensui  bene  congruit,  quod  Gabaa,  collis ;  Ruma, 
excelsa  interpretatur.Dicitur  ergo  eis  -.Clangitebuc- 
cina  37  in  Gabaa,  tubain  Rama, id  est  ascenditein 
monles  et  colles.celsaque  voce  deflete  imminentem 
vobis  captivitatem.  Ululate  etiam  in  Bethaven,  ubi 
est  unusex  aureis  vitulis,  pro  quorum  veneratione 
modo  captivi  tradentur  habitatoresejus.Et  pulchre 
additur :  Post  lergum  tuum  Benjamin.  Ubi  enim 
tribus  finitur  Benjamin,  non  procul  est  haec  civitas 
condita  in  tribuEphraim.inposteriori  scilicetparte 
ipsiusBenjamin.Itaque  cum  de  persona  tertiainse- 
cundam  prosilit,    dicitque  :  Clangite  buccina  in  Ga- 


87 


RUPERTI    ABBATIS    TUITIENSIS 


88 


baa,  tuba  in  liama,  utulate  in  Bdhaven,post  tergum  \  cxordio  propheliae  liujus   dixi,  domui  Jurfa  misere- 


tuum  in  Benjamin.  Mira  elocutiouis  arte,et  rem  de- 
centrr  exornal,  et  instautem  tumultum  captivitatis 
acrilerexprimit.Nec  moratus  eodem  spiritus  impetu 
ad  personam  tertiam  recurrit,  ac  resilit,  etdicit: 
Epkraim  in  desolalioneerit  in  die  correptionis.Sopcai 
dixerat:  Iluet  etiam  Judas  rum  eis,  scilicei  cum 
lsrael  et  Ephraiin,  nunc  autem  de  Jurla  tacet,etde 
Ephraim,id  est  de  decem  tribubus  dicll: Ephraimin 
iesolatione  erit,  id  est  sine  cunsolatione  erit  in  nii- 
seriis  captivitatis.Et  recte :  non  enim  Judasquoque 
tunc  tempoiis  sine  consolationehabebat  esse  capti- 
vus  in  Bubylone.Mullas  quippe  consoUtioneshabi- 
turus  erat,  maxime  per  Danielis  sociorumqueejus 
gloriosam  sanctilatem.per  quos  sua  magnaliaDeus 


bor  (Ose.  i),  quia  facti  sunl  principes  J»da  nuati 
assumentes  terminum,  et  idcirco  non  addam  ullra 
misercri  domui  Isruel  (ibid.),  quia  ccepit  abire  post 
sordes,  et  sicut  jam  dixi.won  dubit  cogitationes  suns, 
ul  assumat  terminum,  ut  cesset  ire,  ut  terminet 
ipsas  sordes.  Juxta  hunc  sensum  illud,  quod  ait  : 
Super  eos  ef[undam  quasiaquam  irarn  meam,  pro- 
fecto  magnam  in  ipsa  ira  sonat  misericordias  me- 
moriam.  Etenim  captivitas  Judae  fuit  quidem  ira 
peccatis  debita  ;  sed  sicut  aqua  vi-ibilis  mundare 
solet  sordes  corporeas,  sic  illa  caplivitas  eadem 
mundavit  populi  peccatj,  utjam  non  superessetiu 
quibusdam.videlicetin  tribus  pueris  quippiam  pec- 
c.iti,  propter  quod  in   llabylonica  lornace  laedi  de- 


Judu;orum  ostendit,  ita  ul  possent  in  Ueo  suo  glo-  r>  borent  eorum  corpora  (l)an.  i).  Igitur  quod  ait  : 


riari  coram  rege  Babylonis,  et  deinde  post  annos 
septuaginta  soluiionecaplivitatis  erant  consolandi. 
tjusmodi  consolationibus  Israel  sive  Ephraim  in 
terra  Assyriorum  captivus  caruit.  Recle  igitur,  ut 
jam  diclumest,  Judas  hic  praetermissus  est,  dum 
dicitur :  Ephraim  in  desolalione  erit  in  die  corre- 
ptwnis,\d  esl  decem  Iribuum  populus  consolatio- 
nem  ex  Deo  non  habebit  in  die  vel  tempore,  quo 
propter  iniquitates  suas  hostibus  traditus  fuerit, 
quaruniiniquitaturrmaximeauctorexstitit  Ephraim, 
id  est  Jeroboam  caeteriqne  reges,qui  fueredetribu 
Epbraim.Curitadiscerni  debuerunt,utlsrael,ut  sive 
Ephraimin  desolatione  essetjam  locoaliodiximus. 
quiavidelicet  aliqui  de  regibus  Judae  justi  fuerunt, 
ut  David,Ezechias  et  Josias.aliqui  vero,et  sipecca- 
verunt  colendo  deos  alienos,conversi  sunt,et  pceni- 
tentiani  egerunt,  ut  Manasses,  et  sub  aliis  quoque 
regibussuis  populus  Juda  reversus  est  ad  cultum 
Dei.  Regnum  autem  Israel,  id  est  decem  tribuura, 
pro  quibus  cunctishic  ponitur  Ephraim,ex  quo  re- 
ges  illi  fuere  orti,  nullus  omnino  a  peccatis  Jero- 
hoam  rece?sit,id  est  a  vitulis  aureis.quos  illefecit. 
Idcirco  et  paulo  supra  Dominus  dixerat:  Ergo  scio 
Ephraim.  et  Israel  non  est  absconditus  a  me  ;  non 
dabunt  cogi/ationes  suas,  ut  reverlantur  ad  Domi- 
nwm.Mox  ne  cui  dubiiare  vacet  de  veritate  commi- 
nantis,  sequitur  et  dicit:  hi  tribubus  Israel  o.itendi 
fidem.  Ac  si  dicat:  Quaecunque  hactenus  promisi, 
vel  comminatus  sum  Israeli,effectum  habucrunt,et 
in  omnibus  me  ostendi   veracem.    Ergo  el  de  hoc 


Facti  sunt  principes  Juda,  quasi    assumenies  lermi- 
num,  sic  intelligi  liliot,  ac  si  diceret :  Viissuispps- 
simis  terminum  posuerunt,  quod  reqes   Israel  non 
fecerunt,  alque  idcirco  ira  mea,  id  est  praesens  ca- 
ptivitas  sic  erit  illis  quasi  aqua,  id  est  profieiet  ad 
einundationom  peccatorum.    Econlra  Ephraim  ra- 
lumniam  patiens,  id  est  captivus  ductus  ab  Assur 
calumniante  illuin  faclus  est  et  cecidit  judicio,  id 
est  causa  ejus  promerentealiterjudicatum  estapud 
Deum,  ut  non  solvatur  captivitas  ejus,  sert  perpe- 
tuetur  in  terra  Assyriorum.  Quare?  Quoniam  cxpit 
abire  post  sordes.  Gravissime    dictum.  quoniam  cw- 
pit    abirc  post    sordes,   alque    subaudiendum  esl, 
sordescere  non  desinet,  juxta  illud  :  Et  qui  in  sor- 
„  dibus  tst,  sordescat   adhuc  (Apoc.   xx;i).  Cum  enim 
dicit.coepitconsummationem  sordium.nondum  esse 
innuit,  quamvis  maximae   sordes  fuerint  illi  vituli 
aurei,  quos  Jeroboam  fecit.et  ille  Baal.quem  Jeza- 
bel  impiasuperinduxit,In  illisjam  sorduerutlsrael, 
erantque  magnae  sordes,  et  tamen    non  dixit,  quo- 
niam  abiit,  sed  quoniam  cozpit  abire  posl  sordes,  ni- 
mirum  subintelligi  volens  quia  sicut  coeperat,  itaet 
in  sordibus  etiam  perseveraret,neque  daret  cogita- 
tiones  suas  ut  rediret.etearumdemsordium  emun- 
dalionem  qurereret.Ad  haec  subjungit:  tlegoquasi 
linea  Ephraim,  ct  quasi  putredo  domui  Juda.  Mira 
clementia  Epbraim  post  sordes,qua3  verae  suntsor- 
des,abiit ;  ego  autem  qui  gloria  ejus  esse  poteram, 
quasi  sordes,imo  quasi  tinea  etquas  putredovisus 
sum  illi,etenim  erubuit  mecum  gentibusconfiteri, 


sermone  nemo  sibi  blandiatur,  tanquam  sermosit  D  quasj  ]eges  me3?  contemptibiles  sint.  Exempli  gra- 

incertus,  quia   profecto   sicut  in  csteris,  ita  et  in 

isto  fidelis  et  verax  comprobabor  esse  Deus.Sequi- 

tuT-.Facli   sunt  principes   Juda,    quasi  assumentes 

iermiuum,  super    eos   effundam    quasi  aqunrn  iram 

meam.  Caiumniam  patiens  Ephraim  fruclusjudicio, 

quoniumcaspit   abire  po.st  sordes.   Huc    quod  nunc 

dicebamus  Judam  aliquoties  suas  terminasse  ini- 

quitaies,  Ephraim  vero  perpetuasse  scelus  idolola- 

triae,  atque  idcirco  Juda;    quidem  captkitatem  de- 

buisse  terminari,  Israelis    vero  sive  Ephraim  non 

debuisse  finiri,  verbis  praesentibus  plaret  inteliigi, 

ac  si  dicat  Veritas  vel  Justitia  Dei  :  Idcirco,  ut  in 


tia  :  Circumcisio  signum  fidei,  respicientis  in  illud 
semen  quod  Abrahae  repromisit.  Haec  et  caHera 
sanctae  legis  obsequia,qua?  gentium  vicinarum  gar- 
rulitas  irridebat,  secreta  ne^ciens  mysteria,  sicut 
porci  conculcare  solent  margaritas.Hphraim  obver- 
vare  erubuit,  ac  perinde  qu:>si  tinea  et  quasi  pu- 
tredo  reputatus  sum  illi,  ut  erobesceret  confiteri 
gloriam  nominis  mei,  quemadmodum  tinea  capitis 
ab  homine  nimis  verecundo  circunitegi  soletatque 
operiri.  Et  vidit  Ephroim  lan-juorem  suum,  el  Juda 
vinculum  suum,  et  abiit  Ephraim  ad  Assur,  et  misil 
adregem  ultorem,  et  ipsenon  potenl  sanare  vos,nec 


89 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  II. 


90 


solverepoterit  vosa  vinculo,  quonium  ego  quasi  lecena  A  tandem  capiam  rt  vadam.  Capiam  dicit,  ct  quod  ca- 


Ephraim,  el  quasi  caiulus  leonii  domui  Juda.  Eyo 
ego  cupiam.et  vadam,et  tollnm,  et  non  esl  qui  truut. 
Vadens  revcrtar  ad  tocum  mcum,  donec  deficiutts,  et 
quxratis  faciem  mcam.  Mira  male  videntis  expro- 
batio.  Epliraim  languorem  suum,  et  Judas  vidil  vin- 
culum  suiim.aique  tam  magnura  ille  suum  languo- 
rem  exislimavit,  et  ille  tam  forte  vinculum  suum 
repuiavit.ut  nullatenus  a  Deopatrum  suorumAbra- 
bam,  Isaac  et  Jacob,  curari  pusset  aut  solvi,  ct  id- 
circoa/  Assur  quasi  ad  forliurem  Deo,  confugit, 
munera  mittens  illi.  Lcgi  nainque  in  libro  Regum, 
quiasub  rege  Manahen.qui  decem  tribubus  preeluit, 
Israel  Assynis  duna  38  transmisit,  ut  eumea  Da- 
mascenis  bostibus  liberaret.Judas  quuquesub  rege 


pial  non  exprimit.Verum.sicul  jam  dictuui  est,  lii 
qui  revertuutur  ad  Dominum,  rvvertendo  expri- 
munt,  quid  capiat  dum  dicit  :  Quia  ipse  cepitct  sa- 
nobit  nos.  Ergo  cum  dicit  :  Ego  ego  capium,  pro- 
mittit  se  capere  nos,  capere  naturam  nostram,  ut 
fiat  homo.  Proinde  respiciamus  cursum  ejus,  qui 
nos  cepit,  et  tunc  liquido  prospiciemus  cursum  ser- 
monis  hujusmodi,  qui  taliler  procurrit  :  Ego  ego 
capiam,et  vadam,  tollum,  et  non  est  qui  ernat.  Va- 
dens  revertar  «d  locum  meum,  donec  deficiutis,  et 
qunratis  faciem  meam.  Iu  tribulalione  mane  con- 
surgent  ad  me,  diceules  :  Venite,  revertamur  ad  Do- 
minum,  quia  ipse  cepit,  et  sanabit  nos,  perculiet  et 
curabit  tws.   Vivijicubil  nos  post  duos  dies,   in  die 


Achas  misit  munera  Teglathphalasar,  ut  eum  libe-  jj  tertia   suscitabit   nos,  et  vivemus  in  conspectu    ejus, 


raret  de  oppressione  regis  Ddmasci  (IV  Reg.  xv). 
Nimirum  utcrquemalc  vidit,etillelanguorumsuum, 
etisle  vinculum  suum  :  nam  si  bene  vidissent  sci- 
rent  id  quud  sequitur  :  E/  ipse  non  poterit  sanare 
vos,ncc.  solvere  vmculum  vestrum,  imo  convertentur 
vobis  in  adversanos,et  tanquam  in  Dei  desertores 
facient  ultionem.  Unde  et  signanter,  eum  dixisset : 
Et  misit  ad  regem,  addidit  ultorem,  vehementer  il- 
lius  populi  reriarguens  lnsipieutiam.qui  cum  irato 
Ueo  molitur  sibi  acquirerehominem  uuxiliatorem 
incurnt  eumdem  Dei  ulturem,  qui  desertores  De1 
ducat  in  eaptivilatem,  tanquam  beo  juraverit  facere 
ultiunem.  Idcirco  dicit  :  Qaoniam  ego  qaasi  lesena 
Ephraim,  el  quasi  catulus  leonis  domui  Judn.  Et  est 
sensus:Licet  perrexerintad  Assur,  et  munera  mi- 
serint  illi,  ut  illos  liberaret  tamen  sanare  eos  non 
poterit,  nec  solvere  vinculum  captivitatis  eorum. 
Ostendam  enim  quod  meadversante  vanum  sitomne 
humanum  consilium,imo  quod  irato  me  spes  posita 
in  homine  vertalur  in  contrarium,dum  abillisca- 
ptivi  ducenlur.quos  sibimet  paraverant  habere  re- 
fugium,et  quia  vindex  Deus  hoc  egit,  Deus,  inquam 
boc  agere  consuevit,  ut  ad  quem  confugit,ab  eodcm 
potissimum  capiaiur,  atque  elidatur  is  qui  a  Deo 
refugiens  atque  recedens  ad  hominem  confugit,sive 
daemonum  in  simulacris  auxilia  rcquirit.  Verum- 
tamen  quod  prolinus  ait :  Ego  ego  capiam,ct  vadam, 
tollam,  et  non  est  qui  eruat,  in  bonam  uccipere  par- 
tem,  pulcherrimum  atque  rationabile  est.  Nam 
postmodum  ipsi  qui  a  Domino  capiuntur,cujus  uli 


sciemus,  sequeiwrque,  ut  cognoscumus  Dontinum. 
Salvator  noster  Christus,  qui  ha?c  loquitur,  sic  fe- 
cit.  Cepit  nos  et  abiit,  quemadmodum  dicit  :  Ego 
ego  capiam,  et  vadam.  Capiens  namque  naturam 
nostrum,  id  est  homo  factus,  ti-ansivit  ex  hoc 
mundo  per  passionem  morlis.  Unde  et  ejusevan- 
gelisia  dicit :  Sciens  Je^us  quia  vernt  hora  ejus,ut 
transeat  ex  hoc  mundo  ad  Putrem  (Joan.  vim. 
Item  :  Sciens  quia  a  Deo  exivit,  et  ad  Deum  vadil 
(ibid.).  Deinde  cum  taliler  isset,  tulit  praedam  in- 
ferni.quen  admodum  dxerat :  Cum  fortis  armatus 
custodit  atnum  suum,  in  pace  sunt  omnia  qux  possi- 
det.  Si  autem  fortior  ilto  superveniens  viceril  eum, 
universa  urma  ejus  nuferct,  in  quibus  confidrbat,  et 
spolia  ejus  distribuit  [Luc.  xi).  Cum  ergo  dixisset  : 
Ego  ego  capiam,  et  vadam,  bene  coniinuo  sub 
junxit  :  Tollam,  et  non  esl  qui  eruat.  Ac  si  dicat  : 
Ego  naturam  hominis  assumam,  el  ad  mortis  pas- 
sionem  vadam,  et  electos  meos,  nemine  valente  re- 
sistere,  de  inferni  claustriseripiam,  ego  illa  leaana, 
ego  ille  caiulus  leonis.quem  longe  ante  Jacob  pa- 
triarcha  intuens.  dixit  :  Catulus  leonis  Juda  ud 
prxdam,  fili  mi,  ascendisti.  Dequiescens  accubuisti  ut 
leo  et  quasi  lexna  (Gen.  iv).  His  peractis,resurgens 
ex  mortuis,  abiit  in  ccelum  unde  veneial,  et  sedet 
ad  dexteram  Patris.  Postquam  ergo  dixit  :  Ego  ego 
capiam,rt  vadam,  totlam,  et  non  est  qui  eruot,  bene 
coniinuo  subjunxit  :  Vadens  revertar  ad  locum 
meum.  Locus  quippe  ejus  est  ille  sedes  mnjestatis, 
ille  concessus  Dei  1'alris,  ubicaptivam  duxit  capli- 


que  captura  bona  est  et  salubris,   taliter  dicunt  :  "  vitatem  (Psal.  lxvii),  quam   cepit  ubi   peregrinam 


Venite  et  reiertamur  ad  Dominum,  quia  ipse  ce/iil, 
el  sanabit  nos  (Ose.  vi).  Igitur  secundum  bonam 
captivitatem,  de  qua  et  in  psalmo  scriptum  est  : 
Aseendistiin altutn,  cepisti caplivitatem  (Psal.  lxvii), 
sive  ascendens  in  altum,  captivam  duxil  capiivita- 
tem,  locura  prssentem  pertrhctemus.  Recitatis  ha- 
clenus  peccatis,  et  demonstraio,  quod  Deo  propter 
eadem  peccata  irato  salvare  sive  sanare  nemo  pos- 
sit,  tandem  seipsum  Salvatorem  venturum  ad  sa- 
nandum  eos,  qui  ad  ipsum  conlugiunt,  hoc  modo 
repromittit :  Ego  Ego  capiam.  Ego,  inquam,  quasi 
lesena  Ephraim,st  quasi  catulus  leonis  domui  Juda, 


collocavit  naturam  hominis,  cujus  origo  non  cce- 
lum,  sed  terra  ;  cujus  patria  sive  locus  originalis 
non  altitudo  ccelorum,  sed  pulveris  e\iguitas  est, 
Ad  illum  locum  reversus,  faciem  suam  ab  illo  po- 
pulo,  cui  hsec  Scriptura  loquilur,  abscondit.  donec 
plenitudo  gentium  subintroeat,  et  sic  omnis  Israel 
salvus  fiat.  Cum  ergo  dixissel  :  Vadam  et  rcuctar 
ad  locum  meum,  bene  continuo  subjunxit  :  Donec 
deficiatis,  et  quxralis  jaciem  meam.  Donec  defiriatis, 
inquit,  illa  nimirum  defectione,  qua  illos  nondum 
delecisse,  Apostolus  gemens  dicit :  Ignorantes  enim 
justitiam  Dei,  et  suam  quxrentes  slatuere,  juslitix 


91 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


92 


Dei  non  sunl  subjecli.    Finis  enim   legisChristus  ad  k  est.hoc  ipsura  ascribimus.quod  suscitabit  nos.  Ita 


justuiam  omni  crerienli  (ftom.  x).  Quod  ergo  dicit  : 
Donec  deficiatis,  et  quatratis  /aciem  mcani,  iilein  est 
ac  si  dicat :  Donec  desinatis  velle  vestram  statuere 
justitiam,  et  gloriariin  operibus  legis,  et  credatis 
in  me,  solam  quaerentes  justitiam  Dei,  justiiiam 
fidei.  His  diclis  protinus  de  omnibus,  tam  Judaeis 
quam  gentilibus,  quicunque  |ioenitentiam  acturi,et 
in  Christum  credituri.et  per  fidem  ejus  erant  justi- 
ficandi,  idem  ipse  dicit  :  ln  tribulatione  sua  mane 
consurgenl  ad  me.  Subauditur  dicentes  : 

Cap.  VI.  —  Venite,  et  rcvertamur  aJ  Dominum, 
quii  ipse  cepit  et  sanabil  nos  ;  perculiet,  el  curabit 
nos.  Vivificabit  nos  posl  duos  dies,  in  die  tertia  sus- 
citabit  nos.  Hoc   lecisse,  hoc    dixisse    primum   Ju- 


sanati  et  curati,  id  est  anima  et  corpore  vivificati 
atque  suscitati.  Vivemus,  ait,  in  consprelu  eju<,  id 
est  immortales  erimus  :  neque  enitn  ultra  mori  po- 
terimus  propter  conspectum  ejue,  quia  videbimus 
eum  sicuti  est,  ct  inde  simiies  ei  erimus  [I  Joan.  m). 
Tunc  sciemus,  sequemwque,  ut  cognoscamus  Domi- 
num.  Sciemus,  inquam,  et  cognoscemus,  non  sicut 
nunc  ex  parte.sed  perfecte.Nam  hinc  et  Apostolus 
ait  :  Ex  purte  enim  cognoscimus,  el  ex  parte  prophe- 
tmnus.  C.um  autem  venerit  quod  perfeclum  est, 
evaruabitur  quod  ex  parte  est  (I  Cor.  xm).  Item  : 
Videmus  nunc  per  speculum  in  xnigmate,lunc  aulem 
jarie.  ad  [uciem  {ibia.)  Nunc  cognoscoex  parte,  tunc 
autem  cognoscam  sicut  etcognitus  sum. Sequemur, 


d.eos,  deindegentiles,    poslquam  ivit  Christus,  et  0  'n'luit-  Qu0   sequemur  ?  Nimirum   ad   vitffi  fontes 

reversus  est   in    locum    suum,    id    esi,    postquim 

ascendit  in  ccelum,manilestum  cst.  Dato  enim  Spi- 

ritu  sanctoapostolis.et  loquente  Petro  ad  populuin, 

compuncti  sunt  corde,tt  dixerurd  ad  eum,et  ad  reli- 

quos  aposlidos  :  Quid  faciemus  viri  fratres  ?  Pelrus 

vero  ait  nd  illos  :  Putnitentiam  agite,    et  baplir,etur 

unusquisque  vestrum  (A~.l.  \i).  In  illa  tribulatione, 

id  est  in  illa  compunctione  et  pcenilentiae  actione. 

consurrexerunt  ad  Dominum.et  consurguut  usque 

hodie  mane,id  est  transacta  et  depulsa  infidelitatia 

nocte,[ab  aclis  tenebris  ignorantiae.  Ita  consurgen- 

tes,   dicunt  :    Veniie,   el  revertamnr  ud  Dominum. 

Praedicant  enitn  aliis   Christum,  qui  illum  cognove- 

runt,nec  sua  tantumcontenli  salute,  aliis  quoque  ut 


aquarum,  sicut  alius  propheta  dicit  :  Quia  miserator 
corum  reget  eos,  et  ad  vitas  fontes  aquurum  pctubil 
eos.  (Jsrt.  xlix).  Et  in  Apocalypsi  legimus  :  Quoniam 
agnus,  quiin  medio  throni  est,  reget  xllos  el  deducet 
eos  ad  vit,T  fontes  aquurum  (Apoc.  vn).  Quod  idem 
est  ac  si  dicat  :  Videndo  vel  conspiciend"  Deum 
immortales  erunt.  Hoc  dicent  invicem  se  cohortan- 
tes,  hoc  dicent  apostoli  vel  nposlolici  viri  populis 
praedicantes.etsubjungent :  Quasi dduculum  prsepa- 
ralusest  egressus  ejus.  Ac  sidicant:  Quoii  dicimus, 
quia  ipsecepil,et  sanabit  nos;  non  in  angelo  gestum 
est,  sed  sicut  diluculum  acunctis  videtur  et  latere 
non  potest.et  ad  hoc  venit  ut  videatur.imo  ut  illu- 
minet;  itaegressus  ejus,  quo  de  suis  invisibilibus 


salventur,verbum,salutis  pn-edicare  satagunt.Quod   „  ad  visibilia  nostra   egressus  est,    cunclis  innotuit 


est  illn d  verbum?  Quia  ipse.  inquiunt,  cepit,  et  sa- 
nabit  nos  ;  perculiel,  et  curabit  nos.  Magmticentius 
atquebreviusverbum  salutis  hnjus  edici  non  potest, 
Totusquiconver.sionisadChrislumetChristianaefidei 
fructus  est.bic  paucis  verbiscomprehensusest,  scili- 
cetutraqueresurrectio,quaresurgimusperChristum, 
prima  aiiimarum,  secunda  corporum.  Cum  enim 
39  dicit,  quia  ipse  cepit,el  sanubit  nos,  sensus  iste 
est  :  Quia  ipse  nostram  naturam  suscepit,  et  a 
pecciitis  nostris  salvos  faciet  nos,secundum  nomen 
suum,quod  est  Jesus.id  est  Salvator,  quamvis  au- 
tem  vos  credentes,  et  in  nomine  suo  baptizatos  jam 
sanaverit.adhuc  lamen  percutiet,  etdeinde  curabit 
nos,id  est  sententiam  mortis  hujuscorporis,de  qua 
dixit :  Quia  pulvis  es,et  in  pulverem  reverleris  (Gen 


cunctus  orbis  audivit,  nec  est  qui  sede  ignorantia 
excusare  possit.  Hoc  est  quod  Psalmista  quoque 
dirit  :  ln  sole  posuit  tabemaculum  (Psid.  vm),  id 
est  in  manifesio  exhibuit  humanitatem  suam.  Ac 
deinceps  :  Nec  est,  qui  se  abscondat  a  r.olore  ejus 
(ibid.),  quia  videlicet  omnibus  tam  Judaeis  quam 
gentilibus  auditus  est  adventus  ejus,auditaest  prae- 
dicatioEvangelii  ejus.  Addunt  adhuc  :  Et  veniel  no- 
bis,quasi  imber  temporaneus  etserotinus  terrx.  Juxta 
litteram,  temporaneus  imberiUa  e^t  pluvia  quae  ja- 
ctis  seminibus.a  Deo  datur  terr.r  Palssstinorum  ut 
infusa  calescant  semio&.Serotina  autem  illadicitur, 
quae  ad  maturitatem eosdem  perducit  fructus.Piqui- 
dem  terra  illanon  ita  frequenter,ut  nostra,deccelo 
accipit  pluviam,  sed  lantum  bis  in  anno. 


iii),  super  nosdimisit,et  ita  liet :  sed  deir.decurabit  D      Spiritualiter    pluviam  sive   imbrem   utramque, 

videlicet  temporaneum  et  serotinum,intelligi  opor- 
tet  et  sancta  prophetica  atque  apostolica  scriptura 
est.  Prophetica  namque  scriplura  ipsa  est  imber 
temporaneus  ;  quia  sicut  serotino  imbro  infusa 
coalescunt  semina,  ita  haec  promissionem  Christi 
venturi  qu»3  ad  Abraham  facta  est,  Irequenti  dccla- 
mationeexspectabilem  faciebat.Porroevangplicavel 
apostolica  scriptura  imberserotinusest  ;  quia,sicut 
serotino  imbre  Iructus  ad  maturilHtem  perducun- 
tur,  itn  scriptura  ha?c  jam  advenisseChristum  con- 
firmal.de  quo  prophetae  vaticinabantur.  Igitur  et 
venient,  inquiunt,  nobis  quasi  imber  lemporaneus  et 


nos,  id  est,  in  novissimo  die  carnis  resurrectione 
resurgere  faciet  nos,  qui  resurrectione  ar.imae,  id 
est.remissione  peccatorum  sanavit  jam  etvivere  fe- 
cit  nos.  Hinc  est  illud  quod  Apostolus  dicit  :  Cor- 
pus  quidem  mortuum  (Rom.  vui),  id  est  certissime 
moriturum  est  propter  peccatum,spiritus  vero  vivit 
propterjustificationem.De  illa  resurrectinnecarnis, 
quae  secunda  est,  cootinuo  dicit  :  Viviftcabit  nos 
posl  dufls  dies,in  die  lertia  suscilabit  nos.  Et  est  sen- 
sus  :  Vivificabil  nos  in  novissimo  die,  vita  vel  resur- 
reclione  carnis,quam  persona  sua  mortuus  propter 
nos,  quia  resurrectioni  ejus,  quae  die  tertia  facta 


93 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  OSEE  LIB.  II. 


94 


serotinus,  id  est  talis  et  taliter  veniet  nobis,  vel  ta-  A  Suscitabo    semen   iuum  post  te.   quod  egredietur  de 


liter  nobtscum  faciet,  sicut  utriusqne  scilicet  Novi 
ac  Veteris  Testamenti  scripturte  testilicanlur.  H*c 
nbi  liixit  di!  illis  qui  erantcredituri  el  lidem  adven- 
lus  ejus  receptun,  contestim  adeos.quos  non  esse 
credituros  praescivit,  convertitur,  et  dicit:  Ouia/a- 
ciam  iibi,  liphraim,  quid  faciatn  tibi,  Juda  ?  Miseri- 
cordia  vestra  quusi  nubes  matulina  elquasirosmane 
pertrunsiens.  Sic  nimirum  pntriarcba  Isnac  cum 
iilium  suum  Jacob  benedixit,et  proinde  Esaufrater 
ejns  ejulatu  magno  fleret,  dieens  :  Nunquid  nonre- 
ssrvusti  ct  mifii  benedictioneml  Rcspoudil  et  dixit  : 
Dominum  tuum  iltum  conslliui,  et  omnes  fralres  ejus 
scrvituti  iltius  subjugavi,  jrumento  et  vino  '■tabitivi 
eum,  et  tibi  posl  hxc.fili  mi,  quui  faeiam  ?  Ac  dein- 


ulero  tuo.  et  firmibo  regnum  49  ejv s.  Ipse  mdifica- 
bit  domum  nominimeo,  et  stabiliam  Ihronum  regni 
ejus  usquein  sempiternum  (II  Reg.  vn).  Igitur  ethic 
postquamsecundum  magnammisericordiamdictum 
est  de  liliis  promissioms  sje  lidei :  lu  tribulatione 
sua  mane  consurgent  ad  me,dicentes  \Venile  etre- 
vertamur  ad  Dominum,  quia  ipse  cepil  et  sanabit 
nos,  percutiel  elcwabil  nos,  eic.,confestim  ad  lilios 
carnis  taoquam  ad  Esau  conversus.  Quid,  inquit, 
faciam  tibi,  Ephraim  ?  quid  faciam  tibi,  Jitdal  Mise- 
ricordia  veslra  quasi  nubes matutina,etquasi rosmane 
perlransiens.  Ac  si  dical  :  Pupuloelecto.cujus  typus 
erat  Jacob.magnam  miscricordiam.magnam  conse- 
quenle  bcnedictionem  habendo  fidem  seminisAbra- 


ceps  :  In  oinguedine  lerrx   el  in   rore  coeh,  desuper  g  hae,  quod  estChnslus,  vobis  filiis  carnis,  qui  tan- 


eril  benedictio  tua  (Gen.  xxvn).  Profecto  ille  Isaac 
typum  Christi  gessit;  duo  vero  fihi.de  quibusjam 
dictura  est,  formam  prsetulere  mysticam  utriusque 
populi  scilicelet  ejus  qui  tantummodo  generatioue 
carnis,  etejus  qui  imitatione  fidei  semen  ejusAbra- 
hae.  Et  illic  Isaac  in  lypo  Ciiristi  dicit  agrestifilio: 
Et  lilii  posl  hxc,fiti  mi,ulira  quid  /ru'iam?statimque 
invenit  quid  faciat,  dic\lque:In pingurdine  lerrx,et 
in  rore  cieli  desuper  erit  benedictio  tua,  et  hio  Chri- 
slus  in  prophetia  dicit  carnalibus  lsraelitis  sive 
carnalibus  Judreis.quicunque  liliicarnis  et  non  filii 
sunt  promissiocis,  quid  faciam  ubi,  Ephiaim  i  quid 
faciam  tibi,  Judal  statimque  invenit,  vel  scit  quid 
facial,  duni  dicit :  Misericordia  vtstru  quasi  nubes 
matulina,  el  quasi  ros  mane  periransiens.  Misericor- 
dia  haec  parva  illa  est^quam  intendens  ille  :  Inpin- 
guedine,  inquit,/ei'r<z,,ei  in  rore  ca.li  desuper  erilbe- 
nediclio  fiui.Parva  namque  mise:'icordia  estlcmpo- 
raliumsive  corporaliumabunduntiarerum,quarum 
omniuni  summa.illic  pinguetudineterra;  et  rorecceli 
comprehensa  est.  Porro,  misericordia  raa.na  illa 
est  benedictio  qua;  simplici  Jacobindomo  habiUnli 
data  vel  effusa  est  secundum  verba  haec:  Ecce  odor 
fihi  meisicut  oior  agri  pleni,  cui  benedixil  Domi- 
nus.  Et  deinceps  :  Et  strviant  libi  pepuli,  et  adorenl 
te  tribus.  Eslo  Dominus  fralrum  tuorum.et  incurven- 
lur  anle  te  filii  matris  tuw.  Qui  maledixeril  tibi,  sit 
ille  multdiclus;ei  qui  benearxerittibi.benedictionibus 
repleatur.  Sic  namque  benedicendo,  ma.u-uam  ille 
misencordiam  iinpiecabafur.e  un  scihcet.ut  dese- 
mineejus  Christus  nasceretur.  Proinde,qna  mise- 
ricordiarum  tanta  differen.ia  est,idcirco  Uavid,qui 
utique  minorem  misericordiam  fueral  consecutus, 
in  pinguedine  terrx  et  in  rore  crnli  desuper,  utpole 
rex  dives  et  inclytus  cum  dixisset  :  Miscrere  mei, 
Eeus,  statimque  addidil,  secundum  magnam  mise- 
ricordium  tuam  (Psal.  L).Fn  quo?Nimirum  in  eo.ut 
nequaquam  promissioneChrislideseminesuo  nasci- 
turi  fruslraretur,  propter  causam  Uriae  Eihffii.Num 
inde  est  quod  poslraodum  dicil,  utjusti/iceris  in 
sermonibus  luis,  subauditur  miserrre  mci,  conser- 
vando  mihi  misericordiam  magnam  'juam  promi- 
sisti.Jam  enim  illi  repromiserat  Chriatum  dicendo: 


quam  Esau  tardatis  et  foris  vagamini,  post  hxc 
ultra  quidfaciam  ?  In  pinguedine  terix  ft  rore  ca-ii 
desuper  lueris  hactenus  benediclio  vel  misericordia 
vestra  ;  sed  nunc  eadem  ipsa  properante  captivitate 
cerlranseat,  sicut  pertransil  matutina  nubes.et  in 
meridie  sivevespera  jam  nonest ;  et  sicut  pertransit 
ros,  qui  cum  mane  heibam  operuit,  orto  sole  velo- 
citer  disparet,  et  jam  non  est.  Sic  enim  contingct, 
qui  manecompluti  estis^tmalutino  rore  maduistis, 
id  estqui  prssentem  lielitiam  et  tantummodo  ca- 
duca  prasentis  sajculi  hona  requisistis.  Nunes  ve- 
stra  pertransit,  et  ros  ve>ter  orto  sole  siccatur,  id 
est  laetitia  vestrain  tristitiam  vertetur.et  deliciaeve- 
straa  inlulurum  noninvenientur,  ubi  verussol  Cliri- 
stus  in  virtute  sua  lucens  in  mendie  con-picietur. 
Propter  hoc  doluvi  in  prophetis.et  occidi  eos  in  verbis 
oris  mei  Propter  hoc,  inquit,  videlicet  quiavostan- 
tummodo  rerum  temporalium  matutinam  nubem, 
roremque  trHnsifurium  requiritis,  ct  gloriam  Dei 
regnuinque  futurum  non  attenditis,  ego  dotuvi,  id 
est  multas  percussiones  feci  in  prophetis,qui  vobis 
secundum  vestram  intentionem  adulati  sunt  et  ap- 
plauserunt,  videntes  vana  et  loquentes  mendacia. 
Quales  utique  fuerunt  prophet.-e  Baal.  Et  illisnam- 
que,  sicut  in  Regum  libris  legimus,  Elias  Tbe^by- 
tes,  ccccl  vircs  una  die  interfecit  illl  Rg.  xvm), 
itemque  magnam  illorum  multitudinem  percussit 
Jehu,  qui  doiuum  Achab  subvertit  (/('  I\eg.  x).Hoc 
totum  factum  est  ad  imperium  Domini  :Mcircocum 
dixisaet  :  Doiavi  in  prophelis,  protinus  addidit,  oc- 
cidi  eos  in  verbis  oris  mei.  Hoc  recte  factum  est,  ut 
qui  propter  lucrum  temporale  et  ut  alius  propheta, 
propter  pugillum  farins(£iecft.xni),non  solumma- 
gnam  Dei  misericordiam  reliquerant,  sed  et  popu- 
larem  turbam  secun,  devocabant.  Primum  inipsis 
dolaretur  et  occideretur,el  deinde  poiiulus  in  capii- 
vitateir.  duceretur,  matutina  misericordia,  de  qua 
jam  dictumesl,et  quasi  transitorio  rorefrustraius. 
Quam  juste  hcec  facta  sint  vel  liant,  nunc  toto  in 
orbe  scitur,  ubicunque  lux  veritatis  est.  Sequitur: 
El  judiciu  mea  quasi  lux  egredientur.  Et  est  sensus: 
feicut  caligantes  ln  nocte  oculos  lux  succendens  il- 
luminat,  sic  illis  qui  hactenus  in  nocte  ignorantisa 


95 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


96 


fuerant,  annuntiata  judicia   haic  perspicua  erunt,  A.  se  voluisse  illa  quam  commemoravimus  evangelica 


ul  dicant :  JuUicia  Domini  vera.  justificata  in  se- 
melipta  (Psal.  xvmJ.Kgredientur  igitur  judiciamea 
quasi  lux,  id  est  quod  voluerim  aut  quid  ulile  esse 
judicaverim  ego.manilestius  cognoscetur.  Quidcst 
illud  ?  Ait :  Quia  misericordiam  volui,  et  nonsacri- 
ficium,et  scientiatn  Dei  plusquam  holocaustumMujus 
suaesententiao  mcmor  Dominus  semelet  iterumapud 
Mattheum  invenitur.  Ubi  enim  diseumbpnte  eo  in 
domo  ejusdem  MatthaM  murmurabant  Pharisaei, 
dicentes  ejus  discipulis  :  Quare  cum  publicanis  et 
peccatoribus  mnnducut  maghter  vesterl  fion  est,  in- 
q ui i,  opns  valentibus  medico,  sed  male  habentibus 
(Mattk.  i.x).Statiiriquesubjungit:EttHZw  autemdiscile 
quid   sit:   Hiserieordiam    volo,    et  non   sacrifirium. 


prolocutione.Ubi  enim  peccaturem  sive  pulilicanum 
recipiens  Matthaeum  dicit,  eunles  di>cite,  quid  est, 
misericordium  volo  et  non  sacrificium,  illum  paten- 
ter  misericordiam  se  requisisse  significat,  qua;  im- 
penditur  circa  curam  animarum.Ubi  vero  discipu- 
los  suos  esurienles,  etSabbato  spicas  vellentes  a 
Sabbati  violaliune  del'endit,dicens :  Si  aulem  scire- 
tis  quid  est  Misericoriiam  volo  et  non  sacificium, 
nunquam  co;idemn»sseiis  innocentes  istos.lbi  pro- 
fecto  misericordiam,  quae  proximis  in  corporum 
necessitatibus  impenditur,  sese  voluisse  testatur. 
Igitur  judicia  Domini  verasicut  lux  manilestasunt, 
et  causa  cadit  carnalis  Israel  sive  Ephraim  et  car- 
nalis  Juda  ;quia  certatim  sacrilicium  olferuntquod 


Hon  enim  veni  vocare  justos,  sed   pcccatores  (Mallh.  JJ  Dominus  non  vult,  et  viscera  misericordiae  non  ha- 


ix).  Item,  ubi  discipulis  ejus  esurientibus  et  spicas 
Sabbato  vellentibus  atque  manducantibus,  cum 
dixissent :  Ecce  disripuli  tui  faciunt  quod  non  licet 
cis  ficere  Sahbitis.  Ait  post  alia  :  Si  autem  sciretis 
quidest,  misericordiam  volo,  etnon  sacrificium,aun- 
quam  condemnassetis  innocentes  isios.  Ergo  cum 
dicitin  hoe  propheta  :  Quia  misericordiam  volui  et 
non  sacrificium, dignam  suorum  reddiditcausam  ju- 
diciorum,  cur  suprainter  catera  dixerit,  in  gregi- 
bus  suis  et  in  armenlis  suis  vadent  ad  quxrcndum 
Dominum,et  non  invement  eum, quia  videlicet  neque 
secundum  corpus.neque  secundum  animammise- 
reri  noverunt  proximis,  prompti  sacriflcatoresgre- 
gum,  immt.latores  armentorum.  Nam  utramque 
misericordiam,  scilicet  corporis  et  animse  testalur 


bent  qnam  Doininusvult;quia  holocausta  multipli- 
cant  quae  Dominus  non  requirit,  et  scientiam  Dei 
negliguntin  qua  Dominuset  creaturam  rationalem 
voluitsemper  et  vult  exerceri.Non  acquieveruntvo- 
luntali  ejus,  non  exsecuti  sunt  ea  quae  ille  voluit, 
scilicet  misericordiam  et  scientiam  Dei.  Ho:  est, 
quod  continuo  subjungit :  Ipsi  aut<m  sicut  Adam 
transgressi  sunl  pac.tum,  ibi  pixvaricaii  sunt  in  me. 
Et  est  sensus  :  Ipsi  aulern  et  peccaveruut.et  pecca- 
tum  suum  persuperbiam  delendendomihiquecon- 
tradicendo,  contra  semetipsos  et  contra  posteros 
suosimmisericordes  et  crudelesexstiterunt.Sedjam 
in  isto  secundi  hujus  voluminis  finem  facientes, 
sequentis  initium  ab  hoc  eodem  capitulo  suma- 
mus. 


LIBER  TERTIUS. 


41  In  Canticis  car.ticorum  dile.clus  amicae  suae 
loquitur  :  OsUnde  mihi  faciem  tuam,  amica  mea, 
s/ieciosa  mea,  columba  mea,  sonel  vox  tua  in  au- 
ribus  meis.  Vox  enim  lua  dulcis  et  facies  tua  decora 
(Cant.  n).  Vocis  sive  locutionis  ejusmodi  nunc 
oppurtune  reminiscimur,  quia  videlicel  salvo  al- 
tiori  ccelestisgrati.H  vel  amoris  gradu,  in  quo  di- 
lecius  Christus  et  amica  ejussanctaEcclesiacogno- 
scitur.nimirumsapientis  cujusque  aniinus  dilectus 
et  sancla  Scriptura  amica  vel  dilecta  est  illius  qui- 
cunque  talis  est,ut  veraciter  testimonium  sibi  per- 
hibeat  conscientii.quod  sancta;  Scripturae  pulchri- 
tudinem  veram  et  verilatem  pulchram  diligat.Illius 
namque  verba  sunt  h;i'c  :  Dixi  sapientias,  soror  mea 
es,  etprudenliam  vocavi  amiram  meam  (Prov.  vn). 
Dicit  ergo  nunc  animus  studiosus,  et  ipsa  Scriptu- 
rae  prssentis  admonet  difficultas,  ut  dicat  : 
Ostende  mihi  faciem  tuam,  sonet  vox  tua  in  auribus 
meis.  Vox  enim  tua  dulcis,  et  fucies  tua  decora. 
Sanctae  hujus  Scripturaj  facies  nonnisi  sapienti 
unquam    ostensa   est,    et  vox  ejus  nonnisi  in  au- 


ribus  diligentis  unquam  sonuit,  neque  alius  scire 
meretur,  vox  ejus  quam  dulcis.et  facies  ejus  quam 
decora  sit.  Dicit  enim  ille  qui  scripsit:  Quis  sa- 
piens et  intelliget  ista,  intiiligens  et  scielhxcl  (Ose. 
xiv.)  Igitur  semen  hujus  dulcedinis  atque  decuris 
auctorem  spiritum  propitium  habere  operantes, 
dileclam  hanc  sive  amicam  instantur  ccepto  itineie 
sequamur,  ut  lacieiu  ejus  videre  et  vocem  audire, 
id  est  et  intentionem  ejus  sentire,  et  verum  ejus 
sensum  inspicere  mereamur.  Cum  dixisset  in  huc 
D  propheta  Dominus  :  Quia  misericordiam  volui,  et 
non  sacrificium,  ct  scientiam  Dei  plusquam  hulo- 
caustum,  continuo  subjunxit :  Ipsi  autem  sicut 
Adam  transgressi  sunl  pactum,  ibi  procvirieuli  sunt 
in  mc.ka  isto  rursus  capitulo  po|.uli  peccata  incipit 
declamare.  Unde  et  hic  ad  memoriam  revocandum 
est,  quia,  sicut  superius  jam  diximus,  septies  hic 
propheta  gentis  suae  peeeatricis  [.eccata  percutit, 
totidemque  vicibus  in  adventum  sive  sacramentum 
Filii  Dei  sermo  ejus  recurnt,  singulosque  cursus 
in  eodem  terminat,  nimirum  sapienti  atque  intel- 


97 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB  II. 


ligenti,  quia  ha?c   scire    meretur.    Illud    innuens,  A.  consecratum.  Erat  enim  et  civitas  fujiitivorum.  Sed 

quanto  celebrior,  tanto  idololatnae  et  malorum  om- 
nium  pnncipium  fuit.  Et  quia  isti  idola  primum 
consecrarunt,  vel  maxime,  sicut  praesens  teslatur, 
in  malum  adjuverunt ;  idcirco  primi  ab  Assyriis 
capti  et  in  captivitatem  ducti  sunt.  Porro,  Sichem 
civitas  in  confinio  decem  tribuum  42  et  duarum, 
quae  postea  Neapolis  appellata  est,  unde  transitus 
erat  lsraelitis  in  Hierusalem,  ubi  solummodo  lice- 
bat  victimas  immolari.  Tribus  ergo  temporibus, 
quibus  secundum  legis  praeceptum  populus  ad 
templum  Domini  ascendere  debebat,  sacerdotes 
illorum  ponebant  in  itinere  latrones  qui  insidia- 
rentur  pergentibus,  ut  magis  vitulos  aureos  in  Dan 
et  in  Bethel,  quam  Dominura  adorarent  in  Hie- 
rusalem,  et  quos  revocare  non  noterant,  in  eadem 
via  interficiebant.  Sacerdotum  illorum  particeps 
nunc  dicitur  Galaad,  videlicet  eo  quod  Galaaditae 
conjungendo  se  iniqua  lcederatione  et  cooperando 
sacerdotibus  in  interfeclione.  Sensus  igitur  iste 
esl :  Si  quseras  cur  dixerit,  ipsi  aulem  transgressi 
sunt  pactum,  sicut  Adam,  qui  utique  non  per  igno- 
rantiam,  sed  scienter  per  arrogantiam  peccavit,  el 
peccatum  suum  adversus  Ueum  sese  corripientem 
proterve  defendit.  Ecce  affectura  sive  opus  manife- 
stum  habes  raalae  defensionis.Nullum  denique  ma- 
nifestius  defensionis  est  experinientum,  quam  illos 
interficere,  quibus  admissum  non  placet  communi- 
ter  suscipere  peccatum. 

Locus  interfectionis  erat  Galaad,  mira  perversio- 
ne,  mira  supplantatione.  Debuerut  namque  civitas 


quod  justificari  et  a  peccatis  liberari  aliter  quam 
per  gratiam  vel  fidem  Christi  nemo  possit.  Hao 
vice  prima,  quam  nunc  usque  tractavimus  sic 
incoepit:  Non  est  enim  veriias  el  nun  est  mise- 
ricordia,  et  non  est  scientia  Dei  in  terra.  Tandem 
in  personaChristi  venturi  dixit:  ln  tribtttatione  sua 
mune  consurgent  ad  me,  etc,  el  tunc  demum  ad 
initium  redargutionis  rediit,  dicendo  :  Quia  miscri- 
cordiam  volui,  et  non  sacrificium,  et  sceniiam  Dei 
plus  quum  holocaustum,  ipsi  autem,  sicut  Adam, 
transgressi  sunt  puctum,  M  pnev^iricati  sunt  in  me. 
Cum  enim  dicit,  quia  misericordiam  volui  et  scien- 
tiam  Dei,  subaudiendum  vel  reminiscendum  est, 
quod  in  iniiio  capituli  dixerat,  non  est  misericordia, 
el  non  est  scientia  Dei  in  terra.  Nunc  itaque  ordine 
coepto  processuri,non  negligenter  praeterimus,  quia 
duo  dixit  in  versiculo  praesenti :  Sicut  Adum  trans- 
gressi  sunt,  ibi  prxvaricati  sunt  in  me.  Brevi  ver- 
siculo  et  originale  peccatura,  et  actualia  tetigit  pec- 
cata  eorum.  Dicendo  namque,  sicut  Adam  trans- 
gressi  sunt,  actualia  peccata  vehementer  accusat  ; 
quia  colentes  idola  et  caetera  lacientes  scelera,  non 
quomodocunque  peccaverunt,  non  perignorantiam 
aut  per  infirmitatera  deliquerunt;  sed  qui  nequissi- 
mus  peccandi  modus  est.scienter  peccantes,scientes 
quod  mala  facerent,  recedendo  a  domo  David  et  a 
templo  Domini,  quod  erat  in  Hierosolymis,  vitulos- 
que  aureos  colendo  peccatum  suum  defenderunt, 
contradicendo  sanclis  prophetis  quoscunque  Domi- 
nus  misit.  Unde  et  superius  Dominus    dicit  ;    Po- 


pulus  ettim  tuus  sicut  hi  qui  contradicunl  sacerioti.  C  esse  non  interficientium,  sed  ab  interfectione  libe- 


Hoc  nimirum  erat  ita  transgredi  pactum,  s!C?i<  trans- 
gressus  est  Adam.  Ille  namque  et  transgressus  est 
et  transgressionem  suam  superbe  defendit,dicendo: 
tlulur  quam  dedisti  mihi  sociam,  dedit  mihi  de 
ligno.  et  comedi  [Gen.  m).  Porro  subjungendo,  ibi 
prxvaricati  sunt  in  me,  originale  respicit  peccatum. 
lbi  namque  cum  dicit,  subauditur  in  Adam  :  prae- 
miserat  enim,  sicul  Adam  transyressi  sunl  paclum. 
Et  vere  in  Adam  prsvaricaii  sunt,  quia,  ut  Apo- 
stolus  ait,  per  unum  hominem  in  hunc  mundum 
peccatum  intruvit,  et  per  peccatum  mors,  el  ita  in 
omnes  homiues  mors  pertransiit,  in  quo  omnes  pec- 
caverunt  (Rom.  v).  Itaque  cum  dicit,  ibi  prxvaricuti 
sunl  in  me,  bene  saepe  dictus    Apostolus    huic    in 


ranlium  quempiam  lugiiivum,  secundum  lejiem 
Domini  dicenlis  :  Cumque  ullor sanguims  eum  juerit 
persecutus,  non  tradent  in  manus  ejus  ;  quia  iyno- 
rans  percussit  proximum  ejus,  nec  aute  bi<lnum, 
tnduumve  ejus  probatur  inimicus  et  habilavit  in 
civitate  illa,  done~  stet  aute  judicium,  causam  red- 
dens  fucti  suj,  et  moriatur  sacerdos  magnus  qui 
fuerit  in  itlo  tempore  (Josue  xx).  Recte  ergo  di- 
citur  ,  suppluntata  sanguine,  quia  perdito  vel  de- 
relicto  constituto  pacis,  susceperat  pro  illo  com- 
mutationem  sanguinis.  Diciiur  et  quasi  fauces  vi- 
rorum  latronum,  qu'a  videlicetsicut  latrones  in  lau- 
cibus,  id  est  cavernis  locisque  abditis  latentes,  ex- 
spolianl  praetereuntes  et  lnterliciunl ;  sic  in  ea  qus 


isto  quoque  sermone  consonat  prouhetae   causamlo  D  debuerat  esse  asilum  fugitivorum    sanguinarii    sa- 


Judaeos  et  Grasoos  omnes  sub  peccato  esse,  subjun- 
gendo  eliam  haec  :  Non  est  enim  dislinclio.  Omnes 
enim  pcccaverunt,  el  egent  gloria  Dei  (Rom.  m). 
llis  diclis,  continuo  de  peccalo  actuali  abundanlius 
ag't,  scilicet,  de  peccato  idololatria?  et  aureorum 
cultu  viiulorum,  quo,  sicul  Adam,  trunsgressi  sunt 
pactum,  ut  jam  dictum  est.  Sequitur  enim  :  Galaad 
civitas  opcranlium  idolum,  supplantata  sanguine ;  et 
quasi  faucrs  virornm  latronum,  parliccps  sacerdotum 
in  via  inlerficientium,  peryentes  de  Sichem,  quia 
scelus  opirali  sunt.  Galaad  est  civitas  sita  trans 
Jordanem  in  tribu  Gad,  in  quaidolum  primitus  est 


cerdotessimplicitati  popu  li  insiliantes  exspoliabant 
eos  fide,  interficiebant  mente,  quos  decipere  non 
poterant  veslibus  privabant,  corpore  necabant.Pro 
tanto  scelere  propheta  dolens,  exclamat :  In  domo 
tsrael  vidi  horrendum.  Ibi  fornicatus  est  tphraim, 
contaminatus  esl  hrael.  Quid  enim  magis  horren- 
dum,  quid  magis  exclamatione  dignum  qua  n  istud 
accidisse.non  in  qualicunque  gente  aut  natione,sed 
in  domo  Israel,  in  gente  Dei,in  parte  Domine.sicut 
Moses  loquitur  :  Pars  autem  Domini  popuius  ejus, 
Jacob  funiculum  heereditalis  ejus  ?  (Deut.  xxxn.) 
Denique  gentis  alterius  peccatum  in   idolia   error 


99 


RUPERTI  ABBAilS  FUITIENSIS 


100 


est.  Israelis  autem,  qui  veri  et  unius  Dei  notitiam  A 
habuit  legemque  acccpit.  lale  peccalum  horror  cst. 
Prnptereatolies  peccalum  illiuspopuli  fornicUionem 
appellat,  et  nunc  quoque  dicit : /'u  fornicatus  est 
Eplraim,  contaminaiut  est  hrael.  Ephraim,  ut 
seepe  dictum  est,  ipse  Jeroboam  dc  trihu  Epbraim ; 
Urael  vero  decem  trihus,  qua  illo  peccante,  id  est 
vitulos  aureos  pro  Deo  sibi  faciente  contaminaiae 
sunt,  sequendo  illum.  Etenim  eicut  comtaminatur 
adulterio  mulier,  sic  derelicto  Deo  populus  ille 
cullu  idololatriae  cuntaminatus  est.  H*>c  adversus 
Israel,  id  est  decem  tribus  dicta  sunt.Sed  nunquid 
tantummodo  illis  iratus  est?  Nonnect  super  Judam 
granilis  ira,  quam  nunc  videmus,  pro  meritis  erat 
ventura  ?  St-quitur  :  Sed  et  Jwta  poue  tnessem 
tibi,  cum  convertero  captivitatem  populi  mei.  Ac  p 
si  dicat :  Dixi  quidern  in  initio  prophetici  hujus 
sermonis,  quia  non  adilam  ultra  miszreri  domui 
Isruel.  sed  oblivione  obliviscar  eorum  ;  et  domui 
Juda  miserebor,  et  salvabo  eos  in  Domino  Deo  suo, 
et  hoc  verum  est.  Nam  Israelis,  id  est  decem  tri- 
buum  captivitas,  de  terra  Assyriorum  non  revo- 
cabitur.  Tua  vero,  o  Juda,  transmigratio  de  Ba- 
bylone  est  rcducenda  post  annns  Lxx.Verumtamen 
cum  converlero  illam  captivitatem  populi  mei.cum 
reduxero  illos  in  terram  euain,  qui  ex  te  eupere- 
runt  digni  ut  reliquiae  salventur  pro  ipsorum  fide  et 
meritis  usque  ad  plenitudinem  temporis,  quo  con- 
verienda  est  universalis  captivitas  omnis  populi 
mei  per  adventum  Salvaioris  Christi,  tu,  Juda, 
none  messern  tibi  quse  secanda  erit,  id  est  mul- 
titudinem  liliorum  male  natorum,  quibus  multi- 
pliciter  pullulabis,  scito  demetemlam  esse  Roma- 
norum  gladiis,  sicutnunc,  imo  maiiisquam  nunc, 
deom  tribus  denietuntur  et  transferunlur  ab  As- 
synis.  Quam  ob  causam  ?  Quibus  pro  meritis  sive 
peccatis?  Ait : 

Cap.  VII.  —  Cum  sanare  vellem  tsrael,  revelata 
est  iniquitas  Ephraim,  et  malitia  Samarix,  quia 
operati  sunt  mendacium,  et  fur  ingressus  est  spo- 
lians,  latrunculus  foris.  Et  est  sensus  :  Cum  ad 
salvandum  Isnel  venissem,  illa  iniquitas  revelata 
est  et  illa  malitia  Judaeorura  sese  expressit,  cujus 
illa  iniquitas  Ephraim.  illa  malitia  Samarix  ty- 
pus  vel  praecursio  fuit,  quando,  relicta  domo 
David,  Jeroboam  praetulit  ;  rclicto  Domino  Deo, 
vitulos  aureos  colere  magis  elejtit.  Diligenter  pro  D 
pbetiaj  hujus  locum  hunc  quem  nunc  ingredi- 
mur  pertractare  conemur,  memores  illius  dicti  in 
tine  voluminis,  cujus  seepe  meminimus.  Quis  sa- 
piens  et  iutelliget  isla,  intelligens  et  scitt  hsc, 
et  scientes  lanta  esse  vel  talia  quaj  hic  propheiali 
oculo  praevidet  «c  prsscribit,  qualia  si  nudis  elo- 
queretur  verhis,  nimis  intolerabile  esset  audire  ho- 
mimbus  illius  temporis,  sicut  diximus  jam  in 
procemio  pra-sentis  opusculi.  Denique  peccatum 
Judffi  in  Salvaturem  cujus  sanguinem  fudii,  hic 
mystice  describit  propter  quod  talia  facta  sunt  vel 
fleri  debuerunt  in  ejusdem  excidio   gentis.  Quo 


prospiciens  hic  recte  dicat  :  Sed  el  Juda  pone 
tnessem  tibi.  Cum,  inquit,  sanare  vellem  lsrael, 
revelata  est  iniquittis  Bt  huiim.  <t  malitia  Samarise. 
Qui  nondum  sapiens  sive  intelligens  est,  qualem 
sanelua  propheliffi  spiritus  loco  jam  diclo  requirit, 
nihil  aliud  significari  hic  arbitratur,  nisi  ac  si  di- 
ctum  sit:  Cum  per  David  electum  nieum  vellem 
lsrael  instruere  ad  eognoscendum  verum  Deum.et 
ad  teneinlum  lirmitersolius  nominis  mei  cultum  le- 
gitimum,  iniquitas  filiorum  Israel  magis  exarsit.et 
maliiia  illorum  pertinacius  insanivii,  nec  anle  de- 
stiterunt,  donec  ad  pobteros  derivato  regni  guuer- 
naculo  jugum  excusserunt,  et  a  domo  recesserunt 
ejusdcm  David,  et  Deos  sibi  fecerunt  juxta  men- 
tionem  suae  iniquitatis,  juxta  malitiosa  desideria 
cordis  sui. 

Verum  ille  David  non  solum  pater  secundum 
carnem  exstitit  Salvatoris  noslri.verum  etiam  figu- 
ram  ejusdem  prastulit  in  mirabilibus  gestis.  Re- 
gnum  ejus  praeparaiio  fuit  regni  Christi,  imo  re- 
gnum  uniirn  est  Christi.et  ipsius  Davidjuxta  quod 
et  angelus  ad  Mariam  de  illo  dicit :  Ei  dabii  illi 
Dominus  Deus  sedem  Duvid  patris  ejus  [Luc.  i). 
Econtra  Jeroboam,  et  qui  illum  secuti  sunt  re- 
linquentes  David,  typum  gesserunt  Judaeorum  et 
Pharisaeorum,  qui  Christum  nejiaverunt  ante  fa- 
ciem  Pilati,  et  dixerunt  :  Non  hubemus  reyem 
nisi  Cxsarem  (Joan.  xix).  Furor  ille  quo  Chri- 
stum  condemnantes  petierunl  dimitti  sibi  Ba- 
rabbam  homicidam,  el  seditionis  auctorem,  illi 
malitiae  similis  exstitil,  qua  illi  qui  secuti  sunt 
Jeroboam,  veritatem  Dei  in  menducium  commu- 
taverunt  (Rom.  i).  Vel,  sicut  hic  scriptum  est, 
mendacium  operati  sunt,  quia  veritale  contempta, 
mendacium  in  vitulis  aureis  operati  sunt,  el  colue- 
runt.Igiturin  verbis  istis  similitudinem  paritercon- 
templemur  43  et  rem.Similuudinem  in  illiusstaiu 
temporis,  scilicet  in  eo  quod  ille  Ephraim.sive  illne 
decem  tribus  taliter  recesseruntadomo  David.Rem 
vero  in  adventu  S.ilvatoris,quaniio  Judaei  rebellantes 
veritaii,  negaverunt  eum,  et  populus  regis  hujus 
essenoluerunt.Itaque cum  dicit :  Cum  sanare  vllem 
Israel,  revelata  esi  iniquitas  Ephraim. Ponamus  ante 
oculos  mentis  et  illum  David  patrem  carnis  Cbristi, 
et  huncfiliumejus  verum  David.quia  videlicet  uter. 
que  suo  modo  Israel  sanare  voluit,  ille  psaltenum 
componcndo,  iste  carnem  Hssumendo.Nara  psalte- 
rium,  illud  manufactum  typum  fuisse  carnis  vel 
corp«'ris  Christi,  lestatur  ipse,  cum  in  psalmo  per- 
sonam  Patris  ad  eumdem  I''ilium,  dum  in  sepulcro 
corpusejus  quiescit,  loquentem  introducil  -.Exsurge 
gloria  mea,  exsurge psalterium  elcilhara  (Psal.  lvi). 
Et  ille  respondens :  Exsurgam,  inquit  ,diluculo  (ibid). 
II 1 0  psalterio  suo  manufacto  David  Israel  sanare  vo- 
luit.quia  nimirum  idcirco  verba  ccele^tia  cum  psal- 
terio  cecinit,ut  populura  tantummodo  terrenadili- 
gentem  introducerct  ad  amorem  et  suem  futuri  re- 
gni  hus3  vera  eanilas  est  cordis.  Hoc  ante  illum 
nemo  fecit,  ut  promissa  cceleslia  verbis  enuntiaret 


101 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  III. 


102 


manifestis,  aut  poenas  ignis  aeterni.  Hoc  ita  verum 
est.ut  apud  Moysen  fere  nusquam  invenias  promis- 
siones  paradis;  vel  regnum  Dei.neque  comminatio- 
nes  inlerni,  nominibus  manifestis,  praeter  locum 
unum  in  canticu  Deuleronomii,  ubi  sic  dicit:  Ignis 
succensus  est  infuroremeo,et  ardebit  usquead  inferni 
navisuma  (Deut.  xxxn).  Omnia  clausa  sunt  sub  iigu- 
ris,  et  bona  quidem  «terna  sub  nomine  terra?  Cha- 
naan.terr^equasi  lacteetmelle  manantis  ;  mala  vero 
sempiterna,  sub  nominibus  famis,  pestilentia?,gla- 
dii,  malarumque  bestiarum  reddenda  signincat  pro 
meritis.  Talis  namque  et  ita  quodammudo  puenlis 
sensuserat  carnalis  populi  in  illius  statu  temporis, 
ut  nonnisi  pitcsentiadiligere  prospera.nonnisi  prae- 
sentia  metuere  sciret  adversa.  Hinc  primus,  utjaiu 
dictum  est,  ccelestis  regni  «loriam  palenter  expres- 
sit  verbis,  addita  vi  music.ae  dulcedmis  et  ordine 
composito  divinoe  religionis,  volente  Domino  sanare 
Israel,  scilicet  ut  sano  corde  terrena  parvipenderet, 
ccelestia  majiis  desideraret:  At  vero  psaltenum  is- 
tud,  sive  haec  cithara,  cui  Pater  hoc  dixil:  Exsurye 
yloriumea,  exsurge  psalterium  et  cithara, mu\lo  am- 
plius  hoc  egit  sic  aperiendo  ossuum,  ut  Mattha>us 
scribit:  beali  pauperes  spirilu,  quoniam  ipsorum  esl 
regnum  coelorum  (Hlalth.  v),  etc.  Nimirum  haec  ex- 
specUtionicarnalisIsrael  valdecontraria  sonnerunt 
beatificando  pauperes,  mites,  lugenles,  esurientes 
ac  sitientes  justiiiam,  misericordes,  mundicordes, 
pacilicos  et  persecutionem  propter  justitiam  susti- 
nentes.  Aliter  namque  senti''bal  sarnalis  Israel, 
scilicet  beatos  esse  tantum  illos  qui  prosperarentur 
in  via  hujus  saeculi,  quibus  veraciter  ut  essent  su- 
pi>rbi,immites,sive  tyranni  ridentes,atqueexsnltan- 
tos  quamvis  in  rebus  pessimis,  inexpertes  miseria- 
rum  atqne  idcirco  nescientes  compati  miserisjuxu- 
rianies  omni  voluptate  cordis  et  corporis,  bellige- 
rantes  atque  bellicis  elatos  triumphis  valentes  per 
potentiam  quos  vellent  occidere  ac  persequi.  Pro- 
fecto  sensus  hic  ma^na  erat  iufirmitas.  Ille  autem 
sanare  volebal  Israel,  ut  sane  siperet.  Adversus 
utrumque  revelata  est  iniquitas  Ephraim,  id  est, 
persecuti  sunt  eos  omnes  illi  qui  noluerunt  sanari. 
Primum  quis  nesciat  quanla  David  ille  regni  Dei 
psaltes  adversa  perlulit,  quanla  mala  passus  est  ab 
illis?usqueadeoquo  gratis  illum  odio  habuerunt,  ut 
filiumquoqueillius  Absalon  regemsibifacerent,quia 
non  alium  habuerunt.quo  duce  consur^entes  regno 
eum  depellerent.  Mortuo  Absilon,  sccuti  sunt  Seba 
filium  Bochri,  illo  mortuo  subticuerunt  vicli  et  in- 
viti  per  sapientiam  ejnsdem  Uavid  filiique  ejusSa- 
lomonis.sed  deinde  mox  ubi  occasio  data  est  perim- 
prudentiam  Robuam,  cervices  suas  excusserunl,re- 
gemque  alium  et  Deos  alienos.id  est  vitulos  aureos 
sibi  fecerunt  (IV  Reg.  xvn).  Haec  fuit  iniquitas 
Ephraim,  et  haec  malilia  Samarias,  quia  videlicet 
Jeroboam  de  iribu  Ephraim,  manum  hoc  inique 
gessil,et  Samaria  per  quam  totum  ejus  n-gnum  in- 
lelligilur  (fuit  enim  metropolis  decem  tribuum),hoc 
ipsum  malitiose  suseepit,  scilicet  invidendo  domui 


A.  David,  invidendo  et  dedignando  tribui  Juda,  quod 
sibi  tajtum  ex  illa  tribu  reges  deberent  esse  de- 
stinati.  Uixerunt  enim  quodam  loco  \.r'\  Israel  ad 
regcm  David  :  Quare  te  furuti  sunt  frahes  nostri 
vui  Juda,  et  transduxerunl  regem  et  dominum  eius 
Jordaneml  Et  respontb-ns  omnii  vir  Juia,  quia  pro- 
pinquior,  in'|uit,  mihi  est  rex.  Et  respondens  vir 
lsrael,decempartibus,ait,  maioregosum  (II  lieg.  xix). 
Ita  commota  seditione  quidam  vir  Belial  nomine 
Seba  (ilius  Bochri  cecinit  buccina,  et  ait :  Non  esl 
nobis  pars  in  Duvid,  neque  hxreditas,  in  filio  Isai 
(II  Reg.  xx).  Denique  ex  dictis  et  factis  hujuscemodi 
palam  datur  intelligi  quaenam  illa  fuerit  malitia  Sa- 
maria»,  de  qua  nunc  loquitur  hic ;  quia  nimirum 
scissurae  illius  causa  fuit  invidentia,  quae  veraciter 

p  malitia  dici  potest,  quia  cuncta  malitiosarum  ma- 
chinamenta  cogilationum  parit.  Maxime  vero  lunc 
iniquilas,  qurccunque  sit,  malitia  meretur  dici, 
quando  sic  se  exercft  ut  cum  sapienlia  vel  rntione 
incedere  possit  videri.Sapienter  autem  sive  rationa- 
bililer  Samaria  fecisse  sibi  videri  poterat.sequendo 
regemque  faciendo  Jeroboam  de  tribu  Ephraim, 
quia  patriarcha  Jacob  cum  benediceret  (ilios  Joseph 
Manassen  et  Ephraim,  iste  quir/em,  ait.seiliret  Ma- 
nasses.  erit  in  populos  ef  m'iltiplicabitur,  sed  fraler 
ejus  junior  mujor  illo  erit,  et  semen  illius  crescet  in 
gentes  \Gen.  xlviii).  Et  in  Paralipomer.on  legimus: 
Ruben  quiii/ie  primogenilus  erat  Isruel,  sed  cum  vio- 
lassel  torum  pnlris  sui.  data  sunt  piimogenita  ejus 
filii  Joseph  fxhi  Israel  (I  Pur.  v).   Et  quidem    plura- 

~  liter  dixil  liliis  Joseph,  sed  cum  ille.utjam  d  ctum 
est,  Ephraim  jtiniorom  priori  prstulent,  jure  sibi 
tribus  Kphraim  de  primo^enitis  videbatur  gloriari. 
Itaque  peccatum  Samarias  recedentis  a  rlomo  David 
et  invidentis  tribui  Judae.ut  ex  ea  reges  aut  princi- 
pes  deberent  germinari,rccte  malitia  debuit  nuncu- 
pari.quia  curncontra  ventatemet  rationem  ageret, 
rationis  etdivinae  auctoriUtis  patrocinio  non  carere 
sibi  visa  esl.Et  nottindum  qualiterrlixerit  huic:  Re- 
velata  esl  iniquitas  E/ihrairn  et  malilia  Samarise. 
Non  dixit,  exorta  est  sive  oriri  ccepit  iniquitas, cum 
sanare  veliem  hrael,  sed  revelata  est,  laiebat  quan- 
diu  duces  vel  principes  habebat  Israel,qui  illum  co- 
gerent  ad  cultum  Dei,  qualium  optimus  vel  maxi- 
mus  fuerat  David.  Revelabatur  autem  quando  mo. 
rientes  decedebant  illi,  sicut  quodam  loco  Scriplura 

n 

dicit  :  Cumque  Dominus  juttices  suscilarel,  in  diebus 
eorum  flectebalurmescricordin,et  uudiebal  a fflictorum 
gemitus,  et  liberatat  eos  de  caile  vastanlium.  Post- 
quam  autern  morluus  esset  judex,  reverti  banlur,  et 
multo  rnajora  facicbunt,  quam  fecerant  palres  e.orum, 
sequentes  deos  alienos  et  adorantes  eos.  Son  dimise 
runtadinventiones  suas,et  viam  durissimam  ver  quam 
ambulare  consueverant  (Judic.  n).  Eodem  modo  tunc 
revelata  est  eadem  iniquitas,eadem  malitia,quando 
decesserat  David,  quo  regnante,  non  audebat  reve- 
l,iri,imo  el  multo  majus  tunc  revel.ita  est  quam  ea- 
tenus  aliquando  revelata  fuisset.  Prius  namque  ur- 
gente  aliqua  calaniitate.etclamantibus  illis  ad  Do- 


103 


RUPERTI    ABBATIS    TUITIEXSIS 


104 


minHmcumtribularentursuscitatoSalvatorealiquo,  A  Quam  obcausam  talia  praedicantem  repulerunt.odio 


jd  est  judicebono,4.4convertebanturad  Dominum, 
etdeos  alienos  relioquebant.  Extunc  autem  quando 
sic  revelaU  est  ut  Ulos  faceranl  vitulos.nunqudm  ab 
eisdem  vitulis  recesserunt,  sicut  manifesie  de  sin- 
gulis  regibus  Scriptura  dicit,  quia  a  peccatis  Jero- 
boam  non  recesserunt.  Hanciniquitatem  sivemali- 
tiam  adhuc  propbeticus  sermo  persequens,protinus 
addit  :  Quiaoperatisi»it  mendacium.et/ur  ingres- 
su<estspo!ians,latruncutus/oris.Mendaciumqu\ppe 
sunt  operali, dicendo  de vitulis.qui  utiquenonerant 
dn.istisuntdiitui,  Israel.  quiteeduxerunt  dtterra 
jEqypti(lll Reg.s.j.\i).\&  illud  opus  ut  fieret.et dia- 
bolus  invisibiliter,  et  Jeroboam  visibiliter  operatus 
est.Pulchre  ergo  et  veraciter  dictum  :  Fur  ingres- 


habuerunt  atqueimpugnaverunt"?  videlicetquiacun- 
cta  his  contraria  sapiebant  et  dihgebant,  lalemque 
sibi  cupiebanl  advenire  Messiam,  qui  illos  in  hoc 
saeculo  extolleret,  geniiumque  pacem  eo  usque  lur- 
barpt,  donec  omnes  fines  terrae  dilioni  illurum  per 
bellabellorumquelriumuhnssubjugaret.aurearaque 
a?  gemnjalam  illis  Hierosolymam  in  terris  construe- 
ret.  alque  in  caetens  his  similibuseorum  cupidila- 
tem  ouinino,  sicut  littera  prophetica  plerisque  in 
locis  sonare  videlur,  corporaliter  eipleret.  Tamen 
illorum  intentionem  sensumque  ipse  quodam  lo- 
co  breviier  exprimens  :  Quomodo,  inquil,  po- 
testis  vos  crcdere,  qui  gloriam  ab  incicem  acci- 
pitis;  et  gloriam  qux  a  sola  Deo  est,  non  quaeritis"? 


susest  s/jnlians,  scilicpt  diabolus  animas  furiira  de-  g  {Juan.  ».]  Persecuti  sunt  ergosauare  volente  u  tan- 


vorans  per  inspiratam  occulte  malitiam,  et  latrun- 
culusforis,  videlicet  Jeroboam  latro  visibilis,  qui 
foris,  id  est  exterius  idola  fabricans,  extra  domum 
sive  partem  Domini.et  peccare  laciens  lsr.iel,nimi- 
rum  grande  et  crudele  latrocinium  fecit.  Diximus 
qualiter  illo  terapore  resnante  seu  jam  decedente 
David,  iniquitas  Ephraim  el  malitia  Saxaris"  reve- 
lata  fuerat,  cum  sanare  vellet  Dominus  Israel.Dica- 
mus  nunr  qualiier  r.ovissimo  tempore.cum  in  ad- 
venlu  suo  Salvatoritidem  Israel  sanare  vellet.simi- 
lis  iniquitas  vel  malitia,  imo  et  multo  major  secun- 
dura  similitudinem  illius  revelata  sit.  Cum,  inquit, 
tanare  vellem  Israel,  dicat  hoc  sanator  et  salvator 
Israel,sanilatis  illius  auctor.de  qua  cum  prsmisis- 
set  paulo  ante  dicens  ipse:  Intribulatione  suamane 


quam  phrenetici  medicum  percutienles  autidotum 
porriiientem,  nec  ante  destiterunt,  donec  trafientes 
illum  neparent  ante  faciem  Pilati,  praeeligenles  Ba- 
rabbam  latronem,  auctorem  sedilinnis  eumdemque 
regem  suum  postulantes  crucifigi  ()!u'th  xxvii).Hoc 
modo  revelata  in  illis.imo  irapleta  ab  illis  est  iniqui- 
tas  Ephraim,et  malitia  Samariae.el  sic  impleverunt 
mensurnm  patrum  suorum,  et  sic  revelaverunt  ac 
testificati  sunt  quod  essenl  consentientes  patribus 
eorum.  Nam  quod  incceperunl  illi,  recedendo  ado- 
mo  David  et  occideudo  prophelas  Domini ;  hoc  isti 
adimpleverunl,  crucifiirendo  filium  David,  Filium 
Dei.et  deinde  occidendo,  crucifigendo,  Qagellando, 
et  de  civitate  m  civitatem  persequendo  prophetas  et 
sapientes  et  Scribas,  quos  ille  misit  in  omnibus  his 


.>„.  Kou'u  «•»"-  uv.^uo  .(.v„.  - -- _  — , ,  -, — „., 

consurgent  ad  me,  verba  ipsorum   consurgentium  "  operatisuntme>idachim,menl\entes  adversuseum 


proinus  intnlit  hoc  modo:  Venite  etrevertamur  ud 
Djminum.quia  ipse  ccepit  et  sanabit  nos  {Ose.  vi), 
de  .|ua  sanatione  sive  saniiate,  id  esl  peccatorum 
remissione  primaque  resurrectione,  quae  esl  resur. 
rectio  animae.jara  eodem  loco  dictum  est.  Cum  enim 
illa  sanitaie  sanare  vellet  Israel  Deus  homo  factus 
praesentialiter  atque  visibiiiler  incipiens  praedicare, 
et  sic  dicere  :  Panitentiam  ag>te,  appropinouabit 
enim  regnum  coelorum  [  Uatth.  iv).tunc  revelnta  est 
iniquitas  Ephraim  et  iniquitas  Samarix,\&  est  illa 
iniquiias  Judaeorum,  illa  malitia  Scribarum  et  Pha- 
riseeorum.cujustypusexstitit  illainiquitas  Ephraim 
et  illa  maliti  .  Snmariae,  de  qusjamsecundumliite- 
ram  vel  bistoriam  dictum  est:  Exagitarit  enim  il- 


demregem  suumquem  negaverunt,  etvelut  malum 
ac  seduclorem  accusaverunt.  Perspicuum  quoque 
illud  est  in  illis.quod  sequitur:  Et  tur  ingressus  est 
spoliansjatrunculus foris.  Fur  namquejudas  pro- 
ditor,  et  latrunculus  ccelus  pharisaicus  ex;titit. 
Judas  namque  loculorum  Domi".i  erat  fur,  sicut 
evangelista  lestatur,9".a  /ur  erat  et  luculos  habens, 
ea  qnx  nuttebintur.  portabat  (Joan.  xn).  Porro 
Pharisaei  et  sacerdoies  in  templo  lairocinabaotur, 
praelam  de  populo  facientes.  vendendo  et  emendo, 
unde  cum  ejiceret  eos  (Mailh.  xxi),  sumptum  de 
Isaia  tesiimonium  protulit,  direns  :  Scriptum  est : 
Domus  mea  domus  orationis  vocahitur  (/sa.  lvi),  et 
mox  illud  de  Jeremiasubjunxit:  T"os  autem  fecistis 


los  s/jiritus  nequam  (/  Rrg.  xvi),  ut  pcenitentiae  do-  D  illamspeluncam  latronum(Jerem.  vn).  Illefur  intus 


ctorem  cum  verbo  praedicationis,  opera  quae  nemo 
alius  'ecit  facientem  denderent,  persequerentur  et 
blaspheraarent.exempli  gratia,dicendo:  Dxntonium 
hab-s(Joan.  vm).  Itemque  in  fi-ezebub  principe 
dxmonium  ejicit  dxmonia  (Maltk  xiii.  Non  enim 
placebat  illis  Christus  talis  pradicator,  poenitentiae 
doctor,pauperlatis  persuasor  atque  exemplar  humi- 
litatis,  magister  mansuetudinis,  monitor  ad  lugen- 
dum  pro  pecc-itis.declamator  justitiae  et  conquisitor 
misericordiae,  munditiae  cordis  collaudator,  pacis 
remunerator  eteorum  qui  persecutionem  pntiuntur 
propter  justitiam  (Matlh.   v)  consolator.   Quare  ? 


inter  discipalos  Domini  Jesu  pseudodiscipulus  et 
fictus  amicus.et  llle  latrunculus  foris,  id  est  mani- 
festushostis,consi!ium  simul  inieruiit,  et,  sicut  jam 
dictum  psi,mendacium  operali  sunt.  cujusvidelicet 
mendacii  maximus  opifex,  Caiphas,  sic  mentitus 
est,toto  conspirante  illo  concilio  malignantium  ad 
decipiendum  miserum  populum.  Expedit  cobis  ut 
unusmoriaturhomopro  populo.etnon  tota gens  pe- 
reat,  ne  jorteveniant Romani.et  tollunt  nostrumet 
locum,et  gentem  (Joan.  x-).  Adeo  cum  sanan-  vellet 
Dominus  Israel,  ille  more  suo  sanari  noluit.  sicut 
aliis  verbis  declamans  dixit:  Hierusalem,  Hierusa- 


105 


COMMENT.   IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  Lin.  III. 


106 


lem,  qux  oecidis  prophetus,   et  lapidas  eos  qui  ad  te-  A.  verunt.  Quaenam  sunt  adinventioneg  illse  quae  eos 


circumveneruntet  per  quas  omnibus  illis  similes  so 
fecerunt  ?  Ait:  In  malilia  suu  Ixtificaverunt  regem, 
et  in  mendaciis  suis  principes.  Omnes  adulterantes, 
quasi  clibanus  succensus  a  coquente.  Quievit  paulu- 
lum  civitasa  commislione  fermenli,donec  fcrmentare- 
tur  totum.  Dies  rerjis  nostri.  Cwperunt  principes  /u- 
rere  a  vino.  Extendit  manum  suam  cum  illusoribus, 
quia  applicuerunt  quasiclibanum  corsuum  cum  insi- 
diaretur  eis.  Totanocte  dormivit,  coquens  eos  ;  mane 
ipse  succensus,  quasi  ignis  flummss.  Quis  iste  fuit 
rex,  et  qui  isti  principes,  quos  et  in  malitia  sua,  et 
in  mendaciis  suis  ixlificaverunt  adulterantes,  sic 
succensi  quomodo  succenditur,  clibanusa  cvquentel 
Et  quidein  sensus  est  utilis,qui  et  si  non  palam  in- 
us,  qui  effusus  est  super  terram,  a  sangume  Ahel  p  venitur,  in  gestis  tamen  potest  conjici,  quod  ita  fa- 


missi  sunt,  quoties  volui  congregare  filios  tuos.quem- 
admotlum  gallina  congregut  pullos  suos  sub  alas, 
et  noluislisl  (Mallh.  xxm.)  Spquitur  :  El  ne  forte  di- 
caul  in  cordibus  suis,  omnem  malitiam  eorum  me 
recordutum,  nunc  circumdederunt  eos  adinventiones 
suse,  coram  facie  mea  factx  sunt.  Magna  et  vera 
cunfirmatio  justi  judicii  Dei  aiveultionis.quam  pra- 
miserat  dicens  :Sed  el  Juda  pone messem  tibi(0^e.vi), 
messem,  aicut  jam  dictum  est,  appellans  illiusim- 
mensitalem  excidii.qua  a  Romanis  erant  perdendi. 
Ne  forte,  inquit,  dirant  in  cordibv.s  suis,  umnem 
malviam  eorum  me  recordatum. Ac  sidicat  :Neforte 
murmurent.et  quasiinjustam  reprehendantsenten- 
tiam  dicintis  :  Ut  veniat  super  vos  omnis  sanguis  ju- 
st 

jusli  (Mutlh. xxu\),ul  quodvindicatumest  inpatribus 
ilerum  vindicetur  in  liliis.omnis  causa  illis  tollilur 
justae  reprehensionis.Solentnamque  Judaeiadversus 
hujusmodi  respondentes  dicere  nobis:Gur  hoctem- 
pore  vindicari  in  nos  arbitramini,  in  quod  olim 
vindicatnra  fuit  ?Exempli  gratia  :  Cum  dicimuseis, 
illud  quoque  peccatum,  quod  olim  in  deserto  fece- 
runt  patres  eorum,  faciendo  vitulum  et  adorando 
illum,  hoc  tempore  visitari  super  illos,  quando  sic 
excaecati  sunt;  respondent  nobis  illius  malitiae 
tunc  Uominum  fuisse  recordatum,siquidem  tuncex 
45  illis  in  una  die  viginti  tria  millia  ceciderunt. 
Hasc  dicentes  non  advertunt  quia,  postquam  illud 
factum  est  permanus  flliorum  Levi,  quibus  et  Mo- 
sesait:  Consecrastis  manus  vestras  hodie  Domino 
unusquisijue  in  filio  et  fratre  suo  (Exod.  xxxn,) :  de- 
inde  cum  oraret  Moses  dicens  :  Dimitte  eis  hanc 
noxam  ;  ipse  re^pondens  :Angelus,\nqu\t,meus  prse- 
cedei  te,  ego  autem  in  die  ultionis  visitabo  et  hoc 
peccatum  eorum  (ibid.),  Igitur,  ne  forle  dicant,  ait, 
in  cordibus  suis,omnem  malitiam  eorum  me  recorda- 
tum,\&  est,singulaquaeque  peccata  temporibussuis 
punisse  me,  atque  idcirco  non  debere  nunc  omnia 
venire  super  generationem  istam,  dico  illis,  quia 
nunc  circumvnerunt  eos  adinvenliones  su,y,videlicet 
quasi  longus  funiculus.quia  cuncta  priorum  gene- 
rationum  peccataimitati  sunt,et  illaeadinventiones 
coram  fnciemea  faclse  sunt,  quia  nulhe  pcenitentiae 
satisfactione  illa  delere  curaverunt.  Tales  sunt  ad- 
inventiones  eorum  quae  illos  circumvenerunt,  tali- 


ctum  sit.  Rex  Hieroboam  el  principes  ejus,qui  fa- 
ventes  illi  ad  omne  facinus  paruerunt,hoc  rnodolae- 
tiflcaverunt.Mysterium  propheticum  de  nece  Salva- 
toris,  de  quo  nunc  loquebamur,  puululum  differi- 
mus,  ne  conjecturam  utcunque  rationabilem  atque 
probabilem  nos  neglexisse  videamur.Omneo  adulte- 
rantes,  id  est  a  proprio  viro,  Deo,  recedentes,  quasi 
clibanus  a  coquente,  quia  sicut  clibanus  succenditur 
ut  coquat  panes,  ita  illi  succensi  sunt  malitia  Hie- 
roboam  et  igne  idololatriae. QuimV  paululumcivitas 
a  commistione  fermenti,  donec  fermenlarelur  totum. 
Fabricatis  quippe  idolis,  non  vim  fecit  Hieroboam 
populo  ut  ea  coleret,  ne  forte  quibusdam  causa  Dei 
religionis  resistentibus.ctiltura  idolorum  evacuare- 
tur.Ideoque  paululum  quievit  civitas,  donec  propria 
voluntate  populusre;;iconsentiret,ut  primumprin- 
cipes,  deinde  satellites  illorum  regi  et  principibus 
faventes,ad  ultimum  omnis  populuscorrumperetur, 
Et  hoc  est  quod  dicit,  donec  fermentarelw  totum. 
Qu*  enim  sponte  fiunt.diu  permunenl  ;quaeautem 
necessitate,  cito  solvuntur.  Hoc  considerans  Hiero- 
boam,  maluit  sponte  quam  coacte  populum  subire 
novam  idolorum  culturara.  Itaque  succensa  totius 
populi  massa  in  veneratione  vitulorum,  cceperunt 
diceroad  fores  Hieroboam  :  Diesregis  nostri, subau- 
ditur  iste  esl,et  quemnobis  festivum  nosterconsti- 
tuit  imperiitor.Hunc  celebramus.iti  bocgaudemus, 
in  hoc  vitulos  aureos  adoramus,  ita  clamante  po- 
pulo,  Catperunt,  inquit,  principes  furere  a  vino,  id 
est,non  solum  non  sunt  iratiqui  debuerantrectores 
ter  causas  mortis  in  uno  homine  adinvenerunt,  ut  D  esse  populi,  sed  insuper  intelligentiam  suae  mentis 


meritoilictumsit.etmerito  tieridebueritillud  dictum: 
Venienl  hxc  omnia  super  generationemistam  (Matth. 
xxni).Omnesetiim,quicunque  a  sanguine  Abel  justi 
justos  hcminesvel  prophetasocciderunt.similesesse 
fecerunt  Cain,  qui  Abel  interfecit  (Gen.w) ;  similes 
Saul.qui  David  persecutusest.etpropter  illum  sacer- 
doles  Doraini  lxxxv  viros  trucidavit,  et  civitatem 
illorum  percussit  in  ore  gladii  (f  Reg.  xxi) ;  similes 
Jezabel  et  Achab,  qui  Naboth  jusium  et  caeteros 
prophelas  Domini  occiderunt  (//]  Reg.  a).  Atque 
idcirco  recte  iniquilates  illorum  etomaium  quicun- 
que  tales  exstiterunt.isti  in  generatione  sua  porta- 

Patroi.  CLXVIII. 


amittentes,  cmperunt  furere  a  >vino,videlicet  amen- 
tiam  passi  t^tm  luxuriae  quam  idololatriae.  Quid  ad 
haecillerex?  Extendit,  inquit,  manum  suam  cum 
illusoribus,  quia  applicuerunt  quasi  clihanum  cor 
suum,  cum  insidiarelur  eii.  illusores  quippe  erant 
principes  qui  populo  nequiter  illudebant,enmqiiea 
Deo  suolongeabducebanl,errori  ejusconsentiendo, 
grdlulantesquod  applicuissent  co*  suum  quasicliba- 
num, ut  eos  succenderet  ille  rex,et  idololatriaeflam- 
mis  ardere  faceret.  Cum  illis  illusoribus, cum  ejus- 
modi  principibus  manum  suam  ex/endit,  quasi  be- 
nedicendo  et  pro  facili    consensu   grates  agendo. 


J07 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


108 


cum  insidiarelur  eis,  id  est.cum  iniquum  penes  se  A.  Vuerum  tuuln  •'«»'«,  <?"f»  unxisti,  Berotles  el  Pon- 


haberet  consilium.ut  eosomnino  averieret  atemplo 
Domini,na  pergendo  Hierosolymam  causa  adorandi 
et  sacrilicandi  paulatim  resipisceret,et  unum  eum- 
demque  cum  Juda  regem  rursus  susciperet,  talia 
machinando,  tota,  inquit,  nocte  dormivit,  coquens 
eos  ;  mane  ipse  succensus  quasi  ignis  flammx.  Et  est 
sensus :  Postqnam  ignem  malitiae  cordibus  eorum 
immisit.et  viditeos  furere.nullumque  esse  quisute 
resisleret  voluntali,  toU  nocle  dormivit,  hoc  est,se- 
curus  jacuit,  versuius  in  tenebris,  coquens  eos  igne 
impietatis,mniie  autem  ipse  succensus  flammis  suo- 
rumscelerum  venit  ad  iinmolandum.Haecsecundum 
conjecturam  magis  quam  secundum  historiam  de 
prselerito  tempore  narrala  utcunque  valeant,  nos 
illud  atlendentes  quia  propheta  est,  et  tantae  pro- 
funditatis  sibiconscius  i:t  in  finevoluminis  dicat  il- 
lud,quodjam  saepecommeuioratum  esl:Qnissapiens 
et  intetliget  ista,  intelligens  el  sciat  hxct  (0<e.  xiv.) 
Nosad  mysterium  Salvatorissupra  cceptum  recurra- 
mus.et  in  fulurumtempus  respicientem  prophetam, 
intellectuali  oculo  sequi  contendamus.  Istas  sunt 
adinventiones  eorum,  adinventionps  Judasorum, 
quae  illos  circumvenerunt.quas  efTugere  non  potue- 
runt,propter  quas  bellica  Roinanorum  falce,ut  se- 
carentur  ut  arida  messis,  judiculi  alque  damnnti 
sunt.  ln  malilia  sua  Ixtificaverunt  regem  el  inmen- 
daciis  suis  principes,  omnes  ailullerantes  quasi  cli- 
banus  succensus  a  coquealeAsli  ailulierantes  illi  sunt, 
quorum  scelus  alius  propheta  praevidens  :  Audite, 
inquit,  verbum  Domini,  principes  Sodomorum  ;perci • 
pite  auribus  legem  Dei  mei ,populus  Gomorrhx  (lsa.i). 
Praevidebatnamque  saerilegium  Judaeorum  etillam 
noclem  quas  insanierunt  adversus  Dominum  et  ad- 
versus  Christumejus,non  sine  quadam  similitudine 
Sodomorum.  Nota  quippo  vetus  historia  est,  quia 
cum  hospitarelur  Dominus  apud  Loth,t>t'ri  civilatis 
vallaverunl  domum  ipsius  ipsa  nocte,  apuerousque 
nd  semen,  omnis  populus  simul  vocaverunt  Lolh  et 
dixerunt  ei :  Ubi  sunl  viri  qui  ad  te  inlroierunt  nocte 
(Gen.  xix),  etc.  Secundum  similitudinem  illorum, 
isti  quasi  clibanus  succensi  a  coquente  diabolo,illa 
nocte  paschali  post  esum  agni  sui,crapulati  etebrii 
circumdederunt  Dominum.e/  lennerunt  eum  uttra- 
derent  gentibus  ad  illudendum,et  flagellandum  elcru' 
cifigendum  (Matth.  xx).  In  illa  malilia  sua  Isetifica 


tius  Pilatus  cum  gentibus,  et  popubs  hrael  (Act .  iv). 
Reges  illos,  de  quibus  scriptum  luerat :  Aslilerunt 
reges  terrse,  Pontium  Pilatum  et  Herodem  illeScri- 
pturae  locus  testatur  fuisse.Et  recte,tetrarehae  enim 
erant.id  est  singuli  quartas  partis  regni  Judaici  re- 
guli  isti.  Pontius  Pilatus,Herodes,Pliilippus  etLy- 
sanias  illum  talem  suum  regem  in  malitia  suaJudaei 
laetilicaverunl,in  eo  quod  Dominum  Jesum  cotnpre- 
henderunt,  eique  cruciflgendum  tradiderunt.  Ln- 
qucbalur  quidem  verba  quasi  tristia,  dicendo  :  Ego 
in  eonullam  invenio  causam,  et  castera  his  similia, 
lavans  etiam  manussuas  etdicens  :  Mundus  egotum 
a  sanguine  justi  hujus,  vos  viderilis  (Matlh.  xxvn), 
sed  mentiebatur  hotno  expers  veritatis,  et  propria 
possessio  mendacii.  Etenim  is  cui,dicenleDorr.ino, 

"  Ego  in  hocnalus  sum,  ct  ad  hoc  veiti  in  mundum,  ut 
leslimonium  perhibeam  verilali :  omnis  qui  est  ex  ve- 
ritale,  audit  meum  vocem,  continuo  procacilerdixit: 
Quid  est  veriias,  et  non  exspectaio  responso,  iterum 
exivil  [Joan.  xvm).  Quam  longe  putas  a  veriUte,  et 
quam  mendax  exstitii?  Imo  non  solum  mendax,ve- 
rum  etiam  simulatoret  callidus,simulansjustitiam 
quasi  pius,  cum  impie  laetaretur.Dicit  aliquis  :  Quas 
rausavel  necessitas  ilii  erat,  ut  cum  laetaretur,tri- 
slitiam  simularet?  Nimirum  Romani  imperii,  quaa 
tunc  vigebat,  saecularem  justiliain  timebat,  ne  vo- 
carelur  in  jus,eoquodhoininemoccidisset  innocen- 
tem,  poenamque  subiret  tn.micidii.  Quod  tamen  po- 
stea  contigil.  Iliceral  timor  pjus,quem  etevan^e- 
lista  memorat,  ubi  cum  dixissent  Judsei  :  tios  legem 

k  hubemus  el  secundum  legem  dcbet  nwri,quia  tiltum 
Dei  se  fccit,  continuo  subjunxil :  Cum  ergo  uudisset 
Pilulus  hunc  sermonem,  mugis  ttmuil  (Juun.  xix). 
Sed  adhuc  videtur  illuni  excusare  Dominus  ipse, 
cum  dicit:  Proplerea  qut  tradldilme  tibi,majuspec- 
catum  hubel  {ibid.),  Non  excusat  homicidam,  sed 
in  comparationem  ejus  Judaicum  scelus  magis  con- 
demnat.  Pilalus  namque,  qui  ueque  legem  neque 
prophetas  aceepit,  sic  in  nece  Uomini  accusatur 
tanquam  reus  hornicidii.quia  nibil  aliud  quam  ho- 
tninem  illum  es3escire  potuil.Judaeus  autem  exlege 
etprophetisconvincitur.quianon  tantum  hominem, 
sed  et  Regem  et  Deum  suuid  tradidit,  ac  perinde 
majus  peccntum  habet,  de  quo  excusationem  non 
habel.  Igitur  in  muliiia  sua   Iseiificaverunt  Pilatum 


verunt  regem. Quem  regem  ?  UtiquePontium  Pilatum  D  regem  sive  tetrarcham  aul  praesidem,  imo  non  t,m- 


sive  eliam  ipsum  Gaesarem,  quem  se  l<etificare  pu- 
taverant  adulando.et  dicendo  :  N»n  habemus  regem 
nisi  Cxsarem  (Joan.  xix).  Nam  Pilatum  recie  hic 
regem  dici  confirmat  illud  de  Actibus  46  aposto- 
lorum,tibi  cum  dixissent  fideles  orantes  :  Domine, 
tu  qui  fecisli  coelum  et  terram,mare  et  omnia  quxin 
eis,  qui  S/iiritu  sancln  per  os  palris  nostri  David  pueri 
tui  dixisti  (Psat.\\):Qunre  fretnuerunt  genles,etpopuli 
mcdilati  sunt  inania  ?  A^literuiilreges  terrx.el  princi- 
pes  conveneruntin  unum  adversus  Dominum  et  ad- 
versus  Christum  e;'«s,continuo  subjunxerunt  :Conve- 
nerunt  euim  vere  in    civitate  isla  adversus  sanctum 


tum  regem,  sed  et  reges,  Pilatum  et  Herodem.  Ut 
emm  cvgnovit  Pilatus,  ait  evangelista,  quod  de  lle- 
rodis  potestate  esset,  remisil  eum  a<l  Herodem,  qui  et 
ipse  Hterosolymis  erat  itltsdiebus.  Herodes,viso  Jesu, 
gavisus  est  valde(Luc.  xxin),  scilicel  visu  miracu- 
lorum  ejus  sperans  regiam  ac  superbiam  oculorum 
suorum  curiositatem  pascere  vel  satiare.  Sequitur 
enim  :  Erat  eium  cupiens  cxmulto  lempore  videre 
eum,  eo  quod  audierat  mulia  de  illo,  et  sperabatsi- 
gnum  aliquod  videre  ab  eo  fieri.  Cumque  nikil  re- 
sponderel,  sprevit  illum  Herodes  cum  exercitu  suo,  et 
illusit,   indutumque  veste  alba,   remisi  ad  Pilutum. 


loa 


COMME.NT.  l.N  XII  PROPH.  MIN.   -  1N  OSEE.  LIB.  III. 


iiO 


Et  fadi  sunt  amici  Herodes  et  Pilatus  in  ipsa  die. 
Nam  anlea  innnici  eranl  ad  invicem  (Luc.xxm).  Haec 
fuit  laeti tia  illorum,  convenire  in  amicitiam  et  con- 
sensum  ad  illudendum  et  perdendum  Dominum. 
Porro  principes,  quos  in  mendaciis  suis  itidem  Ise- 
lific.iverunt,  maxime  principes  sacerdotum  Annas 
etCaiphasexstiterunt,quiinique  laetabantur  quando 
secundum  voluntatemipsorum  turbaementiebanlur, 
clamantes  illum  seiiucturem  magnum,  malefacto- 
rera,  direntes  :  Qma  invenimus  hunc  subverlenlem 
gentem  nosl'am,  et  prohibentem  tributa  dari  Ciesari 
(ibid.),  et  caetera  his  similia.  Quievil,  inquit,  paulu- 
lum  civilas  ex  commislione  fermenti  donec  fermenta- 
retur  totum.  Festivitas  Judaeorum,  qua  imminente 
Doiiiitiusquaerebaturadoccidendum,notum  est  quia 
festivitas  erat  azymorum,  et  ab  illa  vespera,  qua 
traditus  est,  usque  ad  diem  oclavum,  juxta  pr«ce- 
ptum  legis  fennentatum  non  inveniebatur  m  douii- 
bus  eorum  (Deut.xvi).  At  llli  fermeotati  in  semet- 
ipsis  erant  (ermenlo  veteri,  fermento  maliliae  el  ne- 
quilix  (I  Cor.  v).  Opportune  ergo  tunc  civitas  ha- 
buisse  denolatur  comrnistionem  fermenti,  quando 
vanissime  cavebat  exterius  fermenlum  in  panibus, 
et  non  timebat  fermentan  intrinsecus  raalitiosis  et 
sanguineis  apparatibus.  Ab  ejusmodi  fermenti  com- 
mistione  paululumcivUasconquievit.quiapostquarc 
illo  consilio  inalignuntiuiu  fuere  fermenlati,  cogi- 
tantes  ul  inlerlicerent  eum,  paululum  se  continue- 
runt  et  quieverunt  Judaei  Hierosolymitani,  propter 
turbas  quae  ascen.lerant  de  civitatibus  vel  regioni- 
bus  aliis,  quae  et  susceperunt  illum  cum  ramis  pal- 
rnarum,  clamantes  :  Hosunna  fi.Uo  David  (Malth.xx]). 
Hinc  esl  illud,  quod  cum  concilium  fecissent,  ut 
eum  dolo  tenerenl  et  occiderent,  dicebanl,  inquit 
evangelista  :  Non  in  die  festo,  causamque  subjun- 
git :  Ne  [orte  lumultus  fieret  populi  (Matth.  xxvi). 
Quod  utique  non  dicebant  iotentione  religionis,  ul 
haberet  festivilas  ornamentum  pacis,  sed  ne  de  ma- 
nibus  eorum  tolleretur  auxilio  ejus,  qui  ad  diem 
festum  convenera',  populi.  Nam  ubi  traditore  acces- 
sit,  qui  traderet  illurn  sine  turbis.in  ipsa  festivitatia 
nocte  exierunt  ad  comprehendum  illum,  contra 
morem  religionis,  contra  edictum  legis.  Cum  enim 
dixisset  lex  :  Pasciculumque  hyssopi  lingite  in 
sanguine  qui  est  in  limine,  et  aspergite  ex  eo  super- 
linnnare  el  utrumque  poslem,  islud  quoque  addi- 
dit,  nullusque  vestrum  egredialur  oslium  domus 
sux  usque  mane  {Exod.  xn).  Ita  male  el  maligna 
intentione  civitas  quae  epulari  debebat  in  azymis 
quievit,  ex  quo  fermentari  ccepernt  commistione  il- 
lius  fermenti,  quod  commistura  fuerat  malifjni  col- 
lectione  concilii,agentibus  hoc  senioribus  et  Scribis 
et  Pharisa;is  et  principibus  sacerdotum.ut  quiesce- 
rel  donec  fermentarelur  totum,  id  est,  donec  magis 
ac  magis  omnes  ir.  eumdem  confirmarenlur  iniqui- 
tatis  consensum.  His  dictis  repente  propheta  voces 
eorum,  qui  Doininum  comprehenderant,  horribiles 
inclamat :  Dies  regi  nostri.  Pula  iilosdixisse  :  Honor 
regis  nostri  honor  et  tidelitas  Caesaris,    non   enim 


A.  habemus  regem,  min  Cxsarem,tt  illi  honorem  in  hac 
die  fecimus,  capiendo  hunc  qui  prohibebat  tributa 
dari  Csesari.  Dies  hic  memorialis  illi  sit,  pro  cujus 
honore  et  fidelitate  istum,  qui  se  dicit  regem  esse, 
illudimus,  conspuimus,  spinis  cnronamus,  flagella- 
mus  crucifigimus.  Haec  et  hujusmodi  dicentes: 
Coeperunt,  inquit,  principes  furere  a  vino.  Veraciter 
animo  cceperunt  furere  quia  non  jejuni  aut  sobrii 
niane,  sed  crapulati  et  ebrii  comprehenderunt  il- 
lum  in  vespere  clauso  jam  die,  in  illa  festivitate, 
in  illa  pascbali  nocte,  quando  nimirum  delectabile 
illis  de  more  fuisse  nemo  ambigat,  opulenter  cce- 
nare  atque  affatim  potare.  Poti  et  pleno  ventre  re- 
soluti,  modum  furori  nescierunt  ponere,  perse- 
quentes  hominem  inopem  et  mendicum,  et  com- 
punctum  47corde  morlificare  (Psal.  cvm).  Hinc    il- 

"  lud  est  inter  caeterain  persona  ejusdictum:  Adver- 
sum  me  loquebantur  sive  exercebantur,  qui  sedebant 
in  porla,  et  in  me  psallebant  qui  bibcbant  vinum 
(ibid.).  Biberant  enim,  ut  jara  dictum  est,  illa 
nocie  vinum,  atque  perinde  ebrietaie  augente  fu- 
rorem,  psallebant  in  eum  :  psallebanl,  inquam.non 
sicut  David  laudem  Dei,sed  strepebant  vocibus  hor- 
risonis,  opprobria  decantantes  et  blasphemiam  no- 
minis  Dei,  sicut  aitipse  :  Et  opprobia  rxprobrantium 
tibi  ceciderunt  super  me  (Psal.  lxviii).  Sequitur  : 
Exlendil  manum  suam  cum  iltusoribus,  qui  applicue- 
runl  quasi  clibanum  cor  suum,  cum  insidiaretur  eis. 
Tota  nocte  dormivit  coquens  eos,  inane  ipse  succensus 
quasi  ignis  flammse.  Quis  extendit  manum  suam  cum 
illis  illusoribus?  Nimirum  Pilatusjam  dietus.Quo- 

C  modo  extendit  manum  suam  ?  Profecto  cohorlem 
mittendo  ad  capiendum  Dominum,  sicut  testatur 
evangelista  cum  dicit :  Judas  ergo  cum  accepisset  cn- 
horiem,et  a  pontificibus  et  Pharisxis  ministros,  venit 
illuc  cum  luternis  el  (aeibus  et  artnis  (Joan.  xvm). 
Nam  cum  sic  distinguit,  cum  accepisset  cohorlem,et 
a  pontificibus  et  Pharisais  minislros,  palam  dat  in- 
lelligi  quia  minislros  quidera  a  poDtificibus  et  Pha- 
risaeis  accepit.cohortem  vero  a  praeside,penes  quem 
et  cohorteset  cafttcri  militares  imperii  Roraani  erant 
ordines.  Itaque  manum  suam  extendit  cum  iltusori- 
bus,  maDum  utique  militarem,  id  est  cohortem.mi- 
sit,  Pharisaeis  et  pontificibus  suos  pariter  ministros 
mittentibus.  Et  recte  hic  illusores  appellantur,quia 
nocte  illa,cum  tenuissent  Dominum.illuserunteum 

D  exspuendo  in  faciem  ejus,  colaphis  caedendo,  et 
palrnas  dando  in  faciem  ejus,  et  cstera  faciendo, 
quae  in  Evangelio  legimus.  Qua  fiducia  fretus,  tali- 
ter  exlendit  manumsuam  '>  Quia  applicuerunt,'\nqu\t, 
quasi  clibanum  cor  suum,  id  est,  quia  bene  conscius 
erat  quod  per  invidiam  tradissent  eum.  Illo  invi- 
diae  confisus  incendio  manum  suam  exlendit,  in  eo 
quod  ad  comprehendendum  illum  cohortem  misit, 
cum  in$idi:iretur  eis,  id  est,  ita  ut  insidiaretur  eis, 
ita  ut  flammam  invidiaa  magis  ac  magis  accrescere 
faceret  in  eis.  Dicebat  enim  :  Quid  igitur  faciam  de 
Jesu,  qui  dicitur  Chrislus!  (Matth.  xxvn).  Item, 
cum  adduxisset  eum  foras  etsedisset  pro  tribunati: 


m 


l.UPERTl  ABBATIS  'IUITIENSIS. 


142 


Ecce  inauit,  rex  vester.    Clnmantibus  illis  :  Tolle,  A  stua  condemnaverunt.ita  reges  eorum  eeciderunt, 


.o.ifi,  crucifige  eum,—  Regem  vei'rum,  inquit.cruci/.- 
jnm?  (Joun.  xi.\.)  Talia  dicendo  nimirum  insidia- 
balur  eis,  iJ  est,  hoc  agebat,  ut  invidia.  flammam 
magis  ac  maaia  augeseeretiu  eis.Etvidenequitiam 
hominis  mendacissimi,  callidi  et  insidiatoris.  Tola, 
ir.quit,  noc.fi  dormivit  coquens  eos,  maneipse  succen- 
sus,  quasi  ignis  flammse.  Qua  nocte  tota  illa  dormi- 
vit?  Nimirum  eadem  noctequa  manum  suam  exten- 
dit,  id  est,  cohorteni  misit.  Nusquam  enim  adfuit 
persona  ejus  vel  interfuit  tota  nocte  illa,  qua  ill. 
velut  clibanus  succensi,  furiose  in  illum  arclentes 
insanierunt,  conclamando,  conspuendo,  colaphis 
cffidendo,  pslmas  in  faciem  ejus  dando.  Inter  haec 
iotus  continuit  se  usque  mane.et  tunc  apparuit  ipse 
succensus  quasi  ignis  flammee.Siquideni  Mane  facto, 
inquit  evangelista,  vinctum  adduxerunt  eum  et  tra- 
diderunt  Pontio  Pilato  prsesidi,  videlicet,  consilium 
ineuntes,  ul  eum  morti  traderent  [Malth.  xxvn).  In 
illo  consilio  is,  qui  lota  nocte  dormierat,  Pilatus, 
quasi  ignis  flammae  succensus  in  verba  prorupit, 
ardens  pariter  et  succendens,  et  ardentes  instigms 
verbis  supra  memoratis,  ne  ab  illo,  quo  ardebant, 
invidia.  incendio  refrigescerent.  Quid  multa  ?Omnc* 
calefacti  sunl  quasi  clibanus,  el  devoraverunt  judices 
suos.  Omnes,  inquit,  calefacti  sunt,  seditio  conva- 
luit,  et  vidit  ipse  Pilatus,  imo  videre  gavisus  est 
gaudio  maligno,  quod  seditio  convalesceret,  nihil- 
que  proficeret  cogitaudo,  quod  ullam  in  eo  causaii 
inveniret,  et  fingendo  mirari  se  quod  instarent,  ut 
regem  ipsorum  crucifigeret.  Ita  omnes  calefacti 
flamma  ze 

quam,  principes  sacerdotum  et  ipse  Pilalus,  Scriba. 
et  Pharisaei,  persuadenles  turbis  Judaeorum,concla- 
mantes,  milites  praesidis  illudentes  et  omnia  quae 
scripta  sunt  peragentes.  Sed  quid  ?  El  devoraverunt, 
inquit,  ;'.-<----_  suos.  Miro  modo  dictum,  quod  judi- 
ces  suos  devoraverunt.  Vae  devoratoribusillis,  quia 
devoraverunt,id  est  condenmaverunt.illos  a  quibus 
judicandi  sunt.  Judicum  primus  ipse  esl  Dominus 
Jesus  Christus,  venturus  judex  vivorum  et  mortuo- 
rum  ;  caeteri  vero  judices  apostoli  sunt,  quibus  ipse 
locutus  est :  Sedebitis  el  vos  super  sedes  duodecim, 
judicantes  duodecim  iribus  Israel  (Matih.  m).  lstos, 
quantum  in  ipsis  fuit,  devoraverunt,  quia  videlicet 
ipsum  Dominumsic  se  occidere  putaverunt,ut  om- 


itarectoresvelprincipeseorumexc__catisunt,acveliit 
rami  fracti  corruerunt,ut  nonsit  in  eisqui  clamet  ad 
Dominum.Clamantquidem.sed  nonadDoroinum  imo 
contraDnminun  .blasphemandoChristumDeurretDo- 
minum.Quodetsiexluncclamareetsacrificareconten- 
dunt.resultat  eis  illud  propheticum :  Et  cum  extende- 
ritis  manus  vestrai.  avcrtamoculos  meosa  vobis,etcum 
mulliplicaveritUorationem,nonexaudiam,manusenim 
vesl>  x  sanguine  plenx  sunt  (Isa.  i).  lta  cadendo 
quales  facti  sunt  ?  Ait  Epliraim  in  populis  ipse  com- 
miscebatur.  Ephraim  omnis  ille  dieitur,qui  recessit 
a  domo  David,  magis  autem  ille  populus.qui  cruci- 
fixit  Christum  filium  David,  quia  veraciter  sic  fa- 
ciendo  recessit  a  domo  David  Sed  et  de  hac  et  de 
illa  recessione  jam  superius  diximus,  quia  ha_c  illi 
similis  est,imo  illic  c.t-pta  recessio  hic  consummata 
est.  Ergo  Ephraim,  id  est,  omni.  carnalis  Israel  et 
carnalis  Judaismus,  apud  quera  non  estDavid,  ne- 
que  semen  ejns  Christus.in  populis  commiscebatur 
et  commiscetur,  id  est.  inler  gentes  reputatur.Nam 
contra,  Israel  verus  inter  gentes  reputatur,  sed  ha- 
bitat  solus,  jnxia  illud  :  Populus  sotus  habilubit,  et 
inter  yenles  noa  reputabilur  (Sum.  xxm).  Ilem  et 
Moyses  benedicendo  lcqmtur  :  HnbUubit  lsruel  con- 
filenter  et  solus  (Deul.  xxxm).  Hic  l_rael  sanctus 
et  mundus  est.  Is  autein,  qui  nomine  Epbraim  in 
praesenti  loco  dfcnotatur,immundusest  etsordidus, 
in  populis  coiumisius.  Hoc  est  quod  sequitur: 
Ephraim  factus  esl  subcmerius  pams,  qui  non  re- 
versntur.  Quod  idem  est  ac  si  dicat:  Invidia?  flam- 


rum    crucitigeret.    ita    omnes    caieiacu       ../-unw.  v"""  -u»_-i  ^=-  -«  »-  -■ — -•  ••■ 

i  et  invidia.,  quasi  clibanus  :  omnes,  in-  C  mis  quasi  in  clibano  decoctus,  sub  cinere  peccato- 


rum  suurum  premilur,  el  ad  poenilenliaui  non  con- 
vertitur.Nam  sicul  panis  subcinericius  a  cinere  non 
emundalur,  nisi  reversetur;  ita  Judaicus  populus, 
qui,  ut  saepe  jam  diclum  est,  veraciier  recessit  a 
domo  David,  alque  idcirco  a  nomine  Ephraim  per 
spiritum  propheticum  denolatur,a  peccatis  suis  non 
liberatur,48  ijuia  ad  fidem  Cbristi  non  convertitur. 
Itaque  in  populis  commiscetur,  populorum  nomini- 
bus,  quibus  commisius  est  et  similis  fac tus  est.jure 
censelur,  juxta  illud  :  Pater  tuus  Amorrhseus,  et 
vialer  tua  Celea  (Ezech.  xvi).  Nec  vero  tantummodo 
ln  populis  commiscetur,verumeliam  in  malis  meri- 
tis  praefertur.  Exempli  gratia,  cum  Dominus  dicit : 
Viri  Ninivitas   surgent  in    judicio   cum    generuiione 


ipSUIIl    UUI-lllJ  u  -11  _l  -    oo  u-.iu-».-    p"  -_.._-  «...,_.- 

nino  moreretur  et  periret  nomen  ejus.    Apostolos  D  isla,  quia  pmnitentmm  egerunt    ad   prmd 


autem  in  fugam  converterunt,  maximum  ex  illis 
Petrum  negare  compulerunt.  Igilur  miseri,  atquea 
misericordiae  foribus  excludendi,  mira  infelicitate 
illos  devoraverunt,  quos  judices  habituri  sunt,illos 
judices  habituri  sunt,quos  devorarunt.quo  rr.odo  vel 
in  quantum  potuerunl.Sequitur  :  Omne.s  regeseorum 
ceciderunt,  non  est  qui  clamei  in  eisadme.  Hocetde 
illius  temporis  statu,  quo  vitulos  aureos  coluerunt, 
et  de  tempore  jam  dictae  passionis  Dominicae  recte 
intelligendum  est.Namettunc  ita  cecideruntomnes 
reges  decemtribuum.ut  non  esset  vel  unus  qui  rece- 
deret  a  peecatis  J.roboarn.  Et  itidem  quando  Chri- 


icutionem 

}onx.  Et  ecce  plus  quam  Jonas  hic  (Matth.  xn).  Et 
his  similia.  Diligenter  verba  propheticae  ventatis 
perstqnamur.quilius  isle  Ephraim  vehementer  cul- 
patur.  Comederunt  atieni  robur  eius,  et  ipse  nescivit; 
sed  ei  cani  eftusi  sunt  in  eo,  et  ipse  ignoruvil.  Vere 
manifestum  est  quia  comederunt  alicni  rubur  ejus,\d 
est  obstulerunt  omnem  dignitatem  regalem  sive 
principalem,  qua  olim  tanquam  in  juventute  sua 
roborabaiur.  Ecce  enim  hodie  ncn  estilli  rex,  neque 
princeps,  aut  dux,  et  ipse,  inquit,  nescivit.  Quid  re- 
scivit?  Nimirum  illud  quod  nescire,  sed  magno- 
pcie  scire  dobuit,  quia  non  prius  comederetur.non 


113 


COMMENT.  1N  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  OSBE.  LIB.  III. 


114 


prius  oranino  devoraretur  tale  illud  robur  pjus, 
donec  veniret  verum  robur  et  princeps  fortitudinis 
Chrislus.  Sio  pnim  patriarcha  Jacob  fueral  pralo- 
culus  :  Non  aufeniur  scepirum  de  Juda,  et  dux  de 
femore  ej is,ilonecvenial.quimiliendus  est  (Gen.XLIx)' 
Quo  tempore  venit  ille,qoem  venisse  credimus.na- 
tum  ex  utero  Virginis,  quem  negasit  iste  Ephraim, 
f.ctnm  est  islud.  Alieni,  scilicet  gentiles  Romani, 
comederunt  robur  ejus,\d  est,  regnum  ejus  ablatuiu 
tradiderunt  suis  satellibus.scilicet  Herodi  et  poste- 
ris  ejus,  et  postmodum  venientes  insuper  tulerunt 
locum  etgentem  illius.Hoc  ipse  nesrivit, imonescive 
voluit.ut  diceret,  aul  dicat  quia  Christus  jam  venit, 
si  verus  est  sermo  quem  lantus  patriarcha  dixit. 
Nec  vero  taliter  comederunt  alieni  robur  illud,  ut 
possit  recuperari,  sed  ita  ut  irrecuperabile  sit.Hoc 
est  quod  ait  :  Et  cani  effusi  sunt  in  eo,  el  ipso  igno- 
ravit.  Ac  si  dicat  :  Sicut  bomini  prae  senectute  ca- 
nescenti  jam  non  estspesul  recuperetur  in  eo  ro- 
bur  juventutis  ;  ita  populo  illi,  ex  quo  regnum  sic 
perdidit,  non  est  spes  recuperaodi,  nisi  illa  quce 
vana  est,  et  lallax  erit,  et  frustrabitur  eum,quaudo 
videlicet  pro  Chrislo  su sc! |.tet  Antichristum.  Hoc 
ipse  ignoravit.canos  istosin  semetipnosnon  altendit. 
Yir  autem  quicunque  verus  Israelita  exslitit  vel 
nune  est,  ipse  non  ignorat,  quia  sic  ^enuit  et  inca- 
nuit  Ephraim  ut  jam  non  sit  sicut  heri  et  nudius- 
lertius.quando  toties  victus  vel  captus  ab  hostibus 
post  latigationemcaptivitatis  regnum  quasijuvenile 
ro!iur  recuperare  [>otu i t.  Erudiius  homo  canos  islos 
sic  intelligit,  utad  similitudinem  respiciat  Abrahs 
senis,  el  Saiae  janijam  decrepitae  matris.Sicutenim 
illi  tunclsaac  genuerunt.quando  in  illiscani  effusi 
sunt,  cum  ante  Sara  sterilis  fuisset  (Gen.  xxi),  ita 
tunc  demum  Christus  nasci  debuit  de  populo  illo, 
quando  regno  ablato  invalidus  factusest.  Quomodo 
hcec  ipse  nescivit,  aut  quomodo  ignoravit?Malo  ni- 
mirum  et  pessimo  inscitiae  vel  ignoranti*  modo, 
nolendo  intelligere,  nolendo  scire.repellendo  scien- 
tiam  hanc,  sicut  superius  Duminus  dicit :  Quiu  tu 
scienliam  repulisti,  repetlam  te,  ne  sacerdotio  fun- 
garis  mihi  (Ose.  iv).  Ergo  quod  dicitur,  et  ipse  ne- 
scivit,  el  ipse  ignvravil,  id  est  ac  si  diceretur  :Pro- 
pter  eulpam  superbiae  ca-catus  esi  quia  scire  con- 
tempsit.Unde  et  p-otinus  subditur  :Et  liumiliabitur 
superbia  Lrael  in  faciem  ejus.  -uperbia  nauique 
Israel  palam  nunc  estquod  ic  facipm  pjushumiliata 
sit.quia  propter  superbiam  conliyit  cxcitas  inlsrael 
(R  in.  xi),  ut  Apostolus  ait,  velamen  quod  positum 
est  super  cor  eorum  [II  Cor.  ni),  sicut  praesignabat 
velataexteriusfaciesMo^hurriliatiosuperbiaelsrael 
est.  In  conspectu  omnium,  qui  rcvelala  facie  con- 
lemplantur  gloriam  Doniini,bumiliatio  quoe  propter 
superbiatn  contigit,  cognoscitur  in  facie  ejus,  in 
corde  et  sensu  pjus.Pra?terpa  sic  quoque  humiliata 
est  eadem  superbia  in  faciem  ejus,uttunc  abAssy- 
riis  it  Babyloniis  captivitatis  jugo  premeretur,  pro 
eo  quod  prophetas  occidit,  et  postea  miserabiliusa 
Romanis  disperderetur,  pro  eo  quoJ  propbetarum 


A.  Dominum  Christum  crucifixit.  Quamvis  in  eadem 
humiliatione  cervicem  subrigeret  adversus  Domi- 
num,  dicendo:  Semen  Abrahx  sumus.et  nemini  ser- 
vivimus  unquam(Joan.  vm),tamen  nihilominus  servi 
peccati,  sub  hominibusquoque  servile  jugum  fere- 
bant,  Romanis  serviebant,  ul  cateris  regnis  servie- 
rant.et  servitutis  ejusdem  grave  adhuc  experimen- 
tum  capere  habebant,  cadentes  in  ore  gladii,  et  iu 
omnes  gentes  ducti  captivi.in  his  omnibus  humilia- 
tur  quidem,  sed  nihilomiuus  perseverat  superbia, 
dum  in  synagogissuisipsumquem  experti  suntvic- 
torem  Chrislum  blasphemant.  Hoc  est  quod  sequi- 
tur  :  Nec  reversi  sunt  ad  Dominum  Deum  suum,  et 
non  quxsierunt  eum  in  omnibus  his.  Vere  duraecer- 
vicis  populus  (Exod.  xxxn),   qui  tot  flagellis  coer- 

n  citus.ad  Dominum  non  revertitur.  Super  hoc  admi- 
rans  ipse  Dom  inus  in  Isaia  loquitur  :  Super  quod 
percutiam  vos  ultra,addentes prasvaricalioneml (Isa.x.) 
Nimirum  velut  districtusDominus,  cum  omnes  vir- 
gas  et  flagella  cuncta  castigando  consumpserit.mi* 
raturservum  incorriaibilem  et  contumacem.  Unde 
hoc  '?  Videlicet  quia  velatum  et  obduratum  habent 
cor.imoquia  nec  habent cor.Sequitur  enim :Factus 
esl  Ephraim  quasi  columba  seducla,  non  habens  cor. 
In  eo  quod  non  absolute  a.U,factus  tst  quusi  columba, 
sedaddidit^educCa.bonamcolumbaesignificationem 
praesenli  loco  penitus  exterriiiuat.  Amplius  autcm 
cum  apponit  adhuc,  non  habens  cor,  seductionem 
ejusdem  et  vacuitatem  totius  boni  miro  exprimit 
modo.  Siquidem  adversus  id,  quod  de  columba  pro 

„  bona  similitudine  dici  vel  scribi  solet,  non  habens 
fel,  diciturhic,  non  habens  cor.  Quanta  putas  di- 
stantia  est  internon  habenlem  fel  et  non  habentem 
cor?  Quanta,  inquam,  differentia,  columba  babei.s 
(el  et  non  habens  cor,a  columba  non  habente  felet 
habente  cor.sejtincta  estfMagna  profectoet  omnino 
cortraria.  Sic  plane  et  lanta  dissimilitudine  spjun- 
ctusesl  wrnalis  Israel  aspirituali,  qualis  tunc  erat 
ille  Ephraim,  qui  seductus  est,ut  recederet  a  domo 
David,  et  nunc  est  iste  Judisqui  negavit  Christum 
Filium  Dei.  Columba  esse  debuit  manendo  in  sim- 
plicitate  atque  unitate  patrrna?  fidei,  sed  et  tunc  et 
nuncseducentediabolo  recessitin  felle  amaritudine 
in  inopia  cordis.Quo  recessit?Quo  abiil?  /Egyptum 
inviicabant,  et  ad  Assyrios  abierunl.  Quumo^io  -Egy- 
plum  invocabant  ?  Deos  TEgyptios  colebant,  p.xquo 
corpore  et  non  memede  ."igypto  exierunt.  Tuuc 
eniin  cum  vix  exissent,  vitulum  in  descrto  lecerunt. 
et  ad'iraverunt  (Exod.  xxxn)  more  ^.iryptiorum, 
sicut  inter  eos  faeere  consueverant.  Verba  quoque 
ipsorum  ;Egyptum  invocantium  baec  fuerunt :  iti- 
nam  morlui  essemus  per  manum  Domini  in  terra 
.Egypti.  qnando  sedebamus  super  ollas  carnium,  ct 
comedebamus  panfs  in  saturilate  (Exod  xvi).  Item  : 
Constiiuamus  nobisducem.et  revertamur  in  /Egyptum 
(Sum.  xiv).  Ethis  similia.  Poslquam  auteoi  terram 
adepti  sunt  tam  bonam,  ut  .Ej:yptiacis  carnibus 
vel  panibus  non  indigerent,  nihilominus  tamen 
.Egyptum    invocaverunt.    Duos    enim   vitulos    fe- 


.15 


RUPERTI  ABBA.TIS  TUITIENSIS. 


116 


eadem,    imo   et   majori,    dementia   quam  A  sint.  Ego  redemi  eos,  et  olim  ex  .Egypto.et  nunc  a 


olim  in  deserto  fecerant  et  adoraveranl  unum. 
Hoc  modo  propter  suam  ingluviem,  49  atque 
luxuriam  /Egpptutn  invocantes,  ad  Assyrios  quo- 
que  abierunt  et  similes  illis  facti  sunt,  videlicet 
per  superbiam,  alque  ita  in  populis  commisti  non 
tam  Israelitae,  quam  /Egypliii,  vel  Assyrii  dici  me- 
ruerunt.  Amplius  autem,  quando,  ut  saepe  jam  di- 
ctum  est,  Christum  negaverunt,  regemque  suum 
esse  Caesarem  profes.i  sunt ,  et  non  alium,  JEgij- 
vtum  invocubant  et  ad  Assyrios  abierunt,  id  est,  ho- 
minum  sinc  Deo,  qui  solum  diligunt  hoc  saculum, 
et  malignorumspirituum  sesesociosin  damnatione 
fecerunt.Sed  quid  sequitur  ?  El  cum  profecli  futrinl, 
expandam  super  eos  rcte  mcum,  quasi  volucres  cceti 


peccatis  in  sanguine  meo.scelus  quoque  meae  mor- 
tis  ignoscens  illis  ita  ut  dicerem  :  Pater,  dimitle 
illis ;  non  enim  sciunt  quid  jaciunt  (Luc.  xxm),  et 
ipsi  pertinaciter  contra  me  mendacia  locuii  sunt. 
Nain  et  militibus  copic.sam  dederunt  pecuniam,  di- 
centes  :  Dicite  quia  discipulinucle  venerunt,et  furali 
sunt  cum  nobis  dormientibus  ;  et  si  hoc  audilum  fuc- 
rit  a  prxside,  nos  suadebimus  ei,  et  securos  vos  fa- 
ciemus.  At  illi,  accipla  pccunia,  fererunt  sicul  eranl 
docti.  Et  divulgatum  est  apud  Jndxos  vcrbum  illud 
vsque  in  hodiernum  diem  (Matth  xxviii).  Ha?c  et 
hujusmodi  me::dacia  contra  me  Iocutisunt,etloqui 
non  desinunt. 
El  tion  clamauerunt  ad    me  in  cordc  suo,sed  ulu- 


detraham  fo.s. ^ccundum  melaphoram  columbae  se-  n  labnnt  in    cubilibus  suis.    Super   trilicum   el  vinum 


ducta?  et  non  habentis  cor,  pulchre  signilicat  quod 
comprehendantur  in  superbia  sua,  qui  per  super- 
biam  quidem  quasi  volando  seseextollere  ausi  sunt. 
sed  nihilominus  infirmi  sunt  atque  invalidi,  ut  co- 
lumba.  Cum,  inquit,pro/ectf  fuerint ,  videlicet  olim, 
dicendo  :  Non  esi  nobispars  in  David,  neque  hsere- 
ditasin  filio  hai(lll  Heg.  xn),  et  nunc  clamando  : 
Non  habemus  rcgem  nisi  Cxsarem  (Joan.  xvi),  tunc 
expandam  rele  mcum,  el  quasi  volucres  coeli  detra- 
ham  eos,ut  neque  cumgloriosis  et  liberis  quosaemu- 
lantur  penna  libertatis  volare  possint,  neque  apud 
me  liberi  sint,sedpoenasdentvana3spei  et  praesum- 
ptionis,  primum  in  Assyriis  et  Chaldaeis  captivi,et 
deindesub  Romanis  per  totum  orbem  vinculis  et 


ruminabant,  et  recesseruvt  a  we.Diligenter  in  verbis 
islis  divinam  perpendamus  justitiam.quia  hiccausa 
est  propter  quam  carr.alis  lsrael  existimetur  vel  re- 
putetur  Edom  sive  Ksau,et  non  Israel.E.  nonclama- 
verunt,  inquit,  ad  me,  sed  ululabant.  Quidnam  est 
clamare  ad  Dominum,  nisi  desidcrare  Dominum? 
Ca.terum,  si  quis  orationem  multiplicet,  quantum 
vis  clamando  et  lacrymando,  non  habens  intentio- 
nem  in  hoc,  ut  ipsum  mereaturhabere  Dtum,  sed 
ul  aliud  qui  obtineat  terrenum  sive  transitonum, 
non  veraciler  dici  potest  clamare  ad  Dominum,  id 
est  ita  clamare  ut  clamorejus  ad  Domini  Dei  p.r- 
veniat  auditum.Iste  qui  sicclamat,nimirumsinii!is 
est  Esau,  de  quo  scriptum  esl :  AuJitis  Esau  serno- 


retibus  captivitatis  distracti  atque  compediti.  His  „  nibus  patrit,  irrugiit  clamore  magno  et  consternutus 

i  •     .  ■  ... .: >    :..  _,_._.-_-_  _-  kAI1».n  I  ..  t    .     ,  i.  i  . .  ,  ■,      *•*    _-.»'.  •    !>_.».  oi\  >/•  oiinm    o(    ™i7i]'      nntnf   trvtt    ( (,/»not       yyvtiI 


dictis  aequam  prolinus  et  justam  accumulat  senten- 
tiam,  dicens  :  Cxdam  eos  secundum  auditwnem  cce- 
tus  eorum.  Auditio  namque  coetus  eorum  illa  ex- 
stitit,  quam  hodieque  audimus  et  legimus,  quia 
vanum  sibi  finxeruut  timorem.et  dixerunt :  Si  di- 
mittimus  eum  sic,  omnes  credenl  in  eum,  et  ve- 
nient  Romani,  et  lollent  nostrum  locum  el  gen- 
tem  (Joan.  xi).  Hunc  timorem  pontifices  et  Pha- 
rissei  collecto  consilio  finxerunt,  et  totum  con- 
silium  caelus  universus  audivit,  et  aurem  libcnter 
apposuil,ut  quasi  ex  necesitate  viderentur  occidere 
Chrislum.  Sed  quid  econtra  illis  evenitl  Non  quia 
occiderunt  illumcum  Roinanis  regnaverunt,sed  po- 
tius  hoc  exigente  sub  Romanis  po.nas  dederunt, 
venerunlque  Romani,  locumque  illis  et  gentem  tu 


ail:  Benedic  eiiam  et  mihi,  pater  mi  (Genes.  xxvn). 
Non  utique  alium  quaerebat  benedictionis  frucium, 
nisi  hunc,  ut  in  isto  saeculo  dives  ac  potens  existe- 
ret.  Idcirco  postmodum  sequitur:  Cumque  ejulutu 
magno  fleret,  molus  Isaac  dixit  ad  eum:  Inpingue- 
dine  terrx  et  in  rore  carli  desuper  eril  benedictio  tua. 
Sciebat  enim  quid  quaereret,  et  idcirco  illius  bene- 
dictionem  ejusmodi  praefinivit.  Ait  ergo  :  Et  non 
clamaverunt  ad  me  in  corde  suo,  sed  ululabanl  in 
cubilibus  suis.  id  esl,  non  fueruntmihi  devoti,  cor 
eorum  mecum  rectum  non  fuit ;  non  meipsum,sed 
quae  mea  sunt  quaesierunt,el  propter  haec  ejulabant 
in  cubilibus  su.«, id  est  in  syroigogis  suis.qua.  nimi- 
rum  non  Ecclesia  mea,sed  cubicula  ipsorum  sunt. 
Vere  ululnbant,   quia  super    iriticum,  inquit,   el  vi- 


lerunt.  Igitur  catlam,  inquit,  eos  secundum  auditio-  D  num  ruminabant;  sola  quae ventri.  sunt  quaerebant, 


nem  calus  eorum,  id  est,  inducam  supereos  lormi- 
dinem  quam  formiiiaverunt,quam  siliimet  contixe- 
runt,  non  vere  formidanies,  sed  formidinem  ejus- 
modi  veram  videri  volentes.  Vse  eis,  quoniam  reces- 
serunl  a  me  :  vastabuntur,  quonium ijruvaricutisunt 
in  me.  Et  cgo  redcmi  eos,  el  ipsi  locuti  sunt  contra  me 
meitdacia.  Ita  ccedam  eos,  ut  et  secundum  animam 
vx  illis  sit,  quoniam  recesserunl  a  me,  et  secundum 
corpus  vasteutur,  quoniam  prxvaricati sunt  in  me. 
Nequeenim  tantummodo  in  legem  meam  praevari- 
cati  sunt.  in  meipsum  manus  miserunt,  ineipsum 
tradiderunt  ad  crucifigendum.Et  vide  quam  ingrati 


et  recesserunl  a  me,  videlicet  non  qnaerpndo  habero 
me.  Hoc  modo  revera  non  ad  generationem  perti- 
nent  quxrenlium  Dominum,  quvrentium  fncicm  Uei 
Jncob  (Psal.  xxm),  sed  ad  gencrationem  Esau.  Hoc 
sentiens  Apostolus  dicit  ad  Hebraeos  :  Ne  qua  radix 
amariludinis  rursumgerminant  im}icdiat,et  pcr  illam 
inquineniur  mulli  ;  ne  quis  forniraior,  aut  profanus, 
ui  Esau,  qui  proptcr  unam  escam  vcndidit  primitiva 
sua.  Scitote  enim  quoniam  et  />os/ea  cujdens  hxrtdi- 
tare  benedidionem,  reprobatus  est.  Non  tnim  inve- 
nit  posnilentix  locum,  quanquam  cum  lucrymisin- 
quisisset  eam  (Hebr.  xn).  Usque  hodie  infelices  Ju- 


117 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  III. 


118 


daei  sic  ululant  in  cubiculis  suis,  neque  inveniunt 
paenitentiae  locurn,  ut  benedictionem  haereditare 
possint,  quanqoam  cum  laerymis  inquirant  eam, 
Quare?  Quia  non  clamant  ad  D  iminum  in  corde  suo. 
sed  super  triiicum  el  vinum  ruminanl,  id  est,  non 
ccelestem  quaerunt  graliam,  non  peccatorurn  optant 
remissionem,  non  regni  futuri  suspirant  glorlam, 
sed  uluUnt  et  ruminant  propler  illius  lerrae  iracun- 
diam,  m  qua  tritiei  et  vini  se  habuisse  recolunt 
abundintiam,  sicut  in  Psalmo  scnptum  est  :  Et  in 
iracundia  terrx  loquentes  dolos  cogilabant  (Psal. 
xxxiv).  Nam  quia  terram  illam  ab  adventu  Salva- 
toris  nostri  propler  sarigumem  ejus  se  amisisse  non 
ignor-int.idoirco  irascuntur,et  zelo  maligno  inflam- 
mati  blasphemant  illum.Et  recesserunt  a  ?ne,inquit. 
Vere  recesserunt,  inio  el  legalionem  miserunl  post 
ipsum  dicentes  :  Solumus  hunc  regnare  super  not 
(Luc.  i).  Et  ego  erudin  eos,  et  confortavi  brachia 
eirum,  etin  me  cogilaverunt  m Uitiam.  Sententiahaec 
magnse  admirationis  bauet  sensum.  Idem  enim  est 
ac  si  dicat :  Ego,  in  quem  cogitaverunt  nequitiam, 
egn  ille  sum  qui  erudivi  eos,  ego  ille  qui  confortavi 
brachia  enrum.  Erudivi  nimirum  d..ndo  legem,  et 
docendonon  essevitam  hominis  lantum  in  trilico  et 
vino  super  quod  nunc  ruminant,  sed  in  sermone 
Dei,quemadmodum  Moyses  dicit:.l//Zixit  le  venuria, 
et  dedit  tibi  cibum  manna,  50  quem  ignorubas  tu, 
el  patres  tui,  ut  oslenlerel  tibi  quod  non  in  solo 
jiane  vivaf  homo,  sed  in  omni  verbo  quod  egrrditur 
e.v  ore  Dei  (Deul.  vm)  Postquam  erudtvi  cum,  post- 
quam  legem  dedi  illis,  etcircumduxi,  et  docui,  cu. 
slodiendo  quasi  pupillam  oculi  mei,  tunc  demum 
conforlavi  brarhia  eorum,  constituendo  super  excel- 
sam  terram  ut  comcderet  fructus  agrorum  {Psal. 
civ),  el  ita  confortati  sunt,  ut  reges  fortes  occide- 
rent,  duces,  principes,  et  reges  eorum,  et  longo 
teinpore  possiderenllabores  populorum.  Illequihaec 
feci  illis,  ego  ipse  sum  in  quem  cogitaverunt  mali- 
tiam,  videlicet  haac,  ut  me  crucifigerenl.  Dixerunt 
enim  :  Suspendamus  eum  in  ligno,  et  proinde  ma- 
ledictus  erit,  nec  reputabiturliliusBenedicti,  dequo 
Psalmista  cecinit  :  Denedictus  qui  venit  in  nomine 
Domini  (Psal.  cxvn).  Moyses  r.amque  scripsit,  quia 
mulediclus  o  Deo  esl  qui  pendet  ia  i.gno  (Deul.  xxi). 
Hanc  in  me  maliiiam  cogitaverunt, sed  baecipsama- 
litia  eorum  excaecavit  eos,  ut  non  viderentac  sci- 
renl  quod  contrario  per  crucem  ejus  in  omnes  gen- 
tes  benedictio,  id  est,  peccatorum  daretur  rercissio, 
et  per  eam  omnia  trahere  ad  seipsum  (Joan.  xn). 
Revrsi  sunt  ut  essent  absque  jugo,  facti  sunt  quasi 
arcus  dolosus.  Mira  rebellio  perversorum,  quibus 
quod  in  rectis  corde  suaveest  et  leve,  importabile  vi- 
detur  et  ferre  non  possunt.  Jugum  quippe  Domini 
suive  est,  et  onus  ejus  leve  (Malth  xi),  durae  autem 
cervices  et  male  fortes  huiueri  illorum  ferre  non 
poluerunt.  Idcirco  reversi sunt  utessent  absque  jugo, 
ut  non  haberent  legem  autregem  malis  voluntatibus 
suis  contradicentem,  sed  ita  revertendo  facli  sunl 
quasi  arcus  dolosus,  id  est,  semetipsos  interfecerunt 


A.  ac  perdiderunl  in  modum  arcus  dolosi,  qui  retroci- 
dente  sagitta,  ipsum  a  quo  tenditur  percutit.  Fu- 
giendo  namque  jugum  Dei  sive  imperium  Christi, 
perniciosum  sibi  subierunt  jugum  hominum,  mor- 
liferum  sibi  fecerunt  jugum  Romani  imperii.  Imo  et 
intendentes  arcum  rem  amaram,  ut  sagittarent  in 
occultis  immaculatum  (Psal.  xcm),  eodem  arcu  sa- 
gittis  ipsis  in  semetipsos  reversis  perierunt,  sese 
aelerna  damnatione  percusse.runt.dicendo  :  Sanguis 
ejus  super  nos  et  super  fitios  nostros  (Malth.  xxvn). 
Hoc  est  quod  continuo  sequitur  : 

Cadent  in  gladio  principes  eorum  a  furore  linguae 
sux.  Furor  namque  linguae  illorum  quasi  gladius 
acutus  exstitit,  quemadmodum  Psalmista  cecinit, 
quia  acuerunt  ut  gladium  linguas  suas  (Psal.   lxiii). 

n  Item  :  Filii  hominum  dentes  eorum  arma  et  sagittx, 
etlingua  eorum  gladius  acutus  (Psal.  lvi).  Furor 
linguaeejusmodum  illesermo  nequam  exstitit.quem 
firmaverunt  sibi  clamando  :  Tolle,  tolle,  cruc.ifige, 
crucifige  (Joan.  xix).  Et  hic  linguas  gladius  sic  acu- 
tus  Mariae  quoque  animam  pertransivit,  juxla  di- 
ctum  Simeonis  (Luc.  n).  Ab  illo  furore,  id  est,  pro- 
pter  illum  furorem  linyuse  suae  cadent,  inquit,  in 
gladio  princi/ies  eorum,  et  sic  factum  est.  I.egimus 
et  miramur  Josephuno  narrantem  illud  mirabile 
excidmm  llierosolymorum,  in  quo  sic  ceciderunt 
et  nunquam  suum  possint  recujjerare  statum,  foris 
Romanorum,  intus  gladiis  concisi  suorum  conci- 
vium  et  contribulium,  ut  muitoalilerquam  gladiis 
cecidissent  Assyriorum  sive  Babyloniorum.  Et  me- 
rito,  quia  nimis  longum  traxerant  peccalorum  luni- 

"  culurn.  Ait  enim  :  Ista  subsannatio  eorum  in  terra 
/Egypli.  Et  est  sensus  :  Ista  peccantium  insania  non 
nova  est,  sed  inveterata,  ex  quo  gens  ista  nata  est 
in  terra  ^-Egypti.  lllic  namqje  patres  istorum,  qui 
sub?annuverunt  Christum  Dominum  legis  et  pro- 
phetarum,  subsannaverunt  Moysem  missum  sibia 
Deo,  ut  liberaret  eos  de  manu  .'Egyptiorum.  Licet 
euim  clamarent  ad  Dominum  propteralflictionem 
et  duramservitutem,tamen  mira  dementia  missum 
sib;  liberatorem  subsannaverunt,  dedignando  intel- 
ligere  quod  visitarenturet  salvandiessent  per  illum. 
Hinc  Siephanus  protomartyr,  cum  praemisisset : 
Existimabat  aulem  intetligere  fralres  suos,  quoniam 
Deus  per  manus  ipsius  darcl  salutem  itlis.  At  illi 
inquit,  non  intellexerunt  (Act.  vn).  Et   post  pauca  : 

D  Hunc  Moysen,  quem  ncgaverunt,  dicenles  (Exod.  n) : 
Quis  te  consliiuil  principem  et  judicem  ?  hunc 
Deus  principem  et  redemptorem  misit,  qui  accepit 
verba  vitse  dare  nobis,  cui  noluerunt  obedire  patrcs 
nostri,  sed  repulerunt,  el  aversi  sunt  cordibus  suis  in 
/Egyvtum,  dicentes  ad  Aaron  (Exod.  xxxn)  :  Fac 
nobis  deos,  qni  prxcedanl  nos.  Moysi  enim  huic, 
qui  eduxit  nos  de  terra  /Egypti,  nescimus  quid 
jactum  sii.  Et  vilulum  fecerunl  in  iltis  diebus  (Act. 
vn).  Ego  quod  in  ^Egypto  subsannatio  illo- 
rura  jam  saevierit  palam  est,  et  ei  ipsorum  quoque 
verbis  alteslantibus  potest  colligi.  Cum  enim  perse- 
queretur  eos  Pharao,  illi  videnles  exercitum  ejus. 


119 


RUPEUTl  ABBATIS  rl  UITIENSIS. 


120 


dixerunt:  Forsitan  non  eranl  sepulcra  in  JEgypto,  ^  quoqueaureamfixitaquilamsupertemplumDomini, 

idco  tulisti  nos,  ut  moreremur   in  solitudine.    Quid 

hoc  facere  voluisti,ut  educeres  nos  ex  /Egyplol  Nonne 

iste  est  sermo  qucm    luquebamur  tid  te  in   JEqyvlo, 

dicentes ;  Becede  a    nobis  ut  serviamus    JEyyptiisl 

(Exod.  xiv).  lllic  niminmi  testantur  se  illum  repu- 

lisse  nnra  invidenti;p  crudelitate.ut  cum  clamarent 

ad  Dorninum  ob  suam  liberationem,  personam  libe- 

rantis  odirent.etcum  sibisaluiem  cuperent,  illi  per- 

sons  quam  noverant   gloriam   ministerii  salutaris 

inviderenl.Eudem  morbo  corrupti.cumregem  nimis 

importune  quaesissent,  dotam   sibi   secundum   cor 

Domini  personam  odere  regnanlem,  invidebantque 

gloriae  Iriumphatoris*,  oujua  contra  gentes  inimicas 

gloriabnntur  triumphis,  in  tantum  ut  conlra  illum 

susciperent  filium  ejus  Absalon,  deinde  Seba  lilium 

Bochri.de.nde  Jeroboam  Ulium  Nabolb.semeletite- 

rum  dicentes  :  Non  est  nobis  pars  in  David,   neque 

hxreditas  in  jilio  Isai  (11  Reg.  xx).  Eadem  iniquitate 

sive  subsannatione  perseveranie,  cum  regem  mag- 

num  per    prophetas  praenuntiatum  exspectassent 

Messiam.ad  uiagnam  generis  sui  gloriam  venientis 

odere  personam,  et  illarn  quamexlectione  poteranl 

animadvertere  Cbristi  gloriam  stanti  in  medio  ipso- 

rum  personae  nimis   crudeliter   invidebant.    Igilur 

ista  sub.-annatio  eorum  in  terra  ASgypti,  id  est,  sic 

subsannaverunt  Moysen  in  lerra  /Egypti,    sic  sub- 

sannaverunt  Christum  Filium  Dei,  sic  subsannave- 

runt  David,  sic  subsannando  negaverunt  Moysen, 

negaveruntDavid,negaverunt  Christum  ante  faciem 

Pilati.Etidcircoca(ic/!i»!ore9/ndn',utjamdictumest 


ut  relert  Josephus.  Hasc  aquila,\nt\u\\..superdomum 
Z)om»!/,idest,  Romanum  impenum  ad  destruendam 
irrecuperabiliter  gloriam  sucerdotii  Judaici  veniet. 
Quam  ob  causam  ?  Pro  eo,  inquit,  quod  transgressi 
suut  pactum  meum,  ct  l^gem  meam  prsevaricati 
sunt.  Poterat  enim  objicere  quis  et  dicere  quod 
istud  Deus  faceret  vel  lieri  sineret  contra  suum  sta- 
tutum,  contra  lcedus  vel  pactum,  quod  pepigit  cum 
patribus  eorum.  Nam  ut  <le  caeteris  taceamus.nunc 
ad  Salomonem  qui  primus  a?dilic<ivit  illam  domum 
Dumini,  laliter  dixit :  Exaudwt  oralionem  tuam  el 
de/jrecationem,  qua  deprecaius  es  coram  me.  Sancti- 
jicavi  domum  hsnc  quam  xdificasti  utponerem  nomen 
meum  ibi  tn  sewpiternum(lll  Heg.  ix).  Sed  vide  quid 
postmodum  sequilur:  Si  auiemuvcrsiouc  aversi  fueri- 
tis  vos  et  filii  vestri,  non  sequentes  me,  nec  cmlo- 
dicntes  ma.idata  mea,  et  cwremonias  quas  proposui 
vobis,  sed  abieiitis  el  colueritis  deos  alienos,  et  ado- 
raveriiis  eos,  auferum  Israel  de  superficie  terrse 
quam  dedi  eii,  ettemplum  quod  sanUi/icuvi  nomini 
meo  projicium  a  conspeclu  meo,  eritque  in  prover- 
bium  et  in  jabulam  cunctis  populis,  el  domus  htec 
erit  in  exemplum.  Ergo  in  pacto  domus  illa  ste- 
til,  id  est  sub  coiiditione  servandae  justiiia?,  quam 
profecto  servandam  ab  illisnon  esse  Deus  praesci- 
vit.  Nam  si  servandam  esse  praesciret,  nequaquam 
conditionaliler  illis  bona  sua  permitterel,  toties  di- 
cendo  :  Si  prscepta  mea  servaceritis,  si  in  viismeis 
ambulaveritis,  quod  in  lege  frequens,  sed  absoluie 
et  modo  pradicativo,  vel  promissivo,  sicut  ad  Abra 


propleristum/n/ju.s.su.xfurorem.propteristamsuam  ti  nam  locutus  est  in  promissione  seminis,  quod  esl 


subsannationem.  Quid  proinde  facies,  o  propheta? 
Cap.  VIII.  —  ln  gutlure  t  uo  sil  tuba  quasi  aquila  super 
domum  Domini,  pro  eo  quod  transgressi  sunt  foedus 
meum  el  legemmeam  prxvaricati  sunl.  Meinvocabunt: 
Deus  meus,  cognovimus  le.  Projecit  Israel  bonum,ini- 
micuspersequetur  eum. Ha5Cannuulia,etannuntiando 
in  guttureluo  sit  luZ/o.quia  videlicet  populo  huic  bel- 
lum  est,  et  non  pax.  Aquila  namque  veniet  super 
domum  Domini,  id  est,  Romanum  imperium,cujus 
miliiaresignum  aquilaerat,  vcniet  super  civitatem, 
in  quaest  dumus  Domini.  In  Ezechiele,  ubi  contra 
Judam  prophetia  dirigitur,  decem  tribubus  jam  in 
Assyrios  translatis  per  aquilam  Nabuchodonosor 
significatur  his  verbis  :  Aquila  grandis  aturum  ma- 


Chrislus.  Non  cnim  dixil,Si  egressus  lueris  de  terra 
tua,  sed  Eyredere,  inquit,  de  terra  tua,  et  caetera,et 
benrdicam  tibi  (Geues.  xn),  atque  In  te  benedicenlur 
universx  cognaliones  tcrrx  (Genes.  xxn).  Ilemque,in 
repromissione  non  dixit,  Si  feceris  rem  hanc,et  non 
peperceris  filio  tuo  unigenito,  bpned'centur  in  se- 
mine  luo  omnes  gentes  terrae.  Quas  universaliter  po- 
pulo  procultu  tabernaculi  vel  domus  Doruini,  pro 
capremoniis  servandis  promissasunt.sub  corditione 
posuit  providentia  Dei  praescientis,;quod  conditio- 
nem  vel  pactum  promissijnis  non  essent  servaturi, 
et  quod  pactum  istud  irritum  facturi  esseni  sicut  rt 
Jeremias  verbis  declamat  manifestis.  Cum  enim 
prosmisissel :   Audite    verba  pacti  hujus,  et  facito 


gnarum  longo  membrorum  ductu,  plena  plumis  et  D  i|]a;  postmodum  h«c  intulit :   El  hi  ergo  abicruvt 


levitate,  vcnit  ad  Libanum  ct  tulit  medullam  ccdri, 
summitaiem  ejus  avulsil,e\.c.  Nescilis  quid  istasigni- 
ficenl  ?  Dic:  Ecce  venit  rex  Babylonis  in  Hierusalem, 
et  assumet  reges  el  principcs  ejus,  et  adducet  eos  ad 
se  in  Babylonem  (Ezcth.  xvn).  Hic  aulem  ubi 
non  adversus  Judam  tanlum,  sed  adversus  omnem 
51  Israel  propbetia  texilur,  et  quasi  tuba  decla- 
mare  jubetur.recte  secundum  supra  dicta  per  aqui- 
lam  excellentia  Romani  intelligitur  imperii,  cujus, 
ut  jam  dictum  est,militare  signum  aquila  fuit,ante 
susceplum  vexillum  crucis,  eo  quud  aquila  rex 
avium  esse  dicatur,  et  cujus  ob  bonorem   Herodes 


post  deos  alienos  ut  servirent  eis,  irrilum  feceruni 
domus  Israel  et  domus  Juda  puclum  meum,  quod 
pepigi  cum  patribus  eorum  (Jer.  xi).  Iiemque  alio 
luco  dicit :  Et  nolite  confidere  in  verbis  meiiducii, 
dicentes  :  Templum  Domini,  templum  Domini,  lem- 
plum  Domini  esl,  quoniam  si  bene  dixeritis  vias  ve- 
stras  et  studia  vestra,  habitalo  vobiscum  m  loco  isto 
(Jer. vn).Igilurcum  dixisscl:  In  gutture  tuo  stllubu, 
quasi  aquila  super  domum  Do»u'nt,nequasi  de  mutubi- 
litateargueretur,  quodabjieeretdnmum  quam  prius 
elegisset,  vel  in  pactum  suscepisset,  causam  reddi- 
dit  protinus  dicens,  pro  eo  quod  transgressi  sunt 


121 


COMMENT.  IN  XI 1  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  III. 


122 


fcedus  meum,  et  legem  meam  prxvaricali  sunl  quod  A  dotii,  si  post  adventum  Christ.i  stetissetet  locus  et 


id^m  ac  si  diceret,  quia  pnctum  meum  irritum  fe- 
cerunt.  Et  ista  quidem  causa  contra  Judaic09 
flatus  sufficiens  est,  nec  aliam  audiri  digni  sunt, 
quandiu  suam  volentes  statuere  justitiam,  justiliae 
Dei  dou  sunt  subjexti,dum  inter  caeteru  quibus  sese 
adversus  fidem  Cnristi  delendunt.illud  quo.iue  sub- 
sannant,  dicendo  consequenter,  esse  muUbilem 
Deum,  si  donum  suam  nomini  suo  sanctificatam 
abjccit,  apud  Christi.mos  qua-siturus  aliam.  Qui 
autem  jam  pro  enierila  lide  dignus  est,  ut  intret  in 
sanctuarium  Domini.et  inlelligat  in  novissimis  eo- 
rum.  causas  alias  audit  et  reddit,  intelligit  et  dicit, 
quare  super  illam  domum  Duinini  aquila  senr.el  et 
iterum  venire  debuerit.  Semel  namque  venit  super 


gens.etnonvenissettalisaquila  super  illamdomum 
Domini.  Denique  adhuc,  postquam  super  lapi- 
dem  non  remansit,  Christum  blasphemant  ubiqne 
terrarum  captivi.et  blasphemando  impedimentum- 
facerenoliunturcurrentibusquadrigisEvangeliiChri- 

sti.  Quid  f'ucerent,ti  roborali  interra  suaconsisten- 
tes,<lomumqueillamsplendidamsuperstitembaben- 
testalesusperfideifulcimentumdigitodemonstrare 
posseiit?Taliergodebuitaqijilaveniente-1omusDomi- 
nidestrui,quemadmodumetDaniel.ingeluspra?dixit: 
£(  pust  hebdomadas,  inquit  sexagintn  duas  occde- 
lur  Christus,  el  uon  erit  ejus  populus  qui  eum  nega- 
turus  est.  Et  civilatem  et  suntluarium  dissipabit  po- 
pulus  cum  duct  venturo,  et  ftnis  ejus  vastitas,  el  post 


illam  Nabuchodonosor  (IV  Reg.  xxv),  quem  in  Eze-  rj  finem  belli  slatuia  desolatw.  El  dcficiel  hostia  et  sa- 


cliiele,  ut  jam  dictum  rst,  per  aquilam  oportet  in 
telligi,  et  eaindem  domum  incendio  confi.igravit. 
Iterum  wnit  Romanum  imperium  cum  victricibus 
aquilis  (//  Mach.  v),  et  uon  solummodo  domum 
illain.sed  et  locum  etgentem  irrecuperabiliter  tulit. 
Semelvel  primopermittente  Deo,idcirco  Iictumest, 
ut  vetus  illud  saccrdotium  corriperetur.  Secundo 
idcirco  fuctum  est.ut  omnino  tolleretur.Corripiendi 
namque,atqueinsiruendi  eranl  illius  temporislain 
populus.quam  sacerdntes,  utscirentipsietipsorum 
posteri,  quia  non  propter  locum  gentem,  sed  pro- 
pler  gentem  locum  elegit  Dominus,  ot  quia  auro  et 
lapidibus,quibus  praelulgebat  illa  domus.non  magis 
quam  1'umo  aut  favilla  delectatur.nisi  cordiumcor 


cnficium  et  in  lemplo  erit  abominutio  desolaiwms, 
et  usque  ad  cnnsummationem  et  finem  52  persevera- 
bit  dcsolatio  (Dan.  ix|.  Nunc  ad  litterae  lextum  re- 
vertamur.  Cum  causam  reddidisset  cur  aquilu  ve- 
nire  permitteretur  super  domum  Dommi.dicendo : 
Pro  eo  qund  transgressi  sunt  fcedus  meum,  et  lcgem 
meam  prxvnricati  sunt,  continuo  subjunxit :  Mein- 
vocobunt :  Deus  meus,  cognovimus  le.  Et  estsensns  : 
Mira  impudentia,  cum  sint  transfjresrores.cum  sint 
preevaricatores,  invocant  me  dicentes  :  Deus  mcus, 
Deus  meus,  cognovimus  te.  Tule  est  illud  in  Isaia  : 
Sle  etenim  de  die  ii  diem  quxrunl,et  scire  viasmeas 
volunt,  quasi  gem  qux  justitiam  fererit,  et  judicium 
Dei  sui    non    dereliqueril    (lsu.    tviil).    Mentiuntur 


porumquetemplasibi  adhabitandum  praaoarentur.  p  ergo  dicendo  :  Deus  meus,  tcgnovimus  le.  Ipse    Det 
Tollendum  autem  omnino  erat  in  adventu    Christi       Filins  refellit  eos  in  boc  dicto  :   Esl,   inqirt,    Pater 


donius  vel  lempli  illius  sacerdutium.quia  temporis 
illiussacrilicium  nnn  lueraljussum.sed  permissum, 
donec  cuin  jussu  et  praesentia  Christi  veniret  sacer- 
dotium  necessarium  secundum  ordinem  Melchise- 
dech.  Nam  quod  illudsaciifirium  non  fuerit  jussum, 
ut  jam  dictum  est,  sed  pertnissum,  testatur  ipse 
Duminus  in  Jeremia  dicens  :  Holocautomata  ve- 
stra  addite  victimis  vestris,  et  comedite  carnes  ;  quia 
non  sum  locu/us  cumpatrihus  vestris,et  non  pnecepi 
eis  in  die,  qua  eduxi  eos  de  terra  JEgypti,    de  verbo 


meus  qui  glonficat  me,  quem  vos  dicitis  quia  Deus 
vcster  est,  et  non  cognovislis  eum  (Joan.  vm).  Quare? 
Nimiriimquia  juxtaetilludquod  prophetavit  Isaias: 
Populus  hic  labiis  me  honorat,  cur  aulem  illorum 
longeest  a  me  (Isa.  xxix)  Ita  modis  omnibus  ver- 
bis  ipsorum  opera  contraria  sunt.  idcirco  protinus 
hicpropheta  subjungit:  Projccit  Israel  bonum,  ini- 
micus  persequetur  eum.  Quod  bonum,  vel  qucm  bo- 
numlsrael  projecit.nisiDeum  quisummum  bonum, 
qui  solus  et  summe  bonus  est,  cui  dicit  oretenus, 


holocaulomiitum  et  victimarum,  sed  hoc  verbum  prx-  Deus  mens,  cognovimus  lel  Denique  illuin   projecit, 

cepi  eis,  dicens:  Audite   vocem  meam,  rl   ero   vobis  non  mudo,  quia  dudum  dixit  :  Non  est  nobis  pars  tn 

Deus,  el  vo*  eritis  mihi  populus,  el  ambulate  in  omni  David   neque  hxreditas  in  filio  Isai  (III  Reg.  xu),  et 

via  guum  mandavi  vobts,  ut  bcne  sit  vobis  (Jer.  vn).  vitulos  sibi  pro  deo    statuit,    verum    etiam    quia, 

Ergo  sacrifit-ium  illud  nun  jussum  erat.sed  permis-  quod  majus  est,  Dei  Filium  extra  civitatem  projecit, 

sum.  Ad  quid  autem  pprmissum  ?  Ad  hoc  maxime,  negan9    eum    ante    faciem    Pilati,   et   foris    lnter 

ut  ordo  illius  carnalem  retineret  populum.ne  citius  sceleratos    projectum    crucilixit.    Idcirco    inumcus 

dilaberetur  ait  .lEgyptiorum,  caeterarumque    sacri-  persrquelur  eum,  inquit,    nimirum   juxta  maledi- 

ficia  genlium,  ut  saltem  sub  nomine  veri  Dei  pin-  ctiones,  quas  praescius  Moyses  in  !ege  praescnpsit: 

gties  hostias  carniunr.  sacrificarent  aquibusompino  Tradnt  te  Dominus  corrucntem  ante  hosles  luos.    Per 


avelli  nequuquam  possent.Hocipsum  inlereatestari 
ccepitS|jiritussanctusperosDivid,quamvisillein 
eadem  religione  sacrilicantium  studiosissimus  fuit. 
Ait  enim  :  Nutiquid  manducaho  carnes  taurorum.aut 
sanguinem  hircorum  potabo  ?  Immola  Oeo sacrificium 
laudis  (Psal.  xux).  Nimirum  islae  voces  parum  pro- 
fecissent  ad  dec  tiendum  9upercilium  illius  sacer- 


unam  viam  egrediaris  contru  eos  el  pcr  septrm  fugias, 
et  dispergaris  per  omnia  regna  lerrse,  siique  cadaver 
tuum  in  escam  cuuctis  volutilibus  cceh.  et  besliis  ter- 
rx,  et  nonsit  qui  abigal  (Deut.  xxvm).  Quod  ita 
factum  sil.asscrtione  nostra  non  indiget.  Sequitur  : 
Ipsi  regwtverunl  et  non  ex  me,  principes  exstiterunt, 
el  non  cognovi,  argentum  suum  et  aurum  suum  jece- 


123 


RUPEP.TI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


124 


runt  stbi  idota  ut  interirent.  Qui  regnaverunt  non  ex  A  legitima  Dei  unctione.   Unctio    namque  regali9   in 


me  '?  Nimirum  ipsi  qui  bonuin  projecerunt,  primum 
qui  cum  Hieroboam  recesserutil  a  domo  David, 
deinde  qui  criicifix^runt,  vel  negaverunt  Filium 
Dei,  filium  David.  Primo  videndum  de  illisregibus, 
qui,  re^no  scissoa  d'>mo  David.super  decem  tribus 
regnaverunt,  utrum  vero  ex  heo  regnaverunt,  an 
nor.  ?  Videtur  namque  repugnare  verbis  istis  illud 
quod  m  illa  divisione  regni  scriplum  est :  Apprehen- 
detuque  Ahitis  paliiutn  suum  nnvum,tjVO  of>ertus  irut, 
scidit  in  duod-eim  partes,  el  ail  ad  Hteroboam  :  Tulle 
tibi  decem  sci>sura<.  Hxc  enim  dicil  Dommus  Deus 
Israel :  Eece  eqo  scindam  regnttm  de  manti  Salomo- 
nis,  et  dtilio  tibi  decem  trtbus  (III  lieg.  xi).  Iiem, 
cum  congregasset  Rohoam  inultiludinem  exercilus, 


d  mio  David,  et  in  tribu  Juda  remansit,  reges  au- 
tein  decem  tribuum  absque  unctione  regnaverunt. 
Sane  unus  Jehu  filius  Josaphat  tilii  Namsi,  quantu- 
lacunque  unctione  rex  constitutus  est,et  hoc  ex  Do- 
mino.verumtamen  non  eumdem  Jehu  comprobante, 
sed  condignam  de  domo  Achab  ultionem  exigente. 
Tanlummodo  lenticulam  olei  tundens  super  caput 
cjus  unus  de  filiis  pmphetarum  Uixit  :  H.vc  dicit 
Dominus  Deus  hrttel :  Unxi  te  regem  super  popu- 
lum  Domim  Israel,  et  percuttes  domum  Achub  do- 
nuni  tui,  et  ulciscar  sttnguinem  servorum  nieorum 
prophelarum.  et  sanguinem  omnium  servorum  Domini 
de  manu  Jenbel,  perdum  oinnem  domum  Acliab  (IV 
Reg.  ix),  etc.  Iste  unus  regnaverit  ei    Domino,   et 


u:  rfduceretregnum  sibi,  factusestsermoDomini  ad  p  principem  illum  cognoscere.Deus  utcunqne  digna- 


Semeiam  virum  Dei,  dicens  :  L^queiead  Hoboam,et 
ad  omnem  domum  Jutta,  dicens  :  iXon  ascendetis,  nec 
beltabitn  conlra  fralres  vestros,  filios  lsrae\. Rcverla- 
tur  vir  in  domumsuam  :  a  meenim  facium  esl  verbum 
hnc  (II  Pur.  xi).  Ilaec,  ut  jam  dictum  esl,  repu- 
gnare  videnlur  verhis  istis  :  Ipsi  regnaverunt,  et  non 
ex  me,  priucipes  exstiterunt,  et  non  cognovi.  Sed  ab- 
sit  ut  sanctaj  Seripiurae  verba  sibimet  repugnan- 
tia  vel  contraria  sint.  Quaerimus  ergo  qualiter  et 
veritas  bistoriae  consistal,  el  nihilominus  vera  sit 
baec  sententia  prophetica.Hoc  intendentes  originem 
perpendimus  illius  mali,  vel  schismatis.quia  nimi- 
rum  facto  illo  prior  exstitit  quod  historia  narratex- 
pletum  per  manus  Abiae  S.vlonilis,  et  conlirmatum 
per  Semeiam,  virum  Dei.  Quaenam  ilbus  mali  ori-  r 
go  luit,  nisi  odium,  quo  Israel  regem  suum 
David  semper  odio  habuit  ?  Nunquam  enim  volens 
sapientiam,  fortitudinera,  atque  humilitatem,  qui 
fupre  tres  priini  sortes  David,  populus  ille  susti- 
nuit,  utpote  malis  intentus  studiis,  et  idolatria? 
cultui,  cui  servire  non  poterat,  regnante  David, 
Hujus  rei  summum  illud  judicium  fuit,  quod 
cum  non  haberent  alium,  quem  statuere  pos- 
sen'.  super  illum  depellendum.  filium  ejus  Absalon 
susceperuot.  Verum  quandiu  vixit  David.  quandiu 
filius  ejus  Salomoti  cum  sapientia  processit,  pec- 
cata  illorum  consummari  non  potuerunt,  ut  liceret 
ejus  judicio  Dei  pervenire  ad  effectum  (///  Reg.  xi). 
At  ubi  merita  domus  ejusdem  Davi  :,quae  peccatis 
illorum  praeponderaverant,  sic  infirmata  sunt  ut 
Salomon  per  fornicationes  depravatus  serviret  diis 
alienis,tunc  demum  manum  suam  Deus  subtraxit, 
el  pr*valen9  Israel  contra  domum  David,  velut 
pquus  indomitus  sese  excutiens,  frenum  rupit,  et 
abiit,suisquestudiiscongruumsessoremHieroboam 
suscepit.  Hoc  nimirum  ex  Deo  non  fuit,  et  idcirco 
nunc  dicit :  Ipsiregnaverunt,  el  non  ex  me.principes 
extiterunt.  et  no;i  eognovi.  Ut  aulem  non  posset  eos 
retinere,  vel  revocare  Roloam,  divino  factJm  cst 
judicio,  atque  idcirco  illic,  ait  :  A  me  enim  factum 
est  verbum  hoc.  Ad  summum  ejus  sentenliae,  qua 
dictum  est,  ipsi  regnaverunt ,  et  non  ex  me,  illud  pro 
foribus  argumentum  pst,  qui.i  regnaverunt  absque 


tus  sit.verumtamen  tantummodoad  vindictam.quia 
domuni  Aohab  ilelevit  et  Baal  extermmavit,  non 
autem  ad  gratiam,  quia  peccata  Hieroboam,  id  est 
vitulos  aureos,  non  dereliquit.  Quapro,  ter  vera  un- 
dique  est  sententia  :  //>n  regnaverunl,  el  non  ex  me, 
pnncipes  exstiterunt,  et  non  rognovi,  quia  praater 
istum  unum  unctum  unctionis  imperlectap,  ca?teri 
omnes,  sicut  absque  unctione,ita  regnaverunt  abs- 
que  vocatione  divinae  gratis.  Nunc  demum  et  de 
illis  animadvertendum.qui  usqne  adeo  recesserunt 
a  domo  David  ut  crucifigerent  filium  David,Filium 
Dei.quaro  vere  dictum  sit :  Ipsi  regnaverunt,et  non  ex 
me,  principes  exstiternnt,  et  non  cognovi.  Recte  enim 
hoc  in  reprobationem  iilorum  debuit  prophetari,qui 
utique  voluerunt  temporaliler  in  hoc  saeculo  exiolli 
absque  adjutorio  visitanlis  gratiae  Dei,  sicut  in 
evangelica  parabola  ipse  Dominus  innuit,  cum  di- 
cit:  Agricolx  autem  viden>es  filium,  dixerunt  intra 
se :  Ilic  esl  hxres,  venite,  occidamus  eum,  et  nostra 
eril  hxrcditas  ;  et  apyrehensum  eum  ejecerunt  exlra 
vineam,  el  occiderunl  Olalth.  xxi).  Quid  ha?c  pata- 
bola  innuit,  nisi  quia  Scribas  et  Pharisa-i,  videntes 
Jesum,  non  ignoraverunt,sed  oderunt  illum,quem- 
admodum  et  ipse  dicit :  Nunc  aulem  et  viderunt  et 
oderunl  et  me,et  patrem  meum  (Joan.x\).  Cum  enim 
af;ricolae  dixerunt,  Hic  est  hseres, nemo  est  in  eisqui 
53  se  de  ignorantia  excuset.  Ergo  cum  dicunt, 
Venile,  occidamus  eum,  el  nos>tra  erit  hxrtditas,  re- 
cte  et  veraciter  dicat  is  qui  occiditur  :  Ipsi  regnuve- 
runl,  el  n>m  ex  me,  id  est,  volueruntsine  meregna- 
re,  et  sine  me  divites  esse,  sedendo  super  cathe- 
dram  Moysi,  etpraedam  faciendo  de  populo,  ita  ut 
mentbam  quoque  et  anetum  decimarent.non  curan- 
do  justitiam,  et  fidem,  etc,  quaecunque  graviora 
sunt  legis  (Malth.  xxm).  Sed  cum  iili  ore  suo  se- 
metipsos  judicantes,  dixissent :  ilalos  male  perdet, 
et  vineam  suam  locabit  aliis  agricctis  (ilatth.  xxm), 
quid,  iste  intulil  ?  Ideo  dico  vobis,  ai[,quiauuferelur 
a  vobis  regnurn  Dei,  e:  dubitur  geitli  [acienti  jructus 
ejus  (ibid).  Igitur  quod  ait :  Ipsi  regnaverunl,  et  non 
ex  me,  principes  exsttlerunt,  et  non  cognovi,\Acm  est 
ac  si  dicat :  Ipsi  quidem  regnare  voluerunt,  sed 
aufrretur  ab  cis  regnum  Dti,  quia  non  regnare  vo- 


1-23 


COMMENT.  !N  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  OSEE.  LIB.  III. 


126 


fuerunt  ex  me,  et  in  priucipatu  suo  cognoscere  no-  A  ror  meus.  Iu  quibus  vel  contra  quos  iratus  est,  nisi 

in  illis  vel  contra  illos  qui  viiulum  fecerunt,  qui 
idololatriam  pertinaciter  sectati  sunt  qui  propter  si- 
mulacrorum  servitutem  adomo  D  lvid  recpsserunt, 


luerunt  me,suee  modisomnibus  studentes  avaritiae. 
Nam  hoc  est  quod  sequitur:  An/entum  suumet  au- 
rum  situm  jecerunl  sibi  idola,  ul  intervent.  Et  est 
sensus  :  Argentum  et  aurum  plus  dilexerunt  quam 
I>eum,  inio  ne  ullum  auri  et  argcnti  delrimentum 
paterentur,oderunt  Christum  et  Hatrem  ejus  Deum, 
oderunt  et  crucifixerunt  Cbristum  Dei  Filium.  La- 
trocinabaniur  enim  in  illo  Dei  ten.plo.aurumque  et 
orgentum  sibi  congregabant,  prsedam  facientes  de 
populo.  Nonne  autem  Apostolus  Christi  teslatur, 
quia  uvaritia  simulacrorum  est  serviius?  {Col.  v.) 
Rccte  igiiur  ait.quia  argenlumsuumet  uurum  suttm 
feeerunl  sibi  idola,  i]uia  sunulacrorum  sercitus  est 
avariliu,  maxime  in  illis   qui   praRsentes    habentes 


imo  natura  de  domo  David  Christum  negaverunl? 
Nimirum  inter  istos  concluduntur,  et  m  xime  suni 
vel  tuerunt  Scribae,  vel  Pharissei.  Et  idcirco  jam  ex- 
tunc  templum  vel  altare  illorum,non  altare  Dei.sed 
vitulus  Samariae  mereiur  dici :  Ecce  furur  bornini 
iratus  est  in  eis  et  vilulus  eorum  projeclus  est,  ilo- 
mus  autem  David  na,'nificataest.Templum  quippa 
et  sacnficium  illorum  ablatum  est,  Chrislus  autem 
et  Ecclesia  ejus  in  aeternum  manet.  Et  quare iratus 
est  juror  meus  in  eis  ?  Videlicet,  quia  non  possunt 
emundari.  Nam  hoc  est,  quod  admirando  pariler  ct 


Christum  Dei  Filium,contraipsorum  avaritiam  dis.  fi  interrogando  confestim   subjunxit :    Vsquequo  non 


putantem,  argenlo  et  auro  magii  laverunt,  et  ad- 
versarium  mammonae,  id  est  cnntemptorem  argenti 
et  auri  Chrislum  interfecerunt.  Quo  fructu  ?  Qua 
mercede  ?  Ut  interirent,*\l  Etenim  fructus  idolorum 
ejusmodi,  fructus  mammonn?,fruclus  argenli  et  au- 
ri  interitus  est  animae  illorum  et  corporis.  Interie- 
runt  spiritualiter  invisibilibus  malignorum  spiri- 
tuum  phantasiis,  interierunt  corporaliter  visibili- 
bus  Rnmanorum  gladiis.Itaque  vicit  donius  Divid, 
victi  sunt  omnes  qui  rpcesserunt  a  domo  Uavid. 
Si-quitur  ergo  :  Projtc/us  esl  vitulus  tuus,  Samaria, 
irnlus  est  jurur  meus  meu.Longa  quidem  concerta- 
tio  lacta  est  inter  domum  David  et  vitulos  aureos 
quos  Jeroboam  fecii,sed  landem  vicit  domus  Davi  I  : 
vicit,  inquam,  quamlo  Christus  lilius  David  in  cru- 
cem  ascendit.  Ibi  cornu  David,  cornu  salutis  pro- 
ductum  et  erectum  nobis  in  domo  David,  cnnfregit, 
projecit  atque  euntrivil  vitulum  Samariae,  id  est, 
omnem  inipietatem  dividentem  se  a  domo  David,in 
qua  princeps  sedet  nunc  ipse  filius  David,  cujus  vi- 
delicetdivisioni9imtiumsa?pediclusille  materi.ilis 
vitulus  Samariae  exslitit.  Et  pulchre,  cum  duo  fue- 
rint  vituli  singulariter,  nunc  projectus  est  vilu^us, 
inquit.  Plus  enim  significat,  quam  si  dixisset  duo 
vituli,  -iicut  interdum  singulari:er  per  militera  plus 
intelligimus  quam  per  milites  pluraliter.  Militem 
namque  dicere  solemus,  exercitum  significantes. 
Projectus  ergo,  \\iqu\l,est  vitulus  tuus,  Samaria,  id 
esi,  cecidit  omnis  idololatria.et  ab  illo  principe  do- 
mus  L)a\id,  Deo.pt  homine  Christo  sententiam  ac- 
ceperunt :  Omnes  dii  gentium  dxmonia  (Psal.  xcv), 
et  prince/is  mundt  hujus  ejectus  est  foras  (Joan.  xn). 
Illud  quoque  pulchrum  est  attendere,  quod  loco 
prae9enti  Samariam  compellat,  quia  videlicet  quan- 
do  passionis  Christi  sacramento  destrui  ccepit  error 
sive  idololatria.lieri  hoc  coeptumest  a  Samaria.Cum 
enim  Jerusnlem  non  susciperet,  imo  persequeretur 
fidBin  Christi,  sieut  scriptum  est :  Facta  est  uulem 
persecutio  magnain  Ecclesia,  qu;e  eral  Hierosoli/mis, 
et  omnes  dUpeisi  sunl  per  reyiones  Judxx  et  Sama- 
rioe  [Act.  vm),  Samaria  verbum  Dei  cura  gaudio 
magno  suscepit,  sicul  ordo  lectionis  in  Actibus  apo- 
stolorum  patenler  depromit :  Jratus  est,  inquit,/u- 


poterunt  emundarit  Quia  ex  Israel  ipse  e>t.    Artifcx 

fecit  illum,  et  non  est  deus.  Cum  interrogando  dicit: 

Usquequo  non  polerunt   emundari?    subaudiri    vult 

in  a?ternum.  Et  causam  reddit  cur  in  sempilernum 

non  possunt  emundari  :  Quia  ex  Israel  ip<e  est,  in- 

quil,  arVfex  fecil  illum.  Causa  ha?c  dilig"nter  anim- 

advertenda  e9t.  Sciendum   imprimis   incorrigibi- 

lem  esse  illum  qui  non  per  ignorantiam  in  menda- 

cium  cadit,  sed  per  malitiam  de  corde  suo  men.ia- 

cinm  confingit.  Ille  namque   verbum  dicit  omtra 

Spiritum  sanctum,  quisciene  veritatem  Dei.  contra 

mendacium  cogitat.et  veritatem  in  meudacio  dctinet 

sicut  Apostolug  dicit :  Quicunque  talis  est,  reus  est 

aeterni  delicti,  et  non  remittetur  ei,  neque   in    hoc 

p  9aeculo,  neque  in  fuluro,  quia  exipso  est  quod   fa- 

cit,  autdicit,  non  ab  alio  seductus.sed  decordesuo 

seductiooemconfigen9,etproprio,judiciocond"mna- 

tus  (Matlh.  xii  ;Tit.w)   Nimirum  talis  ille  Jeroboam 

exstitit,  et  hoc  sacrae  Scripturae    conditor   Spiritus 

sanctus  nobis  intimatum  e9se  voluit.peecatum  ejus 

cxprimens  verbis  hujusceinodi  :  Dixit  Jeroboum  m 

corde  suo  :  Nunc  revertetur  rcguum  ad  domum  David 

si  ascenderit  populus  ule,ul  fncial  sacrijicia  in  tlomo 

Uomini  in  Jerusa'em,  et  converte/ur  cor  populi  hujus 

att  domum  suam  Roboamregem  Juda,  inlerficicntque 

et  revertentur  ad  eum  (111  Reg.  xn).    Et    excogitato 

consilio  fecit  duos  vitulos  aureos,  et  dixit  eis:  Na- 

lile  ullra  ascendere  in  Jerusalem.  Ecce  dii  lui,  Israel, 

qui  eduxerunt  tede  terra  j£gypti  [ibid.).  Vera  igitur 

impossibilis  emundalioni9  causa,  quam  dixit,  quia 

D  cx  lsrael  ipse  est,   artijex  fecit  illum,  id    est,    quia 

l9rael  et  rexejus  Jeroboam  non  aliunde  inductus, 

aul  ab  alio  seductus,  aureum  vitulum  putavit  esse 

deum,  sed  artificio  malitioso  coulinxit  illum,scien9 

eum  non  esse  deum,  et   hoc  solum    intendens,  ut 

populus  sibi  subditus,  tali  prastigio  fascinatus,  ve- 

rum  nequaquam  requireret  Deum.ldcirco  non  pole- 

runl  emundari,  et  in  illo  peccato  cuncti  reges  Israel 

cordis  fuere  impienitentis.  Porro  Baal  non  i1  a  sii9- 

ceptus  e9t,  ut  dici  posset,  quia  ex  lsrael  ipse   est, 

quia  videlicet  nequaquam  Israel,  sive  rex  Isr.ielil- 

lum  de  corde  9uo  artitici  commento  confinxit,  sed 

Jezabel  aSydone  adveniens  secum  illum  advexit,  et 


127 


RUPERT1  ABB.VTIS  TUITTENSIS. 


128 


suscepit  eum  Israel  pro    favore    rpginae,   et   repis  ^  aureolus  et  ob  frequentiam  festivitatum  perpolitu9, 

Achab.pellecti  nnniuraque  proni  ad  serviendum  sae- 

vitiae    rouliebri,   et    Mcirco    quandoque  potuerunt 

emundari,  ut  non  colerent  illum,  sicut    in   eisdem 

sacns  habemus  litteris.Jehu  nan  qnestudiose  super 

hoc  lecit,  quod  rectum  er.t,  el  placebat  in    oculis 

Domini   54  et  delevit  Baal  de  Israel    [IV  Reg.    x). 

Non  ita  peccatum  Judae  exstitil,  quamvis  et  Baal  et 

caetera  idolorum  portenta  coluerit.   Nullum    quip- 

pe  illorum  ex  ipso  fuii  sed  aliunde  accepit,  et  id- 

circo  emundari    potuit,  aliquoties  emundatus  est, 

sicut  legimus.quia  rex  ille,  et  ille  statuas.vel  sitnu- 

l^cra  conlregit,  lucosqne  subvertit,   el    fecit    quod 

reclum  erat  in  oculis  Doinini.  At  postquam  eo  per- 

ventum  est  ut   peccatum  peccarent  Judaei,  de  qno 


derelinquitur  in  telas  aranearum,  id  esl,  ita  negli 
gitur,  nt  vacet  araneis  suarum  contexione  telarum 
totum  cooperire  et  sordidare  vimlum.  Hoc  ita  ut 
ilicilur  factumest  per  passionis  Christi  triumphum, 
non  tantum  in  vitulo  Samariae.sed  in  cunctis  simu- 
lacris  gentium.  Nihilominus  et  vitulus  mendacii 
Judaici,  de  quo  jam  dictum  est,  factus  est  in  tela3 
aranearum,  id  est,  tam  inlirmum  est  atque  invali- 
dum  contra  veritatem,  ut  sunt  tela?  aranearum. 
Hinc  Isaias  dicit :  Ova  aspidum  ruperunt,  el  telas 
araneas  lexuerunt  (Isa.  lix).  Telae  eorum  noD  erunt 
in  vestimenlum,  neque  operielur  operil.ua  suis. 
Exempli  gratia.ut  appareatquam  tacile  mendacium 
illnrum  solvi  possit,  dicircus  eis  :  0  milites  vigiles, 


veraciter  dicas,  quia  ex  ipsis  est,   et   quia   peccati       qui  dicitis,  ut  eslis  docii,  quia  discipuli  ijus    vene- 

_:—.-! . .:n : *  _.m»-..l-M;      '-'-.....»-,--,.,      -.    /■ .-• *- „«L.'.   J.-.»,."--.*:!,..-  -j 


eju-dem  fuere  artifiees,  jam  non  possunt  emundari 
Quod  illud  peccatum  est'?Nimirum  illtid  mendacium 
aureolum,  quod  fabricati  sunt,  dicentes  :  Hlasphe- 
mavit.  quia  dixit  se  filiuni  Dei  benedixit,  el  si  di- 
miuimus  eum  sic,  omues  crelent  in  eum,  et  venient 
Romani.  el  tollenl  noslrum  locum  el  genlem  (Matih. 
xxvn  ;  Joan.  i)  Quod  inquam,  1'abriCati  sunt,  dan- 
do  pecuniam  copiosam  militibus,  ut  dicerent,  qu'a 
cliscipuli  ejus  nocte  venerunt,  et  jurati  sunt  eum, 
nobis  dormientibus  (Mallh.  xxvm).  Sicut  verjciter 
illic  de  vitulo  dictum  esi,  quia  ex  Israel  ipse  est, 
ariifixfecit  illum  et  non  est  Deus;  ita  et  hic  veraci- 
ter  dic.is  de  hoc  mendacio,  quia  ex  Israel,  sive  ex 
Judasis  est,  ar  i\ex  \ecit.  id  est,  maliiio-a  mens  ex- 
cogitavit,  et  couflnxit    illum,   et    non  est  \erurn. 


runt  nocie,  el  furali  swit  eum,  nobis  dormienttbus,si 
dormistis,  utdicitis,  unde  hoc  ipsum  scire  potestis, 
i]uod  venerint  et  eum  furati  sint  ?  Ergo  telas  araneae 
texuistis  vos,  et  consiliarii  vestri,  quia  quam  facile 
solvitur  tela  araneae.dissipatur  el  vestri  compositio 
mendacii.  Item  magnam  innuit  iram,  quod  ail, 
quia  ventum  seminabunl,  et  turbinem  metent,culmus 
suins  nnn  eis  germen,  quia  non  faciet  [urinam.  Et  : 
Quod  et  si  fecerit,  alieni  comedent  eaiu.  Belli  quippe 
turbinein  et  famem  panissonant  hascsono  litterali, 
sed  longe  jiravicra  sunt  quae  inlelligimua  sensu  spi- 
rituali,  scibcet  turbinem  judicii  aeterni,  et  famem 
audiendi  vei  hum  Dei.  At  ille  pnpulus  eju?modi  erat, 
qui  spiritualia  sive  invisibilia  haec  mala  non  perli- 
mesceret,  |iraeseotia  tanium  et  corporalia    cupie.ns 


Utrumque  eienia)  excogitalo  sive  accepto   consilio  ^  bona,  rneluens  mala.Ergo  secundum  ejus  puerilt-m 


tactum  esse  Sciiptura  relert.  Et  sicut  illic,  lin- 
gua  foris  vitulum  ostentans  riiceret,  Isli  sunl  diitui, 
jforae.-conscieatiatestis  intus  refragabatur,sciens  et 
dicens  quia  non  est  Deus.Ita  et  hic,  dum  consulta- 
rent,et  per  pecuniam  obtinerent,quatenus  verbum 
hocdivulgaretur^urn.i  sunt  eum,nobi:  i/ormientibus, 
sciebant  et  conscientiam  refraganiera  inlus  audie- 
banl  quia  non  est  verum.  Posiquam  sic  peccave- 
runt,  non  veritatera  ignorando,sed  mendacium  ex- 
cogitando,  jara  emundari  non  votuerunl  jam  non  re- 
miititur  eis,  neque  in  hoc  saeculo,  neque  in  futuro, 
quia  tale  peccatura  consequilur  impoenitens  cor  re- 
sistens  Spiritui  sancto.Utrumque  prujeclum  est,  et 
ille  vitulus,  ad  quem  transversi  sunt  olim.receden- 


intpllectum  benelitteram  hoc  modu  contexuit.ut  ex- 
terius  sonet  famem  panis.interius  significet  famem 
audiendi  verbum  Dei.  qua  videlicet  fame  nunc  ille. 
populus  periil.  Venlum  autem  seminab-ml,  id  est 
opera  inutilia  facient,  et  sicut  ventum  solet  sequi 
turbo  tempeslatis,  sic  opera  illorum  sine  dubio  se- 
quetur  valida  tempestas  judicii  Dei.  Culmus  slaas 
apud  eos,  littera  est  legis  et  prophetarum,  et  iste 
culmus  non  est  g'rmen,sive  ood  habet  germen  in  eis. 
Notandum  diliitenter  quod  cum  dixisset,  culmus 
slans,  nequaquam  ait,  non  est  in  eo  germen,  sed 
non  cst  in  eis  germea.  Denique  in  eulmo  sacrae  litte- 
rae  est  germen  sive  granum  spiriiualis  intelligen- 
tiae,  sed  non  ineis,  quia  non  intelligunt  spiritum  vi- 


tes  a   domo  David,  et  illud  simulacrum    avaritiae,  D  vificantem,solamqueruminantlilteram  occidenlem. 


cui  servientes  crucifixerunt  Cbristum  filium  David, 
et  iratus  estfuror  Domini  in  eis.  Vere  pmjectus  esl 
vitulus.  Sequitur  enim  ;  Quoniam  in  aranearum  te- 
las  erit  vilulus  Samarix.  Ilcm  vere  iralus  est  furor 
ejusineis  Undeetprotinus  subjungit:  Quia  inventum 
seminabunt,  el  lurbinem  metent.  Culmus  stans  7ton 
est  in  eis  germen,  non  faciet  farinam.  Qucd  et  si  fe- 
cerit,  alieni  comedenl  eam.  Ab  his  experimenlis 
utrumque  eomprobatur,  et  quod  vitulus  projectus 
sit,  et  quud  furor  Dcminiiralus  sitin  eis.  Magnam 
quippe  projectionem,  sive  abjectionem,demonstrat 
hoc  argumentum,  quod  vitulus  quondan  pra.etiltu3 


Hoc  ipsum  repetit  verbis  aliis,  dicendo,  non  faciet 
farinam,  quod  et  si  fecerit,  alieni  comedent  eam. Nam 
non  faciet  farinam,  subaudilur  in  eis,  sicutjam  di- 
xerat.  Won  esl  in  eis  germen.  In  quibus  autem  est 
germen,  aut  facit  culmus  ille  farinam  ?  Nimirum  in 
alienis,  id  est,  in  gentibus  sive  populis  qui  in  Chri- 
stum  credentes,  de  culmo  litterae  illius  comedunt 
spiritualis  intelligentiae  farinam.  Nam.hoc  est  q  od 
ait :  Quod  et  si  \everit,  alieni  comedent  eam.  Pro  mi- 
nimo  esset  infideiibus  illis  talem  pati  famem  s;ve 
sterilitatem,  nisi  eliam  corporaliter  nunc  praeseniia 
mala  sustinerent.  Sequitur  ergo  : 


129 


COMMENT.  IN  XII  PRMPH.  MIN.   —  IN  OSEE.  LIB.  III. 


130 


Devoratus  est  Israel,  nunc  factus  est  in  nalwnibus 
qunsi  vas  immundum,quia  ipsi  ascenderunt  ad  Assur. 
Et  sensus:  Devoraverunt  hostes  Israel,  ita  ut  jam 
non  sitpopulus.sicutpraedictum  l'uerat(Pio/.  lxxvii; 
(Rom.  x):  Et  ego  provocabo  eos  in  eo,qui  non  est  po- 
pulu»,  sive  et  ego  ad  aemulationem  vos  adducam  in 
non  gentem,  et  cum  ceciderint  iu  ore  gladii,qui  su- 
perfuerint  exeis,  captivi  ducenlur  in  omnes  gentes 
et  ubicunque  luennl  pro  immundis  habebuntur,ut 
vere  sunt.  Ipsi  enim  sunt  qui  cum  blasphemarent 
Dominum  dicentes  :  In  Belu-bub  principe  dxmo- 
niorum  ejicit  dsemonia  (Matth.  xu),taliter  denuntiali 
sunt:  Cum  immundus  spirilus  exierit.  ab  homine,am- 
bulat  per  loca  inaquosa,  quxrens  requiem,  el  non  in- 
veniens,  dicil :  Bevertar  in  domum  meam  uude  exivi. 
Et  cum  venertt,  invenit  scopis  m.,ndxtam,ettunc  va- 
dit,  et  assumit  septem  alios  spiriius  nequiores  se,  et 
inyressi  habitanl  ibi.  El  fiunt  novissima  hnminis  il- 
lius  pejora  prionbus  (Luc,  xi).  De  homine  namque 
immundus  spintus  exivit,  et  per  loca  inaquosa  am- 
bulavil,  quando  de  pupulo  Israel  per  Moysen  et 
Aaron  cultum  Uei  suscpiente  recessit,  et  gentes 
possedil.  Ibi  requiem  quivens,  non  invenit,  quia  ve- 
mens  Chri=tus  exspectalio  geutium,  torliter  istum 
inquietavil,  et  foras  unsit.  Heversus  ergo  est  m  do- 
mum  suam,  id  est  in  illius  populi  synanogam, 
quam  quia  mvenil  scopis  mundatam  et  ornatam,  id 
est,  per  hypocrisim  pulchram,  suamque  volentes 
statuerejustitiam.nuncingressus  habitat  ibi, cumse- 
ptem  55  aliis  spiritibus  nequioribus  se,  scilicet 
cum  omni  spiritu  impietatis  et  blasphemiae.  Re- 
cte  °rgo  dictum  est :  Nunc  lactus  esl  tn  nationi- 
bus  quusi  vas  immundum,  habitanlem  quippe  ha- 
bet  in  se  spiritum  immundum.  Ipsae  auiem  na- 
tiones  vasa  immunda  sunt,  direpta  illi  forti  ar- 
mato,  quemadmodum  ait  ipse  Christus,  semetip- 
sum  sigiulicans  (Luc.  \i)  Aui  quomoilo  polest  quis- 
quam  intrare  in  domum  fortis  et  deripere  vasa  ejus, 
nisi  prius  ulliyaverit  fortem,etlunc  domum  iltius  di- 
ripiet  '/  (Matth.  x  i.)  Sic  immundus  Israel  curfactus 
est?  Quia  ipsi,  inquil,  ascenderuut  ad  Assur.  Assur, 
quod  interprelatur  d!>iopns,pleri8queScripturarum 
locis  supeibum  diaoolum  sigmlicat  ut  illic  :  Vx 
Assur,  virg^ifurorismei  etliaculusipse,in  manumejus 
indiynatio  mea  [Isa.  x).  Et  post  pauca  :  Et  erd 
cum  impleverit  Dominus  cuncta  opera  sua  in  monte 
Sion  et  in  Hieru-iatem,  visitabo  super  Iructum 
magnifici  cordis  reyis  Assur,  et  supcr  glnriam  alti- 
tudinis  ocutorum  cjus  (ibid.).  Ergo  quia  ipsi  ascen- 
dtfrunt  ad  Assur,  id  est,  quia  sese  in  superbiam 
extulerunt,  ita  ut  lilii  sint  Assur,  sicut  Dominus 
ait :  Vos  ex  parie  diaboli  estis  (Joan.  vni),  idcirco 
quasivas  immundum  facti  sunt  in  nationibus.  Coin- 
pleta  est  igituret  illa  beatae  Marias  prophetia.quam 
dixit :  Deposuit  potentes  de  sede,  et  exaltavit  humi- 
les.  Eturienies  implevit  bonis,  et  dioiles  dimisit 
inanes  (Luc.  n).  Quia  videlicet  propter  superbiam  et 
dispersi  sunt,  factique  cootempiibiles  ubique  ter- 
rarurn,  ct  cutmus  stani,   ut  jam  dictum  est,   non 


A  facit  i  l  eis  faiinam.  Quod  et  si  facil,  non  alieni 
esurientes  comedimus  eutn.  Ascensum  illum  quo 
ascenderunt  ad  Assur  adhuc  denotat,  ita  subjun- 
gens  :  Onager  sotiiarius  sibi  Ephraim  munera  de- 
derunt  amutoribus,  sed  et  cum  merceile  condu cerunt 
nniiones.  Onager,  id  es!  agresiis  asinus,  hominem 
stuhum  atque  superhum  significat,  sicut  in  Job 
scriptum  est  .*  Vir  vanus  in  superbiam  erigitur,  c.t 
quasi  pullum  onagri  liberumse  nntum  putal(Job.  xi). 
Recte  ergo  peronagrum  carnalis  Israel,  sive  Ju- 
d*us  hic  intelligitur,  qui  vinculu  Domini  ligari,et 
adpraesepeejusduciconterppsit,sicutin  IsaiaipseDo- 
minus  dicit :  Cognovit  bns  pos^essorem  suum,  et 
asinus  j  rxsepe  domtni  sui,  hrael  autem  me  non 
cognooit,  el  populus  meus  me  non  iniellexit  (Isa.    i). 

g  Nam  Eicut  per  bovem  qui  possessorem  suum,  et 
per  asinum  qui  praEsepe  domini  sui  cognovit,  cre- 
dens  ac  li  lelis  quisque  inlelligitur,  ille  de  Jt.daeis, 
iste  de  gentilms  ;  sic  lsrael,  qui  Dominuui  eum- 
dem  non  cognovit.  vel  populus,qui  eum  non  intel- 
lexit,  i ino  co^noscere  aut  intelligere  noluit,  recte 
onngerdicitur,  idestasinusquidem,  sed  superbus, 
asinus  prae  stultilia,  sed  inlrenis  et  prossepii  do- 
minici  cuntemptor,  vel  ignan.s  prae  superbia.  Iste 
onager  sohtanus.  id  e-t  populus  a  rectore  Heo  pro- 
fu^us  et  solus,  utpute  Uei  desertor  et  a  Deo  deser- 
tus,  quiJ  fecit,  aut  quo  declinavit?  Munera,  in- 
quit,  dfderunt  amatiribus,  sed  et  cum  mercede  con- 
duxerunt  nationes.  Qualibus  munera  dedit  am;.to- 
ribus  ?  Prolecto  aniatoribus  sine  tide,  aniatonbus 
amantibus  in  simulatione,  qui  sic  amanl  ut  aman- 
'  tes  laciant,  qui  sie  amare  simulant  ut  decipiant.ut 
videlicet  cum  animas  devoraverint  a  Deo  vero  Crea- 
tore  suo,  protinus  denudatos  et  auxilium  non  ha- 
bentes  invadant,  ut  possideaot  suainque.  lyranui- 
dem  in  eos  exerceant.  Ergo  ironice  dictum  ama- 
toribus.  nam  veraciter  dicere  posset  hostibus:  tales 
Assyni,  caeteraeque  nationes  fuerunt,  quibus  Israel 
miiisse  munera  relert  Historia  sacra,  divinum  non 
sperantem  auxilium.  Ut  vero  de  futuris  morepro- 
phetico  dictuin  intelligas,  tunc  amatoribus  munera 
dederunt,  quando  Chrislum  Filium  Dei  crucifigen- 
tes,  Barabbam  quasi  pro  munere  diei  festi,  non 
utique  Peo,  sed  diabolo  cuncti^qne  m.ilignis  spiri- 
tibus  falsissimis  amaluribus,  certissimis  decepiori- 
bus  reserveverant,  et  ob   destruendam   DomiiiicaB 

D  resurrectionis  veritalem  mcndacium  supratiictum 
copiosa  pecunia  militibus  clatacomparaverunt.Quid 
faciat  Dommus  on.igro  huic,  populo  huic,  qui  tali- 
ter  effugit?  Ait :  Nunc  conyregabo  eos,  quiescent 
paulisper  ab  onere  regis  et  principum.  Et  est  sensus: 
Quoniam  ipsi  effugerunt  a  me,  congregabo  eos  in 
obsidionemetin  gladium.prius  Assyriorum  etChal- 
daenrum,  et  deinde  Romanorum,  et  deinde,  sicut 
superius  jam  dixi,  multis  diebus  sine  rege  ct  sine 
principe  sedebuiit  \0*e.  m).  Et  nota  q'.od  dixit, 
quiesccnt  paulisper,  quia  videlicet  labor  illis  erat  et 
grande  onus  habere  reges  et  principes,  qualium 
sevcritas  ouagrum  iiluin    ad   praesepe  Domini  re- 


131 


RLTERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


133 


ligaret,  quales  fuere  judices  usque  ad  Samuel,  per  A.  et  proptaetis.  Magna  est  hio  vindicla   peccatorum 

quos  lsrael  salvalus  est,  quales  fuere  reges  David^ 

EzechiasetJosia?,  ac  deinderursus  principes  usque 

ad  Machabaeos  duces    et   ad    ultimum    ipse   Chri- 

stus.regum  Rex,  etprincipum  Principes.Istiomnes 

onus  fuere  illis,  nec  eos   ferre  poterant  impaiien- 

tes,  tanquam  sub  nimio  pondere  curvi  et  anheli, 

propriae  voluntatis  aroatores,  q-jomodo  pueri  lascivi 

et  adMescentes  petulantes  magistros  severos  et  pae- 

dagogos  o  iisse  solent  auslcnores.  Quiescent   pau- 

iisper  ab  ejusmodi  onere  requietione  nimis  dam- 

nosa,  nunc  enim  dimittam  eos  secundum  desideria 

cordiseorum,  ul  eant  in  adinvenlionibus  suis  [Psal. 

lxxx).  QuiesceDt  quidem,  si   paulisper,   quia  cum 

excusserint  seoccidendo,  scilicet  maximum  Regem 


praecedentiura,  quod  sic  casci  lacti  sunt,  velut  alie- 
nas  computent  leges  istas,  quascunque  per  do- 
ctores  vel  Scribas  evangehcae  »entatis,  per  mini- 
stros  Novi  Testamenti  Deus  scribil,  non  lifera, 
sed  spiritu  (II  C"r.  m).  Magna,  inquam,  damnatio, 
quod  a  claritate  ista  sub  velamine  cordis  abscon- 
dontur.  Nocestquod  protinus  subjungitur  :  ,\unc 
recordabitur  iniquiialis  eorum.  el  vi:itabit  ptccata 
eorum.  Nunc  enim,  id  est  in  hoc  ipso  quod  velut 
alienas  computant  et  non  suscipiunt,  non  inlelli- 
gunt.aut  intelhgere  noluntleges  istas,  recordabatur 
Do-ninus  iniquiiatii  eorum,  et  excaecatio  haec,  vi- 
sitatio  peccatorum  eorum  quee  fecerunt  a  die 
qua  primum  in  deserto  vitulum  fornaverunt,   us- 


et  Principemsuum,Christum,atqup  boc  lacto  quie-  r>  que  ad  illamdiem  qua  Christi  sanguinem  fuderunt 

scere  se  putaverunt  diu  ab  onere  velutimportabili, 

tunc  alio  prementur  onere,   nec   reqiiescent  gra- 

vissimis  hostibus  suppositi.  Quia  multiplicavil  E/,h- 

raim  ultaria  ai   peccandum,   factx  sunt  arx  ei  in 

delielum,  scribam  ei  multiptice*    leges  meas,  qux 

velut  aliense  reputalsesur.t.  Causa  hsec  est  malorum 

seqnentium.  Quomodo  multiplicuvit  alturia  adpec- 

caudum  ?  Videlicel  in  eo  quod  aliud  quid  coluit  ex- 

tra  unum  D^um,  quod  sacrilicavit   extra   sanctua- 

rium  vel  ordineni  legitimum.  Siquidem   unus  erat 

Deus,  ei  unum  altare.  eju>,  quocunque  in  loco  vel 

qnautiscunque  in  lucis  una  fide  nomen  ejus  invo- 

catur.  Ille  autem  nltare  aliud  fecit  vilulo  suo,   qui, 

ut   supra  diclum   est.   non  est  Deus.  Hoc  uiique 


sicut  vindex  praedmt  Deus  ad  Moysen  :  Ego  au- 
Um  in  die  ullinnis  vitiiabo  et  hoc  pecculum  eorum 
^Exod.  xxxn).  Haec  est  vindicta  quam  in  Psalmo 
sanguinis  Christi  exposcens,  cum  dixisset:  Et  de- 
derunt  in  escim  meam  fel,  el  in  siii  mea  potaverunt 
me  aceio  (Psal.  lxviii),  continuo  subjunxit :  Fiat 
men<aeorum  coram  ipsis  in  laqueum,  et  in  retribu- 
liones.  et  in  scandutum.  0'jscurenlur  oculi  eorum 
ne  videanl,  et  deorsum  eorum  scmoer  incurvu  (ibid.). 
Hoc  idem  et  ln  praesenti  loco  propheta  secretius 
inuuens,  continuo  subjungit: 

Ipsi  in  ^yy/ilum  coavertentur.  .Eg.vptus  nam- 
que  in  tenebras  transfertur.  Est  ergo  sensus  :  lpsi 
excaecabuntur  et  aggravabunt    cor   sicut   aggrava- 


fuit  multiplieare   altarvT.  ad  peccandum,   et   taliter  _  vit  Pnarao  et  .Ejyptus.  Unde    et    Apostolus,    cum 

exstructae  jacix  sunt  ei  arx  in    delicium,    quando 

Baal  quoqueet  caetera  deorum  portentasuscipiens, 

tot  aras  habuit  quot  daemonibus  sacrificavit.    Red- 

dam  ei  muliiplicitatis  vicem,  nam  quia  multiplica- 

vit  altaria,  multiplicabo  et  ego   leges  meas,    nova 

lege  reprobando  sacrilicia,  qua?  illis   lex  vetus  in- 

stituerat.    Unde  et  sequiiur:    Bjstias  offerenl  im- 

mnlabunl  carnes.  et  comedent.  et  Dominus  non  sus- 

cipirt  fas.  Isiaa  leges  carnium  et  hostiarum  velut 

alienae   compulanlur    ei,   sed    tamen    rreae    sunt. 

Nunne  et  David  hoc  idem  testaiur  cum  dii.it  :  Tues 

Sacerd  is  in  xlei num   secundum  ordinem   SleLhise- 

dechl  [Psal.  cix).  Reprobaverunt  illi  altare  meum, 

et  altaria  sua  multiplicaverunt,  reprobabo   et   ego 

sacrilicia  carnium    illorum,  et   multiplicabo  leges 

meas,  q  las  illi  per    caecitatem    mentis    intelligere  v 

non  poterunt,  et  velut   alienas    computabunt,   sed 

|amen   meae  sunt.   bnmolabunt  carnes,    el     Domi- 

nus  non  suscipiel.  immolabilur  sacriliciura  novum, 

et  Dominus  suscipiet.  Non  erunt  veteris  et  novi  sa- 

crificii  leges   contrariae,  seJ  mulliplices.   Ipsi   au- 

tem  dicunt  esse  contrarias,  quia  caeci  sunt.  Scri- 

bere  nihilominus,  et  scribere  non   desinit    eidem 

populo  Dorainus  leges  suas,  leges  evangelicas.  No- 

tandum  ho'.  e-<t,  quia  non   dixit    tanlura    Scribam 

56  leges.sed  Scrib:m.  inqu;t,  ei.  quae  videlicet  le- 

ges,  ipsa?  muUi/Aices,  quas  velul  alienas  computant, 

contineniur  in  ipsius  libris,  tosiiiicaiae  sunt  a  lege 


de  ipsis  dolore  inlimo  loqueretur,  repente  Pb.irao- 
nem  pro  exemplo  intulit  hoc  modo.  Uicit  enim 
Scripiura  Pharauni:  Quia  in  hoc  ipsum  excitaci  te, 
ut  osUnlam  virtulem  meam,  et  ut  aununlielur  no- 
men  meum  in  umversa  terra  (Rom.  ix).  Est  enim 
hoc  simile  illi,  quia  videlicet  sicut  Pharao  et 
jEgyptii  videndo  magnalia  Dei,  magis  ac  magis 
prae  invidia  sunt  indurati  et  exoaecati  ;  sic  isti,  qui 
debuerant  esse  Israel,  quanto  majorem  ex  j*m 
dictis  legibus  audiunl  gloriam  Christi,  tanto  ma- 
gisindurantur,  et  scan.lalizantur,et  in  blas|.hemias 
offendunt  et  corruunt  caecis  oculis.  Veraciter  ita 
dictum  :  Ipu  in  lEgyplum  conveHentur ,  id  est 
fient  jEgyptus.  sicut  ^Egyptus  tuperbiendo  atque 
invidemlo  excacabuctur  atque  indurabunlur.  Unde 
sequitur  adbuc  :  Et  oblilus  est  Israel  (udoris  sui, 
et  sdifiravit  de lufira.  Idem  enim  est  ac  si  dicat: 
Et  caecitas  comi^it  in  Israel,  qua  nimis  obscuratus, 
obliiiis  esl  (actoris  sui.  spem  suam  in  Deo  non 
posuit.  Et  quid  egit  ille  oblitus  Djmini  ?  El  sedifi- 
carit,  inquit,  delubra.  Vere  ergo  in  jEgy/jtum 
conversus  est,  quia  spirituali  Pbaraoni,  id  est 
diabolo  aedificavil  habitacula,  majori  servitutis  mi- 
seria,  quam  oliin  Pharaoni  illi  civilates  Pbyton  et 
Ramesses  aedilicaverant  (Exod.  i).  Et  Jadus  multi- 
plica  it  urbrs  munita*.  Et  est  sensus  :  Non  in  Do- 
mino  conlisus  est,  sed  m  civitatibus  munitis,quasi 
it  illum  munitior.es  ejusmodi  Deo  adversante 


133 


COMMENT.  LN  XII  PUOPH.   MIN. 


IN  OSEE.  LIB.  IV. 


134 


tueri.  Sed  vide  quid  contra  dieat  Deus  :  Et  mit-  A 
tam  ignem  in  civitateejus  et  devorabtt  xdesillius. 
Haec,  secundum  praetenti  teraporis  hi«toriam,ita  ut 
dicuntur  gesta  sunt,  quia  sicut  bistoria  Hegum 
narrat,  quarto  decimo  anno  Ezeehiae  ascendilSen- 
nacherib,  et  omnes  civitates  munitas  cepit,  de- 
struxit  et  igne  combussit  (IV  Reg.  xxtn).  Deinde 
multo  magis  Nabuchodonosor  rex  Babylonis,  et  ci- 
viUtem  Hierusalem,  templum  quoque  combussit 
(IV  Heg.  xxv).  Al  postremim  vero  Romauus  exer- 
citus  prophetiam   hanc  maxime   adimplevit,  quia 


tunc  ignis  illius  populi  ecdesirrccuperabiliter  devo- 
ravit.  Spiritualiter  rielubra  et  urbes  munita?,  quas 
ille  Israel  sive  Judas  edilicavit  et  multiplicavit, 
superstitiones  luere,  et  machinamenta  impietatis, 
quibus  sese  defendunl,  ex  quo  Christus  veritas  et 
veritatis  propugnator  advenit,  in  quibusadhuc  sese 
quasi  muniti  protegunt  adversus  praedicationem 
evangelicae  fidei.  Propter  quo  1  et  igrii  dupliciter 
sunt  traditi,  juxta  illud  de  cantico  Deuteronomii  : 
lynis  succensu*  est  in  furore  meo,  et  ardebitusque 
ad  inftrninovisstma  (Deut.  xti). 


LIBER  QUARTUS. 


57  Prolixa  invectione  peccata  Judae  sive  Israel,  B 
aut  Ephraim,spiritus  propheticus  praasent;  locode- 
clamans,  mala  illis  ventura  denuntiat  acerba  niinis 
etdiuturna,  non  ante  fioienda  donec  veniret  Ro- 
mauus  exercitus,et  cuiuulatam  in  ullionem  sangui- 
nis  Chrisli  miserwrum  mensuram  inillisccmpleret. 
Testatur  hoc  ipse  qui  in  prophelis  clim  luquebatur 
Christus.cum  persemetipsum  teslimonium  deprae- 
senti  prophetae  bujus  declamalione  sumens,  ilalo- 
quitur  ductus  ad  crucifigendum:  FdixHiermalem, 
noltte  fleresuper  me,sedsupervos  ipsas(lele,etsuper 
filios  vestros,quiaecce  diesvenientin  quibusdicent: 
Beatxsteriles,e/ventres  q<ixnongenuerun(,etubera 
quxnonlticlaverunt.  Tvncineipient  dv.ere  monti- 
bus:  Caditei>ujiernos;et  cotlibus  :  O/ierite  nos  (Luc. 
xxui).Hncnan  queprophelahicaniepra2dixerat,etsic  C 
infra  scriplum  est:  Lo/ipael tribulusascendet  su/ier 
aras  eurum,et  dtcent  monttbus  :  O/ieritenos  ;etcol- 
Itbus  :  Cadite  super  not  (6W.  x).  Dicebit  autem 
Dominus  de  tribulatione  et  ira,  quae  ventura 
erant  per  manus  Rumanorum  populo  illi  in  ultio- 
nem  sanguinis  sui.  Igitur  quocunque  nomine  pro- 
pheta  hic  utatur,  sive  Judam,  sive  Israel,  sive 
Euhraim  vocet  eos,  ipsisuntjudaeiilliustemporis, 
quod  propheta  prospicit  intendens  in  adventuni 
Christi.et  maximeillius  malaista  .lenuntiatur,  qui 
patrum  suorum  recedentium  a  dorao  David,  men- 
suram  impleturi  erant,  crucifigendo  magnum  el 
verum  Lmvid.Nunc  ita  caepto  tenore,  ordinem  pro- 
phetiae  persequamur. 

Cap.  W.  — Nolilxtari,Israel,noliexsullaresic-  " 
ut  po/iuti,  quia  Jornicatus  es  a  Dro  tuo.  DilexUti 
mercedemsu/ieromnesareastrilici.Areaettorcular 
non  pascenteos,  etviitum  metietur  eis.  Non  habita- 
bunt  in  terra  /om/ni. N&tum  est,quia  Ixtari  el  ex- 
sultarevoiu'dlsraelsicutpopuli,ethocpecca\,u>v  ejus 
manifesturrest,utinferiushicprophetadicit:ZT.r(/ie- 
bus  Gubaa.etc.  (cap.x),  id  est  tx  diebus  Saul,  qui  fuit 
de  Gabna.  Tunc  enim  Israel  boc  ipsum.quod  vellet 
lalari  et  exsultare  sicut  populi,manitestavit  Samuel 
his  vprbis:£"cce tusenuistt.et filii tuinonambulant 
in  viis  tuis.  Constitue  nobis  regem  ut  judtcetnos, 
sicut  el  umvei  sx  habent  nattones  (l  Heg.  vui).  Cum- 


que  diceret  Dominus :  Audi  vocem  populi  in  omni- 
bus  qux  loquuntur  tibi ;  non  enim  objecerunt  te,sed 
me  ne  reynemsupereos.  Juxta  opera  sua,  quxfece- 
runt  a  d:e  qua  eduxi  eos  de  /Egypto,usque  addiem 
hanc ,sicutderelique>  unl  me,etservierunt  dusalie- 
nis,sicfaciuntetiamttbi(ibid.).  Cum,  inquam,  haec 
et  caetera  diceret  Dcminus,  et  Samuel  ille  cuncta 
cuutestaretur,  iterum  firmius  manitestavit  Israel, 
quod  vellet  Istari  et  exsultare  sicut  populi,  dicens 
illi :  Nequaqitam  ;rex  enim  erit  super  nos,  eteri- 
mus  nos  quoque  sicut  omnesgen'es  ;etjudkabit  nos 
rex  nosler,  et  egredietur  ante  nos,  et  ougnabit  bella 
nObtrauronobts(ibid.).  Nimirum  baeclaetitia  popclo- 
rum,  haec  exsultatio  est  gentium  regeiu  aliuiu  ha- 
bere  quam  Deum,  tt  hac  laetitia  laelari,  taliexsulta- 
tione  exsultare  voluit  Israel,  qu«nilo  regem  S«u- 
lem  expetivit,  quandj  seculus  est  llieruboam,  re- 
licta  domo  David,  quanlo  Christum  negavit  ante 
faciem  Pilati,  dicens  :  Nosnon  babemus  regemuisi 
Cxsarem  (loan.  xix).  Verura  talner  laetari,  lali 
niodo  exsultare  nonconcedaur  populo  illiqui  legem 
accepitet  cultum  protessusestDei,qualiterl-Hantur 
vel  quomodo  exsultant  csteri  populi  qui  nun.iuum 
habuerunt  notitiam  Dei,  ut  vacetillis,  quemadino- 
dum  et  caetens  gentibus.deserto  Ueo  prosperari  in 
temporalibus  bonis.  Ait  ergo  :  Noti  Ixtari,  Israel, 
noli  exsultare  sicut  /jopuli,$ub&ud\tur  qu\a.noncoa- 
ceditur  tibi.  Quare  ?  Quta  fornicalus esa  Deo  tuo,  in- 
quit.  Acsidicat :  Aliter  enim  judicasutadultera.qus 
fornicando  recessit  a  viro  suo,  at<|ue  aliter  merelrix 
quaenullilidem  dederat,  nequeunquam  astrictafue- 
rat  vinculo  conjugali.Tu  virum  Ueum  sortila  lueras, 
et  lali  manto  cuntempto  riormisli  cum  altero  viro, 
imo  cum  pluribus  viris  ;  olim  in  deserto  etin  Sama- 
ria,  sive  etiam  in  Hierosulymis  cuin  vitulis  aureis, 
et  cum  Baal  caeterisque  portentis,  et  novissimecum 
Barabba  latrone,  quem  tibi  negato  Christo  praeele- 
gisti,  etbaec  adulteriamarilusdeprehendit.Praecepit 
autem  lex  ipsa,  quam  tu  professa  es  :  St  spintus 
zitotypix  concita<ierttvitum  contraujorem  suam, 
adducet  etim  ad  sacerdotem.C umt/ ue steterit mutier 
in  conspectu  Domini,  discoopertetcaputejus,et po- 
net  super  manus  ejus  sacrifictum   recordatioms  et 


133 


RUPERTI  ABDAT1:;  TUITIENSIS. 


136 


obiationemze/otypix.Ipseautemtenebitaquasama-  A.  se  convertens,  totusque  avcrsus  a  fomicantepopulo 

nssimas.  in  quibuscumtxsecrationemaledictq  con- 

gessit;  adjurabilque  eam  et  dicet  :  Si  declinattia 

vi>o  t>JO,  atque  jiol/utaes,  et concubuisti  eumaltero, 

his  male  lictionibus sub/acebis.  Det  te  Dominnsin 

ma/edictiouem,  exemplvmque  cuncturuui  in  populo 

suo.Putrescei  e  fac>at  femur  tuum,et  tumensu/erus 

tuus  disrumpatur.  Ingredianturaqusmaledictae  in 

vcntremtuum,  etutero  taute<ceiite putrescat  femur 

tuum.  Etiespondebil  omnis  populus  :  Amen,amen 

[Num.  v).  Non  sic  examinatur   vel    in   isto   sreculo 

judicatur  meretrix  cui  non  est  vir,   quem  jure  ad- 

versus  eam  spiritus  zelotypiae  concitare  possit.  Noli 

igitur  Ixtari,    noli  exsultare  sicut  populi,    quia 

Deo  tuo  fornicatus  es,  quia  videlicet  leeiitiara  sive 


spintus,  qui  haec  dicit,  al'is  annuntiat  qnid  jusie 
propter  hoc  eventurum  sit.  Ac  si  dical  :  Quoniam 
dilexit  ;uercedem  mea;n,  et  meipsum  contemp.-it  : 
ipsa  merces  lolletur  ei,  scilicet  tritioum  ei  viuum  ; 
et  cuin  in  illis  speravit,  mentientur  ei,  sicut  conti- 
Deturin  maledirtionibus  legis  :  Sementem  mu'tum 
jacies in  terra.et  modicum  cowjregnbU.quia  tocttstx 
omnia  devorabunt.  Vmeam  plan/abi<  e>  foiies;el 
vinumnon  bibes.neccolliges  ex  ta  quidpiam,  quo- 
niamuastabitur  vermibus(Diiit.  xxvm).  Parum  huc 
erat.utarea  Iritici  non  p^scereteos,  etvinum  pariler 
mentiretur  eis,  nisi  eli.im  et  olim  Assvrio  vast.tnte, 
el  post,  Romano  exercitu  debellante,  ducerentur 
capiivi.  Ait  ergo,  repente  sententiam  complens  : 


exsulutionem  populorum  non  conceduni  tibi,  quae  B  ^'onhabitabuntinUrraDo>nini,a\ibnud\lur,seti  in 


in  le  conscripla?  sunt  legis  maledictiones.  Maledi- 
ctuserisincivitale,maledictusin  agro  ;  moledictum 
horreumtnuin,  et  maledictx  reliquix  lux  ;  maledi- 
Ctut  fructus  ventris  tui,et  frucius  lerrx,  arwenta 
bonumluoru>n,etgregesoviumtuarum(Oeut.xivm), 

et  rsj  era. 

58  Porro  populis  saltem  ista  conceduntur  tem- 
poralia  bona  ut,  verbi  gratia  sint  promptuaria  eo- 
rum  plena,  eructantia  exhoc  in  illud,  ut  sintoues 
eorum  felosx,  abundantes  in  egressibus  suis.boves 
eorum  cra*sae  (Pid-  cxliii).  Gur  ita  ?  Qua  ratione 
sic  apud  Deum  ju'1icaium  est  ?  Videlicet,  quia  po- 
puli  suos  labores  possident,  tu  autem  laboresalio- 
rum  pro  mercede  accepisti  conservand*  legis   Dei, 


omnes  gentes  ducenturcaptivi,  et  nusquam  requies 
erit  illis,  qnemadmudum  ilidem  Moyses  praedixit  : 
Dis/ierget  te  Dominus  in  oinnespopnlos,asummitate 
terrx  usque  ad  terminos  cjus  Jn  g^nlibusquoque 
illisnonrequiescere,nequeerisrequiesoestiqiopedis 
tui  (ibld.),  etc.  Et  nolandum.quod  non  dixerit,  Non 
habitabunt  interra  sua,  sed  Non  habitabunt,  ait,eh 
terra  Domini.  Non  vult  protileri  quod  terra  llla.ad 
quam  possidendam  ingressi  sunt  filii  Israel,  terra 
ipsorum  fuerit  aul  esse  debuerit,  s^d  terra  Domini. 
Etreute;nam  hoc  ipsum  confirmatur  auctoritite 
ipsius  Domini  dicentis  inter  caetera  legitima  terrae, 
quaeobservarijusstt  -Teri  aquoqitenon  Vestrainper- 
petuum.quiamea  est;  vos  autem  advenx  et  colont  mei 


sicut  m  Psalmo scriptumest: ; EtdeditiUisregiones  Q  es//s(Lm7.xxv).Nequeenimterrafuitab  initioi 


gentium  et  lubores  populorum  possederunt;utcusto- 
diani  justificaliones  ejus(Psal.  cii)  Hac  mercede 
uccepia,  datorem  Deum  d'ligere,et  legem  ejus  cu- 
stodire  debueras  S-d  quid?  Dilexistimercedem,a\l, 
super  omnes  areas  trilici.  Perversa  dilectio  tua. 
Nam  Deum  dibgere,  merceile  autem  uti  debueras. 
Tu  autem  econlrario  merced"m  dilexisti,  Deum 
contempsisti.  Ergo  fornicalus  es  a  Deo  luo,  quia 
dilectionero,  qua  Deum  dili^ere  debueras,  ad  dili- 
gendam  mercedem  delorsisti,  et  hoc  non  parce.non 
quomodocunquc,  sed  super  oinnes  areas  trittci  ii 
est  tam  immensacupiditate,  tam  prolbnda  avaritia, 
ut  te  explere  non  queant  omnes  area?  tritici.  Tua 
nnmque  avaritia  ignis  est.qui  nuoquam  dicit :  Suf- 


populi.sednequesuisearr.dem  terramacqiiisivitme- 
ritis.cum  fuerit  populus  durissi-vae  cervicis.Uudeel 
Moysesdicitin  Deuteronomio  :  Ne  dicas  in  corde  tuo, 
cumdeleverit  ens  Dominus  Deus  tuus  in  conspecta 
tvo:  Prop'erjus/hiam  meam  introduxitme Doini- 
nus,utterram  hanc  pissiderem,  cum/iro/iterimpie- 
tatessuasis/x  deletcesinlnationes.Nequeenim /irop- 
terjustttiasiuaset  xquitatem  cordistui,  ingredierts 
ut  yossidea*  terras eorum  ;  sedqwa  il/o?  egerunt  im- 
pietatem.  introeuniete  deletxsunt;et  ut  compleret 
verbumsuum  Domiuus,quod  sub  juramento  poltici- 
tusestpatnbus  tuis  Abrahamjsaacet  Jucob.  Scito 
igitur,quudnonproplerjuslitiastuasDominus  Deus 
tuus  dederit  tibt  ter>am  hanc  optimum  tn  /,osse$sio- 


ficit.  Talem  tamque  perversum  tu<B  dileciionis  or-  Q  nenucumdurissw,x  cervicis  sis  pupu/us(Deut.  n). 
dinem  Dominusipse  deteslans  m  Evangelio  dicit  : 
Vxvobis,Scribxet  Phansxi,  hypncritx,quideci- 
matismenlhametanetbumetcyminum,etre(iquistis 
qux g raniorasunt legis,  judicium  et misericordiam 
et  /f(/em(.Woft/i.xxin).ltem  :  Amant  aulem  primos 
rccubitus  in  caenisetprimascath"dias  insynagogU, 
et saluiationesinforo,et  vocaiiab  hommibusliabbi 
(ibid.).  Tam  honoris  quam  pecunias  mercedem  te 
dilexisse  reda.guit,  quia  nimirum  in  utroque  per- 
versi  est  dilectio  anunre  fornicantis  a  Deo.diligen- 
"tis  rem  Dei,  neglecto  Deo.  Quid  igilur  ?  Quid  (ieri 
censetprophclicus  sermo  ?  Area,  inquit.er  torcular 
non  pascet  eos,et  vinum  mew/te/urets.Adauditores 


Recteigiturdictum.  Nonhabi/arerunt  in  terra  Do- 
mini,  pro  eo   ut  direret,  Nonpermanebuntin  terra 

quamDominusdedilillis,  qu.BDequaquamipsorum 
erat.sed  terra  Z/o;mW,quiavidelicelnecipsorum  ab 
miiio  fuii,  nec  enm  pro  ullis  adepti  sunt  meritis 
suis.  Porro  et  alia  est  lerra,  qus  digoius  dicatur 
terra  Domini,  scilicet  terra  viventium  (Psal.  cxli), 
in  qua  et  Psalmista  portionem  suam  esse  dicit  ;  et 
credit  videre  bona  Domini  (Psul.  xxvi).  Nuinergo 
saltem  in  tena  puterunt  habitare  coloni  isti;  et 
suscipiet  eos  illa  terra  viventium  quos  ista 
tera  Chanaan  evomuit  ?  Nequaquam.  Sequitur 
enim  : 


137 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


138 


Reversnt  est  Eoh^aim  in  AZgyptum,  et  in  Assyrii* 
pollutum  comedit.  tion  libabunt  Deo  vinum,etnon 
placcbunl  ei.  Sucnficia  eorum.quasi  panis  lugentium, 
omnrs  qui  eomeilenl  eum  conlaminabuntw,  quiapa- 
nis  eorum,  animx  ipsorum  non  mtrabunt  in  domum 
Domini.  Rpcte  ergo  non  rpeci.iliter  dixerat,  non 
habHabunl  in  ista  terra  Domini  ;  sed  generaliter, 
non  habitabunt  in  terra  Domini,  quia  videlicet  sicut 
de  illa  corporaliter  ejecti  sunt  in  terra  Domini,  sic 
spiritualiter  alque  invisibiliter  damnati  sunt,  ut 
animae  ipsorum  non  intrent  in  illam  ccelestem  do- 
mum  Domini.  Quare  ?  Quia  reversus  est,  inquit, 
Ephraim  in  /Egyptwn,  id  estqui  debuerant  esse  filii 
Abrahae,  /Egyptii  facti  sunt,  videlicet  superbientes 
in  peccatis  suis,  et  propter  superbiam  suam  exeaa- 
cati  etindurati.  Notandum,  quia  tertiojam  in  ista 
invectione  boc  ipsum  dixit,  licet  verbis  aul  syllabis 
parumper  demutati3.  Supra  namque  dixerat  : 
jEgyptum  invocabant,  et  ad  Assyrios  abierunt  : 
(Ose.  vn).  Ac  deinceps  :  Ipsi  in  /Egyptum  conver- 
tenlur  et  obldus  esi  Israel  facloris  sui  (Ose.  vni). 
Nunc  lertio  dicit  :  Reversus  est  Israel  in  ALgyplum, 
el  in  Axsyriis  pollutum  comedit. 

Notandasunt  etiam  incrementa  mali,  secundum 
modos  cujusque  dictionis.  Nam  quod  secundo  ait : 
Ipsiin  £gyptumconvertenlur,  plus  est  quam  idquod 
primo  dixerai,  AEgyptum  invocabant  :  et  quod  ter- 
tio  d  cit  :  Reversus  est  Evhraim  in  -Egyptum,  plus 
est  quam  id  quod  secundo  dicit,  ipsi  in  ALgyptum 
convertentur.  Praeterito  naroque  tempore  dicendo, 
reversus  est  in  AEgyptum,  consummatum  discessio- 
nem  exprimit  ;  atque  addendo,  et  in  Assyriis  pollu- 
tum  comedit,  peccati  vel  aposiasiae  ejus  delectatio- 
neno  vehementer  coarguit.  Secundum  haec  dicta, 
nimirum  populus  illede  maloin  deterius  atque  in 
pessimum  declinavil.  Quando  primum  de  /Egypto 
exierant,  facientes  vitulum,  AZgijptum  invocabunt 
dicentes  :  Faciamus  nobis  ducem,  et  revertamur  ia 
AVgyptum  (.Yum.xiv) ;  sed  suaevoluntatipermissinon 
fuerunt.Quando  vero  peccatum  illud  auxerunt,et  re- 
cedentes  a  domo  Oavid,  uon  unum  tantum.sed  duos 
vitulos  fecerunt  (III  Reg.  xn),  et  suae  voluntati  per- 
missi  sunt.recte  secundum  illud  propheticospiritui 
dicere  conveniebat,  quia  'psi  in  AZgyptum  conver- 
tenlur.  Sed  ejusdera  conversionis  nondum  finis 
erat.  Adhuc  enim  suos  ad  eos  Dominus  prophe- 
tas  rnittebat,  adbuc  lucerna  David  reservabatur  in 
59  tribu  Juda,  ubi  tandem  crucifixerunt  Christum, 
illucdemum  prophelaintuitum  intendens,jam  pras- 
terito  utitur  tempore,  dicendo  :  Reversus  esl  Epkraim 
in  AZgyptum,  id  est  Judaei  exescnti  sunt,  tenebrae 
faclae  sunt,obscurati  suntoculieorum,et  sic  Pharao 
et  ^Egyptus  aggravavit  cor  suura,  addendoe/  in  As~ 
tyriis  iiollutum  comeriit  ;  non  hbabunt  Deo  vinum,  et 
non  placebunt  ei  ;  evidcnter  attruit,  quia  quidquid 
extuncquasisacrum  Judaeiconiedunt,cum  Assyriis, 
ide8t  malignisspiritibiis,pollutum  comedunt,quid- 
quid  ex  tunc  libant,  quidquid  sacrificant,  non  Deo 
placitum.sed  Deo  est  adversum,  secundum  quod  et 

Patroi.  CLXVIII. 


\  per  Isaiam  dicitidem  Deus:  Quo  mihi  mullitudinem 
victimarum  vestrarum  ?  Bolocausta  arietum,  et  ad- 
ipem  pinguium,etsanguinemvilulorum,  et  agnorum, 
ei  hircorum  nolui.  Ne  offeratis  ullra  tacri/icium 
frustra  (Isa.  m).  Haec  et  cslera  cum  dicit,  profe- 
cto  confirraat  praesentem  prophetiae  locum,  dicen- 
tis  :  Non  libabunt  Deo  vinum,  et  non  placebunt  ci. 
Etut  exprimeret,quam  pollutum  comeditin  Assyriis, 
id  esl  cum  spiritibus  malignis,  qui  per  Assyrio3 
Bolent  desigoari,  protinus  ait  :  Sacriftcia  eorum 
quasi  panis  lugenlium  ;  omnes  qui  comedunl  eum, 
contaminabuntur;  apud  Judaeos,cum  pro  mortuo  sa- 
crificium  offerebatur,  ipsum  sacrificium  vocabatur 
panis  lugentium,  videlicet  propter  haec,  quia  pro 
mortuo  erat  oblatum,  in  cujus  morte  pareotes  lu- 

g  gebant.Et  quisquis  in  domo  mortui  comedisset  ali- 
quid  vel  tetigisse(,reputabaturimmundus.  Unde  et 
aliorsum  comedebant  usque  ad  septimum  diem.  Et 
ergo  sensus  :  Sicuti  ea,  quae  in  domo  mortui  erant, 
immunda  fiebant,  et  quisquis  ea  comedisset  aut  bi- 
bisset,  reputabatur  immundus,  sicistorum  sacri- 
ficia,  qua3  Dominus  in  Isaia  sese  odisse  testatur, 
immundasunt,  etquisquis  indecomedit,  contami- 
natur.  Quare  ?  Quia  panis,  inquit,  animse  ipsorum, 
subauditur,  repositus,  juxta  illud  :  Qax  enim  semi- 
naverit  homo,  hsc  et  metet  (Gal.  vi),  non  tntrabit  in 
domum  Domini,  videlicet  quia  sacrificatur  vel  offer- 
tur  extra  gratiam  Domini,  extra  fidem  Christi.  Haec 
propheta  quasiad  circumslantesrespiciens  dixerat; 
nunc  ad  ipsos,  quibus  ante  loquebatur,  iterum 
oculos  forli  zelo  terribilesconvertit  et  dicit  :  Quid 

"  facietis  in  die  solemni,  et  in  die  festivilatis  Domiui  l 
Haec  sub  interrogatione,  uteos  evigilare  faceretex» 
clamavii.cunctisquequi  audiuntin  attentionem  ex- 
citatis,  rursum  se  convertil,  et  causam  reddit  cur 
eos  tara  graviter  percunctatus  sit.  Ait  enim  : 

Ecce  enim  profecti  sunt  a  vaslitate,  JEgyplus  con- 
gregibat  eos,  Memphis  sepeliet  eos,  desiderabde  ar- 
genti  eorum  urlica  hxreditavit,  lappa  in  tabernaculis 
eorum.  Venerunl  dies  visilationis,  venerunt  dies  retri- 
bulionis.  Tanquam  diceret  :  Derident  isti  me  quasi 
promitteniem  longinquum  diem  dum  dico  :  Quid  fa- 
cielis  in  die  solemni,  el  in  die  festivitatis  Domini, 
sicul  mos  eorum  est,  illudere  prophetis.  Exempli 
gratia,  sicutin  Isaiadicunt  :  Manda  remanda,  man- 
da   remanda,    exspecta   reexspecta,    exspecla  reex- 

D  specla,  modicum  ibi,  modicum  ibi  (Isa.  xxvni).  Quo- 
niam  ergo  non  creduni  diem  illum,  aut  certe  con- 
temnunt,quasi  non  prope,  sed  longe  venturum,ecce 
de  propinquo  molestura  daturillis  argumentum,ut 
Don  vacet  eis  dissimulare  diem  illum  quandoque 
venturum,quem  dico  solemnem.quem  dico  Dotr.ini 
festivitatem.  Ecce  enim  profecti  sunt,  id  est  sine 
dubio  in  proximo  proficiscentur  a  vaslitale  decem 
tribus  in  Assyrios,  et  reliquae  duae  in  Babylonios. 
Illos  proficiscentura  wisa/a/?,  id  est  hic  relinquen- 
tes  solam  vasiationem  terra»,  vastata  enim  rema- 
nebitgladio  etigne.  Qui  superfuerunt  ex  eis,  AZgy- 
ptus   congregabit   eot,  Memphu  sepeliet  eos.  Hoc  ita 


139 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


140 


factum  est.  Reliquiae  ex  Juda>is  interfecto  Godolia,  A  vir,  cum  quo  est  Dominus,  etqui  Deo  secum  morante, 


quem  rex  Babylonis  tcrra?  prae>ecerat,  contra  Do- 
mini  praeceptum  fugientes  Chaldaeos,  ingre=si  sunt 
^Egyptum  (IV  I\e.g.  xxiii),  et  postea,  sicut  Jeremioe 
lestatur  liber,  ibi  a  Nabuchodonosor  interempti 
sunt  [ler.  xli).  Memphis,  cujus  habitatores  sepe- 
lierunt  eos,  ante  conditam  Alexandriam  melropolis 
erat  JEgypti.  Cur  cum  dixi9set,  ecce  profecti  sunt, 
subjunxit  a  vastitale,  satis  aperit  his  verbis :  Deside- 
rubile  argenti  eorum  uriica  hseredilavii,  Utppa  in  ta- 
bernaculis  eorum.  Lnngam  nimirum  et  magnam  his 
verbis  signilical  vastitatem.quia  ubi  erantquondam 
domus  pulcherrimae,  desiderabiles,  et  desiderabili 
argento  comparatae,  tbi  lappseortae  sunt  atque  ur- 
ticae.  Ab  islo  praesentium  vel  citius  venientium  ma- 


confortatus  ait  :  Stultissimus  sutn  vm>rum,el  s.ipien- 
lia  homimim  nnn  est  mecum.  Aon  didici  sajiientiam, 
et  non  novi  sanclorum  scientiam  (Prov.  xxx).  Ad 
mtignam  ergo  vis-ionem  illum  excitare  intendit,  ad- 
hortando  ut  scial  se  esse  ttultum,quia  videliret  baac 
est  visio  quam  locutus  est  vir,  cutn  quo  esl  Uens. 
Iloc  et  apostolus  intendens  :  Si  quis,  ail,  sibi  vide- 
tur  inter  vos  esse  tapiens,  stullus  fiut.  ut  stt  sapiens 
(l  Cor.  m).  Nec  vero  abs  re  taiiler,  sed  pronegotio 
magno  illum  populum  admonet,  quia  videlicet  fere 
nullius  gentis  homines  adpo  deleclantur  videri  sa- 
pientes  aut  scientes  et  magislri,  BO  uthominespo- 
puli  Israel.Idcirco  spiritu  superbiae  decepti  magistri 
facti  sunt  erroris,qui  nolunl  esse  discipui  veritaUs. 


lorum  argumento,  majorum  fidem  capere  polerant  g  Inde  est  illud  va>,  quod  tllis  Uominus  enuntiat  bis 


malorumde  longinquo,  ntnon  liberet  eos  riderevel 
suhsannare  ad  perctmctationem  dicentis  :  Quid  fa- 
cietis  in  die  solemni,  et  in  die  feslivilatis  Domini  ? 
Sane  dies  ille  solemnis,dies  lestivitalis  Domini  quis 
sit,manife9tius  apertt,  cum  repelit,  et  dicit  :  Ycne- 
runt  tties  vuslationis.  Vemrunt,  id  est  certissime 
veniuri  sunt,  dies  retributionis.  bive  cum  singula- 
riter  diem.  sive  cum  pluraliter  dios  dicit,  idipsum 
inii  ndit.  Elemm  qund  hic  dies  dicilur,  slibi  dicitur 
etiam  annus.  Nam  in  Isaia  Cbristus  ipse  dicit :  Dies 
enirn  ullionis  in  corde  meo,  aunus  retnbulionis  mex 
venit  (hai.  lxiii).  Dicitur  etiam  tempus,  utvere  ex- 
6iitit  quando  Dominus  nosier  in  hunc  mundum  ve- 
nit,  quando  et  civitati,quae  illum  venientem  cogno- 
scere  noluit.  flens  superillam,  dixit:  Et  non  relin-  r, 
quent  in  te  lapidem  super  lapi  ttm,  eo  quod  non  co- 
ynoveris  tempus  visitatioms  tuae  (Luc.  xix).  Quod 
illic  dicitur  tempus  visitationis  et  in  Isaia  annus 
retrihutionis,  hicdicuntur  dies  visilutionis,  dies  re- 
tributroni*.  lstud  tempus  visilationis,  iste  dies  vel 
annus  retributioni.-,  visitanti  Domino  solemnis  dies 
est  lestiviiatis,  quia  ex  tunc  gloria  et  bonore  coro- 
natus  est  Ftlius  hominis,  et  sicut  in  Cantieis  canli- 
corum  legimus,  Dies  desponsationis  ejus  dies  iaetHix 
cordis  ejus  (Cunt.  111  exstitit.  Iilis  autem  phrene- 
ticis,  quivisitantismedici  gratiam  noncognoverunt, 
imo  repulerunt,  dies  est  retributionis,  diesinterfe. 
ctionis,  sicut  de  ejusmodi  de  Isaias  dicit :  Dies  enim 
interfectionis  ctconcutcatiouis  et  fletuum  a  Domino 
Deo  exercituum    in   valle  visionis  (Isa.  xxn).  Sequi- 


vcrbis  :  \se   vobis,  teyisi>rriti<,   quia  tulisiis  clavim 
scienlix.  Ipsi  non  introislis,  et  eos  qui  introieruntpro- 
hibuislis  (Lucm).  Est  igitur  sensus  :  0   Israel  qui 
tibi  sapiens  videris,  qui  cum  multa  menlis  elaiione 
prophetasti,  et  prophetis  tuis  arrisisti,  dicentibus: 
Pox,  pax  (Jer.  vi).  el  non  venient  super  eos  mala, 
scito  te  et   confilere  slultum,   scito  et  confitere  et 
prophelam  insanum  insanias  falsas  secutum  ;  scito 
tevirum  spirilualem,idest  spiritu  errorisdeceptuin, 
etbaec  tibiaccidisseproptermultiludineminiquiiatis 
tuae,  et  propter  multitudinem  amentiae.  Si  enim  hoc 
scieris,  si  istud  confessus  fueris,  tunc  loquente  te 
cum  Deo,  sapiens  fieri  poteris,et  iniquitates  tuee  re- 
mitlentur  tibi.  Quod  si  nunc  scire  nolueris,  scies 
quandoque,  et  sine  fructu  pceuitentias  pcenilebit  te 
quod  stultus  fueris,  juxta  illud   Sapientis  :   Eryo 
erruvimus  a  via  veritatis,  juslitix  lumen  non  reluxit 
nobis,  eisol  intelligeniix  non  est  onus  nobis.Lassaii 
sumus  in  via  iniquitatis,  et  ombulavimus  viusdiffi- 
ciles,   viam  autem   Domini  ignoravimus  (Sap.  vm). 
Clumavit  ad  Israel  suggerens,   imo    et  inculcans, 
ut  sciat  et  confiteatur  quod  stultus  sit.  At  ille  per- 
tinaciter  stultitiam  suam  defendit.dicens  quod  sa- 
pienssit.  Iiaque  rursus  ad  audilores  convertilur,  et 
conquerendo  dicit  :  Speculutalor  Ephraim  cum   Deo 
meo  prophela   laqueus  ruinx  fuctus  est  super  omnes 
vias  ejus,  insania  in  domo  ejus.  Profunde  peccave- 
ruut,  sicut  in  dtebus  Gabaa.  liecordabltur  iniquitatis 
eorum,  et  visitabu  peccuta  eort.m   Magna  veheinenter 
malitiae,  vel  praesumptioms  admiratio,  dum  dicit, 


tur  :  Scito  te,  Israel,  stullum,  prophetam  insanum,  D  speculator  Ephraim  cu  t    Deo  meo.  Quid  enini  est, 


virum  spiritualem,  propter  multiludinem  iniquitulis 
tuxel  mullitudinem  amentixtux.  lterum  conversus 
ad  eum,  de  quo  praecedentia  quasi  ad  auditores 
loquebatur,  consilium  illi  praebere  atque  sensatas 
cogitationesinsinuarenititur.  Consilium  qnippe  sa- 
num  est  dicentis,  sciio  te  stultum,  siilo  te  insanum, 
scilo  lespiritualem,  id  estamentem,  posl  spirilualia 
nequitia  euntem,spiritum  erroris  sequentem  istud 
namque  scire  via  vel  principium  est  sapientiae.Hoc 
ille  de  scmetipso  scit,  quem  respexil,  quem  erudi- 
lione  sua  dignuin  indicavit  spiritus  timorisDomini. 
Hinc  namque  Salomon  dicit :  Visio  quum  locutus  ist 


peculatorem  esse  cum  Deo  ?  nisi  speculationis  sub- 
tilitatecontendere  cutn  Deo.  D^nique  stcut  i  ugnare 
cum  inimico,  ideui  est  quo  i  pugnare  eonlra  tni- 
micum,  ita  speculari  cum  Deo.  idem  esl  huc  loco, 
quod  speculari  contra  Deuiu.Non  enitn  dixtt  specu- 
lator  Dei,  quod  bonum  es=et.  Hoc  emm  dt-bet  esse 
is,  quemcunque  Deus  vice  sua  pro  animaruin  cu- 
stodia  vigilaturum  posuit,  sed  dixit  specutalor  cum 
Deo,  quod  malum  est.  Sicenim  recte  drnotalur  ille, 
quicunque  aliuuo  niachinamrntodivinismolitur  ob- 
viare  cunsiliis.  Hoc  egit  Ephraim,  boc  Jeroboam 
lecit.  Dixil  enini  m  cvrde  iuo  :  Xunc  reverletur  re- 


141 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


149 


guuma  l (lomumDavid,siascenderitpopulusisle,ut  A  prxcepti  tibi,non  inferetur  cadaver  tuum  in  sepul 

faciat  sacnficia  in  domo  Domini  in  Jerusalem,  et 

ronverteturcor  populihujusad  DominumsuumRo- 

boam  regemJuda.interficientque  me  et  revertentur 

adeum .  Et  excogitato  amtilio,fecit  duos  vitutos  au- 

rens,it  dixit  eis:Nolite  ullra  ascendere  in  Jerusa- 

lem.Kccedii  lui,  hrael,  qui  eduxeruntte  de  terra 

jEggpti.  Posuitque  unum  in  Bethel,et  alterum  in 

Dan  (III  Beg.xu).  Talis    fuit    speculator,    et  sic 

astute.ut  putabat,speculatusEphraim,et  hancspe- 

culationem  cum  speculatione  i»ei  contulit.prstulit- 

que  illius  consilio  vel  speculaiioni  dicentis  sibi:.Si 

igitnraudieris  omnia.qux  prascipiotibi,etambula- 

veris  in  viis  meis,et  feceris  quod  rectum  est  coram 

me,custoitiens  mandata  mea  ei  prxcepta  mea,sicut 


crum  patrum  tuorum  (ibid.).  Item  cum  occidisset 
illuin  leo,  et  ille  sepelisset  eum,dixit  ad  filios  suos. 
Cum  mortuus  fuero,sepetite  me  in  sepulcro  in  quo 
vir  Dei  seputtusest,juxta  ossa  ejus  ponite  ossa mea 
[ibiiD.  Profecto  enim  veniet  sermo,  quem  praedixit 
in  sermone  Domini.  Vere  iste  insanus  erat,  taliter 
nequam  alii,  uequior  sibi.  Quid  enim  iste,  nisi  per 
insaniam  semetipsum  occidit,  suaeque  animae  mor- 
tem  cum  morte  aliena  apertis  perpetravit  oculis  ? 
Etenim,o  insane,si  propterea  non  infertur  cadaver 
ejus  in  sepulcrum  patrum  ejus,  quia  inobediens 
fuit  ori  iJomini,  tibi  quid  fiet,  qui  hoc  scienter  fe- 
cisti,quod  factus  es  inobediens  ori  Domini  ?Talis 
prophetia,  sio  insaniens  propheta,  laqueus,inqwt, 


fecit  David  servusrneus,ero tecum,  etxdificabotibi  g  ruinx  factus est super  omnes  viasejus,  subauditur 


donium  fidetem.quomodo  xdificavi  David ,et  tradam 
tibi  lsrae/,eta/fl/gainsemen Davidsuper hocverum- 
tamen  non  cunctis  diebus(Ul  Reg.xi).  Nunquid  noa 
meliusse  sibi  providere  putavit.consilium  aliudex- 
cogitando  sibi?Ait  ergo:Specutator  Ephraim  cum 
Deo  meo. Dictura  hoc  admirantis  pariler  et  dolentis 
sonat  alfectum.  Non  enim  tantum  dixit,  speculator 
cum  Deo,  sed  speculator  cum  Deo  meo.  Habuit  et 
prophetas  Epbraim,videlicei  quales  erant  illi  qua- 
dringenti  quinquaginta  viri,  quos  uno  die  Elias  in- 
lerfecit  (/71  Reg.  xvm),  et  quales  postea  Jehu  sa- 
crificio  simulato  Baal,  quotquot  eranl,  omnes  oc- 
cidit  (IV  Reg.  x).  Imo  et  ab  initio,  factis  vitulis  au- 
reis,  sicut  eacerdotes,  ita  et  prophelas  Jeroboain 
sibimet  instituit.  De  quibus  erat  ille,  quivirum  Dci 
venientem  de  Judain  sermone  Domini  contra  Jero- 
boam  fefellit,  etreduxit  secum  ut  comederet  etbi- 
beret  in  domo  ejus,  propter  quod  cum  abiisset,  in- 
venit  eum  loco  iu  via,et  occidit  (111  Req.  xm).  Cum 
ergo  d\x\sselspeculatorEphraim  cum  Dcomeo,sab- 
junxit  atque  aif.Propheta  laqueus  ruinx  factus  est 
super  omnes  vias  ejns.  Prophetadixil  Ephraim,  id 
est  prophelas  habentem.Et  quia  prophetae  illi  vere 
insanierant,  et  nihil  quod  ad  sanitatem  pertixe- 
ret,  prophetabant,  sed  tantummodo  inutilia  quae- 
dam  insana  mente  divinabant,  ideirco  subjun- 
xit,  atque  s.\t:  Insaniain  domo  Dei  ejus.Quis  autem 
erat  Deus  ejus  ?  Utique  vitulus  aureus,  et  talis  do- 
mus  Dei  erat  ea,  quae  fuerat  vocata  Bethel,  id  est 
domus  Dei.Iliic  insaniam.id  est,  insanam  prophe 


Epbraim,  et  ad  illaqueandum  intenti  omnes  erant 
prophetae  illi,  et  praevalebant  decipiendo  sub  no- 
niine  prophetarum  divinando  aliquid.  Quid  enim 
dicebant,  nisi  quod  ille  jam  dictus  dixit  :  Et  ego 
propheta  sumsimilistui,et  angelus  locutusestmihi 
in  sermone  Dominil(Ibid.)  Si  hoc  dicendo  laqueus 
factus  est  viro  Dei,  ita  ut  falleret  eum,  et  reduceret 
secum,  quanto  magis  populum  lallebant,  et  super 
omnes  vias  ejus  laqueum  deceptionis  tendebant  ? 
Nequeenira  sinebant.ut  auctoritatem  haberetquis- 
piam  de  prophetis  Djmini,  cum  sese  conferre  au- 
deret  illi  pseudopropheta,diceretque:i?/  ego  pro- 
pheta  sumsimilis  tui.  Denique  pugno  etiam  inter- 
dum  sibi  auctoritatem  contrarius  propheti  contra 
prophetam  Domini  vindicare  non  dubitabat.  Sicut 
alio  loco  scriptum  est  :  Nunc  igitur,  ait  Micbaeas 
ad  regem  Achab,  ecce  dedit  Dominus  spiritum 
mendacii  in  ore  omnium  prophetarum  tuorum, 
qui  hic  sunt,  et  Dominus  locutus  est  contra 
te  malum.  Accessit  autem  Sedecias  filius  Cha- 
naam,  et  percussit  Michxam  in  maxillam  et 
61  locutusest  tibi  ?  (///  Reg.  xm).  Jam  ut  ad 
rera  suramam  recurram,  id  est  ad  tempus  Domi- 
nicas  passicnis,  quo  totius  propbetiae  caput  inten- 
dit.  Tunc  vero  propbeta  laqueus  ruinas  factus  est, 
quando  prophetavitCaiphas,quod  Jesus  moriturus 
eratpro  gente.Hoc  nimirum  intendens  populo  insi- 
nuare,quod  nisi  illum  interficerent,  futurum  esset, 
ut  venirent  Romani,  et  tollerent   eorura  locum  et 


tiam  jam  tunc  fuisse  manifestum  est.Scriptum  est  D  gentem.Sic  namque  prophetando.cunctos  illaquea- 


enim  s\c:Prophetes  autem  quidam  senex  habilabat 
in  Bethel,ad  quem  venit  filnis  suus,  et  narrabat  ei 
omnia  opera  quse fecerat  vir  Dei  iWidiein Bethel, 
et  verba  quw  locutus  fuerat  ad  regem(lll  Rey.xm), 
etc.  Ejusmodi  prophetia  quam  illi  propbetabant, 
recle  hic  dicitur  insania.  Quid  enim  insanius,  ut, 
exempli  gratia.de  eodem,quein  nunc  commemora- 
vimus,aliquid  proferamus?Quid,iuquam,  insanius, 
quam  quod  et  illurn  virum  Dei  decepit,  et  in  inobe- 
dientiam  ruere  fecit,  sciens  ethoc  intendens,  quod 
evenit  ?  Exclamavit  enim  et  dixit.Quia  inobediens 
fuistioriDomini,et  non  custodisti mandatum,quod 


vit  et  attraxit  in  consensum  peccati,  quod  velut  la- 
queus  inexplicabilis,  et  loco,  et  genti,  sicut  jam 
apparet,  magnae  ruinae  causa  exstitit.  Illic  populus 
Judaicus  recte  dicendus  erat  Ephraim,  quia,  sicut 
superius  jam  dictura  est,  illic  Ephraim,  id  est,  de- 
cem  tiibuum  recedentium  a  domo  David,  peccata 
consummavit,crucifigendo  Christum  Filium  et  Do- 
minamD&vid.Bicaturergo  speculator  Ephraimcum 
Deo  meo.propheta  laqueus  ruinx  factus  esl  super 
omnesviasfjus,insania  indomo Zteie/us.Speculatus 
est  eniin  et  quasi  speculando  contendit  cum  Deo, 
pulans  quod  consilium  Dei  suo  destruere  possetcon. 


143 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


144 


silio.Dixit  emw.Quid  fac>mus,quia  ftic  homo  signa  A.  tam, duplicem  recordationiset  visitationis  recipiant 


multa  facil?^i  dimitlimus  eums>c,  onmes  credent 
in  eum.  Deus  autein  eeontra  sp^culabatur,  quod  si 
non  dimitterent  eum,  sic  omnes  crederent  in  eum. 
Sed  et  in  omnibus  quaecunque  aiebat,  vel  dieebat 
Dominus,  speculalor  aderat  ille  Ephraim,  ille  fulsi- 
tatis  fabncator.pharisaicus  livor,ut  illius  admiran- 
da  opera  vel  negarent,  vel  sinistra  interpretatione 
rtepravarent.et  ut  euin  aliquamlo  saltem  in  sermone 
caperent.  Unde  Psalmista,  cum  d  xisset  :  Inimici 
meidixerunt  mala  mthi.quando  mnrtetur ,et peribil 
nomen  ejus(P.-al  xl),  cnntinuo  de  quoiibet  illorum 
subjunxit:  ,•  tsimgredv  baturutvideretvanaloque- 
batur  ;  co>efuscimg>cqavit iniqtatatem sibi.Egre- 
di<jbatur foras,et  loquebatur  inidt/isum.  Etestsen- 
sus:Si  quis  illorum  accedibat  ad  sermonero,vel  con- 
victum  meuni,  ad  boc  tantum  accedebat,utinsidia- 
retur  mihi,  et  egrediens  ad  eos,  loquebatur  in 
idipsum.id  est,secuudum  ipsam  iniquitatem.quam 
cor  ejus  congregavit  sibi.  Nimirum,  quia  sic  mali- 
tiose  egit  ille  Ephraim:Ecce  msania  in  domo  Dei 
e/;/s,insania.ini|uan),quum  lotus  orbis  audivit.  In- 
sanierunt  enim  ex  tunc  horribiliter  seditiosi,  et  il- 
iam  seditionemquam  in  Barraba  latronemaluerunt 
haereditare,  condemnnto  Jesu  pacis  principe,  s-ic 
ventiUverunt  intus  obessi  ut,  sicul  Joseplius  te- 
statur.admirationemsimul  etiloiorem  lacerentobM- 
deutibus  Romanis.  Fiebut  autem  hoc  maxime  in 
templo,  cujus  prasidio  iirmissimo  seditiosi  male 
utebantur.  Recte  ergo  dictum,  insania  in  domo 
Dei  ejus.ftt  quis  erat  Deus  ejus,nisi  Mammon,cui 


vindictam,te:nporalem  pariler  etaeternani.fctutma- 
nifestum  sit.hocidem  intendere  spiritum  propheti- 
cum,  quod  Dorcinus  intendit,  dicendo,  ut  jam  di- 
ctum  est, venienc  hxc  omnia  super  generationem 
istam,  quod  scilicct  superiora  palrum  peccata  por- 
tare  debeant  imHatores  filii,  repetit  allius,  et  dicit : 
Quasi  uvas  in  deserto  inveni  Israel,  quasi  prima 
poma  ficulntx  incacumine  ejusvidi patres  eorum. 
Ipsi  autimintraveruntadBcelphegor}et(ibalie?'a/i 
sunt  inconfusionem,el  factisutitabominabiles,sicut 
eaqi>xdtlexerunt.Ephraiinqitasiavisavolavit,glo- 
ria  eoruma  partuet  abutero  et  a  toneeptuM\c]<\m 
ipsaDei  personaloquens  in  propheta,  peccata  ipsa 
quas  visitanda  erant,commemorans,  prius  sua  bre- 
_  viler  quidem,  sed  mir.ibiliter  ad  memoriam  au- 
dientium  beneficia  revocat, ut  ingr.ititudinem  illo- 
rum  contra  quossermo  est,quilibet  perpendens.ad- 
miretur  cum  Mose,et  d\cdl: Generatio  prava  atque 
pe>versa,  hxccine  rcddis  Domino,  popide  slulte ct 
ii}S'piens''(Deut.y.!iu.)Quasi  uva<,\nqu\l,mdesei  to 
inveni  /srae/.lsrael  hoc  loco  totum  honum,  totom 
electum  0|  oitet  intelligi.Nam  econtra  perEphraim, 
qni  quasi  avsavolavit,omnes  illi  sunt  inielligendi, 
qui  tantummodo  lihi  carnis,  et  non  tilii  sunt  pru- 
missionis,  quorum  ideirco  glona  dicitur  Psse  a 
partu  et  ab  utero.  et  a  conceplu.  qnia  in  sola 
carne  gloriantur  Abrahae,  atque  idcirco  non  oesti- 
mantur  in  semine,  Israel  ego  quasi  uvas  inveni, 
id  est,  sic  super  fiiiis  Israel  credentibus  in  me  ga- 
visus   eum,  qnomodo    gaudet   quispiam   cum   in 


scrviendo,  domum  illam  fecerant  speluncam  latro- ^  transitu  velitinere  dulces  nd  comedendum  uvas  in 


nurn,  et  in  eo  diu  latrocinati  fuerant?  0  inexcusa- 
bilem  malitiam  i\\orum\ Profun>le,  \nqmi, peccave- 
runt  sicut  in  diebus  Gabaa,  id  est:Sicut  facere  coe- 
perunt  in  diebus  Saul,  qui  fuit  de  Gabaa,  quando 
Dominusnon  ignorans  quantum  inprofundum  pec- 
cati  descerdere  ccepissent,  ac  perventuri  essent, 
dixit  ad  Samuelem.-^yrf/  vocem  populi  in  omnibus 
qux  loquunturtihi.Nonenim  teabjecerunt,sedme, 
ne  regnem  super  eos(/  /fY</.vm.).Deniquenon  sta- 
tim  factum  est  utnon  regnaret  Dominus  supereos 
praeserlim  cum  postmodum,  amoto  Saul,  David  il- 
lis  regem  dederit,  secundum  corsuum,  sed  certis- 
sime  futurumerat,  ut  quod  facere  cceperat,  dicen- 
do:  Constitue  nobis  reijem,  sicut  et  universx  habent 


venerit.  Ista  inventio  gratiae  fuit.  Ubinam  inveni  ? 
In  deserto.id  est,  in  lali  loco,  ubi  mirum  fuit  uvag 
nasci,  ubi  pro  magno  haliendum  sit  Israelem,  id 
est.animas  Deum  videntcs  sive  rertas  potuisse  in- 
veniri.  Desertum  illud,  fuit  terra  ^Egvpti,  quia  vi- 
delicet  desertum  esl  terra,vel  pens  omnis  quae  Deum 
verum  deserens,  vel  non  habens,  ab  eodem  jusle 
deserla  est.  Non  solum  auiem  desertum,  veium 
etiam  locus  erat  borroris.juxta  illud  Dputeronomii: 
Jnvenit  eam  in  terradcserta.in  loco  horroriset  va- 
stx  solitudinisMl  quidem  illud  quoque  desertum, 
per  quod  cireumduxit  eos  quadrnghta  annis,  hic 
valet  intelligi,  sed  magis  horridum  erat  illi  des-er- 
tum  ipsa  vEgyptus,  ubi   servientes  in  operibus  luti 


nationes,  itemque   nequaquam     audiemus    te,   rex  D  e'  lateris  hoc  ipsum  vapulabant,  quod  quasi  dpser- 


enim  erit  super  nos,  et  erimus  nos  quoque  sicut 
omne3  gentes.  Hoc  ipsum  perficerent,  negando 
Christum  rpgem  et  dicendo  :  Non  habemus  regem, 
nisiCxsarem.  Horumquidem  medium  fuitquudde- 
cemtribus  recesserunt  a  domo  David,  Jeroboam 
et  vitulos  aureos  secuti.sed  to*a  serie  lemoorumvel 
generationum,unus  idemque  exstitit  funiculus  pec- 
cati,quo  merito  deberent,  Domino  fiagellante,  da 
templo  et  de  regno  ejnsejici.llocest.quod  protinus 
dicW.ftecordabitar  iniquUatis  eorum,  et  visitnbit 
peccataeorum(  l/a//^.xxiu),ut,videlicei  qneinadmo- 
dum dixit:  Venient hxc omniasuper generationemis- 


tos  se  esse,gemestes  ad  Dominum  vociterabanlur. 
Quod  illic  invenit  Israel  quasi  uvas,id  est,quod  au- 
divit  gemitum  eorum,  propter  dilectionem  patrum 
fecit,  sicut  Scriptura  testatur,  ubi  praemisso,  quia 
ascendit  clamor  eorum  ad  Dominum  pro  operibus, 
et  audivit  gemitum  eorum,  continuo  subjunctum 
est:/lc  recordatus  esl  fwderis  quod  pepigerat  cum 
Abraham,  Isaoc,  et  Jacob,  respexitque  Dominus 
filios  /srafi.et  tbetavit  eos  Bene  ergocum  dixisset, 
quasi  uvas  in<lpserto  invenit  Israel,continuosobjun- 
x\l:Quasi  prtma  pvma  ficulnew  in  cacumine  ejus 
vidi  patres  eorum.  Et  esl  sensus:0,uando  gemitum 


143 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN  —  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


146 


eorum  audivi,  recordatus  sum  fcederis  quod  pepigi  A  1"*  fecit.Potesl  enim  fieri,  ut  .-ecuperet  honesta- 


cum  P-ttribus  eorum. 

62  Quninodo  autem  patres  illi,  vel  qua  signifi- 
catione  iiuisi  pnma  poma  Qculneae  dicantur,  ille 
locus  Scripturae  nos  inslruit,  quod  Adam  et  Eva 
cum  admisso  peccato  cognovissent  se  esse  nudos, 
consuerunt  folia  ficus,  et  fecerunt  sibi  perizomata. 
Becte  namque  i:euus  bumanum  propter  boc  ipsum 
ficulnea  dicitur,  quia  primi  patres  generis  humani 
transgresscres  facti,  fuliis  ficulneae  pudenda  con- 
texisse  nosruntur.  Cujus  nimirum  ficulnea;  quasi 
prima  poma  fuerunt  patres  enrum,  quia  videlicet 
primis  saeculi  temporibus  isti,  de  humano  genere 
Deo  plaeuerunt.  Non  quasi  prima  folia,  sed  quasi 
primu  poma,    inquit,  inveni   patres  eorum.  Quanto 


lem  et  bentitudinem.Deo  contegente  mala  ejusfacta 
jnxla  illud  Psal m istse  :  Beati  quorum  remissge  sunt 
iniquitates,  et  quorum  teclasunt  peccata  (Psal.  lxxxi). 
Nomen  eorum  qui  dilexerunt  mala  quae  fecerunt; 
confestim  exprimit,  dicendo  :  Ephruim  quasi  avis 
avolavit.  Etenim  peccata  Ephraim,  id  estJero- 
boam,  qui  fuit  de  tribu  Ephraira,  tempore  illo  erant 
vituli  aurei,  et  peccata  i!la  sic  dilexerunt,  ut  ne 
unus  quidem  de  regibus  decem  tribuum  recesserit 
ab  eis,  atque  idcirco  cuncti  quicunque  vel  prius  vel 
posterius  fueruni,suam  diligentes  iniquitatem,recte 
hic  denotantur  nomine  Ephraim.  Et  vide  qualiter 
opposuerit :  lsrael  quasiuvas  inveni,  inquit.et  partes 
eorum  quasi  prima  poma  in  cacumine  ficutnes  vidi, 


meliora  sunl  loliis  poraa,  tanto  utiliorescateramul-  g  Ephraim  autem  quasi  avis  avolacit.  Secundum  simi- 


tituline  hominum  inveni  patres  eorum.  Etenim, 
quod  non  sine  gemitu  recolendum  est,  ficuluea  haec 
inulium  in  foliis  luxuriata  est,  mulla  cito  folia  dila- 
tavit,  pauciora  vero  poma  tardius  protulit.llomines 
quos  more  suo  natura  produxit  extra  benediclionem 
vel  gratiam  Creatoris  dicentis  :  Crescxte  et  rnultipli- 
camini.  et  ad  illam  pertinentes  iram,  qua  mulieri 
post  admissum  peccalum  d'xit  :  Multiplicabo  xrum- 
nas  tuas  et  conreptus  tuo<,  hujus  ficulneae  non  poma 
sed  folii  sunt.  Purro,  filii  benedictiunis  poma  sunt 
ejusdem  urboris,  el  patres  Israel,  d»  quibi.a  ,jam 
dictum  est,quasiprima  pomu  lueruntiu  summitate 
arboris,  quia  pro  mi-rilo  primse  (idei  principatum 
ohlinent,  et  summi  sunt  in  universiUte  generis  hu- 


litudinem  hanc  saepe  contingit,  in  eadem  vite,  qua 
dependet  uva,  super  eadem  fieulnea  in  qua  dulcia 
insunt  poma,  plerumque  avis  sedet  sibi,  sed  longe 
aliter  ad  votum  vel  commodum  agricolae  propriusac- 
cedentis.  Denique  uva  pomumque  m.mum  ejus 
exspectat,  utcarpatetin  os  suum  rr  ittat,avis  autem 
exiliens  evolat.  Sic  nimirurn  Ephraim,  quicunque 
ille  est  lilius  carnis  non  promissionis,  non  exspecta- 
vit  manum  Domini,  non  volunt^ti  ejus  paruit,  sed 
indumitus  effiigiens,  regem  suum  David  dereliquit, 
Chri.-tum  tilium  David  denegavit.  Israel  autem, 
quirunque  existit  filius  promissionis.  radici  bonas 
inhaerens,  alqne  imlp  trahens  «moris  piuguedinem 
praestiLi t,  et  tanquam  uva,  vel  ut  potnum  ficulneae, 


mani.  Ipsi  aulem,  inquit.  intraverunt  ad  Beel/ihegor,       colligentem  atqueeligeniem  Duminum  delectavil.In 


Non  solum  hoc  fecemnt,  sed  inter  omnia  qus  lece 
runt,  hoc  luit  turpissimum.  quod  spiritu  lornicalio- 
nis  seducti  per  mulieres  Madian  (Num.  xxv),  initiati 
sunt  Beelphegor,  quem  Latini  nuncupant  Priapum. 
Ethoc  facientes  abalienatisunt,  alt.in  conlusionem, 
id  est  alieni  tacti  sunt,  et  non  filii  patrum  talium 
quus  vidi,  quos  cognovi,  quos  eleiri,  ut  essem  Deus 
eorum,  et  ab  illa  gluria  traducli  sunt  in  confusiu- 
nem,  in  ignominiam  Dei  sui,  ventris  sui,et  eorum 
quae  sub  ventre  sunt,  comedendo  sacrificia  mor- 
tuorum  el  fornican  :o  cum  mulieribus,quae  illosad 
sacrificia  sua  vocaverunt.  Vis  scire,  quanlam  in 
confusionem  abalienati  sunt?  Et  jactisunt,ait,  abo- 
minabiles,  sirul  ea  qux  dilexerunt.  Ergo  facti  sunt 
sicut  Beelphegor,  ad  quem  rntraverunt.  Et  revera 


quo  gloriatur  uvaisla,  vel  pumum  isiud,  socium  ra- 
dicis,  quod  portat  iila  paternae  fidei  radix,  in  eo 
gloriari  nequa-|uara  illa  poterii  avis,  ille  volatiliset 
refuga  Ephraim.  Sed  quid  ?  Gloria  eorum,  inquit, 
a  partu,  et  ab  ulero,  et  a  concptu.  Et  est  sensus  : 
In  eo  gloriantur  quodsecundum  carnemseraensunt 
Abrahae,  quod  secundurn  carnein  semen  faciuntin 
Israel,  quod  uxores  eorum  multum  pariunt,,quod 
uteri  nuptarum  sleriles  non  ^unt.  quod  conceptus 
eorum  multiplices  sunt.  In  hujusmodi  glorianiur, 
et  dicunt :  Semen  Abrahx  sumus.  puternoster  Abra- 
ham  est  (Joan.  vhi).  Quod  et  si  enutrierml  filios, 
absque  libiris  ens  juciam  in  kominxbus  Ac  si  dicat: 
Gloriantur  ipsi  tauquam  commodi,  etmultura  prole 
sua  cunferenles  Israeliticacarni,  sed  palam  faciam. 


sic  facti  sunt,  testante  alio  propheta,  cum  dicit  de  D  quod  non  delecter  ego  in  multitudine  filiorum,qui 


simulacris  ejusmodi  :  Similes  illisfiant  qui  fuciunt 
ea  et  omnes  qui  confidiwt  in  eis  (Psal.  cxm).  Et  no- 
tandum,  quod  neque  iste  dixit,  el  fattisunt  abomi- 
nabiles  sicut  quae  fecerunt,  sed  sicut  ea  qux  dxlexe- 
runl,  neque  ille  tanlummodo  dixit,  similes  illis  qui 
faciunt  ea,  sed  addidit,  et  omnes  qui  confidunt  in  eis. 
Talis  unusquisque  est,  quale  illud  est  quod  diligit, 
vel  in  quo  confidit,  et  hoc  adeo  verum  est,  ut  qui 
Deum  diligunt,  vel  qui  Deo  confidunt,  auctoritate 
sanciae  Scripturce  dijantur  etiam  dii,  vel  filii  Dei. 
Caeterum  si  quis  faciat  iniquitatem,  et  non  etiam 
diligat,iiondum  recte  dicitur  abominabilis.sicut  illa 


non  promissionis  vel  lidei,  sed  tantummodo  caruis 
sunt  liiii.  Nam  et  si  enutrierint  el  educavennt,  si 
usque  ad  adolescenliam,  et  usque  ad  juvenile  robur, 
gloriam  partus,  gloriam  uteri  conceptus  sui  per- 
duxerint,  faciam  ut  absqueliberis  sint.ut  cadaut  in 
gladio  lilii  curam  parentum  oculis,  nullosque  ge- 
nuisse  lilios  illis  potius  optabile  sit.  Non  autera 
isto  contentus  ero  :  Setl  et  vse  eis  cum  recrs^ero  ab 
eis.  Ac  si  dicat  :  Non  solum  hoc  malum  erit  eis,  ut 
fiant  absque  liberis,  ut  cadant  in  ore  gladii  mate- 
rialis  filii  quosenutrierint,  sed  postquam  sic  reces- 
sero  ab  eis,  postquam  sic  tradidero   illos  in  manu 


147 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


148 


hostili,  sequilur  adhuc  vae,  id  est  judicium  aeternae  A  mavit,  etdixil :  Da  eis  Domine.  Statimque  sermone 


damnalionis,  juxta  quod  et  Psalmista  cum  dixissel : 
Tradentur  inmanns  gladii,conksC\maidd[dH,partes 
vulpium  erunt  (Psal.  lxii).  Idem  enim  est,  ac  si 
diceret  :  Corpora  illonim  gladiis,  animae  vero  tra- 
dentur  spiritibus  malignis.  Quam  obcsusam  ?Ait: 
Ephraim,  utvidi,  Turus  erat  fundata  inpulchritu- 
tfine.Etestseosus:  Idcirco  tam  ternbilepotabuntju- 
dicium,  corpore  et  anima  damnati,  quia  peccatum 
eorura  non  ex  ignorantia  vel  infirmilate  procedit, 
sed  exsuperbia,  quam  per  Tyrum  notum  estsignifi- 
cari.  Exempli  gratia,  cum  ad  Ezeebielem  Dominus 
dicit  :  Fili  hominis.  dic  principi  Tyri :  Hxe  dicit 
Dominus  Deus :  Eo  quod  elevatum  est  cor  tuum,et 
dixisli,  Deus  ego  sum,  et  in  cathedra  Dei  sedi  in 


nondum  peracto,  datum  quod  quaerit  dolenter  apud 
semetipsum  perpende:,spercunctatur,et  dic'd:Quid 
dabis  eisl  Quid  volo  ut  des  illis?Nunquid  utsalvi 
sint  ?  Nunquid  ut  vae  non  sit  illis,  aut  utvivant  cura 
liberis  ?  Non  ulique  tale  quid  postulare  ausus  sum, 
sed  daeisvuluamsineliberis,etuberaarentia.QuareJ 
Nimirum  quia  d:es  illi  tales  eruiit  ut  dicant:  Beatx 
sterilts  etventresqux  non  genuerunt,et  ubera  q<  x 
«0)i/ae/ai>era;f/(Z,MC.xxin).HocsciensipseDominus 
cum  ad  crucifigendum  auceretur,  dixil  mulieribus 
qua?plangebanteum,el  lamentabantur:  Fd>x  flie- 
rusalem nolite  flere  su/er  me,scd super  vosipsas 
flete,etsuper  filios  vesti  os.quoniam  ecce  veuientdies, 
mquibusdicentiBeatxsterite&elventresquaenonge- 


corde  maiis,  cum  sis  homo  et  non  Deus,etdedisti  r»  nuer  unt, et  uberaqux  nonlactaverunt  Ataqueidurco 


cortuum,  quasicorDei(Ezech.  xxvin).fc.tsubiude: 
Hxcdicit  Doiuinus  Deus  :  Tu  signaculum  simi- 
titudinis,  plenus  sapientia,  et  perfectus  decore  in 
deliciis  paradisi  Dei  fuisti  ;  cum  ergoprsemittens, 
absque  Uberis  eos  faciam  in  hominibus,  sed 
et  vx  eis,  cum  recessero  ab  eis,  statim  sub- 
jungit  :  Ephraim  Tyrus  erat,  fundata  in  pul- 
chriludine  miro  modo  justae  damnationis  cau- 
sam  reddit  sufficientem,  id  esl,  superbiae  ma- 
gniiudinem.  Et  recte  per  Tyrum  viiium  de- 
signatur63  peccatoris  superbientis,  peccata  sua  de- 
fendentis,  quia  videlicet  sicut  Tyrus  circumvallala 
mari,  non  sine  periculo  pugnantium  poterat  impu- 
gnari,  ita  quicunque  ejusmodi  est,  non  sine  peri- 
culo  redarguentium  solet  redargui,  ut  hic  idem  po 


da  eis  vulvam  Domine.  sine  Uberis,  quia  beati  ven- 
tres  qui  7ion  genuerunt,ct  idcirco  daeis  ubera  aren- 
?/a,quia  beata  uberaqux  non  laclaverunt.O  iutelix 
fecunditas  et  fecunda  inlelicitas,cujus  in  compara- 
tione  sterilas,  quae  in  illa  gente  pro  maledictione 
reputabatur,  beatitudoest!  Haee  interlocuio  prophe- 
ta,  rationem  suamprosequilurinsua  personadivina 
majestas,  etdicit:  Omnes  nequitix eorum  m  Galga- 
lis,  quia  ibi  eos  exososhabui.  Supra  rlixeral .-  \'x  eis 
cumrecessero  ab  eis,  etc,  nunc  dicit :  Omnesnequi- 
tix  eorurn  in  Galyalis.  Et  est  sensus  :  Non  mireris, 
opropheta,  nec  libi  plus  justo  dura  videatur  senten- 
tia  sive  ultio  nimis  fesiinata,  quia  nequitiae  eorum 
quae  vindicantur,  propter  quas  sententia  profnrtur, 
non  novoe  sunt,  sed   inveteraverunt    et  ab  antiquis 


pulus,  qui  redargnentes  prophetas  et  ipsum  Domi-  ^  diebus  semper  in  pejus  profecerunt.  Pejus  namque 

in  Galgalis,  quam  in  Bethcl  idola  coluerunt,  quia 
videlicet  idolum  vitulinuin  in  bethelcoluerunl  tem- 
ponbus  regum,  sed  suprajam  temporibus.judicum 
in  Galgalis  nequiter  egerunt,  habendo  illic  idola, 
sicutscriptum  est  in  hbro  Judicum  :  Cumque  obtu- 
lissetAhot  regi Eglonmunera,p/osecutusestsocios 
quicumeovenerant.etreversu^deGulgalisubieraut 
idota,  verbum,  ait,  secretum  habeoad  te.o  rex.  Et 
posl  pauca  :  Ahol  autern,  durn  dli  turbarentur,au- 
fugit,etpertramiil  loca  idotorum  undereversusfut- 
rat  (Judir.  m).Et  pulchre  dictum,  quia  de  loco  ido- 
lorum,  id  est  de  Galgalis,  reversus  fuerat,  animo 
quippeidoloUtriam,qnamsectabaturIsrael,relique- 
rat,  et  miro  modo    ante  haec  in    eodem  libro  scri- 


num  prophetarum  occidit.Et  notanda  qualitas  dis- 
tinclionis,cum  dicit, Ephraim,ut  vidit,  Tyruserat. 
Idem  est  ac  si  dicat  :  EpLraim  in  oculis  meissu- 
perbusapparebat.  Gravissimaenamque  denotationis 
est,  superbum  quemque  dici  in  oculis  Doinini, 
econtrahumilemesse  vel|dicijin  oculis  Domini,sicut 
magnae  approbalionls  est.  Porro  pulchritudo  est  de 
qua  dicit,  fuadata  in  putchritudinem  :  falsa  esl  et 
vana,  qua  superbi  omnessibimet  pulchri  videntur, 
dum  suas  sordes  cognoscere  dedignantur,  quin  et 
irasci  solent,  dum  illis  a  corripiente  quod  sordidi 
Bint,  ahquo  modu  suggeritur.  Sic  Tyrus  fundata  est; 
sic  sibi  stare  videtur,  qui  superbuset  arrogansest. 
Proplerea,   justum    est  Ephraim  pati  id  quod  jam 


dictum  est.  Et  hoc  ipsum  repetitur,  cum  protinus  D  ptumest  .Ascendilque  angelus  Domini  de  Gnlgala 


subj ungit'  Ephraim  educ.it  ad  interfectionem  filios 
suos.  Ac  si  dicat  :  Propterea,  sicut  jam  praemisi, 
dicens,  absque  liberis  faciam  eos,  ita  nunc  repetens 
dico  :  Ephraim  educit  adinterfectionemfitiossuos, 
id  est  interficiendos,  et  morti  destinatos  generat  fi- 
!ios,  imo  et  ipse  interfieiteos  maloexemplo,  ut  pe- 
rinde  interficiantur  gladio.  Sequitur  :  Da  eis,  Do- 
mine-  Quid  dabis  eis?  Daeis  vutvam  sine liberis.et 
ubera  arentia.  Mira  inclamatio,  mira  postulatio, 
Audierat  propheta  magnam  justae  sententiae  severi- 
talem,  jusiam  filiorum  interfectionem,et  mirabili- 
ter  infelicium  parentum  miseratus  angustiam  excla- 


ad  locum  flentium  et  ait :  Cur  hoc  fecistis  ?  [Judic. 
n.)  Denique  idcirco  de  Galgala,  ubi  erant  idola, 
sicul  jam  dictum  est,  angelus  Domini  ad  eosascen- 
disse  dicitur,  ut  subiutelligas  eum  ad  videndas  ne- 
quitias  descendisse  illuc  eodem  descensionis  modo, 
quo  alibi  riictum  est  :  Clamor  Sodomorum  et  Go- 
morrhxmultiplicatustst;descendumetvideboutruin 
ctamorem,  qui  eenit  adme;  opere  comfjleverint ,an 
non  est  ita,  ut  sciam  (tien.  xvm).  Praeterea  regem 
sibi  fecerunt  Saulem  contra  volunlatem  Domini,  et 
cum  Dominus  non  laetaretur  in  eis,  imo  diceret  ad 
Samuelem  :  Non  te  abjecerunl,sed  me,  ne  regnem 


149 


COMMENT.  IM  XII  PROPH. 


super  eos,  juxtn  omnia  operu  sua,  quse  fecerunt  a  die 
qua  eduxi  eos  de  /Egyp'o,  usque  ad  dietn  hanc  sicut 
d'  reliqu-  runl  me,  el  servieru.nl  iliis  alienu,  sic  fa- 
ciunt  eiium  tini  (I  Reg.  vm).  I,.si  tantum  eoatem- 
nentes  offpnsionem  stve  oonqueslionem  Domini, 
laetab>intur,  sirut  illic  manileste  scriptum  est :  Et 
immolttveruni  ibi  eiclimas  pacficas  coram  Domino, 
et  loelatus  esl  ibi  Saul,  et  cuncti  viri  Israel  nimis 
(I  Iteg.xi).  Vere  nimis,  quia  nimium  est,  homines 
laluri  rum  male  feceriut,  et  exsultare  in  rebus  pes- 
simis  (Prov.  n),  sicut  laelabanlur  hi  cum  tam  male 
Tecissent.ut  Dominum  abjicerent,  ne  regoaret  super 
eos.  Unde  et  hoc  valde  notandum.quia  laetitia  lali- 
ter  laetantium  ibidem  in  contusionem  versa  est. 
Illic  emm  Saul  praesumptuose  contra  lcgem.qui  non 
erat  de  tribu  Levi,  hulocaustum  obtulit,  et  propter 
hoc  audire  meruit  :  Nequaquam  regnum  tuum  ultra 
consurget  Quxsivit  Dominus  sibi  virum  juxla  cor 
suum  ;  cl  pnccepit  ei  Dominus  ut  sit  dux  super  popu- 
lum  suum,eo  quod  non  seroaveris  qux  prxcepii  Domi- 
nus  (I  Reg.  xuil.  Igilur  non  novee  sunt  nequitiae, 
propter  quas  nunc  praedico  vae  illis.quia  jamdudum 
istae  illorum  nequitiae  fuerunt  in  U.ilgalis,  et  ibi 
laetati  sunt  in  rebus  pessimis.  Et  idrirco  non  p!us 
justo  festina  nunc  est  sententia  judicantis,  quia 
sicut  laetati  sunt  in  malis,  ita  non  desinent  laetari 
donec  loquantur  super  me  labiis.et  moveant  capita 
sua  dicentes  :  VahSqui  destruis  lemplum  Dei(Matlh_ 
xxvn),  etc.  Ibi,  inquit,  exosos  eos  hahui.  Ubi?  In 
ipsis  nequilis,  quia  sic  nequiter  egerunt  el  egunt, 
ut  etiam  exsultent  in  rebus  pes»m\s. PropU r  mali- 
tiam  odinvenlionum  corum  de  domo  mca  ejiciam  eos, 
non  addam  ut  diligam  eos.  Iloc  jam  tertio  factum 
est.  Prius  namque  in  Assyrios  decem  tribus  ejecit 
Dominus  de  domo  sua,  id  est  de  Bethel,quod  inler- 
pre^atur  damus  Dei,  quod  nomen  Jacob  urbi  impo- 
suit.  Hieroboam  vero  fecil  illam  esse  domum  idoli, 
ponendo  illic  unum  de  vitulis  aureis.Deinde  tribum 
Juda  ejecit  de  domo  sua,  id  estde  templo  quod  erat 
in  Jerosolymis,pt  in  Babyloaem  transiuigrare  fecit. 
Verumtamen  tunc  addidit,  ut  diligeret  eos  :  reduxit 
enim  eos  soluta  captivitate  post  septuaginta  annos. 
Porro,  jam  terlio  sic  ejecit  eos  de  domo  sua,  ut 
hoc  ipsum  terribili  signo  significare  dignura  duce- 
ret,  cum  flagello  ejiciens  vendentes  et  ementes  de 
templo,  dicens  eis  :  Scriptum  est  :  Domus  mea  datnus 
orafinnis  oocabilur,  vos  aulem  fecistis  illam  spelun- 
cam  lalronum  (Matlk.  xxi).  Ita  ejectis  illis  postmo- 
dum,  sicut  illic  6-4  jignificatum  est,  ut  cadirent  in 
ore  glndii,  et  captivi  ducerentur  in  omnes  gentes(Luc. 
xxi),  non  addam,  inquit,  ut  diligum  eos,  quia  vide- 
licet  cnin  in  pra?senti  puniantur,  non  eveniet  lllij 
remissio  saltem  in  luturo  saeculo.  Sciendum  autem, 
quia  de  domo  sua  neminem  Deus  ejicit,  nisi  cum 
qui  sponte  sna,  mente  averia,  recedit.  Sequitur 
er;;o,et  causam  dicit,cur  de  doino  sua  sese  illoseji- 
cere  praedixerit.  Omnes  principes  eorum  rccedentes. 
Item  enim  est  ac  si  dicat  :  Idcircode  domn  mea  eji- 
ciumillos,q\iiB.princii)eseorumomnesrecedenles,sunl. 


MIN.  —  IN  OSEB.  LIB.  IV.  150 

A  Omnes  animo  recesserunt,etquamvis  labiis  me  ho- 
norent,  cor  eorum  longe  est  a  me  (Isai.  xxix).  Et 
quidem  de  regibusdecem  tribuum  palam  Scriptura 
refert,  quia  omnes  recedenlesa  Deo  fuerunt.Nullus 
enim  illorum  recessit  a  peccatis  Jeroboam,  qui 
peccare  fecit  Israel.  Porro  de  Scribis  et  Pharisaeis 
et  principibus  sacerdotum,  quod  vere  recedentes 
fuerinl,  Deus  ipse  judex  luit  tt  testis,  dicente  Sal- 
vatore  :  fos  estis  qui  justificatis  vos  coram  homini- 
bus,  Deus  autem  novit  corda  vestra  (Luc.  xvi),  et 
caetera  hujusmodi.  Itaque,  si  quaeris  cur  de  domo 
sua  illos  Deus  ejecerii,  cur  in  Eccl^sia  vel  in  domo 
Dei  non  sint  recepti,  dicit  tibi :  Quia  omnes,  qui 
recedentes  sunt,  id  est  quia  priusquam  corpore 
visibiliter  ejicerentur,  mente    recesserunt,    animo 

p  longe  fuerunl,  et  idcirco  etiam  corporaliter  ejecli 
sunt,  et  ipsa,  qua;  s.da  diligebanl,  lerreoa,  doinus 
Dei  lucra  vel  commola  perdiderunt.  His  dictis  et 
tali  causa  reddita.  confestim  sententiam  quam  prae- 
scripsprat,  confirmat,  renelens  ita  :  Percussus  est 
Ephraim,  radix  eorum  exsiccuia  esl.  Iruclum  nequa- 
quam  fadent.  Quod  et  si  genuerunt,  interficiam 
amantissima  uleri  eorum.  Abjiciet  eos  Deus  meus, 
quia  non  audierunt  eum,  et  erunt  oagi  in  nutionibus. 
Quid  enim  supra  dixerat :  Quod  el  si  enutrierint 
fiHos,  absque  tiberis  eos  fuciam  in  hoinimhus  ;  idem 
nunc  repeiiit,  dicendo,  quod  et  *i  genuerint,  inlerfi,- 
ciam  amunlissima  uteri  eorum.  1'orro,  quod  ait, 
percussus  est  Ephraim,  radix  eorum  exnccala  esl; 
/riictwn  nequaquam  fncient  ;  multum  erat  secun- 
dum  sensum  ipsorum,  ut  superius  dixerat,  gloria 

"  eorum  a  partu  est,  et  ab  ulero,  et  a  conceplu.  Dum 
enim  gloriantur  in  carnis  fruclu.et  multiplici  partu 
si^e  conceptu  coniendunt  non  impleri  in  se,  quod 
nunc  ait,  radix  eorum  exsiccaia  est,  fructum  nequa- 
quatn  /acienl.  Cum  ergo  hoc  dixissent,  recte  el  op- 
portune,  quasi  dicta  corrigens,sententiamque  inte- 
gre  perficiens.  continuo  subjunxit:  Quod  et  si  ge- 
nuerint,  interficiam  amantissima  uteri  eorum.  Ac  si 
dicat:  Quandiu  genuerint  et  fructum  ventris  multi- 
plicant,  videtur  eis  quod  fructum  faciant,  non  pu- 
tant  quod  radix  eorum  exsiccata  sil,  vel  quod  sint 
percussi  ferro  abscissionis,  et  de  terra  viventium 
eradicati ;  sed  amantissimorum  occisione  filiorum 
discruciati,  clamabunt  el  dicenl,  quod  filios  non 
genuisse  melius  fuisset  sibi.  Hsc  Deo  dicente,  sta- 

D  tim  in  sua  persona  propheta  verae  ao  justae  senten- 
tiae  lestis  consonat  et  dicit :  Abjiciet  eos  Deus  meus, 
quia  non  audterunt  eum  et  erunt  vagi  in  nationibus. 
Quibus  utique  verbis  utramque  damnationem  expri- 
mit  de  qua  jam  superius  dictum  est :  quia  videlicet 
et  secundum  animam  regno  Dei  privati  sunt,  quos 
Deus  abjecit,  et  secundum  corpus  captivi,  suoque 
loco  expulsi,  qui  vagi  sunt  in  nationibus  ;  idcirco 
quia  non  audierunt  eum,  id  est  quia  non  intellexe- 
ruut,  sed  quia  intelligere  noluerunt.  Sequilur  : 

(Cap.  X.)  —  Vitis  frondosa  Israel,  fructus  adsequa- 
tus  est  ei.  Secundum  multitudinem  fructus  sui  mul- 
tiplicavil  sibi  altaria,  juxta   ubertatem   terrx   sux 


151 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


152 


exubetavil  simulacris.  Supra  dixerat :  radix  eorum  A  quam  vere,  quam  multipHciter  cor  eorum  divisum 


exsiccato  est,  jruclum  nequuquam  [acient;  nuuc 
autem  dicit,  vitis  (rondosa  lsrael,  fruclus  adx- 
quatus  est  ei.  El  exponens  quid  dixerit,  fruclus 
adxquatus  est  ei,  subjunxit  atque  ait :  Secwulum 
muliitudincm  /ructus  sui  mulliplicavit  allaria,  juxta 
uberlatem  lerrx  sux  exuberavit  simulacris.  Ergo 
ubi  dicit,  fructum  nequaquam  (acient,  subaudien- 
dura  est,  bonum  ;  et  exsiccata  est  radix  eorum,  su- 
bauditur  ab  omni  pinguedine  tidei  vel  dilectionis 
Dei :  hic  autem  ubi  nunc  dicit,  viiis  (rondosa 
Israel,  fructus  adxqualus  est  ei,  subauditur  ma- 
lus.  Fructus  namque  malus  altaria  sunt  multi- 
plicia,  sinoulacra  exuberantia,  fruclus  ille,  cujus 
secundum  multitudinem  altaria  vel  simulacra  mul- 


fuerit  ex  quo  diviserunt  sese  a  domo  David  ;  quippe 
qui  tere  deciescontra  semetipsos  divisi.reges  alios, 
percussis  aliis,  s>bi  locaverunt,  et  tandem.juxia  vo- 
cem  hanc  prophelicam,  nunc  interibunt  in  captivi- 
tatem  irrevocabilem  ducti  sunt.  Porrotempore  illo 
quo  semetipsos  a  vero  David,  id  est  a  Filio  Deidi- 
viserunt,  mirum  dictu  est,  quam  crudeli  discordia 
contra  semetipsos  divisa  fuerit  niultitudo  Judaeo- 
rum,  sicut  miserabilis  excidii  illorum  tragcedia 
testatur,  Josepho  scribente,  per  totucn  vulgata 
mundum.  Multo  quippe  crudelioies  sibiinet  per 
impacabiles  seditiones  intus  exstiterunt,  quam 
65  esse  potuerit  foris  obsidens  exercitus  Romano- 
rum.  Et  revera  juste,  quia  principem  pacis  Jesum 


tiplicavit  altaria  subjungens,  juxla  ubertutem   ler-  R  condemnantes,  Barabbam  sibi   praeelegeranl  sedi 


rx  sux  exuberavit  simulacris  ;  fructus  isle,  scilicet 
ubertas  terrae  in  rationibus  divinitatis,  nec  bonus 
est,  nec  malus  est,  sed  utriusque,  scilicet  boni  et 
mali  medius,  videlicet  qui  boni  fructus,  id  est  bo- 
norum  meritorum  quaedam  temporalis  merces  esse 
debuerit,  sed  per  pravitatem  male  ulentium  quod- 
dam  malorum  operum  instrumentum  factus  sit. 
Proindesuaptenaturain  judicio  divinitatisnequema- 
lusnequebonusistetructusmereturaddici,sed,sicut 
jaadiclumest,utriusque,scilicetboniac  malimedius; 
ille  autein,  de  quo  dixerat,  nequaquam  fruclum  fa- 
cient,  sine  dubio  donus ;  et  ille,  de  quo  subjunxil »" 
Fructus  adxquatus  est  ei,  secundum  multitudinem 
fruclus  sui  multiplicavit  altaria,  sine  dubio  fructus 
intelligilur  malus.  Fructus  boauset  fructus  malus 


tionis  auctorem.  Illos  ergo  prophetali  oculo  praevi- 
dens,brevi  quidem,sed  altera  declamatione,  justam 
in  illos  depromil  Dei  senientiam,  divisum  tsl,  in- 
quiens  coreorum,  nunc  interibunl.\i\\\s,\on^va  nam- 
que  consequilur  interitus,  juxta  illud  :  Omne  re- 
gnum  in  seipsum  divisum,  desolabilur,  et  domussu- 
pra  domum  cadet  (Matlti.  xn).  Interitum  alque  rui- 
nam  regni  sive  cordis  eorum  divisi,  sequentibus 
verbis  exprimit,  ita  dicens  :  Ipse  confringet  simula- 
cra  eorum,  depoputabitur  arus  eorum.  Hoc  et  lunc 
de  prope  faclumest.quando  Assyriis  captivantibua 
depopulatione  merita  vastali  sunt  et  tunc  de  longe 
futurum  erat,  quando  venientes  Romani  tollerent  et 
locum  et  gentem  eorum  (Juan,  si).  Tunc  enim  con- 
fractasuntdurissimaconfractionesimulacraeorum. 


., ..B —  . 

mira  invectione  discernitur  in   Isaia,  dum    in  illo  Vj  Et  notandum,  quod  non  dixit :  Hostiles   exercitus 


dicit  Deus  de  ista  vite  frondnsa  :  Et  exspectani  ul 
(aceret  judicium  et  ecce  imquitas,  et  justiltam  et 
ecce  clamor  (Isa.  v).  Et  quidem  quo  tempore  vitis 
haec  frondosa,  scilicet  Israel  a  domo  David  reces- 
serat,  non  valde  multum  deorum  aliaria  enarra- 
tur  fecisse  sibi  sive  simulacra,  nisi  tantum  vitu- 
lorum  duorum  quorum  allerum  posuil  in  Bethel, 
et  alterum  in  Dan  ;  sed  hoc  ipsum  jure  multi- 
plicitatis  arguitur,  quia  multum  est  extra  unius 
Dei  altare  haberevel  unurnaltare  aliud.Slc  eotem- 
pore  quo  in  tantum  recessit  a  domo  David,  ut 
ipsum  cxucifigeret  filium  David,  non  alios  legitur 
habuisse  deos  ;  quiniruo  de  unius  veri  Dei  cultu 
plurimum  superba  religione  gloriabatur.sed  in  hoc 


confringet,  sed  ipse  scilicet  Deus  ??!<?us,qui,ut  supra 
dictum  est,  abjiciet  eos,  confringet  sltaulacra  eurum, 
depopulabiinr  aras  eorum. 

Non  vult  Deus  uthomini  attribuntur,quando  per 
hominem  secundum  merita  peccantium  vindicta  di- 
vinitatis  exercetur.  Sed  etsi  quis  sibimet  attribuit, 
quod  Deo  permittente  contra  populum  Dei  quid- 
piam  facere  praevaluit,  ipse  ccelestem  contra  semet- 
ipsum  indignationem  magis  adducit,  Otque  inter- 
dum  ut  propter  hoc  ipsum  minus  nocere  possit. 
Unde  in  cantico  Deuleronomii,  cura  dixisset:  Ces- 
sare  fuciam  e.x  homimbus  memorium  eorum,  conti- 
nuo  subjunxit  :  Sed  propler  iram  inimicorum  di- 
sluli,  ne  (orte  superbirent  kosies  eorum,  et  dicerent  : 


altarium  atque  simulacrorum    multiplicitas   recte  D  ilanus  nostra    exctlsa,  et    non    Dominus,    fecil   lisec 


condemnatur,  quod  veri  et  summi  sacerdotis  Chri- 
sti  secundum  ordinem  Melchisedech,  altarevelsa- 
crificium  refugiens,  aliare  aliud.altare  snuTB.etsa- 
crificium  sanguinis  hircorum  et  vitulorum  sibi  ob- 
firmavit,  nimium  intendens  avari'.ia?,9»a?  esl  simu- 
lacrorum  servitus  (Coloss.  m).  Porro  Iructum  suum 
vitis  haec  in  eo  male  sibi  adasquavit.quod  secundum 
amaritudinem  radicis  cordis  sui,  aceto  sive  vino 
myrrhato  sitientem  in  cruce  potavit.  Divisurn  est 
cor  eorum,  nunc  interibunt.  Recto  et  valde  justoiu- 
dicio  eorum  divisum  est,  qui  seipsos  a  Deo  divi- 
serunt.  Palam  ex  historiae  Regum  serie  cognoscitur, 


omnia  (Deut.  xxxn).  Aesur  iile,  perquem  tuno  tem- 
poris  Deus  confregit  simulacra  eorum,  etilepopula- 
tus  esl  aras  eoruni,  sibimet  arrogavit  qu<  dsuahoc 
virlute  fecerit,  et  idcirco  dicitur  in  eum  cum  indi- 
gnatione  Dei :  Vx  Assur.  Virga  (uroris  mei  et  ba- 
culus  ipse,  in  manu  ejus  indignatio  mea  (Isa.  x). 
Super  hoc  ille  gloriabatur,  quasi  omnia  suis  face- 
rel  viribus,  et  idcirco  postmodum  dicilur  contra 
eum  :  Piunquid  gloriubitur  securis  contra  eum  qui 
secat  in  ea,  aut  exalinbiiur  serra  conlra  eum,  a  quo 
trahiturl  Uicebat  enim,  quemadmodum  idem  pro- 
pheta  preemisit :  In  (ortitudine  manus  mex  (eci,  et 


153 


COMMENT.  JN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


154 


in  sapientia  mea  intellexi,  et  abstuli  lerminos  popu-  X  tia  ttl  cum  profundo  malignilatis  consilio  mendacia 


torwn.el principe*  eorum  ileprxdatus  sum  (i'6i<i.).  Ni- 
mirum  it.t  jiloriando,  sic  se  exiliando,  ccelestem  ut 
jam  diclum  est,  s uper  semetipsum  indignationera 
adduxit,  quae  protinus  intentatur  in  eum  verbis 
istis:  Propter  hoc  miltet  dominalor  Deus  exerci- 
tuum  in  pinguibus  ejus  tenuitutem,  et  subtus  gloria 
ejus  succcnsa  ardebil  quasi  combuslw  ignis  (ibid.). 
Cum  igilursic  vehementer  sermo  propheticus  enun- 
tial  :  Ipse  confringet  simulacra  corum,  el  depopu- 
labitur aras  eorum,  idera  esse  intelligamus  ac  si 
dicat :  Non  manus  hostium  excelsa,  seJ  Dominus 
fecit  hcfic  orr.nia.Ipse  et  lunc  per  Assyrios  confregit 
et  depopulatus  esl,  et  deinde  per  Romanos  confra- 
cturus  erat  simulacra  eorum  et  depopulaturus  aras 


conslruitis,  el  arrogantia  deprtvati  prophetatis  de 
cordibus  vestris  ;  veram  autem  et  utilem  prophe- 
tiain  intelligere  non  vultis.  Lnqubuini  i^itLr  qualia 
potius  vos  eligitis,  toquimini  vcrba  visionis  inuiilis  : 
nam  utilia  verba  loqui  velsigna  racerequae  prosint, 
neque  vos  quaprilis.nequedatumaut  permissumest 
vobis.  Sciendum  quippe  de  pseudoprophetis,  quod 
et  si  aliquando  fuiura  divinanl,  nihil  tamen  ulile 
prophetant,  et  licet  nonnulla  signa  et  prodigia  fe- 
cisse  vel  facturi  esse  legantur.nihil  tamenutiliutis 
aliquod  eorum  signum  habere  comprobatur.  Unde 
et  Joannes  in  Apocalypsi  cum  di\isset  :  tt  fecit 
signa  magna,  el  seducit  habiiant"S  in  terra,  propter 
tigna  qux  data  sunt  illi  facere  in   conspectu  besiix 


eorum,  quiaa  domo  David  recesserunt,  quia  filium  R  (Apoc.  xm).  Eamdem  signorum   magnitudinem  va- 


David  Chrisium  crucilixerunt.  Quam  obcausam? 
Ail  :  Quia  nunc  dicenl,  non  est  rex  nobis.  Nnn  enim 
timemus  Dominum,  etrex  quid  fnciet  nobis.  Gr:;nd:s 
nimirum  et  vehemens  causa  damnationis  est,  quia 
dicere,  non  est  rex  nobis,  et  hoc  peccantium  con- 
scientiam  dicere,  non  enim  tunemus  Dominum,  id 
est  propositum  habemus  non  timere  Dominum,  et 
proinde  cum  tumore  cordis  eflari,  rex  quid  faciet 
nobis  quemadmodum  dixerant  prius  :  Qux  pars 
nobis  in  David,  vel  qux  hxreditas  in  /ilio  Isai ?  Jll 
Reg.  xii.)  Sicut  enim  hoc  illi  dixerant,  sic  et  se- 
quaces  illorumadversus  verum  David  dicturi  erant: 
N^lumus  kunc  regnare  super  nos  (Lvc.  xix).  Iloc 
enim  apertia  vocibus  conclamaverunt  ita  ut.dicen- 
tePilato,  regem  vestrum  crucifinam.responilerunt: 


B 


nam,  lotamque  inutilem  fore  insinuans,  determi- 
nando  sic  ait :  Ita  ut  etiam  ignem  faceret  de  catlo 
descendere  in  terram  in  consperta  hondnum  (ibid.). 
Quid  enim  utilitatis  habet,  ignem  in  consppctu  ho- 
minum  vel  super  honiines  de  aere  ministeriodsmo- 
niaco  cadere?  Ejusmodi  signa  non  sunt  illius 
generis,  cujus  illa  qua?  nobisDominus  in  semetipso 
dpsignavil  :  £ui?res,inquiens,  renuntiate  Joanniqux 
audistis  el  vidistis.  Cxci  viieni,  claudi  ambulunt, 
leprosi  mundaniur,  surdi  audiunt,  mortui  resur- 
gunt,  pauperes  evangelnantur  (Mattll.  xt).  IIspc  uti- 
lia  sunt,  sicut  et  verba  ipsa  quibus  propter  haec 
cadem  signajustum  esl  credijvos  autem,  o  pro- 
phetae  vitulorum  (quos  Jeroboam  fecit,  qios 
Ephraim  coluit),  loquimini  verbn    vsionis  inutilis. 


Non  habemus  regem  aisi  Cxsarem  (Joon.  xix).  Pro-  C  quoniam  itavultis  et  ferietis  fcedus.subauditur  ne- 


fecto  haec  dicentes  pariter  quoque  dictbant.  non 
enimlimemus  Dominum,\A  est  propositum  habebant 
non  timere  Dominum,  non  portare  timore  ejus  ju- 
gum  ;  sed  contumaciter  dirumpere  et  projicereom- 
nia  vincnla  sanctorum  ejus  mandatorum.Nimirum 
ubi  conseientia  rebellis  sese  tali  et  tanta  praesum" 
ptione  iiduit,consequabetur  ut  dicerent  etiam  hoc, 
et  rex  quid  jaciel  nobis't  Conspquebatur  nanique.ut 
regem  contemneremDei  fdium.quibus  proposi'um 
est,  nnn  timere  Deum  Neque  enim  nonignorave- 
runt,  sed  cont  mpserunt  et  oderunt.  Unde  ipse  rex 
reprobatus  ab  eisdem,  dicentibus,  et  rex  quid  jaciet 
nobis,  cum  dixisset  :  Si  opera  non  fecissem  in  eis 
qux  nemo  alins  fecit,  peccatum  non  haberent,  conti- 


quaquam  cum  Deo,  sed  cum  inendacio.quemadmo- 
dum  et  Isaias  lalibus  illusoribus  dicit  :  Dixisiis 
enim  :  Percussimus  fxdus  cum  morle.et  cum  injemo 
fecimus  paclum.  Flagellum  inundnns  cum  transie- 
rit  non  veniet  super  nos,  quia  posuitnus  menducium 
66  spemnosiram,  et  menducio  protecti  sumus  (lsa. 
xxvm).  Hujusmodi  lcedus  terietis,  et  propter  hoc 
germinabit  quasi  amaritudo  judicium,  ut  videlicet 
fcedus  vestrum  deleatur,  etin  inimicitias  implaca- 
biles  convertatur,  fiatque  vobis  sicut  ibidem  apud 
eumdem  Isaiam  Dominus  dicit :  Et  subvertet  grando 
spem  mendacii,  et  proteclionem  aqux  inundabunt. 
Et  delebitur  fxdus  vestrum  cum  mcrle,  et  pactum 
vrstrumcum  inferno  non  slabit.  Fla-jeUum  inundans 


nuo  subjunxit :  Nunc   aWem  et   vvlerunt   et  oderunt  D  cum  tran4eri(  eritis  ei  in  conculcatwnem  (ibiil.).  etc. 


et  me  et  pairein  meum  (Joan.  xv).  Propter  hoc,  ecce 
ipse  destruxit  simulacra  avaritiae  eorum,  et  depo- 
pulams  est  templum  et  altare  eorum.  His  dictis 
ilerum  qui  loquebalur  de  ipsis,  convertitur  ad  ip- 
sos,  et  dicit  :  Loquimini  verba  visionis  inutilis,  et  fe- 
rietis  ja?dus,  et  germinabit  quasi  amariludo  judwium 
super  sulcos  agri.  Manifestum  est  hic,  cum  dicit, 
loquiiiiini,non  irr.perium  volentis,sed  permissionem 
e^se  indijinantis  et  aversionem  dimittentis.  ut  sit 
sensus:  Jam  docendi  non  e3tis  quid  utile  sit,  sive 
monendi  ut  utilia  loquamiai;  vos  enim  non  per 
ignorantiam  errando  inutilia  loquimini,  sed  scien- 


Uoc  judicium  germinabit  fcedus  vestrum.ait.quasl 
amaritudo.id  est  ut  vere  amaritudo.ut  vere  amara 
radix,  juxta  illud  Moysis  :  Ne  jortesit  inler  vos  vir 
aul  mulier,  familia  aut  tribus  cujus  cor  aversum 
est,  ut  vadal  et  serviat  diis  genlium,  et  sii  inter  vos 
radix  germinans  jel  el  amanludinem  servilutern 
deorum  alienorum,  et  Moyses  radicem  dixil  esse 
generantem  fel  et  amaritudinem  \Deut.  xxix).  Et 
iste,  cum  dixisset,  et  germinabit  quasi  amaritudo 
judicium  super  sulcos  agri.videlicet  remar.eanl  in- 
culti,  cultoribua  in  captiviUtem  ductis,  continuo 
subjunxil:    Vaccas  Bethaven  coUerunt  habilatores 


RUPERTI  ARRATIS  TUITIENSIS. 


156 


Simarix.  Nam   haec  est  amaritudo  gfrminansjn    A.  amore  pnssederint   vp!   habuprint    qoi   luxerunt. 


dicium.  Haec  est  radix,  ut  ait  Moyses.seruinans  fel 
et  amaritudinpm.  Ad  uudilores  rursus  sese  conver- 
tit  sermo  propheticus,  i.iro  modo  clamans  cuusum 
propter  rjuam  Israel  ju  licetur.  Varcas,  inquit.  Be- 
thaven  eolueruni  hahitatores  Samurise.  Quid  luxit 
su/ier  eum  populus  ejus,  quia  migravit  ab  e.o.  Si- 
quidem  et  ip.se  in  Assur  delatus  est  munus  regiultori 
Cunfusio  Israel  cupiet,  el  confundetur  Israel  in  vo. 
luntatesua.Cum  irrisione  non  vitulos  spxusmascu- 
lini,  sed  vaccas,  il  estfeminas  appellavit,  ut  vide- 
licet  Israel  non  solum  deos  vitulos.sed  deas  vaccas 
colueni.  Nec  dixit  tantum  vaccas  coluerunl,  sed 
vaccas  Beihaven  coluerunt.  Magna  quippe  distinctio 
vaccanmi  est  earnm.quae  figi  poterantin  Bethaven, 


quandn  ablatus  est  eis.  Poiiulus  f/«M,subauditur  vi- 
luh.non  sine  magno  impropeno  dicitur.qui  debue- 
rat  esse  unius  veri  Dei  populus.  Pnrro  et  hoc  tra- 
dunt  Hebraei,  quod  a  sacerdotibus  vituli  aurei  furto 
sublati,  et  pro  his  aenei  deaurati  luennt  reuositi. 
Cum  igitur  lugerel  populus  tempore  necessitatis  et 
angustice,  sicut  jam  dictum  est,  viiulos  aureos  re- 
gibus  Assyriis  esse  directos,  exsultabant  oeditui, 
quod  fraus  eorum  nequaquam  potuisset  argui  ve^ 
deprehendi.  Hocest  quod  continuo  subjungit: 

Et  seditui  ejus  super  eum  exsultaverunt  in  gloria 
ejus,  quia  migravtt  ab  eo.  Lugente  populo  exsulta- 
bant  sedilui  in  gloria  ejus,  subauditur  populi,  hoo 
est  in  vituloqupnihabebant  progloria  :  namglonam 


id  est,  in  domo  idoli,  et  earum  quae  gradiuntur  in  t»  incommutabilis  L)ei  commutaverant  in  similitcdi 


armentis,  et  spatiantur  in  pascuis.  Istse  namque 
vaccae  vivunt  et  sentiunt,  illae  aureae  sive  ex  alio 
quocunque  metallo  formatae,  non  solum  icsensibi- 
lia,  verum  el  inanimata  simulacra  sunt.  Constat 
autem,  quia  corpore  inanimato  corpus  animatum 
vivens  et  sentiens  longe  praestantius  est.  Pulchre 
igitur  et  vehementer  redarguil  nimis  depressam 
hominum  stultitiam  dicendo,  vaccus  Bethaven.  id 
est  vaccas  non  saltem  viventes  etlactis  alimoniam 
pra»stantes.  sed  inanimalas  vaccarum  similitudines 
coluerunt.Notandum  et  hoc  quia  non  dixit  coluerunt 
reges  Samarise,  sed  coluerunt  habitatores  Samarise. 
Colere  namque  recte  dicitur,  qui  sua  voluntate  et 
animi  diligentia  celebrat  et  arforat  sive  veneratur. 
Non   erjto  populuin   exrusabilem   videri  sermo  hic 


nem  imaginis  corruptibilis.non  honiinis  sedvituli. 
Et  quae  pars  vitae  delestabilior  habetur,  populusne, 
qui  luxit  super  vitulo  tanqoam  super  Deo  sibi 
ablato,  an  aeditui  vel  sacerdotes  qui  exsultaverunt, 
eo  quod  non  esset  deprehensum  furtum.quod  lece- 
rant  iu  illo  tali  Deo?Prol'undiusbarathium  damna- 
tionis  merito  illusoribus  illis  arbitramur  desiina- 
tum,  quia  populares  forte  errando  luxerunt.  illi 
autem  irridendo,  in  rebus  pessimis  exsuliaverunt, 
quia  migravit  ab  eo,id  est  a  populo.  Et  es t  sensus  : 
Exsultiverunt  quod  mignsset,  qnod  sic  Assyriis 
rejtibus  datus  esset,  q.asi  jam  ultra  deprebendi 
non  posset,utrum  aureus  an  ien.ius  esset.Sed  quid 
deinde  ?  Con/usio,  inquit.£/./ira;'m  capiet,'t  con/un- 
detur  Israel  involuntate  sua.  Postquam  enimin  As- 


.     ■    r  n — > 

propheticus    patitur,    cum  dicit:    Yaccas  Betkaven  u  sur  pro  munere   vitulus  velut    aureui  delatus  est, 


cotuerunt  hnbitaiores  SamarUe.  Hoc  enim  non  pro- 
prie  dictum  essel  aut  dici  posset.si  refjibus  vitulos 
colentibus,metu  lantum  et  non  propna  luisseutob- 
secuti  voluntate:  si  inviti  paruissent,et  nonsponle 
consensissent.Et  unde  constat  quod  habitutores  Sa- 
mariw  varcas  illas  colueruntl  Ait:  Quia  luxitsuper 
eum  populus  ejus.  Ut  ostenderet  vaccas  Bethavea 
unum  in  Bethel  vitulum  s-enliendum,  non  intulit, 
luxit  super  eis  populus,  sed  supereo,  id  est  vitulo 
aureo.  Quando  vel  quam  ob  causam  luxitpopulus 
supereot  Videlicet  quia  tempore  necessitatisetan- 
gusti.e  vituli  quoque  aurei  inter  munera  caetera  re- 
gihus  Assyriis  directi  sunt.  Lpgimus  in  Regum  vo- 
luniine,    regem  lsrael    Manahen    regi   Assyriorum 


deprehensa  fr.ius  regi  Israel  litteris  indicatur,  et 
unde  se  pla':ere  aestimaverunt,  inde  vel  maxime 
conlunduntur  el  offendunt  eos  quibus  munera  mi- 
serant,  aeslimantes  non  furto  sacerdotum,  sed 
fraude  regum  atque  consilio  hoc  esse  perfectum. 
Inde  confusio  ccepit  Ephraim,  inde  confusus  est 
Israel.  Sequitur  : 

Transire  \ecit  Samaria  regem  suum,  quasi  spu- 
mam  super  laciem  aquas,  ei  disperdcntur  excelsa  idoli 
peccatum  lsrael.  Siquidem  pro  meriio  iniquitatis 
persever.intis  hoc  emeruii  Samaria  sive  decem  tri- 
bus,ut  rex  ejus  lran=iret  etregnum  ejus  solvpretur, 
sicut  spuma  superlacipm  aquae.quae  vera  nimirum 
similitudo  est.  Sicut  enim  olla  lervente  superiores 


Pbul  ruisis.-e  argenti  talenta  mille,  ut  ei  praeberet  D  aquae  in  spumam  bullasque   surgentes  irrumpunt, 


auxilium  (IV  Rpy.  xv),  inter  quae  nonnulli  urbitran- 
tur  etiam  vitulos  aureos  esse  directos.  Et  ut  scia- 
mus,  inquiunt,  hoc  esse  quod  dicimus,  perspicue 
sequens  versus  ostendtt :  Siquidem  ipse  in  Assur 
delulm  esl  munus  regi  ultort.  Idcirco  populus  lu- 
xil,  qui  ulique  non  lugeret  nisi  volens,  nisi  cum 
amore  magisquam  prorpguratimore  tali  idulolattiae 
deservisset.  Cum  ergo  dixisset,  vaccas  Bethuven  co- 
luerunt  habilatores  Samarite,  ut  cinlirmaret  pos  re- 
vera  vitulum  coluisse,  voluntarie  vitulo  deservis-e, 
causam  reddidit  non  lirmam  dicendo.guza  luxitsu- 
per  eo  populus  ejus.  Coasequitur  enim,  quod  eum 


ipsaeque  bullae  subsilientes  colliduntur,  et  aliis 
emergentibus  aliae  crepart  et  dissiliunt,  it*  Sama- 
ria  vel  decem  tribus,jugi  ferventes  igne  discordiae, 
regps  alios  super  alios  creaverunt,  el  usque  ad  de- 
cem  vices  sicut  ex  ipsa  libri  Regum  lectione  Culligi 
promptum  est,percussis  regibus.ulii  regessuperse- 
derunt,secundum  numerumscis-iurarumdpcem  pal- 
lii,  qno  dpscisso,  propheta.scilicet  AhiasSilonites, 
dixprat  ad  Jerobo.im  :  Talle  libi  decem  scissuras. 
tixc  enimdiiil  Dominus  Deus  hraet  :  E<v«  ego  srin- 
dam  ngnum  de  manu  Salomonis,  et  dabo  tibi  de- 
cem  tribus  (III  Reg.   xi).    Decies    namque,   sicut 


157 


COMMENT.  1N  XII  PR.OPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


158 


67  ,jam  dictura  est,  regnum  illud  decem  tribunm  X  civitatibus   Medorum    {IV   Reg.   xvn),    non  tale  vel 

tam  grande  fuit  malum,  ut  propter  illud  propheti- 
cus  dignaretur  sic  exclamare  spiritus,  et  dicent 
monttbus  :  Operile  nos  ;  et  coUibus  :  Cwlile  tuper 
nos.  Quinuno  etiamsi  in  servos  et  ancillas  venun- 
riare  illos  rex  Assynorum  maluissetquHm  poneie  in 
civitatibus  t-uis,  tolerabile,  iiuo  et  optabile  fuis9t>t 
malum,  comparaiione  tam  miserabilis  llierosuly- 
morum  excidii.  Quemadmodum  Esther  quoquecum 
dixisset  rcgi  :  Traditi  emm  sunms  ego  et  populus 
meus  ut  conteramnr,  jugulemur  et  percamus,  conii- 
nuo  subjurixit  :  Alque  utmam  in  serwt  el  (arnutat 
vend-remur  ;  esset  ulcur.que  tolernbile  mulum,  et  ge- 
mer.t  taccrem  (Eslher.  vn).  Igitur  quontam  et  illa, 
quaede  verbis  lstis  propheticis  tractavimus,  partim 


per  discordiam  scissum  fuit,  decies  quasi  spumam 
sive  bullam  superfaciem  aquae  trar.sirefecit  regein 
suum,  alio  percusso  suscipiens  alium.Primo  nam- 
que  scissum  esr,  Jeroboam  Secundo.Bnasa  percus- 
sit  Nndab  filium  Jeroboam,  et  reguavit  pro  eo. 
Tertio,  Zumbri  duxmedife  partisequitum  percussit 
Ela,  filium  Baasa,  etregnavit  pro  eo.  Quarto.Amri, 
qui  erat  princeps  roiliiiee  super  lsrael,  rex  iactus 
est  ab  exercitu,  et  illo  mortuo  in  peccatis  suis, 
Achab  lilius  ejus  regnavit  pro  eo  Quinto  loco,Joram 
filiuin  Achab  occidit  Jehu,  et  regnavit  proeo.  S>-xto, 
ZachariHm  abnepolem  Jehu  percussit  Sellum,  et 
regnavit  pro  eo.  Septimo,  euiTtdem  Sellum  percus- 
sii  Manahen,  et  regnavit  pro  eo.  Octavo,  1'hacee  fi 


lius  Rumelia?,  penussit  Pbaceiam  filium  Manahen,  _  non  ex  nota  rei  gestee   historia,  sed  ex  Hebra:oriim 

„t      .  .       r»i_  .. .;  i : r» .11«     ^   .        -_..■     . ._   — -. .       ..i    nnnnu    ni  ..  m  i  n  i  m  1 1  fi    Ii.Sft 


et  regnavit  pro  eo.  Nuno,  Phacee  tilium  Romeliae, 
pereussit  O^ee  filius  Ela,  et  regnavit  pro  eo.  Deci- 
mo,  tandem  dissidio  scissum  est  regnum  in  rege 
Asiyriorum,  qui  'Jseejam  dicluin  obsedit,  et  vin- 
ctum  niisit  in  carcerem,  ei  trandutit  hrael  in  Assy- 
rios  (IC  fteg.  xvn).  Sic  et  sic  Samaria  malis  suia 
regem  suum  transire  tecit.  Et  disperdentur,  ait, 
excelsa  idoli,  de  quibus  videlicet  toties  Scriptura 
reiert  ;  verumUmen  adhuc  populus  immolabat  et 
adolebat  incensum  in  excelsis,  quod  erat  peccatum 
hrael.  Cuncta  haec,  ut  caetera  superiora,  altius,sic- 
ut  prophelalem  decet  dignitalem,  nos  aniruadver- 
lere  commonet  illud,  quod  cuntinuo  subjunctum 
est  :  Lappa  el  tnbuius  ascendet  supra  aras  eorum  et 
dtc.nt  moniibus  :  Operite  nos  ;  et  collibut  i  Cadite 


traditione  sumpta  sunt,  ut  supra  memimmus.lpse 
autem  propheta  nou  Judaeis  perfidis,  sed  snpienti 
haec  intelligibilia  fore  iusinuat,  cum  dicit  :  Quis 
sapiens  et  intelliget  ista,  intelhgens  et  sciel  hxc  ((?•- 
Xiv),  rursus  eadem  repeterelibet,et  prophetiam  se- 
cundum  lempora,  qua.  nunc  futura  erant,  notis 
conferrevel  proferre  rebus  vel  sensibus  eclem  te- 
nore  vel  cur.u,  quousque  ad  prssentem  loium 
pervenimus,  Cbristum  et  ejns  tempora  non,  dubi- 
tanteshujus  \el  omnis  sanctae  propbeiiae  summam 
esse  vel  caput.  Vaccas,  inquit,  Heihaven  oluerunt 
habitalores  Samarix.  Habitatores  Samarim  veraciler 
Jtidaei  fuere,  qui  civilatem  sanctam  Hierusalem  et 
templuminilladivininominisvidebanturinhabitHre 
non  utique   corde,  sed  tantum    corpore.  Si  enim 


super  nos.  Hoc  enim  nequ«quam  de  angustiacapti-  ^  Dorninum  nostrum  non  dubitaverunt  Samantanum 


vitalis  illius  qua  tunc  in  Assyrius  translati  sunl,sed 
potius  de  excidio  pene  inenarrabili,  quo  Judici 
propter  scelus  Dominicae  morlis  subversi,  et  in  om- 
nes  gentes  captivi  ducti  sunt,  praeilictum  esse  au- 
ctoritate  sua  Dominus ipse  comprobat.qui, sequen- 
tibus  et  lamei.tantibus  mulienbus,dum  ad  mortera 
duceretur  dixit :  Filtx  Hierusalem,  itolite  ftere  su- 
per  me,  sed  supt  r  vos  ipsas  fleie  et  super  pllios  vestros, 
quoniam  ecce  venitnt  dies,  in  quibus  dicenl  :  Bcatx 
sterites  et  venlres  quw  non  genueruttt,  el  ubira  quas 
non  laciaverunt.  Tunc  incipienl  dicere  monlibus  : 
Cadite  super  nos  ;  et  collibus  :  Cooperile  nos  (Luc. 
x\in).  Notandum  quippe  quod  non  sic  ait  :  Tunc 
dicent  montibus,  sed  iucrpient  dicere  montibus  :  6'«' 


dicere  (Joan.  vm),  qui  utique  secundum  carnem 
Judaeus  ex  Judaais  erat,  et  hoc  idcirco  dicere  ausi 
sunt,  quod  in  civitate  S^maritanorum  duos  dies 
manseiat,  poslqunm  locutus  est  cum  muliereSama- 
ritana  (Joan.  lv),  quanto  magis  ipsa  Scriptura  di- 
cere  debuit,  habitulores  Samarix,  quis  nimis  crude- 
literimitati  sunt,  atque  implevtrunt  peccatum  Sa- 
marice?  Samaria  namque  recessit  a  domo  Uavid, 
regemquealiumet  deosalios  sibi  fecit.  Judaei  vero 
negaverunt  et  crucifixerunt  Filium  D..vid,  Filium 
Dei,  regemque  suum  (aesarem  esse  professi  sunt 
(Joan.  xix),  et  tunc  quidem  Barabbam  sibi  dimitt1 
petierunt  (Matth.  xxvn),  et  Anlichristum  pro  Chri- 
sto  suscepturi  sunt.  Vereergo  hubilatores  Snmanx, 


dite  super  nos  ;  et  collibus  :  Operiie  nos.  Idem  nam-  D  id  est  alieui  a  David,  et  a  civitate  ejus  Hierusalem, 


que  est,  ac  si  diceret  :  Tunc  iu  illa  tnbulatione  sive 
angU9tia  incipiet  implen,quod  per  Osee  praedictum 
esi.  Quod  si  tunc  ccepit  impleri,  et  lunc  dicere  iu- 
coeperunt  montibus  :  Cadile super  nos,  quando  ve- 
nerunt  illi  dies,  quostunc  venturos  esse  dicebat 
Dominus  nosler,  non  utique  ad  illa  temporasua  vel 
ad  malaquas  prassens  ipse  vidit  propheta  intende- 
bat,  quando  haec  dixit  vel  scripail.  Et  revera,  si  rite 
perpendas  illud  quod  lunc  lsrael  passus  est,  quod 
anno  nono  Osee  regis  Isruel  cepil  rex  Assynorum 
Samariam,  et  translulit  Israel  in  Assyrios,  posuitque 
eoi   m  Uaila,  et  in  Abor  juxta  fluvium  Gu%am  in 


el  a  templo,  quod  est  in  ea,  el  templo  Dominici  cor- 
poris,  in  quo  corporaliter  inhabitat  omnis  plenituilo 
divinilatis  (Cotoss.  u).  Isti  cotuerunt  vaccas  Betha- 
ven,  videlicet  qualibus  alius  propheia  loquttur: 
Audite  verbum  hoc,  vacese  pingues,  qux  estit  in 
monle  Samarix  ;  qux  calumniam  jacitis  egenis.  et 
confringitis  pauperes  ;  qux  dicilts  domtnis  vestris  : 
Atjerte  et  bibemus.  Juravit  Dominus  in  snnclo  suo, 
quia  ecce  dies  venient  super  vos,  et  levabuut  vos  m 
conlis,  et  reliquias  veUras in  oltis  lervemibus  ;el  per 
aperturas  exib-.tis  allera  contra  ulteram,  et  projiae- 
mini  in  Armon,  dicil  Dommus  (Amos  iv).  V uccse  ita- 


159 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


160 


que  illius  (emporis  altera  contra  alteram.principes  A  discipuli  ejus  nocte  venerunt,  et  furati  sunt  eum,  no- 


sacerdotum  Annas  et  Coiphasexstiterunt  itn  de\o- 
rantes  plebem  sicut  herham  virentf  m  vacca?  devo- 
rare  si  lent,  et  boc  Bethaven,  quod  intcrpietatur 
itomus  idoli,  id  e*t  in  illo  teniplo,  qund  dicpbatur 
templum  Domini  Pt  dphebat  esse  domus  orationis, 
Eed  ^rat  domus  M»mmon,quippe  quam  ipsi  lecerant 
S/.elunram  latronum  (Multh.  xxi).  Istas  utique  vac- 
casJudaei  coluerunt,  voluntarianamque  crudelitate 
illis  principibus  sacerdotum  sesp  suhmiserunt,  et 
consenserunt  ad  occidendum  Dominum  in  illa  Bet- 
haven,  id  est  prnptnr  illam  dumuiu  idoli  sui.scilicet 
mammona?.  vcl  pecunia?suae,et  qu  isi  divino  oraculo 
crediderunt  vaecis  illis,  dicentibus  sibi  lOccidamus 
eum  ne  jorte  veuiant   llomani,  et  tollant  nostrum  et 


bis  dormientibus  (Mutth.  xxvm).  Iloe  nempe  modo 
Deus  ipsorum,qui  non  est  alius,  nisi  Mnnmur.  ini- 
quus,in  Assyriisdelatusest  munus  regi  ultori,quia 
prolecto  pecuniaipsorummalignis  spiritihuset  dia- 
bolo  patri  mendacii  dedicata  est,  quando  tale  men- 
dacium  coemerunt.  Proinde  justo  valdejudicio  pro- 
venit  ut  traderentur  illi  regi  ultori,  utetsuper  eos 
rex  atque  paier  mendacii  regnaret,  et  in  eos  ullio- 
nem  per  manus  Romaoorum  exerceret.  Ktilli  qui- 
dem  nd  horam  niniis  parvam  exsulUverunt.putan- 
tes  quod  deir.ceps  liberius  copiosi  pecunia  migrare 
deberet  a  populo  in  marsupia  ipsorum  ;  sed  exul- 
tatio  illa  in  verum  conversa  est  luctum,  quia  ma- 
gnam  et  miserabilem.toto  mirante  sa?culo,ultionem 


locum  elgentem  {Joan.  xi'.  Taliasibi  immugienles  p  sustinuerunl.  Unde   el   subditur  :  Confusio  Israel 


vacc  .s  pingues  illi  coluerunl,  id  est  libenter  audie 
runt.  Unde  boc  comprohatum  :  Quia  luxit,  inquit, 
su/ier  eo  populus  ejus.  Iloc  maniteslum  est.  Luctum 
nam>|ue  spontaneum  voputus  sibimet  assumpsit  su- 
per  eo,  subauditur  Deo  suo,  videlicpt  mammona  ini- 
quo,  cui  nimirum  serviens  nequaquam  serviebat 
Deo,  et  quudammodo  lugehat,  taleiu  inter  se  ha 
ben  hominem  qui  diceretur  Christus,  qui  rex  Israel 
acclamaretur,  quem  nisi  occiderent,  venirent  Ro- 
mani,  et  tollerent  ipsorum  locum,  tam  pulchrum 
68  tantarumque  divitiarum.  Hoc  illi  simile  fuit, 
quod.  impia  Jczabel  jubente.primatespopuli  luotum 
siniulaverunt,  et  piasdieaverunl  jrjunium,  ut  quas1 
necessariojustitia?,judi?iointerricieruplNaboth,-uh- 
mittentes  duos  viros  filios  Bel i »1  conlra  eum,  qui 
falsum  dicerpnt  testimonium  (///  Reg.  xxi).  Et  po- 
pulus  quidem  totus  crudelitati  intentus,  volunta- 
riam  npcessilatem  occidendi  Dominnm  quasi  tristis 
suscepit  :  sed  principes  saeerdotum.Scriba?  et  Pha- 
risiei  gau  lebant  intra  cordls  sui  secretum  quod 
praevaluisset  malitia?.  suee  commentum.  Ait  ergo  : 
El  adilui  ejus  super  eum  exsultuverunt  in  gli.riu  ejust 
quia  migruvil  ab  eo.  Siquidem  el  ipse  in  Assur  de- 
lalus  esl  munus  regi  ultori.  jEdilui  namque  tunc 
erant  illi,  non  veritatis,  sed  erroris  et  malitia?, 
juxtaillam  spnlentiam  Domini,  quia  tuli.\tis,  inqnit, 
ctuvhn  scienlix.  tpsi  non  intrvisiis,  et  eos  qui  introi- 
baut,  prohiliuistis  (Luc.  xi).  r.xsullaverunl,  ait,  in 
gloria  ejus,  quui  migravit  abeo,  id  est  exsultaverunt 
in  peruniis    populi,  quia  praadam  laciebant  de  po 


[al.  Eiihraim],  capiet,  et  confundelur  Israet,  sicut 
nunc  palam  f«ctum  est,  quando  ceciderunt  in  ore 
gladii,  et  in  omnes  genies  caplivi  ducti  snnl  (Luc. 
xxi),  et  in  residuis  eorum  tuti  mundo  spectaculum 
est,  non  solum  dispersio  qua  dispersi  sunt  (Ju- 
iliihv),  verumetiam  cceciias  mentis,  quae  in  hrael 
contiyit  (Rom.  xi).  Et  bene,  cum  dixisset,  confunde- 
lur  Isruel,  addidil,  in  voluntate  sua,  quia  videlicet 
sic  voluerunt  Judaei  sic  electione  prselinxerunt  ac 
praescri|  serunt  sibi  Chtislum  regem  negantps,  et 
Ciesarem  profitentes.Ohrislumoccidentes.et  Barab- 
bam  dimittcntes.et  clamantescoram  P\\aln. sanguis 
ejussu/ier  nos  et  super  filios  nostros  (  Malth.)  xxvn). 
Sequitur  :  Transire  fccit  Samaria  regem  suum  qua\i 
spumam  super  faciem  aqux,  el  disperdenlur  excelsa 
idoli  peccalum  lsrael.  Samaria,  sicut  jam  dictum 
pst.hoc  loco  recle  dicitur  etiam  Judaea,  quia  revera 
secundum  supradictas  rationes  Samariae,  qus?  a 
domo  David  scissa  luerat,  similem  sese  in  pe.jm 
fecit  Judaea,  quae  verum  David  Christum  regem 
habpre  recusat.  Transire  ergo  fecil  regem  suum,  id 
est  regem  habere  maluit  transitorium,quam  regem 
suum.  Verum  non  conceditur  et utsaltern  transito- 
rium  regem  habere  possit,  sed  omnino  ablatum  est 
illi  regnum,  et  dux  pariter  et  rex  ab  ea  transivit. 
Nec  enim  saltem  dignatus  est  Caesarum  quisquam 
regnare  super  eos,  aut  in  regno  suo  cives  babere 
illos,  sed  tantummodo  captivos,  licet  adulati  sint 
dicentes  :  Non  hnbemus  regemnisi  Cxsarem  (Joan. 
xix).  Sicut   repente    transit   8puma   super  faciem 


pulo,  speranles  quod  demceps  sua  lucra  facerent  D  aquae,  sic  in  brevi  dissipatura  el  annihilatum  est 


occiso  Christo,  qui  reprehendebat  avaritiam  ipso- 
rum.  Nam  quod  lali  spe  vel  inlentione  Christum  oc- 
ciderent,  illa  probat  parabula,in  qua  videntesagri* 
cola?  filium  patrislamilias,  dixerunt  :  llic  est  hxres, 
occidomus  eum,  el  nostra  erit  hsereditas  [Matth. 
xxi).  Cui  autem  dubium  vel  quis  nesciat  quomodo 
migraverit  ab  eo,  scilicet  pnpulo  deus  suus  Mam- 
mon,  cui  serviebat,  ut  merito  veniret  in  manus  Ro- 
manorum  argentum  ipsorum  et  aurum  et  locus  et 
gens?  Siquidem  ipsi  hoc  eroeruerunl,  quando  con- 
greguti  cum  senioribus,  consilio  accepto,  pecunium 
copwsum  dederunt  miluibus,  dicentes  :  Dicite,  quia 


regnum  Judaeae,  etdisperdita  sunt  excelsa  idoli pec- 
cutum  Israel,  lapis  quippe  super  lapidem  non  re- 
mansit  (Luc.  xxi),  et  deslrueium  est  subvertentibus 
Romanis  illud.quod  debebat  esse  templum  Domini. 
Erat  autem  excelsum  idoli,  et  peccatum  Israel  ex 
quo  polluti  sunt  sanguineChristi.homicida-et  servi 
peccati,  servi  mammona?  Dei  vel  idoli  sui.  Et  quid 
mirum,  sijam  post  nerem  Cbristi  templum  illud 
vocetur  excelsum  idoli,  cum  antea  domus  eadem 
spelunca  latronum  lacta  vocala  fueril  ?  (Mutlh.  xxi ) 
Disperdentur  ergo  excelsa  idoli,  id  est  annihilabi- 
tur  caput  superbiae  Judaics,  et  fundus  avariti» 


161 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  OSEE.  LIB.  IV. 


163 


Pharisaicse.pulchrituHo  templi.de  quo  salusexivit,  ^.  tix  eoruminGalgalis,quiaibi  exnsns  habui «os.Nunc 


sicut  signiiicatur  in  Evangelw,  cum  dicitur :  Jesnt 
uuiem  abscondit  se,  et  exivit  de  t  mplo  (Joan.  vri). 
Quanla  autein  perditione,  quanta  cum  Iribulatione 
geniis  hoc  deberet  fieri,  verbis  sequentibus  expri- 
mit,  cum  dicit  :  Lappa  el  tnbulus  tucendet  super 
aras  eorum,  et  dicenl  monlibus  :  Operite  nos  ;  et 
cotttbus :  Cadite  super  nos.  Quod  enim  dicit,  lappa 
et  tribulus  ascendei  super  aras  eorum,  signura  est 
ultimae  solitudinis,  ut  ne  parietes  puiJem  etextre- 
ma  aed  ficiorum  vestigia  relinquantur.  Cum  autem 
sub.ungil  :  El  diceat  monlibus  :  Oncrilenos  ;  etcol- 
libus  :  Cadite  supemos,  iram  et  tribulationern  illam 
vehementer  edicerenititur.  quae  tanta  exstiiitut  sa- 
tis  declaiiiari  non  possit.  Eormn  namqueeratdicere 
montibus  :  Operite  nos  ;  et  collibus  :   Cadite  super 


quartajamvice  secundum  eamdera  mtentionem  di- 
cit :  Em  diebus  Gabaa  peecauil  srael,  id  est  ex  eodem 
tempore  quo  ln  Cabaa  peccare  non  desiit  Israel. 
Peccavit  autem  illicsemel  et  iterum  Israel  peccata, 
quorum  in  Scriptura  3 «  vura  et  horribile  monumen- 
tum  est  Venit  Leviia  in  civitatem  illam  cum  uxore 
sua,  illucquedivertil,  etecce  hominescivitatisillius 
circumdederunt  noctedomum  in  qua  manebat,  vo- 
lentes  eum  occidere,  et  uxorem  ejus  incredibililibi- 
dims  furore  vexantes.  Denique  mortua  est  (Ju  tic. 
Six).  Ubi  tanta  regnabat  corporalis  nequiiia  fnrnica- 
lionis,  jam  increverat  nequitia  quoque  spiritnalis, 
et  hoc  nthilominus  eadem  Scriptura  denarrat,  re- 
ferens  prapcedenti  lectione  idolum  factum  in  dumo 
Michae.  Et  quanta  illud  instantia,  qua  violentia  ra- 


nos,  quippe  qui  magis  mori  optarent  quam  cernere  B  puerunt  ad  se  filii  slirpisDan  cuin  sacerdote.dicen- 


quae  afferunt  mortem.  Et  reverasaiis  pulchra  atque 
eleganter  exprimit  littera  haec,  quanto  desiderio 
latere  vuluisset,  si  possibile  fuisset.  Etenim  cum 
per  omne  tempus  obsidionis,  ut  Josephus  refert, 
occisoruii,  sive  fame,  csteri^que  cladibus  morluo- 
rum  numerus  ad  decies  centena  millia  colleclus 
fuerit,  qui  superfuerunt  ad  valles,  et  >n  specus 
Bubterraneos  confugerunt.  et  in  cloacis  quoque 
delitesrere  fru^tra  crnali  sunt.  Sic  delituisse  vel 
delitescnrp  voluisse,  nimirum  dixi-se  liiii  monti- 
bvs :  Openle  not,  et  collibus  :  Ladite  super  nos^ 
Quare  autem  Dominus  ncster  hoc  testimonium  de 
prupheta  sumens,  sic  dicere  maluit.  tunc  incipient 
dntre  :  Cur  non  ait  :  decen',  sed  dicere   incipienl  ? 


tes  ei :  Veni  nobiscum,  ut  habeamus  te  patrem  et  sa- 
cerdotem(Judic.  xvm),  etc.  Sed  filii  Israel  illam  for- 
nicationem  idololn triae  pro  nihilo  ducentes,  imo  et 
ipsi  facientes  pro  illa  corporali  fornicatione  ascen- 
derunt  oppugnare  Gabaa  contra  filios  Benjarain.et 
semel  atqueiterum  bello  concisi,  tacdemquevicto- 
res  peneunam  ex  Israel  tribum  deleverunt.  Post 
baec  Saul  ex  eadem  urbe  rex  assumplus  est,  tanta 
eum  offensione  Dei  ut  diceret  ad  Samuelem  :  ,Yon 
enim  teubjecerunl,  scd  me,ne  regnem  suprr  ens  ij lieg. 
vin).  Nimirum  sic,  et  sic  peccanle  Israel,  filii  quo- 
quei>oslmodum  nati  simul  peccaverunt.veroei  justo 
judicio  Dei  sic  enuntiaute,  sic  eos  arguente  ut  dicat 
ibi  steterunt.    Idem  enim   esi  ac  si  dicat :  Kilioli, 


Videlicet,  quia  non  illic  linis,  sed  initium  dnlorutn  Q  quamvis  po=t  multatempora  natiillic  peccaveruDt 


[Marc,  xm)  extitit  quando  sic  ceciderunl  in  ore 
glalu  (Luc.  xxi).  Tempus  aliud  erit,  veniet  dies 
alius,  dies  judicii,  quo  majori  cum  anguslia  di- 
cenl  momibus  :  Operile  nos  ;  el  coltibus  :  Cndile  su- 
per  nos  ;  dicent  sanctis  patribus  et  patnarchi>  : 
Protegite  nos  ;  dicent  Moysi  et  prophetis  :  Excu- 
sate  nus.  Verum  id  frustra  dicent  ;  nam  ecuntra 
esl  qui  accuset  vos,  ait  Dorainus,  Muyses  in  quo  vos 
speratis  (Joun.  v).  Et  verba  quidem  diversa  de 
montibus  et  collibus  praedicata  sunt,  dicendo  mon- 
tibus  :  Opentf  nos  ;  et  colhbus  :  Cudite  super  nos  ; 
sed  sensu  eadem  sunt.  Nam  propbrta  quidem,  di- 
cent,  aii,  moniibus  :  Operite  nos ;  tt  collibus  :  Cadi- 
le ;  Dominus  autem,   lunc,   inquit,   incipient  dicere 


in  illis  patribus  suis  prasvaricati  sunt.quia  vi  lelicet 
a  peccatis  eorum  non  recesserunt,  imu  pejora  fa- 
ciendomensuramilloruinimpleviTunt  Idcircoeliam 
durius  atque  fortiussupereasdan  debuit  judicium. 
Quod  intendens  continuo  dicit  :  Son  comprehendel 
eos  in  Gubau  prxlii.m  super  fUiis  iniquiiutis.  Et  est 
sensus  :  Quod  malum  passuri  sunt.  non  tale  erit 
quale  fuit  illud  praelium  in  Gabaa.quod  habuerunt 
conlra  filio?  iniquitatis,  quoium  incredibilis  furor 
libidinis  mulierem  vexandu  inlerlecit,  sed  multo  ve- 
hementius,  incomparabiliter  majus.  Hoc  est  quod 
protinus  ait  :  Juxta  desiderium  meum  corripiameos. 
Magna  et  vehemens  comminatio,  quae  secundum 
litterae  sonum  hoc  significal.  quod  vindictae  magni- 


montibus  :  Cudde   suprr  nos  ;  el  collibus  :    Otierite  J)  tudinem  facere  Deus,    qui  utique  impassibilis  est, 


nos.  Sei|uitur  :  Ex  diebus  Gabaa  jieccavit  Israel. 
lbi  steterunt.  Pion  comprehendet  eos,  in  Gabaa 
prxltum  super  ftliis  imquilalis.  Juxta  desiderium 
meum  corripiam  eos.  Congreqabunlur  super  eos 
poputi  cum  conipienlur  propler  duas  iniquitales 
suas.  Semel  et  iterum  ac  tertio,  imo  et  quarto 
antiquitatem,  sive  vetustatem  peccati  illorum 
69  commemorat.ut  nulli  videatur  nimium  festina, 
velplusjusto  severa  punientis  sententia.  Primo 
namque  superius  dixit:  lla  subsannutio  eorum  in 
terra  sEgypti,  et  pott  aliqua  rursus  ait  :  Pro\unde 
peccaverunt  sie  indiebus  Gabaa.  Item  :  Omnes  nequi- 


habeat  in  desiJerio.  Simile  e?t  huic  illud  quod  in 
Isaia  dicit  :  Ueu  ronsolabor  super  hostibus  meis 
(Isa.  1).  Dictum  est  autem  ad  similitudinem  homi- 
nis  multum  exacerbati,  el  ultionem  videre  adeo  de- 
siderantis,  ut  itntequam  liat,  nullo  mudo  possit  con- 
solan.El  quid  facturus  sit.protinus  breviterinnuit  : 
Congi-egabuntur,  ait,  supereos popuh,  cum  corripien- 
tur  propter  duas  tniquilates  suas. 

Prop/er  dws  iniquila/escornpiendum  dicitlsrael, 
juxta  illud  quod  in  Hieiemia  loquitur  idem  lieus  : 
Duo  muia  lecit  populus  meus.  Me  dereliqueru.nl  fon- 
tem  aqux  vivx,  et  foderunt  sibi  cistcrnas  qum  con- 


163 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


164 


tinere  non  possunt  aquas  (Jer.u) ;  hoc  de  gente  alia,  A  cultui  vitulorum  surcnbuerit  Magnam  deinde  sonat 


de  populo  quovis  Deum  ignorante,  dici  non  poterat. 
Gens  enim  quaecui.que  verum  ignorans  Deum,  fal- 
sos  deos  colebai,  unam  tantum  lecisse  iniquitatem 
recte  dicitur  ;  gens  autem  baec,  in  qua  Deus  nutus 
erat,  rieelinando  in  idololatnam,  duus  babere  lni- 
quilates  veraciter  culpafir,  id  est  tmura  verum  re- 
liquisse,  ct  pro  illo  vel  conlra  illum  deos  alienos 
coluisse.  Dupliciter  namque  reus  est,  qui,  bonum 
sciens,  inalum  polius  eligii,  ille  vero  simpliciter, 
qui  bonum  ne.-ciens,  inaluin  pro  bono  suscipit.Ita- 
que  et  quando  vitulum  unum  populus  ille  tecit  in 
deserto  et  coluit,  post  multa  qua  vidt-ral  magualia 
ven  Dei,  et  quando  deserens  domum  David  el  letn- 
plum  Domini,  duos  vitulos  sibi  statuit,  imo  et  quo- 


irarn  d.ccndo,  ct  ego  transiii  super  pulchritudinem 
colli  ejus;  uscendam  super  E/>h--aim.  Pulchnludo 
namque  colli  superbiara  designat  eorumdem  pec- 
cantium,  et  in  peccatis  suis  eomplacentium  sibi. 
Porro  tr.msitus  sive  ascensus,  de  quo  dicit :  Eyo 
transivi  sive  ascendam  Ephraim,  tam  futuro  qnam 
praetPritotemporecertissimumessesignificans  quod 
facere  intendit,  vindicta  est  eariem  qi/am  in  Exodo 
leguuus  praescriptam  his  verbis  :  Populus  durx  cer- 
vicis  es.  semel  ascendum  in  meilio  iui,  et  deleho  le 
(Exod.  xxxm).  Nec  vana  illa  commmatto  exstitit. 
Semel  enim  ascendil,  semel  homo  natusest,  semei 
passus,  mortuus  est  et  rosurrexit,  et  in  ccelum  as- 
cendii,  et  lunc  demum  illum  populum  dura  cervice 


tiesillos  vel  illos  gentium  deos  adoravit.  Amplius  g  asccnsus  sui  nimis  impatientem  dplevit.  Quod  faic 


aulem  quan.lo  Barabbarn  sibi  dimitti,  Cbnstum 
autemcrucifigi  petivit,  duas  iniquit.ites  l'c-cil,dupli- 
cite-peccavit,  bonum  reprobans,  et  inalum  eligens; 
dulce  amarum,  el  amarumdulceponens;  tenebras 
lucem,  et  lucem  tenebras  appellans.  Cum  igitur 
corripiemur  vropler  duas  iniquitates  suas,  congrega- 
buntur,  ait,  super  eos  /lOpuli  ut  videlicet  propter  se- 
ditionis  auctorem,  quem  sibi  elegerunt,  tradantur 
in  manus  gladii,  et  prnpter  hoc  quod  Christum  ne- 
gaverunt,  vulpium,  id  est   malignorum  spirituum 


; ■utchriludo  colli,  bnc  ibidem  dicitur  ornatus,  cum 
Doininus  dicit :  Jam  nunc  depone  70  ornnlum  tuum, 
ul  sciam  quid  faciam  libi  (ibid.).  Depusuerunt  ergo 
filii  Israel  ornatum  suum  a  monte  Oreb.  Quandiu 
ppccator  ornatus  incedil,  id  est  in  peccatis  suis  su- 
perbit,  quandiu  pulchram  cervicem  erigit,  compla- 
cendo  sibi.  laetibundus  quod  male  fecerit,  et  exsul- 
tansin  rehus  pessimis  (Prov.  n,)  quodammodo  nescit 
Deus  quid  faciat  illi,  nescit  misericjrriia  quali  ad'tu 
ad  illum  veniat  remota  severitate  judicii,  alque  id- 


partes  sint.  Sequitur  :  Ephraim  vitulu  tlocta  diligere  circo  cum  dixisset  sententiam  ju  licialem,  populus 
triluram,  ttego  transivi  super  pulchritudmem  colli  durx  cervicis  es,  semel  ascendam  in  meriio  tui  et 
ejus.  Ascendam  super  Ephraim,  arabit  Judas,  con-  delebo  te,  prolinus  consilium  offerens,  jnm  nunc, 
jringel  sibi  sulcos  Jacob.  Quaerebas  lorte  admirans  ait,  depone  ornalum  luum.  ut  sciam  quid  faciam  tibi, 
quae  causa  vpI  quod  vinculum  tam  lorte  populum  id  esl  humiliare  pcenilendo,  ut  misereartui.  Igilur 
illum  idololatriaesubligatum.taniiiu  tenuerit  exdie-  "  qund  hic  ait,  et  ego  ascendi  sive  ascndum  super  pul- 


bus  Gabaa,  imoex  riiebus  ^Egypti,  sicut  superius 
ait,  tsta  subsimnalio  eoruminlerra  /Egypli  (0^e.\n). 
Quasi  isiuri  qua;reres,  causam  veram  babili  atiue 
elegfntisimiiituriineconvenienterixpriii  it. Ephiaim, 
inquit,  vitula  docla  diligere  trituram.  Cnnsuetudo 
hic  terrae  promissionis  tangitur,  ubi  vitulae  r,um 
caelerisanimalibus  Irugesterere  consueverunt.  Cum 
autem  gravissimo  labore  fatigantur,  solent  prodire 
ab  area.  Iterum  autem  diligentes  aream,  eo  quod 
iruges  in  ea  cumedanl,  unde  est  illud  :  Non  aliiga- 
bis  os  bovi  irituranti  (1  Cor.  ix),  spunte  ad  aream 
redeunt.  I.ilur  Epbrairo  similis  est  vaccae  vitulas, 
quia  didicit  aream  terere.  Et  non  solum  didicit, 
verum  etiam  a    nimia  consuetudine  ccepit  amare 


chritudinem  cotliejus,  videlicet  vitulae  diligentis  tri- 
tnram,  id  est  popuh  toties  tamque  perlinaciter  re- 
currentisad  'doloMriam.illam  designat  iram,quam 
tunc  idem  p.ipulus  bibit  uS']ue  ad  fundum  calicis, 
quando  Deus  homo  factus  in  meriio  ejus  ascendit. 
Et  tuncenim  conlracta  est  pulchritudo  cervicis,quia 
cec.iderunt  in  ore  gludii,  et  in  omnes  gentcs  captivi 
ducti  sunt  (Luc.  xxi)  peccatores  superbi.  Porro  idem 
ascensus,  sicutin  ruinamsuperborum  blaspbeman- 
lium,  ila  et  in  resurrectionem  positus  est  humilium 
credentium  atque  confilentium.  Sequilurergo:  Ara- 
bit  Judas,  confringii  sibi  sutcos  Jacob.  Ecce  videmus 
et  orbis  universus  novit  quia  contrita  cerfice 
Ephraim  aravit  Judus,et  lacob  sulcos  sibi  conlregit, 


quori  .locta  est,  licet  trituratio  laborem  inferat.Sic  D  quia  disperditis  incredulis  Judaeis,qui  negaverunt 


et  populus  Israeliticus,  licet  frequenteralfligeretur, 
et  inulta  adversa  pateretur  propteridololatriam.ta- 
men  voluntales  suas,  et  ingluviem  ventrissequide- 
siderans,  ullro  ad  idola  revertebatur.  Poterat  hoc 
ipsum  alia  quacunque  similitudine  quam  per  ejus- 
modi  vitulam  riesignari,  sed  mira  proprietate  usus 
estinluitusspiritusprophetici.duin  talem  proponere 
similitudinem  maluit.  Nam  quia  vitulos  colebat 
Ephraim  sive  lsrael  scissus  a  riomo  David,  imo  et 
coluit  ab  initio  vitulum,  qua.ido  egressus  est  de 
terra  iEgypti,  pulchre  nimis  eadem  gens  b'c  vitula 
dictaest.dum  arguitur,  quod  avero  Deofornioando 


fiiium  David,  sicut  oiim  recesserat  Ephraim  a  domo 
David,  evangelicae  praedicationis  vomer  cordagen- 
tiuin  exaravit,  et  Jacob,  id  est  supplantalor,  videli- 
cet  gentilis  populus  sulcos  sibi  confregit,  a^ricultu- 
ram  exercens  ad  seminandum  vel  recipiendum  se- 
men  verbum  Dei.  Judas  aravit,  quandoquidem 
Judaeis  erant  apostoli  secundum  hoc  ipsum  noinen, 
quod  est  Judas,  id  est  confessio,  primi  conlitentes 
Chnstum  Filium  Dei  vivi  gentibus  praedicaverunt. 
Ips*  autem  gentes  Jacobeffectaesunt,  quia  supplan- 
taverunt  Esau,  dum  primogenita  salutis  tulerunt, 
quae  fuerant  Judseorum.  Arando  sulci    fiunt,  con- 


165 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  V. 


166 


fringendo  aulem  suleos  ;  id  quod  aralum  est,  ido-  \ 
neumlitad  semenconteiiendumatqueeonfovendum. 
Conuratulatur  proiinus  propbeticae  gratiae  spiritus 
agncolis  sive  aratoribus  istis,  el  dicit  :  Semiwile 
vobis  in  justilia,  melitein  ore  miscrirordioe,  innovate 
vobis  novule.  Semmant  quippe  pr<pdicatores,quando 
verbum  annuntiant ;  nietunt  autem.quandn  de  cre- 
d''ntium  confessione  exsultant.  Idcirco  sic  pulchre 
distinctum  est,  seminate  vobis  in  juslitia,  mctite  in 
ore  misericordix,  quia  videlicet,  sicut  Apostolus  ait, 
corde  credilur  nd  justiiiam,  ore  autem  confessio  fit 
ad  salutem  (tiom.  x).  Et  quia  sua  quisque  lustitia 
vel  salute  contenius  esse  non  debet,  sed  dare  ope- 
ram,  ut  etiam  alios  salvet,  subjungit  atiiue  ait  : 
Innovate  vobis  novale.  Novale  quippe  innovare,  est 
iiiCultapriuslocaexcolere,utpotesaltibusexplanure. 


Porro  gentes  prius  erant  quasi  silvae,  nunirum  a 
feris,  videlicei  malignis  spiritibus  obsessee.  Nam 
econtra  comparatione  gentium  Jndasi  domuserant 
pulcbra,  terra  culta  el  civitates  opuienlse.  Unde 
Psalmista  cum  dixisset :  Ecce  audivimuseam  (Psal. 
cxxxi).  scilicet  Ecclesi.nn,  sive  Dominicaa  Incarna- 
tiunis  et  sanclificatinnis  ejus  arcaui  in  Ephrata,  qua? 
est  Bethleem,per  Ephratam,Judaeos  intelligi  volens, 


statim  quia  de  Judaeis  ad  gentes  eadem  sanctifica- 
tionis  arca  transivit,  subjunxit  atque  ait:  lmiemmus 
eam  in  campis  silvx  (ibid.),  id  e-t  in  gentibus,  qui 
de  silva  campi,  de  Iructuosis  culliles  farti  sunt  et 
fecundi.  Igitur  innovale  vobts  novale.iii  esi  geutibus 
Evangel.ura  Christi  prfedicando,  novam  Ecclesiam, 
novum  acquisitionis  populum  vuliis  parate.Deo  ad 
vestram  salutem  et  siloriam  acquirite.  Et  quia  cum 
pli-nitudo  gentium  subintroierit  (Rom.  xil,  tuturum 
est,  ut  cum  misericordia  respiciai  vitulam,  id  est 
Synagogam  illam,cujus  super  putchritndinem  cnlti, 
nunc  lain  severe  transivil.  Sequitur  el  dicit  :  Tem- 
pus  autemrequirenctt  Dominum,  cum  veneritqui  do- 
cebit  vos  justuiam.  Tenipus  quippe  requirendt  Domi- 
ttMyn reliquiis  Urael  tuncerit.cuin  pleniludo  genttum 
svbiiilioierit.  Tunc  enim  vcniet  Dominus  et  docebit 
eosjustttiam,  iniquitate  aversa,  quemadmodum  et 
Apostolus  cum  dixisset,  quia  csecitas  ex  parte  conti- 
git  in  Isiael,  donec  plenitudo  geuttum  subinlroierit, 
et  sic  omnis  Israel  salvus  lieret,  testimonium  pro- 
pbeticum  apponens,  sicut,  ait,  scnptum  est:  Veniet 
ex  Sion  qui  eripiat  et  averlat  impietalem  ab  Jacob 
(Isa.  lix). 


LIBER  QUINTUS. 


71  Propterprophetiaepraesentisordinemillustrius 
retinemlum,  jam  dictum  et  iterum  atque  iterum  di- 
cendum  est,  qma  ab  eo  quod  ait,  non  est  veritas,  et 
non  est  scientia  interra  \Ose.  iv),  septies  usque  ad 
(inem  voluminis  peccata  commemorat  atque  repli- 
cat,  et  per  singulas  vices  in  C  jris'um  sermo  recur- 
rit,  qui  solus  otnnium  credentium  ab]ue  pceniten- 
tium  justitia  est.  Serunda  jam  vice  ab  eo  quod  ait: 
1/isi  uutem  sicu'  Adam  transyressi  sunt  partum  (Ose. 
vi),  longa  et  vehementi  declamatione  peccatorum 
declamavil  ahundantiam  sic  concludens:  Tempus 
aulem  requirendi  Dominum  cum  veneril,  qui  docebit 
vosjuslitiam.  Tertio  nunc  eadein  peccala  repetens 
dicit :  Arastn,  impietutem,  iniqudatem  messuiitis, 
comrdUtis  /ruclum  mendacii,  quia  confisus  es  in  viis 
luis.  Aptisnime  per  similitudinem  arantium.cneten- 
tium,  et  fruclus  suos  comed^ntium  pertmaciam  in- 
corrigibilium  denutat  peccatorum  qui  inale  inci- 
piendo  in  pfjus  proficiunt,  et  pessime  linienles  de- 
licunt.  Sicut  enim  ba±o  per  incrementa  diff.  runt, 
arare,  raetere  et  comedere  fructum,sic  in  peccatori- 
bu^  distantiam  penncreuienta  peccati  divinuin  per- 
pendit  ju.licium.  Denique  cum  proposito  peccali 
opere  corruptus  laborat  aniinus  versatque  cogitatu 
intimo,  quahter  voluntatem  impiam  ad  opens  per- 
ducat  eirectura.  aranti  vel  seininanli  similis  est. 
Cumautemexpletoiniquitatisopere  exsilit  lajlabun- 
dus  quod  male  fecerit,  et  exultans  in  rebus  pessimis 


C  (Prov.  n),  similis  est  metenti  ;  cum  deinde  ad  hoc 
etiam  eruperit,  ut  superbo  spiritu,  sua  contra  re- 
darguentem  legem  Dei  peccata  defendat,  ei  securus 
incedat  corde  impcenitenli,  similis  est  ei,  qui  post 
messem  reconditos  fructus  comedit.  Proinde  cum 
dixisset,comedistis /ructum  mendacii,  continuo quasi 
quocreretur  ab  aliquo  illorum  cui  haec  dicit,  quo- 
modovel  quare  dicit  quod  comederim  Iruetum  men- 
dacii,  subjungit  alque  ait :  Quia  confisuses  in  viit 
tuis.  Mem  enim  est  ac  si  dicat :  Quia  tu  peccata  tua 
superba  cerv  ce  defendis.  Eisdem  incrementis  ori- 
ginale,  id  est  Ada-  peccntum,  peractum  est.  Primo 
quippei.npietatem  aravit.quando  Deisimilitudinem 
appetivit.  Nisi  enim  intus  prius  tumuisset,  nisi  di- 
vinitatem    vel    divinae     majesiatis    similitudinem 

n  appelisset,  foris  teniatus  tam  facile  non  cederet. 
Deinde  iniquitatem  messuit.  quanrio  propositum 
sibi  praceplum  deligno  icientiae  boni  ac  mali  trans- 
gri'ssus  est  (Gen.  m),  inobediens  vuci  Uomini. 
Deinde  romedit  fructum  mendacii,  quando  in  ipso 
peccato  sibi  complacuit,  seque  udversus  redarguen- 
tem  Ueum  defendit.  Eximle  omnis  vitiosa  propago 
vitiati  parentiseadera  increraenta  contraxit.exempli 
gratia,  ut  ille  Ephraim  sive  Jeroboam,  cujuspecca- 
tumtotiesin  sanctis  et  pmpheiicis  commemorantur 
littons.  Aravit  nainqne  imp>eiatem,  quandn  exrngi- 
tavit  consilium  et  ilixit :  Nunc  reveitetur  rcgnuin  ad 
Uontum  David,  si  uscenderit  populus  isie,  ul sucrificia 


167 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


168 


faciat  in  domn  Dnmini,  in  llirrusalem  (III  Reg.  xii),  \  me  fortos  (Psal.  lviii).  Nunc  ad  ipsos    devastandos 


ptc.  Messuit  intquttnlein. qunntin  exengitato  consilio 
1'ecit  duos  viiulos  aureos  et  dmt  :  Eece  dii  tui,  Is- 
rael,qui  ednxeruni  te  de  terra  JEgynii  (ibid.).  Co- 
uie  lit  fructum  menduciii,  dum  ilaregnandonon  cum 
Deo,  prO|ihetas  ad  se  missos  in  sermone  Dei,  sicut 
Scriptnra  relert,  incorrectus  contempsit.et  contisus 
est  vt  viissuis,  in  vitulis  suis.  Ad  summum  ccetus 
iile  Juilaicus,  qui  non  utcuni|ue  recessit  a  doino 
Davidsed  etiam  crucilixit  Filium  l)avid,tunc  aravit 
impietatem,  quando  quserebant  principes  sacerdolurn 
et  Scribx  qunmodo  illum  interficerenl  \Luc.  xxii). 
Mes^uil  iniquitatem  quando  ptitierunt  el  obti- 
nuerunt  a  Pilulo  ut  inlerftcerenteum  (Act.  xm).  Fiu- 
ctum  mendneii  nunc  usque  comedunt.quod  videlicet 


apostropham  faciens.dicit  propbettcus  sermo  :  Sic- 
ul  vastutus  est  Sulinnna  a  domo  ejus  qui  judieavit 
Dunl  in  die  prxlii,  malre  super  filiis  ullisa,  sic  ficit 
vobis  Bethel  a  fucie  mulit  x  nequitiarum  vestrarurn, 
Nota  rei  f;estae  bistcia  est,  cui  vastationem  illorum 
siinilern  lore  denuntial.  In  libro  namque  Judicum 
scriptum  est  angelum  apparuisse  Gedeoni.qui  ilixit 
ei :  Vade  vi  hac  foiWudinc  lua,  tt  liberabis  hrael 
iie  rnanu  Madian.  Ac  deinceps  :  Tnlle  tuurum  tiutrts 
lui.  el  alterum  luurnm  amtorum  septem,  destruesq»e 
aram  Batit,  qux  esl  palris  tui,  et  rternus  quod  circa 
uram  esl  sucades  (Judic.  vi).Hoc  fado,  jubcnte  Do- 
mino,  perrexit  cum  trecentis  viris,  et  vicit  Madian 
roirabili  genere  prt-elii.  Divtsil  trecentos  viros,  el  de- 


me.ndacium  6ive  mendacii    fructum  data  mililibus  n  dit  lubas  in  rnunibus  eorum,    tegenasque    vaiuas   ac 

perunia  cnpiosa  comparaverunt,  ut  dicerent,   quia 

dncivuli  ejus  noete  venerunt  et  furali  sunt  eum   no- 

bis  dnrmiertlibus.  Divulgatum  esl  enim  verbum  illud 

a/iud  Judse«s  usque  in  hmiiernum  diem  \)\allh.  xxvin). 

Et  confidnnt  in  viis  suis,  dum  justitiarn  suam  sta- 

tuere  volentes  justitiae  Dei  non  sunt  subjecli.    Ubi 

6icaranfto,sicmetendo,sic  niholominus  comedendo 

sive  conlitendo,  peecitum  cumulatum  atqne  robo- 

ratum  est,  jam  profecto  judicii  vel  3ententl«  vindi- 

cis  tempus  ct  locus  est.  Sequitur  ergo  :    In  multvu- 

dine  fnrlium  luorum  consurget    tumullus  w    populo 

tuo.ei  omnes  muniliones  tux  vnstabnntur.  Quicunque 

modis  supradiclis  peccata  sua  consumat  recle  fcrtes 

suos  habere  dicitur,  lortes  ulique  malos,bonis  for- 

tibus  contrarins.  Quales  fuere  forles   David    fortes 

primi,  ad  quos  eaeterorum  forlium  nullus  pervenit. 

Tres  illi  lortes  e.jus  virtules,  videlicet  sapientia,  hu- 

militas  et  fortiludo,  quas  Scriptura  taliter  designat 

breviterque     comprehendit.    Hasc   nomina  fortium 

David,  David  sedens  in  cathedra  sapientissimus  in- 

ter  tres.  Sedens  in  cathedra  sapientissimus,hoc  est 

sapientia.  Fpse  enim  quasi  tenerrimus  ligni  vermi- 

culus.  Hiec  esi  humilitas.  Qui  octingentos  interfecit 

impelu  uno.  Ilaec  est  loriiiudo  ;  fortibus  ilhs  con- 

trarios  furtes  habent  isti.videlicet  insipientiam,  su- 

perbiam  et  temeritatem,  qnam  putant  veram   esse 

forlitudinem.  et  proinde  nullam  merpntur  clemen- 

tiam.citamque  experiunlur  vindiclam.  Hoc  est  quod 

ait :  In    mulHfwiine   fnrtium  tuorum  r.onsurget  tu- 

mullus  in  populn,  et  omnes    munitiones  tux  casta- 


lampades  in  medio  lagenurum.  Ingressusque  ipse,  et 
treeenti  vtri  cui  cum  eo  erunt  in  parie  castrorum,in- 
cipieniibus  vigiliis  noctis  medxas,  el  custodibus  susci- 
iatis,  coeperunl  buccinis  clangere  et  comptodere  irder 
se  lagenas.  Cwnque  per  yyrum  custrorum  in  tribus 
personurent  tocis.  el  hydnas  confreginsent,  lenuerunt 
sinislri»  manihus  lampades,  et  dextris  sonantes  iu- 
bas,  clamaveruntque  :  Gladius  Domini  tt  Gedtonis. 
Omnia  ilaque  casira  lurbala  sunl  et  mulua  se  ccede 
truncnbant  fugientes,  conclamantibus  et  penequerui- 
bus  viris  Israet  (Judic.  vul.  Apprehensi  sunt  et  in- 
terlecti  duo  viri  Madian,  Oreb,  et  Zeb,  et  deinde 
Seiiee  et  Salmana  reges  Madian.  Diem  illudappel- 
lat  hic  propheta  diem  praelii,  cum  dicit:  Sicttt  va- 
staius  est  Salmana  a  domo  eius  qui  judicavit  Baal  in 
die  prselii.  Nam  qui  judicavit  Baal,  ipse  est  Gedeon. 
Unde  vocatus  est  Hieroboal,  eo  quod  dixisset  pater 
ejus,  ulciscatur  se  de  eo  Baal,  qui  suffodit  aram 
e.jus.  Porro  Isaias  diem  eumdem,  diem  appellat 
Madian.  Jagum,  ail,  oneris  ejus,  et  virgam  humeri 
ejus,  et  sceptrum  exactoris  ejus  superastis,sicut  in  die 
Madian  (Isa.  ix).  Uterque,  tam  iste  quam  ille  Irium- 
phum  Christi.quo  triumphavit,tam  de  invisibilibus 
quam  de  visibilibus  hostibus  suis.triumpho  illo  as- 
similavit,  quo  taliter  tnumphavit  Gedeon  de  Mh- 
dian  cum  iihs  ccc  viris.  Nimirum  Psalmista  quoque 
inimicos  Dei  hostes  et  adversarios  Christi,  illis 
principibus  Madian,quorum  unus  fuit  hic  Salmana, 
similes  imprecalur  fore  in  ruinu.  Deus,  inquit,  po- 
ne  prineipes  eorum,  sicul   Oreb  et  Z^b,  et   Zebee   et 


buniur.  Sic  faetum  est.et  quando  decem  Iribus  ca-  D  Sulmana    (Psal.     lxxxi     Magnum    et    memorabile 


ptivaB  tranelatffl  sunt  in  Assyrios,  sic  factum  est, 
quando  Judaei,  vincentibus  Romauis  ceciilerunt  in 
ore  gl  idii,  et  in  omnes  gentes  caplivi  ducli  sunt. 
Consurrexit  enim  tumultus  in  pnpulo  illo  triplic; 
discordia,  sicut  historias  referunt,  contra  semet- 
ipsum  diviso,  el  omnes  muniliones  ejus  vastatae 
sunt,  ita  ut  non  "iH  relinqueretur  lapis  super  lapi. 
dem.  Hoc  evenii  in  mullitudine  fortium,  id  est  pro- 
pter  multitudinem  fortium  ejus.de  qnalibus  jam  di- 
ctum  est,  quia  videlicet  tales  fuere  Judaei  male  for- 
tes,  sicut  tet-tatur  ipse  Salvator  in  psalmo  dicens  : 
Quia  ecce  c&perunt  animam  meam,  el   irruerunt  in 


praelium,  cu.jus  secundum  similitudinem  spirituale 
bellum  Domini,  tribus  prophetis  testibus,  lsaia, 
David  et  isto  Osee  confirmatum  et  pranuntiatum 
est  fore  gerendum.  Naip,  sicut  a  catholicis  atque 
orthoduxis  esl  tractando  depromptum  Gedeon  Chri- 
sti  ccc  cum  eo  viri  pwdioatorum  sanctae  trinitatis 
typum  gesserunt,  Madian  vero  cunctorum  Christi 
inimicorum,  quod  viri  illi  non  gladios,  sed  sinistris 
quidem  manibusalquein  lagenis  lampades.dexteris 
vero  sonantes  tenuere  tubas  ejus  rei  typus  exstitil, 
quod  sancti  pra-dicatnres  in  minore  suorum  salu- 
tem  corporum,  in  majore  vero  cura  verbum  praedi- 


1G9 


COMMENT.  IN  XII  PROPH    MIN.  —  IN  OSEli  LIB.  V. 


cationis  habuerunt.  Confraetis  hydriis  sive  lagenis 
lampades  micuerunt,  concrepante  sonitu  tubarum, 
et  hostes  infugam  versi  d  sperierunt.quiaprostra- 
tis  morte  corporibus,  nmgriiUido  gratiarum.quasin 
iiliserat  occullior,  magis  claruit  per  eigna  miracu- 
lorum,et  sic  dissipata  sunt  contraria  Christo  moli- 
mina  hostium,  malignorum  spirituum  siveimpio- 
rum  hominum. 

Nunc  secundum  JiMerae  prasentis  ordinem  sive 
tcnorem  cccplum  prosequamurintelleclum. Sicut  vas- 
tatus  est,  inquit,  Sahnana  a  domo  ejus  qui  jtidicavit 
Baal  in  die  prxlii,  matre  super  filios  allisa  ;  sic  jccit 
vobis  Brtliel  a  facie  malilix  nequitiarum  vestrarum. 
Non  d ixit, «icui  vastatut  est  Madian,  scd  sicut  vasta- 
tus  est  Salmana,  qui  fuit  rexMadian,  sic  enim  ibi- 
dem  scriptum  est  :  Dixitque  Gedeon  ad  viros  So- 
colh  :  D  ite,  obsecro,  panes  populo  qui  mecum  est, 
quia  valc/edefecerunt,  ut  possimus  persequi  Zebse  et 
Salmana  et  reges  Madiam  (Jud.  vm).  Quomodo  va- 
slatus  est  ille  Salmana?  Cum  comprcbendisset  eos 
Gedeon,  videlicet  Zebee  et  Salmana,  disit  ad  eos  : 
Quales  fuerunt  viri  quos  orcidistis  in  Thabor  '?  Qui 
responderunt  '.  Similes  tui,  et  unusexeis  quasi  (ilius 
regis.  Quibus  ille  ail  :  Fralres  mei  fuerunt,  filii  mn- 
tris  mex.  Vivil  Dominus,  si  servassetis  eos,  non  vos 
occiderem,  et  caetera  quae  concluduntnr  sic  :  Surre- 
xitijue  Gedeon ,  et  interfecitZebee  et  Salmava(ibid.). 
Idcirc»  propheta  cum  dixisset, sicu/  vastatusestSal- 
mana  a  domo  rjus,  qui  judiravil  Baal  in  die  prxlii, 
addidit,  matre  super  filiis  allisa,  quia  vidclicet  ma- 
trem  ipsius  Gedeon  vehementer  alliserant  super  li- 
liis,quorummors  malernorum  viscerumallisio  non 
esse  non  poterat,  quam  etiam  ob  causara  noluit 
servare  Gedeon,  sed  interfecit  eumdem  Salmana. 
Sic  fecit  vobis,  ait,  Bethel  a  facie  maliiix  ncquitia- 
rum  vestrarum.  Sivead  illius  temporis  statum  re- 
spic.as  quo  ducem  tribus  in  Assyria?  transhtaesunt, 
sive  ad  illius  quo  Judad  Roimnorum  gladiis  excisi 
sunt,  vera  est  utrobique  similitudo  ;  qnia  proinde 
haec  passi  suut,  quod  et  priores  illi  prophetasocci- 
derunt,et  juniores  isti  Christum  et  apostolos  inter- 
fecerunt ;  et  hoc  fieiendo  matrem  super  (iliisalli- 
serunt,  id  est  EcHesiam  Dei  graviter  contristave- 
runt.  Illis  fuit  Bethel  oivitas  ejusdem  nominis,  in 
qna  unumposuerint  de  vitulisquos  coluerunt.Istis 
auteraBeihel  exstitit  ipsa  domus  Domini,  qnae  erat 
in  llierosolymis  secundum  interpretationem  norri- 
nis,  interpretatiT  enim  Bethel  domus  Dei,  in  qua 
non  Deo,  sed  mammons»  servierunt.  llla  domus  fe- 
citeis  a  facie  mabtiae  ncquitiarum  ipsoruin.ul  sic- 
utvastatus  est  Salmana,  sic  ipsi  vastarentur  et  ul- 
timum  paterentur  exterminium.Quare  ?  Quia  vide- 
licet  jam  non  eranl  sicut  Abrahara  vel  sicut  Israel, 
sed  eicut  Salmana  qui  rexerat  Madanites.quod  no- 
m€n  interpretatur  consumniatio,  significans  eosin 
omni  nequilia  consummatos  modis  omnibus,  de 
qiibus  supra  dictum  est,  aracdo  impietatem,  me- 
tcndo  iniqmiatem,  comedcndo  fmclum  mendacii, 
et  confidendo  in  viissuis.  Dicatillis  igitur  Gcdeon, 

Patrol.  CLXVIH. 


170 

A  quod  interpretaturcwrnVns  ulerum,  scilicct  Dom;. 
nus  coster  Jesus  Christus.qui  non  de  virili  serrine 
conceptus.sed  per  semetipsumde  ccelo  veniens,in- 
troivit  et  implevit  Virginisuterura  -.Quales  fuerunt 
viriquos  occidistis  in  Thaborl  Et  sit  sensus  :  Quid 
vobisconscientia  veslra  respondet,  quales  fuerunt 
illi  quos  misi  ad  vos.ex  quibus  occidistis.et  cruci- 
fixistis,ex  qi.ibus  flagellatis  in  synagogis  veslris,  et 
persecuti  estis  de  civitate  in  civitatem  ?  (Matlh. 
xxm  )Non  enim  veritas  ream  iilorum  cessat  conve- 
nire  conscientiam,  sed  semper  accusmtes  secum 
cogitationes  circumferunt.  Dicuntur  autem  hoc  fe- 
cisse/n  TVia-Jor.Et  recte,  quia  Thabor  interpretatur 
veniens  lumen,  el  ipsi  in  adventu  et  propter  adven- 
tum  veriluminis,  quod  est  Christus,  hoc  fecerunt, 

g  nolentes  videre  aut  a!>  aliquo  videri  sive  demon- 
strari  tantum  lumen.Respondent  illi :  Similes  tuiet 
unus  ex  eis,  quasi  hlius  regis.  Nequaquam  enim 
73  respondere  non  possunt,quia  non  ignoranter.sed 
seienter  peccaverunt;etliquido  sciebant  eossimiles 
fuisse  Christi,  videlicet  prophetas,  et  sapientes,  et 
Scribas.et  unumexeis  quasi  filium  regis,  imo  ve- 
ruin  filium  regis,qui  hoc  ipsum  requirit.quia  con- 
scientias  eorum  convincit,  qui  ad  judicium  mortis 
jubet  eos  produci.  Fralres,  inquit,  mei  fuerunt,  filii 
tnatris  mex.  Si  servassetis  eos,  non  vos  oc/ide- 
rem.  Vere  fratres  suos  esse  Chrislus  beatos  aposlo- 
los  dicit,  quia  et  anlequam  clarificassent  cum 
passionibus  vel  mortibus  suis,  dixil  Mariaecum  re- 
surrexisset  a  mortuis  :  Vade  ad  fratresmeos,  et  dic 

r  eis  :  Ascendo  ad  Pairem  meum  et  patrem  vestrum 
(Joan.xx.)  Suntet/i/ii  matris  ejus,  videlicet  super- 
nae  llierusalem,  quaj  est  mater  omnium  nostrum 
(Galut.  iv),  cujus  etChristus  secundum  carnem  fi- 
lius  faetus  est  filius  sin^ularis,  primogenitus  ex 
mortuis.  Si  servassetis  eos,  inquit,  non  vos  occi- 
derem,  quia  videlicet  dimissus  fuisset  J;ida?is 
reatus  quoque  mortis  Christi,  si  posl  resurrec- 
tionem  ejusapostolis  ejus  credidissent,  secundum 
orationem  qui  oravit,  quando  illum  crucifixerunt. 
Pnter,  dimitte  illis,  non  enim  sciunt  quid  faciunt 
(Luc.  sxm).  His  prjeroissis  continuo  Salvatoris 
ejusdem  graliam.qua  justificantur  credentcseiecti, 
siceloquitur  persona  Dei  Patris. 
C.\p.  XI.  —  Sicul  mane   trunsit,    pertransiil  rex 

q  lsrael;quia  vuer  Israel,  et  dilexi  eum,  et  ex  .-Egypto 
vocovi  filium  ineum.Seasvs  isteest :  Rex  Israel  non- 
nisiDeus  esse  debuerat,  et  Christus  Dei  Filius, 
quempatriarcbarum  fides  exspectaverat.  Undecum 
quasrerent  regem  filii  Iarael.displicuit  sermo  in  ocu- 
lis  Samuelis,Domino  quoque  dicente  ad  cum  :  Non 
te  abjeecrunl,sed  me,ne  regnem  super  eus(I  Reg.  vm). 
Verum  nequaquam  exspectavil  tempora  legitimi 
regni  f)ei,quisquis  in  Israel  regnare  potuit.sed  cer- 
tatim  in  allerutros  insurgend<>,regesque  alios  percu- 
tiendo.alii  regnavsrunt  quousque  regaaret  Hf rodes, 
qui  non  erat  de  ^encre  Israel.  In  illoeessavit  homo 
transiturus  rcgnare  in  Israel,  quainvis  quidam  de 
poteris    ejusdem  Herodis  aliquas  post  illum  lace- 


171 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


172 


raverinl  poliuss.quam  rexerintejujdem  rejmi  partes,  \  ad  1'haraonem  :  llxc  dicit   Dominus  :   Fdius  meus 


quiatunc  rex  Chiistus  nams,  cujus  rpgnum  non 
trunsit,  seJ  in  seternum  permanel  (Luc.  i).  Igiiur 
transire  et  cessarc  debuil  rex  I-rael,  eo  maxime 
tempore,  quando  talis  crat  rex  lleroiles,  qui  neque 
de  Juda,neque  de  ulla  esscttribu  Israel,  quu  tem- 
pore  verus  rex  Christus  nalus  rst.  Nimirum  ita 
factum  est.  Nam  sicut  mane  transit,  perlransiit 
rex  Israel,  et  linitum  cst  lcrrenum  regnum  Israel. 
Etquidem  cilo  mano  transit,  verumtamen  iterum 
revertitur.Rex  autem  ejusmodi  sive  regnum  Israel 
non  revertelur  amplius.  Recte  ergo  cuui  dixisset, 
sicutmane  transit.aoa  contentus  fuit  dixisse,trans- 
itrcx  Israel,  scd  omnimodum  el  irrevocabilem  cs- 
primens  transilum,  pertransiit,  inquit,  rex  lsrael, 


primogeuitus  Israel.  Dicit  tibi :  Dimiile  fiiium  meum 
cl  serviat  mihi,  et  noluisti  dimittere  eum.  Ecce  cgo 
iiierficiam  filium  luum  primogenitum  (Exod.  iv). 
Ergo  populus  quo  |ue  Israel  pro  paite  electorum 
filiusquidem  dictus  est,  sedboc  nonmsi  gratiahu- 
jus,  qui  filius  est  uuicus,  non  adoptatus,  sed  ge- 
nitus.qui  de  populo  illo  secunduru  carnem  nasci- 
turus  erut,  ut  multos  filios  per  pussionem  suara  in 
gloriam  adduceret,  ;.on  dcdignutus  eos  h.ibere  Ira- 
tres  et  cohseredes.  Alioqui  nisi  venisset  qui  veu- 
turus  erat  hic  dilectus  Filius  Dei,  lsraei  quoque, 
sicut  caeteree  genles,  nequaquaui  puterat  tunli  Patris 
Filiusdici,  lestante  Apostulo,  qui  cum  ex  illo  sit 
populo.tamcn  dicit  :  Eramus  entm  et  uos  uliquundo 


qui  |am  ultra  non  rediturus  est.sicut  mane  transit  13  natura  filii  irx,  sicul   et  cxleri  (Hphes.  11).  yuud  si 


quidem,  sed  iterum  transmissa  nocte  rediturum 
est.Quare  ?  Qaia  puer,  inquit,  Israel,  subauditur 
natus  est.qui  solus  ccelesti  imperio  regnare  debeat 
in  Israel,  quem  qusrebat  ad  perdendum  Herodes 
illealienigena  rex  (Mutth.  11).  Et  dilexi  eum,  ait, 
videlicct  juxta  alium  prophetam,  per  quem  hic 
idem  Deus  Paterloculus  esV.Ecce  puer  meus,  susci- 
piam  eum,  cleclus  meus,  complacuit  sibi  in  ilio 
anima  mea  (Isa.  xlii).  Hic  est  filius  meus  dikclus, 
inquo  milu  bene  complacui  [Malth.  xvn).  Et  rectis- 
sime  puer  iste  prasenti  loco  dicitur  Israel,  propter 
illudquod  sequilur, etex.€gijptovocavit.  filiummeuin, 
Iste  nauique  puer  perlulit  tenlationes  sive  triuu- 
Jaliones  Israel,  incipiens  ab  eo  quod  iugit  ex  Irrael 
in  iEgyptum,   ubi  quondam  ille    peregrinatus  est 


quoerasquid  olim  fuctuui  sil,  quando  lsiael  de  .E- 
gypto  ascendit.  Quoniam  quidem,  sicut  evanyelista 
dicit,tunc  quando  puer  Jesus  iu  iEgyptum  lugit,et 
inde  rediit,  impletum  est  illud  quod  diclum  est  a 
Doinino  per  hunc  prophelam  dicentum  :  Ex  sEyypto 
vocaoi  Filium  meum  ;  audi  quod  sequitur  :  Voca- 
cei  unt  eos  et  sic  abierunl  a  facie  eorum,  Buulim  im- 
mulubant,  et  simulacris  sacri/icubant.  llic  jam 
quarto  peccuta  ejusdein  populi  replirans,  ad  supe- 
riora  temporu  sermo  recurrit.  Et  est  sensus  :  iigo 
quidem  vocavi  tunc  tempons  filios  Israel  ex  ^Egy- 
pto  ;  at  illi  tunc  non  exierunt  ex  iEgypto,  praiter- 
quam  puucissirni.  Curpore  quidem  exierunt,  sed 
uniuio  non  exierunt.Ahi  vocaverunt  eos,et  ipsi  me 
oontemnentes.potius  secuti  sunt  illos.Denique  cuin 


Israel.Quod  sciens  divinus  evangelista,  cum  dixis-  L  corpore  ex   ^Egyptu  exirent,  usque  adeo  mente  m 


set  :  Qui  consurgens  acc.epit  puerum  et  mntrem  ejus 
nocle,ci  secessU  in  JEgypium,  el  erat  ibiutqueaJ 
obilum  Herodis,  continuo  testimonium  hoc  ila  sub- 
intulit,  ut  adimpleretur  quod  diclum  est  a  Doinino 
per  prophetam  diceniem  :  Ex  JEgyplo  vocavi  frtium 
meum  (iUvlh.  11).  Ubi  servivit  propter  peccata  sua 
dumus  Israel,  quia  vendiderant  fratrem  suum  Jo- 
seph(CcH.xxxvn),  illicexsul  factus  est  ite  rex  Israel. 
Vucatus  ex  J^ypto.quatraginta  diebus  tentatusest 
in  desert'i(;Vn(i/i.  iv).  Illic  quondam  Israel  egressus 
ex -Egypto  tentatus  est,  quia  tentavit  Lleum  iu  de- 
serto  quadrafiiola  annos,  quia  deliquil  detruheudo 
terrae  repromissionis,  quam  pur  quadraginta  dies 
exploravit,  ct   iilcirco  riiem    pro   anno  computanle 


.'Egypto  remanserunt,  ut  simulacris  .Egyptis  sa- 
cniicarent,  insuper  et  Bualim  immolurent.  Et  qui- 
dem  llierobual,  qui  et  Gedeon,  destruxit  idolum 
Baal  (Judic.  vni),  sed  postea  ad  immolandum  illi 
revoluti  suul,  vocanlibus  maxime  regibus  suis  et 
impia  Jezabel,  et  a  fucie  illorum  taliter  abeundo, 
nequaquum  ex  /Egypto  se  exisse  tejtati  sunt,  qui 
peccuia  .Erryptiucu  non  deseruerunt.  Et  ego  quast 
nutritius  Lphraim  ponabam  eosin  bruchiis  meis,  el 
nescierunt  quod  cururimeos. Miram  Dei  patientiam, 
cujus  et  Paulus  in  Actibus  aposlolurum  uiemiuit 
his  verbis  :  Et  per  quadraginla  annorum  tempus 
mores  eorum  suslinuit  in  deserto  (Act.  xm),  prassens 
locus,  quamvis  breviter  magniiice  satis  innuit  :  Et 


ille  judiceDeo.niansit  illic,  utdiclum  est,  qnadru-  D  ego,  inquit,   74  quasi   nutritius  Eptiraim,  portabam 

eos  in  brachiis  mexs.  Sicut  enimnutritius  puerulum, 
qui  uondum  ad  intelligibilem  ietatem  pervenit,sed 
ne  discretionem  adhuc  habere  potest  boni  acmali, 
patienter  suffertct  infantiles  ejus  ineptias,<|uarnvis 
interdum  cummotus  reverberel,  adhibitis  seepius 
consulatus  blandimentis,  et  quamlibet  ingratuin 
portal  in  brachiis  ;  sic  Doniinus  Deus,  qui  ha?c  lo- 
quitur,  populum  rudem  et  spiritualia  nescienlem 
inysteria  ccelestis  regni  Dei  patienter  sustinuit,  et 
quumvis  multorum  ex  illis  corpora  prosterneret  in 
deserlo.residuis  tamen  multis  et  magnisblandieba- 
tur  miraculis,  circumducendo   illos  ct  ducendo,  ut 


ginla  annos.  Hic  autem,  qui  nunientavit,  s^d  ten- 
talus  est,  stutim  post  quadraginta  dies  in  veram 
repromissionis  terram  inlroire,  s  uosque  auditores 
inlrodueere  ccepit  pr.edicmdo,  da.'mones  ejiciendo, 
et  caetera  mirucula  taciendo,  mortem  patiendo,  et 
a  mortuis  resurgendo.atque  in  ccelum  ascendendo. 
Recte  i.itur  hic  Filius  praesenti  loco  Israel  dictus 
est.et  pulclire  ad  illum  ejus  fngain  in  jEgyptum  et 
rediUm  hoc  pprtinet  teslimonium  ab  evangelisla 
sumptuoi  :  Ec  Mgrjplo  vocuvi  filium  meum.  Et  qui- 
dem  populusquuquelsrael.cuin  vocareturex.Egyp- 
plo,  filius  dictus  est,    sicnt  scriptum  est :  Dicesquc 


173 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  V. 


174 


Moses  ait  :  et  custodiendo  quasi  pupillam  oculi  sui  A 
(Deut.  xxxn).  Hoc  est  quod  ait  :  et  portabam  eos  in 
brachiis  meis  :  per  brachianamque  fortiludinem  eo- 
rum,  qua3  facla  sunt,  miraculorum  vult  intelligi. 
Unds  Scriplura  cum  dixisset  :  Induraciique  Domi- 
nus  cor  Pharaonis  regis  JBgyplii,  el  persecutus  est 
ftlios  Israel,  continuo  subjunxit  :  Al  illi  ingressi 
erant  in  manu  excelsa  (Exod.  xiv).  Et  Psilmista  : 
El  ec/uxit  Israel,  inquit,  de  medio  ejus  in  manu  yo- 
tenti  et  brachio  excetso  tPsal.  cxxxv).  Nec  vero  abs 
re  per  nomeu  bic  Ephraim  exprimitur,  cum  ha?c 
una  tantum  tribus  fuerit  illius  populi,  sed  quia 
major  ingratitudo  trihus  illius  exstitit,  in  eo  quod 
Hieroboam  de  tribu  Ephraim  vitulos  aureos  fecit, 
recte  gravius  eadem  Iribu  denotatur,  ubicunquc 
potiora  super  ingratam  gpntem  commemorantur  *, 
beneficia  Dei.  Et  nccierunt,  inquit,  quod  curarcm 
eos.  Revera  nescierunt,  in  tantum,  ut  dum  ipse 
queedam  curationis  ligamenta,  id  est  legalia  daret 
illis  praecepta,  illi  perterriti  et  pavore  concussi,  sla- 
rent  procul  dicentes  Mosi :  Loquere  tu  nobis,  et  au- 
diemus.  Non  loquatur  nobis  Duminus,  ne  forte  mo- 
riamur.  Econtra  Moses,  ut  scirent  quod  Dominus 
non  occidere,  sed  curare  vellet  eos  :Sotile,  ait,  ti- 
mere.  Ut  enim  probartt  vos,  venit  Deus  et  ut  lerror 
illius  ac  pavor  esset  in  vobis  et  non  peccare/is  (Exod. 
xx).  Secundum  sensum  verborum  eorumdem,  quae 
tunc  lorutus  est  Uominus  sequitur  in  propheta  et 
dicit :  In  funiculis  Adam  traham  eos,  in  funiculis 
charilatU.  Cum  enimdixisset  Moses  :  Prophetamde 
gente  tua  et  de  /ratribus  tuis  sicut  me  suscilabit 
libi  Dominus  Deus  tuus,  ipsum  audies,  subjungeos  ^ 
protinus  :  U'  pelisti,  uit,  o  Domino  Deo  luo  in  Oreb, 
quando  concio  congregata  est  atque  dixisti  :  UlUa 
non  audiam  vocem  Domini  Dei  mei,  el  itjnem  hunc 
maximum  um/Jius  non  vtdebo,  ne  moriar.  Et  ait 
Dominus  :  Bene  omnia  sunt  locuti.  Prophetam  sus- 
citabo  eis  de  medio  fratrum  suorum  similem  tui, 
et  pnnam  verba  mea  in  ore  ejus,  loquetmque  ad 
eos  omnia  quse  prsecepero  ilii.  Qui  autem  verba 
ejus,  quae  loquetur  in  nomine  meo,  audire  notue- 
rit,  ego  ult^r  evistnm  (Deut.  xviii).  Den'que  sicut 
illic  in  ejusmodi  verbis,  ita  et  hic  dicendn,  in  funi- 
culis  Adam  truham  eos,  in  funiculis  charilatis,  iu- 
carnationem  unigeniti  Filii  sui  Deus  Pater  homini- 
bus  repromittit.  Quando  eaim  hoc  factum  est, 
tunc  revera  prophetam  suscitavit  Deus  hominibus  D 
de  medio  fratrum  suorum,  similem  Mosi,  id  est 
Deum  talemfactum  cui  possent  homines  loqui,  sic- 
ut  locuti  suntMosi,  cui  dixerant  :  Loquere  tu  nobis, 
et  audiemus.  Non  loquatur  v.obis  Dominus,  ne  forte 
moriamur.  Et  nunc  in  (unieulu  Adam  traxit  nos, 
utpote  factus  filius  Adam  sive  filiushominis,qui  fu- 
liiculi  sunt  charitatis.  In  eo  namque  quod  factus 
est  ex  carne  Adam  filius  hominis,  miro  modo  sibi 
nos  colligavit,  ettraxit  ad  se  in  funiculus  charitalis, 
et  ex  eo  scimus  quod  curet  nos  :  nam  eatenus  et 
nescierunt,  ait,  quod  curarem  eos.  Funiculorum  eo- 
rumdem   atlritionem   in  eo  maxime  tandem  inten- 


dit,  quod  venier.s  in  hunc  mundum  peccatum  gu- 
lae,  per  qucd  primus  homo  periit,  el  per  quod  jam 
dicti  filii  Israel  tentaverunt  Deum,  concupisceado 
eoneupiscentiam  in  deserto  (Psal.  cviu),  corrigeret 
in  electis  suis,  informando  iilos  ad  operandumci- 
bum,  qui  non  perit,  ad  manducandum  et  bibendum 
sacramentum  corporis  et  sanguinis  sui  (Joan.  vi). 
Sequitur  ergo  .'  Et  ero  eis  quasi  exaltans  jugum  su- 
per  tuuxillas  eorum,  et  derlmavi  ad  eum  ul  vesce- 
relur.  Maxillas  namque  dentes  radicati  continentur, 
et  per  eas  priinum  comminutusad  interiora  cibus 
transmittiiur.  Recte  ergo  per  maxiilas  gula  denota- 
tur,  perquamprimus.utjam  dictumest,  homo  pe- 
riit,et  perquam  filii  Israel  Deum  tentantes,  dixe- 
lunt:  Nunguid  poieril  Deus  parare  mensaminde- 
serio  (Psal.  lxxxii),  et  cseter.i  hujusmodi.  Sed  el 
cum  praesens  adesset,  diceretque  illis  :  Hoc  est  opus 
Dei,  ut  credatis  in  eum,  quem  misit  ilte.  Dixerunt 
ei  :  Quod  ergo  lu  facis  signum,  ut  videamus  et  cre- 
damus  libi  ?  Quid  operans  ?  Patres  nostri  mandu- 
caverunt  manna  in  deserto (Joan.  v)).  Hoc  nirnirum 
inlendebat,  ut  vel  eolem  modo,  quo  patres  eorum 
sine  opere  suo  panem  illum  manducaveruni,  vel 
sicut  ipse  paulo  ante  de  quinquc  panibus,etduobus 
piscibus  satiaveral  quinque  millia  hominum  (Luc. 
ix),  ita  pasceret  eos,  atque  hoc  modo  quasi  maxillis 
hiantibus  ciborum  qnam  liabebant  expromebnnt 
concupiscentiam.  Cum  ego  dicil  :  El  ero  eis  quasi 
cxaltans  jugum  super  maxillus  eorum,  et  dtclinavi 
altum  ut  vescerelur;  hic  esl  sensus  :  Et  ego  ex- 
trahens  illos  in  funiculis  Aiam,  in  funiculis  cha- 
rifalis,  sicut  jam  dictum  est,  reprim-im  atque  coer- 
cebo  in  illis  temperatum  edendi  appelentiam,  per 
quam  primus  homo  periit,  et  cui  secundum  exem- 
plum  ejus  nimium  sunt  dediti,  dicendo  illis:  Ope- 
ra  ■  ini  non  cibum  qui  perit,  et  castera  hujusmodi. 
Etenim  ego  sum  panis  vivus  qui  de  c&o  descendi 
(Joan.  vi),  quo  nimirum  descensu  dechnavit  ad  euin 
ut  vesceretur,  atque  vescendo  pane  hoc,  viveret 
auisnuis  in  fide  et  in  obedientia  bece  operans,  infi- 
delitatem  alque  inobedienli.im  caperet  in  semet- 
ipso  evadere,  per  quam  in  primo  parenle  male  co- 
medente  fuerat  mortuus.  Sequitur  :  Non  reverte- 
tur  in  terram  JEyypli,  ct  Assur  ipse  rcxejus,  quo- 
iiiam  noluerunl  converti.  Coepit  rjlailius  in  civitali- 
bus  ejus,  et  consumrt  eiectos  ejus,  el  comedet  ca- 
pita  eorum,  et  populus  meus  pendebil  ad  rediium 
mcum.  Jurjum  autem  imponelur  eis  simul,  quod  non 
auferetur.  Quando,  ut  supra  dictum  est,  in  brachiis 
suis  populum  illum  portabat  per  desertum,  etpa- 
nem,  id  est  manna,  dabat  illi  vivi  et  vivilici 
panis  figurativum,  tuac  multoties  murmurando 
contendebant  (Exod.  xvi)  dicendo  :  Conslituamus 
nobis  decem,  et  revertamur  in  .Egyptum  (Num.  xiv). 
Quando  autem  ipse  per  semetipsum  declinavit  ad 
eum,  ut  vesceretur,  quando  se  descendisse  de 
ccelo  testatus  est  punis  vivus,  ul  qui  manJucaverit 
ex  eo,  non  moriatur  (Joan.  vi),  eo  tempore  non 
erat  tumultus  iste    in   populo,  ut  constituens  sibi 


178 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


176 


ducem  in  /Egyplum    reverlcretur,  qninimo  in  ci-  A  Cumergo  dicil,  quomodo  dabo  fe,  Ephraim,  prctegam 

vitate  et  lemplo  illo  plurimum  gloriabatur  sed  ni- 

hilominua  ipseAsBur,  id  est  diaboius,  reiest  ejus. 

Quare  ?  Quoniam  nolucrutit,\i\qu\t,con  iw/.;,subaudi- 

tur,  ut  vescerenlur  pane  illo  qui,  ut  jam  dictum  est, 

declinavit,  id  est  qui  de  ccelo  descendit  ad  hoc  ut 

vcscereturopcrsrius  quisquis  operis  Dei.  Quod  au- 

tem  revera  rt-x  ejus  exlunc  sit  Assur,  id  est  diabo- 

lus,  pro   eo  quod   regem   suum,  regem  juslitiae  et 

principem   pacis    ueguvit  et  blasphemavit,  et  ad 

eum  noluit  converti,    claruit  ex  Bubsequenlibus. 

Ccepit   enim,    inquit,    gladiui  in   civilatibus  ejus. 

videlicet    quando    populus    ille  Homano  exercitu 

circumdatus    est.   Miro  namque  mo-lo,    antequam 

75  bostilibus  machinis  muri  deforis  pulsarentur, 


tc  Israel,  subauditur,  qui  protegi  non  mereris,  sta- 
timque  merilam  subjungit  sententiam  dicens:  Sicut 
Adama  ponam  tc,  ul  Seboiin,  tautam  illi  populo  com- 
minatur  ivpulsam.ut  ne  reiiquiae  quidemexeo  de- 
beant  salvuri.Hoe  dicto,con!estim  quasi  dolore  cor- 
dis  laclus  intrinsecus,  nimiam  ipse  sui  severitatem 
censct  esse  juuicii,  et  dii.it:  Couversum  ett  in  me  c^r 
meum,  pariler  conlurbaia  etl  pcenitudo  tnca.  Et  est 
sensus  :  Statim  utloeutus  sum  adversum  te  mulum 
et  crudelum  protuli  sententiam,  tetigit  me  pietas 
vincente  misericordia,  veluti  austeritatem  jodicia 
pietas  mitigat  Patris.  Non  jaaam,  ait,  furorem 
\rx  mese ;  non  eonvertar  ul  disperdatn  E/ihraim.  sub- 
auditur,  eo  modoquo  disperditi  Adumaet  Seboim, 


intusseditiosorum  gladiisinnumeramiserabiliusci-  .,  nullis  reliquiis  earum  reservatis.  Non  ita  convertar, 

vium  corpora  necabantur,  sicutmira  et  cunctis  sae- 

culis  pervulgata  Hierosolymitani  excidii  tragccdia 

Josephodescribente  testatur.  Recteergo  ei  veraciter 

dictum,    cwfjit     yladius    in    civitatibus   ejus,   quia 

prius  vastaviteos  inlus  gladiu3,  quampavor  loris  ex 

hostiumpraosentia  clausis  incuteretur.  Quod  sequi- 

tur  dicens  :  Et   consumet  electos  ejux,  et  eomedel 

capita  eorum,  id  est  ac  si  dicut,  quia  destruet  non 

solumducesautprincipes,  sed  et  omnem  principa- 

tum  eorum,  secundum  Daniilisquoqce  propheliam. 

qui  cum  dixisset :  Et  post  hebdumadas  sexayima  oc- 

cidetur  Chrislus,  et  non  eiit  ci  populus  qui  eum  ne- 

aaturus  est,  prosecutus  est  ila  dicens  :  Et  civitatem 

ei  s ■mciuurium  dissipabil  populus  cum  duce  veniuro; 

ei  linisejus  vasli<as,  etpostfinem  bellislatuia  deso- 


non  ita  inutuborub  insita  mibi  clementia  ul  taliler 
compleam  lurorem  mium,  quonium  Deusego  etncn 
h.  mu  in  mcdio  tui  sanctus.  Homo  dutn  irascitur, 
Rccepta  injuiiaprclunde  laesus.eo  tolus  intendit  ut 
viudiclam  exigat.et  de  pceuis  sulieturejus  qui  laesit, 
necenim  pcenitentiam.sedsolam.utjain  dictuinest, 
quaeritvindictum.  fc'o/0  uutem  Drus  sum  in  tnedio  lui 
sanclus,  nor.  pro  lurore  vindidam  aut  pcenam,  sed 
pio  miseiicordia  piceatorura  desiderans  pceniten- 
tiam.  Aon  ergo  ingrediar  civitatem.  Id  est  non  in- 
discrele  percutiam  ad  moduin  hominis  qui  cum 
iratus,  ut  saqie  dictum  est,  offcnsam  irruperit  civi- 
tatcm,  turorc  ardens  nullain  eetatum  autordinum 
sive  conditionum  habet  discreiionem,  omnes  pari- 
ter  invoivens,  universos  indiscreie  percutieus.  et 


latio.  l.t  defieiet   hoslia  el  sucriftcium,  el  in  lemplo       iugientes  insequens  et  obviantes  jugulans.  Secun- 


eril  ubominutio  desolationis,  ei  usque  aa  consummu- 
tionem  el  fin-m  perseverabil  desolatio  (Dan.  ix).Cum 
autem,  ut  ait  \We.et  non  crit  ei populus,  qui  eum  ne- 
galurus  esl,  Jurisi  cum  Christo  nihil  habeant, 
Christum  autem  se  expectare  conteudunl.  Iloe  est 
quod  priEsenti  loconunc  dicit ;  et  populus  meus  pen- 
debit  ad  reditum  meum.  Pcndent  er.im  nuno  inter 
utrumque,  utpole  nequc  Deum  patrum  suorum  ha- 
bentes,  neque  idola  colentes,  sicut  quondam  Baal, 
et  vitulos  coluerunt.  Et  redibit  quidem  Christus  ad 
eos,  ita  ut  reliquix  salvx  fianl  (Fiom.  ix),  sed  inte- 
rim  eis  qui  non  creduntjiif/ioi  impositum  est,  quud 
non  auferetur,  jugumpeccati  etjugum  captivitatis, 
quaui  omnes  gentes  captivi  ducli  sunt.  Iloc  inten- 


dum  bunc  sensum  dicit  et  Apostolus:  ifunquid  rc- 
pulit  Deus  popidum  suum  ?  .-ftisit.  Namet  ego  Israe- 
lita  sum  c.v  scmine  Abraham,  ile  tribu  Benjamin. 
Non  repulit  Deus  ptcbem  suum,  qumn  prxcivii.  Et 
subinde  :  Quid  dicit  Helix responsum  dioinum  1  Ite- 
liqui  mihiseplem  tmllia  virorum,  qui  non  curvave- 
ruiit  genua  ante  Baal.  Sic  ergo  el  in  hoc  tempore  re- 
liquix  secundum  elcclionem  graliv  salvse  factx  sunt 
[Ritn.  xi).  Non  ergo  Deus  u-enli  iratus  est,  std  incre- 
dulitati,  quia  non  6ic  iratus  est  ut  nullas  ex  illo 
populo  suoreliquias,siconvertantur,suscipe.revelit: 
non,  inqnam,  idcirco  Juda;us  quisquam  repellitur, 
quia  gens  Juriaica  Christum  occidit ;  sed  qui  Chri- 
siuin  negat,  sive  Judaeus  sive  gentilis,  ipsemetsese 


densac  prospiciens,  ut  vxdbWctireliquiae  salvas  fiani ,  D  iacit  in  sua  persona  repeili.  Unde  loco  supra  me- 

coatinuo  dicit  :  Quomodo  dabo  tc,  Ephraim,  prote- 

gam  te,  lsrael  ?  Quomododubo  te  ?  Sicut  Adatn  ponam 

te,  utScboim.  Convcrsum  esl  in  tna  cormeum,  pari- 

ttr  conturbila  esl  pasnitudo  mea.  Xon  faciam  furo- 

rem  irx  mese,  non  convertar  ul  disperdam  Ephraim, 

qnoniatn  Dcus  ego,  et  non  homo  in  medio  tuisanctus. 

Notum  est  Adama  et  Seboim  civitates  fuisse  Sodo- 

morum.Quinque  namque  civitates  fuerunt,Sodoma 

et  Gomorrha,  Adama,  et   Seboim,  et  Bulla,  quae  et 

Secor  tfienes.  xivi.    Unde   et  ipsa  regio  Pentapolis 

riicta  est.  Illoe  civitates  per  ignem  et  sulpburem  ila 

subversac  sunt.ut  nullie  ex  eis  reliquiaj  superessent. 


morato,  cuni  dixisset  Daniel  :  El  post  hebdomadas 
sexaginla  occidelur  ChriMus,  subjungens  :  Et  mm 
erii  ei  populus,  ait,  qui  eum  negalurus  cst.^on  dixit, 
non  erit  ejus  populus  qui  eum  occisurus  est,  sed 
qui  eum  negalurus  est.  Nam  occisio  Christi  occiso- 
ribus  sine  dubio  donatur,  secundum  ipsius  precem 
dicentis  :  Pater,  dimille  illis,  non  enim  sciunt  qwd 
faciunt  (Luc.  xm)  ;  negationis  autem  perlinacia 
damnatur,  nullamque  veniam  ineretur.  Iiaquenon 
ut  Adama  el  Seboan,  quaruin  corooraie  incendiurn 
nullusevasit  inhabitantium,  posuit  Deus  illum  po- 
pulumsuum.quia  corporali  excidio  multisuperfue- 


177  COMMENT.  )N  XII  PK.OPH. 

runt,  et  reliquiiB  exillissubverterentur  cum  intra-  A 
veril plenitudogpntium,n\si  sponlesuai,n\s\  gratuita 
misericordia  lurorem  irae  9uae  repressisset,  justo 
valde  judicio,  sieut  Ailama  et  sicut  Seboim,  nullis 
reservatis  reliquiis,  perdidisset.  Unde  et  Isaias  lo- 
quitur  :  Nisi  Dominusexercituumreliquissetnobis 
semen,  qnasi Sodomn  fuissemns.etqunsi  Gomorrha 
similes  essemus  (l*a.  i).  Sequitur  :  Post  Dominum 
ambulabunt  quasileo  rugietquia  i/iserugietet /or- 
miilabunt  filiimaris,et  avolabunt  quasi  avis  ex /£• 
gy/ito,quasicolumbadeterra.\ssyriorum  Etcollo- 
caboeos  in  donubus  suis,dicit  A/mw/s. Idcirm.ait, 
//ozlomnino/7is£>m/am,quia^os/  Z>oz/!/zu*m, reliquioe 
am/>///a6M/tf,idestcredentinChristum.EtenimChri- 
stus  abcisintempore  beneplacilo  cognosceluret  ti- 
mebitursicutexsuo  rugitu  leocognoscituret  formi-  B 
d atur.lpseenim  oi/ast/e orugiet,  inquit.  Hocipsum, 
non9emelconteiitus,repetiietdicit,^um/'/)«(,r//pipr, 
r^/orzzi  i//af)/<zjf/T/itmaris.DominusnosterJesus;chri- 
stusquasi  leo  rugiit,  quando  infernum  contrivitet 
mortem  vicit,spcundum  prophetiam  Jacobdieentis: 
Catulus  leonis  Juda  ;  ad  /irxdum,filimi,aseendhti. 
Requiescensacrubuisti.  ut  leo,  et  quasi  'eosna.  Quis 
suscitabit  eum  ?  (Gtn.xut.)  Itaque  post  Dominum 
rugientem,quemadmodum  rugitleo,  ambulabunt  et 
formidabunt,  id  est  in  Christum  devicta  morte  et 
spoliatis  inferis  glorificatum  credmt^c-jusque  vesti- 
gia  sequentur,  et  in  timore  illi  subdili  erunt.  Sed 
quinam  sunt,  qui  ita  post  Dominum  ambulabunt  et 
ita  formidnbunt  ?  Fitii  mans,  inquit.Non  dixit  filii 
Ephraim  sivefilii  Israel.quibus  supradixerat :  Quo-  Q 
tnododabo te , E phraint  ? Proligam  te,  israell Filii 
maris, in<|uit,idest,quicunque  crediderintet  bapti- 
zatifuerint.  Morituru9  enim  erat  Jesus  non  tnntum 
prn  qente,  sive  pro  reliquiis  gentis.sez/  utfilios  Dei 
quiTGerantdispersi,  congregaret  in  unum{Joan. 
xi).Beneergomagisuniversalii3nuntialionedixit,y?/ij 
maris,  id  est  lilii  baptismi,  filii  gratiae  regenerantis, 
qnacunque  ex  gente  sive  natione  sint.  Reliquia?  fi- 
liorum  cumistis^osf  Dominum  ambulabunt et /or- 
midabunt,  et  ita  qui  dispersi '  erant  lilii  Deicozz^re- 
gabuntur  in  unum.  Istam  unitatis  ejrum  congrega- 
tionem  propheta  pulcherrime  exornat,  cum  dicit  : 
Etavotabuntquasiavisex/Egyiito,  etquasicolum- 
ba  de  terra  Assyriorum,  etcullocabo  eos  in  domibus 


MIN.  —  IN  03EE  LIB.  V. 


178 


suis,  dicit Dominus.  /E.-yptussiveterraAssyricrum 
mundns  iste  est  omnibus  errantibus  et  principem 
hujus  mundi  sectantibus,  qui  intelligiturper  Assur- 
Pulchre  namque  quasi  avis  avolare  dicitur,  qui  ter- 
renascupiditates  relinquendo  coelestem  gratiam  se- 
quuntur,  et  sic  evadunt  ut  vestigia  culp.e  nulla  in 
eis  inveniat  insecutor  diabolus,sicul  avolatusavium 
vestigia  nullasupersunt,dum  liberis  per  aerapennis 
ferunlur.  Nec  vero  contentus  dixisse  nomine  gene- 
ra\\,etavnlabuntqua$iavis,  sed  continuospecialiter 
expriuiit  ejus  avis  similitudinem,  cui  competenter 
assimiletur  gratia  coelestis,  dicendo  :  Etqnasi  co- 
lumba  de  terra  Assyriorum.Columba  namque  ma- 
xime  pro  eo  quod  in  hac  specio  Spiritus  sanctus 


euper  Dominum  nostrum  cum  baptizaretur  appa- 
ruit  (Malth.  m),  regenerantem  ejusdem  Spiritus 
sancti  gratiam  significat,  cujus  utique  sacramentis 
vivificati.avolavimus  ex  .Egypto  et  de  terra  Assyrio- 
rum.idestde  ignorantiae  tenebriset  deterrenarum 
afiectibuscupiditatum.Etsicavolantes  collncaboeos 
in  domibus  suis,  dicit  Dowinus.  In  domibus  suis, 
id  est  in  mansionihus  sibi  propparatis.  Nam  ab  ori- 
gine  mundi,qi;andocreatishominibus  primisbene- 
dixit  illis  et  ait :  Crescile  et  multiplicamini,  et  re- 
plete  terram  (Gen.  1),  praeparavit  illis  domos  sive 
mansiones  aeternos,  de  quibus  cnnlinuo  morituru9 
dixit  :  In  domo  Patris  mei,  mulix  mansiones  sunt 
(Joan.  xiv),  et  in  novissirr.o  die  diclurus  est  :  Ve- 
nite,  benedicti  Patris  mei ;  percipile  paratum  vobis 
reynum  a  constilutwne  mundi  (Malth.  xxv).  Se- 
quitur  : 

Cap.  XII.  —  Circumdedil  me  in  negatione 
E/jhraim,tt indolo domus  hrael.J  udasaulem  teslis 
descendit  cum  eo  suo,  et  cum  sanclis  fideVs. 
Ephraim  pascit  ventum  etsequitur  x<ilum .  Tota  die 
mendaciumet vaslitatem  multi/ilicat,  et  fadus  cum 
Assynis  iniit.etoleum  in/Egypto /evebat.  Quinta 
jam  declamatione  peccato  populi  sese  justificarevo- 
lentissermo  propheticus  accusat,  et  ante  tribunal 
suumreum  addieitmajestas.cujusmanusnonestqui 
effugiat,  si  judicio  cum  hominibus  contendat. Cir- 
cumdebit  me,  ait,  in  nega/ione  E/ihraim,  et  in 
dolo  domus  Israel.  Secundum  evidentem  littero 
snnum  ad  illa  tempora  lectorem  miitit,  qumdo, 
ut  ssepe  jam  dictum  est,  Hieroboam,  qui  erat 
de  tribu  Ephraim,  vitulos  aureos  fecit  (i///  Heg. 
xn).  Tunc  enim  et  ipse  in  negntione,  et  domus 
Israel  in  dolo  Deum  circunuledit,  quando  ejus- 
modi  consilium  excogilavit.tam  ipse,  quam  domus 
Israel,  quatenus  depellerenl  a  se  domum  David.lbi 
rpvera  dolus  exstitit,  qui  non  per  ignorantiam,  sed 
per  malitiarn,  Israel  peccavit  ;  ibi  manifeste  Deum 
negavit,  qui  eduxit  Israel  de  terra  jEgypti,  quando 
et  hoc  nomen  et  hoc  opus  vitulis  illis  ascripsit  di- 
cendo,  hti  sunt  dii  tui,  lsrael,qui  te  eduxerunt  de 
terra  /Egypti  (ibid.)Sed  nunquid  is,qui  haecloqui- 
tur  solos  in  isto  propheta  vitulos  attendit,  quos 
illo  lempore  fecerat  Ephraim,  et  non  magisillos  vi- 
tulos  multos  et  tauros,  de  quibu9  in  alio  Propheta 
jam  dixerat:  Circumdederunt  mevitidi  mtillijauri 
pingues  obsederunt  mel  (Psal.  xxi.)  Ergo  ad  illa 
magistemporaprospicientem  spirilum  prophcticum 
sequamur,  quando  peccatum  illius  Ephraim  qui 
tunc  negavit  David,  imo  Dominum  ip9um  in  David, 
ad  quem  promissio  facla  fuerat,dicendo,  Quxnobis 
pars  in  David,  aut  qux  hsereditas  in  filio  Isai 
[III  Reg.  xu),  sic  imitati  sunt  dcsertores  Filii  Dei, 
filii  David,  ut  circumdarent  eum  dicentes  :  Quous- 
que  an imam  nostram  tollisl  Situ  es  Christtts  dicno- 
bispalam(Joan.  x).  Tunc  enim  in  negatione  cir- 
cumderunt  eum,  et  haec  dixerunt  ei,  quia  profecto 
talis  eorumintentio  luit  ut  confitentem  seesse  Chri- 
stum  accusarent  eum  et  negarent,  quod  et  fecerunt 


179 


RCPERTI  ABBATIS  TITIIENSIS. 


180 


aute  fuciem  Pilaii    Iieni,  quando  miserunt  a  1  euon  A  stttatem    utiqoe    mulliplicaveruut,     id    esi    mul- 


quosdam  ex  Plsarisais  cum  Rerodianis  dieentes  : 
Magister,scltnus  qwa  verax  es,  et  viam  Dei  in  veri- 
tatedoces;  dicergonobis:  Licitcensum  dare  Csesai i, 
an  7ion  ?(  Vatth. xxil).  Tunc  ntique  in  dolo  circuni- 
dedit  euin  domus Israel ;  quippe  qui  consiliux  iuie- 
rant  ul  caperent  euin  in  sermone.  IIa?c  et  his  simi- 
l'a  facturos  sive  dicturos  hasredes  peccati  illms 
Ephraim  sive  Israel,  qui  recessit  a  domo  David,ve- 
raciter  nunc  dicit  :  Circumdedit  me  in  negatione 
Ephraim,  et  in  dolo  domu*  Israel.  Porro.hisquiil- 
lum  susceperunt  et  confessi  sunt,  seeundura  prae- 
sentem  Petri  et  Aposloli  confessionem  dicenti*  :J'u 
esChristusFilius  t  eivivi(Matth.  xvi),  congruit  il- 
lud  qunrl  protinus  dicit :  Judas  nutem  testts  descen- 


tiplicem  suis  urbibus  eversionem  comparave- 
ruiit.  Quomodo  autom  ille  talis  Ephraim,  id 
7  7  est  j.opulus  de^ertor  veri  David  fwlus  cum 
Assyrih  iniit,  et  oleum  tn  ^Egyptum  fcrebat,  nisi 
mahgnorum  spirituum  voluniatem  faciendo,  et  im- 
perio  mundi  bujus  male  adulando.  ita  utdiceret  : 
ISonhabemusregemnisi Csesarem?(Joan.xix  )uleum 
namque  interdum  adulationis  sijjnifieat  suavilatem 
ut  illic  :  Oleumautem  peccatorisnon  impinguet  ca- 
put  n.cum(Psal.c\i,  id  esl,  adulatiocujusquam  non 
delectabit  meutem  meam.  Etquidem  ille,  diccndo- 
Aon  habemusregcm.nisi  Csesarem.ct  si  httncdimit- 
tis,  norits  anticus  Cscsarts,  et  csetera  Lujusmodi, 
oleum  in  JCiyptum  lerebat,  sed  nec  saltem  ad  tpm- 


dit  cum  Deo  suo,  et  cum  sanclis  /?</eZ/s.Judas  nam- R  pus  illis  /Egyptiis.id  est  geniilibus  piiucipibus  Ro- 


que  confessio  interpretatur,  et  idcirco  eoufessores 
virtutis  universi  recte  hoc  nomine  signilieautur.Et 
natanda  diligenter  hrec  oppositio,  Ephrann  in  nc- 
gatione  Dominura  circurndedit :  Judas  nutern  hoc 
ipsum,  quod  est  Judas,  id  est  in  confessione  esi, 
testis  cum  Dco  suo  descendit.  Nimirum  negatio  et 
Judas,  id  esl  confessio,  contraria  sunt ;  itern,  cir- 
cumdare  Uominum,  et  descendere  cum  Domino, 
contraria  sunt.  Nihil  verius  hoc  pr«conio  prophe- 
tali.  Qui  enim  in  negatione  Dominum  circumdat, 
contra  Dominum  superbit,et  superbiendo  incidit  in 
judicium  diaboli  :  et  econtra,  qui  confitctur  Ui>mi- 
num  Filium  Dei  in  humilitate  Filii  hominis  confi- 
tendo  descendit.undeet meretur exslta.ri.lste  Judas 


manis  acceptum  fuil.  Nam  pro  suavitate  talis  olel 
nullam  socielatis  gratiam,  imo  magnam  eversionis 
suae  pcenam  consecuii  sunt.  Sequitur  :  Jttdicium 
enim  Uumini  cum  Juda,  ct  visitatio  super  Jacob. 
Juxla  viase/uset  /uxtaadinventionese/usreddelei. 
Jn  ulcrosupplantavil  fratremsuu».  ,et  >n  /ortiludme 
sua  directus  est  curn  angelo.et  invaluit  ad  angelum, 
et  eonfortatusest;flevi'  et  rogaviteum.  Dixerat  Do- 
minus:  Circumdeditmein  neijattone E phraim ,et  in 
dolu  doinus  lsrael,Judas  autem  testtsdescenditcum 
Deo  suo.  et  cum  sanclis  fidelis  ;  nunc,  quasiquaerat 
aliquis  qua?  causajurgii  fuerit  Ephraim  ut  negaret, 
quae  causa  domui  Israel  ut  idolum  e\cogitaret,cum 
Judas  econtra  testis  fidelis  cum  Deo  suo  descende- 


recle  dicitur  testis,  non    qu aliscunque,  sed  fidehs,  Q,  ret,sul  jungit  ipse  prophetadicens  in  sua  persona  : 


videlicet  ex  oppostto  domus  Israel  quae  Doininum 
in  dolo  circumdedit.  Uolusnamque  et  iidHiitas  con- 
traria  sunt.  Gonfessor  igitur  ettestisfideliscum  Deo 
suo,  et  cum  sanctis  descendit.  Exerapli  jiratia, 
quando  unus  ex  illis.  qui  venit  in  testimoninm,  ut 
testtmonium  perhiberet  de  hunine,  cunfessus  cst  et 
non  negavit,  etconfessusest,Quia  non  svm  ego  Chri- 
stus(Joan.  i).  ltem  :  Quipost  me  venlurusest,  ait, 
ante  me  faclus  est.t/uia  prior  me  erat ,et  de plenitu- 
dine  ejus  nos  omnes accepimus  [ibid.).  Hocmodoni- 
roirumomnes  sanctidescendunt,  et  cumillisomnis 
confessor  et  testis  fidelis  descendit  confitendoscili- 
cetquod  ille  prior  omnibus  exstiterit,et  quodde  ple- 
nitudineejusomnesipsi  acceperunt.Econtrasuperbi 
omnes,  qualeserant  illotemporeScribaeetPharisaei, 
lolluntur  in  sublime.unde  et  facti  suni  s\cul/,ulvis, 
quernprojicit  ventusafacieterrx [Psal.i).  Aitergo: 
Ephraim /jascil ventum .et sequitur sestum.  Ventum 
namquepascere,et-tsuperbiaespirituinflari;sequive- 
ro»slum,luxuriacorru.T:pi,quoepeccata  vel  vitiacon- 
sequentia  sunt,  ita  ut  cum  superbia  spiritum  erexe- 
rit.carnemquoquecorrumpat  spirilus  fornicationis. 
Quod  iiem  sequilur:  Totadie mendacium  etvastita- 
tem  w»i(7i)(//t:a/,qu*mveracitereisdemcongruat,pa- 
lam  estqui  totail:e,idestperlinaciter,fingendomen- 
dacium  vanumquelimorem.acdicendo  :Sidimitti- 
museumsic,omnescredentineum,  et vement Rorna- 
ni,el  tollent  noslrurti  locuin  et  gentem  [Joan  .xi)  —  va- 


Judicium  enim  Domini curn  Juda,et  iisilatiosu/ier 
Jacob.  Et  est  sensus  :  Idcirco  Dominum  circumde- 
derunt  negantes  et  in  dolo  loquentes,  quia  Dominus 
ipse.judicium  posuit  cum  Juda,  et  visitationemegit 
super  Jacob.discernendo  videlicet  et  discernendum 
esse  docendo,  quiuam  sint  veraciter  Judaai,  et  qui 
econtra  Judseos  se esse  dicanl  cum  non  sint,  sed  sint 
in  Synagoga  Satar.se  [Apoc.  ni).  Qui,  inquam,  sint 
veraciter  Jacob,  et  qui  econtra  Jacob  sivelsrael  se 
ssse  dicant  eum  non  sint,  sed  sint  Esau.Tale  nam- 
que  judicium  cum  Juda  talem  visitationem  adve- 
niens  Duminus  nosler  exercuit  super  Jacob.ut  non 
eos  repulare  velit  Judaeos,  sive  fihos  Jacob,  pro  eo 
quod  sunt  filii  carnis,  nisi  sint  etiam  filii  promis- 
sionis  vcl  lidei.  Unde  et  Apostolus  dicit  :  Non 
enim  omnes,  qui  sunl  Israel,  hi  sunt  Israelttse, 
neque  quia  semen  sun  t  Abrahx,omnesfiliiDei,sedtn 
lsaac  vocabitur  tibi  semen,idesl,no'i qui filii carnis, 
hi  filii  Dei,  scd qui  filii sunl promissionis.xstiman- 
lur  in  semine  (Rom.  ix).  Denique  quod  nihil  prosit 
esse  filios  carnis,  qui  non  sunt  filii  prornissionis, 
justissima  conlirmat  sententia,  cum  dicit  :  Juxta 
vias  ejus.et  juxto  adinven/iones  ejus  reddet  ei.  Cui 
ei  ?  Nimirum  ei,  qui  cum  deberet  esse  Jacob  sive 
Judas  testis  fidelis.factusest  Ephraim,  quirecessit 
inliileliter  a  domo  David,  imo  et  Chanaam  dici  me- 
retur,  sicut  habemus  in  sequentibus.  Cum  ergo 
dicit  :  Juxta  vias  ejus,  et  juxta  adinventiones  ejus 


COMMENT.  I.N  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  OSEE  LIB.  V. 


181 

reddel  ei,  Bubintelligendum  est,  «eque  ut  gentili.  A 
lra  enim  et  indigitatio,  inquit  Apostrilus,  tribulatio 
el  augitslia  in  omnem  animum  hominis  operantis  ma- 
lum,  Judxi  primum,  et  Grscci.  Non  est  enim  persona- 
rum  aeceptio  apud  Deum  (Rom.  n).  Veritatem  judi- 
cis  sive  veram  sentenliam  judiois  diseernentis,quis 
vere  Jacob  dicaturetsit,verbis  istis  breviter  delinit : 
In  utero  supplanlavit  fratrem  suum,  et  in  fortiludine 
saa  directus  esl  rumangelo,el  invatuit  ad  angelum  et 
confortatus  esl ;  flevit  rt  rogavil  eum.  Cum  enim  hsec 
dicit,  valde  subtiliter  exigit  ut  similiter  faciat  qut- 
cunque  hoc  astruere  vult,  quod  ex  Jacob  sit.  Et 
hoc  declamat,  quod  populus  ille  veraciter  Jacob  di- 
catur  et  sit,  qui  similiter  agit.  In  utero,  inquit, 
supplantavit  fratrem  snum.  unde  dictus  est  Jacob 
(Gcn.  xxv),  id  est  supplantator.  Er^ro  qui  vult  ven-  ^ 
citer  dici  vel  esse  Jacoli  in  hujus  vitae  angustiis, 
coaQigit  sensu  veritaiis  contra  populum  istum  qui 
cum  sit  crudelilate  rufus,  cupiditate  terrenus,  ir.o- 
ribus  hispidus,  Deum  sibi  arrogat,  cum  Dei  Filium 
non  habeat,  et  pugnando  usque  ad  victoriam  tollat 
ejus  primogenita.  Item,  et  in  fortiiudinesua,\n(\u\l, 
direclus  est  cum  angels,  ct  invaluit  ad  angelum,  et 
confortatus  est ;  et  flevit  el  rogavit  eum.  Notam  histo- 
riatn  contingit,  videlicet  cum  Jacob  revertereiurde 
Mesopotamia,  traductisque  omnibus  quse  ad  sc  per- 
tinebant,  trans  vadum  Jacob  remansisset  solus  : 
Ecce  vir  luctabatur  cum  eo  u<quemane.  Qui  cnmvi- 
deret  quod  eum  superare  non  posset,  dixit  ad  eum: 
Dimitte  me,  jam  enim  ascendit  aurora.  Respondil  : 
Non  dimittam  te,  nisi  benedixeris  milii.  Et  benedixil  _ 
ei  in  eodem  loco  (Gen.  xxm).  Ergo  et  qui  non  solum 
Jncob,  verurn  etiam  Israel  veraciter  dici  vel  esse 
vull,  similiter  in  fortitudine  sua,  id  est  in  flde  sua, 
dirigatur  cum  Christo  magni  consilii  angelo,  et  in- 
valescal  ad  angelum  bunc,  videlicet  etagendo  poeni- 
tentiam,  et  faciendo  dignum  prenitectiae  fructum. 
Nim  quod  ait,  et  confortulus  est,  subjungens,  flevit 
et  rogavit  eum,  recte  dicas  de  fortitudine  pceniten- 
tium  ;  quia  revera  fon.es  sunt  flendo  instanter,  et 
rogando  perseveranter  remissionem  peccatorum, 
juxtaillud  :  .4  diebus  autemjoaivns  regnum  cxlorum 
vim  patitur,  el  violenti  diripiunt  illud  (Malth.  xi). 
Qui.-quis  taliter  imilatur  patrem  Jacob,  qni  cum 
angelo  luctatus  estettanquam  victorbenedictionem 
exegit  ab  eo,  hic  nimirum  quarunque  ex  gente  vel 
nalione  sit,  vere  est  jam  Jacob,  et  dici  meretur  0 
Israel.  Addit  adhuc  :  In  Bclhel  invenit  eum,  et  ibi  lo- 
cutus  est  nobUcum,  el  Dominus  Deus  exerjtuum,  Do- 
minus  memoriale  ejus.  Patenter  hic  angelum,  cum 
quo  directus  est.sive  luctatus  ille  patriarcha  Jaeob, 
ipsum  asserit  fuisse  Uominum,  dicendo:  J»  Bcthel 
invenit  eum,  el  Dominus  Deus  exercituum,  Dominus 
memoriale  ejus.  Nam  eara  ijuem  superius  invenerat 
in  Bethel,  ipsum  fuisse  Donianm  Scriptura  tcstis 
est.  Sic  enim  scriptum  est:  Viditque  iu  snmnis  sca- 
lam  slantem  super  lerram  et  racumen  illius  tangens 
carlum,  angtlos  quoque  Dei  ascendenles  et  descenden- 
les  per  eam,  et  Dominum  innixum   scalx,   dicentem 


182 


sibi :  Ego  sum  Dominus  Deus  Abraham  Patris  tui,  tt 
Deus  lsaac  (Gen.  xxvm).  In  Bnthel  ergo  invenit  eum 
scilicet  angelum,  cum  quu  luclaus  est  postmoducn, 
qui  et  dixit  ei  :  Quoniam  si  conlra  Dea'n  fortis  fui- 
sti,  quantu  magis  contra  homines  prxualebtx  ?  (Gen. 
xxxn.)  lnteipretitur  autem  Bellud  domui  Dei.Ergoel 
quisquis  invalescere  cupitad  illum  talem  angelum, 
ut  Uetibus  tanquam  victor  obtineal  remissuinpm 
peccatorum,  in  Bethel  quaarat  ut  inveniat  eum,  id 
est  in  domo  Dei,  quae  est  Ecclesia.  Nam  extra  istam 
Dei  domum  nullus  est  locus  in  quo  inveniat  quis 
eum,  vel  in  quo  suum  cuiquam  impertiatur  allo- 
quium.  Unde  nunc  ait :  Et  tbi  locutus  est  nt>bi>cum. 
Quis  vel  quantus  istesit  i|uem  vel  tunc  ille  Jacob  ia 
Bethel  inveneri!,  vel  nuuc  inveniredebeat  in  domo 
Dei,  quisquis  ejusdem  Jacob  sive  Israel  semen  ve- 
raciter  meretur  nuncupari,  raanitestius  exprimit 
cum  protinus  dicit :  Et  Dominus  Deus  exercituum, 
Dominus  memonale  ejus.  Nam  revera  hic  magni 
consilii  Angelus  Dominus  est,  Deus  e9l.  Dominus, 
inquam,  Deus  exercituum, omnium  videlicet  Creator 
et  rex  angelorum,  et  omnium  electorum  hominum. 
Et  hoc  nomen,  quod  eslDominus,  ita  estmemoriale 
ejus  sicut  et  Dei  Patrisejus.  Nemo  enim  in  Spiritu 
Uei  loquens,  diflitetur  aut  obliviscilur  ;  sed  memo- 
riter  tenetet  78  dicit,  Dominus  Dcus.  Nunc  ad  audito- 
rem  propheta  sese  convertit,  dicitque  ci  :  £/  tu  ad 
Dominum  Deum  tuum  convtrleris  ;  misericordiam  et 
judicium  cuslodi,  tt  spera  in  Deo  tuo  semper.  Cum 
dicit  c</u,subintelligendume9tquemadmodumille, 
sive  secundum  exemplum  illius.Et  quemadmodum 
tunc  ille  Jacob  ad  Dominum  Deum  suum  conversus 
est.  quomodo  misericordiam  et  judicium  custodi- 
vit,  et  speravit  in  Deo  suo  semper?  Nimirum  cum 
peregrinaretur,  fratrem  suum  Esau  fugitans,  qui 
jam  non  peregrinus,  sed  praepotens  factus  erat,  ac- 
cipiendo  uxore9  de  filiabus  Chanaan,  inter  quas 
Isaac  pater  suus  habitabat,  tunc  omni  humano  so- 
latiodestitutus,flendo,ut  jam  dictumest.et  rogando 
convertit  se  ad  Dominum  Deum  suum,  invaluitque 
ad  an^elum,  confortatus  cum  Qebili  oratione  hac  : 
Deus  patris  mei  Abraham,  el  Deus  patris  mei  lsaac, 
Domine,  lu  dixisti  mihi :  Revertere  in  lerram  tuam, 
et  in  locum  naiivitatis  luxel  benrfaciam  tibi ;  minor 
sum  cunclis  miserationibus  tuis,  et  veritale  quam  ex- 
plesti  servo  tuo ;  in  baculo  tneo  Iransivi  Jordanem 
istum,  et  nunc  cum  duabus  turmis  regredior.  Erue 
me  de  manu  fratris  mei  Esau,  quia  valde  eum  timeo 
(Gen.  xxxu).  Ita  ergo  et  tu.  quoties  te  persequitur 
E?au,id  estquilibetfraterfalsus  cujuscunqueexem- 
plum  fuit  Esau,  imo  etquotif  s  spiritum  tuum  caro 
tuapersequitur.converteread  DominumDeum  tuum, 
et  ora  eum  atque  ut  exaudiri  mereari9  rogando 
fortiter,  sicut  ille  in  forlttudine  sua  cum  angelo  di- 
reclus  esl,  persevpranler  esto  fortis,  quemadmodum 
ille  cum  dixit :  Non  d'miitum  te,  nisi  bevedix>ris 
mihi.  Miserirordiam  <t  juduium  ille  cuslodivit,  vi- 
delicet  ambulando  in  viis  Domini.  Num  universae 
vioe  Domini  misericordia  et  jndicium    (Ptal.    xxiv), 


183 


HUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


184 


sivi^  misericordia  et  veritas.  Proindeet  meritospe-  A  mine  Chanaan  denolaverit,  subjungendo  :  Et  dixit 


ravit  in  Domino  Deo  suo  semper,  id  est  in  omni 
bus  advursis  qu;e  multa  passus  est,  nec  spn  sua 
frustratus  est.  Nam  et  de  manu  Esau  quem  time- 
bat  eruit  eum  Dominus,  et  tamiem  post  dies  pere- 
giinationis  suae  pluriruos,  post  annnsvilae  su;e  c\\\, 
visa  rursus  Facie  filii  sui  Jose,)h,  eonsolaius  est  se- 
melipsum,  dicens  quod  jam  lcetus  moriturus  esset 
(Gen.  xlv).  Hujusmudi  judicium  cum  Juda,  et  haec 
visitatio  super  Jucob,  ut  quisque  secundum  haec 
exempla  vivit  patris  illius,  ille  aunlaxat  dicaturet 
sit  Judaeus,  ille  Jacob,  iino  et  Israel  vere  vocetur. 
Quid  conlra  is.  qui  cum  sit  fidei  vel  meritis  ejus- 
dem  p.itris  contrarius,  in  sola  carne  Jacob  sive  in 
carnali  tantuin  Judaismo  gloriatnr?  Audi  quod  se- 
quitur:  Chanaan  at  in  manu  ejus  statera  dolusa,ca- 
lumniam  dilexit.^Wrx  et  condigna  secundum  cujus- 
quemeritanominumsive  appellutionum  positio.imo 
oppositio.illiquisecundumexeinplum  patrisjamdicti 
infortitudinesuadirigiturcumangeloetinvalescilad 
angelum,  rccte  dicitur,  nequaquam  Jacob  uppcllabi- 
tur  nomcn  tuum,  sed  Israel  ;quunium  si  conlra Deum 
foriis  juisli,qucinto  magis  conlra  /tomines  prxvalelns  ? 
(Gen.  xxxn.)  Huic  autem  qui  similiter  non  facit, 
imo  invidet  simililer  lacienti,  dicitur  secundum 
sensum  sermonis  hujus  prophetici :  Nequaquam 
Jacob  appellubitur  nomen  tuum,  sed  Chanaan.  Hoc 
et  in  aliopropheia  confirmat  idem  Deus,cum  uicit: 
Pater  tuus  Ammorrhxus,  el  mater  lua  Celhxa  [E%cch. 
xvi).  Amorrhaeus  namque  et  Cethapus  posteri  Cha- 
naan  exstiterunt.  Quam  ob  causam  maxime  mere- 
tur  vocari  Chanaan,  quisquis  secundum  carnem 
Judaeus  dicalur  sive  Israelita,  secundum  mores  a 
tali  vel  tanto  patre  degeneral.  Nimiruii  proptc-r  ma- 
liliosam  terren;e  cupidiialis  duplicitatem,  quae  pul- 
chre  talibus  exprimitur  verbis  :  In  manu  ejus  sta- 
tera  dulosa,  calumniam  dUexil.  Hoc  namque  con- 
trarium  illi  est,  quod  de  patre  illo  Scriplura  dicit : 
Jacob  autem  vir  simplex,  habVabat  in  tabernaculis 
(Gen.  xxv).  Simplicitas  eo  provexit  illum  ut  vocari 
merelur  Israel  ;  dolositas  eo  devolvit  filios  caruis 
illius  ut  vocentur  Chanaan.  Quod  si  habendo  in 
manu  sua  stateram  dolosam  conlra  justitiam  Ifgis 
Dei  dicentis  :  Sit  tibi  xquus  modius  justusque  sexta- 
rius  (Levit.  xix),  tnerentur  appeliari  Chanaon, 
quanto  magis  pro  eo  quod  consilium  facientes  ut 
Je-um  ienerent  el  occiderenl  (Malth.  xxvi),  statera 
hoo  peregerunt,  appendenda  triginta  argenteis,san- 
guinis  ejus  pretium,  non  jam  Judaei,  sed  Chananaei 
dicendi  sunl?  Nimirum  de  Judoeis  illius  temporis 
veraciter  propheticus  sermo  dicat:  Chanaan  ca- 
lumniam  dilexit,  quia  majori  diligentia  vcl  instan- 
tiacalumniati  suul  utcruciligerenlChristum  regfm, 
verum  David,  quam  olim  sese  scidissel  a  domo  Ua- 
vid  ille  Ephraim,  de  quo  hic  propheta  prolinusdi- 
cit :  Ei  Ephraim  dixd  :  Verumtamen  dives  efjeclus 
sum,  inceni  idolum  mihi.  Omnes  labores  mei  non 
invenient  mihi  iniquitatem,  quam  peccavi.  Manife- 
stius  e\pressit  queui  in  prsceacnti  versiculo    no- 


Ephraim.  Nam  qui  nascendo  erat  Ephraim  et  pro 
discessinne  a  domo  David,  non  qualiscunque,  sed 
notabilis  Kphraim,  ipse  slaieram  dolosinn  in  manu 
habendo  el  idolum  sibi  inveniendo,  Chanaan  recte 
dici  meruit.  Et  vide  qunm  mira  latuitatis  consola- 
tio.  Cum  baberet  iste  Cbanaan  in  niunu  sua  state- 
ram  dolos.im,et  accue anlem  se  nusquam  posse  eva- 
dere  peccati  conscientiam,  consol.itus  est  semet- 
ipsum  et  dixit  :  Verumtamen  dives  efjectus  sum, 
Undecuni|ue,  inquit,  vel  quomodocunqueacquisie- 
rim,  sive  juxta  sive  dolo>a  in  manu  mea  statera 
fuerit,  dives  effectus  sum  ;  quod  quaerebam  adeptus 
sum,  inveni  idulum  mthi.  Et  hoc  quidem  ille  dixerit 
Hierobuam  de  tribu  Epliraim,  qui  evincere  potuil, 

(]  u t  pro  Deo  vitulum  laceret  culi.  Judaei  vero  tem- 
poris  illius,  quod  maxime  propheta  respicit,  quo 
videlicel  venit  ut  regnaret  verus  David,  cum  au- 
dissent  eum  contra  avarit.am  suam  ciisputantem, 
maximeque  Scnbae  et  Pharisaei,  cum  illum  cruci- 
fixissent  gavisisunt,  quasi  illo  interempto,  deinceps 
vacaret  sibi  servire  idolo  suo,  scilicet  mammonae. 
id  est  vacaret  lacris  suis.  Curn  itaque  conscienlia 
crudeli  torqueretur  hic  lalis  Chanaau  sive  Epbraim 
consolabatur  semelipsum,  verumtamen,  inquiens, 
dives  effcctus  sum.  Econtra  ille  dicebat  Verum- 
lamcn,  v;c  vobis  divitibus,  quia  habetis  consolalio- 
nem  vestram.  V;c  vobis,  qui  saluraii  eslis,  quia  esu- 
rieiis.  Vx  vobis,  qui  ridetis  nunc,  quia  lugebitis  et 
flebitis  (Luc.  vi).  Jacobus  quoque  apostolus  contra 

p  divites  eosdem  dicit:  Agite  nunc  divilcs,  plorate 
ululantes  in  miseriis,  quss  advenienl  vubis  (Jac.  v). 
At  ille  dives  Chanaan,  id  est  Judaicus  sive  Phari- 
saicus  ccetus  dicebat  sibi,  quemadmodum  hic  pro- 
pheta  praescribit :  Omnes  lubores  mei  non  invenienl 
imhi  iniquitatem  meam,  quam  peccavi.El  est  sensus: 
Omnia  peccata  mea  non  potuerunt  vindicari,neque 
lieri  polest  ul  iniquitas  quam  peccavi  puniaturever- 
sione  civilatis  et  templi.  Nunquid  enim  credere  vel 
audire  posset  quod  locus  ille  tam  lucrosus  propler 
sanguinem  Jesu  Christi  destruendus  forel  ?  Denique 
hoc  Stephano  protomartyri  pro  crimine  ascriptuin 
est,  quud  ita  praedicaret  sicut  Scriptura  relert :  Et 
staturrunl  falsos  tcstes,  qui  dicereut:  Homo  iste  non 
ccssat  loqui  verba  adversus  locum,  et  sanctum,  et 
legem.  Audiiimus  enim  cum  dicentem  ;  Quouiam  Je- 
sus  Nuzurenus  deslruet  locum  islum  (Act.  vi).  Ayile 
ergo  diviles,  inquit  apostolus  jam  dictus,  plurate 
ululantcs  in  miscriis,  qux  udvenicnl  vobis.  Divitise 
vestree  pulrefaclx  sunt,  el  vestimenta  vestra  a 
V9  tineis  comesla  sunt  (Jac.  v)  :  Et  subinde  :  Epu- 
luli,  ait,  eslis  super  terram,  et  in  luxuriis  enulristis 
corda  vestra.  la  ilie  occisionis  adduxislis,  occidislis, 
et  non  rcslilit  vobis  (ibid.).  Vane  eigo  se  consolatus 
esl  hic,  qui  stateram  habens  dolosam,  calumniam 
dilexit,  dicendo  :  Verumtamen  dives  e/fectus  sum, 
quia  nec  diviliae  suae  proderunt  illi,  nec  niale  com- 
mutati  nominisChanaan  haereditate  carebit.  Sequi- 
tur  :  Et  ego  Dominus  Deus  tuus  ex  lerra   /Egypli, 


185 


COHMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  OSEE  LIB.    V. 


186 


adhucsedere te jaciam  in taberaaculissicnt  in ditbus  A   Vadam  et  videbo  oisionem hanc mag nam.quart non 


festloitalis.Hoc  anterionbus  cmjungiturdictis.ne- 
que  enira  Clmnaan  illi.cujus  m  manustatei a  dolosa 
est.aut  Epbraim  qui  sibi  tc/o/um  invenit  et  glonalus 
esl  divitem  8e  esse,  grutiam  istam  reproinutit ;  sed 
ei  cui  dixerat.Z:'/  lu  ad  Dominum  Deumtuum  con- 
verteris,misei  icordianieljudicium  cuslodi.etspera 
in  Dtotuo  sem/jer.  U\c  ille  est,  qui  habito  judicio 
cum  Juda  seu  visitatione  super  Jacub.vere  Jiidsus 
etverus  esse  Israelita  repertus  est.imitando  illurn, 
qui  in  utero  supjilantavit  Iratrem  suum,et  inforti- 
tudine  sua  directus  est  cum  angelo,  sicut  jam  di- 
ctum  est.  ltaquead  illud  quod  dixerat,  El  spera  in 
Deo  tuo  S«/n/>er,conjuntritur  id  quod  ail.Et  egn  Do- 
mtnus  Deus  luus  ex  teira  ^ii(/i/pti,\de^t.exeo  tem- 


cmnburatur  rubus  {Exod.  nn.Et  tuncper  illumpro- 
phelam  et  per  ahos  prophetas  lcculus  tum,  et  vi- 
sionem  muliiplicavi,  id  est  videndus  atque  cogno- 
scendus  prophelis  multipliciter  apparui.er in  mana 
projjhetarvm  assimilatussum, videlicei  opera  multa 
faciendo,  quae  mei  ipsius  quusdam  simililuriines 
piaHulerunt.  Exempli  graiia:  In  mauu  Mosi  decem 
plafiis  contraria  quiriem  iEjyptus  el  Pbarao  Qagel- 
latusest.seri  nonnisi  per  immolati  sanguinemagni 
ad  perfeclum  vietoria  perduci  potuii.Illic  nimirum 
in  rnaQU  Mosi  assimilutus  sum  ;  hoc  denique  tunc 
assimilatum  v  1  praefiguralum  est,  quod  decem  ju- 
sii  tae  praeceptis  legalibus,  i|ui  illa  ante  meum  ser- 
varet  adventum,  sancti  homines.  vexarent  quidem 


purequoefiressus  cxignorantiie  tenebrisverum  mihi  p  spiritualem  Pharaonem,  id  est  diabolum.repugnan 

Gdei  sacriticium  nbtulisti.  Tuternacula  illa,quae  re- 

promittit,riicendo:.fl  (Muc  sedere  te  faciam  intaber- 

naculis,  Hlasunt,  de  quibus  Psalmi-ta:  Qunm  di- 

lectaJaquhJabeinaculatua.Dominevirtvtum^ub- 

jur\ge\iSiConcu/,i<cit  etdefic.it  animamea  in  atriis 

Domini  (P«a/. lxxxiii) Tabernucula  quippe.id  estte- 

gumentaperegrinantiun  sive  in  inalitialaborantium, 

discre'.i  inEccl^sia  sunt  ordines  Deo  servienlium,in 

quibus  posila  anima  concupiscit  et  deficit  in  atriis 

Domini, desiderando  abistisantiustiis  transmigrare 

in  illam  ainplitudmem    Hierusalem  supercoel^stis, 

ubi  tantaamphturio  estut  nulliuspossessio  alterius 

possessione  possit  arctari,  sulficiatque  unicuique 

quod  possidet,  ita  ut  ampliu9  nolit.  Notandus  ergo 


do  et  resistendo  illi  atque  contendendo  exire  de 
regno  mortis,  sed  non  prajvalerent.  Mhil  cnim  ad 
pcrfeclum  adduclura  erat  lex,  sicut  Apostolus  dicit 
[Bebr,  vn),  donec  tanriem  ingrerierer  iuunrium  im- 
niolandus,  et  sacrificium  juslitiae  futurus  verus 
Agnus  Dei,  per  meum  sanguinem  solus  imple- 
rem,  ut  per  justitiam  hominum,  quantumvi9  lorti- 
tcr  praecepta  legis  aciimplenliuii)  fieri  non  potuit. 
Ejusmodi  factismultiplicibus  multisque  similitudi- 
nibus  in  manu  Mosi  el  prophetarum  assimilatus 
sum.  De  ignorantia  talium,  quoniam  scripta  sunt, 
maxime  tnbus  Juda,  penes  quam  et  templumet  re- 
ligionis  sive  sacerdotii  cuitus  erat.excusari  non  po- 
lerat.  Sequitur  ergo :  Si  in  Galaad  idolum,  tamen 


orrio  dictorum,  quia  cum  dixisset,   Ego  Dominus  p  frustra  erant  in  Galgal  bobus  immolantes.   Et  est 
n . . a? ,.-  „ji ...  e.j ,..i~     ^  sensus:  Si  riecem  tribus  iriola  colunl,  qua3  templo 


Deus  tuus  ex  teria  s£gypti,adhuc  a\\.,Sederetefa 
ciam  in  tabernaculis,sicut  indiebus  festivitalis.  No- 
tum  quippeest,  quori  egressi  de  terra  jEgypli  filii 
Israel  in  labernaculis  habitaverunt.Unde  et  testivi- 
tateiu Taberriaculorurt  ccenophegiam  celeberrimam 
babuprunt  singulis  annis  (Exod.  xxm|.  Est  itaque 
sensus :  Olim  patres  luos  ascendentes  de  terra 
iEgypti  habitare  feci  in  tabernaculis,  donec  intro- 
ducerem  eos  in  terram  promissionis.  Sed  sicut  alia 
est  iEgyptus  quam  in  illa,Egyptus  significavit,  et 
alla  terra  promissionis  cujus  illa  terra  typum  pr;e- 
tulit,  ita  adhucalia  sunt  t.ibernacula,  quorum  illa 
tabernacula  sisnilicativa  fuerunl.et  in  illis/e  sederc 
faciam,sicut  in  diebusfestivitatis,\d  est.sicutsigni- 
ficatum  est  illis  tabernaculorum  festis,  quia  omnia 


Dei,  sacerriotibus  et  Dei  religione  carenl.tu  tamen, 
o  Juda,  fruslra  Deum  dereliquisti  etioG  .Igal  idola 
codis,  cum  habeas  lemplum  et  sacerdoiium,  et  cee- 
tera,  qua?  ad  riivini  cultus  pertinent  ritum.  Galaad 
ramque  et  mons  estcivitas  juxta  eumdem  raontem 
sita  trans  Jordanem  in  tribu  Gari,  de  qua  superius 
legimus:  Ga'aad civitas  opcrandum  idolum,  sup- 
plantata  sanyuine.  Gnlgal  vero  in  tribu  Juda  propa 
liethel.  de  qua  supradictum  est :  Omnes  nequitix 
eorum  mGutya/is.ItaqueetperGalaad  decem  trihus, 
et  perGalgaltribus  Judarectedenotanlur,secundum 
tropum,  qui  synecdoche  dicitur,  id  est  conceplio, 
cum  a  parte  lotum  vel  a  toto  pars  intelligitur.Ali- 
teret  sicintelligi  potesl.etiamsi  Galaad  idolura  sit, 


in  figura  conti»gebant  illi  (/  Cor.  x).    Et  rever.i  qui-  D  sive  quamvis  Galaaditaj  abunrient  idolis,  tamen  in 


cunque  credendo  ln  Christum  de  spiriluali  /Egypto 
exivit,  in  aliis.id  est  inspirilualibus  sedet  taberna- 
culis,  dicitque  sedens,  Concu/jiscil  et  defirit  anima 
mea  in  airin DommiMis  dictis  prutinussubjungit: 
Etlucuiussum  perpropheliis,et  cgovisionemmulti- 
plicavi,  et  in  manu  prophetarumassimilatus  sum. 
Hoc  ita  sensui  conjungi'ur  praecedenti.  Ego,  in- 
quam,  Dominus  Deus  tuus  ex  terra  Mgypti,  et  ex- 
tunc  ita  factis  el  riiciis  innotui,ut  nemo  sede  igno- 
rantia  nominis  mei  excusare  possit.  Nam  ut  innote- 
scerem,  visionem  exiunc  multiplicavi,  ex  quo  Mosi 
apparui  de  medio  rubi  in  flamma  ignis.et  llle  dixit: 


Galgalerant  inira  superstitionis  insania,  non  con- 
tenti  uno  in  loco  fnaporlenta  venerari.sed  semper 
de  loco  ad  locum  cursitantes,  et  idolorum  loca  di- 
versavisentes.quasi  praeclaris  festivitatibusinvitati. 
Nam  et  protinus  suhjungit  :  N.met  altaria  eorum 
quasi  acervi  super  (■utcns  agri.  Quod  est  dicere: 
Cum  enim  uno  in  loco,  hoo  est  in  Hierosulymi9uai 
Deo  sacrificia  vel  priraitias  ufTerre  debuennt.  adeo 
multiplic.verunt  altaria.sicut  superius  jara  riiclum 
est,  et  ita  exuberaverunt  simulacns.et  in  vicistam 
multa  stabant  altaria,  ut  solent  inanipulorum  cou- 
gesti  stare  acervi.  Hoccine  est  haereditarium  pater- 


187 


RUPERTl  ABBATIS  TMTIENSIS. 


188 


na.  fidei,  quod  habito  judicio  Doiiini  cum  Juda,  et  .\  palris  et  eorura  qui.quamviscarniscjus  filii  neqna- 


visitatione  super  Jacob.lilii  luda  ve!  filii  Jicobme- 
reantur  nuncupariPNonutique  Sequitur  enim:  Fu- 
gil  Jacob  in  reginnem  Syrise,  et  se/vivit  hrael  in 
uxore,et  in  uxore  serv/vit.l/iprotihctaautemeduxit 
Jsraet  de  .Egi//ito  ,e/  tn  pro/ihetn  servatus.  Causaista 
non  minime  operatur  in  illo  judicio,siveoperatione 
Domini  super  Jucob  in  discernend'.,  quis  veraciter 
et  quis  falso  dicntur  esse  semen  Jacob.  Cur  enim 
lle  /ttgit in  regionem  Syrix.etstrvivit  in vxorelVi- 
delicet  ne  quando  ad  ejusmorfi  pprducereturaltaria 
per  mulieres  (.banaan.Dixit  enim  Rebeeraad  Isaac: 
Tceilet  me  vitse  mtseprn/iler/tl/as  Eth.Si  aceeperit 
Jacoh  uxorem  tiOde  stirpe  hu/us  lertse.nolo  vivere 
(Gen.xxvm).  Vocnvit  itnque  hnncJacob,  etbeneili- 


quam  tamen  merentur  in  semine  reputari,  spectat 
ad  illud.quod  prolinus  suhjunait :  In  pro/iheta  ait- 
temeduxil  Dominus  hrael  deALgypio,et  inprophela 
servatus  esl.  Nam  econlra  subaudiendum  e*t:  Isli 
aulein  de  .E^ypto  m^nte  nequaquam  sunt  egressi, 
imo  ipsi  sunt,__gyptiis,facirnrio  sibietcolendodeos, 
.'Egypti  scilicet  vitulos,  quorum  cultum  didicerunt 
in  terra  ./Eaypti.  Unde  confestim  in  sua  persona 
lleiis  conquerendo  dicif : 

Cap.  XIII.  —  Ad  iracundiam  me  provocnvit 
E/ihraim  inamaritudinis  suis,el  samjuh  ejussuper 
cum  mi/e/.Siatimqueerophela  sub>equitur:__.(  op- 
probrium  e/us  restituet  Dominus  Deussuus.  Loqnen  ■ 
tc  E phraim  hoi  rorinvasit Iirael.et  delii/uitin  Baal, 


X/l,//rsecepitqueeidicens:;\oli  acci?ere  con/ugemde  g  etmortuusest.Etnuncaddiderunt  ad  pi  ccr,ndum,/e- 


terrn  Chnnaan  ;sed vade,el prnficiscerein  Meso/iota- 
miam  Syrioe  addomum  Batuelpatris  mntris  tuse ;  et 
accipe  tibi  indeuxorem  de  /iliabus  l.aban  avunculi 
tui  (_7en.xxvin).Uaque  mulieres  terra.  illius  fuait, 
quee  possent  illi  scandalum  esseet  causa  peccati ;  et 
exemplum  ejus  sequendum  esse,  propler  causam 
eamdem,  Mnses  ita  scripsit:  Non  inibis  cum  eis 
/o?dus,  nec  misereberis  eorum,  nrque  sociabis  cum 
eis  conjugia.Filiam  fua^n  non  dabis  ftlio  ejus,nec 
fdiam  illius  accipies  filio  tuo  ;  quia  sedticet  filium 
tuum,ne  sequniur  me,et  utmnyis  servint  diisnlie- 
nis,irasceturque  /uror  Domini,  et  delebi:  te  cito 
(Dmi.  vn).  Isti  autem  contra  de  Galaad  in  Gnlgal. 
de  Galgal  in    Galaad  cursitabant,    quaerenilo   et  se- 


centntque  sibi conflatile  de  ar gento suo.quasisimili- 
tudinem  idolorum.  Facturaartiftcum  tota  est.  His 
ipsidtcunt:Iinmoltitehominesvitulosadorantes.}];pc 
omnia  qnae  hic  dicta  sunt  declamatione  vehementi 
prophetfe  judicium  Domini,  et  visitationem  supor 
Jacob  justificantis.fortiterconvinrunt  eos  quod  non 
sint  aul  mereantur  dici  Israel,  qualem  Dominus  in 
propheta  veraciter  de  .Egypto  eduxit.  Alii  namque 
et  longe  diversi,imo  etcnntrarii  Israel  vero  et  fideli, 
quem  in  prophetaMoseDominus  eduxit  de  ___gypto, 
vero  corde  dicenie  :_ '  amus  et  saeriftcemus  Domino 
Deo  nosiro  (Exod.  v).  Illi  fuerunt  qui  in  amaritu- 
dinibussuiseumdem  Duminum  ad  iracundiam  pro- 
caverunt,  tentando  et  male  loquendo  de  ipso,  sem- 


quendo  idola.  qufe  ille  de  gente  in  gentem  et  dere- p  perque   murniUrando    contra  eum.  Et  ille  quidem 

-.   :_ 1 .1, . J.     ....  _:_!._.     L"    i__    -i      !• T :.._    n_l_._l.   : J 


gno  in  populum  aliprum  pertranseundo  fugiebat 
Falso  igitur  (ilios  illius  fecissedicunt.cum  sint  po- 
tius  Chanaan,  sicut  supra  dictum  est,cnjus  opera 
eectati  sunt.  Mugnum  proleclo  praeconium  est  fu- 
giemis,  in  eo  quod  dicitur,  et  in  uxnre  servivil.  Ma- 
luit  uxorem  juxta  beneplacilum  Dei,  p  .Iris  ac  ma- 
trispropriaservitute  arquirere.qnam  filiasChanaan 
ducere  cum  offensione,  sicut  fecit  Esau,de  quo  scri- 
ptnm  est :  Esanveroquadragenarius  duxituxores, 
Jwlith  filiamBeheriElhxi,et  Bascinaih  filian.  He- 
loim  ejustlem  loci  ;quse  nmbse  offenderaut  aniinum 
haac  tt  llebecise  iGen.xxvi);  uxor  illa  in  qoa  servi- 
vit  Hachel  exstitit.  Non  pro  Lia  servivit,  aut  con- 
veniionem  fecit,  sed  prn  Rachel,  quam  solam  dili- 
gens  a  patre  petivil.  Idcircoautem  repetiit  dicendo, 


Israel,  qualis  erat  Josue  sive  Culeph.in  eodem  pro- 
phetaservatus  est,  ascendendo  per  mare  Rubrum, 
illorum  autem  corpori  prostrala  sunt  indeserto.  II- 
lorum  omnium  deterrimus  et  maxime  notabilis  ex- 
stitit  Ephraim.id  est  Hieroboam  detribu  Ephraim, 
qui  populum  scindensa  domo  David  vitulns  eureos 
pro  Deocolendosinstituit.Idcirco  confestim  in  illum 
sermo  recurrit.  dic^nte  Uomino  :  Ad  iracundiam 
me  provncarit  Ephraim  in  amantudinibus  suis, 
et  sam/uis  e/«s,id  est  peccatum  ejua,super  eum  ve- 
niet,  ut  scilicet.inlereat  et  rpgnum  perdat  in  poste- 
ris  suis,quod  tali  modo  retinendum  putavit.Et  quia 
praesens  pcena  non  sola  redriiturin.ra.niter.Li,  sub- 
jungens  propheta  :  Et  nppmbrium  ,\nqu\t,e/us  re- 
stituetei  Dominus  Deu%  suus,  id  esl,in  futuro  quo 


et  servivit  in  vxore.et  in  uxore  seru.w., quiavide-  D  quesaeculo  tanti  opprobrii  memoria  non  deleliitur, 


licet  bis  prouna  eademqueHachel  septennemservi- 
tutemsubiit  Septem  quippeannis  servivit,antequam 
conjugem  duceret,et  debito  conjugio  fraudatusest, 
sed  querela  deprompta,  protinus  post  Lia.ropulam 
quam  non  quaesierat,  optatis  potius  nupliis  Rachel, 
rursus  servivit  septem  aliis  annis.  Et  notandum 
quod  sic  repenie  nomen  commutatur,riicendo  :  Fu- 
git  Jncob  in  regionem  Synse,  et  servivit  hrael  in 
uxore.  Quanrio  fugit,  dicebaiur  Jacob,  quundo  au- 
tem  s_Ti>.tu'-,meruit  vocari  Israel,  auctis  utique  me- 
ritis,sicut  narratio  cont;net  reversionis  ejusdemde 
lervitio  redeunti8.  Ad  eamdem  distinctionem  tanti 


qui  in  tantum  se  dejecit,  ut  deserto  CrealoreDeo, 
colcret  non  tam  vituluni  quam  inanimatam  et  in- 
sensibilem  similitudincm  vituli.Nec  vero  sui  solius, 
sod  etomniumquos  ad  tantum  opprobriuminduxit, 
perditio  in  illum  rebundabit.Idcirco  peccatumejus 
amplius declamans: Loquente, \nqu\l  E/hraim.hnr- 
rorinvasil  hrael.etdereliquit  in  Baal,  etmortuus 
e.«..Etestsensus.D'cenieHiernboam:/*--  sunt  ii/tui, 
Jsrael.  qul  te  eduxemnt  de  terra  jEgypti(\\\  Reg. 
xu),  horrendus  horror  et  erroneus  pavor  invasit 
Israel,  ut  aut  verum  putaret  autobloqui  non  aude- 
ret,  ct  non  solum  vitulos  illos,  sed  et  Baal,  agente 


189 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  —  1N  OSEE  LIB.  V. 


190 


Achab  cum  Jezibel,  colcret,  atque  hoc  modo  mor-  ,\  posi'a,  in  bonam    partc-m    accipi  possunt,    idcirco 


tuus  est.Exlunc  usus  idololatriis  tantum  excrevit, 
ut  pe'ie  iu  omni  loco  singuli  propria  pro  posse  sibi- 
met  tabricarent  i'lola  in  agiis  et  in  dumibus  suis. 
Hoc  est  quod  ait:£J  nunc  addiderunt  ad  peccandum, 
feceruntque  sibi  conflatite  de  argenlo  suo,  quasi  si- 
militudinem  idolorum,  ut  scilicet  habcrent  ipsi  quo- 
que  suosvitulos.Nam  quiarex  deos  bnbetataureos, 
ipsi  secundura  suarn  possibilitatem  fecerunt  sibi 
deos  argenteos.  Totum  hoc  ait,  jactura  est  aitifi- 
cum,  sicui  alibi  scnptum  est  :  Simulacra  gentium 
argenlum  el  aurum,  opera  manuum  hominum  (Psal. 
cxiu).  Quod  cum  ita  sit,  recte  admiratur  et  dicit  : 
Bis  ipsi  dieuiit:Immolate  homines  vilulos  adorantes. 
Na.n  vere  mira  et  nimis  misera  stultitia,  mandare 


singula  h''c  cum  adjectionibus  conuM-uis  positasunt, 
per  quas  sempiternibonisigaificution.?  distinguun- 
tur.  Nubes  matutina,  ros  item  malutinus  ei  mane 
pertransiens,  puluis  lurt.ine  cx  area  rapius,  fumus 
item  de  fumario  turbine  raptu  edicitur,atqueitahaec 
omniaperituramconvenientersignificantmemoriam 
illorum,  qui  cum  deberent  esse  scmen  Jacob,  ipsi 
pcrsuum  vitium  in  illum  Chanaan,  qui  a  paire 
sancto  malediclus  esl,  degeneraveruni.  Et  quidem 
hoc.scilicetdelendam  esse  memoriam  illorum  qua- 
tuor  ista  pariter  sigmCcant,  verumtamen  ln  pro- 
priissignificationibus  diversa  sunt.  Etenim  duo 
postrema,  videlicet  pulvis  lurbme  raptus  ex  area  et 
fumus  dc  fumario,  manifestam   exprimunt    iram  ; 


bomines,qui  sunt  opus  Dei,  lali   facturae  artificum  «  duo  autem  praecedeatia,  nubes  malutina  et 

immolari.  Hoc  tam  gran  le  malum  nequaquam  illis 

fuit  inusitatum.  Scriptum  est  enim  :  Et  immnlave  ■ 

runl  filios  suoi,  el  filias   suas  dxmoniis.    Et  efjuile- 

runt  sanjuinem  innocenlem,  sanguinem  filiorum  suo- 

eum,  et   ftliaium  suarum,  quas  sacrificaverunt  scul- 

piilibus  Chanaan   (Psal.  cv).    Qui  autem   sunt  ipsi 

qui  hasc  dicunt?Niniirum   sacerdotes  sive  artifice^ 

quorum  illa  faclura  est.  Vos,aiunl,o  culiores  ido- 

lorura,  quibus  non  3uppelunt  hostise.filios  vestros 

et  filias  vestras  idolasive  vitulosnobiscum  adoran- 

tes.eisdem  vitulis  immnlatc.Tantis  ac  talibus  cau- 

eis  reddiiis,  quibus   in  judicio    Domini   cum  Juda 

sive  visitatione  super  Jacob  convincantur,quod  po- 

tius  seraen  Chanaan.quam  semcn  Jacob  mereantur 


ros  ma- 
tulinus  prxteriens,  temporalem  licet  et  ciio  trans- 
ituram  qiiamdam  misericordiam.  juxta  illud  quod 
supra  in  hoc  eodem  propheta  dictum  est  :  Quid 
faciam  tibij-.phraiml  quid  faciam  tibi,  Juda  ?  Mise- 
ricordia  veslra  quasi  nubesmalulina,et  quasirosmiine 
perlransient.  Denique  et  hic  illic  nubes  matulina 
elrosmane  per/ransienslemporalia  signifieantgenti 
illi  collata,  bono  qu;d>m  secundura  se,  sed  malo 
illorum  citotransitura.Duo  sequentian/anirestesem- 
piterna  significant  mala.sicut  jam  dictum  esl.  Ete- 
nimhaeciiiipiorumretributionepenre,MCutdisperiit 
pulvis  lurbine  raptus  ex  area.et  sicut  delicit  fumus 
turbine  raptus  de  rumario,Psalmisla  quoqund.cen- 
te  :  Nnnsic  impii.nnn  sic,*cd  lanquam  pulvis,  qusm 
dici,  nunc  superest  pronuntiare  condijjnas  judicii  projicit  ventus  a  facie  terrr  (Psal.  i).  Iiem  :  Inimici 
ententias,  et  diflinire  qualem  paenam  isti  falsi  filii  ^1  VCro  Domini,  rnox  ul  hnnnrificati  fuerinf  et  exallatt. 


et  qualem  jure  gratiam  reeipiant  veri  tilii  patrisil- 
lius  Jacoo.cujusDeusDoininus  dicaturesse veldici. 
Sequitur  ergo  :  Xdcirco  erunt  qua4  nubes  matulina, 
el  sicut  ros  matutinus  proeteriens.  Sicut  pulvis  lur- 
bine  rapius  ex  area,  et  sicut  fumus  de  fumarin. 
F.go  aulem  Dominus  Deus  luus  e.t  terra  jE'/ypli,  et 
81  Deum  absque  me  nescies,  et  Salvalor  non  est 
prxier  me.  Ego  cognovi  te  in  deserto,in  terra  sulitu- 
dinis. Prior  n.imque  sententia  super  illos  fiiios  car- 
nis,  el  non  fidei  Jacob  depromitur,  quod  ipsorum 
memoria  sit  peritura,sequens  ad  istos.non  tantum 
carnissel  et  fidei  Glios,quod  in  adventu  Salvatoris 
Christi  salvandi  sunt  in  Doraino  salute  «terna.  In 
illorum  qui  reproliantur  sententia,qu;>tuor  ista  pro 


deficientes,  quemadmodum  fumus,  deficient  (P-'</. 
xxxvi).  Sicitaque  nubes  illa  matutina  sive  ros  ille 
mane  perlransieus,  talium,  pars  Blliraro,  qualis 
fuii  Esau.cui  dixit  pater  Isanc.  ln  pinguediue  ter- 
rx,  el  in  voce  cceli  desuper  eril  benedictio  tua  (Gen. 
xxvn).  Nam  illorum  qni  sunt  semen  Jacob  vel  re- 
putantur  in  seniine,  suntque  IsraeliUe.  pars  Domi- 
nusest,  sicut  protinus  verbis  sequentibus  exprimi- 
tur:£oo  auiem  Dominus  Deus  tuus  exterra  Mgypti, 
et  Deum  absque  me  nescies,  et  calvator  non  est  prse- 
ter  me.Ecce  cognovi  te  m  deserlo  in  terra  solilu>linis. 
Qui  enim  haec  loquitur  Dominus  Deus,  dicens  :  Et 
snlvator  non  est  prseter  me,  Christus  est  Dei  Filius, 
fructusbenedicliunis  illius  quam  non  meruitEsau. 


siinilitudine  posita  sunt  :  Nub"s,  ros,  pulvis  et  fu-  D  Jacobautem  adeptus  est  secundum  verba  hnec  :  Et 


mu9.Notandum  vero  quod  nullumhorum  simplici- 
ter  positum  esl,  sed  cum  adjectione  quae  malum 
si^nificet,  quia  videlicet  unumquolquehorumsim- 
pliciter  positum.in  bonam  purtem  accipi  plerumqne 
solei.  Scriptum  est  enim  :  Qui  sunt  isti  qui  ut  nubes 
volanl  t  (Isa.  lx.)  ltem  :  Concrescat  ut  pluvia  do- 
ctrina  mea.fluat  vt  ros  elnqtiium  meum.(Dcut.  xxxn). 
Vel  ut  Abraham  loquitur  ad Deum  :  Loquar  ad  Do- 
minum  cum  sim  putvis  el  cinis  (Gen.  xvm).  Et  Psal- 
mirla  dioit  :  Qui  respicit  terram,  el  facit  eam  tre- 
mere,  qui  tangit  montes  el  fumigant  (Psal.  ciii). 
Itaque  quatuor  heec  omnia  simpliciterin  Scripturii 


serviant  tibi  populi,  el  adorent  te  tribus.  Esto  Dorni- 
nus  fratrum  tuorum,  et  incwventur  anle  le  filii  ma- 
tris  lux.Qui  maledixerit  libi,  sil  ille  maledictus,  et 
quibenedicerit  tibi,  benediclionibus  repleatur  (ibid.). 
Hoc  nimirum  in  Spiritu  sancto;igebatur,ut  quando 
dividendi  erant  Jacob  et  Esau,  juxta  illud  divinum 
oraculum  :  Duo  gentes  in  utero  tuo  sunt,  et  duo 
populi  ex  v-ntre  tuo  dividentur  (Gen.  xxv),  non  de 
Esau.sed  deJacob  semen  Abrahae.quod  eslChristus, 
nasceretur.  Hic  ergo  cum  dicit.ego  autem  Dominus 
Deus  tuus,  notandum  quod  addit,  ex  lerra  /Egypti. 
Iq  hoc  namquebreviter  astruit  quod  non  sit  Deus 


19i 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


192 


receos  quamvisinnovissimisdiebusdeVirginenatus  A.  P»1"' voluit.  Vere   praeter  hunc,  Salvatnr   non   est, 


sil.  Poterat  autem  dicere  sic,  ergo  aniem  Dominus 
Dtus  .(.usPxAbiahaui.queitiadrm  dum  et  Judii-  di- 
cnntibus,  quadraguita  ann  isnondum  habes,  el  Abra- 
luim  viiist  HRespivadeaa  :  Amen  amen,  inquit.  dico 
vobis,anteqaam  Abraham  fieret,  ego  sum  (Joan.  viu). 
Cur  erge  dicere  maluit.ex  terra  /Egyptil  Videlicet 
quia  tunc  tmgis  innotuit.et  potentiam  suamosten- 
ditin  signis  et  prodigiis.qualia  Abrahae  nonosten- 
dit,  propterquod  et  Mosi  tunc  ait  :  Ego  Dominus 
qui  apparui  Abrahun  et  Isaae,  el  J  icob  in  Dt-o  or.:- 
niiwlenle;  et  nomen  meum  AJonai  nnn  indicavi  eis 
[Exod.  vi).  Tunc  ptonim  foelus  pepigit  cum  illis  in 
monte  Sinai,  ut  essct  Deus  eorum  Qui  dixerunt  nd 
M.isen:0>;inirt  qux  Incutus  est  Dntninus,  fac.icmus  et 


qua  non  est  in  al>o  uliquo  salus,  nec  enim  nomen 
aliud  suh  cirlo  dalum  homiaihus  in  quo  oporteat  nos 
salvos  fieri  [Act.  iv).  Gratiosa  valde  commemnratio 
csl.qna  tandem  dicit  :  Eyo  cognovi  le  in  dcserto 
in  terra  solitudinis.  NVque  enim  exiguum  quid  est 
ei,  qui  omnia  scit,  etotnnes  per  scientiam  nnvit, 
notum  esse  pergratiam  illanolitiajuxta  qnam  uni 
illorom  vero  Israelitae  scWicet  Mosi  riieii  :  Invenisti 
cnim  gratiam  coram  me,  el  teipsum  novi  ex  nomine 
(£jorf.xxxm).Et  quod  tunc  uni  illi  dictum  hoc  esse 
legimu9,  sed  quod  uni  dirit,  omtiihus  dicit,  quo3 
tunc  te:nporis,imo  et  ante  et  post  tempus  illud  \.  rns- 
scitos  atque  praedi'stinalos  eligit,  quia  cunc^orum 
iiomina  in  libro  vitse  scripsit.Proind    et  hoc  scien- 


erimus  obedientes.  Illevero  sum/itum  snnguinem  re-  p  dum,  quiaquique  electi  in   deserto   cognoscuntur. 
.hmnY  ;..  «. / .1        •*.»¥•      .  .   •    .._  j •  »:  —  „  ...  :..  ■ ■:...  *■:_:..  :_  j  — ~_§_  i...s 


spersit  in  popWum.  et  ait  :  Hic  est.  sanguis  fcederis, 
quod  pepigit  Dominus  vobiscum  super  cunctis  sermo- 
nibus  his(Exod.  xxiv).  Sermonum  eorumdem  ini- 
tium  erat  hoc  :  .\on  hahebis  dcos  ulionos  coram  me. 
Rectc  ergo  et  hic  ait  :  Et  D'um  absque  me  nescies. 
Continuo  quoque  addit  :  Etsalvator  non  est  pr;e- 
ter  me.  Iste  Deus  et  Salvator  Christus  es'.  f»eus, 
quia  creavit  ;  Salvator,  quia  factus  homo  salvavit. 
Unde  et  Jesus,  quod  interpretalur  Salvator,  nuncu- 


m.ixime  et  in  terra  soliiudinis.in  deserto  hujus  sae- 
culi,  ubi  Dcum  nemo  vidii  unquam  (I  Juan.  iv),  in 
solitudine  cordis  et  occulto  conschmtiae  latpntis, 
_bi  solusDeusanimara  tentationibuscircumveutam 
prospiciens,  exercet,  et  pmbat.et  legitime  curren- 
tcm  cngnitione  sua  dignam  ducpns,  profiteturquia 
cognoscit.Taliboset  ita  cngnitissive  nominatis  ipse 
in  Evangelio  dicit  :  Gaudete,  quia  nomina  vestra 
scripta  sunt  in  cxtis  (Lue.  x). 


LIBER  SEXTUS. 


8?  Sexta  nunc  repetitione  peccata  gentis  ejus- 
dem  Liumintis  drpromens  ad  audilorem  seso  con- 
vertit  etdicit:  Juxta  j.ascua  sua  adimiileti  sunl  et 
saturati  sunt.  Et eleviverunl  cor  suum  et  obliti  sunt 
mei.  LVctum  hoc  Dei  quidein  hene  faeientis  com- 
mendat  bonita'em,  sed  nihilominus  eorum  quibus 
benefactum  est  vebementercondemnat  ingratitudi- 
nem.Simile  nanvjue  illi  est.qood  de  eisdem  Psal- 
mista  dicit  :  El  manJucaverunt  et  saturati  sunl  ni- 
mis,  . .  desiderium  eorum  altulit  eis,  non  snnt  frau- 
dati  a  desideriis  suis  (Psal.  l\xvh).  Et  subinde  : 
ln  omnihus  his  peccaverunt  adkuc  (ibid.),  et  non 
convfrtenlur  inimici  mei  retrorsum  (Psal.  lv).  Nunc 
ip9orum  propriet,item  dictnrum  consideremus. 
Ju.tta  pascua  sua,  inquit,  adimpieli  suut.  Q_emdam 
non  bonum  sive  laudalnlemadimpletionis  el  satu- 
ritatis  modum  insinuat,ita  determinando,«_;m/;._.. 
sunt  et  saturati  sunt  ju.vta  patcuasua.  Quaenam  vel 
qualia  tuerunt  pascua  sua?  iNimirum  ea  quae  desi- 
deraverunt,  propter  qua.  murmuraverunt  et  de  Deo 
male  loeuti  sunt  {Psat.  lxxvh).  Exempli  gratia, 
quando  dixerunt :  Quis  dabit  nobii  Carnes  ad  vescen- 
dum  ?  Recordamur  piscinm,  quos  comedebamus  in 
JEgyplo  gralis.  In  menlem  nobis  veniunt  cucumercs, 
et  peponcs.  j.omque  et  cepe,  et  atia.  Anima  nostra 
arida  est,  nihil  atiwi  respiciunt  oculi  nostri,  nisi 
man  (jV_m.  xt).  Quia  taliter  et  talia  desideraverunt 
et  dP9iderautes  usque  ad  nauseam  impleti  sunt, 
recte  pascua  sua  hascdicta  sunt.Neque  enim  Deum 


C  propler  ipsum,  sed  propler  ista  9ecuti  sunt.  Ca?te- 
rumqui  Deum  sequuntur  propter  ipsum,  non  haec 
lalia  dcuntur  pascua  ipsorum,sedsermo  Dei  cibus 
vel  pascua  ipsorum  est,  juxta  illud  Peuteronomii  : 
Quia  non  in  solo  pine  vivil  homo,  sed  in  omni  verbo 
quod  proccdil  de  ore  Dei  [Deut.  vm).  Cum  ergo  di- 
cit, /'_£._  pascua  sua  adi>tipleli  sunt  et  salurali  sunt , 
vehementer  illos  reprehendit.  Idem  enim  est  ac  si 
dicat:  Manducando  et  bibendo  totam  receperunt 
mei-cedem  suam,  pro  eo  quod  exierunt  de  terra 
vEgypti,  et  ad  tempus  susceperuntlegem  Dei.  Om- 
nino  delictum  estpropter  lalia  pascua  Deum.equi. 
Idcirco  tales  viluperans  in  Evangelio  dicit :  Amen 
amen  dico  vobis,  quxrilismc,  non  quia  vidistis  signa 
sed  quia  mandueastis   ex  panibus,  et  saturati  estis. 

-.  Operamini  non  cihum  qui  perit,  sed  qui  permanet  in 
vilam  stternam  {Joan.  vi).  Similiter  et  omnes  sese 
existiment  vituperati,  quicunque  altari  Christi 
praesto  sunt,  non  propler  dilectionem  sacramento- 
rum  quae  concelebrant,  sed  propter  hoc  solum  ut 
deaitaiis  suraptibus  vivant.  Ijjiilur  quo  I  d,\l,  juxta 
puscua  sua  adimpleti  sunt  el  salurali  sunt,  illi  simile 
est,utjam  diximus,  quod  Psaltnista  diuit  :  Ei  Js- 
siderium  eorum  attulit  eis  Donunus  (Psal.  lxxvii). 
Nimirum  talis  pleniludo  ventris.mentis  elationem, 
talis  sataritas  oblivionem  Dei  generat.  Notum  et 
manifestum  est,  quia  taliter  i  1 1  i b  acctdit.  Unde  et 
continuo  dicit  :  E.  elevaverunl  cor  suum,  el  obliti 
sunt  mei.Nam  qui  terram  optimam  in  possessionem 


193 


COMMENT.  IN  XII  PROrH.  MIN.   —  1N  OSEE  LIB.  V. 


194 


uoo<3perunt,eujus  fruciibusadimpleti  etdiviles  facti  \  parcere  homini.  Ergo  ibi.id  rst  sub  regnis  illis.non 


Bunt,  elati  in  superbiam,  regem  sibi  petierunt  no- 
lentes  audire  vocem  Domiui  et  Samuehs,  sed  di- 
ccnles  :  Nequaquam  :  re.v  cnim  eril  super  nos,  et 
erimus  nos  qwiqun  sicut  omnes  gcnle*,  et  judicabil 
vos  rex  noslei  (/  Reg.  vm).  Eadem  mcntis  elatione 
repulerunt  dimum  David,  et  feceruul  eibi  regem 
Hitrohoam,  qui  pro  Deu  vitulos  illis  fecit,  qua;  uimi- 
runi  res  mBgna  iuit  oblivio  Dci  [III  Reg.  xn).  ld- 
circo  nunc  dicit,  et  obliti  sunl  tnei.  Subaudiondu.n 
vcro  est,sed  non  licuit  aut  licebii  eis  penitus  obli- 
visci.  Sequitur  enim  :  Ei  ego  ero  eis  quasi  letena, 
sicui  parttus  in  via  Assyriorum.  Occurram  eis  qunsi 
ursa  raptis  calulis.  et  dirumpam  inleiiora  jeroris 
eorum,  et   consumatn  eos  ibi  quasi  leo,  bestiu  agrt 


utcunque  sive  absque  ullu  diccretione,  sed  quasi  Uo 
consumam  eos,  ait,  quia  videlicet  ira  mea  ternbilis 
quidem  super  eos  erit,  sed  prostratis  et  peccata  sua 
in  tribul.itione  conlitentibus  parcam  illis.  Qui  tan- 
riem  liet  ?  Beslia  ayri  scindeteos,  beslia  quiirui  terri- 
bilis,  ul  ait.  Danicl,  atquc  inirabilis  il  fortis  nimis, 
dentes  ferreos  haber.s  maynos,  conudeus  atque  com- 
minv.ens  et  reliqua  pedibu/  sui-conculcans,et  omnino 
dissimiiis  cxieris  bestiis  (Dan.  vn).  Quouiodnsr  iml  t 
e05.9Nin)irum  exscindeinio  miserabili  excidio,  et  in 
omnes  gentes  ducenrio  caplivos.Nunc  hiI  ipsum  po- 
pulum  taliter  6cinilendum  converlitur,  et  dicit  : 
Perditio  lua,  hrael  ;  lanlummodo  in  me  auxilium 
tuum.  Ac  si  dicat :  Tu  ipse  perditionistuoe  causa  es; 


scindct  eos.  Sensus  isle  est  :  Tradam  illos  re.mis  n  tu  tibi  perditionem  tbczaunzasti,  recedendo  a  rne 


quatuor,  qua?  intelliguntur  per  letenam  et  pardum 
et  ur.-am  etbestiam  agri,  quam  sine  nomine  posuit 
ut  nb  illisoppressiatqueconscissimagnitudine  mi- 
senarum  coguntur  rcminisci  mei,  cujns  sunt  obliti. 
Per  islas  namque  quatuor  beslia  rcgna  quatuor, 
scilicet  Bubylonicum,  Persi;um,  Mactdonicum  at- 
quc  Romanum  ;  illa  maxime  Danselis  visio  dat  in- 
tflligi ,  «jua  dicit  :  fidebam  in  visione  meanorte,  ct 
eccc  quittuor  venli  coeli  pugnab.ml  in  mari  magno  ; 
ctquatuor  bestix grandes  ascendebantdemari  diver- 
sx  inter  se.  Prima  quasi  lecena,  tl  alas  hubebal 
quasi  aquilx.  Alia  timilis  urso.  Alia  quasi  pardus. 
Qa  irta  terribilis  atque  mirabilis,  et  fortis  ::imis 
(D.in.  vn).  Sicut  ille,  ita  et  hic  bestium  quartam 
sine  nominc  posuit  dicendo,  bestia  ag>i  scinditeos 


qui  solus  tibi  poleram  et  consueveram  auxiliari.et 
nusquam  tibi  auxlium  est  nisi  apud  me,  si  pceni- 
tentiam  egeris.  tit  quod  vere  lantnmmodo  in  ipso 
auxilium  sit.increpandoconfirmat  sequcntibus  ver- 
bis  :  Ubi  eU  rex  luus  ?Maximenuucsnlvetteinom- 
nibus  w  bibus  tuis  ;  el  judices  lui,  de  quibus  dixisti: 
Da  inihi  regem  et  pruiiipem.  Dnbo  ttbi  rigem  in  (u- 
rore  meo,  et  auferam  in  indignaiione  mea.  Vebemen- 
tervanain  populi  percutit  «stimationem.qui  regem 
sibi  petivit,  cum  regem  Ueum  h  iberet  *  tab  hoc  per- 
cunctalur,  ut  ad  considerandum  t-xcitet  et  scire  fa- 
ciat.quia  tantummodo  in  Deoauxilium  est.  Similis 
huic  percunctationi  illa  est  :  Vbi  sunt  dii  e  >rum  m 
quibus  haiebant  fiduriam  ;de  quonm  viclimis  come- 
debunl  adipes,  et  bibebanl  vinum.  libummum  [Deut. 


Igitur   ero,  inquit,  eis  quasi  licena,  et  sicut  pr.rdus,*J  xxxn).  Nam,  quemadmodum  illic  deliciente  respon 


id  est  tradum  eos  Bubyloniis,  utque  Macedoniis  in 
via  Assyriorum,  id  est  pro  eo  quoii  supcrhe  mce- 
dendi  contra  me  direxerunt :  Assyrii  namque  diri- 
gentes  interpreUntur  :  occurram  eis  quasi  ursa  rajdis 
catulis.  Aiunt.  qui  de  besliarum  scripsere  naiutis, 
inter  omnes  ferns  nihil  esse  saevius  ursa,  cum  per- 
diderit  catulos,  vel  indiguerit  cibis.  Cum  ergo  per 
ursum  apud  Danieieio  regnum  Persarum  aiqueMe- 
dorum  significetur,  non  incongrue  per  bujusmodi 
ursae  ferocitatem  illmsAmanAgagitscrurielitas  p  s- 
sima  intelligitur,  qui  iudignans  quod  MardochiEiis 
non  so  adoraret  nec  sibi  genu  flecteret,  pro  nihilo 
duxit  in  uimm  Mardocharum  mitlere  maous  suas; 
audierat  enim  quod  esset  gentis  Judwa;,  mngisque 


sione,  competenter  subjungit  :  Videle  quod  ego  sim 
sjIus,  et  non  sitalius  Deus  prxler  me  (ibid.)  ;  ita  et 
hic,  cum  dicit  :  ubi  est  rex  luus  ;  el  judices  'Ui,  de 
quibus  dixisli  :  Da  mihi  regem  el  princi/iem  sub- 
junxit  atque  ait  :  Dabo  Ubi  regem  in  jurore  meo.et 
aufermn  in  indigiiutionc  mea.  Factum  namque  boc 
fueral  in  primo  rcge  Saul,  qucm  petenti  populo  de- 
derat.  Denique  in  lurore  suo  regem  illum  dedit, 
sicut  ipsa  ejus  verba  indicant,  cum  riieit  :  Hoc  eril 
jusregis,qui  imperaturus  est  vobis.  Filios  vesiros  tol- 
lct  et  ponel  in  cumbus  suis,  fanetque  sibi  equites  et 
prxcursorcs  quadrigurum  suuriim.  et  ealera,  qiiffl 
hoc  modo  concltidit  :  Gregcs  qunque  veslros  addeci- 
mabit,  vosque  erilis  servi  el  clamabilis  in  die  illa  a 


voluit  omnem  Judsorum  qui  erant  inregno  Assueri  D  fucie  regis  vestri,  quem  elegislis  vnbis,  etn  n  cxau- 
pendere  natirnenr.  [EHher  111).  Et  qtiia  mala  h<ec 
sub  regnis  jam  dictis  propterpeccatasua  erant  pas- 
suri  :  bt  dirumpam,  ait,  interiora  jecoris  eorum.  \n 
jecore  namquejuxta  physicos  voluptutis  ctconcupi- 
scentimconsistit  vis.  Itaque  per  intfriora  jecoris,oai- 
nem  con  cupiscentiam.  qute  peccatum  parit,brevilcr 
83  innuit,  quae  videlicet  interiora  quasi  per  ejus- 
modi  feras  diruptasunt.quia  pfccaia  illorum  regnis 
illis  oppnmentibuspunila  sunt.  Etquiapeccata  ipsa 
in  tribulat  one  conlitentibus,  tandem  i  arcere  ha- 
bebat,  subjungit  a'que  ait  :  Et  consumam  eos  ibi 
quasi  leo.  Tradunt  namque  physici.leonem  prostrato 


dicl  vos  Dominus  in  die  illa,  quia  petistis  vobis  regem 
(I  lieg.  vm).  Ita  in  furore  suo  riatum,  abstuht  in  in- 
riignatione  sua,  dicens  ari  Samuel  :  Paenilel  me.quod 
eonslituerim  Saul  rrgem  (I  fteg.  xv).  Ei  subinrie  dicit 
Scriptura:  Spuitus  autem  Dominirecessita  Saul,  et 
exugilabaleum  spiiitusnequam  a  Domino(l  Reg.  xvi). 
Itidem  de  Hieroboam  csterisque  reg.busileccm  tri- 
buum  sentiendura,  quia  volentibus  illis  scinden- 
tibus  sese  a  domo  David,  in  furore  suo  dedit  illos  et 
iu  inilif^nationesua  abstulit,  alios  in  vita  sua,ali<>s 
percutiens  in  postcritate  sua.  Porro  David  neque 
populus  prior  petivit,  neque  Dominus  in  lurure  6uo 


193 


RDPEIITI  ABBATIS  TDITTENSIS. 


106 


drdit,  sed  Dominuspror  in  misericordia  elegit,  in 
gralia  dcJii,  in  summa  difmalione  lirmavitetcusto- 
divit.  IUquo  cum  dicit,  De  quibus  dixisii  :  Da  inihi 
regem  et  principem.  sub.tudiendum  est,   et  pgo  re- 
spondi  titii  in  occullojudicio  dicens  :  Dabo  libi  re- 
gem  in  furore  mco,  ct  auferam  in  indignatione  mea. 
Sequitur  :   Colliyttla  esl  iwquitas  Efihraim,  abscon- 
diium  peccalttm.  Dolorcs  partui  tenlis  venienlei.  Ipse 
filius  non  sapiens.  Nunc  enim  non  stabit  in  contri- 
iione  /Hiornm.  Jnm  saape  dictum  est  Ephraimjd  est 
reges  decem  tribuum,  ila  pariterviam  llieroboam 
seeutos  fuissc,  qui  peccare  lecil  Israel.ut  nullus  eo- 
rwn,  Scriptura  testante,  a  peccatis  ejus  recederei. 
Erjro  quafi  quaereres,  quaenam  furoris  aut  indigna- 
tionis    causa    fuerit,    eolligata    est,   ait,    iniquitas 
Ephraim,  id  est  soluia  non  est,  neque  solvi  pulerat 
iniquita3  regum  iliorum,  eo  quod  incorrigibiles,  et 
impcenitentes  fuerunl,sempi*rque  iniquitatem  quis- 
qneillorum  defenderit.  Nam  hoc  esl  quod  sequiiur: 
Abscouditum  peccut>  m  ejus.   Abscondilum    namque 
peccutum  dieit,  ubi  nulla  vocc  confessionis  apentur, 
imo  el  superbias  de  ensionis  scuto  contegitur.  Ibi 
iniquitas  ita  col  1  i^aia  est,  ut  solvi  aut  dimitti  non 
possit,  Econtra  sanctus  dicit  :  Delicttim  mrum  co- 
gnittim  tibi  fcci,  dixi :  Con fil eor  udversum  me  injusti- 
tium  meam  Domino,  ctlu  remisisti  impietatem  pec- 
cali  mei  (Psal.  xxxi).  llle  talis  filius  est  sapiens  ;  do 
isto  autem  dicitur :  1/ise  pliusnon  sapiens.  Quomodo 
enim  sapiensfilius.quia  a  patrprecessit  a  quo  fuerat 
ailoplatus,  dicentead  Pharaonem  :  Ftlius  meus  pri- 
mogenitus  Israel  ?  (Exod.  iv.)  Ei  quidem  nunc  coram 
hominibus    peccatum    suum  abscondit,  el  coram 
Deo  cum  abscondere  non  possit,  impoenitenti  corde 
defendit,  sed  dolorrs,  inquit,  parturirnlis  venient  ei. 
Sicut  enim  mulier  conceptum  suum  ad  tempus  qui- 
demdissimukirepotest,8ed  tandem  parluriendo.do- 
loribus  attestantibus,  occulta  prodit,  sic   quisquis 
ejusrnodi  est.peccatum  suum  utcuuque  dissimulare 
ad  tempus  et  abscondere  potcst,  8ed  in  lerapore  suo 
euncta  cordis  ejus  occulta  cum   dolore  manifesla- 
buntur,  juxta  lllud  :  Nihilopertum  quodnon  reveie- 
tttr,  nequc  occuttum  quod.  non    scialur  (Mallh.   x). 
Tuuc  utique  parebit   sibi,  quia  ipse  filius  non  sa- 
piene.  Et  undehoe  prubatur  quod  sit  filius  non  sa- 
piensl  Ait  :  Nunc  enim  iton  slnbit  in  contritione  fi- 
liorum.  Et  est  sensus  :  Qui  enim  vere  filii  sunt,ipso- 
rum  est  contritio,  et  ipsi  in  tribulatione  stant.id  est 
pcenitpntiam  agunt,  habentes  cor  contritum  et  hu- 
miliatum.  Deniqne  ita  conteri  sive  confringi,  hoc 
vere  stare  est,  sicut  de  quodam  ejusmodi  filiorum 
scriptum  esl    :   Et  dixit  ut   disperderet  eos,  sinon 
Moses  eleclus  ejus  slclisset  in  confractione  in  con- 
speclu  ejus  (Psal.  cv).  Nam  confractionem  nimiam 
et  vehementem  dicil  humiliiaiem,  in  qua  sic  stelit 
u t  Deum  teneret  homo  fortis  dicentem  :  Dimiiteme 
(Exnd.  xxxn).  ln   hujusmodi  contrilione  qui  stant, 
et  filii  sapientes  sunt.   Ita  enim  se  conterendo  per 
pcsnitentiam  sapientes  filii  liunt.  ls  autem  qui,  ut 
jam  dictum  est,  corde  impcenitenti  6uam  iniquita- 


A  tem  colligavii,  filiusquidem  dici  potest  dum  jaclal 
se  et  dicit :  Unum  palrem  hubemus  Dcum  {Joan.  vm), 
sed  non  sapiens  filius  dicituraut  est.  Restat  igitur 
ui  quemadmodum  illi  furorem  debitum  adjudicavit 
atque  indignationeui.sic  econtra  filis  islis,  quorum 
esl  contriiio,  i1  est  cor  contritum  et  humiliaium, 
dignam  el  gratiosam  reprorr.ittat  consolationem. 
Audiamus  illam  vere  magna  et  senora  declamatione 
di'promplam.  Demanu  morlis  liberabo  eos,  de  morte 
redintam  eos.  Ero  mors  lua,  o  mors  ;  vtorsus  tuus 
ero,  inferne.  Chrislus  Dei  filius,  victor  mortiset  au- 
ctor  viiae,  hoc  in  persona  sua  magna  voce,  magna 
veritatis  eloquitur  auctoritate  :  Liberabo  eos,  inquit, 
de  manu  mortis,  redimam  eos  de  morte.  Quos  eos, 
nisi  filios.    quorum    cor  contritum    in  pcenitenliae 

lj  sludio  est  ?  Horum  in  calalogo  primusest  Abel,  cu- 
jus  ipsum  nomen  pcenitentia;  significat  lamentum, 
Iransfertur  enim  in  luctum.  Ab  illo  usquead  ulti- 
mum  eleclum  cuncti  poenitentiam  agentes,  et  pec- 
caiores  se  esse  confilentes  :  Omnes  enim  84  in 
Adam  pcccuverunt  (Rom.  m),  consolationcm  istam 
accipiunl,  de  manu  mortis  liberati,  de  morte  re- 
dempti.  Nec  vero  abs  reita  semel  et  iterum  depro- 
miiur  miserationisdignatio,  demanu  morlis  liberabo 
eos,  de  morte  redimam  eos  :  sed  pro  duplici  morte, 
qua  omnes  mortui  sumus  in  Adam,  alia  corporis, 
alia  vero  animse.  Itaque  de  manu  mortis  scilicet 
ejus,  qua  mortuus  est  Adam,  in  qua  die  prsceptum 
transgressu<i  est,  quae  mors  est  animae.liberabo  eos, 
De  morte  quam  indixii  Deus  his  verbis  :  Quia  pulvis 

p  es  el  in  pulverem  rrierlerh  (Gen.  m),  quae  mors  est 
corporis,  redimam  eos.  Quo  modo  liberabo  ?  Quali 
redimam  pretio  ?  Ait :  Ero  mors  tua,  o  mors ;  morsus 
luusero.inlerne.  Non  auro  neque  argento.sed  morte 
mea  moriem  ipsorum  interficiendu.  Moriar,  utipsi 
vivanl,  et  ad  infernum  descendam.  Nam  hoc  est 
quud  dicit  ad  ipsam  mortem,  ad  ipsum  internum 
aposlropham  faciens,  mortis  et  inferui  potens  de- 
btllator,  vitae  et  mortis  dominator  :  Eiomors  tua,o 
inors  ;  morsus  tuus  cro,  in/erne.  Qualitcr  deberet  vel 
pos*et  mors  mortis  eesc,  breviter  innuit  dicendo  : 
Morsus  tuus  cro,  infeme,  Et  est  sensus  :  Tu  dece- 
ptus  monlebis  me,  quemadmodum  innuilur  per  id 
quod  de  le  ipso  dicitur  ad  Job  :  In  oculis  ejus  t^uasi 
htimo  capiet  eum  (Job.  xl).  Item  :  Extrahm  pctcris 

n  Leviathan  humo  ?  (Ibid. )Ego  factus  homo  tibi  hamua 
cro.quia  quemadmodum  in  hamo  carnis  teneritudo 
ostenditur  et  acumeu  fcrri  occultalur,  sichumani- 
tatis  infirmitas  te  humani  generis  inimice  invitabit 
utnordeas,eldivinitatisinteriorfortitudotriinsfiget, 
ut  capiivus  pendeas.  Quia  taliter  morsus  tuus  effi- 
ciar,  mors  morlis  ero,  quia  vescera  niortis  interora 
tua  in  inferno  non  suslinebunt,  cum  vitam  momor- 
deris.et  dirupio  ventrevitam  remittes,  mortemor- 
tuaevadentibus  vivisquicunque  vilaista  suntdigni. 
Aliter  infprnum  Christusmomordit.quando  partem, 
suos  videlicet  electos  liberavit  ;  p>riem  aniem,  id 
est  reprobos  reliquit.  Nam  ex  eo  quod  mordemus, 
partem  consumimus,partem  relinquimus.Sequitur: 


197 


COMMl-NT.  IN  XII  PROPII.  MIN.  —  IN  OSEB  LIB.  V. 


198 


Consolatio  absconaita  est  ab  oculis  tneis,  quia  tpse.  ^ 
inlT  fratres  dividit.  Ubi  andivit  propbeta  de  gratia 
liberatorisetRedeuiptorisquodi:auderet,vi.iitetiam 
quod  carne  sua  de  gente  sua  vel  fratribus  suis 
lsraelitis,  quod  merito  dolerel.  lllud  videlicct  quod 
et  Apostolus  pene  mconsolabhiter  gemit  his  verbis: 
VerUatem  dico  in  Cbrislo,  non  menlior,  leslimonium 
mihi  pcrhibcnte  conscientia  mea  in  Sniritu  tanrlo, 
quoniam  tristiliu  tnihi  est  magna,  et  conlinuus  dolor 
cordimeo.  Optab-un  enim  eg->  ipse  analhema  csse  a 
Christo  pro  fratribus  meis,  qui  sunt  cognuli  mei  se- 
cnndum  curnem ;  qui  sunt  lsraelilx,  quorum  adoptio 
est  filiorum,  ct  gloria  et  lesiamentum, eLlegislatio,ei 
obsequium,  et  promissa,  quorum  patres,  et  ex  quibus 
Chrisius  secundum  camem,  qui  est  super  omnia  Deus 
beni-dirtus  in  sscula.  Amen  (Rom.  ix).  Divisionem  R 
inter  fratres,  quam  illic  Apostolus  cnntinuo  dolore 
gerait,  hic  futuram  luget,  rlicens  :  Consolntio  abs- 
condita  esl  ab  oculis  meis.  Quis  ita  lnter  fratres  di- 
visit,  nisi  infernus,  cujus  morsum  se  lore  liberator 
et  Redemptor  dixit  ?  diabolus  namque  qui  designu- 
tur  nomine  inferni,  Jud*os  exca:eando  a  fratribus 
ipsorum,  et  aposlolis  ejus  divisit  ut  ejicerent  eos, 
et  oporteret  illos  evangelizare  ponus  gentibus  ex- 
traneis.  Propter  boc,  inquit,  abscondita  est  consola- 
tio  ab  oculis  mcis.  Xon  dicit  periit  consolalio,  sed 
abscondita  esl,  id  est  non  cito  potest  inveniri,  non 
leviter  possum  consolari.  Invenilur  autem  in  illa 
spe,  qua  et  Apostolus  seipsum  consolatus  est.  qui 
cuui  dixisset  :  Cxcitas  e.v  p  irle  contiyil  in  lsrael, 
subjunsit  :  Donec  pieniludo  gentium  subintraiet,  el 
sic  omnis  lsracl  salous  fieret  ifiom.  xij.  Ad  hunc  sen-  C 
sumpertinet  idjquodcontinuo  hic  propheta  subjun- 
git  :  adducet  ventum  urentem  Donunus  de  deserto 
ascendeniem,  et  siccabit  venas  ejus  et  desolnbit  fon- 
tem  ejus,el  ipse  diripiet  thesaurum  omnis  vosis  desi~ 
derabilu.  Ventum  urtntem  hoc  loco  Spiritum  san- 
Ctum  dicit,  quemadmodum  et  illicjuxia  mysticum 
sensum  gratia:,  qu*  nos  in  baptisino  Christi  salva- 
vit.  Cumque  ex'cndi*set  iloses  manum  super  mare, 
abstulit  MudDominus  ventoflante  vehementiel  urenle 
tota  nocte,  el  vertil  in  ticcum  (E.iod.  xivj.  Yentum 
ergo  urenlem,  id  est  Spiritum  sanctum  vehementer 
ardentem.idducel  Domious,  subaudiiur,  cum  pleni- 
tuda  gentiura  introierit,  elsiccabit  venas  ejus,  sub- 
auditur  inferni,  el  desotnbil  fonlem  ejus,  auferer.do 
scilicetomne^causas  et  abundantiam  incredulitati?,  J) 
ut  reliquise  Israel  salcx  sinl  [Rom.  tx).  Interim  et 
ipse,  inquit,  diripiel  thesaurum  omnis  vasis  dctidc- 
rabilis,  quia  videlicet  ipse  et  ille  qui  fortior  super- 
venit,  cum  fortis  armalus  custodiret  atrium  suum, 
et  universa  arma  illius  dislribuit.  Vas  desiderabile 
et  thesaurus  pretiosus  utique  est  omnis  electus.Et 
quia  neminem  relinquit,  sive  Judaeus  sit  quicunque 
invocat  nomen  Domini.recteunivers&lienuntiatione 
dictum  est,  et  ipse  diripiet  thesaurum  omnis  vasis 
desiderabilU. Hoc  lit^etflerinondesinitper  ventumde 
desertoascendentem,  scilicet  perSpiritum  sanctum 
de  humilitateChristi  procedentem.qui  asuisdeserlu» 


fuerat.  Ventum  urentem,  id  est  carnis  petulantiam  et 
humoresvitiorumsuo  ciloredesiccantem.Tandemet 
hujus  sextae  repetitionis  lineinChrhtum,quiju-utia 
nortr,ie=t,reducto:septimo,quaeetultimj,sicinchoa- 
tur  peccatoruai  et  ejusdem  justitis  Commemoratioi 
Cap.  XIV.  —  Pereal  Samaria,  quoniam  ud  amari- 
tudinem  concituvit  Deum  suum.  In  gladio  pcreal, 
parvuti  eorum  edicantur,  et  fetx  ejus  ditcinduutur. 
Dissimile  hoc  initium  est  capteris  omnibus.quia  vi- 
delicet  illa  talia  sunt  ut  pcccata  replicent  et  prae 
oculis  ostendant,  hi.;  autem  tanqu  >m  despprata  cor- 
rectione  statim  in  primo  ssrmone,  non  tam  pec- 
cata  quam  idolorum  vindicem  depromit  seuteniiam. 
Pereat,  inquit,  Samaria.  Quare  ?  Quoniam  ad  amari- 
iudinem  concilavil  Deum  suum.  Magaa  hasc  et  terri- 
biliscausa  sive  aenusalio  cst:  Deus  enim  naturaliter 
dulcisest,  nec  parva  potesl  esse  causa,  per  quam 
ad  amaritudinem  conciialus  esse  videatur.  Cur  im- 
poenitens  hoc  effecit,  el  hujus  criminis  rea  luit  Sa- 
maria,  cujus  de  regibus  nullus  omnino  recess'1  a 
peccatis  llieroboam,  qui  peccaro  fecit  Israel.  Pereal 
ergo.inquit,  qui.i  justitiae  concedendum  est,-nullam 
quippe  cor  impoenitens  consequitur  veniam.  Nec 
vero  solumraodo  secundum  animam,  verura  etiam 
secundum  corpus  ut  pereat  concedendura  est.  Id- 
circo  cum  dixisset,  pereat  Samaria,  corporalem  quo- 
que  coneessit  perditionem,  dicendo,  in  gludw  pe- 
reat,  etc.  Hic  a  nomine  vel  condemnatione  Saranriae 
Svnagogo  illa  non  excipitur,  quae  peccaium  Samarias 
supergressaest,  dum  non  tantumtuodo  ut  illascidit 
se  a  domo  David,verum  etiarn,  ul  saepe  jam  dictura 
est,  crucilixit  Christum  fllium  Uaviri,Filium  Dei,  et 
jdcirco  periit,  quonium  ud  amariludinem  concitavit 
Deum  suum,  m  lantum  utsitientem  in  crucepotaret 
accto  (Joan.  xix)  sive,  ul  alius  evangelista  scribit, 
vinum  ilaret  eibiberc  eum  /ettemislum  (ilatlh.  xxvn). 
Proinde  ul  perirel  llla,  Dominus  ipse  concessii  et 
ore  proprio  praedixit.  Et  quia  justitiaa  ratio  postula- 
bat  ut  perirct,  per  humanitaiis  quidem  atlectum 
flevil  super  illam  (Luc.  xix),  ei  flendo  prasdixit,  sed 
per  divinitatis  virtutem  iuipassibilem  superipsam 
quam  flebat,  flxam  el  lmmobilem  sententiam  tenuit. 
Dixit  Samariae  ut  pereat,  dicat  nunc  Israel  qui  fa- 
ciat,  ait :  Converlere,  hrael,  adDominum  Deum  tuum, 
85  quoniam  corruisli  in  iniquilale  lua.  Qui  hsc  lo- 
quitur  in  calce  voluininis,  ipse  est  Christus,  finis 
oracis  consummationis,  qui  inissus  ad  oves  qux  pe- 
ritrunt  domus  Israei  (Malth.  x),  sic  praedicare  exor- 
sus  cst  :  Poenitenliam  agile,  tippropinquubit  enim 
reguum  coebrum  (Mutlh.  iv).  Sccundum  eumdem 
sensum  hic  dicit  :  Convertere,  lsrael,  ad  Dominum 
Deum  luum  (ibid.).  Causam  confestim  cur  converti 
oporteat,  vel  inde  pcenitentia  sit  agenda  subjungit, 
quoniam  corruisti  in  iniquilate  tua.  Cum  dixit,  in 
iniguitate  /un, breviter  insinual.quod  omni  peccanti 
iniquitas.quamcunquc  perpetravit,  sibinr.et  a  seipso 
sit  amputanda,  ne  ullo  modo  se  excu^et  aut  delen- 
dat,  sicut  lecil  Adam,  in  quo  omnes  peccavimuset 
corruimus,  tam   gentes  quam   Judasi,  quemadmo- 


109 


RUPERT!  ARB.VTIS  TUIT1F.NSIS. 


200 


dum  Ar  oslolus  dicit :  Eramus  enim  alii/uando  et  nos  A  Dii  nostri  ope>-a  mtnuum   nostrarum,  quia  ejus   qui 


filii  ir:e,  sicut  et  cxten  (E,,hes.  n).  llli  originali  pec- 
cato  acluali  jungeudo  peccata,  non  minus  Isracl 
quam  ^ens  al'qua  corrtiit,  sicut  haclenus  sermo 
propheticus  peccata  ejus  loties  commemorando 
eomprobnvit.  Converlere  igitur,  o  Israel.tu  primus: 
conversione  quippe  opus  est,  quia  corruisti,  et  hoc 
ipsum  contiiero,  quia  in  iniouilate  tita  corruisii  ; 
nam  coniessio  h_ec  initium  e_.t  confessionis.Dicant 
forte  uliqui,  quemadmodum  et  illi  qui  compuncti 
cordedixerunt  ad  Petrum  et  ad  reliquos  apostolos: 
Quicl  faciemus,  viri  fralres  (Act.  II.;  Ad  bree  vel 
hujusmodi  qurecunque  perterriti  dicere  possunt, 
compuncti,  et  iniquitatem  suam  cognoscentes  pro- 
tinus  occurrit  et   dicit  :  Tollite  vobiscum  verba,  el 


in  te  esl  misereberis  poptih  Subaudiendum  namque 
est,  et  hoc  dicite  ei.  Ei  quid  est  hoc  riicere  ei?  Assitr 
non  salvabil  nos,  nisi  ac  si  dicant  :  Non  sicut  hacte- 
nusfecimus.confidemusin  homine,  neque  ponemus 
carnem  brachium  nostrum  ?  S<epe  nantque  Israel, 
sicutsacrne  testantur  historiae,  confisus  est  in  prin- 
cipibus,  et  in  filiis  hominum,  et  auxilia  queesivit 
ipsorum,quorum  As?yrii  potentissimi  fuerunt.  Item, 
quid  est  dicereei,  supcr  equos  non  oscendemw,  nisi 
ac  si  dicint  :  lli  in  curribus  el  hi  in  ei/itis,  nos  uu- 
tem  in  nomine  Domini  Dei  nostri  invocabimw  ? 
(Psul.  xix.)  D''ni']ueet  in  hoc  I^rael  peccavit,  quod 
super  equos  ascendere  nimium  affectavit,  male 
remulanrio  currus,  et    equitatum    Pharaonis,  cum 


convertimini  ad  Doininumet  tiicite  ei:  Omnem  aufer  n  tilii  Israel  de  _£gypto  pedites  exierunt,  et  gloriose 


iniquilntcm,  et  accipe  bouum,  el  reddcmus  vitulos 
labiorum  nostrorum.  Qui  converl imini ad  Dominum, 
verba,  iuquit,  iollve  vobUcum.  Quare  verba  et  non 
potius  munera  ?  Vidrlicet  ut  sciatis  quia  non  est 
dilficulias  Hpud  Deum,  non  exigit  a  vobis  illa  qure 
forte  non  pojsetis  consequi  pro  redemplione  anirna- 
rum  vestrarum.  Non  ergodico,  tolliteaurum,tollite 
vobiseum  argenlutn,  seu  multitudinem  hircorum 
aut  vitulorum,  et  cstera  talia  quas  non  omnibus 
praesto  sunt,  sed  verba,  quae  consequi  potestis  abs- 
que  dispendiorerum,  verba  contessionis  et  precum 
tollite  vobiscum,  el  hrcc  vobis  in  promptu  adesse 
possunt  ;  Ueo  autem  pro  salute  vestra  su!l)ciunt,et 
prn  iniqiiitatibus  vestris    satisfaciunt.    Cum    istis 


salvati  luerint,  Pharao  vero  cum  curribus,  et  equi- 
tibus  suis  ln  mari  demersus  perierit.  Propterea 
rcdarg':it  eos  alio  loco  Scriptura,  direns  ;.Egyptus 
enim  homo  et  non  deus  et  equi  eorum  cnro,  ct  non 
spiritus  (Isa.  xxxt).  Idcirco  rex  Israel,  qumdo  ve- 
nit  benedictus  in  nomine  Domini,  non  super  equum 
aut  suppr  currum  ascendil,  sed  super  pullum  asinae 
filium  subjugalis  in  conlemptum  superbife  sa>culi 
nvixime  idoriantis  in  curribus  et  in  equis.Do  terlio 
quod  dicunt,  nec  dicemus  ullra  :  Dii  nostri  npera 
manuum  nostrarum.  notum  est  ex  quo  cceperint  ul 
dicerint,  lstisunt  dii  tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  de 
terra  .€gypii  {III  Deg.  xn),  cura  lormassent  vitu- 
lum  in  ipso  exitu  de   terra  -■Egypti,    quomodo  ex 


subsidiis  convertimini  ad  Dominum  Deum.qui  vc-  _  tuno  peccaverunt  in  idolis,  sicut  6criptum  est  :  Et 

.    i _       __    _:_...: j:..: *->     _•__•      -      _•    _...       . ._         ...      J.-.J.- i      


6trorum  non  egel  boaorum,  et  sicut  jam  dixi,  non 
solticitemini,  quasi  muuera  non  habentes  grandia 
pretiosi  nuri  et  argenti,  quibus  honoretis  propitian- 
dam  faciem  tam  magni  tamque  potentis  Domini, 
sed  dicite  illi  :  Omnem  aufer  iniquilatem,  et  accipe 
bonum.  Non  dicatis,  non  habemus  iniquitatem.quia 
tunc  mentimini  et  vosipsos  sedueiis  (J  Joan.  i),  sed 
dicite  ei :  O^inem  aufer  iniquilalem, quia  iniqutates 
nostrip  multa.  sunt.  Confidemer  dicite,  et  acci/nte 
fc.wum, scientesquale  requiratbonum.et  hncsciendo 
subjungile  et  reddemus  vilulos  non  armentorum.sed 
labiorum  no^trorum.  Sulficiens  namque  es,  plenus 
es.  Atque  idcirco  non  opus  habes  manducare  carncs 
tantorum,  aut  potaresanguinem  bireorum.si  d  tan- 
tummodo  ut  iuimolentur  tibi  vituli  labiorum,id  est 


commi<ti  sunt  inter  geates,  et  didicerunt  opcra 
eorum,  et  servierunl  sculutilibus  eorum  (Ptal.  cv). 
Super  tribus  itaque  sceleribus  emundationem  pro- 
mitte,  inquit,  de  quibus  omnia  pendent  peccata, 
quorum  unum  est  confidere  in  filiishominum,aliud 
magnificari  in  multitudine  equorum  et  curruum, 
tertium  contaminori  in  sordibus  idolorum  Existis 
enim  omnia  tienerantur  peceata,  qnrecunque  popu- 
lum  Israelilieum  non  rninus  quam  caeteras  gentes 
admisisse  Scriptura  tam  historica  quam  prophetica 
narrat  aut  reprehendit.  Qua  vero  liducia,  qua  vir- 
tutis  vel  possibiliialis  co::scientia  tantam  tantorum 
criminum  cmendationem  promitiere  debetis?Nun- 
quid  confidere  potestis,  qued  vinbus  vestris  excu- 
tere  possitis  jugum    cujuscuniuc    peccati  cui  vos 


sncrificium  laudis,  Et  hoc  melius  placebit  tibi,quia  D  femel  tradiiistis  i  Non  utique,  quia  non    volenlis, 


lestimoniumest  bonae  volunlalis.Proinde  Psalmista 
cum  dixisset :  Laudubo  nomen  Dii  cum  cantico,  ct 
magnipcabo  eum  in  iaude  (Psal.  lxviii),  quod  nimi- 
rum  est  vitulos  labiorum  reddere,  subjunxit  atque 
ait :  Et  placebit  Deo  super  vitulum  novellum,  cornua 
producentem  et  ungulas.  Hnc  interea  providendum 
et  ne  post  redditos  labiorum  vitulos,  id  est  post 
verba  confessionis  etlaudis  iterentur  opera  iniqui- 
tatis.  Itaque  sequitur,  et  superhac  re  instruit  eos, 
qui  dicant,  quid  promittunt,  duin  ex  persona  ipso- 
rura  verba  iulert  hujuscemodi  :  A*sur  non  salvabit 
nos-,  superequos  non  ascendemus ;  non  dicewus  ultra: 


tieque  curreatis,    scd    misercntis   est  D'i  (ftom.  ix). 

Cum  ergo  dixeritis  :  Assur  von  salvubit  nos,  su/ier 
equos  non  ascendemus,  nec  dicemus  ullra  :  Dii  noslri 

opera  manuum  nostrarum,  quod  cst  omuiroodam 
spondeie  pcocatoruinemendationem.ctiam  dieiteei, 
quia  cjus,  qui  in  te  est,  miscrebeiis  populi  ;  ut  sit 
eensus  :  In  tute  miserationis  auxilio  spcrantes  h_cc 
prnmitlimus  quia  tuumcst,  ethonorem  tuum  con- 
decei  ut  illius  pnpuli,  qui  in  te  est,  qui  in  te  credit 
raiserearis,  manumque  porrigas,  ut  mala  consueta 
relinquere,pristinamque  conversationpm  possintin 
meliug  mutare.  Quicunque  haec  verba  vobiscum  tol- 


201 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  OSEE.  LIB.  VI. 


202 


lilis,  quirunquc  hujasmoii  labiorum  vilulns  reddi-  A  cnnversatione  mundi.  Ibunt  rami  £;ut,id  est  profi- 


tis,  pceaiteatiie  sluiio  dediti,  au  lite  quid  ipse,  qui 
ad  |ia5in ten tiarn  invitat,consilio  salutis  vestwjain- 
duium  elocutus  sit.  Satinbo  conlriliones  conim,  di- 
ligam  vos  sponlanee,  quin  averius  est  furor  meun  ab 
eU.  Ero  quasi  ros,  Israel  germinabit  quasi  lilium. 
hrumpet  radi-e  eju*  ut  Libuni.  Ibunt  rami  tjui,  tt 
erit  qutisi  oliva  gloria  ejus,  el  odor  ejus,  ul  Libani 
Convei irniur  sedenles  in.  umbra  ejtis,  rivent  trilico, 
et  germinuliunt  qunsi  vinea.ilemoriale  eius  sirut  vi- 
num  Libani.  Manifestiu*  hic  ipsa  loquilur  persona 
Salvatoris  suum  86  ad  salutem  pconitenlium  re- 
promittens  advenlum  promissione  duicisona,dulce- 
dine  cratio=a.  Sanabo,  inquit,  contritiones  eorum, 
iil  est  iu  giiudium    convertam    tristitiam   illorum. 


cient  de  virtute  in  virtutera  auiitores  ejns.  Et  eril 
quasi  oliva  gloria  tjus,  id  est  loquetur,  sicut alibi 
scriptuin  est,  pacem genlibus  (Zuh.  ix).01iva  nam- 
que  pacem  signilicat,  et  apud  gentiles  qunque  in 
inediij  hellnrum  l'urore  pacis  insigne  esseconsuevit. 
Erit  ergo  gloria  ejus quasiolivti,\n,\a\l,\(iest  pucem 
evangHlizaljit.paccm  inter  Peum  et  hominpsconfir- 
mabit,  sicut  et  tunc  significari  voluil,  quando  ve- 
niens  ai  passionem.perquam  nos  Dcoreconciliavit, 
cum  ramis  psalmarum  et  olivarurn  susceptus  est  a 
turbis./-.;  oiinr  cjus  ut  Li6«in'. subaudilur  eril.id  est 
honam  ubi.|ueopininnem  habti>it,dieente  Apo-tolo: 
Chrislicn\n\bouus  odor  sumus  in  omniloco[II  Cor  n). 
Isteodor,  ista  pacis  et  misericordiae  gloria.  gentes 


quicunquead  pceiiiteiitiamcontristalisiint.babentes  R  ad  credendiim  invitabit   Sequitur  ergo:  Converten- 


cor  conlritiim  et  hutniliatum.Tales  namquecontri- 
tiones  eorura  sanatione  dignae  sunt,  tales  contri- 
tiones  Parnclelum,  id  est  ronsolalorem  merentur 
habereSpiritum  sanctnm  Nnn  pro  muncribusquse 
ipsi  priores  mihi  deicrunt.  Quis  enim  prior  dedil 
mihi,  et  rettibuetur  ei  ?(/fom.  xi.)  Sed  gratissanaho 
pos,  gratuita  peccatnrniii  reini^sinne  curabo  eos.Et 
boc  est  quod  ail.  ditigam  eos  sponlunre.Hpanle  vc- 
niam,  et  homo  lactus  spontancum  subibo  sanandi 
nfficium.  Quia  aversuse.-t,  inquit. furor  meus  abeis, 
juxta  quod  alibi  scriptum  est,super  hac  eadem  re: 
Bencdixisti,  bomine,  trrram  tuam  ;  averlisti  caplivi- 
iatem  Jacob.  liemisisti  iniquitutemplebis  liuv.operui- 
sli    omnia    perrata  eorum.    Miligasli   omnem  iram 


tur  sedenles  in  utnbra  rjus.  Conrerlentur sei/enlcs,\d 
est  conversi  sedcbunt  in  umbraejus,et  propler  hoc 
ipsum.quoi  sedcntes  erunt.protcgenlurmbumbra 
pjus.  Sessio  namque  humilitatem  significat  juxta 
illud  quod  Psalmisia  cum  dixUset:  Vunuin  est  vobis 
ante  lucem  surge  e,  subjunxit  atque  ait,  surgite 
postquam  sedenlis  (Psal.  cxxvi),  id  est  lunc  demum 
sperate  exaliari,  postquam  vosmetipsos  humiliave- 
ritis.Taliter  sedentibus  vitalis  alimonia  crelitus  ad- 
ministratur,pt  debonospmperproficiunt  inmelins. 
Dicit  itaque  conlinuo  :  Viventtritico.et  grrminabunt 
qunsivinea.  Trilicum  namquequo  intcrior  homo 
vivit,  est  ^ermo  Dei,  cujus  nimirum  intplligentia, 
non  erectis  sed  sedentibns,  id  estnon  superbis  sed 


tuain.nverlisii  ab  ira  indignalionis  lux(Psal.LXXxix).  p  humilibusdariconsuevit.Sanec(H<°ri,cujiissecundum 


Iratus  quiope  fuerat  Oeus  humano  generi  in  Adam, 
et  iram  illam  omnes  porlavimus.  Unde  et  alibi  di- 
rit :  Quin  defrcimus  in  iru  lua,  et  in  furore  tuo  tur- 
bati  sumus  (Psal.  ixxmv.)  Meus  ille  furor  aversus 
est  ab  eis,  in  plenitndine  teni|>oris,quandocomple- 
tum  est,  quod  praedictum  fuernt:  henedixisli,  Do- 
mine,  lerram  tunm,  ut  vidplicel  de  sacra  Virgine 
nascerer  e^o  novus  Adam.Nam  eamdem  intendens 
bencdictionem.  ero,  inquil,  qnasi  ros,  Israel  germi- 
nabil  qunsi  lilium.  Etpnim  quasi  ros exstitil.q nanrio 
per  Spiritus  sancti  yratiam  Virginpm  obumbrans  in 
ulerum  p.jus  dcscendit.  Tunc  veraciter  genninavit 
hrael  quasi  lilium,  quia  veri  Israelita?,sc'licet  apo- 
stoli,non  in  crrne  sed  in  spiritum  fructificaverunt, 


similitudinem  germinaredicunlur,a  mala  vineadi 
stinguenda  est.Est  enim  mala  vinea.de  qna  dicilur 
in  canlico  Deuteronomii  :l)e  vineaSotnmorumvinea 
eorum,  et  de  suburbanis  Gomonhx  (Deul.  xxxnl.Ait 
ergo  :  Memoriale  ejus  ticut  vinum  Libani.  Multum 
namque  vinea  h;pc  per  hoc  ipsum  quod  dicitur, 
memoritde  ejus  sicut  vinum  Ltbuni,*b  illa  discerni- 
tur  vinea  Sodomorum,  cujus  uva  dicituret  est  nva 
fellis,  cujus  hotrus  dicitur  et  esl  amarissimus.De- 
nique  vinum  Libani,  imo  et  ipsum  l.ibanum  ser- 
pentcs  fugcre  dicunlur.maxime  propter  odorem  ce- 
dri.quem  nonpossunt  terre.lllicaulem  d  ctnmest? 
Fel  draconum  vinum  corum,  et  venenum  aspidumin- 
sanabile  (tbid  ).  Potest  tamen  vinum  Libani,  vinum 


nova  cnnversalione  imilantes  filium,  id  pst  magi-  r.  mistum  dic'  Pt  diversis  pigmentis  conditum.ut  odo 


strum  etpra>ceptnreni  suum(;hristum,vira;inpa>  pul 
chritudinisfilium.In  illa  pulchritudinpfortitndn  ni- 
hilominus  aderit.  nt  constantissima:  sint.  fidei.pro- 
pter  quod  conlinuo  dcii  :  Erumpet  ra  ix  ejus  ut 
Li'mni.  Lihanus  qui|ipemons  esi,  cujns  ligna  ex- 
cellentissima  quanlum  ad  auraspxtenduntvcrticeni, 
tanlum  radirem  in  im  i  demergunt.ut  stabili  moie 
consistant  et  nulla  tempestate  quatianlur.Libanus 
qimque  nomine  suo  eamdem  quam  et  lilium  mun- 
d i ttae  pulchiitudinem  significant,interpretatur  enim 
caniidaiio.  Ergi  erumpet  riuiix  ejus  ul  Libani.ir]  est 
apnstoli  caeierique  praedicatores  de  raiice  Israel, 
quasChristusest^tales  consurgent,ut  sint  (idelortes, 

Patbol.  GLXVUI. 


rem  habeat suavissimum.quorum  videlicet|iigmen- 
torum  thus  maxime  olorilerum  est.  Libanus  n.im- 
que  apui  Graecos  et  Hcbrsos  et  mons  dicitur  et 
thus.  Sf.iudur  :  Ephraim  qui  mihi  ultra  idola.  Ego 
exiudinm  et  dirit/nn  eum,  ego  ut  abietem  virenlem, 
ex  me  fruclns  ejus  inventus  e.W.Triumphaliter  in  ul- 
timis  adversarium  perculil,  consummatam  prospi- 
ciens  victoriam  in  proposito  suo,  gratia  Dei.Siqui- 
deui  Kphraim  isteest  omnis  adversarius  veritatis, 
quisquis  usquam  scandalum  vel  offendiculum  ani- 
rr.abus  posuit  aut  ponere  non  dcsinit,  ne  perlingat 
ad  notitiam  veriutis,  secundum  exemplum  illms 
Epbraim,id  est  Hieroboam  de  tribu  Ephraim,  qui 


203 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


204 


aurP09  fecitvitulns.hoc  intendens  ne  filii  Israela0-  A  cerepossumus.qni  lippientihusoculisetpeccatorum 

cend-ndo  frequenter  ad  orandum    in  Hierusalem,  sordihus  obsruratis    clarissimum   jubar  sulis   non 

aliquundo  revpiterentur  ad  dumum  Uavid.  Et  qui-  possumus  iiitueri?  Verunitnmen    qutbcunque  illa 

dera  lunc  ;lle  secundum  ititentionem  siiam  prmva-  sunl,i|uie  udhuc  elausa  nos  lutent.quantulucunque 

luil,etin  ppcculO  idololutrise  populum  detinuit.  At  ilhtsinl,  qu,e  cxindonos  intelligere  vel  ^cire  potui- 

vero  cum  modo  supradiclo  Fuclus  fueco  gutmros.et  iiius   dicainiis  cutn    ipso  in   conclusione.    id  qliod 

hrael   eerminaverit   qmni  liliutn,   o  lu    E/lirnim,  verum  est.  Quia  rerlx  vix Dominii  el  jusli  ambula- 

qtiid  mihiuUra  idolu  ?Nunquid  in  via  pnedit-aiiuiiis  bunl  in  eis.  Pixvuriealores  vero  corrueul  in  eis.i  ix 

evungelicte  nnhi  nstendi-ie  poterunr?Nui>quid  spiri-  DominiAe  quibus  maxime  in  hoc    prnphela  tracta- 

tualem  Israel  uti  Onenleet  Occidente  veniei.tcmad  tur.illa  suni  judiria  Doniini  vereincomprehensibilia 


fi.lem  Evangelii.ut  credatin  me  filium  David.aver- 
tere  polerunt  simulacra  vel  ligmenta  mendacii  tui, 
sicut  carnaleiu  in  Israel,  ne  ascenderet  in  Hierusa- 
leni  et  reverleretnr  ad  rcgem  suuni  David,  avcrle- 
runt  aurei  vituli"?  Non.  Sed  qoiu"?  Ego  exaudhtm  el 
dirigam  eum,  cyo  ut  ubielem  virenlem,  subaudttur 


(llom.  XI),  quibus  a  Judeeis  recessit,  et  ad  gentes 
transivil.  In  istisviis  jusli  ambulant.  Exempli  gra- 
tia,  Paulos  apostolus  vas  eleotionis.qui  quainvis 
dnlore  continuodeleat  pro  eisdem  fruli  ibus  suis.ni- 
hiloniinus  lamrn  rectas  confitelur vias  Domini,  et 
dicit  :  0  aliitudo   diviiiarum  sapientix  et    scienlix 


dirignm  eutn.  Via  recla  conscendet  ille  spirituulis  "  Dei.  quum  inromprehensibilin   sunt  judicia  eju*,  ct 

Isruel  in  coeletlem  llierusalem  secundum  similitu-  invesligubiles  vix  e]us\  [lhid.)    Prievinruturts  vero 

dinem  abiuLis  virentis,et  recta  slatura  surstim  ten-  maxime  Jud.ei  corruunt  in  m.dutn  se  juslilieant  et 

dentis.ut  perveniat  ad  regem    suum  David,  ad  me  veritati  resultant,  invidentes  gentium  saluti.  Anim- 

Deum  et  Salvatorem  suum  lilium  D*vid.Eo  tenden-  advertimus  quippc,    maxime   px  hnc  prnpheta,  sic- 

tem  ego  exauitium,  et    dirigam  eum  ;  et  hic  fructus  ut  suo  jam  lnco    iliximus,   ronvinci,    nun    minus 

ejus.ut  scilicet  perveniat  eo  quo  tendit.fx  meinven-  illo*,  quum  gentes  peccas.-eet  indiguisse  gratia  l»ei, 

lus  est,  quia   videlicet    sine  me  niliil    jacere  potest  quod  Apor-lnlus  ad  Komanus  scribens   vehrmenter 

(Joan.  xv,  et  hoc  ipse  confitens,  mulium    carnal;  aflirmat,  dicpndo  :  Eudem  eiiim  tigis,    qux  judicas 

Israeli  dissimilis  est,    qui  suam  juslitiam  statuero  [liom.  n).  Deniquesuper  hnc  st  pties.sicut  m.s  dis- 


volens,  justitiae  Dei  subjectus  non  est  (liom.  x). 
Quis  sapiens,  et  intelligit  hta,  iniilligens,  et  sciel 
hxcf  Hunc  versiculum  ab  exordio  voluminis  sem- 
per  praa  oculis  habuimus,  et  idcirco  semper  scri- 
pturam  hanc.tanquam  vere  ccclestis  thesauri  clau- 


tinximus,  in  Uto  convincun  ur  propheta,quia  vide  • 
licet  septies  peceata  ilhus  populi  replisans,per  sin- 
gulas  vices  in  gratium  vehidventumChrisli  recur- 
rit,  cujus  snlius  omtuiii  linminem  larn  Jmlutum 
quam  geiililein  juslitical.  1'roinde  iliud,  quml  po- 


sam    venerantes     thecam,   nihil    condignum    nos  1«  pulo  prtcvariratori  Movses  iinprecati.r,  cuin  itieit  : 

elfuri  posse  perspeximus,  sive  aliquem  iquicunque  Trttdal  le,  Dominus  rorruenlem  unlr  hosles  fuos  ;  per 

illesii,  nisi  cui  aperire  dignatus    sit  sanclus  el  ve-  unam  viamegrediaris  conlra  eos.et  pe>-  seplem  fugitts 

rus  qai  Itaitet   clacem    David,    quia  aperit  el  nemo  {Oeut.  xxvm),  in  ista  qtioque    quamvis  habili  scri. 

claudil,  claudit    et    nemo   aperit    (Attor.    m).     Si  ptnra  delectahililer  spectari  potest,  viri  prsvarica- 

eniiti  ipse  qui  scripsit,  vel  dillicile  vel  impossibile  torrs.jam  dict',  seipsos  juslifi-antP3,convincuntur 

87  confitelur  intelli^pre  et  scire  hreo,  quid  nos  l'a-  fepetilione  septPmplici,  alque  ita  corruunt  sPplies. 


PUULUGUS  RUPERTI  1N  JOLLlM  PROPHETAM 

§8  n  Qui  operanlur  in  me,  ait  Sapientia.  n«n  peccabunt.  et  qui  •  lucidant  me,  vitnm  aetci  n.im 
haliebuiii  (Eccli.  xx  v).  »  Sapientia  quaj  liaec  loquitiir,  Ch  islus  esl,  quem  et  Aposlolus  praedicat 
«  Di-i  virlutem  el  Dei  sapientiani  (I  Cor.  i),  »  quaj  et  ulibi  pnleslatur  :  "  Egt),  inqtii^ns.  <x  ore 
Alii-simi  prtulivi  primtigenila  ante  omnem  creaturam  (Eccli.  x\iv).  n  llaac  sapienlia  maxiine  in 
prophetis  lulel,  el  i  lcirco  elucilari  postulat,  maguam  elucidanlibiis  sese  iiiiitiiirr  liniiein,  itl  •  st 
vilam  seternani  repromillens.  Tantae  remuneralionis  s|ie.  sludium  no-trum  nos  cxigui  --aiicloruni 
1'airun»  conjiingimus  sludiis,  qni  suiiimopere  desudaverunt,  lain  in  [iroplielicis  quam  in  ca^t^ris 
sanctis  Sciipturis,  lion  slndvntes  ut  sapientia  Dei  (]>iri»lus  qnoa  lati  liat  in  illis  possel  agnosri, 
el  faciem  pjns  exjiosilio  clara  leg  ntibtis  insign  ler  ostenilerel,  ipiam  suh  lilleia-  giosso  velamine 
provi  Inntia  sancli  Spirilus  indignis  occullam  esse  voluil.  Hanc  viite  oelrrna;  spcm  pi  ima  jam  el 
preeparaloria  merces  corroborat  atque  laeiilicat,  si  liat  nubis  quotl  pro  msit  dicens :  .>  Et  qui 
opeianiur  in  me,  non  peccabunt.  Sicut  enim  «  multam  maliliam  docuii  oliositas(Eccli.  xxxni),  » 
sic  econlra  nccupatio  bnna  el  meditatio  Scriplurarum  .-ffipe  cogitationes  nequam,  et  g  andiu  qnaB 
subintrare  pnteranl,  excludit  peccata.  Fere  de  omnilms,  (]uae  scriplitare  audemu-  vel  haclenus 
ausi  fnimus,  lirec  apud  omnes  nostra  respnnsio  veru  esso  poteal,  ut  nequaqiiam  preesum|itioni  seu 
van86  lemeritali  depulent,  quod  nos  postremi  homines,  post  magna  sanctorum  P.ilium  opeia  in 
sciipluris  Sapientise  quidqnam  opp.ramur,  quia  videlic>*l  idcirco  tali'er  cxercemur,  ut  secundum 
pi'(iinis>iones  cjiis  et  io  p  pes'nli  non  nsqu*-quaqiie  pcccemus.  et  in  futuro  vilam  aelernam  liabia- 
mus.  lgitur  oculo  siniplici,  id  est  inlentione  fideli  le  requirenlps  leque  elucidare  cupientes  nos 
aspirando  praeveni  et  adpivando  prosequere,  Sapienlia  Dei,  quae  in  temperantibus  teque  •  lucidan- 
tibus,  lantam  rcniunerationem  repronullis,  et  post  Osee  secundum  Joel,  qui  illum  in  ordine  duo- 
decim  prophetarum  sequilur,  revelata  facie  nobis  annue  contemplari. 


205 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  JOEL.  LIB.  I. 


2f,6 


IN  JOELEM  PROPHETAM 

COMMENTARIORUM  LIBER  UNUS. 


89  Cap.I. — <i  YerbumDomini  quod  factum  est  ad  A  Dnmini  nostri  Jesu  Christi  adventum.  diemmagnum 


Joel  filium  Phatuel.  »  De  eo  quod  ad  prophetas  di- 
cilurvel  scnbitur  esse,  »  Faclum  est  Verbum  Do- 
mini,»  in  initin  prophetae  praecerlentis.scilicet  Osee, 
diximus.secumlum  Patrum  sanclorum  sententiain, 
fi  li-iquc  calholicae  regulam,  qnia  videliret  a<1  pro- 
pbetas  qni.tem  farluiu  est,  idest,  in  tempore,  vel 
ex  tiTnpnre,  acressii  hoi;  Verburn.  Ad  Deum  nulem 
neqiiaquam  lactum  est,  nequeenim  factura  est,sic- 
ut  Ariani  garriunt,  sed  in  principio  erat  apud 
ipsum.  Hoc  namque  Verbum  est  Christus  1'ilius 
Dei,  quem  et  hic  Joel  lilius  Phatuel  tain  proprio 
quam  patprno  nomine  significai  nnn  minus,  quam 
praecessor  ejus  Ospe  fibus  Beeri.  Joel  namque  est 
/)•  H<.  Phatuel    lnntudo  l)ei  interprnlalur.  Purro  de 


el  horribilem,  hoc  vehementer  intpndens,  ut  homi- 
nes  ad  ejus  adventun  per  pccn  tentiam  se?e  praepa- 
rrnt.  Summ»  haec  propbelae  intentio  esl.  Etenim 
quscunque  alia  piius  vel  citius  ventura  pradicil, 
idcirco  et  a  Deo  fieri  et  per  prnpbetas  praenuntiari 
opnrluit.ut  citius  adimplela  (id^m  mortalihus  face- 
rent  de  majoribus  longe  post  futuris.Nolandaigitur 
mira  discretiu  proplielae,  imo  Spiritus  sancti  per 
prophelam  loqupntis.qui,  apud  multitudinem  non 
unius  moris  sese  verba  lacere  praespntiens,  ita  non 
exordio,  quo  atlentos  facere  intendil  cuncb  s  audi- 
tores.  bifariam  d  scernit  ac  dstinguit :  Audite,  in- 
quit,  hfpc,  senes.el  auribus  p.'rci|iite,omnes  habita- 
lores  terra\Senes  et  haliilati.res  terrie  hnc  d:ff>,rnnt 


V.;rbo  Uomini,  de  Christo    Filio    Dei,  ,jam    dulum  n  quo  cocli  et  terra  apud    Isaiam  diientem  :  «  Audite, 


lungo  victrix  ccrtamine  ii  les  obtmuit  et  prsdicat 
qnia  est  Deus.  Ei  qna;  est  lalitudo  Dei,  nisi  lilectio 
vel  chantas  Dei?Eienim  Psalmisla  rum  rlixis.-el  : 
«  Omnis  consumniationia  vidi  fiin-m  (PmiL  cxviii),  » 
charitatem  intelligi  volens.de  qua  et  Aposlolus  : 
«  Finis,  inquit,  praeiepti  est  chanlas  (I  Tim.  i),  - 
continuo  subjunsit  :  «  I  atum  mandatum  tuum  ni- 


ceoli,  et  auribus  perciphe,  terra  (Isn.  i).  »  Scnnm 
quippe  tnlium  lam  venerabilisseneclus  esl.ut  ctiam 
rceli  iiiprilo  vncntur.  Penes  videlicet.proptPr  men- 
tis  canitiem  vel  sensunm  inaturilatem.  juxta  illud 
Sapir  niis  :  «  Senectus  enim  venerabilis  est.uondiu- 
lurna,  neqne  annnrum  numero  coxpuiala,  cani 
enim  sunt  sensus   hominis   et  aMas  senedutis  vita 


mis.»  Hujus  niiuirum  latilu.linis  Dei  Christum  esse  immaculata  (Stip.  iv).  »  Cceli  autem  prc  en  quod  di- 

Fllium  Apnstolus  iriein  confirmat  his  verbis  :  «Qui  cere  possunt  :  «  Nnstra  autem  conversalin  in  ccelis 

eripuit  nos  de  potest  ite  tenelirarum,fit  transtulit  in  est  \Plul.  iii).  »  Porrn  habiiatores  terrae  cum  repre- 

regnum  Filii  riilectionis   suas  (Coloss.  i).  »  [gitur  et  hensione  hic  dicuntur  oinnes  illi   qui  lam  terrena 

bujus  tam  propriun  quam  paternum  vocabulum  hoc  corda  gerunl,  et  adeo  lerrena  sapiunt,  ut  tcrra  quo- 

iunuit  quia  hi    ud  quos   lacliis  est  sermo    Dei  pcr  que  vocari  m^reaniur,  dc  qualibuset  a  i  serppuiem 

gratiam  sunl  dii  et  lilii  ililectionis  l>ei,  sicut  ct  ipse  d;ctum    est  :   «  Terram   comedi-s    cunetis    diebus 

unicus  dilectionis  Filius  seriptumesse  meminit.di-  (Gen.  m).  »  In  duas  partes  istas  nmne  hon  inuro  ee- 

cens  Juiia-is:  «  Nunne  scnptum  est  in  lege  vestra  :  ^  nus  dividitur,  el]utraque  pars  bic  in  islo  prnpheta 


Kgo  dixi  :Dii  estis.et  lilii  excelsi  nmnes?  »(Joon.  x.) 
Non  pauca  vel  parva  esse  exislimanda  sunt  ea  quae 
dicturus  est  propheta  tanti  notninis,  licet  sermone 
brevi,  praesertim  quia  sic  inripit  :  «  Audite  haec,  se- 
nes,  elauribus  percipile,  omnes  habitatores  terrae. 
Si  faclum  est  in  diebus  vestris.  aut  in  diebus  pa- 
truni  vestrorum.super  hoc  filiis  vestris  narrate,  et 
filii  vestri  liliis  suis,  ellilii  eorum  generationi  alle- 
rae.  Residuum  eruca:  comedit  locusta,  et  residuum 
lucustae  coueditbruchus,  elresiduum  btuchicome- 
dit  rubigo.  Exspergiscimini  ebrii,  et  flete.et  ululate 
onines,  qui  bibitis  vinura  in  uulcedine,  quoniam 
periit  ab  ore  veslro.  »  Haec  el  caetera  quae  sequuntur 
vere  multa  el  magna  sunt,  talisijue  uicdus  ipse  di- 


jnvenit  vel  audit,  unde  exuitelur  sive90  terreatnr, 
Nam  alii  sunt  quorum  iia  incanuit  fides,  exemplo 
senis  Abraha?  patris  ipsorum,  ut  de  actihus  hnmi- 
num  curam  esse  Deo  non  ilubitent,  et  audientes 
promissionem  deCbristo  vsnluro,minasque  de  ju- 
dicio  lulurn,quaiiivis  temporalibus  prosptris  abu^- 
dent.nihilominus  lamen  venlura  creilant  atque  for- 
mident.  Alii  vero  ct  istis  multum  lissimiles  sunt, 
qui  dummodo  pr*sentibus  bonis  alfluunl.de  futuris 
bonis  aut  malis  nullurn  babent  respectum.Iilns  ni- 
mirum  temporalibus  oporiet  adversis  excitari,  ut 
saltem  vexatio  sola  intellectum  ilet  auditui-  Itaque 
jam  in  exordio  postulata  attentione,  ut  omnes  ha- 
beant  aures  audieudi.confestim  dicit  :«  S:  factum 


cendiquoenuntiantur,  imo  fortiler  auribus  nostris  D  est  istud  in  diebus  vestris,aut  in  diebus  patrum  ve- 
illiduutur,  ut  vere  non  solum  dormientes,  verum  strorum,super  hoc  fihis  veslris  narrate.et  filii  vestri 
etiam  pra?  ebrietale  absorpli  et  sepulti  repuientur,  filiis  suis,  et  filii  eorum  generationi  alterae.  «  Ac  si 
quicunquead  clamores  istcstam  terrificos  non  exci-  dicat:Nulla  hac  meminit  aetas  quae  dicturus  sum, 
taotur.Praedicit  enim  tamprimuoi  quamsecundum      nec  vestro,  nec  patium  vestrorum  atque  majorum 


207                                             RUPERTI  ABBA.TIS  TUITIENSIS.  208 

facta  snnt  tempore.Qin-e  suntilla?  «  Residuum,  in-  A.  tis,  eruca,  locust»,  lnu^hn  et    rubiginp,  rie  quihus 

quit,  erucae  comedit  locusta,  et  residuum  locustoa  jam  d.cturr.  esl,  oporlil  uircunicincji,  ul  nou  d  t- 

comedit  bruchus,et  rc°-iduum  bruchi  comedri  rubi-  miatis.  «  Expprgiscimip!,  ebrij,  ct  fiele.  et  uhihite 

go.  »  Mal»|de  proximo  ventura  prasmisit  habtatori-  omnes  qui  lubilis  vinuin  in  duleedine.iruoniam  pe- 

bus  terra:,  postea  diclurus    de  Christo  judicioque  riit  ab  orc  ve»tro.  »    Nutandum,    quo  sensu  riicat, 

futuro  qu.ha  ri.beant  exspcctare,  nt    dubhare  ilhs  „  qU°  t,,biiis  vinurn,»  addenrio.«in  d.ilceriine  »  Non 

non  liccat  rie  rebus  majorihus  procul  venturis,cum  enim  v;nj  creaturam,  seri   bibeotium  tali  sermo.ne 

istaderebusminoribusprophetiicparscilocomplet.i  condcmnat  luxuriam.eu  quori  non  tanlum  ari  npcee- 

fuerit.  Denique  per   erucam  Assyrios,  Bahylnnios,  Bilatemimplendam,sed  ad  vnluptalem  concitaodara 

atque  f.hald.eos  intelligiinus,  qui,  de  uno  orhis  eli-  vinum,  quia  riulce  est.imiuod.rate  hauriant.  Nun- 

mate  proccdentes,  ta:n  decem  trihuum,  quas  Jero-  quam  autern  sine    rioloris   amaritudine   ainillilur, 

boam  separavit  a  riomo  David,  quam  riuarum.  hoc  qunri  cum  rluleeriine  possid-lur  aul  hihitur.  .<  Quo- 

est  Juda  et  Ben.jamin,  euncia  veslarunt.  Per  hicus-  nj.ltn  ,  cr,_,0  „  pe.riit  ub  oie  vestro.exp^.giscimini,  » 

taai,  Medos.  IVsraa3,  qui,  subverso  imperio  Chal-  inquit.o  «  ebrii,»  qui.sirut  alius  pmpheta  riicil,«  po- 

dceorum,   Judaeos  habuere  eaptivos.   Per  bruehum  tenlesestis  ail  bibendum  vinum.et  viri  torlesnri  uii- 
Maceriones  et  uu.nes  Alex.ndri   suceessores,  maxi-  j>  SCendim  ebrietatem  (Isa.  v)  »— «.  Expprgisriinioi.  » 

meque  regeui  Antiuchum,  coL-momcnto  ICpiphunem,  id  est  ho>:  argumenlo    sinite    vos  perrii.ceri,    quod 

qui  instarbruchi  sedit  in  Jurioeaet  omnes  priorum  c„ra  sii  oeo  de  hoininum  lncti-,  ot  qu.od  in  novis- 

regum  rehquias  devoravit,  sub  qun  Maehabaeorum  sjmn  die  suo  magno  et  horribili,  sicut  prseriiximus 

bellanarrantur.Per  rubig.nem  iiiipniuui  Romano-  vohis.runcta  injuriicium  adriucturu*  sit.quiajam 

ruin.qui  quarli  et  nllimi  in  tantum  oppiessere  Ju-  parlim  jud'Cat  et  i  arlim  punit,  rium  ab  ore  veslro 

dn°o-,  ut  de  suis  eos  limbus  protraheMes  ducerent  dulce  vinum  perit.  Sic    expprgelacti,  tunc  di-mtim 

vel  transmitterenlcaptivus,  cujus  rei  mirabilem  at-  „  Qele  el  u|u|;lte.»  idesl  pcenilenliain  agile,ut  mala 

qiie  mis.rabilem  trageodiam  pleniusscril.it  Juse-  ventUra,  mala  his  multa  majora,  possilis  ev  dere. 

phus  seplem  voluminibas.Vespasiani  et  Titidenar-  gUOIIIOdo  pernt  vinum  ?  Ait :  t  Gens  euim  ascenriit 

rans  ttiumphus.  ll.ec  quutuur  regna  subverterunt  8„perterrura  meani  lorliset  innumerabilis   Dentes 

Juriaam.  ejusutdentes  leonis,  et  molaresejus  ut  ratuli  leu- 

Necmirum  qnod  hic  ipsa  eariem  regna  suhnnmi-  nura.Posuit  vineam  meamin  dcserlum.licum  me-.ni 

nibusejusmodi  vermium  praenuntiantur,  qu°e  apud  dec.rticnvit.Nurians  spoliavii  eam,  el  propcil,  albt 

Dani.ricm  per  leras  teinbiles,  le»nam,ursuin,  par-  |.,ctj  sl)nL  larnj  ejlis    „  guu  metaphora  locustarum 

duui,  et  uliam  qu.°B  sine  nnmine  mirahilis  et  loriis  ^  |,ostium  d •■scribitur  adventus.huc  loco  magisAssy- 

dicilur.denles  lerreos  habens  magnos.signilicanlur  riorum  W  Bab\  loniorum  qui  tunc  immiin-hanl  Nam 

(/).i".  vnl.Etenim  coulra  hominum  qiidem  maxune  ,},,  ref,n,,  Medorum  atq.ie  Persarum  qui  pusl  luluri 

Judsorum  irubpcilliutem   regna  ilia  quasl  be^lia;  eraot,  et  Macedonuiu  quos  mfilto  uost  fuissecogno- 

furtes  aiqne  leroces  rx-tit.-runt.  Se.l    coram  omni-  vj|,,Us,  Romanorum  qnoqne  qui  ullimi  cuntia  riele- 

polenlia   Uivmitatis  inlirma   et  fragil  a,  sive  etiam  verunt.posti  rius  per  ordinem  agere  videtur,  smgu- 

exiguu  tanquam  locu-ta,velut  eruca.quasi  hruehus,  laiumque  superventur.i   Judieis  piKnuntiare  mala 

etceu  rubigo  reputatasunt;etvana  fuit  omms  pul-  per   declamationes  sinuulas.  Sicut    enim  qu.uuur 

chritudo  eorurc.    S.ltem  «  h.>'C  auribus  pereipile,  prieuiisit,erucam.luru-tam,b'°uchum  et  rubigin.jm, 

omnes  habilatores  terrie.  »Si,|am  dicerem  vubisih  qnaluor  illa  signilicans  regnn.sic  eliam  quatuor  in- 

luri  quori  post  aliqua  riiclurus  sum  senibus,  de  ari-  ch.mat  mala  consiierans  sub  eisriem  regnis  even- 

ventu  Doniin',et  de  die  rjus  venturo  magno  et  hor-  tura.  frimo  namque  sic  riicit  :  >•  Expergiscimini, 

rihili.nihi  quemalisive  ariversi  contingeret  vestris  d.rii,  et  fletc,  ei  nlulale  cmnesqui  bibitis  vinum  in 

diebus,  dormitaniis  lascivientes  in  stratis  veslris,  dulceriine,  qunniam  penit  ub   ore  vestro.  »  Deinde 

et   conversiin  lalus  aliuri  riiecrelis  mihi  111  tempore  secunrio  :  «  1'langc  quasi  virgoaccincia  saccosuper 

longu  fieri  isturi  (Ewch.  x  l),  seri  nec  fidem  arihibe-  virum  pubertaiis  tu.e.P.Tiit  sacrificium  et  lib.lio  rie 

rntis  ui.-is  sermonibus.Aliler  auri.unt  senes.Neque  don;0  D.imini,  »etc.  Deinde  lerlio:  <.  Accingite  vos 

enimatflictionibusexeilati,  sel  pro  sol.i  riilecione,  et  ^Un^te  saceidotes.ululale  mini.-tn  allaris  ;  in- 

hri  cuslodiam  evigilant  mandatorum  Dei.  Abraham  gr,.dimini,  cubate  in  sacro   minisln   Dei,  quo:.iam 

Senexbonasenecluti8etpler.us.lierum,sicurScrip-  inleriit  de  riomo  Dei  vestri  sacnfieium  et  libatio,  » 

turatestatur,  nullam  adhuc  tubam  audierat  futuri  etc.  Deindequarto  :  «  Canite   luba  in  Sion,  uluiate 

perignem  judicii,  ct  pro  sola  riilectione  Crentoris,  ;n  monte  sanclo  meo.  Cuniurbeniur  omnes  habila- 

de  terra  et  cognatione  sua  dicto  obaudiens  exivit  tore^  terra>,  »  etc.  Quatuor  istas  inclamaliunes  se- 

(Gfii.  xn).  Similiter  ca;teri  senes  quicunque  secun-  cunrium  regnarum  qualucr   lieri  picssuras  arbitra- 

dum  exemplum  illius  scneclutebona  servierunt.ne-  rnur,  de  quibus  jam  .lictum,  et  arihuc   plenius  per 

quaquam  prnesentibusnialis  inligent.ut  excitentur,  ordinein  dieenriura  pst.  Nam  qno.1  rieinrie  sequitur  : 

sed  luturasponte  credunt,  quiecunque  bona  probis,  Nunc  ergo  dicit  Doininus  : ..  Convp.rlimini  ari  me  in 

quajcunquemala  reprobispromiltit  velcomminatur  toto  corde  ve-tro.in  jeiunin.  et  0  ctu,  et  planctn,  ■> 

Deus.Vos  habitatores  terra,  quia  non  sponte  audi-  Evangelicam  poanitentia-prffidicationeui  praecinit  ac 


200                              COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I.  210 

per.^onnt  qn.T  primnlliernsolymisincccpta.ileindein  \  enfn,  et  projecil;  albi  facti  sunt  rami  pjus.  »  0  inia 

omues  gentes  prediiia  Prl.  Nunc  ju  u  ad   ordii.eui  sub  nieiaphora  lucustai  um  ri.iia  nnscamus  qurr-  in 

revertumug.  «  Gens  enim,  inquit,ascend;bat  super  tantum  cuncia  populamur,   ut  derodant  arliorum 

terran  m^arn  furtis  et  innumerabilis.   »   (junmurio  corlices,  exutasque  projiciaut,  et  oiuni  virure  cun- 

ii  fortis,  »  qun  cruere  comparatur  sive  locuti:-?  Sed  sumpto  albos  ranios  uridosque   derelinquant.    Sic 

vere,  ut  jam  dictum  psI,  gens  vel  rpgniim  Assyrio-  fastura  cst,  et  sic  periit  al>  ore  vesiro  vinum,  o  vns 

ruinsive  Bibyloninrum.vere  lortiludinisDei  respectu,  habitatnres  teriic,  qni  bibilis  vinum  in  dulcedine, 

91  jurpexiguis.elsegnibus  coinpuiaturvermiculis,  ul  rxpergiscamini  vns,  ibrii,  diutina  ebrielate  se- 

atta  i  en  cunlra  Judocoium  iiubecillilateni  veraciter  pulli,  id  est,  ut  recogitet  unusquisque  vestrum   et 

gens  ftrtis  prrediratur   et   im  uiuci&bilis.  Prohuie  dicat  :  Quul  leci.et  |  cenilentiae  ad  fletum  atque  ulu- 

et  locustam  et  brurhuiii   et   rubiginem  e.t  erucum  lalnm  conforlari.ini.  Sequitur:  «  Plange  quasi  virgo 

in  hoc  eoriem  propbntuD 'ininus  lorliludmem  suam  accinct  i  saceo  »uper  virum  puliertalis  Inre  [<;/  sua;], 

nuncupal    his  verbis:    «   Et  reridnn  vobis  annos  periil  sncrificium,  el  libatio  de  domo  Domini;  luxe- 

quos  comedet  loccsla,  brurhus,  et  rubigo.et  eruca,  runt  sacenlotes  ministri  Domini.  »  Post  regnum  As- 

lorlilulo  mea  magna.  quam  misi  in  vos.  »  Est  ergo  syrinrum  alqne  Cliald;corum    sive   Bahyloniorum, 
in  his  qua?dam  lortitudu  Dei,  ^eri  non  illalortitodo  fj  rpgnnni  Mcriorum  alque  Peri-aruni  Jud.i-os  captivns 

qure    non    possit    infiri.ari  ;    inlinnaest  IVirtiludo,  tenuit.  Sub   illo   regno  Nremias   planxit   et   llevit, 

sed  tamen  sullici.-ns  conlra  inlirinitatem  hominis  quemuduindom  ipsc  inter  c.itera  re'eii  his   verbia 

qui  ne  pulici  quidern    resistern   valet,   ut   dirmire  «  Ego  enim,  inquit,  eram    pincerna   renis,    laclum 

possit.  Itaqup  non  minus   locustarum    siv»   eruca-  aulcm  in  merise   Nisan  anno   vicesimo   Arlaxeixis 

rum  multitudine,  quum  ipsum  qui  per  illa^  lignra.  repis,  et  vinum  erat  anle  eum.  El  levavi  vinum.et 

tur  exercitum  t.lialila-onim  lortem  .'iic.is   et   innn-  dedi  regi  ;  et  eram  quasi    languidus   ante   laciera 

mer.ilulem.  Quid  enim  locuslis    innumerabilius  et  e.jus.  »    lla^c   et  cretera  qure   sequuntur   legenles, 

lortiu*,  quilms  humana  rcnstere  non  potest   inriu-  plane   adverlimus   illi    tempnri    et    rei    eonirruere, 

stna  ?  Protinus  forlitudinem  gentis  ejusdem  expri-  quod  hic   propliPta   declamans  :  «  Plsnge,   inquit, 

mil  juxla  cce  iam  uuiaphurani  lucusticaj  multiludi-  quusi  virgn,  accincta  sacco,  super  virum  pubertatis 

nis  :  «   Deiiles,   inquit,    ejus    ut   rientes    leunis,  et  Iikp.  »  Quam  ub  vausam?  «  Periit  saerificium,  ait, 

molares  ejus  ut  caiuh  leonum.  »  Nam  quia  locusta  Pt  libatio  rie  Jomo  Domini,  luxerunt  sacprdotes  mi- 

de^tp  pxiguo  nocere  consuevit.pulcbrrjB  geoti  quam  nisiri  Domini.  »  Denique  et  islam  causam  sua?  mcc- 

per  lorustam   lig  ravit  nou  arm.i  lerrea.sed  dentes  stitirc  Neerni  is  idem  pr.cmisemt.dicens  :  «  Et  venit 
nucivos  ad-ciilnt   Miru  autem  uiodo  ientes  locuslre  p  Aman  unus  rie  fratribus  nipis  ipseet  viri   Juda,  et 

hic  riicuniur  rsse,  «  ut  ilenies   leoms.  »  Sic   et   in  inlcrrojiHvi  eosde  Judreis  qui  remanserant  et  super- 

Apoculypsi  «  siniililnriines  locustarum  j-imiles   di-  erant  de  captivilate,  et  de  Hierusalem,  etdixerunt 

cuutur  iquis  paratis  m  praelium,  et  denies  enrum  mild  :  Qui  remaiiserunt  et  derelieti  sunt  de  capti- 

siuul  leonum  (,4/i.:c.  ix).  »  Quaui  parva  corpuscula,  v.tale  ibi  in  prnvincia,  in  aftliciione  ma^na  sunt  et 

quum  magnos,  quaru  valenles  in  orc  suo  rieuUs  ha-  in  npprobrio,  et  murus  II  erusalem  dissipatus  est, 

bere   dicuntur.    Imu  quam   inlinoi,  quani    brevis  et  poitre  ejus  combusl*  sunt  igni.  Cumque  audis- 

actus  bominps,  qi  antaiii  pote.-taltm  irala  Deocon-  sem  verba  hnj'uscemodi,  sedi  e1.  flevi,   et   luxi   des 

tru  po.ulum  peccuioiein  habere  peniiiUuniur.  N.r-  niultos.at  jejunabam  el    orabam   anle   faciem   Dei 

raturquippe  impiela»  ho-tiinu  sub  ligura  lurusta-  cccli.  »  Recte  igitur  et  hic,  et    quicunque  lalem  ob 

ruin,  et  rursus  sic  de  ipsis   loculis  dicilur,  quasi  causum  pl,ingebant,assimilarijubenlurvirgini  plan- 

si   hostilris   comparentur,  cum    locustas   legeris,  genti  super  virum   pubertutis  sure  :  flebjnt  enim 

bosles  cogit..^;  cuin  hostes   cugitaveris,  redeas  ad  non  ut  illi  supradicti,  pro  eo  quod  periisset  ab  ore 

loonlas.  «  Dmtes  ergo  ejus   »   videlicet  gcnlis  16-  ipsorum  vinum,  el  non  jam  biberent  illud  in   dul- 

custarum,  qu.B   umnia   trop  ce   intelligenda  sunl,  cedinc,  sed  pro  eo  quod  periisset  et  sacrificium, 

«  quusi  denles  leonum.  ei  molares  illius  ut  raluli  et  libalio  de  domo  Domini  in   llierusaiem.   Porro, 
leiibuin,  »  ut  qui  mulutudineet  brevis  viUejuvenili  u  Deum  qui  in  Abraham,  Isaac  et  Jacob  despondit 

saltulocusii,co.e|uantiir,in  iVrocitateel  crurielitale  si L» i  virginem  sponsam,nulIa  idololatriae  sorde  ma- 

iMonibus  comparentur.  H.ec,  in  |inl,  gens  «    posuit  culatam,  viro  pubertatis  assimilat,  dicendo  :  «  Su- 

vineam  mcam  in  desertum,»  videlicet  illam.de  qua  per  virum  puberlatis  ture.  »  Vir  namque  pubertatis 

P^almista  :  «  Vmeam,  inquit,  de  ^E^ypto  transtuli-  sivevirvirginis  dici  quilibet  consuevit.qui  virginem 

sii,  ejecisti  gentes,  et  planta-ti  eam  (Paal.  lxxvii).»  sponsam  sive  uxorem  duxit.  Secundum  hancsimi- 

«  Et  liruin  uieain  decorlicavit,    b  sciliret   cumriem  litudinem,  ct  per  Jeremiam  reriarguendo   loquilur 

po  uluin  Judteorum,  a.l  q  iem  et  ivo  tandem   veni  Deus  :  «  Non  ut  Dominum   me  vocasti   et   patrem, 

Qt  ex  ea  comederem  iruclus,  et    n..n  inveni,  inale-  et  principem  virginitalis  ture   ()cr.   m).  »  Nec   vero 

dixique  ei  et  aruil(.U'(rc.  xi),propter  perseveranlem  praetereundura,  quod  cum  dixisset,  «  plange  qua^i 

eam  Jem  sterilitutem,   nb  qnam   et  i.lud  contigit,  v.rgo,  »  addidit,    «  au.icla  sacco.    »    Denique  sub 

quol  eamddm  licum  olim  laliurn    multitudu   locu-  eodem  regno  Persarum,  scilicel  et  Medorum,  cum 

starum    decorticavit.  «   Nuduns,    inquil,  spoliavit  vellet  Aman  omnem  Juda;orum  qui  eraut  in  rejruo 


211                                            RUPERTl  ABBATIS  TUITIEXSIS.  212 

A^sueri  perdere   nationem,   eo  quod  MarrfucIi.Tus  \  vinum,  elanguit  oleum,  »  el  caelera  perierunt  sive 

non  sibi  flecteret  genu  nec  se  adoraret,   «    Mardo-  aruerunl.conlestim  causain  reddens.quia  cunfusum 

cliieua  hos  au.liens  scidit  vestimenta  sua.el  indulus  esl,  inquit,  gaudium,  a  liliis  hominiun,  id  est  quia 

et   sacco,   spargens   rinerem   capiti,    et  in    plateu  confuderunt  gaudium  sive  non  servaverunt  ordinem 

medke  civitatis  voce   magna   clamabat,   ostendcns  gaudii  filii  hominum.  Primum    enim   principaluer 

aiiiaritiidinem  animi  s-ui  \Eslher.  n).  •>  Similiter  et  gaudere  dehueranl  in  Domino,  sccundaric  vcro  non 

ccteri  JuduM  flebant,  et  jejunabant,  rcgina    Esiher  in  bonis.sed  de  bonis  Dnmini  super  Irtynenlo.vino, 

proe  neleris  id  ngenle,  qu.e  el  Mardochaeo  verba  ha}C  et  oleo,  et  caHcris  quie  dantur  a  Domino.  llic  erat 

nianrfavit  :  «  Vade  et  rongrega  omnes  Ju.laeus.quos  rectus  oido  gaudii.  Hnnc  ordinem  ila  conluderunt 

in  Su.-is  reprreris,  ct  orale  pro  tne.  Non  comedatis,  filii  hunnnum,  ut  in  Dmuino  guudere   negligerent, 

et  non  bibatis  tribns  dicbus  ac  noclibus,  et  egocnm  in  bonis  aulem  Domini  gaiidere  cuperenl.  Hoc   Fe- 

nncillulis  mei  similher  jejunabo,  et  lunc  ingrediar  ceruul  lilii  hominum,  et  idcirco  «   plange  quasi 

ad  regem  (ibld.).  »   Tunc    proleclo   gens  ips.t,   cui  virgo,  »  quia  tales  trcum  vel  apud  te  luerunl,   qui 

nunc  dicilur,  «  pl.mge  quasi  virgo,  »   erat   amicta  viium  pubertatis  tnae  tibi  offensum,  et  illi  dumum 

saco,   et  plangebut  super  virum    pubertaiis   suas,  suaiu  quasi  extraneum  leceiunt    ^equitur  :    «  Ac- 
id  est  super  Deum  palrum  suorum,  quod  olfendisset  .,  ringile  vos  et  plangile,  sacerdutes;  ululale,rcinistri 

eum.  Esther  ipsa  s>c  inter  cajlera  conlitente  ac  di  altaris;  ingredimini,  cubale  in  sacco,  ministri   Dei 

cente  :  «  Peccavimus  enim  in  conspectu  tuo,  et  i.l-  mei.quoniam  inlenit  de  domo  Dei  vestri  sacrificium 

circo  tradidisti  nos  in  manibusinimicorum  noslro-  et  libatio.    Sauctificate   jejnnium,   vrcate   ccetum, 

rtiiii,  coluimus  enim  deos  'eorum.  Justus  es,   Do-  congregate  senes,  onines  habilatores  tcrraj  in  do- 

niine  (Estker.  xiv).  »   Haec  et   hujusmodi    dicentes,  mum  Uei  vestri,  et  clamale  ad  Duminum  ;  A,  a,  a, 

ninvrum  remintscebatituretiaiiiterraeoplima:  quam  diei;  quia  pro|ie  est  dies  Donini.et  quasi  vasiitas  a 

dederat  eis  Deus,etcondulcbant  sibimet  quod.ipsis  potente  veniel.  »  Post  regnum  IVr-arum  atqup  Me- 

in  captivilatem  ductis,  terra  ipsa  vastitatem  diuti-  dorum.de  quo  j*.m  dictum  est,t»lia  ninnrum  Judaeis 

nam  p>tiereLur.  llecte  ergo  subjungitur:  «  Uepopu-  acciderunt  sub  regno  Gneeorum.  propter  qua?   sic 

lala  est  regio,  luxit  htiinus,  quoniain  vastatum  est  incUmare  debuerii  spintus  propheticus.non  minus, 

triticum,  eonlusumest  vinum.elanguii  oleum.Con-  imo  et  plus  quam  inclamaveral  propter  mala  quoe 

lusi  sunt  agricols,  ululaverunt  vimtures  super  Iru-  futuru  erantsub  duobus  regnispraecedentibus  Tunc 

menlo  et  liordeo,  qui-i  periit  messis  a^ri.  Vmeacon-  enim  secunduin   [iropheliam   Danielis,  «  de  uno  ex 

lusa  est,et  licus  elanguit.  M.ilugranatum,et  palina,  qualuor  cornibus   hirci  magni,   qui   arietem   niisit 

et  malum,  et  omnia  ligna  agri  aruerunt.quia  con-  m  terram  et  conculcavit.egressum  esl  cornu  unuin 
fusuui  cst  gaudium  a  liliis  hominum.  »                      'J  modicum,et  lactum  est  iuagnum  contra  meridiem, 

Hiec  omnia  secundum  propheliam  hanc  accidisse  et  contra  orientem,  et  contra  lortiiudinem,  et  ma- 

subjamdictoBubyloniurun]regno,et9?|iersi  verasse  gnilieatu  u  est  usquead  fortiludinem,  cceli.et  dejecit 

usquead  Persarum  el  Medurum  imperium.illa  pia>  de  fortitudine  et  de  stellis,  et  conculcuvit   eas  ;  et 

memorati  Necmiu3  conquestio  manileslat,  cum  di-  usque  at  principem  tortitudinis  magnificatus  est,et 

c 1 1  :  «  Ei  timui  valde  ac  nimis,  et  dixi   regi  :    Rex,  ab  eo  lulit  juge  sacnlieium.et  dejpeit  locum  sancti- 

iu  aiternuin  vive.  Quaie  non  moeret  vultus    meus,  licalionis  ejus  [Dan.  vni).  »  Uic  fuit   Antiuchus   il- 

quiu  civitas  duuius  sepulcrorum  patris  mei  desertl  lustris,  lilius  Anliochi  regis,  ut  testatur  hber  Ma- 

est,  et  porioe  ejns  combusla;  sunt  igni  [Nehem.  n).»  chabaeorum,  radix  peccnli,  qui  et  aediliravit  abomi- 

Ubi  ergo   quabi  virgini  super  viro  pubertatis   suoe  nandum  idolum  desolationis  super   altare   Dei,   et 

commemoralio  fauta  esl  quem  oITendit.quamubrein  tanta  lecit  qnaula  legenles  horremus.tam  in  primo 

ei  plangere  jubetur,  congrue  cuncta  hccc  utilia,qua3  quam  in  snrundo  M  ichabiPtirum  libris   [I  Mw  h.  i). 

gignit  humus  optnr.a,  depupulala  sive  devastalaet  Tunc  ut  que  «  interiitde  domo    Dei  sacrilicium    el 

conlusa  esse,  elanguisse  aique  periisse  commemo-  libatio,  »  et  propter  hoc  accinxtruni   se  et    planxe" 

ranlur,  ut  ex  islis  quoqne  causa  planrtus  tlli  digne  runl  sucerdoles,  et  ululaverunt  ministn  altaris,  et 

augealur.   Pertinent  enim  ista   quoque  ad   doiein,  D  ingressi  sunt  et  cubaverunt  in   succo   minislri  Do- 

quam  illa  de  tali  viro  consecuta  est.quandoegressa  mini.  Exempli  giatia,  «  et  cungregati  sunt,  inquit, 

de  iEgypto  et  illum  secuta,    legiiimas   matnmonii  el  venenerunt  in  Masphut,el  jejiinaverunl.el  indue- 

tabulas   suscepit    in    n  onte   Smai.  Terram   enim  runl  se  cihciis  et  cinere  in  capile  suo,  et  destitue- 

Chauaan  pro  hoc  ipso   lalis   ille  vir  dedit  illi,   ut  runt  vestimenta  sua,  et  expmderunt  libros  legis.et 

servaret  lidem  conjugii,    sicut    Psalmista    testalur  atluleruut  orna.nenta  sacerdotalia,  et  primitias  et 

his  verbis  :  «  Et  dedit   illis    regiones   gentium,  et  decimas,  et  suscitaverunl  Nazareos,  qui   impleve- 

l.ibores  populoru.m  possederunt.ut  custodiant  justi-  runt  dies,  et  clamaverunt  voce  magna  in  ccclum  di- 

fieationes  ejus,  et  legemcjus  requirant  (t>sul.  cv).  »  oentes:  Quid  faciemus  islis,  et  quoeos  ducemus?» 

Etvidein  hac  commemoratione,  quam   valida  re-  (/  Muvliub.  iii)  et  reetera.  Hos  prophela   prospiciens 

prehensio  est,    licet  bicvis.   Nam   ct    si  quwreres  jejunantes,   ct  jejunandi    neeessitalem    liabenles, 

quare  «  depopulata  est  regio  el  luxit  humus,"  quam  «  sanctilicale,  inquil,  jejunium,   vocaie    ccelum.  » 

obcausam  «  vastatum  est  triticum,  conlusum  est  Nimirum   quod  ait  «  sanctilicate  jejunium,  »  tale 


213                            COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I.  214 

est  quile  illud  ipnd  Isaiam:  «  Nolile  jejunare  sicut  .\  pluni  iiixuna  ct  commessntionibus  erat  plennm,  r-.l 

usque  in  haiic    iIihiu    [l*a.    lxwii).  »  El    subinde  :  scortanlium  cum  merelricibus,  sacratisque  ;edibus 

«  Muiiiie  h  c  est  magis  jejuniuui  quod  elegi  ?  D  s-  niulieresseuliroingert-banl.ii.trolerenteseuquae  non 

sulvv  colligationes  impietulis,  sulvf  fasciculos  de-  licebant  (//  ilach.  vi).  »  Ibaquesecundum  illud  tem- 

primentes    liinnlie  eos  qui  con'r.icli    suet  liberus,  pus  rongruesicexclaiinit. «  compulnienintjum^nta 

et  omne  onus   dirumpe.   Fr.in'_re  esuricoti   pauem  in  93  stercoresuo,  »  luxurianlibusillis  miracnrdis 

tuum,  et  egenos  vugoaqut'  in-!uc    in  dunuiii   tunn  impojnitentia.cum  pcnissent  coram  octihs  i|>sorum 

(ihul.)    »  Itu  sanclilicinies.id  est  snnctum  facientes,  alimeii'a,>'t  de  d  'ino  U>d  l.elili  i  et  exullatio  Denique 

je,uniu  ii.  «  vocaie,  inquit,  ccem  c,  conjiregale  se-  jara  Antiocliua civitatem  armis  ceperal,  erantque 

nes,omnes  habit  ilores  terne.  »  Coeiuin  convocatum  to  o  triduo  octoginta  millia  inlerfecli,  quairaginta 

in  duos  grfges  d  spares  ilivi  lit,   silicet  senuui  et  millia  vincti  \ll  Mach.  v).   Desolationem   ejusmudi 

habitalorum  teiTte,  dicehdo  :  «  Congregate  senes,  udhuc  declamans.sequiluret  dicit: «  Demolitasunt 

oiiiues  hatutalores   lerr*,  »    d-   quoruui    distunlia  horrea,  dissipahu  sunt    apolbecffi,  qnoniam  conlu- 

su[ira  diximus,  ubi  ait  :    «  Audite    h.ec.   senes,  et  sum  est  trilicum.quid  ingemuit  animal.mugierunt 

aunlius  peicipite,  omnes  hariiatnres  lerrae.  »  Cmn  gre^es  armenti  [al.  arietum],  qui-i  non   estpascua 

Brgo  oongregati  fuerint,  «  clamale,  inquit,   al  Do-  jj  e;Si  sedet  greges  pecorum  disperierunt.  Ad  te,  Uo- 

minuui,  et  dicite.  \.  a,  a,  diei.  quia  prnpe  rst  dies  mine.clamabo  ;  quia  ignis  comedil  speciosadeserti, 

Donuni,  et  qins,  vastitas  a  p  iteute  veinet.  »  Mulis  et  flamma  succcndit  omnia  ligna  regionis.  Sed  et 

pr.e-emiiu-i  commoniti,   et  senibus   attestanlibus  bestiae  agri,  quasi  area  sitiens   imbrem,  suspexe- 

certilicati  crcdant   et  clainenl    omncs    halntatores  runt  ad  te,  quoniam  exsiccali  sunt  fontesaquarum, 

lente,  «  q  lia  prope  e.-t  di>'s  Domioi,  »  qoia  veniel  et  ignis  comedit  speciosa  descrti.  »   Quoniam,  in- 

dies  judicii,  quh   veniet  di>>s   Domini    m>gnus  el  quit,  conlusum  cst  triticum,  idcirco  «  horre.i  de- 

hornbilis.  N  m  sicut  long.'  posterius  pmpheta  te-  molita  ;  »   et  quia  vinum  periit,   •  apothecae  dis- 

stalur,  hiec   omnia    lient   «  untiq  .am    veuiat  dies  sipatae  sunt,  •  quia   nitnirum   si    frumenta  et  vina 

Domini  uuigiius  ft   hornbilis  (JW/.n),  »  ct  idcirco  non  fuennt,  frnstra  horrea  el  torcularia  proeparan- 

scieut  antequam    viniat,    ut   sine   iluliio   credalur  tur.  Sed  quid  sibi  vult,  quoJ  per  cunctaturet  dicit, 

ventunw,  cum  fuerint  lacta   ista  quse   per  eosdem  «  Quid  ingemuitunimal.mugieiunl  gregesarmenli.  ■ 

pruphetas  sunt  pr;enuniiata.  Si  quis  eniui  de  illa  statimque  cansam  illorum  responde.t.dicens :«  Quia 

parte  propheti.e,  id  ert   de  die    Domini    magno  et  non  est  pascua  eis.  »  N  mirum  brutis    aniinaiibus 

hurribili  dubitare  voluerit,  ostendatur  illi  prn  ar-  etgregibus  armenti  similes  eos  vult  haberi.quamvis 

gumenlo   compleia   ha?c    prophetia?    pirs,   scilicet  hoiuines  sinl,  qui    ingemiscere   nesciunt,   nisi  pro 

eruce  et  Incusla  et  bruchus.ile  quibus  jam  diximus,  penuria  cibi,  nullum  habenles  dolorem  de  peccatis 

ut  compellatur  scire,  quod  ille  quuque  dies  «  quasi  suis,  et  hoc  solum  e-se  miserum  sive  dolendum  re- 

vastitas  a  potente  veuiet,  »  —  «  qna«i  vaslitas,  »  in-  putantes,  si  ventri  quidpiam  de-.it.  Hujusmodi  ani- 

qu;im,  ut  videiicet,   sicul   Isaiua    ait,    ponat    uni-  maliu  sive  greges  non  solum  ingemiscunt    qnando 

Ver->um  nrhem  desertum   (ha.   xiv),   et   pe.ccatores  non  est  pascua  eis,  «  sed  et  gre;;es,inquit,perorum 

perdat  ex  eo  (l-a.   xni).    Uicaiurque    eis    qui  ejus-  dispiTierunt,  »  id  esl  ejusmodi  liouiines  qui  multi 

mo  li  sunt  :  »  Nunquul  non   coram   oculis   vestris  sunt,  quasi  greges  pecorum  in  tempore  teolationis 

almienta  penerunt,   de  domo  Dei   vestri   lietitia  et  recedunt,  murmurantes  si  non  luerint  saturati,  et 

exsultatlu  ?  •  Et  esl  sensus  :  Quid  adhuc   inrredul  blaspheraantes  Deum    Quol  si  aliquis  quereal,  di- 

permanetis  ?  Quidadhuc  advvntum  diei  Dorainima-  cens  :  Tu  auiem  qui  I  agis.o  prjpheta,ut  exempluin 

gni  et  horribilis  duhitabilem  esse  vultis  ?  Niinquiil  tuum   sequatur    homo  r.itionahs,    q  ien    non    vis 

non  vidisl'S  atU    vi>letis   ocnlis   vestris   propbeii.e  aut   cens>'S   brutuin   es^e   unimal?«A  te,  inquit, 

p-irlem  complelam  esse  quam    pru|ihetavimus  vo-  Domine,  clamabo  :  quia  ignis  co.nedit  speciusa  de- 

bis  ?  Nunquid  non  jain  venerunl  eruca,  lucusta  et  seni,  et  Qamma  succendit  omnia  lign.i  regionis.  » 

bruchus,  atque  ilbs   deva^lanliluis    penerunt  uli-  lit  est  sen^us  :  Tibi,  Doinine,  peceala  mea  Conlite- 

meila    periit  «  de  dnmo  Dei  vestri  laUitiaetexsul-  1»  Dur  ;  ,»gri  vel  oranisrution  thset  sensatus  homo.quia 

latio  ?  »  Adhuc  aliquibus  in  impoeuitent  a  perinu-  propter  peccutu  nustra  traditi  sumua  in  manu  hosti- 

nentihus,   conversus  idem    prophetiie   spiritus  ad  li,  qui  terram  nostram  vastaverunt  el  succenderunt 

suos.  «  Compui.ruHrunt.jtimenta  in  stercore  suo.  »  igni.  Non  solum  autem  hoc,  «  se  I  et  bestiaeagri.in 

Jumenta  namqne  in  stercore  suo    putrescere    est,  quit,  q  msi  area  sitiens  imbrem  suspexerunt  ud  t  \ 

carnules  quosque  et  luxurinsos  in    feiore  luxuri.-e  qunn  am  cxsiccati  stint    fontes    aqua-um,  »  id  est 

vil;c   linire,   quales     utique   fuerunt   illi,   temuore  tanta  siccilas  est  et  delectus    imbrium  ut,  siccatis 

jaoa  't'Cll  Anuorhi.sicut  rlem  hber  Machaba-orum  fonlibus,  be->liaj  qus|ue  a,rri    siti  per>'aiit.  poenam 

testatur.  Evmpii  gratia,  cnm  dicit  :  «  Elenim  iiu-  sustinenles  propler   peccata  hominum.  «  Et  ignis, 

sus  e-l  Jisoii  suli   ips.i  ,,rce  gynnasium  cousli-  inquii,  devoravitspeciosa  deserti,  »  id  est  loco  pnus 

tuere.etoptimos  quosqueepbeborum  in  lupanaribtis  speciosa  coraburcndo,  in  desertum  redegit.Hoc  non 

ponere  (//  l/nc/i.   iv).  »  Iteui  :  •  Pessima  autem  et  semel  dixisae  contenius   est,  sed  serundo  repeli- 

universis  gravis  malorum  erat  incursio.  Namtein-  vit  :  num  ante  jam  dixerat,   «  quia  ignis  comedit 


215                                               RUPEUTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  216 

speeinsa  deserti,  et  (1  immu  succendit  omnia  ligna  \  runt  ;  quod  autern  a  quarto  Romanorum   regno  fa- 

egionis.  »  Postmodum  idem  tertio  dictnrus  est  his  clum  esl  excidium,  prophetie  simul  et  Evangelium. 

verbis  :  «  Populus  multus  et  loilis,  similis  ei  non  Exempli  gruliu  :  «  Cum  ducerent  D  iminum  Je^um 

fuit  a  principio,  et  post  eura  non  erit  usque  in  un-  ad  cruciligendum,  et  sequeretur  illum  turbu  multa 

nos  generationis  ct  generationis.  Anle  faciem  ejua  populi  et  mulierum,quae  plangebant  et  lamentabau- 

ignis  vorans.et   post  eum  exurens  fl  imma.  Quasi  tureurn,  oonversusad  illas,  dixit  :  «  Filiae  Hierusa- 

huitus  voluptfktis  lerra  coram  eo,  et  post  euin  soli-  lem,  nolilc  flere  super  me,sed  supervos  ipsas  llete, 

tudu  deserli  (Jocl.  n).  »  Qnod  enim  semel  et  iterum  Bt  super  lilios  vestros,  quoiiiam  ecce  Veniunt  dies, 

ac  lerlio  civitus  illa  dierusalem  incendia  coiifl  egra-  in  quibus  dicent  :  Beatae  stenles  venires  qu<e  non 

vit  :  primuui,   suceedentibus   BiLyloniis,  secundo  genuerunt,  et  ubera  quae  non  iaetaverum..Tunc  in- 

rtge  Antiocho,  sicut  scriplum  est  de  illu  «  et  irruit  cipient  dicere  niuntibus  :  Cadite  super  nos;  etcolli- 

super  civitutem  repenle,  Pt  percus:it  eam  plaga  ina-  bus  :  Operite  nos  KMutth.  xxiv).  ,.  Item  quibusdam 

gna,  et  perdidit  populum  multum  ex  lsrael  ;elacce-  dicentibus  de  templo,  quod  lapidibus  bonis  et  donis 

pit  spolia  civilalis,  el  succenilit  eam  igni  ;  »  tertio,  essct  ornalum,  diiit  :  ■<  ll.ec   que  videtis,  venient 

concremata  est  instantibus    Romanis,   quod  exci-  dies,  in  quibus  non  relinquetur  lapis  superlapiilem, 
dium  nimis  horribile  perspiciens,  quurta  jam  vice  p,  qni  non   destruatur   (Mmc.  xm).  »    Pulchre  igitur 

vehementissime  clumat  et  dicit  :  non  ipse  prophetaex  per^ona  sua  nunc  idicit,  sive 

Cap.  II.  —  «  Ciuite  tuba  in  Sion.ululate  in  monle  edixerat  de  coeteris   malis   qure  ventura  erant  sub 

sancto  meo.Conturbentur  ouines  hubitalores  terrae,  tribus  anterioribus  regnis,  «  expergiscimini  et  flete, 

quia  venit  dies  Domini,  quia  prope  est  dies  tene-  plange  quasi  virgo,  acoingite  vos  et  plangite.sacer- 

brarum  et  caliginis,  dies  nubis  et  turbinis  ;  quasi  dotes  ;  »  sed  aliis  commiitit   hoc   annuntiandum, 

mare  expansum.  super  montes  popuks  multus  et  Chri^to  videlicet  et  apostohs  ejus,di<-endo  :  «  Canite 

f  irtis  :  similis  ei  non  fuit  a  pnncipio,  el  post  eum  luba  in  Sion.  »  Slepbanus  prutomartvr.  dum  tuba 

non  erit  usque  in  annos  generatioois  etgenerutio-  caneret  evangelica,  supercaniu  i^tosive  nuntio  uc- 

nis.  Ante  tace  n  ejus  ignis  vorans.et  p  ist  eum  exu-  cusatus  est  a  dicentibus  :  «  Homo  isle  non  cesaat  lo- 

ren=flainma  Q  i.\si  hortus  vulupiatislerracorameo,  qui  verba  adversus  locum  sanclum  et  legem.Audi- 

etposteum  solitudodeserti,  »—  «  nequeest  quiellu-  vimus  enim  eum  dicentem  quoniam  J  -sus  Nazire- 

guteum.»  —  o  I'opuli:shicuiultusetrortis,»nonin-  nus  lnc  destruet  lucum  islum,  et  mutabit  tradilio- 

cmgrue  populus  intelligitur  Romanus.De  quoenim  nes  quas  tradidit  nobis  Moyses  (Act.    vi).  »  Ibidein 

aliu  populo  reetius  quam  de  islo  dicitur,  similis  ei  quoque  scriptum  est  :  «  Tunc   submiserunt  viros 

non  1'uit  a  principio  ?  Denique   neque  populus  luil  qui  dicerent  se  audisse  eum  dicentem    verba  bl.is- 
B.bylonius.neque  Assynu«,ne'jiie  populus  secundi  C  phemi.e  :n  Moysen  etDeum  (ibid.).  »  Al  illesubse- 

regni  Persicusaut  Medus.neque  populusterlii  regni  quenti  oratii)ne,  de   verbo    quidem   blasphemia;  in 
Macedo  sive  Gra?cus  similis  ei  l'uit,sicut  ei  Daniel  de      Moysen  et  Deuin  sive  legem  ses"fl4  insigniter  ex- 

quarta  bestia,  qure  quartum  huc  regnuin  sigmtica-  purgavit,  de  verbo  auleni  hoc,  quomodo  Jesus  Na- 

but,  asserit  his  verbis  :  «  Et  e.cce  bestia  quurta  ter-  zarenus  hic  destruct  locum  istum  nullam  excusa- 

ribilis  atque  mirabilis   et  lortis  nimis,   .lenles  ler-  tionem  protulit.sed  h.t-c  tantumdixil :  «Salomonau- 

reos  huoens  magnos,  comelens  atqiie  comminueus  tem  «dificavil  illi  d  unum,  sed  non  Excelsus  in  ma- 

elreliquapedibussuisconculcuns.  Dissiuii  isautem  nulactis  habital  (Acl.  vn).  »  Verum  quippe  erat  de- 

eratCBterisbastiisiJuasvideramlOdu.  vn).  »  —  «Cu-  sirucndu  n  esse  locum  illum.et  h;ecevu;.gelica  tuba 

nite,  ergo,  inquil,  tubi   in  Sion,  ululate  in   monte  canere  in  Sion,  maunumque  exinde  uiulatum  vera- 

sancto  meo,  »  et  cictera  utsupra.  Tribus  exclama-  citer  praedicare  poter.it  m  illo    ruonte    Dei   sancto. 

tionibus  qurc  prajcesserant,  acrior  hiec  quaria  inul-  Qimd  autem  tempora  ejusmodi   d.cuntur   Domini, 

toque  veheineutioresl.  vidclicet  secundum  dissimi-  quemudmodum  hic,  cum  dicilur,  «  quia  venit  dies 

Ihu  linem  quartre  besti.e,  de  qua  testalur  Daniel.ut  Domini,  »  adversus   durmientes  et  ebrios  dictuiu 

jain  dictum  esi.Nam  ternbile  quidem  estquoddixe-  valdecon°ruii,quulihussupradixil,«expergisciaiii>i, 
rat,  «  expergiscimini  et  fl^te,  »  prospiciens  Assyrios  D  ebru.  »  Quieniui  dormiunt,  nocte  dormiunt;  et  qui 

sive  Bubylomos  ;  et  quod    dixerat,  «  plange  quasi  ebrii  siint,  nocte  ebrii  sunl,  videlicet  suimet  oblili 

virgo  amicta  sacco,  »  intuens  Persus  et  Medos  ;  et  etimmemores  Dei  atqueilain  peccatis  malusecuri- 

quod  clamaverat,  «  accinaite  vos  et  plangite.sacer-  <ate  circu-u.dali,  ul  clausis  oculis  non  videanl  quod 

dotcs,  »  praevidens  regnum  Graecorum  suh  quoJu-  de  actibus  hominum  Deo  cura  sit.Nimirum  quando 

deos  atlrivit  AntiochusEpiphanes,  s-d  multo  lerri-  coguniur  per  adversitatis  pconam.malorum  actuum 

bilius  ■  st  quod  nuuc  uit,   Romanorum   adveutum  suorum  reminisci,  et  videre  quid  lecerint.iuoc  illis 

prrenuntians  :  «  Cunite   tuba   in   Sion,    ululale    in  dies  lil,  veruinlainon  non  sunpliciter  dies  autdies 

monte  sanclomeo.  Contui  benlur  omneshabilatores  snlis,  si»e  splendons  et  clantatis,sed  «  dies,ir,quil, 

terrffi,   quia   veniet   dies    Domini,   quia    prnpe  est  lenebraium  ct  caliginis,   dies  r.ubis   etturbmis,  • 

dies  lenebrarum  e  caliginis,dies  nubis  etturbinis.  »  qu  >Iis  utique  Judeis  luturus  erat  dies  ille.sive  lem- 

Un  le  simul  utleDdendum,(|uiatriai|uideiii  eiiler.iii-  pus  lllud  quu  circumdurentur  ab  hoslibus  Itornunis. 

nia,  quaj  tria  regna  fuerunt,  prophetae  pra^dixe-  «  Tunc,  inquit,  conturbentur  omnes  habitatores 


2H                            COMMENT.  IN  XII  PnOPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I.  218 

tprra?,  »  et  h.ec  uiiqne  per  conressionem  dici'.,  qnia  A.  cum  subjungit  :  «  Quasi  lio- lns  voluplatis  tcrra  co- 

sic  oporiel  cvenire.  Et  reele  lns  illos  appellat  ■  ha-  ram  eo,  et  post  eum  solilt.do  ileserli,  neque  e^t  qni 

bi tatLires   tert<\e.  »  qui  Christum  occiderunl,  quasi  elfugiat  eum.  »  lit  est  sen^us  :  Cuni  veniret  ixer- 

prnpter  habitalionein  lerrfe,  sirut  d  xeral  ipse  per  citus  hostilis,  lalis  erat  rogio  curam  illu,  sive  illa 

Psalmistani:»  Et  in  iracundiaterrae, loquentesdoloa  lerra  promissionis;  «  quasi  borlus  voluplulis,  »  vi- 

cogitabant  [Psal.  xxxiv),  »  videlicet  cum   dcerent,  delicet  vinelis,  palmelis  a  que  nliv.  lis,  calerisque 

«  si  riimitt.ii.u~   eum  sic,  omnes  credent  in  eum,  coiisitaarboribusdiversigcnens  el  prailerea  leniplo 

et  venienl  Romani,  et  lollent  nostrum  et  locuni  ct  augm-iis.-imo  iiisigiiit.i.quo  n  h.l  pulchrius  ani  gio- 

gpntem  (J-un.  xi).  »  tt  illnd  quidem  tempus.sicut  riosiusm  mundoesset  potuii.Cumaulem  vir.tordis- 

jam  dictum  e-t,  dies  Dounni  dicilur,  vernmtamen  cederet,  id  est  exerrilus  lalis  posl  eum   remansit, 

nondum  magtius.quod  lantum  de  ullimo  dir  judic:i  „  ut  soliiudo   deserti,  »  secunlum    werba    Uomini 

solet  dici,  quemadmodum  ei  hic  propheta  postmo-  il.ienlis  super  llierusalem  et  dicentis  :  •  Uuia  ^i  co- 

duin,  ■  anleqnam,  inquit,  ve'iial  dies  Domini  ma-  gnovis-es  et  tu,  et  quidem  in  hac  die,  quaj  ad  pa- 

gnus  et  hurribihs,  •  tenebras  et  caliginem,  nubt-m  cem  tibi!  Nuncauteiiiabsconditasiinlabiiculisluis. 

et  turbinem  illius  dici,  cujus  cunelis  vocibus  ma-  Quia  venient  uies  in  le  et  circumdabunl  te.etcoan- 

gnitud  i  granditer  declamatur,  ventura'  calamilaiis  pjguslabunt  te  undique  ;  et  ad  lena.ui  proslernent  te, 

majn.e  rei  compara  ,dieendo,  •<  quasi  mare  expan-  et  liiius  qui  m  le  i-unt.  ut  n ■  •  n  relinquent  in  te  lapi- 

sum  super  montes.  »  Qmd  enim  majtis  sive  lormi-  dem  super  lapi.lem.eo  quod  noncognovislitenipus 

dabilius  in  hoc  muado  ante  linem  ejus  evenire  po-  visitalionia  tUitiLuc  xix)    »  —  «  Et  liiios  luos,  ail, 

test,  quam  si  expand  <tnr  mare  super  montes,  sicnt  proslernenl  qui  in  lesunt,  »  videlicet  it.i  til  non  sit 

in  dilovio  laclum  esl  ?  Est  ergo  sensus  :  Sicut  in  di-  qUj  ellugi.tt,  quemadinndum  hic  rura  d  xisset,  •  et 

luvio  non  magis  montessese  fltn-iibus  etimcre  |>o-  posieum3i>liludorieserti,»subjunxit,«neqiieeMqui 

tuerunt  quum  vulles, ilain  illa  Ruraanae  multiludi-  effugiat  eum.  »  Nullusquippe  exlanla  uiullitu.line 

nis   vel  lortiludinis  ii.undalione  non  magis  .-uperl.i  qnaj  dinumeran  n  m  poterat  i  ITugisse  legiiur,  qum 

pnncipes  saeerdntum  sibimet  consulere  quiverunt  lame  et  gladio  perirent loriset  inlus,  el  qui  reli.|iu 

<]u<m  ex'gui  quique  sive  populares.  bt  vile  quam  esse  p.ituerunt  in  caplivitatem  ducerentnr.   A.lhnc 

congrua  cnmparaiio  vcl    siniililudu    sit.   Sequiiur  d<;  furtitnd.ne  po,  nli  tam   iuullo  grand'ssimo  ejua 

enim  :«  Populus  multuset  forlis,  similisei  nun  luit  anmre  loqmlur  .  Quasi  aspecuisequorumaspectus 

a  pnncipio,  ei  post    eum  non  erit  usqne  in  annos  eoium.  ct  qua.-i  eqtntes  sic  currenl.  Sicut  tooitus 

gei.erationis  et  generalionis.  »  Cungrua  namque  si-  quadrigarum  supercapita  inoiiliuiu  ex^ilient  sicut 

militudo  est  maris  et    populi    Hnmani    tam  rnulli  p  sonilus  flaiumx  ignis  devorantisatipulam,velut  po- 

et  tain  fortis.  qui  universas  lere  orbis  terne  natio-  pulus    furtis  pra  paia'us  aii  praelium.  A  lacie   tjus 

nes  nn.ltiluiline  operuit,  loititudine  convulsit.mt.re  cruciabunlur  pnpuli,  omnes    vulius  rcligentur  in 

flnctiium  iens  et  rediens,  et  conlra  montes  univer-  (,l|am    Sictii  b.rles  current,  et  qnasi  viri  b.-llatores 

sos  intumessens  eosque  operiens,  id  est  cunctos  re-  ascendent  murum.  Viri  111  viis  snis  gradienlur,  et 

g»s  vel  regna  gentium  suis  viribus  npprimens.Huic  non  declmalnint  a    semilis  suis.  Unusquisque  ira- 

ninnrum  ><  ptipolo  similis  ntm  luit  ab  initio.el  poot  trcm  suum  non  courctabil,  si ui^uli  in  callesuo  am- 

euui  non  erit  u-que  in  annos  generalionis  et  «;ene-  bulabunt.  Sed  et  per  fenestras  cadent.el  non  demo- 

rationis.  «  Daniel  quo  |ue.  ut  supra  diclum  est.at-  lientur.  Uri.em  ingredieniur,  in  uiuru  corruei.l.Do- 

tesianie  de  best;a   quarla  qua    Romanum  figura-  i110s  conscendent,    per  ft-nestras    iiilrabunl    quasi 

balur  imperium.  qnia  •  dissi  i  ilis  erat  rajteris  be-  fur.i;  Fortitudinem  atque  ve.locitatem  lam  muln  po- 

stiis  (Ohh.  vii  .  ..  videlicet    lc-cnae,  urso    el  pardo,  puli  brevibus  et    celenter  currentibus    declauiavit 

quibus  regna  praecedentii  si«.iiificabunlur.«  Ante  la-  gememiis.  0  ergo  senes  et  habitaiores  le  rra-.i]uibus 

ciem  ejufl,  in  |Uit,ignis  vorans,  et  posieum ''xurens  in  exmd  o  dixerat,  «  acdite  liac,  et  auribus  perci- 

fl.uiima.  »  Hoc  ut  dicilur,  ila  f.icliim  esse  legnnli-  pite  omries,»  quamvis  erucam.  locustain.bruciuni 

bns  exoidium  illud  llierosoiymorum,  Josepho  nar-  p.  et  rubiginem  nominave.rit,  ne  suiisannetis  quasi  ad 

rinie,  luce  clarius  est.Nam  et  antequam civitutem  viles  et  parvas    res  orator  isie  ioople  vos  anenios 

Rniiianus  circu".idaret  oxt-rcitus.ipsi  quia  qtiasi  pro  fecerit.quia nimirum  erULie  i.-l;e  sive locuslas,  bru- 

defensione  luerant  introducti.triplici  discordia  de-  chus   bic  sive   rubigo  isla,  vobia  non    purvas    res 

bacchantes  intus,  et  aedilicia  civitalis,  et  plurimos  aut  vermicoli   sunt  viles.  quamlibet   apud   ctcle- 

sumptus.quidiuturnopoterantsuflicereliello.mul-  stem  forliludinem    regnorum  omnium  vani  h'.mi- 

tisc.iii.-umpserunlincmdiis.et  postquam  hostesin-  r.es  propter  suam    vanitalem    sint  conlenipllbiles. 

gressi  sunt  victores  victi,  usque  ad  consummatum  Vobis  enim     homines     de    quibns    agitur,     lmo 

exiluui  ieb-lles.  donec  etTeini.lumel  quidqiiid-u-  conlra    vos    viri     furtes,    viri    v.  loces    sunt.    No- 

pereraliniraii.omiami9eneci\itatisconeremarelur,  minavil   quidem    locu.-tas    et    caeleru     hujusmodi, 

liirnre  incredibill  perslilerunt.miseranliliu-  et  |  ar-  sed    niliilouiinius   furtes    atqne  Velecessuut.    lloc 

cere  volenlibus  adversariis.  Qualis  anle  ndvenlum  est  quod   ait  :  «  Quasi   asp.-ctus   eqtmrum,   aspe- 
populi  tam  lortis  regionis  lacies  exstil.-rii.et  qoalis      ctus  eorum  ,  et  quasi   equiles  sic  currein.  »  Nam 

per  advenlum    ejus   elfecta  sit,  breviter  exprimit,  in   equis  et  in  equitibus   fortitudo    simul  et   ve- 


219  RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  2:0 

locitas   usn   reqniruntur   Et  hic    quidem  rnm  rii    A  *ii>rn  e\>ilient,  »  qnod  Den  eibimet  irato  ausi  sunt 

citnr,  «  qua-i  aspectus  equorum.  «specius lorum,»  contra  semPlipsos   provocare  ad    belh.m   victorea 

95  liiriim  cnla  qua.-i,  siinililuriinem  sigmficat,hic  omniuin  gentium.  quasi  ipsi  montes  inlransmeabi- 

autem,  «  quasi  pquiles  sic  currunt,  «  verilatem  sive  les  essent.  Demrie  quod  uit,  <•  sicnt  snnitus  fl.imiuie 

rei  proprielatern.  Non  rnim  qunsi  vel  sicul  semppr  ignisdevoranlisstipulao:,»  igniprocu!d..'hioconsuiii- 

t  intummodo  ognilieal  sunihturiinem,  sed  interdum  mandam  esse  derlamat  eamdem  victoriom,  ultima 

quoque  rei  veritatprr. .  Rxempii  gratia  :  «  Et  vidimus  deciamaiionis  clausnla  qualitatem  pulclire  exinnt 

glorium  ejus.  glonaiu  quasi  unig.  niti  a  Patrc  (/>an.  eiura;,  sive  locustarum,   dicendo,  «  vdut  populus 

i),  »  id  est,  vere  unigenili  u  Patre.  lieni  in  psulmo  :  lurtis  praeparalus  ad  pnelium,  »  iuculcans  et  repli- 

«  In  conwriendo  Uominus  c> ptivilutem  Sion.lacti  cans.  quii  non  realiier  locusUe  exisiimandie  sunl, 

sninus  sicut    Consolali    (Pwl.   xxv),  »  id  est.  vere  sed  sub  immine  illo  mulliludo  bominum.Et  videin 

consolati.  haque  «  et  quasi    equiles  sic  current,  »  ipsasnpeificiesermonisprrpbelici.quantuseloquen- 

id  est,  nnn  si.mt  erurie  uut  lncust.'c  vulgares,  segnes  tiae  decor  sit   Quii  qne  eten'm  similiiudiries  positse 

erunt.  aut  br.-vitcr  tullent,  sed  viri  bellatores  erunt,  sunt,  et   semper  sequens  pracedenle  veberaentius 

el  eqnis  currentibus  ibunl.  Qimd  auiemequissimi-  so;iai,  el  plus     terroiis  exhihet,  quasi  a»p.  cius  e- 

Ips  pronuntianlur.  riicendo:«  Quasi  aspeCusequo    D  quorum  aspedus    porum.    Hoe  jara    terribile  est, 

rum,  »  superbiam   aique    fortiludinem,    simnlque  seri  umplius  id  quod sequitur,«  et  quasi  equites sic 

prariiundi  avidilatem  Illos  hai.ere  innuit.-crundu  m  current.  »  Plus  enim  equilim   conslat  esse,  quam 

gestus  pjusn  odi  animalis,  naturaliter  lerocis  et  su-  equnu..  ijuo  I  deindesequitur  multo  plusest,  «sicut 

perhi,   dicenle    Domiiio  ad    bcaiuin  Job  :  «  Glona  soniius  quadrigarum    supcr  capiia  moniium  exsi- 

narium  •■jus  terror.  Terr.m  unguh  fodit,  ex»ullat  lient-  /iliemquemultoampliusac  terril>iiius,«  sicut 

audaeler  :  in  nccnrsiim  pergit    armatis,  contemnit  sonitus  flauiuiiE  ignis  devorantis  stipulam.  «  Acde- 

pavorem,  nec   eedit  gladio.    Miperipsum    sonabit  inle  quori  scquilnr.manifestius  alqueubunriantiu.s 

pharelra.  vibrabil  hasta  et  elypeus  ;  lervensot  tre-  e-t,  «  velut  populus  lorlis  pwpnr.itus  ad  prielium.» 

mens  sorbel  lerram,  nec,  reputat  lubae  sonare  clan-  Ita  qnasi  uscendendo  a  quecrescenrio  in  majus  per 

gorem.  Ubi  audierit  huccinum,  dic>'t :  Uva  [id.  Vah].  singulos  gradus,  vis  perlicil  utque  acriinonia  gran- 

Procul  odoratur  bellum,  Pxhortationcm  ducum,  et  disona  plus  quam  rcthoricse  declamationis,et  post 

ululatum    exerciius  (J  ■h.  xxxix).  »  Ua?c  dicta   smt  excursum,  quasi  resinnpto  spirilu,  breviori  proces- 

de  quolibet  e  iuo  Dnmini.  de  quulibus  scri|itum  e.-t:  su  pro^equitur  et  dicit  :  «  A  tacie  ejus  crueiahun- 

«  Qui  ascendis  super  equos  luos,  el  quadrga?  tua;  tur  populi,    omnes  vultns    redigentur    in  ollam.  » 

salvatio  (Hubnc.  m).  »  sed    mystice    iutelligunlur,  C  Quod  qoomodo,  vel  quam  fere  lactuin  sit  legentihus 

ul  nihilominus  de  equo  quadrupede  secundum  lil-  palam  est  ex  jam  dicti  narralione    bistoriograpbi. 

terum  congrue  vel  veruciter  enuntiari  non  doluten-  Dira    namque  obsidione    cruciati,  lame  ineredihili 

tur.  Quo  d  si  de  qu  dibet  -.anclo  el  forli  prsdicatore  rienigrati  et  lumefacli,  vultus  redacti  suntin  >>llam, 

cujus  sessor  est  Dominus,  ptiricirco  pericula  n.undi  qui  vividi  et  pulrhii  luerant.  Hiec  et  caelera  qua?  se- 

non  timet,  spiiituuliler  ista  recle  intelliguntur.cur  quunlur  inlellectui  plana  sunt,  quia  videlicet  Ro- 

nou  etiam  superbia  regnurum  supradiclorum,  ma-  mani,  «  sicut  viri  lortes   rucurrerunt,  et  sicut  viri 

ximeque  Rornana  potentia  c.irnulilersiii.iliscssedi-  bellatores  ascenderunt  murum,  et  in  viis  suisgra- 

calur  ?  Itaque   quasi    aspeCus  equorum   aspeclus  dienles.  •■  id  est,  ab  inccepto  non  defieientes,  a  ?e- 

eanim,  quia  quemHdmodum  dicit  idem  llominus:  mitis  si.is  non  derlinaverunt,  neque  enim  proptcr 

«  Nunquid  pr.-ehpbs  equo  lorliludmem,  aut  circum  diflicultatem  aliquam  victoriae  spein  deposnerunt.et 

dabis  collo  i  jus  hinnituin  ?  »  (./-6.  xxxix  )  Sohs  ipse  «  unusquisqnelralrrm  suum  non  coirctabit,  »  quod 

regnis  pim  riutis,  cl  ma.time  Rnmanu  impcrio  prae  facere   sulent   lugienles  crumpendu    quo    possunl, 

bi.je  poluit  forlitudinem.et  collo  circumdare  hinni-  inor.linati  alque  conlusi  :  sed  in  suo  eulle  amhola- 

tuiu  ut  pr.e  sola  supprbia  vel  cupiditale,  quasi  hin-  bant  singuli.  quod  maxime  in  illu  populo  laodabile 

niendo  consnceret  adversu-  omne  rpgnum.  donec  fuit,  tenendo  videlicet  o  dines  suns.seinperque  pro- 

sihi  1'aceri'tesse  suhditum,  ut  «  gloria  narium  eju3  "  cedendo  cum  disciplinamililari.  Uoc  tantuni  |.arvu- 

essel  terror,  »  id  est,   gloriiretnr   qunties  terrlfici  la  qua-stioneindiget.quori  rieinceps  ait,  «  per  lenes- 

belli  sibi  dareturoccasio,  ul  te.rram  ungula  fuderet,  Ir.is  cadent,  el  non  demolientur,  »    et  deinde  suh- 

regum   orbis  terraruin  nimis   cupide   conquirendo  secutus  «  urbem  ingredientur,  in  muro  currenl,rio- 

thesaoros;  ut  exsultans  audacter  armutisin  occur-  mos  conscpndenl,  »  tandem  subjungil,  «  per  fene- 

sum  pergeret,  ut  eontemneret   pavorem,  el   gladio  stras  inlrahunt  quasi  lur.  »  Quomodo  enim  equiti- 

nnn  cederet.  Qu.iri  rieinde  sequilur,  »  sicut  snnilus  bus  sive  quadrigis  Romuni  imperii  rongruit.ut  |.er 

quadrigarum  superuapita  monlium  exsilicit.  »  cer-  feneslias  c.iriere.  per  leneslras  intraie,   in  morium 

t.mi  designat  illorum  gloriara  tnumphalem,  qm  d  luris  d  cantur  ?  Tam  forti  quippa  imperio  simil.lu- 

sine  dubio  vicloriam  perlicianl,  el   cum   quadrigis  do  furis  vel  ascensus  per  lenestr;is  iucongrue  ad- 

viclricibus  more  buo  dpcan'  triumphi  pomptim  no-  scrihi  videlur.  Seri  scienrium  Romanum  iinperium 

bilcm,  el  quoriamuiuihi  superbiam  sive  tementatem  sicut  fortitudmis  laudem.sic  econtrii  prufunds  ava- 

subsannat  Judaicam.  dicendo  :  «  Super  capita  mon-  ritia;  mcruisse  vituperalionem,  et  hoc  vitium  m  illo 


221                             COMMENT.  IN  XII  PROPH.   MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I  222 
denotari,  rlum   dicitur,  «  per  fenestras   ascerdent  .\  ctaverunt.  Tunc  incipient  dicere  montibus.  Cadite 

Bive  inlrabunt  quasi  fur.  »  Et  revera   .le   reneatris  sin»er  nos,  etcollibus  :  Ouerite  n..si,Ue.xxiii)Undo 

ejusmodi  in  iilu  rxeidio  non  omnino  tacelur,  Jose-  notandum,quodcumdivissetbic,..  teriacuiitreuiuit, 

pbo  inter  caHera  narranle,  ac  dicente .  Hio    iia.|ue  sol  el  luna  ubtenebrali  sunt.  et  stellae   retraxerunt 

tunc  militum  qui.iem   non   exspectato   cujusquara  splendorem  euura.  «  continuo  per  conjunclionem 

edcto,  neque  laslura  lacinns   veritus,   sed   divino  celt-irimam,  «et  Dominus.inquit, dedit  vocem  suam 

quoiiam  motus  impetu ,  a  conlubernaii  suo  sustolli-  auie  laciem  exercilus  sui. »  Per  boe  namqtie  anim- 

tur,  et  ex  ardente  materia  raptum  ignem  in  lene-  advertere  licet  quod  cuui  illo  terrae  motu  i-t    tene- 

stram  inlert  auream,  unde  ad  tuocuia  circum  tem-  brisillis  liouiinusaoster.dura.tra  lensspiritnm.voee 

plumsedificatadeseptenlrionaliregionoadiiuseiat,  nia-ina  clamavit  h;pc  xigmlicavil.  qnod  |ustiiiaejus 

et  post  pauca  :  Plerot-que  autcm  praedarum  spes  in-  illumcxercitumsuumexercituniRuraaiiiimperifvoca- 

citabat,  suspicantes  mtus  omnia  pccuniis  esse  re-  reUdvindiciamsangninissui.elquodsanguisejusde 

fertn,  quoniam  lores  auro  1'actas  conspicerent.  l'ro-  terra  nfin  ante  c|a,l)Hre  desineret,donec  i-lem  ex»r- 

pter  bujusmodi  causam  illos  non  xeriin  sic  denota-  0j|Ha  a()veniret  Et  vi.le  quam  magnilleedioUim  sit, 

tos  dubiUvenui,  11!  per  lene^lras  ascend-re  diran-  ve|  dlci  Cl)nven,ul  r|e  homine  cruc.fix»,  et  qiia^i  de- 
tur  in  u.odum  luris.  Sed  el  ut  de  isto.si  parvum  vi-  g  re,lcto  a(q|)e  dicentc  .  „  |,l>lls  meuS)  „,  qu,,.  ^ereli- 

detur,laceam,quam  luris  nequitiamvelcupiditatem  qUisti  me,  quod  haberei  exercitum,  cujus  ante  la- 

nnn    excelii  illud,    idem    sciibit  :    Quidam    enim,  c:em  uie„,  vocem  suam  daret.    Quud    si    miraris, 

inqmt,  apud  Syrus  ex  translugis  dfprehenditur  e  quntj  ,)ji.aiur  de  paupere  taln  quid,  su  •juiixit  am- 

fimoventrisaureoscolligens.  transglutienlesaulem  p|jus  et  copiosios  verbis  hujuscemodi,  «quia  mulia 

eos  veni.'bant,  quia  cunclos  seditiosi  scrutabantur,  gunt  ni|1|is  n.istru  e|US]  1|1)la  (ortia  el  ,acientia  ver- 

et  maxima  vis  auri  eratin  civitute.  Verun,  hacarte  b,lm  ejua    .  Nam   Vl,re  jn  ,||a  quo,ue  bora  qua  sic 

per  unum  deleela,   totis   castris   fama   percrebuit,  yidebatur  dereliclus,  n.ulia  nimis  erant   et    lortia 

quo.l  auro  transfuga;  pleni  venirent.  Arabum  ergo  C;)slra  pjUS]  non  gi)ll)|)|  CHSlr ,  aDge|0rum,de  quibus 

mulliludo  ct  Syri  scissos  venlres  tupplicum  rima-  ait  petr0  .«Opnvertegladinm  tuum  in  locumsuum: 

I  a  uur.  Et  hac  ego,  inquit,  olade  nullam  credo  sae-  an  puta8  quja  nfjn  possum  rogare  palre|I1    meuni) 

vi.rem  tontigisse  Judajis.  Una  denique  nocte  duo-  et  ,.xhiliebit  mihi  modoplusquam  duodecim  legio- 

rum  n  ill.um  patelacta  sunt  viscera.  Hcec  nimirura  npg  aige|orum   .-,,,„„,,.  XXVIJ  j  „  verumtt.men  cas- 

consid-rando,   non  ine  te  qui«quam    riioat,    Imstes  „                                                   .  .                ,    . 

'                  .       m        1  tra  Homaiiorum,  quaj  veiiirenl  et  larerent  v.-rbum 

illos  pr.i  lortituline   quidem  vms    bellatores,    std  ,,        .            .   _. 

K                              ^             .....          .  ppis,  ciiciiindan.lo    rivitatem,    vallo    circurnd  mrio 

D'0  ruuiriitate  96  ni:..ia  ci -ud<- lssimis  tunbus  Ims-  _   ...  ,           ,                             .             , 
^           '                                                                                       C  illam,  et  roangustand-i  und.que,    et    prosternendo 

se  cniiiuarnbili-s.  Se.piuur  :  «  A  lacie  ejus    contre-       ...  ,  ,  ,  . 

H                        '                                    J  lllani  ad  terram,  et  lilmsejus,  qui  erant  iii   ea,    et 

niuii  t.-ira,  u  oti    sunt  ccoh.sol  et  luna  obtenebiati  .               ,    .        ,                   ,        ,                    .    „ 

'                               '  non  relinquendo  lapidein  super  lapidem.  secui.dum 

sunt,  et  rlella   relr,.xerunt    splendurem    suum.    Et  „                                              ,  .          ,   , 

r                               .  verbum  eju.-.  Nun  nnreris  quia  iuajus  his  videbis. 

Iiiiminus  dedit  vocem  su.im  anle    laciem  ex^reitus  ,,                                         ,.      ,,    _           .    ,      .,    .. 

.<  M  ignus  eiiiui,  inuint,    du-s  l>omini  ,et    ten-ibihs 

sui,  quui  ii.iilla  sunt  in.iiis  eastra  eius,  quia  torlia  ,                                    ,  .             ,     ».      • 

.                    ,,                         .       r,       .    .  vable.  et  quis  sustmebit  eniu  ?  .  Nin.ii  um  i-l  linc  ilu- 

ctlacientia  verbum  ejus.  Maunus  enim  dies  Uuuiini,  ' 

.,   ,.         .  _.                                 , .,           o              .  dem  i  jse  tesiatus  est.  u.xit  emiri  :  «  \eru.iitamen 
et  terribilis  val.te,  et  quis  su^tinebit  euni  /  »  —  «  A 

..                                  ,,    .                 „    v          ~             i-  dico  sobN,  amodo  videhiiis  rilium  hominis  S'-den- 
facie.  inquit,  p|us.  l.iijus    ejus  ?    iNinnriim    poj.uli 

,  .                              .'  u                    •    •      ,  tein  a  drxir.s  virtulis,    et    venienteni    in    nubibus 
multi,  ei  torlis.  populi  Romani,  cui  similis  a  prm- 

cipio  non  ruit.  A  lac.e  tahs  popuh,  id  est.in  sipnnm  Cffiii-  "  eubauditur,  cum  potesUte  roagna,  et  maje- 

venluri.el  luec  omnia.  qu.-e  dicta  sunt  lacturi.lerra  stale,  quemadmodun:  alibidixit:   «  Nara   virtu-es, 

contremuit,  et  tremore  suo  niagnam   iram   Judaeis  inquit,  ccelurum    movebuntur;    et   tunc   videbunt 

venlurain  sign  licavit,  videlicet  quando  scelere  illo-  P"li«m  hominis  venientera  in  nube  cum    [.otestate 

rum  pendens  in  cruce  Uorainus,  spiritum  trad  dit.  magna,  et  n  ajeslabj  \lbid.  xxv).  »  Iiaque  non  mi- 

Necvero  solummodo  tena   tremuit,   sed   ot    coeli.  rum  quod  diclum  est.  «  quu  multasunl  nimis  ca- 
inquil,  moti  sui.t,  sul  et  luna  oblenebrati    sunt   tt  0  stra  .jus,  quia  lortia  et    lacientia   verbuiu    ejus,  » 

stell.e  relraxerunt  splendurem  siuiui.    Tunc    enim  non,  iuqiiaui,  mirum  cvupar.itione  ma.ju.  um.«  Ma- 

.<  a  sexta  hora  tenebrae  lactaa  sunl  super  universam  gnus  enini  dies  Duraini,  et  terribilis  valde,  et  .|iiis 

terram  usque  ad  horam  nunam  (.l/ad/i.xxvu),  >   et  sustinebit  eum  ?  >.  Quod  idem  est  ao  sidicit :  «Ipse 

sicutjam  dictum  est,    ubi    clamans  voce    magna,  enim  constitutus  est  a  Deo  judex  viv..rum  et   mor- 

emisit  spiritum,  »  terra  mota  est.  et  petrae  scissae  tuorum  (Arl.  x),  »  et  magnus  erit  ille  dies  rjusdem 

sunt.  Iloc  lactum   est  a    lacie,    id    est    in    signum  Domini,  quando  ad  judio.ndum  vivoa   et   mortuos 

ejusdem  populi  venluri,ad  ulci^CHndijm  sanguinem  veniet  cum  nubibus  cceli.His  clamuribus  pra»missis 

Domini.  sicut  tunc  quoque  ibidem  ipse  d  xit :  «  Ki-  de  malis  imminenlibus,  quaj  prupter  pi  ccaia  lieri 

liie  Hierusalem,  nulite  llere  super  ine,  sed  etsuper  oportel.at  si.b  ilhs  quatuor    principahbus    re^ni-, 

vos  ipsas  Qet.-,  el  super  filios  vi-siros,quoniam  ecce  c..n>-<  rlilur  ad  rel.quos,  et  dicit  :  «  Nuuc  ergo  dicit 

venient  dn'S  in  quibus   dicent:    Beatae    stenles    et  Dcminus  :  Cunverlimini  a>1  me  in  tutoconle  vestro, 

ventres,  quae  non  genuerunt,  et  ubera  quaj  non  la-  in  jejunio,  et  fletu,  et  planctu,    et  scindile   corda 


223                                               RUPEitTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  221 

vestra,   et  nnn  vestimentn  vesl-a,  ct  convprlimini  .\  rundnm  multiludinem  miseralinnum  tuarum  rl.-le 

a  t  1)  I' n!  ii u  iii  l)i'um  vestruin,  qnia  benignns  et  mi-  iniquit  item  incutn  {Pxitl.  l).  »  seil  qiiia  prolundum 

sericors  est.  paii.msci  mullus  misericordia.et  pra-  riivitiarnm    sapicntix  et  scienlioe   Dei    nnsse   nnn 

stabilis  su|ier  maliiia.  Qms  scil,  si   eonverlatur   et  pn-snmus  (/>«.  xl  ),  senieniiam  teniperpt,  et  opio 

i/nnscat.pi  ri'lin  |iiat  post  se  benedictionem  ?Sacri-  potiusquim  pra-i-umo.  Tanlntn   interim  «  sacnfi- 

liciuiii  ei  libamen  Dominn  Deo  nostro.  »   Ergo  in-  cium  et  libamen  Deo  noslro.  »  subaudis,  olleralur 

quit,  "  quoiiiam  periit  viniiin  ab  ore  bibenlium   in  sacrilicium  contriti  cnrriis  et  libamen  pias  conlessio- 

dulcediuem,  »  quoniam  «  pcriil  SBcrificium  e.t  liba-  nis  ac  boni  operis,  et  quud  nescimus,   videlicet  si 

lin  de.  riomo  Dnunni,  quoniam  item  inlenit  de  rio-  cnnverlatnr.  et  ignoscat,  et  relinquat  pnst  se  l.ene- 

mo  Dei  nostri  sacriticium  et  libalio.qnoniam  itiriem  dictionem,in  pjus  arbitrio  relinq  amus,  ppnrieiites 

aseenriil  populus  multuset  fortis.cui  similis  a  prin-  in  sp"  miserationis.  Quomodo  nunc  Ueus  converti, 

cipio  non  1'uit,  aique  ita  secundum  verbura  Dou.ini,  et  post  se   benediciionem    rclinquere  dicatur  vel 

quod  loculus  pst  per  ns  nostrum,  rontriverunt  vus  speretur,  illud  pro  excraplo  est  qund  ipsein  Esodo 

regna.13  ibylonicuin,  Pe-sicum  sive  Mi  dicuni,Mace-  loquitur :  u  Erii  aulem  sanguis  vobis  in  signum  in 

donicum  aiq  ie  Rninanum.  nunc  vns.  qui  hsc  vide-  «riihiis,  in  quibus  eritis,  el  viriebo  sanguinem,  et 

tis  fie.ri,  converlimini,  non  dubitantesde  illo  die  ju-  «rai.sibo  vos,  nec  erit  in   vobis   plaga  disperriens, 
dicii,  sive  die  Uomini  magno  e.t  horribili,  quoniam  u  (| ua ndn  percussero  terram   ^Ejypti   [Exnd.   XII).  » 

liiiiiriis  sit  seruodum  testiinoni.im  ejusdem  propho-  Deniqne  verbis  istis  sesc  ad  san-uinis  signum  cnn- 

iirte  ventalis.  cnjus  par  magna  implelur  suh    illis  verti,  et  vi.lere  sanguinem.  ac  tansire  atqne  bene- 

regnis,  videntibus  oculis  veslris.  «  Convprtimi,  m-  dictionem  ei  vitam  post  sp  relinquere  seses  prnliie- 

quara.  ari  me,  ilicit  Uuminus,  in  Into  corde  veslro,  tur.  Secundum  hanc  similitudinem  post  passionpm 

i.i  jpjunio,  el  Qelu.e.t  planctu.  »  Nam  ha.'C  est  vera  Domini  nostri  Jesu  Christi.   sanguine    pjus   postps 

convprsio,  priniL.m  c-t  per  pcc  litentiam  mutirein-  snos.  iri  est  frontes  suas  signiintes  cuncti.  qui  poe- 

terins.  C.acterum  jpjunare,  fl;re,  et  plangere,  et  hoc  nitentiam  in  nomineejus  prariicatam  susceperunt, 

babilu  Forisincendere.,  corde  interiusprislinam  pec-  spem  habent  nnn  vanam  quori  cunvenatur  Deus  ad 

cai  di  intentionem  rclinente,  nnn  est  veraciter  con-  signnm  isturi  et  relinqual  po-t  se   beneriiclionera, 

verti  ad  ine.  Prtns  ilaqueii  m  tolocorde  ve^tro  con-  transens,  et  /Egyptios,  'd  i'Sl  cunclos  superbns  al- 

verlimi  ad  me,  ..  et   tunc  deamm  animi  pccnilen-  qne  impcenitentes  ,'cterni  juriicii    senlentia  percu- 

tiara.jpjiiniiijPl  flelu.et  planctibus  inricate,  ut,nunc  tiens.  Uanc  pocnitf  nliam  et  remissionem  percato- 

jejunantes,  postea  saluremini ;  nunc  lle.iiles,|iostea  rum  pradirandaro  in  ouincs  gentes.incipi  oporlebat 

ririeatls  ;  nunc  plangentes,  pnstea   consolenini.    Et  ab  Hierusalem,  sicut  el  ipse  leslalus  esl.pnstquam 
qnia  cnnsuetudinis  es>,  ui  m  tristibus  atqueadver-  C  resurrexit.  loquens  aposlolissuis  : «  Quoniam.sieut 

sis  scindatis  vesles,qnod  et  pnntifex  ad  D'iiiiini  Kal-  scriptum  est,  et  sic  oportebat  Christuin  pali,  et  re- 

vatoris  cruneii  augendum  iu  Evamselio  (V  w//i.x\xi)  sur^ere  a  mnrtuis  de  tertia.el  pradicari  in  nonune 

fecisse  memoralur.ei  P.mlumet  Barnabam  nudien-  pjU3|  po-.nitentiam  et  remissioncm   peccalorum   in 

lesverb.i  blasphemisjegimus  perpetrasse  (Acl  xiv),  0mnes  genles  iricipientibus    ah    llierusalem  (Luc. 

i.lcireo  ego  pracipio  voh  s  ut  nequaqiiam  scin  latis  XXIV).  „  Sequitur  ergn  :  «  Uanite  luba  in  Sion,  san- 

vestimenia,  sed  corda,  qnae  pl"na  sunl  pcccnlurum,  ctificale  jejunium,  vocate  cceium.comjregate  pnpu- 

qua:  insl.ir  utriun,  nisi  scissa  luerint  sponte  rum-  lum,  san.  tilicale  Ecclesiara,  roariunate  senes,  con- 

puniur.Cum  hoc feceritis.redite ad  Dominnm  Ueuin  gretjale  parvulus,   et    sugentos   ubera.   Etirediatur 

VPslrura,  que:n  vobis  priora  peccata  alienum  lece-  eponsns  rie  cnb  li  sun,  et  sponsa  rie  llialamo  suo.n 

rnnt  nec  desperetis  veniam  scolerura  uiagnitudine,  Hnr  toium  sic  lutuium  esse  piophctal,   ut   simul 

quin  magna  peccala  magna  rielebit  miserieordia.E?t  hortelur  quatenus  inlpnleet  sludioseliat.SioD  nam- 

enim  ii  henignus  et  misericors,  »  malens  pDcmten-  que  h.pc  est  Hierusalem,  unrie  t.portPhat,ul  jain  rii- 

tiam  peccatorum  quam  ranrtem.  Patiens  el  innlla;  ctum  esl,  i nc: pi  prcnitenti.n  pradiralionpm,  i|Uhhi 

miserieordia;,  »  qui  nnn  humanam  imitelur  impa-  pra'dicare  iitiqne,  tuba  cnnere  est,  quia  rem    v.ilde 
tientiam.  sed  longo  tempore  uoslram  posntienliam  ])  tnagnam  evangelica   praedicatio   personat,   scilicet 

prastolelur,  et|ir.-i'stabil  s.sive.  [lujtiilms  super  ina-  iratn  venlur  im,  tit  eam   quisqne    pocnilenrio   elfu- 

litiis,  ut  si  itos  egerimua  sup  r  peccatis    pocnilen-  piHt.  petrus  apo.-tolus  ista  primus  tuba  cecinit  in 

tiam,et  ipsum  pcc  liteit  com'ninationis  suac.et  mala,  ilU  Sion,ab  istius  prophetaj  Leslimonio,  quod  posl- 

qua?  cnmminatus  est  nobis,  non  inferal,  nosiwque  mi  dum  sequitur,  incipiens  et  post  tanriem  dicens: 

muatione  sententiie,  et  lpse  muletur.Et  notandura  «  Pcciiientiam  agite.et  bapl  Z"tur  nnusquisque  ve- 

quam  riiligenter  in  ipsa  pmnitentia  cautus  esse  cu-  strumin  remissionp.m  ppccatorum,  aliis  etiam  ver- 

pii,  ei  securitatem    ollit.  cum  dicit :  «  ijuis  scit,  si  bisplurimis  Le.-tilicans,  et  exh  u  tan    eos,  pt  riicens: 

crinvcrtatur  et  ignoscat,  e.t  relinqual  posl  sp  bcne-  Salvamini  a  generat  nne  isla  prava  (Aci .  n).  »  Quid 

dictii.nem.  »  Ac  si  dicat:  Egn  quidem  hortur,  quod  nisi  tufia  cinebat,  iticenrto  :  ■  Salvaminia  gi-neia- 

in pu in  esi.ari  pccriilenLiam.el  Deum  ineffabililer  novi  tione  ista  prava  ?  »  Vcnluros  t|uippe  Knmani.s,  fu- 

esse  clsmeiiieui,riicente  D  ivid  :«  Misereremei.Deus,  turumque  illius  pravae  gencralionis  ex  iriium  sij;ni- 

secuodum  97  magnam  misericordiam  luam.  Etse-  ficabal,  ut  agentes  poenitentiam  non  solum  remis- 


223  COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LTB.  I  22G 

sionem  percatorum  et  vitam     futuram,    sed    eliarr.  A  Biinj  intell.gimus.quam  in  cvteris  suppriorihtis  lo- 

salvaiionem  priBscnlem  siLh  a<  qiuereut,ut  pr..  s>:n-  ris.ubi  regna  priora'.  U  ibylonieam,  Per>i  iim  aiquo 

tia  qunque    mala  u.erentur  evariere    venienlia  pU-  „la<:erion>cum  s.gnilicari  anim  irivrrtimtis  El  recte, 

per generationem  illam.quod  et  lactuin  est.  Immi-  quia  videlieet  uhi  quartum  hoc  regnura.  «  quarla 

nente  naaique  excidio.divinilus  adiuo.iili  sunt  lirif-  h.ec  besl.aterribiliis  atquemirabiliset  lortis  nimis, 

les  utex.rcnt  alque  it.  salvati  sunt  a  genenili.ine  dentes  rerreos  babeiis  uiagoos  {Dan.  vii),  »  genies 

illa,  sicut  salvnius  e>tLot  abincendio  Sadomorum  caeteras.et  maxime  Judaeos  comeriu  a.qne  coinmi- 

(G_n>.xix),oulhisque  cum  illis  conclusus   vel  obses-  nu.i.et  rebqna  pedibu-suis  eonculcavit.raulw  ma- 

suseslChrisliai.ornm.Notandumquod   ila  canenti-  j11'  multoqae  celebriorposnilenlije  priedicatio  sive 

bus  tuba  in  Sion  :  «Sanetilicate.inquit,  jejuniura.  -  paHjitentialisreligio  per  mtindum  universum  auriita 

Mullo  naraque  plus  est  sancl.licareqi.am  pra.licare  et  suscepta  es!.  Non  desnt    eadem  beslia,  qu.e  iiri- 

jejunium.quia  v.delicetjejunare  vel  jejunium  pras-  pias  punierat  .Judseos    persequi  et  cnnlerere  mar- 

dicare  impii  quoque  possunt.qoi  non  remisMoaera  tyiw  pios.rt  quanto  magis  illos  a  fl  xit,  tantnma- 

pecoalorum.sedtantummod..  malorum  prasenliura  B1*  fid-desoranesao^ralicnemetpajnUenlisueluro 

jejaaanrio  ,(ua>runt    remed.ura.  Tale  fuit  jej.in.<im  excitavit.  11".-  er.-o  luturutn  previriens  :  «  1   ler  ve- 

Achab.qui  occidit  Naboth.ut  vineam  ejus  pnsside    B  stihiilum,.nq...t,et  altare  plorabunt  sacerrioics  mi- 

ret.CunieiiimuudissetsermonesEliae,.  scidit  ves-  nis,ri  Dei,  et  d.cent :  Hi.ce.  Domine,  parre  popu- 

tem  suam.et  operuit  cilieio  carnem  snam.  jejuna-  '»  '""■  ''*  nede_hiercd,tatem  luamin  opprobrium, 

vitque  et  dormivil  in  sacco,  et  ambulabat  demisso  ut  dominenlur  eis  nat.ones.  »  Quod  dicit,  inier  ve- 

capite(/»i  Reg    xxi). »  Quam  ub  causam?  Nunquid  stibulum.»  quo.l  oos  anle  Ibres  porlirum    possu- 

ut  peccatoruu.  remis^ionem  acciperet,  etsalufem  mus  dieere.et  alUre.assiduiUtem  signincalrel.gib- 

aslernaroobtioeret?  Non  utiquft,  sed    ne  t >orali  nis  et  continentiai  sacerrioium  et  lev.tarum  cetero- 

regno  vivens  carerel.  Erso  jejunavit   quidem,  sed  ru,n1ue  n  inistrorum   Uom.n.,  qu.   ut   parati   sint 

non  sanclilicavit  jejuiium,  atque  idcirco  non  mer-  semperari  or.tiones  e<  hostias  Deo  j.igiter  olT.-ren- 

Be.lemrecepitsanctorum,sedmercedeinsuam  u.er-  dascircatemplura  vel  ecclesins  Den  d.c  t»s  in  sa- 

oeriein    transitoriam.  dicente   Domino    ari    Eliam  :  cris  castisquedom sho  lequeregulari  cu.ndisci- 

«NonnevidistiAchabhumil.atumcoram  rae?Quia  plina  r.ommanenl.98  quemarimoriumhic  prophela 

.   .        .  .    .  cuin  haec  dicereiJuturum  essepraevirit-bat.Qui  ejus- 

itrilu  r  huonliatos  est  mei  causa.  non  inriuruin  ma-  ... 

,        .  .  , .     .    .        .......    r  morii  sunt.  et  sui  non  <  blivitcnntur  i>ri'i.r>.»in.  quo 

luin  m  il.ebuse.is.seri  mdiebus  l:ln  sui  in  inf.Tara  '  M 

,  .     .      ,....,      ,  -,  ...  pruposueinnl  esse.  s> cr  loies  ve  I  iinn.slri   Diiui>ni, 

m.lum  .tomui  ejus  {iljid.).<<  Ig.tur  <>  sanct.lieate  je-  r     '  .  ' 

....,,,.._  n|.ir,.nt  et   oranl  rie  ac  nocte,  crehns  noctiiira  vi- 

luniun,..  il  .'St.i.l.  irco  ut  sancti  sins,celel'r,.le  ejii-  C  .  .... 

,  .,,     ,  .'iliis  liiernii  qne  p-piniis  |  ro  prcratis  p.  pnl.   Cliri- 

nium,  et  ari  i.lu.l  «  vocate  coclum,  con«recate    po-  r  .      .  .  ,,     ,  .  , 

..      ,     _  .  .,      .  ,._         .  sli.ini,  ...i.sn.ieque  lunc  ill.s  bo  :e^isse.iou  d.ibium 

pulum.sanclilicate  bcclesiam,»  idest  sauctibcan.lo  ,     .     '      . 

r  ......  est,  nnanrio    am  riicio  Ho"  ano    imii>-r'o  s.evienle. 

per  l.apiisuium   n..vam    Chnsl.anitaiis   c..ns. , liu te  .  ,        ,  .      . 

'  .         .  .,  .  i.iiiiuis  perurt:eb:.t    lervor   per.-eru:  i.n.s.  «  P.irre, 

bcclesiam,    at.iue    in    sinu  ejus  uanler  et    c.ariu-  ....  ,         , 

,  .  in.iuil.  Uoil.ine,  pa>ce  pi.pul.i,  »  In  iiu., .»  In  env.rie- 

nale  senes.el  consregale  parvulus  acsuijentes  ube-  ,.   '  ,      '  . 

.  .  hce.  ut  non  des  l.aer€riiiiit"iii  tuam  li.  ..purnl.rjiin,  » 

ra,  »  ut  videbcet  sinum.i.l  csl  sapientium  maturi-  ,     .  ,  . 

Qu  i.l  s.  quaeras,  qu.le  m<'luent  uppii.biiura?..  Ut 

tas,  parvulos   quibusarihucliicteopusesterudi.it,  ,  .... 

'  r   ....  .       ,    -  ,  d.im.nentur.  a.l.   e.s  naM.mes.  »  .  I    est  ut   vincant 

elau  rol.riura  u^quecibum  p.-rriucat.  U.iori  deinde  .    .  .  ... 

„    *  r  L  eos  cl  ani.uis    eorum   lmp^r.mt   iinpu   cenules.  te 

suh|un"it:  «  Ei;reri.atur  sponsus  .le  cubili  suo,  et  _  .  ,.    .  .  .... 

.      ,     '  ,  ,  ,  Deurn  el  v.v.im  et  verum  Lhri-tumquel'i|.u:n  tuura 

sno  .sa  de  thali.uio  siio,"  i.lein  cs.q.ibd  et  Apsiolus  ,,         ,  ,,        -.        ■  , 

1  r  blaspehen.antes.  lb.c  etdera  m  pralmo  metu.-nt  et 

dicit:  «llocitaque  dico,  fratres,  tempus  breve  est.  jpsi  ,licllnl .  „  Ad|uva nos.Deus  safularis  nu^tcr  ,t 

Reliquum  est,  ut  qu,  babent  uxores,  tanquam  non  pm(jlcr  g|„nam  n„minis  ,,„_  UurameJ.bera  no^' ,  t 

habentes  sint  (/  Cor.vn).  »  Iiem  :   <  Vulo    vos  sine  propititls  esi0  pecc,lis  nostris  propter  nomen  «an- 

sollicitu.l.ne  3sse.  Qui  sine  uxore  est,  rogitat  qune  clun,  tuum  (,,v|/    LXXVIII).  „  Denjquo  e,  quod    M,og 

Doinini  sunt.quomodo  placeatUeo.  Mu  ier  innupia  D  fPquuntur  et  dicunt,  «  ne  fortedicantin  gcntibus? 

et  virgn   cogib.t  q.._  Doraini  sunt  ut  s.t  sancta  et  Ubj  (1?t  UriUS  euruI1)-?  [ihid)  „  Hoc  ipsum  hic  con. 

corporeetsp.rilu  (ibid.).«  Nimirum  secundumhu-  querendo  et  percunetiindo   loquunlur-  «Quare  rii- 

ji.smod.  pr83dicatio..emevangel.eam  aive  apostoli-  cunt  in   popu,is  .  m  es,  [)eus  eorum?fi.«d  ),.  Et 

cara  v.vere.hoc  esl  sponsura  d-  cubili  suo,  .  t  spon-  es,  Bensua  .  Quare  iu  proplePle  c__oc-tific«m u r  tota 

sara  de  thalH.no  suoexire.  Sequitur:  «  Inter  vesti-  die  ctaBstimamur  ut  oves  ocrisionis  [Psul.  xlii)    ut 

bulumetaltarepl.irabuntsacerdutesministriUomi.  vacel  boslihua«1qi.e  persecutoribusChristianorum 

ni  et  dicent  :  Parce,  Uumine,  parce  populo  tuo;  et  insultare  et  riicere-«  Ubi  est  Ucuseorum  ? »  Inten- 

ne  des    h.ered  t.tera  tuam  in    opprobrium,  ut  non  duntdidtura  suum  in  solem  au',  lunam.aut  inali- 

d.nuinentur  eis    natioues.  Quare  dicunt  in  populis  quod  simulacrum  aurcura  vel  argenleum,  aut  cnrti 

ul.i  est  U'-us  eorura  ?  «  arimunit'0   post  illa  prmdia  lap.deum  et  dicu'.t  :  Ecce  riii  noslri  is:.  sunt :  D-u^ 

pnpui  uiiilti  et  loris.  «  rui  si.nibsa  prineipiu  non  antem  if.sorum  ubi  hsI?  Nu3.|uam  comparei.neque 

fuit,  »  be.la  sive  incendia,  quem  populuui  Ruma-  enitu  videre  lilucn  aut    osteuuere  possunt,  nullum 


227                                           RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  228 

ch  illo  habpntes  »djutorinm.  tota  ri>'e  inter    manus  A  scientes    Denm    dicebant    :    «    Ubi    est   Dens  eo- 

nnsiras  Tortiricantur  et  perenni.H.ec  oppmhria  in-  rum?»Qui   atitem   intus   esse  videbantur,    quasi 

ter  innumera  mnrtium  tormenla  suslinenle»,etpec-  eurnriem    prolitemlo    Deuin  dicebant,  ubi  esl    san- 

catis  suis  humiles  sancli  reputante?  :  «  Parce,  in-  cliias  vel    perlVctio   viariim  illorum  PMilae  hujus 

qiiiunt,D'irnini",  parce  populo  tuo,  »  suliaudilur  in  conjecturaj  m  ignum  ct  evidens  est  in  amicis    beati 

eo.ul,  sicutalibi  ssriptura  esl,  non  relinqnas,  id  est  Job  judicium.  Illi  namque   px  eo  quod  percussus 

non  nimis  d>u  manere  permittas,  «  virgara   pecca-  erat  male  conjicientps,   quod  coram  oculis  Uomini 

tonim    super  snrtem  ju-lorum.  ut    non   exlendant  impius  exstitisset,  qui  roratn  horninibns  pii  vel  ju- 

jnsti   ad    iniquilatem    nianus  suas  (Pxal    cxxiv).    »  sti  opinionern  obiinuerat  dicebant :  «  Ubi  est  timor 

Hu|usmodigemitus  compeditorum.ut  verius  ariver-  tuus,  Ibrlitudo    tua,  et  perfectio    viarnm  tuarum  ? 

tamus,    piorum    passiones    mariyrum   recolairus,  ftecordnre,  obsecro  te,  qnia  unquam   innocens  pe- 

quarum  m  aliquibus  scriptnm  e^t  quia  lalentes  in  riit,  aul  qu.iudo  recn  deleti  sunl  ?  Quin  potius  vidi 

cryptis  et  in  speluncis  (ideles,  rorpora  sepel  cbant.  e  is,  qui  operanlur  iniqnilatpm  et  sennnanl  dolores, 

plorantes  et  mullum  lrist''S,et  per  mullos  dies  non  etmetnnteos,   flanie  Ueo,  periisse,  et    spuitu  >rae 

cpssnbanl  mugitus  lacrym  riiiu  danlPs  Hisila  cnn-  cjus  esse  consumptos  (Jnb.  ivl,  »  subauditur,ut  tu 

qiiereriiiliusconsidatr.rioprotinusiiraculnresponrle-  n  nnnc  consumptus  es.  Sic  insipicntes  longa  concer- 

tur :  i.  Z  lalus    est    Dominus    terram  suam,  et  pe-  tatione  cnntcnriebant,  ut  cogerent  eum  sibi  cedere 

percit   pnpulo  suo.  Et  respondit  Uiimious,   etdivit  ad  const  luendum  sibi.quod  de  vita  illius  nullate- 

pnpulo  suo  :  Ecceego  miitam  vobis  rriimenliuii.  et  nus  bene   aesliiuandum    sit,  queir.runque  advt-rsis 

vinuro,Pt  oleum,Pt  replebimini  eis.et  non  ilabo  vos  oppriini  vel    flagellis  divinilus  cingi    cunlip.ent,  et 

ulira  nppiobnum  in  genlibus.Et  cum  qui  ab  aqui-  quod  neniinemcontingatsecunrliiiiicorpnsconsunii, 

lonp  pst.procul  laciani  a  vobis,  etexpellaio  eum    in  nisi  pro  merite  proprire  iniquitatis.  At  ille  plus  ali- 

terram  invia  n  etdesertam.taeiem  ejuscontramatre  qui  seniiens  quam  quod  hic  ilicium  est,    •  zelaius 

orienl.ile.et  Pxlreuium  tjus    ad   mare  novii-simum.  esi    Uotiiinus    lerr.im,    et    pepercit    populo    suo,  » 

Et  ascpndpt  letnr  ejus.  el  asce.  det    putredo   ejus,  videlicet  quod  neque  ut  existimare  volunt  qui  e.jus- 

quia  snperhe  eg>t.  »  Insipienlium  erat.osacerdoles  modi    suiit,    semper    peccatures    impii    rpputandi 

et  mmi.-tri  Domini,  insipientium  erut  dicere  in  po-  sint.  qnos  Deus  alflixerit,  neque  omnes  quos  lieus 

pnhs,  «  ulii  est  Peusenruin,  »  pro  eo  quod  vidcbant  percntit  aut   perculi    pennillil,  percuti  zeh>  rotri- 

virgam  peccalorum  admissam.  «  super  snrlem  ju-  pientis  ad  purgationeiii.veruru  noiniullos  ad  proha- 

storum,  »  el  caerii    corpora   eorum    visibiliter,    Deo  lioneni,    ut  corona?  illis  mulnplicenlur,  dicil  inler 

non  apparenie  ad  ricf'  ndenrium.et  putare  i 1 1 o«=  non  catira:  «  Sallem  nunc    inlelDgiie,  quod  Dtus  non 

haliere  Heuin  aut  certe  nnn  posse  ari|uvare    Ueum  aqno  jnriirio  a  fli.vril  me,  el  fl"gellis  suis  cinx>rit 

ipsorom.  Nou  ita  est.  svd  quid  ?  «  Z>'l  tus    est   Do-  me.  »  Nam  quod  ait :  «  Non  a?quo  judicio,  »   iriem 

minus  lerram  suam  »  zelo  bono,    zelo  paterno;  et  est  ac  si  dbat:  Non    sicut  vos  pulatis  pro   mahlia 

sicut  p  iler  perculiens  misereturfilicrumsuorurnet  vel  in  puialis  mese  reronipensaiionp.  l'bi  namque 

parcit  eis.ila  perrussit  et   pen  ulien.lo  pepercit  po-  pro  inipielate   sua  percutilur  impius,  jeqnum  judi- 

p.lo  suo  tanquam  lihis.    Nulan  lum,  quori  Cuin  di-  cium  est.Ubi  autem  peccantem  filiuin  patf  rzelalur 

c»ret  : «  Z-riatus  est    Dominus  terram,    »    addidit,  et  parcit.judicium  ad  a^quitaiem  non  pervenil.qoia 

«  suaiii.  »  Terrara  namque  suam    dicil,  litteraliter  «  miserieordia    judieium    supcrexaliat  {Lu.    n)    » 

quid   m  terrum  Chanaan  a  semetipso  liliis  Israel  da-  Ubi  vero  vir  S'mplex  cl  rectus,  ac  timens  Ueum   et 

lam.   undeel  quodarn loco dicit :  ■»  Tnrra  enira  mea  receriens  a  malo,  percussionibus  prohatu.-,  nl  coro- 

e-^t,  et  vns  C'rioni  mei  eslis  (Lcvil.  xxvl,  »  spiritua-  nelur.jam  non  juriiciuin  requum  aut  juriicium  mise- 

lileraotsm  Ecclpsiam,  q'iam  suo  sanguine  acqui-  ricordia   superexaltatum,  seri  gralia  et    gloria  est. 

rendofecil  suam.  Sicul  terramillamzelatus  est  Do-  Qu^propter  soipmlum,    ubi    erat  «   quod  Ueus  non 

minus  super  flMos  Israel,  eo  quod  iagressi  conlami-  a?qno  jnriicio  alflixerit  me,  »  reqoum  non  poni  pro 

nas-ent  eain,  et  traliriiteos  in  manns  geniium,  et  juslitia.ut  rectituriine.sed  prn  a?qualitate.Ueus  nam- 

tamen  pepercii  populo  suo,  dando  illos  in  miseri-  D  qne  sive  inipiumsuperbienlem  puniat.siveexce.den- 

corriias   in  consperlu  omniuin,    qni   ccepprunt  eos,  tem  lilium  corripiat,  sive  sanctum  et  perfertum  per 

sic  Ecclesiam  suam  sa?pe ze.iatus  est  ne  sacramen-  palientiam  Prnliareintendat.semperjustusei  rertus 

taejus  indigni  indi.me  tractarent,  et  permisit  lieri  esl.Ded  jam  ad  coepia  prophetiae  verba   revertamur 

per-ecutiones  tit  eiecti  rrbr.irennir  sicut  tnlicum,  Cum  dixisset,  «  zrius  est  Uumious  terram    suam, 

disceriente  pule  .  (Luc.  xxi)),  quilis  in  initio  luit  pro-  et  pepercit  populo  suo,»  ut  oslenrieret  in  quo  pepet 

ditor  Judas,  oportel  judions  baereses  quoque  esse,  cerit,  subjunxit    atque  aii:    Et   respondit   Uomi- 

ut  qni    prob  41  essenl,    lierent  manilesti,  et  lamen  nus,  et  dixit  populo  suo  :  »  Kcce  cgo  mittam  vobis 

inler  iosas  triholationes  liereni  clarioies.  glorilicaii  frumenlum,   et   vinum    et    oleum,   et     replebimini 

virtulibus  et   signis  (I  C»r.  xi)     Uiuc    disciplinam  eis,99  Pt  n<>n  daoo  vos  ultra  iu  opprobrium  genti- 

Palris  ignoranles  diccbant  in  populis,  virienles  cor-  bus.  »  Sicul  ct  in  raeteris.  ita  et  in  isto  qu.qne  au- 

P"Ih    naityriim    disrruciari:   «    Uoi  est  Deus   eo-  ditu  senes  et  habilatore>  lerrae.  qui  in  exorriio  sunt 

rum?  »  Et  illi    quidem,  qui  foris  eraui,  verum  ne-  invitati  ad  audienduiu.discernuutur, et  diverseau- 


229                           COMMENT.  IN  XII  PltOPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I  230 

diunl.DeniqtichabitatoresUrrne  rrumentum  hiclan-  \  Deus  enrum?»  prnpheta.ut  corrigat  sensum  illnrum 

tummodo  ilUd  iniellignnt.|iioventeriuipletur.et  vi-  perversum  :  cc  Zelaius  est,  ii.quit.  Uominus  terrano 

nuro  illud  quo  rarneum  eor  l.elilioalur.et  olou.llil-  su  im,  r-t  pepercit  populo  suo,»  i.l  est  n.n  sicut  illi 

lud  quiicurnea  faciesexhiUralur.Senes  auiemcon-  arbitrali  volunt   ni.llns  rst.aut  dcreliqnil  eos  0.  us 

sidernnles  majestatem  eju<,qui  hieo  pro  magnore-  eorum,  sed  more  patrisfumilias  z>  lo  palerno  lilic.g 

prmnitlit.digniora  ut  illum  deoet.sentiunl.videlicpt  suos  nastigunscasligavit,ei  deinde  pepercit,  noneos 

frumentumillud.et  oleumilliid,  qund  edentes  etbi-  tradendo  morti,  imo  promissiones  vilae  dando  illis. 

benles,  et  quo  del  buti,  omnes  aetPrnitatem  gloriae  Nam  hoc  est  qund  seqniiur  :  «  Et   respondit  Uomi- 

ccinsequanlur.praeseitimquiasic  habespo.-tmodum  nus.et  dixit    populo     suo.n  Non  praemiserut  quod 

in  istorum  promissione  bonorum.et  non  conliinde-  Dominum  consuluisset  populus  suus,et  lamen  ait: 

tur  populus  meusinaeternum  Kt  islud  quidem  Iru-  «  et  respondit  Dominus,»  pt  in  ipsa  responsione  re- 

mentum  corporale,    vinumque  et    oleum  dona  Dei  promissionem  hubemus   doctoris  justlli.i'.  qui  est 

sunt.el  noanunquam  tinienlibus  Dcum  pro  quadam  Christus,et  Spiritussai  cti.sicut  in  sequenlibuscon- 

consolalionedantur,  etd  da  sunt,  sed  frustr.i  dan-  linetur  luce  clarius.  Cum  ilaque  Ulo.m  lilleiacordi- 

tur.et  Iruslra  sumuntur.nisi  utentes  istisiippremur,  nem  legmius,..  z  laius  est  Dominus  lerrum  suam.et 

vel  quajramus  Irumenlum  illud,  quod  est  Verbum  n  pepereit  populo  suo.  elrespondit  Dominus, »  recte 

Dei,sci!i.:etGhrisiusqui  desemetipso  dcit  :  «Nisi  sbbinlelligimus  quia  zelanle   Doniino   ex> Tciiatus 

granum  frumenti  cadcns  in  lerr.im  mortuum  luerit,  populus,  et  ptierno   verbere  CJininonitus,    oUma- 

ipsum  solum  manel;  si  auletn  mortutm  luent.mul-  vit  ad    Dominum,  et    tum    dcmum   pariter   et  |>e- 

tum  frucium  alfert  (lotxn.  xn).  »  Et  vinum.et  oleuir.  percit,  «  respondii  Domiuus,»  ut  Christura  suum  li- 

illudquodSainaritnnusvuliieribus  e.jus  quiin  1  >tro-  beralorem.et  aelermc  salutis  auciorem  vigilantibua 

nes  inciderat    infumlit  (Lur.  x).    Qiiu  nimirum  dc  opportune  proiiiilteretauribus.qu.sdaui  etiam  tem- 

talibus  vcraciter  dicat  majeslas   promittertis:  «  Et  porales  mterim  dan.lo  sulvatoies,  qoi  salvarent  pos 

replebnnini  eis.»  Sola  nami|ue  htec  sunt.quibusre-  >»  typum  venturi  ojus,  quem  erut   imssurus.  Exeu  - 

pleri  possit  usquead  suificientiam  vacuitHS  nostne  pli  gralia  :  Quaudo  ir.  ^Euypto  ?er\iebant  filiilsruel 

inorlalilatis.lIii|usmodi.sensu  prajeunle,  sequentia  diis  alienis.iiiimeinuies  Uei  palrum  suorum.zeUtus 

qur.que  digne  inle,liguntur.«  El  non  dabo  vos  ullra  excitando  Pharaonem,    ut  esset  rcx    qui  ignorubat 

in  opprobnum  geniibus.elenmqiii  ab  uquiloneest,  Joseph,  et  qui  opprimeret  eos  operibus  duris,sicut 

procul  laci.im  a  vobis,  et  expelixm    eum  in  lenam  i|lSe  testalur,  rum  riicit :  «  Idcin  o  aulem  posui  ic, 

inviamet  deserla  ii  :  fariem  ejiis  conlra  mare  oiien-  ut  o-teiulum  in  te  fortitudincm  nieam,  et  n.irre.tur 

tale,  et  exlremum    ejus  ad  mare    novissimum.  Et  _  numeii  nieum  in  onini  t"  na  (Exod.  ix  ;  liom.  i.\).  » 

as  endet  letor  pjus,  Pt  uscendot  pulrtdo  pjo»,  qui.i  '  l'a  zeluote  Doniino  exciiati    si.nl.    «  ingpiiiisrcnles 

superbe  egil.  Noli  timere,  terra,  exsulla  et  l.cl.re,  eniiu  propter  operh,  vocilernli  sunl.ascenditquecla- 

quoniam  magnilii.avit  Diiminus  ut  laceret.Noliteli-  moreorum  ad  Dominuni,  el   aiidivit  pn.iiyn.  i  o- 

mereunimaliaregionis,quiagermioaveri.ntspeviosa  rum  (Eco  I.  nj,   »  ct   respondil    eis,    videlicet   pi  r 

deserti,  )uiu  lignum  attult  Iructum  snum,ficus  et  Moysen,  secundum  lia:r  ipsa  \piba  prophela-  bujus 

vinci  deilerunt  virlulem  suam.  Kl  lilii  Sion  exsul-  diceulis  :  «  Et  res:  ond'l  Uominus,   et  di.xit  pepnlo 

tnte  et  laeta  uini  inDomino  Deo  vestro.quiadedil  vo-  suo  :  Ecce  ego  imtiam  \obis  Irumcnlum.et  vinum, 

bis  dociorem  jusiilia?,  et  descendere    faciel  ad  vos  ei  olcum,  »  verbi  gratia,  direndo  :  Audi,Krael  pra:- 

iinbrem  iiiatutinum  et  serotinum  t-icut  in  principio;  cepla  u . eti,  et  m  corde  luo.  quasi  in  lihro  si  r  l>e,  et 

et  implebuntur  areae  Irumenlo.et  relundubunt  lur-  dabo  tiln  lerram  fiuentem  1  .c  et  mel.b'1  munilrttius 

cularia  vino  et  oleo.el  redd  uu  vob>s  aonos  quosco-  promisit  eisistum  di>ct»rem  juslitia.direnteMojse: 

nipdit  Ucusta,  bruchus,  et  rubigo.et  eruca  :  lorti-  «  Prophetam  >te  gente  lua,et  de  Iratribustuis  (l)eut. 

tudo  ineu  mugnu,  q  :am  inisi  in  vos ;  et  comedetis  xvm),  »  sicut  me,  et  ca-tera  qnemadmodum  ud  ip- 

vescenles,  et  satur-.bimini,ei  laudibitisnomenDo-  suin  Moysen  Dominus  ipsedixerut  :«  Prophetamsus- 

miiii  Hei  vestri,  qui   lecit   vobis  mirabilia.    tt  non  cilabo  eis  de  medio    Iraruin    suorum  siuiilem  lui, 

conlundetur  populus  meus    in   ,-elernum,  et  scietis  D  et  ponam  verbameain  ore  ejus.loqnel  uruui'  adeos 

quia  in  nndio  Israel  ego  sum.eooDominus  Dcus  ve.  omniaquae  praecepero  illi.  Qui   aulem  verba  ejus, 

ster.el  non  est  am'plius,et  non  conlundetur  pupulus  qu;e  Ipquitur  in  noniine  meo,    aud  rp  nolueiit,  i^o 

meus  in  «ternum.»  Nulli  dubium  e*.>-e  debetducto-  ulior  existam(r/';rf.).»  Itero,quandozelatusestDomi- 

rem  justitirp,qui>m  hioprupheticagratulatiocomnie-  nus,  et  iradidit  eos  in  manu  rcgi- 13  .hylonis,eodom 

morat,  dicendo  :  «  t,t  lasiamini  in  Domino  Jeo  ve-  zelo  excitali,  clamaverunt  ad    Dominum   m.ixime- 

stro.qui.1  dodii  vobis  doctorein  justitiaj.  »  Christum  qup  Daniol  cum  sociis  suis.et  respondit  ei  Dominus, 

D>'i  Filitim  esse,  pro  quo  iumirum,qu;.a  daius  eslin  niulia  ei  manifesla  de  lioc  eodem  doctore  justitiae, 

Domino  Deo  Pttre  ejus,  qui  illum  dedit,  exsultan-  maxime  illud,    quod    taliter  narrat  i  se  :  «  Adhuc 

dum  1 1  l;et   ndum  est.Nuncergo  litterae  oidincm  re-  me  loquentein  oratione,    ecce   Galuiel  cito  volans 

peten»es  prophetioum  qoi  in  illo  est.sf  ii  iium  quo-  teligit  me  in  tem|  orc  saorilicii  vespprtini,  et  docuit 

ciirique  nns  duoit.quoad  possumus  sequi  drsidcre-  me.et  locutusest  mihi,dixitquo  :  D  iniel,nuncegres- 

nius.  Proptcr  cos  qui  dicunt  in  popuiis  :  c<   Ubi  est  sus  sum,ut  docercm  te,  »  et  subinde  :  «  fceptuuyinta 


231                                             RUPEIITI  ABBATIS  TUITIENSIS.  232 

hehdnmides  abbrpviritm  suntsnperpnpnlum  luum,  \  qlind  nnno  mnrtnum  nnminatur,  po  qund  nulla  ibi 

et  siipi-r  uiLie.n  sanctum   tuam,   ni   constimiuptur  v.ivant aniiumiia  .Novissimum  auicm  illuil  quoriad 

prsev  ricatin,  et  lineiu  aecpiat  peccaluru,  ettlelca-  o •  cirienteui  esl.el  quuri  ilucii  in  /Ei;yptimi,in  cujus 

tur  iniquitris,  et   ariducaiur  jusliiiu  sempitema,  et  liitoie  Giz  i  et  Ascalon  Azntusque  ci  Joppe  et  Cu>su- 

imiileatur  visio  et    prophetia,  et   ungultir  ^unctus  rea,  et  ceterre  urlies  maritiiua»  siiae  sunt.Inter  h.co 

sanclorinri  (l)an.  ix)    »  PaueiFque  intprjectis  :  «  Et  marin,  sicut  jaiu  .1  cinm  est,  hosles  Isrnel  Domino 

post  hebriomarius.  inqriit  sexagmla  doas  occidetur  repelh-nte  cnnclusos  luisse  nullu  srriptura  referl. 

Ch-i>tuv't  nnn  eritejns  populus.qui  eiim  negalu-  Qunri  si  Hliquunrio  lactum  lnisset .«leleclnbi liler  (nt 

ros  rsi  (ihid.).  »  Non  mnltis  opus  est  exemp.is.seri  in  caderis  vel  in  plerisque  Scripturatum  Incis  (ieri 

hoc  induliitanter  notandum,  quia  qunties  siveante  soleOsuperlillerae  vel  hisioriaelundunenlum  allego- 

sive  post  advenium  suum  zelatus  est  Dominns  ter-  ricis  sensus  «'dificiumcollocandum  essot  Nuncergo 

ram  sive  E  xl  'siam  soam.  ze.lando  exuilavit  elrclos  spiriluuliterriicta.i  i  spiritualiter  intellig»ndavcl  ex- 

suiw  al  invocationis  sua>  maj.>r;m  instautium  et  in  pnnenria  sunt.scilicet  non  d>>  cnrporali  nccisione  vpl 

ipsa  ira  mi-pricord  a>  reoordatUS,  sic  respondites,  crunrt'  inimicornm,  sed  lantiimmnrlo  de    spirituali 

et  laliter  egit  cum  eis,  ut  non  vacaret  dicerein  po-  captivitate  nudatiinimicorum  captivis.iri  estdiaboli, 

pulis  ;  Ulii  est  lieus  eorom.  ><  (leplnbi -nini  ergn,m-  g  quein  Dominus  Jesus  Pxpulit.et  niisit  roras  m  ter- 

quit,  et  non  dalio  vos    nltra  in    opprobriuin   ^enli -  ram  inviam  etdt-serlam.ut  inillis  tanlummoriocom- 

bus.  •  Cum  h.ee  riicit,  siibnlell^endum  pst,  quin-  ma.ieret  vel  pntestitlem  hal.eret,  quithm  illius,  qui 

imo  cssare  1'aciam  principeni  opprobrii  vestri.  Se-  illum  expulit.forasque  misit.et  cvangelic.i'pra>dit  a- 

qmtur  enim  :  "  Et  puiii  qui  »b  aqinlone  esl,  re:  el-  tionis  non  recipereut  gratiam  desertonset  rieserti, 

lam  a  vnbis.  »    Etcnim    quisab    aqnilone  est,  nisi  et  iilcirco  rieserli.  qnia  deserlores  Dei    «  Facies.  in- 

diabolus  princps  nnporobru.qni  ri  xitincoide  suo  :  quit,  ejus,  »  subaurlilur,    expulsi    vel  1'oras  missi, 

<i  Se  leboin  inonle  lOOte^lamenliin  I  rteribus  aqui-  «  contra  mare  orieniale.  et  pxtremum  ejus  nd  mare 

lnms  .'  »  (/>'!■  xiv  )Ei  quiri^m  regnnrum  supradicto-  novissimum.»  Primum  sive  orientale  mnre.nt  maie 

rinn  prin  eps  Nabncniidonosor  rexBabylonis.Ainun  nuvi.-simum,  priu  a  et  serunria  est  regpneratio  vel 

rie  stirpe  A^  ig  q>ii  univprsuin  Jo  laeoriiw  finnus  rie-  r^surrectio  mortuorum.Prima  namque  regeneratio 

Jere   viduit,    Antiuclius  Epiphanes,  et  Nero  Kumani  gratia  liap  ismi  esl.qua  renascimur  ex  aqua  et  Spi- 

maculi  imperii.suo  quique  temuore.  princeps  fuere  ritu  sancto  ;  secunria  vero  vel  novissima  regeneialio 

opprobrii,   quem    utique  tunc  Detis    cessare  fecit,  nioriuorum  est  corporalis  resurrcctio.Uominoaite- 

quundo  pprp  s-ionem  Jesu Christi Filu  sui.doctoris  stante  ;  «  In  regenerationecum  serierit  Filiushomi- 

sui.  cu|us  clara  hic  comniemoratio  lit.  1'oras  misil,  _  nis  in  serle  majestatis  suae  (Muttli  xix).  »  Primaie- 

dn  ente  ill.i."  Nunc  judiciuui  est  mundi.nunc  prin-  generalio,  quae  est    baptismi    gratia,   rie    palelacto 

ceps  hujus  m    nrii  ejieietur  1'oras  (J<mn  xn).  »  In  ly-  Christi  lalere  pr.  fluens,  sive  originem  riucens.  id- 

pum  ejus.pt  Nibnchodnnnsor  rieregno  suopjertus,  circo  mare  riicilur,  quia  in  simililuriinpm  nniris.pcr 

lenum  ut  bos    comcriit  (Dun.    iv) ;  et    Aman  in   pa-  quo  l  fiiii  l-ruel  meiso   Pharaone  cnm    curribus  et 

libuio.quod  Mirdochso  paruveratsuspensus(E>//if'>>  eqnitibus  transierunl.omnps  filins  Uci  de  mnrte  ad 

vn).  et  Anliochus  sme  maiiu  rontritus  Pst  (/  Hlnch.  vitam  regpneriitos.sufioculo  diaholoet  omnibus  po- 

vi),  qtii  ila  ab  aquilone  fueiunt,nt  aquilonis,  iri  esl  pulis  ejustransmiltitari  salulis  porlom.spem  bealam 

riiaboh  typominsemetipsisexi>riinerenlmanileslum  restitnens  cniirequenrii  vilam.regnumqueappriens 

Cum  er.'o  riicit :  «  El  pum.qui  ab  aquilone  est.pro-  immortaliu.lis,  sine  rinbio  percipiendum  post  hujus 

cul  1'aciam  avobis.»subintelligendum  est.quemad-  vitae  temporalis  pxiIuiii.  Secunda  regeneraiin,  •{ itoa 

modum  illossimilitu  linisejus  ba.julossunquenique  pst  resurrectio  mortuorum,  iricirco  mare  d  cilur.et 

in  lemi>ore  procul  leci  Islinsaquilonaiis.iri  est  per-  mare  novissiinum  qma  sine  dubio  Pt  angelispjus  pt 

fi  la  ftt  rngnia  malitiacongelati  diaboli,maxiuieUa-  omnibus  qui  a  sinislriserunt.marpprofunriumeril, 

bylonius  Nabinhndono-or  tyiitnn  >je?sil,pro  po  qnia  imo,  sicut  in  Apocalypsi  (rap.    xix)   legimi:s«  sta- 

loco  qunqup  aquilonarins  cxstilil.  id  est  spcumlum  pnum  ignis   arlenlis   et  Buipburis,  »  in    quori  isle 
situm  lerras  Juria>a>  venit  u  paite  aquilonari.Porro,  "  aquilonaris,  iri  est  riiabolus,  sicut    atl  bpaltimJob 

quo'1  cum  riixisset  :  «  Et  pxpellameum  in  terraui  in-  (rap.LX)  riicii  Duminus. «  videntibuscunclisprascipi- 

viam  et  rieseriam,  »  cnntinno  subjunxit :  «   l>'uciem  tabitur.  »  Igitur  «  facies   expulsi,  sive   foras  missi 

ejus  cnntra  iiiare   oripntalf,  et   cxireinuui   ejus  ad  hujua  contra  mare  oricntale.  sive  primumet  extre- 

mnre  novissimnm,  «secundum  liltftraleni   sensum  mum  p.jus  ari  inare  novissimum.fNolanda  proprie- 

non  valet  intelligi  rie  ullo  ex  sa>periictisquatuorre-  tas  diciionum,  quia  lacies  e.jus  non    a>l  mare,  seri 

gnis.Nusqi.am  rnim  saerrereleruiitiitlera;  quodJu-  tontra  inare  primum  etexiremum  e.jiis,  non  rontra, 

daBre,  sive  I-raelis  hustps  ita  Dominus  repolenl,  ut  sed  ad  mare  novissiinum.Ktenim  tacips  p.jus.  id  csl 

ex°rcituin  illorum  inlerduo  niariacnncluderet.quo-  nequissima  intentio  ejus,    non  ari  istul,  seri  contra 

rum  alteruui  oricnluli-sivt)  prtuium  (ut  in  alia  trans-  islud  mare  tenriil  (quo  salutarisbaplisinigraliam  di- 

laiinne  scriptum  pst)  mare  illuri  d  cilur.quori  juxtn  citiuts) omuibus  liapiiz  ilis  in  Chrislo  Jesu  insidians, 

solil  u  lin  .m  est.  ct  vtTgit  nd  orie::lcm,  in  quo  1'uit  lit  ens  ilerum  inquinp.t,»t  rie  illi-  quoque  pr.Tsi.mil, 

quondum  taodoma  et  Gomonha,  Aduma  ctSaboim,  sicut  ad  beatum  Job  dicitur  :  «  Et  habet  fiduciam, 


233 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MlX.  —  IN  JOEL.  L!B.  I. 


234 


quod  influatJordanis  in  osejus  (Job.xi.).»  Exlremum  ^  trariafidei.quae  ethfesitatio  vel  dubietas  recte  potest 


autem  sivefinis  ejus  ad  illud  mare  novissimum,ad 
illud  ignis  ardentis  stagnum  sulphureum,subaudis 
per  judicium  adducetur,et  in  illud,aicut  jam  dictum 
est,«  videntibus  cunctis  praecipitabitur  (ibid.).  » — 
t  Et  ascendet,inquit,fetor  pjus  quia  supr.rbe  egit.» 
Quo  ascendet,  vel  quomodo  ascendel  fetor  ejus'et 
pulredo  ejus  ?  Nimirum  ad  visum  sive  notitiam  san- 
ctorum  vel  electorum  omnium  sicut  in  Isaiatamde 
ipso,quam  decunctis  sequacibusejusangelis  ct  bo- 
minibus  scriptum  est :  «  Et  egredientur,>:subaudi- 
tur,sancti  etelecti,»  et  videbunt  cadavera  virorum, 
qui  prsevaricati  sunt  in  me,et  vermis  eorum  non  mo- 
rietur,  et  ignis  eorum  non  exstinguetur,  et  erunt 
usque  ac  satietatem  visionis  omni  carni  [Isa.  lxvi).» 


dici,  juxta  illud  Jacobi  apostoli  :  «  Postulet  autem 
in  lide,  nihil  hssilans.  »  Qui  enim,  haesitat,  similis 
est  fluctui  maris,  qui  a  vento  movetur,  et  circum- 
fertur.  Non  ergo  aestimet  homo  ille,  quod  accipiat 
quidquam  a  beo.  «  Vir  duplex  animo,  inconstans 
est  in  omnibus  viissuis(J'iC.  i).  »  Rursus  exsultalio, 
sive  laetitia  pro  hilaritate  fidei  ponitur,  juxta  quod 
ad  Judsos  Dominus  dicit  :  «  Abraham  pater  vester 
exsullavit  ut  videret  diem  meumjviditet  gavisus 
est  (Joan.  vm).  »  Nam  exsullavit,  id  est  exsultanter 
credidit,  hilarem  fidein  habuit.  Igitur  cum  dicit  : 
■  Noli  timere,  terra,  exsulta  et  laptare,  »  idem  est 
ac  si  dicat :  De  omnibns  quae  tibi  dicunlur,o  homo, 
noli  haesitare,  vel  diffidere,    noli    terra  esse  gravi 


Hoc  idcirco,  «  quia  superbe  egit,  »  id  est.quia  con-  corde,  sed  alacriter  crede  ac  spei  laHitiam  habe. 
Ira  Creatorem  sese  lumidus  erexit.  De  utrobique,  id  QUOniam  magnificavit  Dominus,  ut  faceret,  id  est, 
est  et  de  culpa  superbiie  ejus,  et  de  poena  fetoris 
vel  putredinis  ejus.  Item  per  Isaiam  conlra  istum 
sub  nominere gis  Babylonis  dicitur  :  Detracta  esl  ad 


inferos  superbia  tua,  concidit  cadaver  tuum  ;  subter 
te  sternetur  tinea,el  operimentum  tuum  erunt  ver- 
mes.Quomodo  excidisti  de  ccelo,  Lucifer,  qui  mane 
oriebaris  ?  Corruisti  in  terram.qui  vulnerabasgen- 
tcs,  qui  dicebas  in  corde  tuo  :  In  ccelum  conscen- 
dam,super  astra  Dei  exaltabo  solium  ineum,sedebo 
in  monte  testamenti,  in  lateribus  aquilonis,  ascen- 
dam  super  altitudinem  nubium,  siunlis  ero  Altis- 
simo  (Isa.  xiv),  »  etc.  Et  recie  cadaver  ejus  propter 
superbiam  concidisse,  et  fetor,imo  ipse  cadaver  ct 
putredo  esse  dicitur.  Vitam  namque,  id  est  Deum 
perdidit.et  mortuus  per  malitiam,licet  vivat  peres-  ' 
sentiam.Sicut  enim  corpus  ab  anirna  reliclum  mor- 
luumest.sic  rationalis  creatura  a  Deo  separata  ve- 
raciter  mortua  est.  Unde  quia  cadaverum  recepto- 
ria  sepulcra  dicuntur,ipse  autem  diabolus  Deo,  ut 
jam  dictum  est.mortuus  in  impiorum  mentibus  cu- 
bat.recte  per  prophetam  dicitur  :  «  Ibi  Assur  ei.  om- 
nis  mullitudo  ejus,  et  fn  circuitu  ejus  sepulcra  il- 
lius  (EzecA.xxxn).  »  Quod  idem  e?t  ac  si  aperte  di- 
catur  :  Ibi  diabolus,  cujus  per  superbiam  typum 
gessit  Assur  et  omnes  angeli  ejus,et  ibi  sociabuntur 
ei  cuncti  reprobi,qui  illum  secuti  sunl,dicente  judi- 
cehis  qui  asinistris  ejus  erunt:  «  Ite,  maledicti,in 
ignemaeternum,quipraeparatusestdiaboloetangelis 
ejus  (ilailh.  xxv).  »  MagnasunthaBC,etidcircoadcre- 


magnificus  est,  qui  tanta  proposuit  et  perficere  po- 
test,  juxla  quod  et  Psalmisla  teslatur  cum  dicit  ex- 
sullans  et  laetabundusde  futuro,  ac  si  jam  factum 
sit  :  «  In  convertendo  Dominus  captivitatem  Sion, 
facti  sumus  sicut  consolati.  Tunc  replelum  est 
gaudio  os  nostrum,  et  lingua  nostra  exsultalione. 
Tunc  dicent  inter  gentes,  magnificavit  Dominus 
facere  cum  eis.  Magnificavit  Dominus  facere  nobia- 
cum,  facti  sumus  laetantes  (Psal.  cxxv).  »  Sed  forte 
adhuc  superesse  videtur,  quod  timeant  quicunque 
modicae  sunt  fidei,  dicentes  :«  Quid  manducabimus, 
aut  quid  bibemua  »  interim,  dum  in  isto  corpore 
sumus,  antequam  ad  illa  venturi  saeculi  bona  per- 
veniamus,  quoniam  «  eruca  et  locusta,  brnchus  et 
rubigo  »  .universa  consumunt,  et  «  ignis  comedit 
speciosa  deserti  ?  »  Sequitur  ergo  :  «  Noliie  timere 
animalia  regionis.quia  germinaverunt  speciosa  de- 
serti,  quia  lignum  attulit  fructum  suum,  ficus  et 
vinea  dederunt  virtutem  suam.  •>  Ac  si  dicat :  Para 
ista,  de  qua  vos,  o  animalia.sollicita  estis,  et  pro- 
pterhoc  ipsum  animalia  potius  quam  homines  recte 
dicimini,  quia  vos  angustat  solitudo  ejusmodi,  pars, 
inquam,  ist.a  recuperabilis  est,  quia  cum  exusta 
fuerint,  rursus  germinabunt  speciosa  deserti,  ite- 
rurcque  ficus  et  vinea,  caeteraque  ligna  fructum  et 
virtutem  suamdabunt.  «  Quaarite  ergo  primumre- 
gnum  Dei,  et  justitiam  ejus,  et  haec  omnia  adji- 
cientur  vobis  (Malth.  vi).  »  Et  in  hoc  solummodo 
gaudete,quod  regnum  Dei  primum  quaeritis,  et  in- 


dendummagna  nimirum  fideopusest.Idcircosequi-  D  venire  speratis,  non  in  omnibus  his  quae  adjicien- 


tur.etdicit  :«Nolitimere  terra,exsultaetl33tare,quo- 
niam  101  mHgnificavit  Dominus  ut  faceret.  »  Quod 
dicit,«  noli  timere,»  idem  est  ac  si  dicat :  Noli  dilfi- 
dere.  Timiditas  namque  pro  infidelitate  ponitur,ut 
in  Apocalypsi,cum  praemisisset : «  «  Qui  vicerit,pos- 
sidebit  haec,  etero  illi  Deus,etille  erit  mihi  filius.  » 
Continuo  subjunxit :  «  Timidis  autem  et  incrsduhs 
et  exsecrabilibus  et  homicidis  et  loraicatoribus  et 
veneficis  et  idololatris,  et  omnibus  mendacibus, 
pars  illorum  erit  in  stagno  ignis  ardentis  et  sulphu- 
ris  (Apoc.  xxi)  .  »  Nain  quia  timidi  sociantur  incre- 
dulis,  sine  dubio  limiditas  mala  intelligilur,  et  con- 

Patrol.  CLXVIII. 


tur  vobis.  Hoc  est,  quod  continuo  dicit  :  «  Et  filii 
Sion,  exsultate  et  Iretamini  in  Domino  Deo  vestro, 
quia  ddlit  vobis  doctorem  justitia?,  et  descendere 
faciet  ad  vos  imbrem  matutinum  etserotinuma 
principio.  »  Ac  si  dicat  :  Animalibus  dixi,  ut  non 
timeant,  consolationem  hanc  illis  ostendens,  quia 
germinaverunt  speciosa  deserli,  quia  lignura  at- 
tulit  fructurn  suum,  tandiu  illos  esse  animalia 
judicans,  qui  homines  esse  deberent,  quandiu  pro 
ventre  suo  nimium  sunt  solliciti.  Vobis  autem,  o 
filii  Sion,  id  est,  homines  rationales,  et  spe  lucran- 
dis  cceiestibus  intenti,  hoc  dico,    ut  exsultetis  et 

8 


235 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


236 


Uetemini,  non  in  ficu  vel  vinea,  sive  in  quibuslibet  A  tyres  sancti,  quos  Romani  imperii  bestialis  saevitia 

vincere  non  potuit.  «  Reddam  igitur  vobis  annos, 
ait,quos  comedit  locusta,bruchus,rubigo  et  eruca,  » 
id  est.consolabor  vos  super  omnibus  malis  quaecun- 
que  intulerunt  vobis  regna  illa  regno  Dei  contraria. 
Interea  vaide  notandum  est,quod  regna  illa  tam  for- 
tia,  tamque  potentissima,  tam  mirabiliter  et  ma- 
gnificat  et  deprimit,  ut  et  minimis  vermiculis,  lo- 
custae,  brucho,  erucas,  et  rubigini  comparet,  et  ta- 
men  fortitudinem  suum  nuncupet  dicendo  :  «  Forti- 
tudo  mea  magna,quam  misi  in  vos.  »  Necveroistud 
adeo  mirum  videbitur,  si  ut  longe  supcrius  per- 
strinximus,  ita  distinguamus,  ut  aeterna;  majestati 
comp.irata  haec  regna  mundi  quantumvis  fortia 
nequaquam  dubitemus  nimis  esse  exilia.Humana 


germinibus  deserti,  quantacunque  speciosis,  sed 
in  Domino  Deo  vestro,  et  hasc  summa  sit  causa 
exsultationis  et  lslitiee,  quia  dedit  vobis  doctorem 
jUBtitise,  videlicet  Christum.quem  fecit  vobis  nasci 
exvirgine.quijustificet  et  justificari  vos  doceat  non 
ex  operibus  legis,  sed  ex  fide  (Rom.  n),  et  hujus 
doctrins  gratiam  «  descendere  faciet  ad  vos  »  in 
principiovelut  «  imbrem  matutinum  et  serotinum.» 
In  principio,  inquam,  id  est,primum  Judaeo,  deinde 
Graeco:  Filii  namque  Sion  recte  intelligunturJudaei, 
primitivae  Ecclesia;  Clii  quicunque  receperunt  ver- 
bum  salutis,  quia  prius  oportuil  illis  praedicariver- 
bum  Dei  ,•  proptereapradicationenisive  doctrinam 
eamdem  matutinum   imbrem  nuncupavit.  Et  quia 


cum  plenitudo  gentium  subintraverit,  tunc  iterum  n  autem  infirmitatis  respectu,quoties  vaniUtem  ho- 


praedicabitur  illis,  et  reliquiae  salvae  fient  ex  eis, 
recteimbrem  illum  matulinum  dixit  et  serotinum. 
«  Et  implebuntur,  ait,  areae  frumento,  etredunda- 
bunt  torcularia  vino  et  oleo  ; »  in  area  frumentum 
quaeritur  in  torcularibus  vero  vinum  ab  acino,  et 
oleum  ab  araurca  premendo  separatur.  Significat 
autem  utrumque,  scilicet  area  et  torcular,  pressu- 
ras  sive  tribulationes  sanctorum.quas  exemplo  jam 
dicudoctorisjustitiaeChristi.propterprasdicHtionem 
doctrinae  ejus,  sustinere  habebant.  «  Implebuntur 
igitur,ait,areffi  frumento,  et  redundabunt  torcularia 
vino  et  oleo,»  id  est.qnanto  magis  tribulati  fuerint, 
quanto  graviores  pressuras  sustinuerini,tanto  ma- 
jorem  verbi  abundantiam  et  copiosiorem  Spiritus 
sancti  gratiam  desuper  accipient  atque  effundent.a 


minum  fla^ellari  oportet,  sufficere  manu  Dei  lo- 
custas  parvissimas,  et  flagella  esse  fcrtissima,  non 
minus,quam  regna  ipsa,  qua;  hic  significanter  per 
illas.  Nonne  potentia  102  Dei  contra  auperbiam 
-Egyptiorum  plagis  ostensa  est  per  muscas  el  lo- 
cuslas,  et  preecipue  per  cynipbes,  qui  tam  parvi 
sunl  culices,  ut  vix  cernantur  oculis  ?  Nonne  mul- 
tiludo  talium  lanta  fuil  forliludo  Dei,  ut  non  posset 
resislere  exercilus  Pharaonis  ?  Si  ergo  locuslae  ipsa? 
tant*  poluere  esse  fortiludinis,  quid  mirum  regna 
quaa  per  istas  significantur  dici  fortitudinem  Dei  ? 
Porro  aliter,  vel  alia  dicitur  el  est  fortitudo  Dei 
Christus,  virtus  et  sapienlia  Dei.  Quod  male  intel- 
ligenles,  imo  prave  intelligere  laborantes  baerelici 
Ariani,  cum  in   Nicaena  synodo  requirerentur  ab 


prsdicatione  non  cessando.  »  Et  reddam  vobis  an-  C  episcopis  calholicis,ut  Ecclesiaslicanarrat  historia, 


nos,  quos  comcdit  locusta,  bruchus,  et  rubigo,  et 
eruca,  fortitudo  mea  magna,  quam  misi  in  vos.  » 
Ha3cjuxlalitteram,quiaa  Domino  repromissa  sunt, 
ita  creduntur  accidisse,utsterilitas  praeterita  novis 
frugibus  compensaretur,  et  quidquid  «  locusta, 
bruchus,  rubigo  et  eruca  »  consumpserant,  annis 
sequentibus  impleretur.  Sed  ut  de  regnis  quatuor 
stepe  dictis,  qua;  sub  nominibus  istis  figurantur, 
ista  redditio  intelligatur  difficile  aut  etiam  impos- 
sibile  est.  Quomodo  enim  illis  qui  in  Babylonica 
captivitate,  vel  sub  caeterorum  jugo  regnorum  vita 
excesserunt,  redditio  temporalis  fieri  potuit  anno- 
rum,  id  est,  mcssium  vel  fructuum  annualium, 
quos  ignis,  v«l  manus  hostilis  eisdem   viventibus 


si  dicerent  Filium  Dei  non  esse  creaturam,  sed  Dei 
virlutem  el  Dei  sapientiam,  secunduro  verba  Apo- 
stoli  (/  Cor.  i),innuebant  alterulris  dicentes  :  •  Quia 
haec  etiam  veniuntad  nos  »Namerucaetlocustadici- 
tur  virtus  Dei  magna.Sed  nos  eorum  menlemcorru- 
ptamdetestantes,!ocuslam  quidem  et  caeterahujus- 
modi,quibus  maxime  /Egyptus  attrita  luit.mngnam 
Dei  fortiludinem  esse  fateraur.  Magnam.inquam.el 
valentem  usquead  evincendamsuperbiainPharaonis 
duntaxat  carnei  :  Christum  aulem  Dei  virtutem  sive 
fortitudinemsolam  sufficientem  ad  destruendamly- 
rannidem Pharaonis,  id est,diaboli.Nonenim locusta 
sive  eruca,sed  sola  haec  virtus  Dei.Christus.illumfo- 
rasmilterepoluit.Illud  quoquenotandu  m.quod  cum 


abstulit?  Spiritualem  ergo  el  Kternam  redditionem  D  dixissel:«  Fortiludo  mea  magna,  »addidit,«  quam 


oportct  intelligamus,  quae  in  adventu  Salvatoris, 
qui  hic  doctor  justitiae  dicil ur,reddita  esl  omnibus, 
qui  exspectantes  regnum  Dei,  sub  eisdem  regnis 
injuste  fuerant  oppressi.  Omnes  enim  illos  in  pas- 
sione  sua  Salvator  liberavit,  descendens  ad  inferos, 
eteducens  eosinillas  aeternas  deliciasparadisi.  Ibi 
Daniel  et  socii  ejus,  caaterique  temporis  illiuselecli, 
quibus  Babylonica  captivitas  annos  suos  abslulit. 
Ibi  Esther  et  CEeleri,  quos  Persici  vel  Medici  regni 
superbia  nequaquam  a  cultu  Dei  separare  potuit. 
Ibi  Machabaei,  quos  avertere  non  potuit  Antiochus 
opprobrium  regni  Macedonici.  Ibi  apostoli  et  mar- 


misi  in  vos.  »  Veraciter  namque  et  regna  jam  dicta, 
et  caeleros  hostes  misit  in  eos,  el  venire  permisit 
Dorainus  in  populum  suum  propter  mulias  prae- 
ceplorum  suorum  iransgressiones.sed  nihilominus 
vre  illis  quos  propler  ejusmodi  causas  contra  ele- 
clos  suos  ad  tempus  prasvalere  permisit,  sicut 
exempli  gralia,  testalur  ipse  quodam  loco,  cum  de 
uno  lalium  dicilur :  «  Vae  Assur  !  Virga  furoris  mei, 
et  baculus  ipso  in  manu  ejus  indignalio  mea  (Isai. 
x).  »  Tali  modo,  ut  jam  dictum  est,  redditis  annis, 
«  quos  locusta  et  bruchus,  et  rubigo,  et  eruca  » 
comederunt,«  comedetis,  ait,  vescentes,  et  satura- 


237 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


238 


birnini,  et  laudabilis  nomen  Domini  Dei  vestri,  qui  A  dicentur  omnes  gentes  (Gen.  xxn).  »  Sequiturergo  : 

«  Et  erit  post  baec  :  Effundam  Spiritum  meum  super 
oninem  carnem,  et  prophelabunt  filii  vestri  et  filiae 
vestrae.  Senes  vestri  somnia  somniabunt,et  juvenes 
vestri  visiones  videbunt.  Sed  et  super  servus  et  an- 
cillasmeasindiebusilliseffundamSpiritummeum.il 
Quod  enim  dicit  «  super  omnem  carnem,  »  nul- 
lam  sinit  fieri  gentis  vel  personarum  exceptionem. 
Priusquam  glorificatus  esset  Jesus.super  filiostan- 
tum  Sion  effuderat  Spiritum  suum,  et  de  illa  so- 
lummodo  genteprophetae  sapienteserant.Poslquam 
autem  glorificatus  est  resurgendo,  et  in  coelum 
ascendendo,  cum  tanto  fructu  saeculorum  praeteri- 
torum,  nullam  fecit  Judajorum  et  gentilinm  distin- 
ctionem,  sed  omnibus  cornmuniterevangelizari  vo- 


fecit  vobiscum  mirabilia,  et  non  confundetur  po- 
pulus  meus  in  aeternum.  »  Manifeste  hic  aeternae 
gloriae  promittitur  saturilas,  de  qua  et  David  :  «  Sa- 
tiabor.inquit.cum  apparueritgloriatua(P5a/.  xvi).  » 
«  Edent  pauperes,  et  saturabuntur,  et  laudabunt 
Dominum,  qui  requirunt  eum,  vivent  corda  eorum 
in  saeculum  saeculi  [Psuf.  xxi).  »  Ubi  enim  alias  est 
vel  esse  potest  saturitas  electorum  Dei,  quibus  di- 
cit  :  «  Et  comedetis  vescentes  et  saturabimini,  » 
nisi  in  deliciis  paradisi  ?  Ibi  namque  ex  quo  parie- 
tem  inimicitiarum  Christus  per  passionem  suam 
solvit  (Ephes.  n),  saturabuntur  beati  perfruentes 
visione  Dei,  et  ibi  laudant  nomen  Domini,  nam  ci- 
bus  ipsorum  est  ipsa  laus  Dei,  qui  ipsos  mirabiliter 


reformabit,  et  non  confundentur  in  a_ternum,  quia  3  fait  peccatorum  remissionem.  Hoc  esl,  quod  nunc 


liberati  a  confusione  peccati,  et  aeterna  gloria  glo- 
rificati  sunt :  «  Etscietis,inquit.quia  in  medio  Israel 
egosum.et  ego  Dominus  Deusvester.et  non  est  am- 
plius, etnonconfundoturpopulusmeasinaeternum.ii 
Videlicet  quod  hic  sciebatis  ex  parte,  et  vilebatis 
per  speculum  et  ina3nigmate,ambulantesperfidem, 
tuncscietisetvidebitisfaciead  faciemambulantesper 
speciem.Delectabilenimirum  sanctis  Patribus,etcae- 
terisgentisilliuselectisfuit,etesl,scirehoc,quomodo 
DominusDeus  esset  in  medio  eorum.Quomodo  enim 
estinmedioeorum,vel  quidest.esse  inmedioeorum? 
Profecto  in  medio  eorum  esse,est  in  veritate  naturos 
humanae  carnem  de  carne  illorum  assumpsisse.Hoc 
scire  et  videre,  quia  hic  est  Dominus  Deus  ipsorum, 


dicit  :  «  Et  erit  post  haec  :  Effundam  Spiritum 
meum  saper  omnem  carnem.  »  Verumtamen  hoc 
locomeminisse  libet.quod  Apostolus,cum  dixisset : 
«  Gloria  autem,  et  honor,  et  pax  omni  operanti  ho- 
num  (Rom.  11),  »  confestim  ita  subordinavit,  ut  di- 
ceret:  «  Judso  primumet  Graeco  (Rom.n),  >> videlicet 
Judaeo  credenti,vel  bonum  operanti  gloriae,  honoris 
et  pacis  gradum  concedens  primum,  utpote  cujus 
est  adoptio  filiorum,  et  gloria,  et  testamentum,  et 
legislatio,  et  obsequium,et  promissa,  cujus  patres, 
exquibus  Ghristus  secuodum  carnem,qui  estsuper 
omnia  Deus  benedictus  in  saecula,  amen  (Rom.  ix). 
Graeco  autem,  id  est,  gentili,  gradum  fere  secun- 
dum,  quamvis  nulla  distinctio   sit  in  largitate  re- 


et  non  estamplius.nequeenim  extra  illum  est  Deus,  q  missionis  peccatorum  Hanc  subordinationem  ethic 


cum  Pater  et  Filius  non  duo  sunt  dii,  sed  Filius  in 
Patre  Deus  unus.  Hoc,inquam,scire  el  videre,Deum 
Filium,  Deo  Patri  aequalem  secundum  divinitatem, 
sibi  consimilem  secundum  veram  humanitatera, 
ineffabilis  felicitatis  et  gloriae  est.Idcirco,  quod  pau- 
lo  ante  dixerat,  repetivit  :  «  Et  non  confundetur 
populus  meusinaeternnm.  »  Repetitio  namquecon- 
firmatio  est  :  Non  confundetur,  imo  gloriosus  erit, 
magnificus  et  honorificatus  erit  populus,  cui  pro- 
missus,  et  ex  cujus  carne  natus  est  talis  Filius,glo- 
riosumque  erit  eis  illud  Apostoli  :  «  Nusquamenim 
angelosapprehendit.sedsemen  Abrahoe  apprehendit 
(Hebr.  11),  »  et  gloria  haec  aeternaerit.  Remota  omni 
confusior.e.quae  per  peccatum  Ada3  humanogeneri 


prophela  videtur  innuere,  cum  praemisso  :  «  Effun- 
dam  Spiritum  meum  super  omnem  carnem,  »  pro- 
tinus  ita  subjungit  :  «  Et  prophetabunt  filii  vestri 
et  filioe  vestrae,  senes  vestri  somnia  somni-ibunt,  et 
juvenes  vestri  visiones  videbunt,  sed  et  super  sei- 
vos  et  ancillas  meas  in  diebus  illis  effundam  Spiri- 
tum  meum.  »  Loquebatur  namque  filiis  Sion,quo- 
rum  utique  filii  apostoli  erant  et  filiae,  mater  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi,  et  caeterae  muliereseodem 
tempore  commanentes  et  orantes  cum  eisdem  apo- 
stolis,  sicut  Lucas  meminit  :  «  Hi  omnes,  inquit, 
erant  perseverantes  unanimes  in  oratione  cum  mu- 
lieribus,  et  Maria  matre  Jesu,  et  fratribus  ejus 
(Act.  1).  »  Isti  filii  et   filiae   filiorura  Sion,   accepto 


accessit.  Gloriosa  haec  dicta  sunt  hactenus   filiis  _  Spiritu   sancto   prophetaverunt,  id   est,    de  ccele- 

o: :_    -.  J 1.. :-j.~   J„..i~_  :.,,.*;>:_,  r>u„:      v    _.:i ______    ::_    l: :~    l ,: n_     ■__ 


Sion,quos  in  adventu  suo  iste  doctor  justitiae  Ghri 
stus  requisivit,et  per  passionem  suam  eduxit  de  te- 
nebris,  secundum  fidem  Palrum,qui  illuin  exspec- 
taverant  :  sicut  testatur  Paulus  apostolus  (Hebr.xi) 
defuncti  omnes  non  acceptis  promissionibus,  de- 
scendens  quippe  adinferos.et  resurgeus  exmortuis, 
omnes  lntroduxit  in  veram  terram  repromissionis. 
Constat  «utern,  quia  post  explelam  suae  glorifica- 
tionis  dispensationem,  majorem  atque  abundantio- 
rem  gratiae  vel  Spiritus  sanctus  dedit  effusionem, 
scilicet  non  uni  genti,  ut  prius,  sed  universis  gen- 
tibus  seeundum  veritatem  repromissionis,  qua 
Abraham  dictum  est  :  «  Atque  in  setnine  tuo  bene- 


stibus  mysteriis  variis  Hngui9  locuti  sunt.  Et  isti 
senes,  quales  erat  inter  eos  prior  Petrus,  vel 
deinde  Paulus,  somnia  somniaverunt,  et  juve- 
nes,  10S  qualis  erat  Joannes,  visiones  viderunt. 
Nec  vero  contentus  ero  hanc  filiis  vestris  dedisse 
graliam,  «  sed  et  super  servos  meos,  »  inquit.qua- 
cunque  ex  gente  sint,«  effundam  Spiritum  meum.  » 
Laxior  nimirum  hsec  appellatio  est  servorum  atque 
ancillarum  Dei  quam  filiorum  Sion.  Filii  namque 
Sion  unius,  id  est  Judaicae  sunt  gentis.servi  autem 
et  ancillae  Dei,  omnium  gentium  sunt  electi,  qui 
etiam  non  tantum  servi,  sed  filii  quoqueappellan- 
tur  Dei,  quemadmodum  Joannes  cum  dixisset  quia 


239  RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS  240 

Jesus  morituruseratpro  gente.subjunxit  alqueait :  A.  digiis,  scilicet  danda  fore  illa  in  ccelo  et  in  terra, 


«  Et  non  Untura  pro  gente,  sed  ut  filios  Dei,  qui 
erant  dispersi,  congregaret  in  unum  (Joan.  xi).  » 
Proteclo  causa  ista  elfusionis  Spiritus  sancti  dignior 
et  locupletior  est,quodsintservi  etancillaaDei.quam 
illa.quod  sunt  filii  Sion.id  est  Judaei.Non  enim  Ju- 
doao  tantum.sed  omnibus  servis  et  ancillissuis,iio- 
nus  Dominus  graliam  debet.Primum  tamen.ut  jam 
dictum  est,  Judso,  deinde  Graeco.  Notandum  prae- 
lerea,  quod  cum  dixisset  :  «  Sed  et  super  servos  et 
ancillas  meas  effundam  spirilum  meum,  »  non  ad- 
didit,  «  et  prophetabunt,  »neque  ait,  «  seneseorurn 
somnia  somniabunt,  et  juvenes- eorura  visionesvi- 
debunt,»  sicut  dixerat  de  filiis  filiorum  Sion.Scien- 
dum  quippe,  qui  licet  multi  de  Ecclesia  gentium 
prophetia?  spiritum  habuerint.somni  i  memorabilia 
somniaverint,  et  visiones  memoria  dignas  viderint, 
soli  tamen  filii  Sion,  et  filii  filiorum,  scilicet  pro- 
phelaepriores,  et  apostoli  succedentes,soli,  inquam 
bi  sunt,  quorutn  prophetiae  etsomnia,  seuvisiones 
canonicae  auctoritalis  tenenl  apicem  summum,tam- 
que  probatae  veritalis  atque  certitudinis  sunt,quatn 
lex  et  Evangelium.  Recte  igitur  sic  dictum  est,  «sed 
et  super  servos  et  ancillas  meas  in  diebus  illis  ef- 
fundam  spiritum  meum,  »  et  non  additum  esl,  «  et 
prophelabunt,  »  sive  «  somniabunt,  »  aut «  visiones 
videbunl,  »  quia  videlicetcum  sanctis  doctoribus, 
et  omnibus  qui  in  Ecclesia  Christi  post  prophetas 
etaposlolos  sanctumintelligentiaespiritum  accipere 
meruerunt,  satis  bene  actum  est,quod  somniaseu 
visiones  propheticas  atque  aposlolicas,  scienter  et 
fideliter  interpretari  sive  explanare  potuerunt.  t< 
V  Effusionis  hujus  rem  simul  et  signnm  in  die  Pen- 
tecostes,  quando  super  discipulos  Ghristi  Spiritus 
sanclus  descendit,  contigisse  dubium  non  est.  Rem 
videlicet.quia  tunc  apostolis,qui  erant  filiifiliorum 
Sion,  sicut  jam  dictum  est,quippe  eatenushomines 
erant  sine  litteris  et  idiotae,  prophetica,  imo  plus 
quam  prophetica  gralia  data  est,  et  extunc  somnia 
somniare  (de  qualibus  nonnulla  in  Aclibus  aposto- 
lorum  legimus)et  visioues  videre  cceperunt.quales 
maxime  in  Apocalypsi  Joannis  admiramur.Signum 
autem  in  eo  fuit,  quod  omnium  gentium  loqueban- 
tur  linguis  (Acl.  n).  Perhoc  namque  significabatur 
quod  super  omnem  carnem,  sive  super  servos  et 
super  ancillas  Domini   in  omni   gente  et  natione 


ant<;juam  veniat  dies  Domini  magnus  et  horribilis, 
qui  esl  dies  universali  judicii,  de  oaeteris  quoque 
omnibus,quae  hactenus  hic  idem  prophetapnedixit, 
sentienduin  parilerque  subaudiendum  est.  Nam  et 
eruca,  et  locusta,  et  bruchus,  et  rubigo,  scilicet 
quaiuor  regna  erant  ventura,  et  deinde  effusio  Spi- 
ritus  sancti,  ethascjam  venerunt,  antequam  veniat 
ille  dies  magnus  et  horribilis.  Unde  sicul  jam  supe- 
rius  dictum  est,  et  illi  quibusPetrus  apostolusprae- 
sens  propbetae  hujus  apposuit  teslimonium,et  qui- 
cunque  extunc  usque  ad  nos  audierunt,  et  extunc 
audituri  sunt,  nimirum  magnum  esse  illum  et  hor- 
ribilem  diem  Domini.certi  essedebent,iinodubilare 
non  sinuntur  quin  ita  sil,  quia  venict,  quiajam 
t>  tanta  pars  eorum  completaest,  quae  uno  eodemque 
ore  iste  propheta  locutusest.  Denique  magnum  su- 
per  hac  re  certamen  est  Deo  el  Verbo  ejus  Jesu 
Chrislo,  qui  est  teslis  fidelis.  Magnum,  inquam,  et 
acre  cerUmen  in  exigendo,  ut  credatur  sibi,  quia 
veniet  talis,  et  tantus  ille  dies  tremendi  judicii.post 
quem  jam  nullum  pceniientiae  tempus  erit,  juxta 
quod  et  in  Apocalypsi  Joannes  dicit  :  «  EtAngelus 
quem  vidi  stantem  supra  mare,  et  supra  terram,le- 
vavit  manum  suam  in  ccelum,  et  juravit  per  viven- 
tem  in  saeculasaeculorum,  quia  lempus  amplius  non 
erit,  sed  in  diebus  vocis  septimi  angeli,  curaccepe- 
rit  tuba  canere,  consummabitur  mysterium  Dei 
(Apoc.  x).  »  Super  hac  re  concertans,  ut  scilicet 
credatur  sibi,  quia  revera  grande  nimis  negolium 
est,  et  niiuium  expedit  hoc  scire  miseris,ut  tantam 
iram  effugere  possiut.  Nunc  dicit  :  «  Et  dabo  pro- 
digia  in  coelo,  et  in  terra  sanguinem  et  ignem  et  va- 
porem  fumi.  Sol  convertelurin  tenebras  et  luna  in 
sanguinem,  anlequam  veniat  dies  Domini  magnus 
et  horribilis.  »  Ac  si  dicat  :  Non  credent  homines 
c.uram  esse  Deo  de  actibus  suis,etquod  stalutussit 
ad  judicandum  deillis  dies  ille  magnus  et  horribilis. 
Non,  inquam,  credent,  non  audient,  non  animad- 
vertent,  nisi  magna  et  multa  viderint  prodigiafieri. 
EITundam  igitur  spiritum  meum  (sicut  jam  dixi)  et 
per  virtulem  ejus  dabo  prodigia  in  ccelo  etin  terra, 
et  quod  praedicatio  judicii  confirmetur  ubique  se- 
quentibus  signis.Dabo  sanguinem,daboignem,sub- 
auditur  in  testimonium  illis,  ut  videlicetnonsolum- 
modomiraculorum  prodigiis,sedetiam  magnitudine 


oporteret  eamdem  Spirilus  sancti  effusionem  deri-  D  perseverantiaecommoti,cumtot  millialestiumusque 


vari.  Quod  jam  tunc  sciens  apostolus  Petrus,dixit 
«  Viri  Jud»,  et  qui  habitatis  Jerusalem  universi. 
Hoc  vobis  notum  sit,et  auribus  percipiteverba  mea. 
Non  enim,  sicut  vos  aeslimatis,  hi  ebrii  sunt,  cum 
sit  hora  diei  tertia,  sed  hoc  est,  quod  dictum  estper 
prophetam  Johel  :  Et  erit  in  novissimis  diebusdicit 
Dominus  :  Ellundam  de  spiritu  meo  super  omnem 
carnem,  »  eic.(lbid.)  Sequitur  :  «  Et  dabo  prodigia 
in  ccelo,  et  in  terra.sanguinem  et  ignem.et  vaporem 
fumi.  Sol  converletur  in  tenebras,  et  lona  in  san- 
guinem,  anlequam  veniat  dies  Uoinini  magnus  el 
horribilis.  »  Quod  hic  de  solis  videtur  dixisse  pro- 


adsanguinemperseverareviderinl.etigneaicharitatis 
Dei  nullis  perseculionum  aquis,  nullis  fluminibus, 
quamvismultasint,posseinillisexstingui,utcredant 
eorum  testimonio.aut  inexcusabiles  sint.Daboel  va- 
porem  fumi,  simililer  in  testimonium  illis.Fumum 
hic  aut  caecitalem,  quas  in  Israel  contigit,  aut  certe, 
quoniam  fumus  lacrymas  excitare  solet,  compun- 
clionem  pcenitentium  licet  intelligi.Etenim  utraque 
ha;c  viin  prodigiorum  obtinent,  et  evidenter  astipu- 
laniur,  futurum  essejudicium.Hac  prodigiadanlur 
in  terra.  Qua?  vero  sequuntur  :  «  Sol  convertetur  in 
tenebras.et  lunain  sanguinem,  »  prodigiasuni,quaB 


241 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


242 


dantur  in  ccelo.IIis  quoque  versiculisnos  reminisci  A.  non  =rederent,  non  invocarent.  Ubi  porro  dixil  boc 


facil  eorum  quae  Dominus  dixit.  «  Et  erunt  (in- 
quiens)sifrna  in  sole  et  luna  et  stellis, »  etc,  usque 
ad  id,«  et  tunc  videbunt  Filium  hominisvenientem 
in  nube  cum  potesiate  magnaet  majestate(tuc.xi).  » 
Idem  namque  est,quod  hic  nunc  dicitur:  «  Sol  con- 
verteturin  tenebras,  et  lunain  sanguinem,  ante- 
quam  veniat  dies  Domini  magnus  et  horribilis.  » 
Jam  quemadmodum  illic  dicitur,«  et  tunc  videbunt 
venientem  Filium  hominis,  »  ita  et  hiceodem  modo 
dici  poterat.et  tunc  veniet  «  dies  Domini  magnus  et 
horribilis.  »  Quicunque  prndigiia  talibus  excitati, 
pcenitentiam  egerint  sive  conversi  fuerint,  salvi 
erunt.  Nam  et  ip?a  prodigia,  sicutjam  dictum  est, 
idcirco  174   fient,  ut  convertantur,   et  salvi  sint. 


Dominus:Quod  in  monteSion  sive  in  Jerusalem,  et 
in  residuis,id  est  in  Judaeiset  in  Grascis  a  Domino 
vocandis  deberet  esse  salvatio  ?  Nimirum  inpree- 
scientia  sua,  in  praedestinatione  sua,  antetempora 
sajcularia.Elenim  quos  in  tempore  vocavit,eos  ante 
omnia  tempora  praescivit  et  praedestinavit,  utidem 
Apostolus  ait,  «  conformes  fieri  imaginis  Filii  sui 
(Tiom.vin).  n  Nunc  superest  causara  reddere,  unde 
vel  in  quo  ille  dies  Domini  magnus  sit  ethornbilis. 
Sequitur  ergo  : 

Cap.IIL— «  Quia  ecce  in  diebusillis  et  in  tempore 
illo.cum  converterocapiivitatem  Judaet  Jerusalem, 
cungregabo  omnes  gentes,eteducam  illas  iu  vallem 
Josiiphat,  et   disceptabo   cum  eis  ibi  super  populo 


Hoc  est.quod  sequitur :  «  Et  erit,    omnis  quicunque  g  meo,et  haereditate  mea  Israel,  quas  disperserunt  in 


invocaverit  nomen  Domini  salvus  erit.  »  Cum  dicit 
omnis.subaudiendum  estabsque  distinclioneJudsi 
et  Graci.Etenim  Apostolus  cum  hoc  intenderet,  ac 
diceret  :«Nonesl  enira  distinctio  Juda?i  et  Graeci, 
nam  idem  Dominus  omnium,  divesin  omnes  qui 
invocaverint  illum  (Rom.  x),  »  leslimonio  praesenti 
usus  esl,«  omnis  »  enim,inquiens,  «  quicunque  iu- 
vdCHveril  nomen  Domini  salvus  erit.»Eamdem  dis- 
tinctiunem  Judaei  et  Graeci  iste  quoque  aufertpari- 
terque  confirmat,  quod  recte  universaliter  dixerit 
«  omnis  ><  uno  eodemque  versiculo,  quem  protinus 
subjungit  :  «  Quia  in  monte  Sion  et  in  Jerusalem 
erit  salvalio,  sicut  dixit  Dominus,  et  in  residuis, 
quos  Dominus  vocaverii.»  Nam  in  monte  Sionetin 


nalionibus,  et  terram  meam  diviserunt,  et  super 
populum  mpum  miseruntsortem,et  posuerunt  pue- 
rum  in  prostibulo.et  puellamvendiderunt  provino, 
ut  biberenl.»  Magna  vero  et  horribilia  sunt  haec,  ut 
merito  proipsis  dicalurille  dies  Domini  magnuset 
horribilis.  Dies  ille  pro  sui  magnitudinc,  et  dies 
multi  multorum  dierum  eive  annorum  dicitur  tem- 
pus.utpotecui  nullalucis  ettenel'rarum  vicisbitudo 
sive  alternatio  successura  est.  Dicitque  quia  ecce 
contej-tans  in  proxiino  adesse,  quamvis  cuilibet 
stulto  longe  esse  videatur,  qui  dicit  in  tempora 
longa  fiet  istud.Menlitur,  sibi,  quia  nimirum,  sicut 
et  alius  propheta  dicit,«  juxtadiesDomini  magnus, 
juxta  est  et  velox  nimis  (Sophon.  1,  14).  »  Et  revera 


Jerusalem,  id  est  in  Judaeis,  et  residuis,  id  est  in  _  juxta  esse  et  velociter  venire  diem  illum  sentit,  qui 

^ ,-     —  i l!-  „.:i    ; „-:i    n ;     «  ...  ..       jn  ...= i: i.-i  _„ 


Graecis,  salvatio  erit,  quoscunque  invenerit  Domi 
nus,  id  est  vocante  gratia  pravenerit,  ut  invocent 
nomen  Domini.  Interea  sciendum  est  certum  esse 
ordinem  sive  lenorem  invocationis  nomini  Domini, 
ut  scilicet  ad  hoc  invocetur  primum,  ut  largiatur 
spiritumcogitandi  et  agendi  quaerecta  sunt,deinde, 
ut  in  illo  die  suo  magno  et  horribili  non  intretDeus 
cum  bominr  in  judicium,  sed  superexaltet  miseri- 
cordiajudicium.Subtiliter  atque  fideliter  adhuc  in- 
tuendum  est.quomodo  cum  dixissei:«  Et  erit,  om- 
nis  quicunque  invocaveiit  nomen  Domini,  salvus 
erit,  quia  in  monte  Sion  et  in  Jerusalem  erit  salva- 
tio.sicut  dixt  Dom:nus:et  in  residuis,  »  ita  clausit 
ut  diceret  :  Quos  Dominus  vocavent.  Nempe  hoc 
ipsum,  quod    invocatur  nomen  Domini,   noninvo- 


aeternitatem  attendit,cujus  comparatione  velut  mo- 
mentum  et  inane  reputatur  omne  tempus  pra?ter- 
euntis  saeculi,  cujus  flnis  ille  dies  eril.«  Gum  con- 
vertero,  inquit,  captivitatem  Juda  et  Jerusalem.  » 
Hoc  loco  Juda  et  Jerusalem  una  est,  sola  est  gene- 
ratio  electorum  sive  confessorum  Dei,unica  est  ci- 
vitas  Jerusalem  coQlestis,  cujus  captivitas  tunc  cce- 
pit,  quando  invidia  diaboli  decepti  primi  homines 
expulsi  sunt  a  paradisi  deliciis  (Gen.  m),inanima 
mortui,  corpore  morituri.  Eorum  caplivitas  con- 
versatunc  erit,  quia  resurgent  incorrupti,  liberati 
tam  a  jugo  peccati  quam  a  debito  mortis,anima  et 
corpore  vivi,et  in  neutro  jam  morituri.  Tuncocon- 
gregabo,  ail,  omues  frentes.  »Hocipsum  est  quod 
in  Evangelin  Dominus  idem  dicit :  «  Cum  autem  ve- 


cantibus,sed  gratii  vocantis,  ut  dignum  est,  atiri-  D  nerit  Filius  hominis  in  majestate  sua,  et  omnes 


buit.Quod  Apostolus  confirmans.cum  hoc  exemplo 
usus  fuisset  :  «Omnis  enim  quicunqueinvocaverit 
nomen  Domini,salvuserit,»  pulchram  nimis  grada- 
tionem  continuo  fecit  :  «  Quomodo  invocabunt,  in 
quem  non  crediderunt  ?  Aut  quomodo  credent  ei, 
quem  non  audierunt .'  Quomodo  vero  pnedicabunt, 
nisi  miltantur?  »  (Rom. x.)Sic  nimirum  ascendendo, 
usque  ad  Deum  recurrit,  comprobans  totum  esse 
adscribecdum  gratiae  vocantis,  quod  invocalur  no- 
men  Domini,  quia  videlicet  nisi  ille  misisset,  non 
venissenl.neque  prapdicassent.si  non  praedicaretur, 
non  audiretur  ;  si  non  audirent,  non  crederent  ;  si 


angeli  cum  eo.tunc  sedebit  super  sedem  majestatis 
suae,  et  congregabuntur  ante  eum  omnes  gentes 
(Matth.zv).  »  Sed  quid  sibi  vult  quod  ait,  «  et  edu- 
cam  eas  in  vallem  Josapbat?»  Nimirum  tam  propter 
nominis  interprelationemloci  hujus  nuncmeminit, 
quam  propter  rem  qusrecenti  memoria  fuerat  ge- 
sta.quandoiste  prophetavit.  Tempora  namque  qui- 
bus  prophetavit  hic,  eadem  debemus  accipere  quae 
in  Osee  legimus,  ipso  dicente  :  «  In  diebus  Ozits, 
Joalhan,  et  Achaz,  et  Ezechiae  regum  Juda,  et  in 
diebus  Jcroboam  filii  Joas,  regis  Israel  {Osee.  i).  » 
Porro  ante  annos  plus  minus    ocloginta,  regnante 


243 


RUP1'RTI  ABRATIS  TUITIENSIS 


244 


Josaphat,congregati  sunt  filii  Moab,et  filii  Ammon  A  stx'9  quidem  ad  damnationem.dicendo: «  Ite,male 


et  cum  eis  de  Moabitis  ad  Josaphat,  ut  pugnarent 
contra  eum,et  de  his  locis  quse  trans  mare  sunt,  et 
mons  Seir.sicut  ipse  Josaphat  in  oratione  sua  dicit: 
«  Nunc  igitur  ecco  filii  Ammon  et  Moah,  et  mons 
Seir.per  quos  non  concessisti  filiis  Israel,ut  trans- 
irent,  quando  cgrediebantur  de  /Egypto,  sed  de- 
clinaverunl  ab  eis,  et  non  interl'ecerunt  illos, 
econtrario  agunt,  et  nituntur  ejicere  nos  de  pos- 
sessionequamtradidisti  nobis,DomineDeus  noster. 
Ergo  non  judicabis  eos  ?  (II Par.xx).  »  Cum  haec  et 
caHera  peroraret,omnisque  Judu  staret  coram  Do- 
mino  cum  parvulisel  uxoribus  et  liberissuis.factus 
est  sermo  Uomini  super  Ihnzihel  tilium  Zaehariae 
«  in  medio  turbae,   el  ait  :  Attendite,  omnis  Juda 


dicti(il/a»/i.xxv);»  dextris  autem  ad  benedictionem, 
dicendo:  «  Venite,  benedicti  Patris  a\e\(ibid).  »Ce- 
tera  prosequamur.  «  Et  disceplabo,  inquit,cum  eis 
super  populo  meo  et  hasreditate  mea  Israel.  »  Mira 
et  gravissimisensus  plena  dictio,cumdicit  fortissi- 
mus  Deus,«  disceptabo.»  Quihabet  aures  au  iiendi 
ipse  audit  et  intelligit  quiahorribile  est  hoc,propter 
quod  et  ille  dies  Domini  magnus  diciturethorribi- 
lis.  Quid  enim  horribilius  quam  tali  in  tempore  di- 
sceptatio  Dei  cum  hominibus  ?Signanter  namque 
dicit  ibi.acsi  nunquam  aliascum  hominibusdisce- 
ptaveril,licet  multa  terribilia  posl  illud  aquas  judi- 
cium,  id  est  diluvium,  cum  hominibus  vel  contra 
hominesfecerit.Post  illud  namque  et  «  superSodo- 


ct  qui  habitatisin  Jerusalem,  et  tu,  rex  Josaphat.  B  mam  et  Gomorrham  ignem  etsulphurem  pluit(Gen 


Hsc  dicit  Dominus  vobis  :  Nolite  timere,  non  est 
enim  vestra  pugna,sed  Dei.Crasascendentis  contra 
eos,tantummodoconfidenler  stale,et  videbitis  auxi- 
lium  Domini  super  vos.O  Juda  et  Jerusalem,  nolite 
timere,ne  paveatis,  cras  egrediemini  conlra  eos,  et 
Dominuserit  vobiscum  (ibid.).  »  Factumque  est  ut 
Dominus  locutus  est.  «  Nam  filii  Ammon  et  Moab 
consurrexerunt  adversus  habitores  montis  Seir, 
ut  interficerent  et  delerent  eos.  Cumque  hoc  opere 
perpetrasseut,  etiam  in  semetipsos  versi,  mutuis 
concidere  vulneribus,  nec  superfuit  quisquam  qui 
necem  posset  evadere  (ibid.).  »  Idcireo  vallis  illa 
dicitur  Vallis  Josaphat,  sive,secundum  interpreta- 
tionem    nominis  Josaphat,    Vallis  judicii  Domini, 


xix),»  et  Pharaonem  cum  curribuset  equitibus  suis 
in  mari  Rubro  demersit  (Exod.  xiv),  et  filios  Israel 
omnes  a  viginti  annis  et  supra,  qui  egressi  fuerant 
ex  jEgypto,praeter  paucissimos,  in  deserto  prostra- 
vit,  tam  terribiliter,  ut  quosdam  ex  illis  viventes 
terra  deglutiret,  etipsos,  quos  introduxerat  in  ter- 
ram  repromissionis.lilios  Israel  quinquies  in  servi- 
tutem  propter  transgressiones  tradidit,primo  vide- 
licetin  manusCusanrasathaim  regis  Mesopotamiae, 
deinde  inmanus  Eglon  regis  Moab,tertio  in  manus 
Jabin,  regis  Chanaan,  quarto  in  manu*  Madian, 
quintoin  manus  Philistiim.et  posthaec  tradiditeos 
in  manus  regnorum  quatuor.scilicet  B.ibylonii,Per- 
sici  sive  Medici,  Macedonici,  atque  Romani  (Num. 


quiavidelicet  miro  modo  secundum  nomen   suum  /-,  xiv,  16;  Jud.  xm,  4).  Futurum  autem  est,  ut  Anti- 

_l     _ i _  I  «.  I  .,  _    TA  *-»  ■-*.-»  ■  wi  *      In/lifiiM  »-«  .-1 1  t»  f\  r»f»  f      j  jH  ^  r~*~*  nl-.  ■-  *  ,-*  i  %  ■■  ■-«     y-*iirti-Tiin    ir\    pnn     1  j_i  i~*~\  r-i  j"\  f»jO     i"»  rt  r»TVi  illil    i-\  r»  rt  a  n  j&  _ 


quod  interpretatur  Domini  Judicium,  dixerat  idem 
Josaphat:«Ergo.Dominel)eus,non  judicabis  eos?»Et 
ita  judicavit  eosDominus,utversiin  semetipsosmu- 
tuisconciderentvulneribus,necsuperessetquisquam 
sicutjamdictum  est,  qui  necem  potuisset  evadere. 
Dicituretiamvallisbenedictionisproeoquodliberati 
filiiJuda  ibi  benedixerunt  Dominum,  sicutibidem 
scriptum  est:«  Per  tres,  inquit,  dies  spolia  non  po- 
tuerunt  auferre  pro  pnedffi  magnitudine.Die  autem 
105  quarta  congregati  sunt  in  valle  benedictionis 
(11  Paral.  xx).  »  Etenim  quoniam  ibi  benedixerunl 
Dominum,vocaverunt  locumillum  vallisbenedictio- 
nis  usque  in  praesentem  diem.  Igitur  cum  dicit  : 
«  Congregabo  omnes  gentes.et  educam  illas  inval- 
lem  Josaphat,  »  rem  gestam  magni  miraculi  nobis 


christum  quoque  in  suo  tempore  permittat  prospe- 
rari.tantamquefieri  tribulationem,  «qualis  non  fuit 
ab  initio  saeculi  (Maltli.  xxiv).  »  Nimirum  universa 
haec  parva  stint,  comparatione  illius  diei  magni  et 
terribllis,  idcireo  signanter  nunc  dicitdeillo  die  : 
«  Disceptaboibi,  »  ac  si  llla  priora  facere,  nondum 
fuerit  disceptare.Super  qua  re  tandem  eritilla  di- 
sceptatio?  «Super  populo  meo,inquit,et  hMreditate 
mea  Israel.  »  Verus  profecto  Israel  est,de  quotan- 
tam  curam  habet  Deus,  ut  super  illo  disceptet,  et 
proplerea  non  contentus  est  dixisse:«  Super  populo 
meo,  »  sed  addidit,«  et  haereditate  mea  Israel.  »  Et 
quilem  omnis  electorum  muUitudo,qnotquotad  vi- 
tara  oeternam  praeordinatisunt.populus  Ueiet  haere- 
ditasejus,  et  unus  ac  verus  Israel,  sed  nunc  inte- 


lem  JOSapIiai,    >>    IClll  ^CMIIUI    lllii^ui  uiiiaouu    iiumo  UHastJJUS,   Ul    UUU3    ao    vciuo    JOiaci,    otu  uuuu    ij-ilg- 

ad  memoriam  reducit,pulchrecjue  innuit,  quod  se-  u  rim  peculiarem  illum  populum  attendamus.exquo 


cundum  similitudinem  futurum  sit  indie  judicii,ut 
nullus  eorum  sententiam  damnationisevaderepos- 
sit,qui  mala  inferunt  servis  Dei  propter  hoc  ipsum 
quodsunt  servi  Dei.sicut  nullus  eoruin  necem  eva- 
dere  potuit.  qui  contra  Judain  et  Hierusalem  illic 
fuerant  congregati.propriisque  fiunt  exconscientiis 
judicandi,sicut  illi  armis  suis  et  mutuis  vulneribus 
conciderunt.Illud  qunque  non  pralereundum.quia 
sicutunusidemquelocusproptercausasmemoralas, 
et  vallisJosaphat.id  est  judicii  Domini.et  vallis  di- 
citur  benedicticnis.ita  et  illa  sessio  majestatis  Do- 
mini  adjudicandum  congregatis  gentibtis.erit  simi- 


Christus  secundum  carnem,  ut  ea  quae  hic  comme- 
moranlur  mala  intulissegentes.certisex  Scriptura- 
rumlocis  ostendamus.Primum  quod  cum  dixisset: 
«  Et  disceptabo  cum  eis  super  populo  meo  et  haire- 
ditale  mea  Israel,»  subjunxit  atquc  ait :  «  Quos  di- 
sperserunt  in  nationibus,  et  terram  meam  divise- 
runt.  »  Assyrii  et  Clialdasi  fecisse  legunlur,  quia 
«  translatis  filiis  Israel  et  filiis  Juda,  gentes  alieni- 
genas  in  civilatibus  eorum  pro  illis  collocaverunt. 
Elenim  de  populo  ipso  vix  ullas  reliquias  dimise- 
runt,excepto  quod  de  plebe  pauperum,  qui  penitus 
nihilhabebant.dimisitNabuzardanmagistermilitum 


245 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


246 


regis  Babylonis  in  terra  Juda,  etdedit  eis  vineaset  A 
cistern-is  (Jerem.  xxxix).  »  Quod  deinde  sequitur, 
«  et  super  populum  meum  miserunt  sortem,  »  scili- 
cet  Persarum  el  Medorum  regnum  fecisse  legitur. 
Sic  enim  scriptum  est  :«  Mense  primo,  cujusvoca- 
bulum  est  Nisan,  anno  duodecimo  regni  Assueri, 
missaesl  sors  in  urnam,  quae  Hebraice  dicitur  Phur, 
coram  Aman,quo  dieetquo  mensegens  Judieorum 
deberet  interfici,  et  exivit  mensis  duodecimus  qui 
vocatur  Adar  (Eslher.  m).  »  Quod  deindesubjungi- 
tur,  «  et  posuerunl  puerum  in  prostibulum,  »  ter- 
tium  respicit  regnum,  scilicet  Graecorum,  sub  quo 
ita  corrupti  sunt  Judsi  quoque  ex  imitatione  illo- 
rum,  ut  puerum  ponerent  in  prostibulum.Sic  enim 
in  libro  Machabasorum  legimus  :  «  Super  haec  pro- 
miltebat  Jason  fraier  Onia,  et  alia  talenta  centum  g 
quinquaginta.sipotestati  ejus  concederetur,{jymna- 
sium  et  ephebiam  ibi  constituere  (II  Mack.  lv).  »  Et 
subinde  :  «  Etenim  ausus  et  sub  ipsa  arce  gymna- 
sium  constUuere,Pt  optimos  quosque  epheborum  in 
lupanaribus  ponere  (ibid.).  »  Hoc,  ut  manilestius 
dicamus,  illud  est  quod  Apostolus  horribiliterdete- 
stans  in  gentibus  :  «  Masculi,  inquit.eorum  relicto 
naturali  usu  femins,  exarserunt  in  desideriis  suis 
in  invicem,  masculi  in  masculos  turpidinem  ope- 
rantes  et  mercedem,  quam  oportuit,  erroris  sui,in 
semetipsis  recipientes(/iom.i).  »  Quod  adhucsequi- 
tur,  dicens  :  «  Et  puellam  vendiderunt  pro  vino  ut 
biberent,  »  hoc  lenonum  est  facere,  qui  puellasme- 
retricari  cogentes,  luxuriam  deluxuria  mereantur, 
dum  de  corporum  illarum  turpi  et  infami  mercimo-  p 
nio,  fceda  et,  ut  ita  dicam,  caninasibi  conviviafa- 
ciunt,  el  exinde  bibentes  vinum,  alienm  luxuriae 
pretium  propriae  faciunt  libidinis  incendium.  Hoc 
ibidem  sub  eodem  Graecorum  regno  non  omninota* 
cetur  factum.  Sic  enim  scriptum  est  illic  :  «  Nam 
templum  luxuria  et  commessationibus  erat  plenum, 
et  scortantium  cum  mereiricibus,  sacratisque  aedi- 
bus  mulieres  se  ultro  ingerebant,  introferentes  ea 
quas  non  licebanl  (II  Mach.  vi).  >.  Quartum  regnum 
Romanorum  gravius  quidem  Judaicum  populum  at- 
trivit,  magisque  in  nationibus  dispersit,  sed  merito 
in  deceptatione  sua  de  pressura  illa,  quam  tunc  po- 
populus  ille  pertuiit,  nullam  Deus  mentionem  facit, 
quiavidelicetnullumelectorumDei,quia  adgratiam 
ejus  pertineret,  vel  ad  vitamejus  prasdestinatus  es 


set,  illa  calamitas  involvit.  Priusenim  quam  Roma-  ' 
nus  veniret  exercitus,  praemoniti  sunt  ab  angelo  fi- 
deles,  ut  hoc  loco  cederent,sicut  Hegesippus  refert. 
His  dictis  contra  gentes  omnes  universaliter,ejus- 
dem  judicii  comminationem  specialiter  iutorquet, 
et  dicit  :  «Quid  mihi  el  vobis,  Tyrus  et  Sidon,  et 
omnis  terminus  Palaastinorum  ?  Nunquid  ultioncm 
vos  reddetis  mihi  ?  Et  si  ulciseimini  voscontra  me, 
cito  velociter  reddam  vicissitudinem  vobis  superca- 
put  vestrum.  Argentum  enim  meum  et  aurum  tuli- 
stis,et  desideratilia  mea  et  pulcberrimaintulistisin 
delubra  vestra,  et  fllios  Juda,  et  filios  Hierusalem 
vendidistis  filiis  Gra3corum,ut  longefaceretiseos  de 


finibus  suis.  Ecce  ego  suscitabo  eos  de  loco  in  quo 
vendidistis  eos.etcenvertamretributionem  vestram 
in  caput  vestrum,  et  venitam  filios  vestros,  etfilias 
vestras  in  manibus  filionim  Juda,  et  venundabunt 
eos  Sabaeis  genti  longinquie,  quia  Dominuslocutus 
est.  »  Nisi  post  Tyrum  ei  Sidonem  sermo  divinus 
omnemquoqueterminum  Pataestinorurtnominasset, 
noninveniremusubivelquandofactumsitsecundum 
litteram  id  106  quod  nunc  ait,  «  argentum  enim 
meum  etaurum  tulistis,et  desiderabilia  meaet  pul- 
cherrima  intulistis  in  delubra  vestra.  »  Nusquam 
enim  Tyrus  et  Sidon,  sedtantum  Palsstini,  id  est, 
Philisthiim  hoc  fecisse  leguntur  in  primo  libro  Re- 
gum.  «  Pugnaverunt,  inquit,  Philisthiim  et  caesus 
e3t  Israel,  et  arca  Dei  capta  est  (I  Reg.  iv).  » 
Etsubinde  :  «  Philistbiimautem  lulerunt  arcamDei, 
et  intulerunt  eam  in  templum  Dagon,  etstatuerunt 
eam  juxta  Dagon  (/  Reg.  v).  Arca  ipsa  et  tabula?  tes- 
tamentiinea  simulque  urna  aurea  habensmanna  et 
virga  Aaron.quae  fronduerat,et  propitiatorium,duo 
quoque  Cherubin  obumbrantia  propitiatiorium,ar- 
gentnm  et  aurum  erant  (Ilebr.  ix),  quae  quodam- 
modo  «  etdesiderabilia»ejusdicipoterant.HaecPa- 
lcestini  tunc  «  in  delubra  »  sua  intulerunt.quando, 
et  jam  dictum  est,  inferentes  «  arcam  in  templum 
Dagon,  slatuerunt  eam  juxtaDagon  (ibid.).  »  Porro 
hic  jam  non  praetereundum,  quia  Judaei  de  hoc  ser- 
mone,  quo  his  dicitur  :  «  Ecce  ego  suscitabo  eos,  ■ 
videlicel  filios  Juda  et  Hierusalem.quosvendidistis 
filiis  Graecorum,«  de  loco  in  quo  vendidistis  eos,et 
convertam  retributionem  vestram  incaput  vestrum, 
etvendam  tilios  vestros  in  manibus  filiorum  Juda, 
etvenundabunteosSabaeiscrenlilonginquae.quiaDo- 
minus  locutus  est.  »  Ex  hoc,  inquam,  sermone  va- 
namsibi.imomiserabilemconsolationemassumunt. 
llla  namque  de  Romanis  sub  nominibus  Tyri  et  Si- 
donis  atque  Palaestinorum  haec  intelligi  volunt,  eo 
quod  Vespasianus  et  Titus  Roma:  templo  pacis  aedi- 
ficato  vasa  letnpli  el  universa  donaria  in  delubro  il- 
lius  consecravit.  Promittunt  ergo  sibi,  imo  som- 
niant,  quod  in  ullimo  tempore  congregarentur  a 
Domino  ut  reducantur  in  Hierusalem,  neque  hac 
felicitate  contenti,  ipsum  Deum  manibus  suis  Ro- 
manorum  filios  et  filias  asserunt  traditurum,  ut 
vendant  eos  Judaei  nonPersis  et iEthiopibus  etcae- 
teris  nationibus,  quae  vicinaasunt,  sed  Sabaeisgenti 
longinquissimae.quia  Dominus  locutusest.utpopuli 
sui  ulciscatur  injnriam.  Nosecontranon  Romanos, 
sed  ipsos  qui  se  dicunt  esse  Judsos  et  non  sunt,sed 
sunt  synagoga  Satanae,dicimus  designari  ac  percuti 
sub  nominibus  Tyri  el  Sidonis,  et  intra  omnem 
terminum  Palaestinorum  concludi  eamdem  ob  cau- 
sam,  quam  etin  alio  prophela  Deus  considerans, 
cum  eutndem  populum  redargueret  :  «  Pater  tuus, 
inquit,  Amorrhaeus,  et  mater  tua  Caethea  {Ez-eJi. 
xvi).  »  Etenim  sicut  Amorrhaei  et  CaHhei,  ita  Tyri 
quoque  et  Sidonii  atque  Palaestini,  non  de  Sem  aut 
de  Japhet,  sed  de  Gham,  qui  reprobus  exstitit,  po- 
steritate  generati  aunt.  Et  quia  Deus  non  stirpem 


247 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


248 


carnis,  sed  morcs  ulleudil  animi,  ,'udcei  quoque  A  aeterna;  judicantes  ad  gentesexpulerunt,quae  omnes 


quamvis  secuudum  carnem  destirpe  Sem  per  Abra 
ham  processerint.nibilominus  tamen  inter  posteros 
Cham  reputantur,  illi  duntaxat,qui  veri  palris  Noe, 
quod  interprelatur  requies,  scilicet   Christi.qui  est 
requies  omnibus  sanctis,  humanam  propter  eosas- 
sumptam  despiciunt  infirmitatem,  sicut  ille  Cliam 
derisit,  et  loris  nuntiavit  patris  nuditatem.Causam 
dicimus,  cur  praesenti  loco  Judaei  in  synagoga  Sa- 
tanae  remanentes,ut  jam  dictum  est,sub  nominibus 
Tyri  et  Sidonis  recte  intelligantur.  Tyrus  etSidon, 
sicut  etcsteraregionesterraeChanaan.populoIsrael 
fortedistributse  sive  designatae  iuerunt :  sed  quia  in 
corde  maris  sitae  non  facile  ab  hostibus  obsideren- 
tur,  minime  capi  vel  possideri  ab  eis  potuerunl.Sic 
nimirurr,  JudaMpraedicationis  evangelicaearmiscapi  t> 
debuerunt,  imo  et  illis  prius  verbum  Dei  praedicari 
oportuit,  sed  quia  profunditate  malitiae  semetipsos 
circumdantes,  et  quasi  in  abysso  scienliee  nequam 
se  abscondentes,  repulerunt  illud,  el  expugnari  ve- 
ritatis  et  justitiae  armis  non  potuerunt,  idcirco  re- 
lictis  illis  apostoli  ad   gentes    conversi   sunt   (Act. 
xm).  Item  causam  dicimus,  cur  iidem  Judasi  in  Pa- 
laestinorum  terminum  concludantur.    Palaeslini,  id 
est  Philisthiim,  ascendentibus  ex  ;Egypto,et  trans- 
euntibus  mare  Rubrum  filiis  Israel,  primi  invide- 
runt,  et  deinde  ca>teri,  sicut  Moyses  in  cantico  suo 
cum  dixissel  :  «  Dux  fuisti  in  misericordia  tua  po- 
pulo  quem  redimisti.  Et  portasti  eum  in  fortitudine 
tua,  ad  habitaculum  sanctum  tuum.  Ascenderunl 
populi  et  irati  sunt,dolores  ob  inuerunt  habitatores  p 
Phiiisthiim (Dei</.\xxn).  »  Deindedecaeteris.  «Tunc, 
ait,  conlurbali  sunt  principes  Edom,  robustos  Moab 
obtinuit   tremor,   obriguerunt    omnes  habitatores 
Chanaan  (Exod.  xv).  »  Ita  nimirum   credentibus  in 
Christum  et  marp  baptismi  transeuntibus,primum 
Judasi,  sicut   in  Actibus   legimus    (Act.   xiv)   invi- 
derunt,   deinde   gentes  caterae,  quas    et  exemplo 
crebisque  seditionibus  il'orum  in  hoc  ipsum  exci- 
tatas  sunt.  Et  illi  qnidem  Palaestini  sive  Philistbiim, 
quod  interpretatur  polione  cadcnles,  argentum   et 
aurum  Domini  in  sua  delubra,  id  est,  in  templum 
Dagon  detulerunt,  scilicel  arcam  undique  auro  cir- 
cumteetam,  et  caelero  desiderabia   sive  'pulcherri- 
ma,  ut  erant  propitiatorium  et  duo  Cherubin.  Isti 
autem  auream,  sive  argentearn  Dominica;  Incarna- 


subunoinlelligendaesuntnomineGraecorumtestante 
Apostolo,  cum  dicit  :  «  Non  estenim  distinctio  Ju- 
daei  et  Graeci  (Rom.  \).  »  Itera  :  «  Ira  et  indignatio, 
tribulatio  et  angustia  in  omnem  animam  hominis 
operuntis  malum,  Judaei  primum  et  Graci.  Gloria 
autem  ethonor  et  paxomni  operanti  bonum,Juda30 
primum  et  Graseo  (Rom.  n).  »   Per  Graacum  utique 
omnem  gentilem  vult  intelligi.  Illa   vero  expulsio 
apostolorum  ad  gentes,  recte  venditio  dicitur,quia 
videlicet  pro  eadem  spe  temporalis  commodi  illos 
expulerunt,  pro  qua  etiam  occiderant  Dominum  ip- 
sorum.Quac-nam  erat  illa  spes  ?Nimirum  ipsa  quam 
innuit  evangelica  parabola,dicentibus  colonis  vineae 
ad  invicem,   cum  vidissent  filium   patrisfamilias 
«  Hic  est  haares  :  Venite,  occidamus  eum,et  nostra 
erit  hoereditas  ()lalth.  xxi).  »  Hccc  fuit  spes  illorum, 
quod  si  Christum  Dei  Filium  occidissent.et  discipu- 
losejus  expulissent,  terrs  et  templi  illiuscommoda 
liberius  obtineront.  Itaque  «  vendidistis,ait,illos  fi- 
liisGraecorum,utlonge  faceretiseosdelinibus  suis,  » 
id  est,  terrena  tantum  sperantes  et  amantes,  ccele- 
stium  praedicatores  longe  in  nationes  expulistis,ne 
pra?dicarent  suae  genti,id  estvobis,  quibusprimum 
oportebat  pra?dicari  verbum  Dei.  Hocautem  facien- 
tes,  dicebant,  et  dicere  non  cessant.Deum  ad  se  per- 
linere,  suumque  Deum  esse,  seque  persecutionem 
cunctam  pro  ejus  obsequio  facere.  Idcirco  sic  exor- 
sus  est  :  Quidmihi  etvobis?  Nunquid  ultionemvos 
redditis  mihi  ?  Ac  si  dicat  :  Quid  me  Deum  vestrura 
esse  dicitis,  cum  constet  quia  mu  non  cognovistis? 
«  Quid  me  labiis  hor.oratis,  cum  cor  vestrumlonge 
amesit(M<i(//i.xv)?»  Dicitis,«  unumPatremhabemus 
l)eum,sed  quid  mihi  et  vobis  (Joan.  vm.)  »  Arbitra- 
niini  vos  obsequiumpnestare,  «  etultionem  reddere 
(Jonn.xvi),  nquandoveritatisevangclicaeprasdicatores 
107  persequimini  ?  Faciebat  hoc    unus   ex  vobis 
quondam  Saulus,  simpliciter  errans,  et  abundan- 
tius  aemulator  existebat  patermirum  suarum  tra- 
ditionum,  sed  ideo  misericordiam   consecutus  est, 
quia  ignorans  fccit   in    increduiitate.   Vos    autem 
per  malitiam  hoc    facitis,   excusationem    non   ha- 
bentes  de  peccato  vestro,   quia  vidistis  et    odistis 
filium,  et  me  palrem  ejus.  «  Nunquid  »  ergo  «  ul- 
tionem  vos  reddetis  mihi,  »  sicut  vultis  arbitran? 
Non  utique,  sed  crudele  odium   exercetis,  et  vos- 


tionis  veritatem  in  mandacio.quantum  in  ipsis  est,  D  ipsos  contra  me   ulciscimini.   Dico   ergo  :  «  Et  si 


detinent,  alquc  hoc  faciendo  desider.ibilia  ;Domini 
reposuerunt  in  tcmplo  Dagon,  quod  interpr'itatur 
piscis  trislilix,  qui  videlicet  piscis  est  Leviathan 
serpens,  viclis  tortuosus,  et  in  templo  s':o  cubat 
h.ibilando  in  incredulis  illorum  cordibus.  Igitur 
quod  hic  dicit  Tyro  ei  Sidoni  atque  Palaestinis,  et 
filios  Juda.etfiliosHierusulemvendidistis  filiisGrae- 
corum,  ut  bngc  faccretis  eos  de  finibus  suis.Isiud 
quoque  contra  se  Jud;ui  dictum  sciant.Filii  namque 
Juda.et  filii  Hierusalemapostoli,caeteriquediscipuli 
exsliterunt,  quos  illi  vendiderunt  filiis  Gra.>coruro, 
id  est  repellendo  verbum  Dei,  seque  indignos  vitae 


ulciscimini  vos  contra  me,  cito  veloriter  reddam 
vicissitudinem  vobis  supra  caput  vestrum,»  ulcis- 
ccndo  me  contra  vos,  quoniam  ulciscimini  vos 
contra  me.  Non  enim  per  ignorantiam  delinqui- 
tis,sed  «  argentum  meum  et  aurum,  »  dequalibus 
scriptum  est :  «  Eloquia  Domini,  eloquia  casta,ar- 
gentum  igneexaminalumffsii/.xi).  «Itemque  alibi  : 
«  Desiderabilia  superaurum  et  lapidem  pretiosum 
multum  (P««/. xvin),  »sive«superaurumettopazion.» 
(Psal.  cxvm).  Hasc,  inquam,  «  desiderabilia  mea  et 
pulcherrima  »  lulistis  cumviolentia,et  «  inlulislisin 
delubra  vestra,  »  id  est,  depravastis  doctrina  per- 


249 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


versa  in  cordibus  veslris,  quae  jam  non  sunt  Dei  A 
templa,  sed  daemonum  delubra,  et  eos  qui  non  ali- 
ler  docebant  quam  sicut  es  me  docti  sunt,  quia 
ratione  superare  non  potuistis,  furore  persecuti 
estis,  et  longe  fecistis  eos  de  finibus  suis.  Sed 
quid  '?  Sicut  jam  dixi,  «  vicissitudinem  ego  reddam 
vobis.  »  Nam  «  ecce  ego  suscitabo  eos  de  loco,  in 
quo  vendidistis  eos.  »  Quomodo  vel  quando  sus- 
citabo  eos  ?In  novissimo  die,  de  quo  ante  jam 
dictum  est,  suscitabo  illos,  ut  resurgant  mortui,  et 
venient  singuli  apostolorum  sive  praedicatorumde 
locis  ad  quas  illos  ejecistis,  et  jam  dicta  venditione 
vendidistis.  Venient,  inquam,  non  soli  vel  pauci, 
sed  adducentes  gentium  multitudinem,  copiosos 
exercitus  tenentes  arma  salutis  (fcphes.  vi),  quos 
acquisierunl  per  <  verbum  Dei.quod  repulistis  vos,  B 
et  indignos  aeternee  vitae  vosipsos  judicastis  (Act. 
xin).  »  Tunc  «  convertam  retributionem  vestram 
'n  caput  vestrum,  et  vendam  filios  veslros  et  filias 
vestras  in  manibus  filiorum  Juda.  »  Digna  et  justa 
retributionis  conversio  in  caput  vestrum.Vos  enim 
sicut  pro  Barabba  Christum  commulastis,  et  san- 
guinem  ejus  vendidistis.atque  pro  pseudoaposlolis 
veros  apostolos  tradidistis,  et  ad  gentes  ejecistis, 
ita  fiet  vobis  in  illadie  resuscitationis.  Vos  nam- 
que  juxla  illud  quod  scriptum  est,  «  Justus  de  an- 
gustia  liberatus  est,  et  tradetur  impius  pro  eo 
(Prov.xi),  »  trademini  in  senlentia  damnationis,et, 
illis  in  sinum  Abrahas,  Isaac  et  Jacob  receptis, 
vos  foras  expellemini.  Talis  venditio,  talis  com- 
mutatio  fiet  de  vobis  in  manibus  filiorum  Juda,  „ 
id  est,  in  manibus  apostolorum,  quia  ipsi  judices 
vestri  erunt,  «  sedentes  super  sedes  duodecim,  ju- 
dicantes  duodecim  tribus  Israel  (Matlh.  xn,  16).  » 
Nec  vero  vendemini  genii  propinquae,  sed  ab  eis 
genti  longioquissimas,  id  est  malignis  spiritibus, 
quae  gens  longinquissima  est  communione  naturae 
vestrae,  ab  omni  fcedere  conditionis  humanae.  Per 
Sabaeos  namque,  quod  interpretatur  captivantes, 
malignos  spiritus  intelligi  licet,  sicut  illic,  juxta 
sensum  mysticum  aecipiendum  est  in  libro  Job  : 
«  Boves  arabant,  et  asioae  pascebantur  juxta,  et 
irruerunt  Sabaei,  tuleruntque  omnia.et  puerusper- 
cusserunt  gladio  (Job.  i).  »  Moraliter  namque  per 
Sabeeos  maligni  spirilus  intelliguntur,  qui  ubi  illis 
poteslas  divinitus  data  est,labores  animaecunctos- 
que  sensus  utiles  auferunt,  et  percutiunt  gladiis 
invisibilibus.  Itaque  vendt-nt  eos,  ait,  Sabaeis,  id 
est,  cruciandos  sociabunt  eos  spiritibus  malignis, 
quia  Dominus  locutus  est,  cujus  locutio  vera,cujus 

Psermo  veritas  est.  «  Clamate  hoc  in  gentibus, 
sanctificste  hellum,  suscitate  robusto?,  ascendant 
omnes  viri  bellatore9.  Concidite  aratra  vestra 
ingladios,  et  ligones  vestros  in  lanceas.  Infirmus 
licat.quia  fortis  ego  sum.Erumpite  et  venite.omnes 
gentes.de  circuitu,  et  congregatnini,  ibi  occumbere 
faciet  Dominus  robustoa  luos.Consurgant  et  ascen- 
dant  gentes  in  vallem  Josaphat,  quia  ibi  sedebo,ut 
judicem  omnes  gentes  in  circuitu.»  Grandis  etfor- 


250 


tis  hic  rhetoricae,  imo  plus  quam  rhetoricae,  decla- 
mationis  impetus,  quia  videlicet  grandis  est  res,et 
dicenda  nequaquam  exiliter.  Hoc,inquit,quod  prae- 
dixi,  congregaturum  me  esse  omnes  ^entes,  et  de- 
ducturum  eas  in  valle  Jo?aphat,  et  caetera  quaB 
sequuntur  usque  ad  illud  :  «  Venundabunt  eos  Sa- 
baeis  genti  longinquee,  »  quia  Dominus  locutus  est, 
«clamate,  »  id  est,  praedicate  in  gentibusjuxta  il- 
lud  :  «  Euntes  in  mundum  universuin,  praedicate 
Evangelium  omni  creatura?  (Marc.  ult.).  o  Item. 
«  Euntes  docete  omnes  gentes  (Malth.  ult.).  »  Et 
«  sanctiGcatp,inquit,  bellum,»  videlicet  baptizando 
eos  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
quatenus  ad  illud  bellum,  universalis  judicii,  san- 
ctitatis  et  justitiae  sint  armis  induti  et  praeparati.Et 
quia  ad  concursum  illius  belli  solabaptismatissan- 
ctificatio  non  sufficit,  «  suscitate  robustos,  ascen- 
dant  omnes  viri  bellatores,  »  id  est,  «  docete  eo9 
servareomnia  quae  mandavivobis  (ibid.),  »  ut  tunc 
demum  fiduciam  habeant  in  die  judicii,  tanquam 
robusti,  et  ascendant  lanquam  viri  belUtores,  tan- 
quam  judices  terribileso  gladios  ancipites  in  mani- 
bus  suis  habentes  ad  faciendam  vindictam  in  natio- 
nibus,  increpationes  in  populis.  Ad  alligandos 
reges  eorum  in  compedibus,  et  nobiles  eorum  in 
manicis  ferreis,  ut  faciant  in  eis  judicium  conscri- 
ptum  (Psal. cxlix).»  Et  quia  rex  belli  hujus  nimium 
grandis  est,  eumque  negligi  nimis  damnosumest: 
«  Concidite,  inquit,  aratra  vestra  in  gladios,  et  li- 
gones  vestros  in  lanceas,  »  id  e3t,  labores  saeculi, 
et  usum  hujus  mundi,  «  cujus  figura  prasteriit 
(/  Cor.  vn),  »  postponite  Evangelio  Ghristi  et  verbo 
Dei,  ut  in  illo  sturtentes  arma  vobisoptima  circum- 
ponatis,  quibus  in  illo  bello  opus  erit.  «  Inflrmus 
dicat,  quia  fortis  ego  sum,  »  id  est,  quisquis  ad  il- 
lud  bellum  sese  prasparaturnesseoupit,tunc  demum 
fortem  sese  speret  in  Dominoinveniri,cutn  humili- 
ter  cognoverit  quam  in  semetipso  infirmussil.Nam 
virtus  in  infirmitate,  hoc  est,  infirmitalis  proprias 
cognitione  perficitur.  Taliter  •  erumpite,  inquit,  et 
venite  omnes  gentes  in  circuitu,»  id  est,ab  oriente 
et  ab  occidente,et  a  seplentrione  et  meridic,omnes, 
inquam,  gentes,  quia  videlicet  apud  Deum  nulla 
personarum  aeceptio,  vel  distinctio  est,  se.f  omnes 
pro  meritis  discernens,  probos  remunerabit,  im- 
probos  puniet.  Itaque  «  venite  et  congregamini,  » 
alii  addextram,  a!ii  ad  sinistram  separandi. 

Haec  proloquensspirituspropheticus.cum  hacte- 
nus  de  muliis  vel  ad  multos  pluraliter  locutusfue- 
rit,  miro  modo  ad  quemdam  singulariter,  repente 
apostropham  facit,  dicendo.  «  Ibioccumberc  faciet 
Dominus  robustos  tuos.»  Quiaest  iste  robustorum 
possessor,  quos  ibi  Dominus  faciet  occurabere,nisi 
is  qui  apud  beatum  Job  dictus  est  esse  rex  super 
omnes  filios  superbiae?  (Job.  xu).  Nempe  ibi  robu- 
stos  ejusomnes,  id  est  superbos,  cum  eodem  rege 
ipsorum  vel  principe  faciet  Dominus  occumbere, 
diccndo  sicut  inEvangelio  legimus  :«lte,maledicti, 
in  ignem  estercum,  qui  praeparatus   est  diabolo  et 


251 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


252 


angelis  e.jus  (Mattk.  xxv).  »  Nec  plura  oum  illo  ro-  A  sic  abundante  malitia.multorum  charitas  refriguit 


busto  robustorum  loqui  dignatus,  priorem  repetil 
sermonem,  et  dicit  idem  Dominus:  «  Consurgant 
etascendant  gentes  in  vallem  Josaphat,quia  ibise- 
debo  ut  judicem  omnes  gentes  in  circuitu.  »  De 
valle  Jo=aphatjam  superius  dictum  est. Notandum 
vero,  quod  cum  ille  dixerit :  «  Congregabo  omnes 
genles,  et  educam  eas  in  vallem  Josaphat,  et  di- 
sceptabo  cum  eis  ibi,108  nunc  atiterhic  pronun- 
tiat :  Consurgant  et  ascendant  »  omnes  « in  vallem 
Josaphat,  »  quando  incredulos  quosque,  vel  adver- 
sarias  potestatcs  Dominus  ad  judicium  provocat,et 
disceptat  cum  eis  pro  populo  suo  :«  Deducameos, 
inquit,in  vallem  Josaphat.»  Quandoautemcreden- 
tes  ad  praelium   cohorlalur:  «  Ascendenl,  ait,  om- 


(Matlh.xxivj,  ut  amplius  dilferri  non  debealexpres- 
sio  judicii,  quia  electi  a  reprobis,  simplices  seque- 
strentura  malitiosis.Kis  dictis  terribiliter  inclamat 
et  dicit  :«  Populi  in  valle  concisionis.quisjuxtaest 
dies  Domini  invalle  concisionis.  Sol  et  luna  obte- 
nebrati  sunt,  et  stella?  retraxerunl  splendorem 
suurn.  »  ldcirco  populi  vel  gentes,de  quibus  supra 
dictum  est,  in  valle  judicii  sive  concisionis  congre- 
gantur,  ul  a  dextris  atque  a  sinistris  dispertiti,  a 
Domino  judicentur.  Cujus  moerorem  diei  et  tor- 
menta  pereuntium  ne  sol  quidemet  luna,astraque 
caetera  potuerunt  intueri,  sed  retrahent  fulgorem 
suum,et  severitatem  judicantis,reddentisque  unius- 
cujusque  opus  in  caput  suum,   aspicere  non  aude- 


nes  viri  bellatores  :Consurgant  et  ascendant  gentes  g  bunt!  non  quo  clementiora  sinl  Dei  judicia.sed  quo 


in  vallem  Josaphat.  »  Qui  enim  judicatur,  in  valle 
positus  est.qui  autem  viri  bellatorisnomenobtine- 
bit  illic  stando  a  dextris,  amplius  autem  quicunque 
sedebit  inordine  sediumduodecim,nimirum  in  alto 
erit.  Quod  tandem  ita  subinfert  :  «  Quia  ibi  sedebo 
utjudicem  omnes  gentes  in  circuitu,»  verbis  evan- 
gelicis  satis  aperitur  :  «  Cum  autem  venerit  Filius 
hominis  in  majestate  sua,  et  omnes  angeli  cum  eo, 
tunc  sedebit  super  sedem  majestatis  su«,  et  con- 
gregabuntur  ante  eura  omnes  genles  (Ma/lh.  xxv, 
31),  »  et  cffitera.  Sequitur  :  «  Mittite  falces,  quo- 
niam  maturuit  messis.  Venite  et  ascendite,  quia 
plenum  est  torcular,  et  exuberant  torcularia,  quia 
multiplicata  estmalitia  eorum.  »  Quis  dicat,quibus 
dicat.et  quid  significet  quod  dicit :«  Mittitefalces,» 


omnis  creatura  tormentis  aliorum  pertimescat.Eo- 
dem  sensu  quo  hic  ait :  «  Sol  et  luna  obtenebrati 
sunt,et  stellae  retraxerunt  lumensuum,»  aliuspro- 
pheta  dicit : «  Dies  Domini  ista,  tenebrae,  et  non 
lux.  Nunquid  non  tenebraedies  Domini,  et  nonlux? 
Et  caligo,  el  non  splendor  in  eas?  {Amos  v.)  »  Item- 
quealius:  «  Dies  irae  dies  illa.dies  tribulationis,  et 
angustife.dies  calamitatis  et  miseriae,dies  tenebra- 
rum  et  caliginis,dies  nebula?  etturbinis  (Sophon.i).» 
Porro,  quod  semel  et  iterum  dicit,  «  in  valle 
concisionis,  »  idem  intelligi  volens,  quod  supra, 
ubi  dixit,  in  valle  Josaphat,  meminisse  nos  facit 
historiae  supra  memoratae,  quia  in  valle  Josaphat 
congregBli  filii  Ammon  et  Moab,et  montis  Seir,  ut 


et  quoniam  «  maluruit  messis,  »    illa  satis  indicat  C  V"g™™^  contra  Judam,  versi  contra  seruetipsos 


evangelica  parabola  seminantis,  vel  boni  seminis 
et  zizaniorum  agri.  De  quibus  cum  dixissent  servi 
patrisfamilias  :«  Vis.imus  el  colligamus  ea?Sinite, 
inquit  ille,  utraque  crescere  ad  messem,  etin  tem- 
pore  messis  dicam  messoribus  :  Colligite  primum 
zizania,  et  alligate  ea  in  fasciculos  ad  comburen- 
dum.triticum  autem  congregate  in  horreummeum. 
Messis,  inquit  Dominus,  consummatio  saeculi.Mit- 
tet  Filiushominis  angeIossuos,et  colligent  dereuno 
ejus  omnia  scandala  (Matth.  xm).  »  Igitur  qui  h«c 
dicit :  «  Mittite  falces  quoniam  maturuit  messis,  » 
Filius  horninis  esl,quiet  antequam  fieretFilius  ho- 
minis,  erat  ul  nunc  estFilius  Dei,  et  haec  et  caetera 
loquebatur  in  prophetis.  Et  quibus  baec  dicit,  mes- 


mutuis  concidere  vulneribus,  unde  et  propter  hoc 
ipsum,  quod  propriis  gludiis  concisi  sunt,  recte 
vallis  concisionis,  sicut  econtra  pro  eo,  quod  illic 
filii  Juda  benedixerunt  Dominum,  dicta  est  vallis 
benedictionis.  Sicut  illi  mutuis  vulneribus  semet- 
ipsos  conciderunt,  sic  in  illa  die  reprobi,  omnes 
propriis  ex  conscientiis  cendemnandi  sunt.  Sequi- 
tur:«  Et  Dominus  de  Sion  rugiet,  et  deJerusalem 
dabit  vocem  suam.  Et  movebuntur  cceli  et  terra, 
et  Dominus  spes  populi  sui,  et  fortiludo  filiorum 
Israel.  »  Quoniam  de  illo  'die  Domini  maguo  et 
vox  ista  Domini  illa  intelligitur,  de  qua  ipse  in 
Evangelio  dicit :  «  Nolite  mirari  hoc,  quiavenit 
horain  qua  omnes    qui  in   monumentis  sunt,  au- 


sores  ejus  angeli   sunt,   et  ipsa    maturitas    messis  D  dient  vocein  Filii  Dei,  et  procedent  qui  bona  fece- 


finis  est  saeculi,quando  secundura  praescriptam  di- 
sceptationem  judicii  facienda  est  separatio  tritici  et 
zizaniorum  agri.  Quod  aulem  sequitur  et  dicit: 
«  Venite  et  descendite,  quia  nlenum  est  torcular,et 
exuberant  torcularia,  »  rem  eamdem  per  aliam  si- 
militudinem  nihilominus  congrue  significat,  quia 
videlicet  lunc  universaliter  fietquod  nuncinterdum 
particulariter  fit,  ut  a  reprobis  omnino  separentur 
electi,  sicut  in  lorcularibus  vinum  in  apothecis  re- 
ponendum,  separatur  ab  acinis  foras  projiciendis. 
Unde  quod  ait,  «  quia  multiplicata  est  malitia  eo- 
rum,  »  sic  inlelligendum   est,  uc  si  diceret  :  Quia, 


runt  in  resurrectionem  vitae,  qui  vero  mala  ege- 
runt,  in  resurrectionem  judicii  (Joan.  v).  »  Nam 
vox  illa.de  qua  prsmiserat,  dicens  :  «  Amen.amen 
dico  vobis,  quia  venit  hora  et  nunc  est,  quando 
mortui  audient  vocem  Filii  Dei,  et  qui  audierint, 
vivent  (ibid.) :  »  ille  rugitus,  et  illa  vox  estqua 
infernum  moriendo  ac  resurgendo  lerruit  ac  vicit, 
prsediimque  ex  eo  tulit,  secundum  prophetiam  Ja- 
cob,  dicentis  :  «  Catulus  leonis  Juda,  ad  prasdam 
fili  mi,  ascendisti  (Gen.  xlix),  »  etc.  Ab  illo  rugitu 
Amos  propheta  incipit.dicendo  :  «  Dominus  deSion 
rugiet,  etde  Jerusalem  dabit  vocemsuam  (Amos.i).» 


253 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.   MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


254 


Quod  idem  est,  ac  si  dical :  «  De  Sion  egredietur  A 
lex,etverbum  Domini  de  Jerusalem  (/.so.i.).  »  Nam 
quod  illic  sequitur,  «  et  luxerunt  speciosa  pasto- 
rum,  et  exsiccatus  esl  vertex  Carmeli,  »  quod  in- 
terpretatur  scientiu  circumcisionis,  intelligitur  de 
superbia  Scribarum  et  Jfharisa-orum,  qui  se  profi- 
tebanlur  pastores  populi,  qui  propter  suas  tradi- 
tiones  reliquerant  traditiones  Dei,  videlicet  quod 
illa  quasi  speciosa  doctrina  illorum,  coruscante 
Christi  Evangelio,  lugere  deberet,  et  exsiccan.  Igi- 
tur  «  Dominus  de  Sion  rugiet,et  de  Jerusalem  dabit 
vocem  suam,  »  videlicet  quando  de  mcdio  sancto- 
rum.quorum  cum  millibus  veniet,et  de  medio  an- 
gelorum  qui  cum  eo  venient.quorum  nimirum  una 
societas  recte  Sion  dicitur  el  Jerusalem,  sedens  in 
sede  majestatis  sua:,  «  dicet  his  qui  a  dexlris  erunt:  r. 
Venite,  benedicti  Patris  mei,  possidete  regnum. 
llis  autem  qui  a  sinistris  :  Ite,  maledicti.in  ignem 
aeternum  (Mutth.  xxv).  »  Tunc  utique  movebuntur 
coeli  el  terra,  sicut  ait  ipse  Dominus.  Nam  «  virtu- 
tes  cceli  movebuntur  (Maith.  xxiv).  »  Nec  vero 
parvus  erit  terrsmotus  in  occursum  ejus,  sed  tan- 
tus.ut  morfui  omnes  impulsi  tanquam  dormienles 
excilenlur.  Et  elecli  quidem  ipsi  quoque  timebunt 
ettrement,  sed  in  ipso  timore  vel  tremore  forlem 
el  firmam  retinebunt  spem.  Hoc  est  quod  prolinus 
ait  :  «  el  Dominus  [spes  populi  sui,  et  forliludo 
filiorum;Israe!.»  Omnis  namque  populus  electorum 
Dei  recte  dicitur  et  est,  quos  omnes  tunc  eadem 
majestale  sua  miro  modoet  terrebit  et  confortabit, 
quia  videlicet  nunquam  in  semetipsis,  sed  in  Do-  p 
mino  speraverunt,  nunquam  de  sua,  sed  de  Do- 
mini  fortitudine  prffisumpserunl.  Quo  contra  falsi 
Israelitae  in  semeiipsis  sperant,elde  semetipsisfor- 
tes  videri  volunt,dum  «  qusarenles  suam  slaluereju- 
stiliamjusliliae  Dei  subjecti  non  sunt(JSdm.  x).»  IJsec 
omoiagentibuspraedicatasuntsecundum  prasceptum 
dicentissuperius:«Clamatehocingentibus,»  etquas- 
cunque  109  ab  eo  loco  dictasunt,propheta  de  per- 
sonaDeiloquebatur.Nunctandem  ipseDeusinperso- 
nasualoquebaturetdicit :  •  Etscietis  quia  egoDomi- 
nus  Deus  vester,  habitans  in  Sion,  in  monte  sancto 
meo,eteritHierusa]emsani'la,etalieninontransibunt 
per  eam  amplius.Et  erit  in  die  illa  stillabuntmon- 
tes  dulcedinem,  et  colles  fluent  lacte.et  per  omnes 
rivosJudaibuntaquss.  Et  fonsdedomoDomini  egre- 
dietur,  et  irrigabittorrentem  spinarum.  zEgyptus  in  D 
desolalionem  erit,et  Id  umajain  desertum  perditionis, 
pro  eoquod  inique  egerunt  in  filios  Juda,  ei  effude- 
runt  sanguinem  innocentem  in  terra  sua.  Et  Judaoa 
in  aaternum  habitabitur,etHierusalem  in  generatio- 
nemet  generationem,el  mundabo  sanguinemeorurn 
quem  non  mundaveram,et  Dominus  commorabilur 
in  Sion.  »  Miro  modo  verbasuae  personaeverbis  pro- 
phetaeDominus  subjungitper  conjunctionem,et,  ac 
si  dicat :  Ista  omnia,  quae  jussi  clamari  in  gentibus, 
fient,  et  tunc  vos  qui  estis  populus  meus,qui  dici- 
mini  et  veri  estis  filii  Israel,  «  quia  ego  Dominus 
Deus  vester,  »  scietis,  inquam,quia  videbitis.Vide- 


bitis  autem,non  adhuc  <per  speculum  in  aenigmate, 
sedadfaciem(iCor.  xn).  »— «  EgoilleDominus  Deus 
vester,»  tunc  cognoscar  a  vobis  «  habitansin  Sion, 
in  monte  sancto  meo,»  et  quemadmodum  aliuspro- 
pheta  testatur  :  «  Tunc  loquar  ad  inimicos  meos  in 
terra  mea,  et  in  furore  meo  conturbabo  eos,  ego,  in- 
quiens,constitutussum  rexabeosuperSionmontem 
sanctum  ejus  [Psul.  u).  »  Et  tunc  erit  Hierusalera 
sancta,  videlicet  «  quam,  ut  Aposlolus  ait,  exhibui 
mihi  sponsam  gloriosam  non habentem  maculam  aut 
rugam  (Ephes.  v),  »  etdequa  Joannes  in  Apocaly- 
psi :  «  Vidi  civitatem  Hierusalem  novam  descenden- 
tem  de  ccelo,a  Deo  paratam.sicut  sponsam  ornatam 
viro  suo  (Apoc.  xxi).»  —  «  Et  alieni,inquit,non  trans- 
ibunt  per  eam  amplius.»  —  «  Alieni,»  inquam,scili- 
cet  timidi,et  increduli,et  exsecrabiles.et  homicidae, 
et  fornicatores,  et  venefici,  et  idololatrae,;et  omnes 
mendaces,  qui  antehac  per  eam  transibant  eamque 
fatigabant,amplius  per  eam  transire  non  poterunt, 
quia  foras  missi  erunt,  et  sicut  illic  scriptum  est, 
i  parsillorumeritinstagnoardenti  ignoetsulphure, 
quodest  morssecunda  (ibil.).n  Item  :  Illic  scriptum 
esl :  «  Foris  caneset  malefici,  et  impudici.et  homi- 
cida2,et  idolis  servientes,  et-omnis  qui  amat  et  facit 
mendacium  (Apoc. xxn).  »  Igitum  alieni  non  trans- 
ibunt  per  eam  amplius,  »  —  «  et  neque  mors  ultra 
erit,  nequeluctus,  neque  clamor,neque  dolor,  quaa 
prima  abierunt  (Apoc.  xxi).  »  —  «  Et  erit  in  die 
illa,  inquit,  stillabunt  montes  dulcedinem,etcolles 
fluent  lacte,  el  peromnes  rivos  Juda  ibunt  aquae.» 
Montes  illius  civitatis  prophetae  etapostoli,colles 
autem  cosleri  sancti  sunt,  quorum  qui  doctrinam 
subjectie  plebes  hic  susceperunt,  idcirco  illic  gloriae 
quoque  communicabunt.et  insitam  illis  dulcedinenc 
divina;  charitatis  videndo  bibent,etconvi?endo  hau- 
rient,  quia  nimirum  plenius  in  illis  gloriam  Dei  vi- 
debunt,perquorum  doctrinam  gloriam  Dei  cognove- 
runt.Hocbreviversiculo  Psalmistasignificatdicens: 
«  Inebriabuntur  ab  ubertate  vultus  tui,  et  torrente 
voluptatistuaeportabis  eos,quoniam  apud  leestfons 
vitae,et  in  lumine  tuovidebunt  lumen  (Psa/.xxxv),» 
et  quidem  de  montibus  dulcedoet  de  collibus  fluet 
lac,et  peromnes  rivos  Juda.id  est  per  omniumfide- 
lium  siveconfessorum  cordaibuntaqua;  salientes  in 
vitam  asternam,sed  ejusdem  dulcedinis,ejusdem  la- 
ctis.earumdemque  aquarum  fons  etin  monles  et  in 
colles,  et  in  omnes  rivos  illos  de  domo  Domini,  in- 
quit.egredietur :  quae  videlicet  domus  recte  intelli- 
gitur  fabrica  corporis  Chrisli,etenim  ipsa  est  u  do- 
mus  quum  sapientia  sibi  asdificavit  (Prov.  ix).  »  Ail 
ergo  :  «  Et  fons  de  domo  Domini  egredietur,  et  irri- 
gabit  torrentem  spinarum,  fons  vitae,et  lorrens  vo- 
luptatis  de  illa  domo  Domini  egrediens,irrigabit  lor- 
renlem  spinarum,»  id  est  universitatem  electorum, 
ut  jam  non  sil  quod  erat,  dccurrendo  ab  ortu  ad  oc- 
casuminterspinastribulationumatquepeccatorum, 
sed  torrensdeliciarumabundans  ubertatebonorum 
sempiternorum.De  boc  item  in  Apocalypsi  legitur  : 
«Etostendit  mihi  flumen  aquaa  viva3,limpidum  sic- 


255 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


256 


ut  crystallum.procedens  a  sede  Dei  et  agni,in  me-  A.  jEgyptum,ipsi  pro  semetipsis  dicta  esse  glorianlur. 


dia  plateaecivitatis.E-l  ex  utraque  parte  fluminisli- 
gnum  vita?  aflVrens  Iructus  duodecim,  per  menses 
singulos  reddens  (rucium  suum  (ipoc.  xxn).  »  Bre- 
viterbic  dicendum.  quia  fons  ille  siveflumen  Spiri- 
tus  sancli  est,qni  et  in  prophela  dicit  :  «  Ecce  ego 
declino  in  eos  ut  flumen  pucis,  et  ut  torrens  inun- 
dans  gloriae  genlium  (Isa.  lxvi).  »  Hoc,  inquam, 
flumon  pacis,hic  torrer.s  gloriae,  hoc  flumen  laetitiae, 
hic  torrens  voluptatis,ha?c  ubertas  domus  Dei,Spi- 
ritus  sanctus  est.  Ipse  namque  amor  est  sponsi  et 
sponsae,  quo  nimirum  inundatus  et  sanatus,  qui 
erat  lorrens  spinarum,  torrens  erit  deliciarum, 
id  est  conditio  nostra,  qua?.  mortalis  erat,  et  niise- 
ra,  immortalis  erit  et  beata.  Civilati  huic  ^Egyptus 


Haec  enim  ad  opinionem  illorum  multum  accedere 
videntur,qua  mille  annorumre^num  in  Judaeaesibi 
finibns  pollicentur,  et  auream  Hierusalem,et  victi- 
marum  san^uinem,  et  filios  ac  nepotes,  et  delicias 
incredibiles,  et  portas  gemmarum  varietate  distin- 
ctas.  In  illa  pulchraannorum  longitudine  habitatu- 
ros  seputanl  secundum  hanc  prophetiam,demonti- 
bus  stillas  carneae  dulcedinis,et  de  collibus  candidi 
Uuvioslaclis.et  peromnesrivos  Judasalientes  aquas 
purissimas,  tanta  ubertate  ut  torrentes  quoque  spi- 
narum  itacommutentur,quatenus  circum  circanon 
spinaa,  sed  lignapulcherricraalquefructiferanascan- 
tur,  velul  in  paradiso  deliciarum.  Juxta  litteram 
haecomnia  somniant  et  errant ;  sed  hic  error  pro- 


et  Idumaea  spiritualitersecundum  novam  interpre-  i   pheticis  HO  profuit  semperet  prodest  litleris,  ul  a 

tationem.et  secundum  rem  contrariae  sunt.el  Idcir- 

co  contraria  recipient.  /Egyptus    namque  lcnebrx, 

Idumaea  terrenitas  interprelatur,  omnesque  illos  s  - 

gnificant,  «  quos    excaecavit  malitia  ipsorum  (Sap. 

n),»et  qui  proplercupiditatemcorda  terrenagerunf. 

Ait  ergo  :  «  ..Egyplus  in  desolatianem   erit,  et  Idu- 

maea  in  desertum  perditiouis.»  Quare?  «  Pro  eo,  in- 

quit,quod  iniqueegerunt  in  filios  Juda.et  effuderunt 

sanguinem  innocentem  in  terra  sua,  filios  Juda.  » 

Sicut  Hierusalem  et  Sion,  non  carnaliter  sed  spiri- 

tualiter  intelligimus,scilicet  omnes  qui  unum  et  ve- 

rum  Deumconfitentur,secundum  nomen  Juda.quod 

interpretatur  confessio,  et  propter  eamdem  confes- 

sionem  iniqua  patiunturab  jEgyptoet  a  filiisEdom  : 

«  Qui  dicunl :  Exinanite,  exinaniteusque  ad  funda- 


suis  conserventur  inimicis.Denique  tanlasunt.quae 
contra  illos  dicunlur,  ul  odionimis  impatienti  illos 
sine  dubioconcitarent,  si  manifestis  expressa  fuis- 
sentvocibus.  Itaque  sicut  in  Isaia  loquitur  Domi- 
nus  :  «  Liga  testimonium,signa  legem  in  discipu- 
lis  meis  (Isa.  vm),  »  ita  et  hic  nccessario  factum 
credamur,ut  ligaretur  teslimonium  hoc  mysticum, 
discipulis  Christi  repositum,  ab  inimicis  Christi 
conservandum,  propter  ligalnrae  pulchritudinem, 
propler  blandientem  illis  litterae  superficiem.Liga- 
turae  ejusdem  summa  clausura  hasc  est :  «  Et  mun- 
dabo  sanguinem  eorum,  quem  non  mundaverunt.  » 
«  EtDominus  commorabitur  in  Sion.»  Quorum  eo- 
rum  mundabo  sanguinem  ?^Egypliorum  videlicet  et 
Idumaeorum.quos  semetipsos  esse  Judaei  non  sen- 


mentum  in  ea  (Psal.  cxxxvi),»  subauditur  Hierusa-  y'  tiunt,cum  sint  maximi  homicidarum,qui  »  sangui 


lem.Nellent  namque  exinanire  civitatem.id  est  Ec- 
clesiam  Dei,nullamque  ex  ea  penitus  audiri  vocem 
Juda,  id  est  conlessionis,  ac  proinde  Dumino  habi- 
tante  in  illa  cum  abundantia  dulcedinis,  fluvioque 
lactis,  ac  per  omnes  rivos  Juda  euntibus  aquis,  ipsi 
econtra  erunt  in  desolationem,  et  in  desertum  per- 
ditionis.Unde  adhuc  sequitur  :  o  Et  Judaea  in  aeter- 
num  habitabitur,et  Hierusalem,in  generationem  et 
generationem,etmundabo  sanguinem  eorum.quem 
non  mundaveram,  et  Dominus  commorabitur  in 
Sion.»  Cunclahaecspiritualitcrdicta  miro  modo  car- 
nali  Judaeae,  sive  Israeli  in  carneglorianti  blandiun- 
tur.  Cum  enim  contra  ipsos  maxime  haec  dicantur, 
utpote  quiterreni  sunt  et  terrenadiligunt,et  sangui- 


neminnocentemeffuderunt.» — «  Eorum,inquil,san- 
guinem  mundabo.quem  non  mundaverunt,»  id  est 
homicidia  caeteraque  peccata  illorum  vindicabo,de 
quibus  poenitentiam  non  egerunt.  Nam,  si  munda- 
vissent  ipsi  per  temporalem  pconitentiam,  ego  non 
mundarem  aut  punirem  per  aeterni  judicii  senten- 
tiam.  Succinit  propheta  persona  loquentis  Domini, 
conversus  ad  nos,  ac  dicens  :  «  Et  Dominus  commo- 
rabitur  in  Sion,  »  in  illa  videlicet,  «  cujusfunda- 
roentasuntinmontibussanetis,cujusportasdiligitDo- 
minussuperomniatabernaculaJacobJP.ia/.Lxxxvi),» 
dequatam  mirabiliterquamveraciterloquiturSpiri- 
tus  sanclus,  »  et  homo  natusest  in  ea,  et  ipse  fundavit 
eam  Allissimus  (ibid.).  »  Ibi  commorabitur,ibi  mo- 


nein  sanctorum  ptophetarum   in  terra  sua  effude    D  ram   facial   aeternam,   ibi  semper  videbitur  Deus 
runt,  el  proinde  excaecati   merito   redacti  sunt  in      deorum.seinperque  desiderabilis  erit  ad  videndum. 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  AMOS  PROPHETAM. 

111  Tertius  in  ordine  duodecim  prophelarum,  sanctus  Amos,  magnam  doctoris  et  eruditoris 
sui  Spiritus  sancti  graliam  commendat  ad  gloriam  ipsius  referendo,  quis  et  unde  in  prophelam 
fuerit  assuniptus.  Ait  enim  ipse  in  tilulo  prophetias  suae  :  «  Verba  Amos,  qui  fuit  in  pastoralibus 
de  Thecue  (Amos  l).  »  Et  alibi :  «  Non  eram  propheta,  nec  filius  prophelae,  sed  armentarius  vel- 
licans  sycomoros,  et  tulit  me  Dominus  cum  sequerer  greg^m,  et  dixit  ad  me  :  Vade,  propheta, 
populo  meo  Israel  (Amos  vii).  »  Magnum  quippe  est  praeconium  gratiae  et  gloriee  Domini,  in  eo 
quod  pastorem  iruplendo,  prophe'am  facere  et  dignanter  voluit,  et  efficaciter  potuit.  Porro  nos 
temeritatis  argni  veremur,  qui  verba  non  hominis,  sed  Dei  verba,  non  ab  humo  prolata.  sed 
ccelesti  magisterio  deprompta  traclare  nitimur,  quorum  sub  majestate  magni  et  antiqui,  multo- 


257 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  I. 


258 


que  majores  quam  nos,  intellectus  proprii  vires  succumbere  fatentur.  Quis  enim,  inquiunt,  di- 
gne  exprimat  tria  et  quatuor  scelera  D.imasci,  Gazse,  Tyri,  Edom,  liliorum  Ammon  et  Moab,  in 
septimo  octavoque  gradu  Judae  et  Israel?Quid  igitur?  Reuittemus  laxas  ruanus,  et  verborum 
dignitatem  atque  dillicullatem,  dormitionis  ac  somnii  nobis  ut  pigii  occasionem  f  icieiuus  ?  Si  hoc 
agimus,  contra  nos  est  illud  dictum  Sapientis,  ut  excusari  non  possimus  :  «  Vade  ad  formi.am,  o 
piger,  et  considera  vias  ejus,  et  disce  sapientiam  ;  quee  cum  non  habeat  ducem  vel  praeceptorem, 
nec  principem,  parat  sestate  cibum  sibi,  et  congregat  in  messe  quod  comedat.  Usquequo  piger 
dormis?  Quando  consuiges  ex  somno  tuo?  Paululum  dormies,  paululum  dormilabis,  p  lululum 
conseres  manus  ut  dormias,  et  veniet  tibi  quasi  viator  egestas,  et  pauperies  quasi  vir  armatus. 
Si  vero  impiger  fueris,  veniet  tibi  ut  messis  tua,  et  egestas  longe  fugiet  a  te  (Prov.  vi).  »  Quonam 
haec  dicta  tnndunt,  nisi  ut  spem  suggerant  inopi  anims,  quatenus  de  adjutorio  Uei  confidens 
properet,  exemplo  formicae,  majora  humeris  suis  onera  subir.',  cibumqun  sibi  parare  ?  Ventura 
namque  est  fames  pigris  et  somnolentis,  in  hoc  tempore  dormitantibus,  et  occurret  illis  quasi  vir 
armatus,  quam  et  Psalmista  prospiciens,  cum  dixisset :  «  NovitDominus  dies  immaculatorum,  et 
haeraeditas  eorum  in  aeternum  erit  (Psal.  xxxvi),  »  subjunxit  atqueait:  «  Non  confundentur  in 
tempore  malo,  et  in  diebus  famis  salurabuntur  (ibid.).  »  Tempus  malum  et  dies  famis  nimi- 
rum  appellat  diem  judicii,  quando  mali  et  pigri,  qui  hic  neglexerunt  oranem  sermonem  proce- 
dentem  ex  ore  Dei,  in  quo  vivit,  et  sine  quo  non  vivit  homo  (Deut.  vm),  esurientet  sitient  in 
aeternum.  Exsurgamus  igitur  etiam  ad  hanc  partem  serrnonis  Dei,  et  quisquis  haec  opuscula  nos- 
tra  legerit,  exoratum  se  noverit,  ut  cum  benevolis  arridens  oculis  dicat  de  nobis  illud  ejusdem 
Sapientis :  «  Formicee,  populus  infirmus,  qui  praeparat  in  messe  cibum  sibi  (Prov.  xxx).  » 


IN  AMOS  P 

COMMENTARIUM 

112Cap.L  — «  Verba  Amosqui  fuitinpastoralibus 
deThecue.quae  vidilsuperlsrael  indiebus  Oziae  regis 
Juda.et  in  diebus  Hieroboam  tilii  Joas  regis  Israel, 
anteduosannosterraemotus.»  Amo»,quodinterpreta- 
tur  populus  avulsus,  ex  ipsa  sui  nominis  interpreta- 
tionedurum  praeferlpraesagiuralsraeliadquem  mit- 
titur,  quod  videlicetproximacaptivilatede  terra  sua 
follet  avellendus,quinaureoscolendo  vitulos,adomo 
etstirpeDavidquemelegeratDominusfueratavulsus. 
Hujus  verba  sunt  haec  de  vivo  nirairum  fonte,quod 
est  unicum  Verbum  Dei,  prolata  el  idcirco  orani 
veritate  rerum  sequentiumnecessarioadimplenda  ; 
quia  videlicet  «  Amos  fuit  in  pastoralibus  Thecue.» 
Est  autem  Thecue  vocabulum  oppidi  distantis  a 
Bethlehem  sex  millibusad  meridianam  plagam,  et 
uitra  nullus  est  viculus,  ne  agrestres  quidem  casae, 
quales  Afri  appellant  Mapaliu  furnis  potius  quam 
domibus  similes.  Tanta  est  eremi  vastitas,  quae 
usque  ad  mare  Rubrum  Persarumqueet  jEthiopum 
atque  Medorum  tenninos  dilatatur.  Et  quia  humo 
arida  atque  arenosa  nihil  omnino  frugum  gignitur, 
cuncta  sunt  plena  pastoralibus.ut  sterilitatem  terrae 
compensent  pecorum  multitudine.  Ex  hoc  numero 
pastorum  et  Amospropheta  fuit.imperitussermone, 
sed  non  scientia.Idem  enim  qui  per  omnes  prophe- 
tas  Spiritus  sanctus  per  istum  quoque  locutus  est. 
Porro  Thecue  Juiainterpretatur.  Unde  et  hoc  ipsum 
nomen  viculi  multum  congruit  rei,  scilicet  huic 
prophetiae,  quae  nimirum  si  bene  auditur,  si  aures 
audienfli  habemus,  tanta  et  tam  (ortisest  ut  merito 
vocetur  tuba  Dei.  Haec  verba  «  vidit  super  Israel,  » 
subauditurvenientia  velutgrande  pondus.Caeterum 
nisi  Israel  praevaricatus  fuisset,  et  idcirco  non  ad- 
ver3a,  sed  prospera  nuntiarel,  rectius  diceretur  ad 
Israel  sive  pro  Israel.  Vidit  autem  visione  illa  qua 
possunt  verba  videri,  scilicet  visione  mentis,  quae 
vera  visio  est,  ob  cujus  excellentiam  et  propbetae 


ROPHETAM 

LIBER   PRIMUS. 

A  dicuntur  Videntes.  Ozias  cujus  in  diebus  haec  vidit 
cognomento  Azarias  diclus  est,  rex  Juda,  qui  inde- 
bitum  sibi  sacerdolium  vindicare  conatus  lepra  in 
fronte  percussus  est  (27  Par.  xxvi),  quando  iram 
Domini  non  solura  pcena  ejus,  sed  et  terraemotus 
ostendit,  quem  Ilebreei  tunc  accidisse  commemo- 
ranl.  «  Ante  duos  annos  illius  terraemotus  »  haec 
verba  se  vidisse  testatur.  Cur  autem  terraemotus 
ejusdem  nunc  fecerit  mentionem,  si  ratio  quaeritur 
opportuniusin  proximo  dicetur,  quando  pro  neces- 
sitite  myslici  sensus  inveniendi,  scrutabimur  ver- 
ticem  Carmeli,  cur  praemisso  «  Dominus  de  Sion  ru- 
giet  et  de  Hierusalem  dabit  vocem  suam,  et  luxe- 
runt  speciosa  pastorum,  »  subjunxit  atque  ait,  «  et 
exsiccatus   est  vertex  Carraeli.  »  Porro  Hieroboam 

g  iste  non  est  filius  Naboth,  qui  peccare  fecit  Israel, 
sed  filiusJoas,  filii  Joathan.filii  Jehu,pronepos  ejus- 
dem  Jehu,  sub  quo  prophetaverunt,  Osee,  et  Johel, 
et  Amos.  Verba  ipsa  jam  nunc  aggrtdiamur.  «  Do- 
minus  de  Sion  ri.giet,  et  de  Hierusalem  dabit  vo- 
cem  suam,  et  luxerunt  speciosa  pastorum,  et 
exsiccatus  est  vertex  Carmeli.  »  Ab  eo  quo  summa 
sanctorum  propbetarum  intentio  tendit,  verborum 
suorum  initium  facit,  scilicet  ab  adventu  qui  tunc 
exspectabatur,  et  Evangelio  Chrisli  Filii  Dei,  et 
quid  propier  ejus  rejeclionem  sive  repulsionem  in- 
felicibus  eventurum  foret  Jud.eis,  mirabiliter  atque 
terribiliter  propheta  de  pastore  assumptus  edicit. 
Nam  «  Dominus  de  Sion  rugiet,  »  hoc  est,  Christus 
Dei  Filius,  Deus  et  Dominus,  homo  factuset  mor- 
tem  passus,  infernura  confringet,  et  mortem  evin- 
cet,  tanquam  leo  tortissimus.tanquam  catulus  leo- 
nis,  id  est  fortissimus,  Filius  fortissimi  Dei,secun- 
dum  prophetiam  Jacob  dicentis  :  «  Catulus  leonis 
Juda  ;  ad  praedam,  fili  mi,  ascendisti.  Requiescens 
accubuisti,  ut  leo,  et  quasi  leaena.  Quis  suscitabit 
eum  ?  »    (Gen.  xlix.)  Tanto  rugitu  emieso  de  Sion 


259 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


260 


deinde  de  Hierusalera,  quae  unaeademque  civitas  A  quitur  ergo  :  «  H«c  dicit  Dominus  :  Super  tribus 


est,  «  dabitvocem  suam,  »  id  est  emittel  proedicalio- 
nem  evangelicam,  quodetfieri  oportere  secundum 
Scripturasipse  lestatusest?«  Quoniam  sicscriptum 
est,  et  sic  oportebat  Christum  pati,  et  resurgere  a 
mortuis  tertia  die,  et  prsedicarein  nomine  ejus  pce- 
nitentiam  et  remissionem  peccatorum  in  omnes 
gentes,  incipientibus  ab  Hierusalem  (Luc.  xxiv).  » 
Quid  deinde  miseris  eventurum  erat  Judsis?Nimi- 
rum  geminum  malum,  duplexcontritio  :  alia  tempo- 
ralis,  aliaieterna.sive  alia  corporalis,alia  spiritualis. 
De  temporali  sive  corporali,  «  et  luxerunt  spe- 
ciosal13  pastorum,  »  inquit.  De  seterna  sive  spi- 
rituali,  <.  et  exsiccatusest,inquit,  vertex  Carmeli.  » 
Qu83  enim  vel  quorum  speciosapastorum  luxerunt, 


sceleribusDamasci.et  super  qualuornonconvertam 
eum,  eo  quod  trituraverit  in  plaustris  ferreis  Ga- 
laad.  »  Hasc  est  contritio  ajterna,  contriiio  spiritua- 
lis,  in  eo  quod  dicit,  »  Non  convertam  eum.  »  Quem 
enim  dicit  eum,  nisi  verticem  Carmeli,id  est  sicut 
jam  diximus,  superbiam  scientiae  circumcisionis, 
cujus  illa  generalio  vertex  quidam  exstitit,nemque 
cum  dicit  :  «  Non  convertam  eum,  »  non  licet  sub- 
audire  Damascum,  cum  Damascus  sit  feminini  ge- 
neris,  sicut  et  cum  dicitur,«  super  tribus  seeleribus 
Gazae,  et  super  quatuor  non  convertam  eum  » ,non 
licet  referri  ad  Gazam,  cum  Gaza  nomcn  civitatis 
et  feminei  sit  generis,  et  sicut  cum  dicitur.  «  su- 
per  tribus  sceleribusfiliorum  Ammon,et  super  qua- 


et  quomodo  luxerunt  ?  Utique  speciosa  civitas  illa  r>  tuor  non  convertam  eum,  »  non  convenit  singula- 


Jerusalem,  quas  et  prophetas  et  ipsum  Dominum 
prophelarum  occidit,  et  auguslum  in  ea  templum, 
quo  nihil  in  orbe  fuit  augustius,  etc,  quaecunque 
speciosa  sive  delectabilia  potuerant  habere  pastores 
illi  falsi,  scilicet  Scriba  el  Pharisaei.qui  se  profite- 
bantur  esse  pastores,  cum  essent  lupi  rapaces. 
Luxerunt  luctu  inconsolabili,  circumdantibus  et 
vastantibus  cuncta  Romanis,  quibus  vincentibus, 
quicunque  ex  Judasisgladio,  fami,  et  igni  superesse 
potuerunt,  in  omnes  gentes  captivi  ducti  sunt. 
Hasc  fuit  et  est  contrito  temporalis,  contritio  corpo- 
ralis.  Quis  porro  erat  Carmelus,  et  quis  Carmeli 
vertex,  et  quomodo  exsiccatus  esl  ?  Interpretatio 
nominis  Carmeli  remcito  aperit,  interpretaturenim 
Carmelus scienlia  circumcisionis.  Ergo  Carmclus  se- 


riter  eum  referri  ad  pluralitatem  filiorum  Ammon. 
Igitur  «  non  convertam  eum  »  cum  dicit,  subaudiri 
necessc  est  Carmelum,  sive  verticem  Carmeli,  id 
est  populum  Judaicum  circumcisum,  maximeque 
illa"n,  quae  Dominum  crucifutit  generationem  ejus- 
dem  populi,  cujussententiadenotatur  reprehensibi- 
lis  ex  interpretalione,  ut  jam  dictum  est,  nominis 
Carmeli.  Nequeenim  leviter  ac  sine  magnae  indi- 
gnationis  pondere  illa  generatio  dicitur  vertex 
Carmeli,  sed  eodem  spiritu,  eteadem  ira  qua  et 
diabolus  sub  nomine  principis  Tyri,  in  Prophela 
propter  prasumptionem  scientis  dicitur  Cherub, 
quod  interprelatur  plenitudo  scientias :  «  Tu.inquit, 
signaculum  similitudinis,  plenus  sapientia,  et  per- 
fectus  decore,  in    deliciis  paradisi   Dei  fuisti  ;  tu 


— -  o  ..  n - >         r ~— >  — 

cunduin    suum  nomen  significat  circumcisionem,  ^  Cherub  extenlus  et  protegens,  et  posui  le  in  monte 


id  est  Judaismus  carnalem  multum  in  sua  scientia 
gloriantem.  Vertex  ejusdem  Carmeli  illa  fuit  gene- 
ratio,  qua3  Salvatorem  crucifixit,  «generatio  cujus, 
ut  sapienliam  dicit,  excelsi  erant  oculi,et  palpebree 
in  altum  resurrectas  (Prov.  xxx).  »  Illa  namquege- 
neratio  circumcisionis,  summum  sibi  visa  est  esse 
vel  habere  culmen  scientia3,ita  utet  claves  scientiss 
dixerit  eam  Dominus  lulisse.  «  Vae,  inquit,  vobis, 
quia  tulistis  clavimscientiee  I  Ipsi  non  introistis,  et 
eos  qui  inlroibant,  prohibuistis  (Luc.  xi).  »  Talis  et 
vertex  Carmeli,  post  rugitura  Domini  de  Sion  et 
vocem  ejus  de  Hierusalem  exsiccatus  est,  quia  vi- 
delicet  extunc  ab  illis  recessit  omnis  ros  supernaj 
gratiae,  et  nubibus  suis  mandavit  Dorainus,  ne  plue- 


sancto  Dei  (Ezecli.  xxvui).  »  ilem  :  »  Et  ejeci  te  de 
monte  Dei,  et  perdidi  te  ,  0  Cherub  protegens,  de 
medio  lapidum  ignitorum  (ibid.).  »  Homo  quoque 
cui  persuasit  in  pretium  transgressionis  scientiam 
plenariam,  dicendo  :  «  Et  eritis  sicul  Dii,  scientes 
bonum  et  malum  (Gen.  xxxvi),  super  eoiiem 
vitio  denotatur  in  ligno  praevaricationis,  dum  pro 
eo  quod  accidit,  nomen  ironice  scriptum  est  illi,ut 
diceretur  lignum  scientias  boni  et  mali.  Ita  nimirum 
per  verticem  Carmeli,  secundum  jam  dictam  inter- 
pretationem  terribiliter  hic  denotari  arbilramur 
superbiam  illius  generationis,  sive  circumcisionis 
nimium  de  scientia  prasumentis  cujus  lanta  pras- 
sumptio,   ut  Christum  virtutem  et  sapientiam  Dei 


rent  super  eos  imbrem,  quia  repulerunt  Verbum  D  speraret  se  circumvenirepossedolis.et  ita  exinanire 

Dei,  et  indignos  se  judicaverunt  aeternae  vitaa.Super 

illum    verlicem,    id    est  super  illam  generalionem 

omnium  c;eterarum  nationum  omnia  peccata  vene- 

runt,  secundum  sententiam  ipsius  Domini,qui  cum 

dixisset  :  «  Ecce  ego  mitto  ad  vos  Prophetas  et  sa- 

pientes  et  Scribas,  et  ex  illis  occidetis  et  crucifige- 

tis,  et  caetera,  »  subjunxit  atque  ait  :  «  Ut  veniat 

super  vosomnissanguisjustus  qui  effususest  super 

terram,  a  sanguine  Abel  justi  usque  ad  sanguinem 

Zachari»,  filii  Barachiae,  quem  occidistis  inter  tem- 

plum  et  ultare.  Araen  dico  vobis,  venienthaec  om- 

nia  super  generationem  istam  (MatLh.  xxm).  »  Se- 


consilium  Dei,  ut  illum  qui  venisset  benediclus  in 
nomine  Domini  faceret  haberi  maledictum  in  manu 
legis  Domini,  pro  eo  quod  dixeratlex,  quia  «  male- 
dictus  est  a  Deo  qui  pendet  in  ligno  (Deut.  xxi).  » 
Proinde  terribiliter  dictum,  et  cum  metu  ac  reve- 
rentia  cogitandum,  quod  propter  scelera  Damasci, 
propter  scelera  Gazae,  propter  scelera  Tyri,propter 
Bcelera  Edom,  propter  scelera  filiorum  Ammon, 
propter  scelera  Moab,  propter  scelera  Juda,  et  pro- 
pter  scelera  Israel,  hic  judicet  Dominus  el  damnet 
illum  verticem  Carmeli,  ut  non  convertat  eum,  id 
est  omnino  repellat  etcascitatitradateum  secundum 


261 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  IN  —  AMOS.  LIB.  I. 


262 


alterius  propheliae  testimonium,  qua  idem  Dominus 
dicit :  «  Excaeca  cor  populi  hujus,  et  aures  ejus  ag- 
grava,  ne  forte  videal  oculis  suis,  et  auribus  suis 
audiat,  et  corde  suo  intelligat  et  coovertatur,  et 
sanem  eum  (Isa.  vi).»  Quis  hoc  animadvertere  pos- 
set,nisi  Dominus  ipse  in  luce  Evangelii  consonanter 
etmanifestiusdixisset.illud  quod  jam  praemisirnus  : 
«  ul  veniat  super  vos  omnis  sanguisjus.usqui  effu- 
sus  est  super  lerram  a  sanguine  Abel  justi  (Matth. 
xxm).  »  Iiemque  :  «  Amen  dico  vobis,  venient  haec 
omnia  super  generationem  istam  [ibid.)  »  Denique 
si  omnia,  ergo  et  Damasci  et  Gazae,et  Pbilisthiira  et 
Tyri,  et  Edom,et  Moab,patrum  suorum  Juda,  atque 
Jerusalem  scelera  veniredebueruntsupergeneratio- 
nem  illamsecundum  prophetiam  hanc.Porro  quam- 
vis  dicantur  venire  super  illius  generationis  verti- 
cem,  non  tamen  removeri  dicuntur  ab  eisdem, 
quorum  priorum  scelera  fuerunt,  vel  a  quibus  in- 
ccepta  sunt.  Nam  et  illi  onus  suum  singuli  portare 
debuerunt,  illa  autem  infelicissima  generatio,  et 
oneraomnium  illorum,  etsuum  debuit  porUreonus 
proprium.  Vere  generatioinfelix,  in  malum  tempua 
separata.  quemadmodum  hic  idem  propheta  quo- 
dam  loco,  cum  exclamasset :  «  Vae  qui  opulenti  estis 
in  Sion,  «inter  caetera  subjunxit  :  «  Qui  separati 
estis  in  diem  malum,et  appropinquatis  solio  iniqui- 
tatis  (Amos.  vi). »  Nempe  sicut  Dominus  noster  apo- 
slulos  suos  beatificans  et  dicens  :  «  Ego  misi  vos 
metere  quod  non  laborastis,  alii  laboraverunt,  et 
vos  in  labores  eorum  introistis  (Joan.  iv),  »  merce- 
dem  illorum  non  excludit  qui  laboraverunt  et  non 
messuerunt,  videlieet  sanctorum  patriarcharum  : 
qui  exspectaverunt,et,  •  non  acceplis  promissioni- 
bus,  omnes  defuncti  sunt(//«6r.  xi),  »  sed  istorum 
praefertquisinelaboreexspectationis  ipsum  praeseu- 
tem  beatis  oculis  videre  meruerunt,  ila  nimirum 
cum  dicit:  Venient  hsc  omnia  super  generationem 
istam.poenam  Damascietcaeterorumnonaufert,  sed 
generationis  ejusdem,  quae,  114  mensuram  illo- 
rum  implevii,  majorem  lore  censet.  Jam  litteraeor- 
dinem  prosequamur  :  «  Super  Iribus  sceleribus  Da- 
masci,  et  super  quatuor  non  convertam  eum.  » 
Recte  in  inilio  scelera  ponit  Darnasci,  quia  videli- 
cet  a  Damasco  initium  fuit  sanguinis.de  quo  Domi- 
nus  ait :  «  ut  veniat  super  vos  omnis  sanguis  justus 
qui  effusus  est  super  terram  a  sanguine  Abel  justi 
(I  Joan.  m).  »  Is  namque  locus  esse  dicitur,  ubi 
Cain  eumdem  Abel  occidit,  et  exeotraxisse  causam 
nominis  sui.  Damascus  namque  bibens  sanguinem 
iaterpretatur.  Computanda  jam  hic  sunt  scelera 
tria,  et  quatuor,  et  designanda  qualilalibus  pro- 
priis.  Primum  scelus  esl  voluntas  perversa,  quae 
etsi  opere  compleri  cequeat,  tamen  scelus  utique 
est.  Unde  et  propter  odium,  quoniam  et  occidendi 
voluntas  est  jam  quisque  dicitur,  et  est  homicida. 
«  Omnis  enim  qui  odil  fratrem  suum,  homicida  est 
(Matth.  ix).  »  Jam  ergo  mortuus  est  qui  odil,  sed 
mors  ejus  intrinsecus  latet,  et  rursus  ad  vitam  con- 
verti  potest,  sicut  illam  puellam  Dominus  suscitavit, 


A.  quo»  nondumeratelata,sedindomojacebat(Lnc.  vn). 
Secundum  scelus  est,  voluntatem  opere  comple- 
visse,  et  hoc  facto  mortuus  est  peccator,  et  foras 
elatus.  Sed  adhuc  suscitari  potest,  sicutillum  juve- 
nem  Dxminus  suscitavit,  qui  per  portam  civitatis 
mortuus  efferebalur.Tertium  scelus  est  opus  malum 
in  consueludinem  vertisse.ettunc  peccalor  mortuus 
et  sepultus  est.  Sed  adhuc  ad  vitam  suscitari  po- 
test,  sicut  Lazarum  sepultum  jam  quatriduanum 
et  fetentem  Dominus  suscitavit  (Joan.  xi).  Quar- 
tum  sce.lus  est,  in  suo  sibi  peccato  complacere, 
Deoque  ad  poenitentiam  revocanli,  et  legi  ejus  re- 
darguenli,  superbiae  spiritu  resistere.  lloc  scelus 
diabolicum  est,  quod  et  in  psalmo  brevi  versiculo 
designantur  :  «  Qui  dixerunt  :  Linguam    nostram 

t.  magnificabimus,  labia  nostra  a  nobis  sunt,  quis 
noster  Dominus  est  ?  (Psal.  xi.)  »  Hoc  scelus  per- 
petrare  et  sicloquiest  dicere  verbum  contraSpiri- 
tum  sanctum,  et  «  non  remittetur,  neque  in  hoc 
saeculo  neque  in  futuro  (Matth.  xn).  >  Non  placet 
sancto  Spiritui,  ut  convertat  illum  qui  sese  in  hoc 
scelus  erexit.  Nunc  jam  litterae  bujus  distinctionem 
sive  tenorem,di!igenter  attendamus. «  Super  tribus, 
inquit,  sceleribus  Damasci,  et  superqualuor.  »Non 
dicit  super  tribus  sceleribus  et  super  quatuor  Da- 
masci,  sed  nomen  Damasci  tribus  etquatuor  inter- 
ponit,  et  tria,  et  quatuor  scelera  subjunxit.  Hic  te- 
nor  in  omnibus  vigilanter  considerandus  est.  Ita 
enim  superlribus  sceleribus  Gazae  dicit,demumque 
et  super  quatuor  ad.jungit.  «  Super  tribus  sceleribus 
Edom,  ■)   inquit,  ac  deinde,  «  et   super  quatuor,  » 

^  ait.  Sic  omnino  et  in  caeteris.  Nusquamtria  et  qua- 
tuor  scelera  conjungit.  Quod  si  faceret,  et  tria  et 
quatuor  viderentur  esse  scelera  Damasci,  et  Gazae, 
et  Tyri,  et  Edom,  et  filiorum  Ammon,  et  Moab,  et 
Juda»,  et  Israelis.  Nunc  autem  hoc  perpendere  ope- 
rae  pretium  est,quod  singulorum  illorum.Damasci, 
videlicetet  caeterorum,  tria  tanlum  scelera  sint, 
quatuor  vero  verticis  Carmeli,  id  est  saepe  diclae  ge- 
nerationis,  cujus  tempore  Dominus  venit.  Denique 
nec  illa  quartum  scelus  habuisset,nisi  Dominus  ad 
eam  venisset,  sicut  et  ipse  testatus  est  ?«  Si  non 
venissem  et  locutus  fuissem  eis,  peccatum  non  ha- 
berent.  Nunc  autem  excusationem  non  habent  de 
peccato  suo  (Joan.  xv).  »  Item  :  «  Si  opera  non  fe- 
cissem  in  eis,  quae  nemo  alius  fecit,  pecccatum  non 

D  haberent.  Nunc  autem,  et  viderunt,  et  oderunt,  et 
me,  et  Patrem  meum  (ibid.).  »  Igitur  quoniamDo- 
minus  ad  Damascum,  ad  Gazam,  ad  Tyrum  ad 
Eiom,  ad  filios  Ammon,  et  ad  Moab  non  venit, 
sed  neque  ad  Judam,  neque  ad  Israel  prioribus 
temporibus  venerat,  sicut  venit  in  tempore  illius 
generationis,  tria  tantum  sunt  scelera  Daraasci  et 
caeterorum,  quatuor  autem  verticis  Carmeli,  id  est 
illius  mala?  et  adulterae  generationis  Judaeorura,sive 
Scribarum  et  Pharisaeorum  quia  Filium  Dei  et 
opera  ejus  viderunt,  ipsumque  et  Patrem  ipsius 
oderunt.  Denique  Damascus,  et  Gaza,  et  Tyrus, 
et  Edom,  etfilii  Ammon,  etMoab,  tria  hsc  scelera, 


263 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


264 


malam  voluntaf.em,  et  malum  opus,  et  mali  operis  A  rebellio  atque  delensio  scelerum.  Porro  tria  et  qua- 


consuetudinem  habuerunt,  sed  de  quatuor,  id  est 
de  superba  defensione  sceleru.n  aliquam  habere  de- 
fensionem  sibi  videri  possunt,quia  neque  Christum 
viderunt,  neque  Patrem  ejus  bonum  cognoverunt, 
sed  neque  legem  ejus,  vel  rtdarguentem  audierunt. 
Juda  quidem  et  Israel  ante  generationem  istam 
legem  habuerunl,et  trangressi  sunt  atquein  trans- 
gressionis  suae  defensionem  prophetas  occiderunt. 
Verumtamen  non  ita,  sed  in  comparatione  illius 
saepe  dictae  generationis,  multo  magis  excusabiles 
sunt.  Etenim,  et  de  Juda,  et  de  Israel,  qualiacun- 
que  exempla  sunt,  quod  poenitentiam  egissent,  si 
factae  fuissent  virtutes  in  illis,  quae  in  illa  genera- 
tione  factas  sunt.  Denique  el  Achab,rex  Israel,  cum 


tuor,  septem  sunt.quia  nuraerus  impar  insolubilis, 
neque  enim  in  partes  aequas  potest  resolvi,  sicut 
plerumqne  universitatem  significat,  ita  in  Cain, 
qui  typus  fuit  illius  generationis,  insoluliilem 
sive  interminabilem  vindictam  designat,  dicendo 
de  Lamech  :  «  Septies  ultio  dabitur  deCain,de  La- 
mech  115  vero  septuagies  seplies  {Gen.  iv).  »  Et 
quidem  vindicta  videtur  extendi,  cum  dicit  de  La- 
mech,  septuagies  septies,  quia  numerus  prolixior 
esl,  sed  econtra  solubilem  significat  ultionem  de 
Lamech,  qui  numerus  solubilis  est.septies  vero  in- 
solubilem  ultionem  de  Cain,  quia  numerus  inso- 
lubilis  est.  Denique  septem  nullus  alius  metitur 
numerus  praeter  unilatem,  septuaginta  septem  alii 


audisset  sermones  Do.tvni  per  Heliam  Thesbitem,  n  quoque  metiuntur  numeri,  videlicet  septem  et  un- 

pro  sanguine  Nahoth,  que.n  occiderat,pcenitentiam 

egit,  jejunavitque  et  dormivit  in  sacro,  et  ambula- 

vit  demisso  capite.    Et  idcirco  «  non  inducam,  ait 

Dominus,  malum  domui    ejus  in    diebus  ejus  (III 

Reg.   xxt).  »  Et  Manasses    rex  Juda,   cum   impie 

egisset,  multumque  sanguinem  innoxiuui  fudisset, 

postquam  coangustatus  est,   oravit  Dominum,  et 

egit  pcenilentiam  valde  coram  Deo  palrum  suorum. 

Illa  autem  generatio,  de  qua  nunc  sermo  est,neque 

sicut  Achab  rex  lsrael  de  futuris  malis  praedicenti 

Domino  credidit,  neque  sicut  Manasses   rex  Juda, 

postquam  mala  ipsa   venerunt,  propter  tantas  an- 

gustias  pcenitentiam  egit,  quamvis  perirent  fame, 

gladio,  ct  igni,  quamvis  qui  erant  residui,duceren- 

tur  in  omnes  gentes  captivi.  Caeteris,  qui  in  hoc 

loco  praescribuntur,   Damasco,  Gazae,  Tyro,  Idu- 

maaae,  filiis  Ammon,quod  si  annuntiatum  illisfuis- 

set,    testis  est  ipse  Dominus,  quia  pcenitentiam 

egissent.  Cum  enim  exprobaret  civilatibus  in  qui- 

bus  factae  sunt  plurimae  virtutes,  nec  egissent  pce- 

nitentiam  :  «  Vae  tibi,  inquiens,  Corozaim, vae  tibi, 

Bethsaida,  »  subjunxit,alque  ait :  «  Quia  si  in  Tyro 

et  Sidcne  factae  essent  viriutes  quae  factae   sunt  in 

vobis,  oi'm  in  cinere  et  cilicio  pcenitenti.tm  egis- 

sent  (Ma.i  ;.  xv).  »  Quod  de  Tyro  teslatus  esl,  hoc 

idetn  caeteris  civiiatibus  sive  gentibus,  inier  quas 

Tyrus  tertio  loco  hic  nominalur,licel  intelligi.Quod 

si  quasras  :  Cur  ergo  non  ;uit  annunlialum,  quare 

virtules  non  sunt  faclae  in  illis,  quoniam  crederent 

et  poenitentiam  agerent.  Breviter  hic  pro  tempore 


decim.  Nam  seplies  uudecim,  sive  undecies  6eptem, 
septuaginta  septem  sunt.  Itaque  cum  dicitur,«sep- 
ties  ultio  dabitur  de  Cain,  »  insolubilis,  et  idcirco 
major  ultio  denuntiatur;  dicendo  autem  :  «  de  La- 
mech  vero  sepluagies  septies,  »  solubili,  etidcirco 
minor  vindictae  modus  appenditur.  Proinde  cum 
dicit  Dominus  :  «  sed  omnis  qui  occiderit  Cain, 
septuplum  punietur  (ibid.),  »  subaudiendum  est, 
nisi  poenitentiam  egerit.  Etin  lege,  quoties  dicitur, 
qui  hoc  vel  illud  fecerit,  morte  moriatur  ;  el  iQ 
Evangelio  :  «  Omnesenim  qui  acceperint  gladium, 
gladio  peribunt  (Matth  xxvi),  »  necessario  subau- 
dicndum  est,  nisi  poenitentiam  egerint.Iste  cor  non 
pcenitens  se  habuisse  ostendit,  qui,  nemine  vocante 
,  in  jus,  reum  se  esse  coufessus  est,  «  quoniam,  in- 
'  quiens,  occidi  virum  in  vulnus  meum,et  adolescen- 
tulum  in  livore  meo.  (Gen.  iv).  »  111  e  autem,et  requi- 
situs  Domino,  negavit  proferre  dicens  :  «  Nescio, 
nunquid  custos  fratris  mei  sum  '?  »  (ibid.)  et  con- 
victus  desperavit.  «  Major  est,  inquiens,  iniquilas 
niea,quam  ut  veniam  merear  (Ibid.).  »  Igitur  et  ge- 
nerationis  illius  ultionem  interminabilem  significat 
hic  numerus  septenarius,  cum  dicitur  :  «  super  tri- 
i,us  sceleribus»  gentiutnistarum,  «  etsuperquatuor 
non  converlam  ;  »  quod  idem  est,  ac  si  diceretur: 
Propter  omnem  sanguinem  juslurn  qui  elfusus  est 
super  terram,  projiciam  generationem  illam,  quo- 
ntam,tribus  sceleribus  alienis  addendo  sua  quatuor, 
sicut  patrum  suorum.ita  etomnium  gentium  men- 
surarn  impleverunt.   Scelera  Damasci  in  hoc  uno 


respondendum  est  quia  Deus  delali  illorum  poeni-  D  factocomprehendit.eoquodtrituraverintinplaustris 

ferreis  Galaad.  Hoc  Damascum  fecisse  conslat, 
regnante  Azahel  secundum  prophetiam  Elizaei.Scri- 
ptum  est  enim  :  »  Stetitque  cum  eo,  et  conturbalus 
est  usque  ad  suffusionem  vultus,  flevilque  vir  Dei. 
Cui  Azahel  ait  :  Quare  dominus  meus  flet  ?  At  ille 
respnndit.  Quia  scio  quas  facturus  sis  filiis  Israel 
mala.  Civitates  eorum  muoitas  igni  succendes,  et 
juvenes  eorum  interficies  gladio.et  parvulos  elides, 
et  praegnantes  divides.  Dixitque  Azahel  :  Quid  enim 
sum  servus  tuus  canis,  ut  faciam  rem  istam  tam 
magnam  ?  Et  ait  Eli.-aeus :  Ostendit  mihi  Dominus  te 
regem    Syriffi  fore  (IV   lieg.   vm).  »  Factum  est  ut 


lentia  non  curavit,  aut  curare  debuit,  qua?  non 
ageretur  pro  aeterna  salute  futuri  saeculi,  sed  pro 
vitanda  adversitate,  pro  retinenda  prosperitate  vitae 
prassenlis.  In  hoc  duntaxal  cunctis  illis  generatio 
saspedicta  magis  inexcusabilis  exstitit,etsceleratior 
cunctis  illis  quia  neque  temporalis  miserias  com- 
minationihus,  quam  illaturi  erant  Romani,  neque 
aeterni  judicii  vel  gehennae  ignis  auditui  Domino 
praenuntiante  credidit,  semper  incredula,  semper 
dura  cervice  rebellis.  Igitur  Iria  lantum  Damasci  et 
caelerorum,  verticis  autem  Carmeli  quatuor  sce- 
lera  sunt,  quia  quartum  est    cor  impcenilens,  sive 


263 


COMMENT.  IM  XII  PKOPH.  MIN.  -  I\  AMOS-  L!B.  I. 


M 


propheta  prsedixerat.et  in  facto  ejus  triascelera.de  A  sitas  significabaiur  illnrum/iuietiamin  illotempore 


quihus  supra  dictum  est,  hoc  modo  dislinguuntur. 
Primum  scelus  ultroneum  e|us  olium  luit,  quo  ad- 
versus  populum  Dei  cor  suum  induravit,  nihil  ab  eo 
ltesus,  imo  et  Ueo  et  prophctis  ejus  ingratus,  Eliae 
scilicet  et  Eli-aeo,per  quos  fuent  rex  prssignatus. 
Nain  ad  Eliam  Dominus  :  «  Vade,  inquit,  revertere 
in  viam  tuain  per  desertura  in  Damascum,  curnque 
perveneris  illuc,  unges  Azabel  regem  super  Syriam 
(111  lieg.  xn).  »  Ad  Ehsaeu  n  autem  ldem  revela- 
tum  luerut,  cuin  diccr^t  ad  eum.utjam  prremissum 
est,  a  Ostendit  niihi  Dounnus  te  regein  Syrise  foro 
(IV  Heg.  viii).  «Secundurn  scelus  fuit,  quod  odium 
illud  opere  explevit,  dum  contra  regem  Isrjel  Achab 
ad  pr;eliandum  in  Ramoth   Galaad  ascendit,  mala 


malo,  regnaniibus  Achab  et  Jezabel,  impietati  non 
consenserunt,  latentes  apud  semetipsos.et  colentes 
Deumverum  patrum  suorum.  Exillis  nonnullos  ille 
Damasci  bellui  nus  furor  triluravit.  Ceeterum  et  ia 
omnibus  quos  pervagando  dissecuit,  non  merita 
vitae.sed  veri  t)ei  mentionem  tam  illi  quam  etcaeleri 
persecuti  sunl  inimici.hoc  maxime  invidentes,quod 
dicerentur  habereDeum  verum,secundum  invidiam 
Cain,  qui  fr.itrem  suum  odio  habuit,  ob  illam  so- 
lummodo  causam,  quod  visus  est  illi  dignior  esse 
cullor  Dei  (Genes.  iv).  Ergo  nec  illorum  sanguinem 
ab  omni  sanguine  justo,  qui  effusus  est  super  ter- 
ram,  ratio  excipit,  sentitque  judicio  Domini  venisse 
super  illum  Carmeli  verticem  utexsiccaretur.et  non 


utique  redlens  pro  bonis,  sieut  et   proecessor  ejus  g  contcrereteum  Dominus,idesl,super  illiuslemporia 


Benadad.Quid  enimboni  fecerat  cuinillo  rex  Israel '? 
Victi  Syni  cum  dixerunt  :  »  Ecce  audivimus  quod 
reges  domus  lsrael  clementes  sint.Ponamus  itaque 
saccos  in  lumbis  nostris,  et  funiculos  in  capitibus 
nnstris,  et  ingredi.imur  ad  regeui  lsrael,l'orsitansal- 
vabit  ammas  nostras  E;;ressusest  ad  eum  Benadad, 
et  levavit  eom  in  curruni  suum.  Qui  dixit  ei  :Civi- 
tates  quas  tulit  pater  meus  a  patretuo,  reddam.et 
plateas  lac  tibi  in  Damaseo,  sicut  fecit  paler  meus 
in  Samuria,  ct  ego  lcedcratus  recedamate  Pepigit 
eigo  fosdus,  et  dunisit  eum  (///  Reg.  xx).  »  Hoc 
foedus  uterque  irrupit,  quia  pro|iter  Uamotli  in  Ga- 
laad,  quae  civitas  erat  Israel,  uterque,  Benadad  sci- 
licet  et  Azahel.suo  quisque  tempore  ad  praelianJum 


populurn  Judiicum,  sub  quo,  et  a  quo  Domini  et 
prophetarum,  sapienliumque  et  Scribarum,  quos 
ipse  misit,  sanguis  est  effusus  occideodo,  crucill- 
gendo,  flagellando,  et  de civitatein  civitatem  perse- 
quendo.  Sequitur  :  <<  Et  mittam  ignem  in  domum 
Azahel  el  devorabit  domos  Benadab,  et  conteram 
verticem  Damasci,  et  dispeidam  habitatorem  de 
domo  idoli.ettenente  sceptrum  dedomo  voluptatis, 
et  transferetur  popnlus  Syriae  Cyrenen,  dicit  Domi- 
nus.  »  Sieuljam  super  diclum  est,  cum  dicit  Do- 
minus  oinnia  venire  super  generationem  illam  a 
sanguine  Abel  justi,  quam  intelligimus  perexsicca- 
tum  verticem  Carmeli,  nequaquam  tamen  a  poena 
liberi,   vel  immunes  sunt   quicunque    sanguinem 


contra  Israel  ascendit.  Tertium  scelus  ejusdem  Aza- „  justum  fuderunt,  sed  in  propriis   personis  pcenam 


bel  regis  Syriae  sive  Damasci  illud  fuit,  quod   nou 
una  victoria   contenlus   in   Kamoth   Gaiaad,   quo- 
tiescunque  et  quantuincunque  potuit,  percussit  Is- 
rael,  et  concidit  in  universis  linibus  ejus,sicut  posl- 
modumeadem  sacraUistunatestatur  :  n  Etpercussit 
eos,  inquit,  Azahel  in  universis    finibus   Israel,   a 
Jordane  contra  orientalem  plagain,  omiiem  plagum 
Galaad  et  Gad,  et   Uuben,   et  Manasse,  Azoer  qu.e 
estsuper   torrentem  Arnon,    et  Galaad,    et   Busan 
(IV  Reg.  x).  n  1'orro   Galaad   interpretatur    accrcus 
tcslimonii,  signilioatque  hoc  nomen  martyres,  id  est 
testesChristi.quoruminpersecutioneillesaepedictus 
vertexCannelisuperavitcrudelitatem  hujusDamasci 
sive  regis  Damasceni,  el  tria  ejus   scelera  quatuor 
suis  scelenbus  abundantius  implevit.  Proinde  sicut 
omnis  sanguis  justus,  ita  ille  quein  lunc  Dumuscus 
fudit,  super  illum  verticem  venire  debuit.  Sedjam 
hic  nuaeri  potest  quomodo  inter  s.inguinem  jusium 
sanguis  ille  possit  reputari,  quem  tunc    Damascus 
elTu>l 1 1.  Cerlum  est  enim  quiatunc  >emporis  misera- 
bilis  Israel,  nimirum  idolol.itri.r  cultibus  sordebat, 
quam  ob    causam    tradebatur  in  mmus    hostium, 
justain    Domini    sustinens   iraiu.   Ad   hoc  breviter 
respondendum,  quia  tunc  quoque  in  Isiael  nonnihil 
justi  sanguinis  erat,  testante  Domino,  cum  dicit  ad 
Eliatn: «  Et  derelinquam  mihi  in  Israel  septem  millia 
virorum,  quorum  genua   non  sunt   incurvuta  Baal 
111  Reg.  xix).  »  Septenario  numero  millium  univer- 

Pairoi.  CLXVIII. 


quoque  receperunt,  cujus  videlicet  pocnae,  sicut  cul- 

pae,  nonnullam  hrereditatem  generationi  illi  116 

transmiserunt.  Itaque  quod  nunc  ail :  «  Et  mittam 

i^nem  indomum  Azahel,  »  et  CEetera,  sic  de  illaDa- 

masco,  et  de  illa  Syriu  facta  intelligamus  supertri- 

bus  sceleribus  suis,  id  est  propter  tria  scelera  sua, 

quae  jam  supra  dixirnus,  ut  ignem  illum  et  disper- 

siouem,  qua  ill.i  generatio  disperiit  super  eis  tribus 

sceleribus  Uamasci,  et  quatuor,   quaj  suo  tempore 

ad|ecit,  pariter  respiciamus.  Legimus  quippe  quod 

Thegluh  Phalassar  rcx   Assyrius,  interfecto  Rusin 

rege  Damasci,  omnein  Syriae  populum  in    Cyrenen 

transtulerit.Ob  hoc  nuncait  :  «  Etconleramvectem 

Damasci,et  dUperdam  habitanlem  de  domo  idoli,  « 

omnem  videlicet  Syrorum  forliludinem,  qua  veluli 

quodam  vecte  adversuriorum  impetus  submovebat, 

et  utoslenderet  vana  idolorumauxilia,cum  populus 

Dainasci  Assyrio  veniente  caperetur,  signanter  a't: 

«  Eldisperdum  habitatorem  decampoidoli.  »Simull 

que  luxuriffi  populum  arguit,  dicendo  :  «  Et  tenen- 

temsceptrum  de  domo  voluplalis,  »  quem  intelligi- 

mus   Rasin.    Quod   autein   pramissum   est  :    «  Et 

mittain  ignem  in  domum  Az  ihel,et  devorabit  domos 

Benadad,  dat  inttlli>:i,   quod   Azahel,   regnantilius 

Ozia  et  Jeroboam,  jam  in  Syria  mortuus  erat,  etei 

in  regnurn  successerat  filius  suus  Benadab,  a  quo 

postea  omnes  reges  Syriaeet  Uamasci  Uenadab  voca- 

bulum  possederunt.  Quapropter  non  dixit :  Mitlam 

9 


267 


RUPERTI  ABBATIS  TUTTIENSIS. 


268 


ignem  in  Azahel,  sed,  «  in  domum  Azahel,  »idest  ^  Geth  sermo  propheticus  nominatim  commemorat, 

in  domum  ejus  regiam,  cui  Benadad  filius  eo  tem- 

pore  praeerat.VerumtamenhocaperteScriptura  non 

dicit,quodignis  malerialisdomumejusconflagravit, 

sive  quando  regnantejam  dicto  Benadab  filio  Aza- 

hel.Joas  filius  JoahazSyriara  percussit,  sive  quando 

rex  Assyriorum  Rasin  interfecit.Sic  enimScriptum 

est  :  «  Mortuus  est  autem   Azahel,    rex  Syria?,  et 

regnavit  Benadab  filius  ejus   pro  eo.   Porro,  Joas 

filius  Joahaz  tulit  urbes  de  manu  Benadab  filii  Aza- 

hel,  quas  tulerat  de  manu  Joahaz  patria  sui  jure 

praelii.lribus  vicibus  percussit  eum  Joas,et  reddidil 

civitateslsraeli(ll'/te0.xm).  »—  «  Ascenditenimrex 

Assyriorum  in  Damascum.et  vastavit  eam.et  trans- 

tulit  habitatores  ejus  Gyrenen.  Rasin  autem  inter- 

fecit  {IV  Reg.  xvi).  »  Nusquam  hic  velillic   mentio 

fit  ignis,  ut  possimus  ostendere  materialisincendi: 

magnitudinem  secundurn  altitudinemprephetici  prae- 

conii.  Simulque  notandum  quod  contra  omnes  istas 

scelerum  declamaliones  (excepto  loco  octavo,  ubi 

dicitur  :  «  Super  tribus  sceleribus  Israel  »  eadem 

pcenai^nis  eodem  modo  subscripta  esl :«  Et  mittam 

ignem  in  domum  Azahel,  et  devorabit  domos  Bena- 

dab,  et  mittam  ignem  in  murum  fiazae,  et  devorabit 

eedes  ejus,  et  mittam  ignem  in  Theban.et  devorabit 

aedes  Bosrae,  et  succendam  ignem  in  muroRabalh, 

et  devorabit  sdes  ejus,  et  mittam  ignem  in  Moab,et 

devorabit  aedes  Carioth  :  et  mittam  ifrnera  in  Judam, 

et  devorabit  aedes  Jerusalem.  »  Istaa  sunt  septem 

vindictae  ignis,  secundum  tria  et  quatuor  scelera, 

quibus  omnis  justi  sanguinis  mensuram  Juda  sive 

Jerusalem  illasaepedicta  generationeimplevit,cujus  C 

materialem  ignem  sive  inccndium  totus  orbis  audi- 

vit.  Quapropter  si  historia  deficit,  qua    materialis 

ignis  secundum  prophetiam  hanc,  illis  et  illis  aedi- 

bus  atque  muris  immissus  possit  nstendi,nihilomi- 

nus,  imo    et  multo   magis,   veritatem   prophetiae 

miremnr,atque  veneremur  adimpletamjuxtasubti- 

litatem  suae  intenlionis,  quianimirum  quarum  sce- 

leragentium  implevit,  earumdem  vindictas  igneas 

illa  infelix  generatio  super  semetipsam    translulit^ 

ignemque  commeruit,  qui  hic  incipiens  nullum  ha- 

berel  finem,  secundum  illam  in  Deuteronomio  Do- 

mini  sententiam,  qua  dixerat :  «  Ignis  succensus  est 

in  furore  meo,  et  ardebit  usque  adinferni  novissima 

[Deut.  xxxn).  »    Sequiiur  :  «  Haec  dicit  Dominus  : 


sed  eadem  videlicet  Geth  non  omnino  praMerit, 
dum,  caeteris  nominatis,  landem  ait :  «  Et  peribunt 
reliqui  Philistinorum.  »  l)e  ista  gente,  id  est,  de 
Philistiim,  hoc  sciendum,  quia  filiis  Israel  ascen- 
dentibusdeiEgypto  permareRubrum  primainvidit. 
Primam  enim  hanc  inter  caeteras  gentes  tunc  tem- 
poris  nominatam  audimus  in  illo  dolore  invidiae  ex 
Cantico  Moysi : «  Ascenderunt,inquit,populi,  etirati 
sunt,doUiresobtinuerunthabitatoresPhilistiin.Tunc 
conturbati  sunt  principes  Edom,  »  etc.  [Deul.xxxu.) 
Inter  dolentes  dolores  invidiae,  primos  posuit  habi- 
tatores  Philistiim.  Videretur  ergo  in  ordine  gentium 
sceleratum  prius  debere  posuisse  scelera  Philistiim 
quam  scelera  Damasci,  sive  Syriae.Scd  ad  hoc  scien- 
dum,  quia  etiam  ante  exitum  de  ^Egypto.imo  stante 
discessum  Israel  in  jEgyptum,  Syriam  in  persecu- 
tione  Sanctorum  proprius  livor  excitavit,  testante 
eodem  Moyse,  cum  in  Deuteronomio  dicit  :  «  Susci- 
piensques;icerdos  cariallum,  ponet  ante  altare  Do- 
miui  Dei  lui,  et  loqueris  in  conspectu  Domini  Dei 
tui.  Syrus  perspquebatur  patrem  meum,qui  descen- 
dil  in  jEgyptum,  et  ibi  peregrinatus  est  in  paucis- 
simo  numero,  crevitque  in  gentem  magnam  et  ro- 
bustam,  »  etc.  {Deut.  xxvi.)  Syrus,  inquil,  id  est, 
Laban  de  Mesopotaraia  Syriae,  assumptis  fratribus 
suis,  persecutus  est  palrem  meum  Jacob,  quem  et 
comprehendit  in  monte  Galaad,  sed  vidit  in  somnis 
dicentena  Deum  : «  Cave  ne  quidquam  a9pere  loqua- 
ris  contra  Jacob  {Genes.  xxxi).  »  lllapersecutio  Syri 
jam  lunc,  et  periculosa  fuit,  et  magnam  persecutio- 
nem  significavit,  quo  jam  humiles  persequi  incipie- 
bant  superbi  secundum  interpretationem  lpsius  no- 
minis  Syri.  Syrus  inlerpretatur  suhlimis.  Recte 
igitur,  non  ante,  sed  post  Syriam,  sive  Damascum 
hic  ponitur  Philistiim,  non  ob  istam  solummodo 
causam.verum  etiam  quiasicut  jamsuperiusdictum 
est,  ubi  iniiium  effusuin  est  justi  sanguinis.quando 
fratrem  suum  Abel  justum  Cain  funestus  occidit. 
Item,  recte  quaeritur  cur  in  capite  condemnationis 
Philistiim,  Gaza  potius  quam  Azotus,  sive  Ascalon, 
aut  certe  Accaron  posita  sit,  dicendo,  «supertribus 
sceleribus  Gazae  ?  «  Ad  quod  dicendum,  quia  Gazae 
potius  Judaici  sceleris  simul  et  damnationis  triste 
praesagium  praetulit,  videlicetin  eo  quod  apud  illam 
Samson  fortissimus   et  occubuit,  et  plures  quam 


Super  tribussceleribusGazae,  et  super  quatuor  non  D  vivus  occiderat,  moriens   occidit  {Judic.  xvi).  Quo 

convertam  puhi,  eo  quod  transtulerit  captivitalem 

perfectam,  ut  concluderet  eam  in  Idumaea,  et  mit- 

tam  ignem  in  murum  Gazae  :  et  devorabit  aedes  ejus, 

et  disperdam  habitatorem    de  Azoto,   et  tenentem 

sceptrum  de  Ascalone,  etconvertam  manum  meam 

super  Accaron,  et  peribunt  reliqui  Philistinorum, 

dicit  Dominus  Deus.  »  Quinque  civitates  Philislino- 

rum  plerisque  locis  nominataesunt.  Exempli  gratia, 

ut  illic  :  «  lli  sunt  autem  ani  aurei,  quos  reddide- 

runt  Philistiim  pro  delicto  Domino  :  Azoius  unum, 

Gaza  unum,  Ascalon  unum,  Geth    unum.  Accaron 

unum  {1  Reg.  vi).  »  Istas  hic  omnes  praeler  unam 


landem  in  facto  Gazae,  sive  Philistiim  scelera,quo- 
ru.ndenumprojamdictumest,denotantur?«Eoquod, 
inquit,  transtulerit  captivitatem  perfectam,ut  con- 
cluderet  eam  inldumaea,  »  hoc  videtur  dicere.quod 
Gazas  captivititem  ex  populo  Idumaeorum  duxerit, 
et  quod  Idumasis  vendiderit  quos  ceperat  ex  Judaeis. 
Verurn  hoc  eisi  factum  est,  tamen  non  tam  cUre 
factum  est,  nec  tanta  captivorum,  sive  vendito- 
rum  multitudine,  ut  sacris  Historiis  traditum  sit, 
alque  idcirco  res  minor  videtur  quam  ut  prophe- 
tica  declamatione,  sive  conquestione  digna  sit.  Ai- 
tius  II?  ergo  quaerendum  quid,  Gazae  sive  Phili- 


269 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  I. 


270 


stiim  conspirutione  habita  cum  Iilumceis,  contra  po-  A.  m>3>  et  a<*  praedicationem    Evangelii  Iranseuntibua 


pulum  Dei  feeerit.Jam  ante  dictum.quia  flliis  Israel 
ascendentibus  de  yEgypto  per  mare  Rubrum,  gens 
Pbilistiim  prima  invidit.  Seiendum  autem,  nec  du- 
bium  est,  quod  si  Idumaei,  filii  videlicet  Esau,  liliis 
Israel  tanquain  fratribus  suis,  ut  jure  debuissent, 
auxilium  ferre  voluissent,  et  Phiiistiim  et  Chana- 
naei,de  quibus  po^tmodum  dicendum  erit.non  tam 
facile  illis  obsistere  tentavissent.  Proinde  item  et 
illud  non  dubium  est  quin  prima  illis  cura  fuerit, 
antiquam  invidiae  flammam,quam  habuit  Esau  con- 
tra  fratremsuum  Jacob,resuscitare  in  genteejusdem 
Esau,  id  est  Idumaeis,  imo  et  augere  malis  persua- 
sionern  flatibus,utsibi  caeteris  gentibus  potius  quam 
Israelitis  Idumaei  consentirent,  secumque  contra 
illos  communes  inimicitias  susciperent.  Hoc  primi  p 
fecissePhilistiim  vigilanterattendentiiius.Scriptura 
indice,probantur.  Scriptum  est  enim  :  «  Igitur  cum 
emisisset  Pharao  populum,  non  eosduxit  Dominus 
per  viam  terrae  Philistiim,  quoe  vicina  est.reputans 
ne  forte  poeniteret  eum  si  vidisset  adversum  se 
bella  consurgere,  et  reverteretur  in  /Egyptum 
(Exod.  xm).  »  Si  vidissel,  inquit,  adversum  se  bella 
consurgere,  quod  utique  fieret,  nam  jam  tunc,  ut 
supra  dictum  est  «  dolores  obtinuerunt  habitatores 
Philistiim  (Exod.  xv).  »  Nec  vero  ubsque  consensu 
fratrum  Israelis,  id  est,  Idumaeorum,  hoc  facere 
leviterausi  fuissent.  imo  et  communem  cum  illis 
conspirationem  eamdemque  prseparaverant  volun- 
latem.  Hoc  ex  eo  satis  liquet,  quod,  filiis  Israel  de- 
clinantibus  Philistiim,primi  ex  cunctis  genlibusar 


Rubrum  marebaptismi  doloresobtinueruntJudaeoa 
cum  Scribis  et  Pharisaeis,  et  transferre  conati  sunt 
illos.ut  concluderentin  Iduma3am,nimirumquando 
iustiterunt,  summitendo  pseudoapostolos,  ut  indu- 
cerent  eos  in  suas  terrenas  etcarnales  caeremonias, 
sicut  in  Actibus  apostolorum  scriplum  esl  :  «  Et 
quidam  descendentes  de  Judaea  docebanl  fratres, 
quia  uisi  eircumcidaniini  secundum  legem  Moysi, 
non  potestis  salvi  Cier\(Act. xv).  »  Item  :  «Surrexe- 
runt  autem  quidam  de  haeresi  Pharisaeorum,  qui 
crediderunt  dicentes  quia  oporteret  cireumctdieos, 
praecipere  quoque  servare  legem  Moysi  (ibid.).  » 
Haec  et  similia  dicentes  et  facientes,  non  minimaa 
Evangelio  Christi  sediliones  excitaverunt.  Itaque 
«  super  tribus  sceleribus  Gazae,  et  super  quatuor 
non  convertam  eum,  »  inquit,  subaudi  verticem 
Carmeli,  id  est  illam  generationem  Judaici  populi, 
super  quam,sicut  caetera  omnia,  ita  et  ista  triasce- 
lera  Gazae  cum  suis  quatuor  juste  venerunt.  Quia 
sicut  Gaza,  sive  Philisliim,  et  mala  voluntate  invi- 
derunt,  et  facto  persecuti  sunt,  et  quoad  potue- 
runt,  adversari  non  destiterunt  :  ita  ipsi  quoque 
Evangelio  Christi,et  mala  voluntale  inviderunt,  et 
facto  adversati  sunt.etnunc  usqueblaspbemarenon 
desinunt,  quartum  habentes  scelus  in  eo  quod  le- 
gem  et  prophetas  econlra  testificantes  audire  con- 
temnunt.  «  Et  mittam,  ait,  ignem  in  murum  Gazae, 
et  devorabit  aedesejus,etdisperdam  habitatoremde 
Azoto,  et  tenentem  sceptrum  de  Ascalone,et  con- 
vertam  manum  meam  super  Accaron,  et  peribunt 


maii  occurrerunl  eisdem  sui  fratres  Idumeei,  sicut  "  reliqui  Palaestinorum  dicit  Dominus.  »  Haec  juxta 


scriptum  est :  «  Misit  nuntios  Moyses  de  Cades  ad 

regem  Eddom   qui    dicerent  :  Haec  mandat  frater 

tuus  Israel.Obsecramus  ut  nobis  transire  liceatper 

terram  tuam.Ad  haec  respondens  Edom  :  Non  trans- 

ibis,inqnit,  per  me,ahoquin  armatus  occurram  libi 

(Num.  xx)."  Rursus  supplicantibus  respondens  ait: 

«  Non  transibitis.  Statimque  egressus   est  obvius 

cum  infinita  multitudine  et  manu  forti,  nec  voluit 

acquiescere  deprecanti  ut  concederet  transitumper 

fines  suos.  «Quamobrem  divertitab  eoIsrael(i6irf).» 

Igitur  dubitare  opus  non  est  quin  illuc  propheta 

respexit,ut  diceret :  «  eo  quod  transtulerit  captivi- 

tatem  perfectam.ut  concluderet  eam  in  Idumaea.  « 

Perfectam  namque  captivitatem.id  est  filios  Israel, 

consummata  atque  transacta  captivitate  sive  pere- 

grinatione  de  /Egypto,  ascendentes  transtulit,id  est, 

declinare  et  per  viam   deserti   circuire  fecit.  Quod 

nisi  Dominus  praevidisset,et  si  Israelem  per  terram 

Philistiim  duxisset,  utiqne  conclusissent  eos  Phi- 

listiim  in  Idumaea,  id  est,armatis  occurentibus  Idu- 

maeis,  sicut  jara   dictum  est,  ipsi  a  tergo  insecuti 

fuissent,  et  ita  conclusos  opprossissent,ac  proinde 

poeniteret  Israelem  de  yfigyplo  exisse,  cum  videret 

undique  adversum  se  bella  consurgere.  Horum  sce- 

lerum,  quae  in  hoc   facto    numerantur,  mensuram 

illa  generatio  Judaici  populi,  de  qua  sa3pe  dictum 

est.taliter  implevit :  Credentibus  ia  Christum  pluri- 


litteram  ubi  vel  quando  insigniter  facta  sint.sacra 

non  narrat  Historia.Caelerum  in  illam  generationem 

ita  factum  est.  Misit  namque  Dominus  igneminmu- 

rum  ejus  per  Romanorum  manus,et  devoravit  aedes 

ejus,et  dispersit  habitatores  de  Jerusalem,et  tenen- 

tem  sceplrum,ut  jam  non  habeant  regem,sive  re- 

gnum,  qui  regem  suum  Christum  negaverunt.  Et 

convertit  manum  suam  super  eos,  quicunque  igni 

jam  dicto  superfuerunt,  ita  ut   dispergerentur,  et 

in  omnes  genles  captivi  ducerentur.  Nomina  ipsa, 

Gaza,  Azotus,   Ascalon,   et   Accaron,   et  Philistiim 

generationi  tali  congruunt.  Gaza  quippe  sonat  for- 

litudinem,ei  Judaeorum  designatrebellionem  adver- 

sus  veritatem.  Azotus  interpretatur  ignisubens  sive 

D  palrui,  et  ardentem  in  illis  significat  invidiam  patris 

eorum  diaboli,  quae  exuberat  in  eis.  Ascalon  inter- 

pretatur  ignis  homicida,e\.  homicidialem  illorum  fu- 

rorem  designat.  Accaron  sterililas,  et  inopiam  illo- 

rum,quia  fructum  spiritus  fugiunt.et  paleam  litterae 

sectantur,  significat.  Philistiim  polione  cadentes,  et 

illorumvereebriosum  hoc  nomineintelligimusscan- 

dalum,  juxta  illud,  quod  in   psalmo  scriptum  est  : 

«  Fiat  niensa  eorum  coram  ipsis  in  laqueum,  et  in 

relributionem  et  in  scandalum.  Obscurcntur  oculi 

eorum  ne  videant.etdeorsum  eorum  semperincurva 

(Psal.   Lxni).  »  Sequitur  :   «  Ilaec   dicit   Dominus  : 

Super  tribus  sceleribus  Tyri,  et  super  quatuor  non 


27i 


RUPRRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


272 


convertam   eum,  eo  quod  concluserit  captivitatem  A  Edom,«ila  subsequitur  :  «  Quod  cum  audisset  Cha- 


perFixtam  in  ldumasa,et  non  fuit  rec  .rdala  foederis 
fratrum,et  immiitam  ignem  in  murum  Tyri,  et  de- 
vorabit  aedrs  ejus.  » 

Eimdem  impietatem  quam  imputaverat  G;iz^p,ia> 
putat  et  Tyro,  dicens  :  «  eo  quod  concluserat  capli- 
vitatem  in  Idumaea.  »  Quod  ut  idem  clarescatex  au- 
ctorilateScripturae.quando  vel  quomodo  factumsit, 
supra  memoralae  sequentia  bistori*  re.-piciamus. 
Praemisso  quod  rex  Edom  postulanti  I:.raeli  trans- 
itum  per  terram  suam  negivit,sUtimi|ue  egressus 
est  obviam  cum  infinita  multitudine  etmanu  forti, 
protinus  subjungilur  :  «  Quod  cum  audisset  China- 
naeus  rex  Arad.qui  habitabat  ad  meridiem,  venisse 
scilicel  Israel  per  exploratorum  viam.pugnavit  cun- 


nanacus  rex  Arad,  qui  habitabat  al  meridiem,  ve- 
nisse  rcilicet  lsral  per  exploratorum  viam  pugna- 
vit  conlra  illum  {Num.  xxi).  »  Hoc  nimirum  conclu- 
sisse  1'uil.  Illudautemtantummodo  in  volunlate  fuit 
Philistiim,  et  idcirco  de  Gaza  dictum  est.quia  trans- 
tulit,ul  concluderel.  Hic  aulem  de  Tyro  dicitur  quia 
conclusit.  Nutandum  quoquequam  congrue  tali  in 
loco,  tali  in  tempnre,  vel  re  mentionpm  faciat  capti- 
vilalis.  Denique  hoc  verbo  crudelitaiem  viscerura 
illorura  valde  percutit,  qui  captivitatem  perfectam, 
vel  consuramatam.  longo  terapore  protracUm  invi- 
debant  solvi.nih  I  laesi  a  caplivis  illis  quorum  capti- 
vitastalis  luerat.ut  omr.es  hoiiiinesdeberenl  saliem 
pro  co  nmuni    humaniute   commisceri.  et  dceret 


tra  illum.  et  victor  exislens  dnxit  ex    illo  praedam  g  tale  quid  ut  ille  Jethro  de  Madian,  cognatus,  id  est, 


(Num.  xxi).  »  Pro  Chanan.-eo  Tyrum  his  positam 
arbitramur,dictumque  esse  super  tribus  sceleribus 
Tyri,  pro  eo  ut  diceretur  super  tribus  scleribus 
Chananaei.  Tyrii  namque  et  Sidonii  de  Chananaeis 
sunt. 

Quod  si  quseritur  cur  nomen  Tyri  potins  quain 
Chananffiorum  vocabulum  hic  scribere  placuit,scire 
debeaius  quia  solas  gentes  illas  prophcticus  ppiritus 
in  hoc  ordine  condemoare  118  proposuit.quae  ni- 
hil  ab  Israel  laesae  suni,  et  gratuitas  coutra  illum 
iuimicitias  susreperunt,  cum  ille  non  quasreret 
terras  eorum.  Porro  terram  Chanaan  obtinere  quae- 
rebat,  ei  ad  possidendam  illam  ex  .Egypto  ascende- 
rat,  et  idcirco  Chananasus  univertu  =  non  ita  gratui- 


socer  Moysi  :  «  Benediotus  Dominus,  qui  liberavit 
vos  de  manu  iEgyptiorum,  et  de  miiiu  Pharaonis. 
Nunc  cognovit  quiamagnus  Dominus  superomnes 
Deos,  eo  quod  superbe  egerit  contra  illos  (Exotl. 

XVIll).   » 

Itera  et  illud  notandum,  quod  cum  dixisset :  »  eo 
quod  concluserit  captivitatem  perfpctam  in  Idu- 
ma:a;  »  addidit  pluraliter,  «  et  non  sunt  recordati 
fcederis  fratrum.  »  Quoniam  erant,  qui  non  sunt 
recordati  fcederis  fratrum  ?  Nimirura  Tyrus  sive 
Chananaeus  el  ldumaea.  Ambo  namque  consilium 
ineuntes,  unaineauidemquevoluntaterahabuerunt. 
Idumaea  sive  EJora,  ut  contra  fratrem  de  captivitate 
revertentem  armatus  exiret;  Chananaeus.utldumaeae 


tas  contra  Israel   inimicitias  exercebat.  Tyrum  et  r  malitiam  adversus  fratrem   approbaret,  pariterque 


Sidonem,  quamvis  et  ipsae,  ut  jam  dictum  esi,  de 
Chananaeis  essent,  Israel,  ut  possiderel,  intendisse, 
vel  conlra  eas  pugnasse  non  legitur.  Itaque,  sup- 
presso  universali  nomine  Chananaei,  nomen  poni- 
tur  Tyri.eo  quod  Israelem  gratis  oderit  sicut  Syria 
et  Philisliim,  et  Edom,  et  filii  Ammon,  et  Moab, 
qiiorum  terras  Dominus  neque  promiserat,  neque 
dare  vole.bal  illi.Nunc  demum  videamus  utriusque 
loci  nonnullam  in  eodem  scelere  distantiam.  Dixe- 
rat  deGaza,«  eo  quod  transtulerit  captivilatem  per- 
fectam,  ut  concluderet  eam  in  Idumaea,  »  de  Cha- 
nanaeo,  id  est  de  Tyro,  nunc  dicit,  «  eo  quod  con- 
cluserit  captivitalem  perfectam  in  Idumaea.  »  Deni- 
que  translulisse  intentione  concludendi  minus  est 


accurendo  cum  armis  fraternum  odium  sibi  pla- 
cere  ostenderet.  Ita  fcedus  fraternum  fcedus  natu- 
rale.alter  'storum  impugnavit,  alter  ut  impugnare- 
turadjuvit.  Praterea.fr.itres  quodarr.  modo  Judaeo- 
rum  Tyrii  fuerunt,  eo  quod  Hiram  princeps  Tyri 
eum  Davidatque  Salomone  habuerit  amicilias  (/// 
/{f</.  v,6),  intantum.ut  el  ille  in  aedificationem  tem- 
ph  atquepalatiilignacedrina  ratibus  Jnnpen  usque 
perduceret,et  hi  frumentum  ei  oleum  Tyriis  largi- 
rentur.et  viginli  urbes  in  Basan  ei  domo  daret.quas 
ille,quia  graminibus  plenas  erant,suscipere  noluit. 
Verum  quid  post  illam  socieUtem  ante  tempora 
prophetiaehujus  feceritTyrus  conira  Israel,sivecon- 
traJi:dam,et  quomodo  vel  quando  concluseritcapti- 


quam  conclusisse.  Sic  in  memoratis  rebus  evenisse  rj  vitatem  perlectam.  sacra  non  narrat  Historia.  Item 


manifesium  est.  Illic  enim  Philistiim  perfectam 
captivitatem  illam  de  jEgyptoascendentem  in  Idu- 
ma?anon  conclusit,sed  Untummodoconcludere  pa- 
rata  l'uit,quamobrcm  et  Dominus  [sraelem  circum- 
duxit  per  viam  de.-erti,unde  et  imputatur  Philistiira 
quodcaptivilatem  transtulerit.et  deindeldumaeailli 
armata  occurrit.  Porro,  de  Chananaeo  pro  quo  in- 
tellimmushicposilum  nomenTyri.seriptumestquia 
conclusum  intcr  se  et  Idumaeam  Israel  oppugnavit. 
Tunc  namquc  venerat  in  mnate  Hor.  qui  est  in  fini- 
bus  lerra  Edom.  Pra3missoqupquamobrem  diverlit 
ab  eo  lsrael,«  cunique  cattra  movissent  de  Cades, 
venerunt  in  montem  Hor,  qui   est  in    finibus  terr» 


quod  dicit  deinde  :  «  Et  immittam  ignem  in  murum 
Tyri,  et  devorabit  aedes  ejus,  »  sacris  litteris  aperte 
trailitum  non  invenitur.Etquidem  Nabuchodonosor 
Chaldsorum  rpx  Tyrum  expugnavit  et  cepit.secun- 
du:n  prophetiam  Ezechielis  dicpntis  :  0  Circumda- 
bit  te  munitionibus,  et  comporiabit  aggerem  in 
iEgypto(£'»ec.'i.!5Xvi).»Etrursus  :«  Nabuchodonosor 
rex  Babylonis  servire  fecit  exercitum  suum  servi- 
tute  magna  adversus  Tyrum(Evc/i.  xxix).  »  et  can- 
tera  ;  sed  cuncta  baec  absque  i^nis  conflagratinne 
fieri  vpI  perfici  potuprunt.  Ilaque  qnoquo  modo  in 
illam  Tyrum  vindicatum  sil,  illud  dubium  nonest 
quin  super  generatior.em  illamsaepe  dictamscelera 


273 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  I. 


274 


ejusdem  Tyri.sicutet  ca?tera  omnia, venerint,  quia  A  snlverunt,  consolabatur  se  neqniter  in   illo  fralre 


quod  Tyrus  fecissearguiiur.illa  s|>irituu.literim p!e- 
vit  persequendo.ut  superius  j«m  dictum  est,  fidem 
Evangelii  Christi.  Pruinde  cum  dicit,  «  Super  tri- 
bus  sceleribus  Tyii.etsuperquatuor  non  convertam 
eum,  »  subaudiendum  esl,  ut  in  caeteris,  venicem 
Cirmeli.  Neque  enim,  quod  dicit  «  eum,  »  referri 
potest  ad  Tyrum,  cuin  Tyrus  sit  feminini  generis. 
Cur  autem  vertex  Carmeli  illam  quae  Dominumcru- 
cilixit  generationem  slgnificet  Judaici  populi,  saspe 
dictum  est,  et  in  bac  serie  lectionis  memoriter  te- 
nendum  est.Sequitur  :  «  Haec  dicit  Dominus,  scper 
Iribussceleribus  Edom.et  super  quatuor  non  con- 
vertam  eum,  eo  quod  persecutus  sit  in  gladio  fra- 
trem  suuin,et  violaverit  misericurdiam  ejus,  et  te- 


maligno  Edum.paululumque  requiescebat  o  1ii  spi- 
ritus.non  dubium  sibi  fore  existimans  quod  ca^sa 
semper  deberet  esse  bencdicto,  qua  juniur  Jacob 
sibi  priori  fuerat  proelalus.cum  ipse  jam  regnaret, 
ille  autem  misere  peregrinarelur.  At  ubi  magnalia 
Dei  facta  sunt  in  jEgypto  pro  illo  fratre  suo  ;  ubi 
illum  egressumesseaudivit  in  manu  potentiet bra- 
chio  excelso,  utique  non  dubium  quin  renovatus  sit 
livor,  exarserit  furur.efferbuerit  indignatio.quippe 
qui  primus  in  gladio,  perpeluus  in  edio,  frequens 
contra  illum  fuitin  l'ello.donec,vincente  David.per- 
sensit  quo  I  benedxtionibus  Domini  invalidior,  Ja- 
cob  infirmior,  Israel  esset  indignior  :«  Facta  est 
namque  universa  Idumiea  serviens   Davld  sub  Iri- 


nuerit  ultra  furorem  auum.et  indignationemsuam  g  buto,et  ipse  posuit  in  lduimea  custodes,  slatuitque 


servaverit  usque  in  finem.ht  miltam  ignem  ioThe- 
mam,  et  devorabit  sedes  Bosiae.  i>  Ecce  jam  lertio 
culpatur  Edom,  primo  cum  Gaza  sive  Philistiim, 
deinde,  cum  Tyro  sceleribns  arguebatur,  nunc  in 
suatautum  persona  diciturquid  fecerit.et  quid  re- 
cipere  mcreatur,et  merito,cura  singulae  gentes  sin- 
gulis  vicibuscoarguantur,isteIsraelislra!erimpius, 
terto  in  judicium  sermoni?  dhini  protrahitur,«  eo 
quid  Iratrem  suum  in  gladiopersecutussit.elmise- 
ricordiaiii.ejus  violiverit.  »  Levcmus  oculos  nostros 
Buperius.  et  stalum  illius  consideremus  temporis, 
quando  Edom  transitum,  sicut  jam  dictum  est, 
fratri  suo  Israeli  per  terram  suam  non  concedens, 
etiam  arinatuscontraillumexivit  cum  ir.finitamul- 


priesidium  (//  Reg.  vm).  »  Idcirco  malam  ubique 
nimisque  acerbam  passim  in  Scripluris  sanctis  ha- 
bet  memoriam.Omneshomicid  e.universi  persecu- 
tores  piorum.nomen  ejushaereditaverunt  ut  vocetur 
Edoin.  quia  videlicet  cunctorum  ipse  fuit  exem- 
plum  Exempli  gratia  :  «  Memento,  Domine,  inquit 
Psaluiisla.liliorum  Edom  in  die  Ji-rusalem.qui  di- 
cunt:Exinanite,  exinanite,  nsque  ad  fundamenlum 
in  ea  (PmiL  cxxwi).  »  Idem  enim  est  ac  si  dicat  : 
omnescives  regni  Dei,  exsullanles  super  Quinina 
Bal>ylonis,id  est  super  decursum  confusionis liujus 
saeculi.  Memenlo,Domine,tribulationum,  quas  sus- 
tinemus  illatas  a  filiis  Edom,id  est,ab  imitaturibus 


Esau.qui  propter  sssvitiae  magnitudine  r  dictusest 
titudine  el  manu  forli,  ettuno  inielligimusqu  mta  p  Edom.quod  interprelalur  terrenus  sive  sanguilonen- 
misericordiae  violrttioluerit.Israel  de  captivitatede-       tus,  quia  ipsi  cupiunt  exinanire   Jerusalem  usque 


ipti 

missusegrediebatur.ipseautem  Edom  in  suo  monte 
habitabat  dives  et  robuslus.  Cuinque  esset  illius 
frater  uterinus,  exeodem  patre.et  uno,  ut  Aposto- 
lus  aii,  concubitu  paritfr  generatus,  sic  universos 
germauitatis  naturales  occlusos  tenuil  affeclus,  ut 
crudelior  contra  illam  nulla  esset  cx  cunctisgenti- 
bus.et  casterarum  gentium  roboraret  manus.perse- 
cutionis  et  odii  primus  uuctor  et  praevius.Nec  vero 
contra  hominem  fratrem,  sed  conlra  Deum  erat 
odium  ejus.  Quam  enim  ob  causam  tali  vel  tanto 
contra  Israelem  odio  ferebatur  ?  Nimirum  propcer 
benedictiuuem,  qua  sibi  frater  ita  Domino  dispo- 
nente  fuerat  praelatus.  Idcirco  cum  dixisset  pro- 
pheta,  «  eo  quod  persecutus  sit  in  gladio  fratrem 
suum,  et  violaveril  misericurdiam  ejus,  »  adli- 
dit,  «  lenuerit  ultra  furorem  suum,  et  indi- 
gnationem  suam  servaverit  usque  in  liuem.  » 
Furorem  et  indignationem  illam  dicit,  quia  fu- 
rens  1 19  et  indigmns  Edom,  id  est,  Esau  semper 
odio  habens  Jacob,  dixil  in  corde  suo  :  «  Venient 
dies  luctus  patris  mei,  ut  occidam  Jacob  fratrem 
meum  (licn.  xvn).  »  Hoc  propositum  odii  paterni, 
uosteritas  de  qua  nunc  sermo  est,  usque  in  linem 
servavit,  agr.ndo  pro  posse  quidquid  furor  etimli- 
gnalio  suggessit.  Ei  quidem  quandiu  lilii  Israel  in 
jKgypto  servierunt,  ettam  durae  servitulis  pensum 
Pbaraoni  et  jE^ptiis  illudentibus  in  luto  et  latere 


ad  fundamentum.ut  totum  funditusdestruaturlidei 
et  veritatis  asdilicium.Cunctorum  talium  homici.la- 
rum  maximi  et  notissimi  carnales  Judaei  sunt, 
Abrahae  sive  Israel  filii  sunt.  Illi  etiam  secundum 
exemplum  prioris  Esau,  primogenila  sua  perdide- 
runt,  scilicet,  adoplionem  filiorum  et  g'oriatn,  et 
testamenlum,  et  legislationem,  et  promissa,  quae 
illorum,ul  Apostolus  ait  (liom.ix),  esse  debuerunt, 
gentes  autem.secundum  exemplum  junioris  Jacob, 
eadem  haereditaverunt.  Et  sicut  ille  ascendenti  ex 
jEgypto  lsraeli,  quanto  ppr  carnem  propinquior, 
tanto  per  o>liu::i  fuit  caeteris  gentibus  nequior,  sic 
Judsei,  quanlo  per  carnem  Christo  prupinquiores, 
tanto  per  invidiumChristiano  populo.rx  quo  coepit 
praedicari  Bdes  evangelica,  fuerunt  perniciosiores, 
primiqueante  omnes  ^entes.et  nr.axiim  inter  onmes 
gentes  inimici  nc  persecutores.Itaque  et  quod  nunc 
dicit :  «  Super  tribus  sceleribus  Edom,  et  super 
quatuor  non  convertam  eum,  »  ad  utrumque  qui 
dem  est  referendum,  maxirre  autem  ad  illumqui- 
non  carne.sed  spirilu  est  Edom,  scilicet  Judaicum 
populum,qui  per  verticem  Carmeli  saepedicturn,  et 
adhuc  dicendum  esi.significatur. 

Hujus  Edom  poena  ignis  est,  de  quo  jam  sa?pe 
diximus,  qui  illi  generationi,  quae  Salvatorem  cru- 
cilixit.talilpr  immissus  est,  ut  succensus  a  Roma- 
nis,  in  furoro  Domini  arde>t  usque  ad  iuferni  no- 


275 


RUPERTI  ABRATIS  TUITIENSIS. 


276 


vissima  {Deut.  xxxn),  sicut  it.se  inMoyse  prasdixit  :  A  alienigenee  cum  habilantibus  Tyrum.Etenim  Assur 


«  Mittam  ergo  ignem  in  Themam,»  quae  Idumaeo- 
ruin  re,:io  est,nominis  autem  interpretatione  verti- 
tur  in  austrum,  et  luminosam  quondam  civitatis 
Jerosolymae  templi  significat  gloriam.  Quodque  di- 
cit:«  Devorabit  a?des  Bosroe,  »  non  alteram  civita- 
tem.sed  ipsain  Idumaeam  secundum  litteram  signi- 
Ccat.secundum  sensum  vero  mysticum  eamdem  si- 
gnificat  Jerosolymani,  Dei  quondam  et  angelorum 
praeBidio  munitam.Bosranamque  inlerprelaturmu- 
nila,  unde  et  in  Isaia  vox  admirantium  illa  est  : 
«  Qui9  est  iste  qui  venit  de  Edom,tinctis  vestibus 
de  Bosra  ?  Isle  formosus  in  stola  sua,  gradiens  in 
multitudine  fortitudinis  suoe(Isa.LXiii).»  Admiratio 
namque  est,  quod  de  Idumaeis,  id  est  de  Judaeis  et 


venit  cum  illis(P.w/.LXXxii),  »  subjunxit  atque  ait 
«  Facti  sunt  in  adjutorium  filiis  Lol.»  Jam  intercse- 
teras  gentes  nominaverat  filios  Lot,  dicendo  Moab 
et  Agareni,  Gebal  etAmmon,sed  non  dixeratquae- 
nam  gentes  in  illa  conspiraiione  magis  fuissentve- 
hementes.  Ut  ergo  illud  quoque  non  lateret  nos, 
«  facti  sunt,inquil,in  a.ijutorium  filiisLot.»  Notan- 
dum  quippe,  quod  non  dixerit,  ceeteris  factos  esse 
in  adjutorium  filios  Lot,  sed  ceeteros  in  adjulorium 
filiis  Lol.Nonergo  tam  caeteri  filios  Lol,  quam  filii 
Lot  caeteros  ad  inimicitias  perirahebant  conlra 
Israel  exercendas.  Recte  igitur  sceleris  arguitur 
Ammon  in  hoc  tacto,  «  eo  quod  dissecuerit  prae- 
gnantes  Galaad  ad  dilatandum  terminum  suum.  » 


de  civitate  Jerosolyma  quam  suo  prssidio  munie-  g  Non  dicit  ad  vindicandum  injuriam  suam,  sive  ad 


rat,  talia  passus,  et  suo  sanguine  aspersus  veniat. 
Sequitur  :  «  Haec  dicit  Dominus:Super  tribus  sce- 
leribus  filiorum  Ammon.et  super  quatuor  non  con- 
vertameum,  eo  quod  dissecuerit  praegnantes  Ga- 
laad.addilatandum  terminum  suum.Et  succendam 
ignem  in  muro  Rabba,  et  devorabit  aedes  ejus  in 
ululatu,  in  die  belli,  et  in  turbine,  in  die  belli  com- 
motionis,  et  ibit  Melchon  in  captivitatem,  ipse  6t 
princeps  ejus  simul,  dicit  Dominus.  »  Ammon  iste 
et  Moab,  cujus  scelera  protinus  dicturus  e.st,  ex 
propinquilate  Abrahse  luerunt,  scilicet  filii  Lot,  qui 
filius  fuit  fratris  Abrahae.  Debuerant  ergo  et  ipsi 
filiis  Israel  clementiorescaeterisgenlibus  esse,  prae- 
sertim  cum  illi  nihil  eos  laesissent.neque  terras  eo- 


recuperandum  incommodum  suum,  sed  «  ad  dila- 
tandum  terminum  suum,»  quod  cupiditatis  est  in- 
dicium,injuriae  120  intemperamentum,  crudelita- 
tis  argumentum.Quiil  enim  cupidius,  quid  injurio- 
sius,quidcrudelius,quam  pro  sola  ejusmodi  inten- 
tione  praegnanles  dissecuisse  ?  Propterea  non  cru- 
delitatis  David  arguendus.sed  de  justitia  ac  fortitu- 
dine  est  collaudandus  iu  eo,  quod  ipse  similia  vel 
majora  fecit  eis,  sicut  scriptum  est  :  «  Congregavit 
itaque  David  omnem  populum,  et  profectus  estad- 
versus  Rabbath.  Cumque  dimicasset,  cepit  eam  ; 
populum  quoque  ejus  adducens  serravit.et  circum- 
egit  super  eos  carpenta  ferrata,  divisitque  cullris, 
et  transduxitin  lypum    laleium  (/]  Reg*  xn).  »   Sic 


rum   qufflsissent.    Nam   isti  sunt  quorum    terras  ~  fec i t  universis  civitatibus   filiorum    Animon.  Non, 


Israeli  Dominus  nominatim  interdixit,  jam  diclus 
Edom  et  hic  Ammon,  et  sequens  Moab.  Sic  enim 
Moyses  in  Deuteronomio  commemorat:  «  Dixil  Do- 
minus  ad  me:Transibitis  per  leiminos  fratrum  ve- 
strorum  filiorum  Esau.  Videte  ergo  diligenter,  ne 
moveamini  contra  eos.  Neque  eniiu  dabo  vobis  de 
terraeornm,  quanlu  potest  unius  pedis  caloare 
vcstigium.quia  in  possessionem  Esau  d^di  montem 
Seir. »  Et  rursum:  «  Vei.imus,  ioquit,  ad  iterquod 
ducit  in  desertum  Moab,dixitque  Dominus  ad  me  : 
Non  pugnes  contra  Moabitas,  nec  ineas  adversus 
eos  praelium.Non  enim  dabo  tibiquidquam  deterra 
eorum,  quia  filiis  Lot  tradidi  eam  in  possessio- 
nem.  »  Ac  deinceps  :  «  Locutus  est,  ait,  Dominus 
ad  me,  dicens  :  Tu  transibis  hodie  terminos  Moab, 
urbem  nomineAr,  et  accedes  in  vicinam  Dliorum 
Ammon.  Cave  ne  pugnes  conlra  eos,  nec  movearis 
ad  praelium.  Non  enim  dabo  tibi  de  terra  filiorum 
Ammon.quia  filiis  Lot  dedi  eam  in  possessionem 
(Deul.  n).  »  Cum  ergo  propinqui  essent  Israeli  filii 
Ammon  et  Moab.ul  jamdictum  est,et  nihilab  Israel 
sive  a  Deolsrael  laesi  fuissent,  clementiorem  erga 
illurn  caeteris  gentibus  gerere  affeclum  debuissent. 
Al  illissicut  Edom.inclementioresecontra  etimpie- 
tatis  principes  exstiterunt,  testante  Psalmista,  qui 
cum  dixisset:«  Sirr.ul  adversus  testamentum  tuum 
disposuerunl  tabernacula  Idumsaorum  et  Isinae- 
liUe.Moab  et  Agareni.Gebal  et  Animonet  Amalecii, 


inquam,  crudele  hoc,  sed  justum  fuit,  quia  sicut 
fecerunt,ita  reddidit  eis.  Porro  filii  Ainmon  hoc  fe- 
cisse  videntur,  regnante  Saul,  quaudo  ascendit 
Naas  Ammonites  et  pugnare  ccepit  adversum  Jabes 
Galaad,supplicantibusque  ac  dicentibus  :  «  Habeto 
nos  foederatos  et  serviemus  tibi  :  In  hoc,inquil,  fe- 
riam  vobiscum  fcedtis,  ut  eruam  omniuin  vestrum 
oculos  dexteros  (/  Reg .  xi).  »  At  illos  percussit 
Saul  et  dispersi  sunt;  ita  ut  non  relinquerentur  ex 
eis  duo  pariler,  et  nihil  lale  lunc  fecisse  leguntur 
filii  Ammon.quod  tanta  prophelici  spirilus  conque- 
slione  sit  dignum.Arbitramur  ergo  propbetam  su- 
periorem  magis  re9pexis?e  histnriam,  scilieet  ad 
tempora  judicum,  quando  Jephte  expetitus  est,  ut 
^.  filios  Israel  judicaret,eo  quod  «virfortissimus  atque 
pugnatoresset,natus  deGalaad(/urf;c.xi).»Tunc  si- 
quidemiratusDominusconlrafiliosIsrael.tradiderat 
eos  in  manus  Philisliim  et  filiorum  Ammon,  affli- 
ctique  sunt  et  vehementer  oppressi  per  annosocto- 
decim.  o  Pugnabant,inquit  Scriptura,  lilii  Ammon 
contra  Israel  (ibid.),  »  alflictusque  est  Israelnimis. 
o  Quibus  acriter  inslantibus,  perrexerunt  majores 
natu  de  Galaad,  ut  tollerent  in  auxilium  Jephte 
(ibid.).  »  Caetera  legentibus,  et  disceptationem 
Jephtecontra  filios  Ammon  vehementem  perspicien- 
tibus  claret  quod  alfiictionem  illam  feccrint  filii 
Ammon,  maxime  in  Galaad,  et  inler  ceetera  prae- 
gnantesquoque  dissecuerunt,  licet  hoc  ipeum  ver- 


277 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  I. 


278 


bum  non  lbi  scriptura  sit,  et  quod  itafecerint «  ad  A  gnum  illum  fuitincendium.magnalioidinisflamma 


dilatandum  tenninum  suum.  .  Mandati  namque 
Jephte  regi  filiorum  Ammon,  ac  dicenti  :  «  Quid 
mihi  et  tibl  est,  quiavenisti  contra  me?  •  ille  re- 
spondil,  et  falsum  locutus  est,  «  quia  tulit  Israel 
terram  meam,  quando  ascendit  de  .i£gypto  a  fini- 
bus  Arnon  usque  ad  Jaboc  atque  Jordanem,  »  pro- 
ptereacomminaturDuminus  succensurum  seignem 
in  muros  Rabha,  quae  fuit  metropolis  Ammonita- 
rum,ut  devorentur«  aedes  illius  in  clamore  et  ulu- 
latu  vincentis  exercitus,in  die  commotionis  et  lur- 
binis,»  quando  captivi  ejus  Nabuchodonosor  vin- 
cente  ducentur,et  idolum  Ammonitarum,  quod  vo- 
catur  Melchon,  id  est,  rex  eorum  feretur  in  Assy- 
rios,  et   principes  ejus  pariter  abducentur.  Eodera 


quee  concremavit  populum.Ec  quid  illi  homines  sive 
illae  filiae  Moab,  nisi  regis  Idumae*  ossa  fuerunt  ? 
Quis  enim  est  rex  Idumaeae, nisi  spiritu3  superbia? 
qui  dicantur  super  omnes  terrcnos.id  est  deditos 
cupiditati  terrenae,  secundum  nomen  Idumaeae  ? 
Nam  quod  per  spiritumsuperbiaepervenerint  ad  il- 
lud  incendium  carnis  suae,unus  pro  exemplo  est,  de 
quo  Sc-riptura  refert :  «  Et  ecce  unus  de  filiis  Israel 
intravit  coram  fratribus  suis  ad  scortum  Madiani- 
tem.vidente  Moyse  et  omni  turba  filiorum  Israel, 
qui  flebant  ante  fore9  tabernaculi  (ibid.).  >■■  Magnae 
nimirum  erat  procacitatis  el  superbiae,tali  in  tem- 
pore,  cum  jam  dixisset  Dorainus  ad  Moysen  :  «  Tolle 
cunctos  principes  populi.et  suspendeeos  contraso- 


modo  quo   caetera  super  generationem  illam  saepe-  n  lern  in    patibulum,  »   itemque  Moyses  ad  judices 


dictam,ista  quoque  venire  habebant  quae  fecerunt 
filii  Ammon,et  idcirco  quod  ait  Dominus  :  «  Super 
triDUs  sceleribus  filiorum  Ammon.etsuper  quatuor 
non  convertam  eum,  •>  referendum  est  ad  verticem 
Carmeli,  de  quo  jam  dictum  est,  et  propter  fasti- 
dium  vitandum.uon  tulies  oporteret  replicari,  nisi 
memorioe  videretur  expedire  legentis  Sequitur: 

Cap.II. —  «  Haec  dicil  Dominus  :  Super  tribus  sce- 
leribus  Moab,et  super  quatuur  nonconvertam  eum, 
eo  quod  incendent  ossaregisldumaeae  usque  ad  ci- 
nerem.Et  mittam  ignemin  Moab.et  devorabit  aedes 
Carioth,  et  morietur  in  sonitu  Moab,  et  clangore 
tubae.et  disperdam  judicem  de  medio  ejus,  et  om- 
nes  principes  ejus  cum  eo,  dicit  Dominus.  »  De 
Moabel  Ammon,  maximequede  Edom  jam  diclum 


Israel  :  «  Occidebat  unusquisque  proximos  suos, 
qui  initiati  sunt  Beelphegor  (i6id.),  »  et  ob  istam 
causam  flerent  filii  Israel  ante  fores  tabernaculi, 
magnae,  inquam,  erat  procacitatis,  et  intolerabilis 
superbiae.virum  adscortum  ingrediincontemptum 
irae  coeiestis,videntibus  cunctis. 

Quo  ergo  melius  nomine  dignitas  prophelici  spi- 
ritus  fornicatores  ejusmodi  nuncuparet.quam  ossa 
regis  Idumaeae.  Nunquid  filios  Israel  debuit  nuncu- 
pare?  Et  quidem  ambobus.sciltcet  Balaam  et  Balac 
commune  consilium.et  una  fuit  intentio.incendere 
filios  Israel,sicut  in  Apocalypsi  commemoratur,di- 
cendo,  «  quia  habes  illic  tenentes  doctrinam  Ba- 
laam.qui  docebat  Balac  mittere  scandalum  coram 
fiiiis  Israel,  edere  el  fornicari  (Apoc.  n)  ,  »  sed  non 


»  '         /-.  ;  .  ;  r '  •      — ' 

est,  quanti  recte  arguantur  sceleris,    pro  eo  quod       ita  scandalizare  ipsos  potuil  lilios  Israel.sicut  scan 


contra  Israel  de  ^Egypto  ascendentem  inimicitias 
exercuerunt,  cura  essent  carne  propinqui.  De  islo 
quifientibusquid  sit  dictumeo  quod  incenderitossa 
regis  Idumaeae  jam  sepulti  [qui  cum  Joram  rege 
Israel  et  Jos.tphat  rege  Juda  ascenderat  adversum 
Moab  (IV  Reg.  m)  ]  in  ultionem  doloris  a  jMoabitis 
postea  fuisse  convulsa  atque  succensa.Haec  Hebraeo- 
rum  traditio  est:  ob  hanc  ergo,  inquiunl,  [causam 
Deus  missurura  dicit  se  ignem  in  Moab,  quo  nomine 
vel  metropolis  Muabitarum,  vel  universa  significa- 
lur  provincia,  ut  devoret  asdes  Carioth,  quod  no- 
men  est  civitatis.Verum  hoc  parum  videtur  adma- 
gnitudinem  propheticae  dignitatis.ut  quod  Spiritus 
sanctus    loquitur    in  eis,    ex  opinione  tantura  ju- 


dalum  mitlere  coram  filiis  Israel.Aliud  namque  est 
scandalum  videre  coram  se,  aliud  scandalizari,  et 
ardentis  scandalo  libidinis  inflammari.  Unde  sicut 
hi  qui  ejusmodi  scandalo  non  utunlur,recte  mem- 
bra  dicuntur  et  sunt  Cbrisli  regis  gloriaE,  sic 
econtra  illi  qui  taliter  scanJalizati  vel  succensi 
sunt.membradicuntur  etsuntprincipis  hujusmun- 
di,  regis  Uumsas.  Convenientius  autem  hic  di- 
cuntur  ossa  quam  membra,  licet  et  membra  sint 
vel  habeant  ossa.quia  videlicet  ignis  genuinus  os- 
sibus  ac  medullis  insitus  est,  qui  tunc  adhibita  foris 
palea,  scilicet  filiabus  Moab  et  Madian,  illieito 
flammavit  incendio.Tale  mirum  fecisse  incendium 
121  scelus  est,ea  praesertim  intentione  ut  effensus 


daica,  et  non  ex  sanctis  coraprobetur    Scripturis.  D  recederct  Deus  ab  Israel,  et  pro  hoc  recte  redargui- 

tur,  ut  sceleratus  Moab.  At  vero  ut,  juxta  supra- 
dictam  Hebraorum  opinionem,ossa  mortui  hominis 
igne  materiali  usque  ad  cinerem  incenderet,  nescio 
utrum  pro  magno  haberi  potuerit  scelere.cum  fere 
apud  omnes  gentes  solemne  fuerit,corpora  mortuo- 
rum  usque  ad  cinerem  comburere,  cineresque  ipsos 
sepelire.  Hinc  et  sepulcra  dicuntur  busta, videlicet 
a  combustione,  ut  combustorum  cadaverum  conti- 
nerent  reliquias.  Rursus  ad  illam  generationem, 
quaa  Dominum  crucifixit,  propter  quod  et  omnia 
mala  praeteritarum  generationum  venire  debuerunt 
super  eam,  istudquoque  scelus  incendii  pertinere 


Aliud  ergo  quaerimus  iccendium  quod  fecit  Uoab, 
sacra  referenteScriptura;  legimus  in  iibroNumeri, 
quia  Balac  filiusSephor  rex  Moab  misit  et  accersi- 
vit  Balaam  filium  Beor  ariolum,  ut  veniret  et  ma- 
lediceret  Israel.  Quod  cum  ille,  Deo  prohibente.fa- 
cere  non  posset.tandem  dixit :  «  Verumtamen  per- 
gens  ad  populummeum  d-.boconsilium,quid  popu- 
lus  tuus  huic  populo  f'aciet(.Y«i».  xxiv).  »  Postmo- 
dum  scriptum  est:«  Et  fornicatus  est populuscum 
filiabus  Moab.qua?  vocaverunleos  ad  sacrificia  sua. 
At  illi  comederunt  et  adoraverunt  deos  earum  ini- 
liatusque   est  Israel  Beelphegor  ( Yuw.xxv).  .  Ma- 


579 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


280 


non  dubium  cst.T;.si  cnim  ot  Moab  et  Idumoei  recte  A  generationem  illam  a  sanguineAbel  justi,sicutjam 


dicuntur  et  sunl.  Moab  quippe  interpretatur  ex  pa- 
tre,  quo  autem  ipsi  ex  patre  sint  vel  fuerint.Domi- 
nus  ostendit,  diceus  :  «  Vos  cx  patre  diabolo  estis 
(Juan.  vin).  »  I (>si  incenderunt  ossa  regis  ldumaeoe, 
imo  et  ossa  ipsi  regis  luerunt  Humeae,  regis  om- 
nium  filioruin  terrenitatis  et  superbia?,ossa  incensa 
libidinis  igno,  testanle  Isaia,  qui  generationem  il- 
lam  prospiciens  :  «  Audite,  inquit,  verbum  Do- 
mini,  principes  Sodomorum  ;  percipite  legem  Dei 
mei,  populus  Gomorrhae  (Isa.  i).  »  Idcireo  sicut 
ppccati  Moab  plenitudo,  ita  el  poenae  ejusriem  super 
gpnerationem  illam  venit  adimpletio.Nim  quod  di- 
cit,i>  ct  mittam  ignem  in  Moab,  et  devorabit  aedes 
Carioth,  »  quod  nomen  erat   civitalis  in  Moab,  «  et 


saepe  dixinius.quanlo  magis  ista,qii3e  hic  Juda  fe- 
cisse  culpatur?  Nenipe  ita  diximus  et  dicimus  om- 
nia  veniresuper  generationem  illum  quae  passi  sunt 
sancli,  a  sanguine  Abel  jusli,quibuscunque  gpnti- 
bus  vel  hominis  saoguinem  juslum  elTundentibus, 
ut  illum  niuxime  sanguinem,'|uem  Juda  effudit.il- 
luc  redundare  non  ignorenius.  Utrumque  nanique 
dixit  Dominus.  «  Vae,  inquit,  vobis  Scribae  el  Pha- 
risaei  hypocrita?,  qui  aedificatis  sepulcra  propheta- 
rum.et  ornatis  monumenta  justorum.et  dicitis  :  Si 
fuissemus  in  diebus  patrmn  noslrorum,  non  esse- 
mus  socii  eorum  ini-anguine  prophetarum.  Itaque 
testimonio  cstis  vobismetipsis,quia  filii esliseoruir. 
qui  prophelas  occiderunt.    Et  vos   implete  mensu- 


morietur  in  sonilu  Moab,  et  clangore  tubae,  et  dis-  g  ram  patrum  veslrorum,  serpentes,  genimina  vipe- 

perdam  judicem  de  medio  ejus,et  omnes  principes 

ejus  interficiam  cum  eo,  »  quis  nesciat  totum  Ro- 

mano  peractum  esse  excidio?  De  tribus  sceleribus 

et  de  quatuor,  et  de  eo  qund  dicit  non  eonvertnm 

eum,et  saepe  dictum  et  semper  repetere  fastidiosum 

est.  Sequitur :  «  Haec  d;cit  Dominus  :  Super  tribus 

sceleribus  Juda,  et  super  quatuor  non   converiam 

eum,  eo  quod  abjecerit  legem  Domini,  et  mandaia 

ejus  non  custodierit.   Deceperunt   enim  eos  idola 

sua,  post  quae  abierunt  patres  eorum.  El    mittam 

ignem  in  Juda,et  devorabit  aedes  Jerusalem.  «  Ecce 

el  in  isto  nulla  est  distinctio  gentiliset  Judaei.Sermo 

divinus,  judex  aequu.-,  nulli    persona?  parcit,  dum 

Judam  aeque  ut  Syrum,  ut  allophylum,  ut  Tyrium, 

ut  lduniaeum,  ut  Ammonitem  et  Moabitem,  librata 

erit  senlentia  judicii,  nfc  in  pojna   disjungit  quos 

culpa  conjunxit.  yuod  si  subtilitas  quaerilur  ratio- 

nis,  quis  dignius  debet  puniri,    quam  ille  qui  non 

tantum  naturalem.ut  caelera»  gentes,  sed  scriptam 

quoi|ue  legem  accepit.  Unde  notandum  quod  prae- 

dictis  gentibus  non  exprobrat  abjeclionem  legis  Dei 

et  contemplum    maiidatorum    illius,  sed    violalio- 

nem  propriorum  viscerum,  et  quod  sine  alTectione 

absque  misericordia  cuncta  crudelia  Tererint,  nul- 

lum  habentes  respectum  communis   humanitatis, 

nullum  saltem  attendentes  ulTectum  notae  propin- 

quitalis.  Judae  autem  exprobrat  quod  alqecerit  le- 

gem  Domiui  et  mandata  ejus  nun  custodierit.  Quae 

quia  abjecit.a'que  contempsit  ordinem  et  viain.de- 

ceperunt  eum  idol.i  sua.Quamvis  enim  dicil,  «  de. 


rarum  (Mattk.  xxm).  »  ;Hoc  nimirum  generationi 
illi  dixit  de  patribus  illis  quorum  et  secundum 
carnem,  et  secundum  iniquitatem  posteri  sive  liae- 
redes  homiciriae  Judaei  Tuerunt,  qui  ipsum,  qui  h»c 
loquebatur,  postea  Chrislum  occidcrunt.  Iterum 
«  ut  veniat,inquit,super  vos  omnis  sanguis  justus, 
qui  effusus  est  super  terram,  a  sanguine  Abel  justi 
(ibid.)  »  et  caetera. 

Prius  nindrum  Tusus  fuit  sanguis  Abel  justi 
quam  fierent  patres,  quorum  de  carne  genitos  se 
esse  gloriantur  Judaei.Ergo  el  caeterarum  gentium, 
de  qu:bus  jam  supradidum  est,  et  Judoe,  rie  quo 
nunn  sermo  est,  scelera  vel  mala  super  generalio- 
nem  illam  venire  debuerunl.  Igitur  snper  trihus 
sceleribus  Juria,  et  super  quatuor  non  convertam 
eutn.id  est  :  Iniquum  filiorum  coclum.qui  per  ver- 
lieeni  Carmeli  d>'signatur,rierelii  quam  proptersce- 
leia  palrum  quorum  ipsi  mensuram  impleverunt, 
Tacium  es-t,et  quod  hic  in  pmpheta  riicit  D"inmus  : 
«  Mittamignem  in  Judam,et  devoiabil  sdes  in  Je- 
rusalem,  »  et  quoil  per  semeiipsum  ail  idem  Do- 
minus  :  «  Ecce  relinquetur  vobis  domus  vestra  de- 
serta  (Vall/i.  23),  «  et  Tere  nemo  est  qui  hoo  faclum 
esse  nesciat.  Se<|uilur:  «  Haec  dicil  Dominus  :  Su- 
pcr  tribus  sceleribus  lsrael,  et  super  qualuor  non 
convertam  eum,  pro  eo  quod  vendirierit  argento 
justum,etp;iuperein  procalceamentis,qui  conierunt 
super  pulverem  terra  capita  pauperum.el  viam  hu- 
milem  declinaut.et  filius  ac  pater  ejus  introierunt 
ad  puellam.ut  violarcnt  nomen  sanclum  meum,el 


ceperunt  eum   idola  eua,    «  nihilominus  et   illud  D  SUper  vestimentis    pigneratis   accubuerunt    juxta 

constal  quia  non  poterat  ante  ab  idolis  decipi.nisi 

legem  Domini  repulisset.el  mandata  ejus  non  Tecis- 

eet.Uiec  sunt  idola.post  quae  abierunt  patres  eorum 

in  jEgyptO,    bovis  ^Egyptii  simulucra  tugienles,  et 

adorantes  Beelphegor,  et  colentes  Aslaroth  et  Baa- 

lim  (Judic.  iii).   Nec  vero   leviter  decepti  Tuerunt, 

sed  adeo  pro  idolis  suis  insanierunt,  ut  proplietas 

occirierent  reges  eorum,  etsangnino  innoxio  rpple- 

rent  Jerusalem  usque  ad  os.  Unde  el   coinminatur 

Dominus,  in  Judan  se  ignem    lore  missurum,  qui 

devor.-.ret  aeries  et  fundamenla  Jerusdem,  quod  et 

facturu  cst.Quod  si  omnia  vcnire  dobuerunt  supcr 


omnealtare.el  vinuuidamnatorum  bibpbant  inriomo 
Dei  sui.  »  Circa  montem  Carmeli  arduam  qnasi  as- 
census  viam  terimuSjtoties  eundo  etredcundoilluc, 
quoties  dicit  Dominus,«  non  convertam  cuu:  super 
tribus  et  qualuor  sceleribus.  »  Denique  ubicunque 
vel  quotiescunque  in  hoc  otdine  scelerum  sivesce- 
leratorum,  «  non  convertam  eum,  «  audivimus  sive 
legimus,  inontem  Curmeli  i|ui  in  exordio  praescri- 
ptus  et  subinlelligimus.  per  qnetu  et  superbiam  si- 
gnificari  diximus  Judaismi  carnalis,secundum  no- 
men  ipsumCarmeli,  quod  inlerpretatur  scienl  a  cir- 
eumcisivnis,  maximeque    illam  generationem,  qu« 


281 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  1N  A.MOS  Llii.  I. 


282 


Salvatorem  crucifixit.  Soquentem  nos  lectorem  (si  A.  motu  accidit.  Sic  etenim  quundo   infelix  generatio 


quis  est,  qui  legendo  sequi  vel  sequsndo  haec  legere 
velit)  latigatum  esse  arbitramur,  dum  toties  ad 
eumdem  Curmeli  vprticem  vertitur,  velut  si  alte 
subvectum  el  nubibusiiuniinenscastrum,in  montis 
vertice  toties  adire  cogatur  anhelo  spiritu.  Verum 
quisquis  ille  est,  asquanimis  ut  sit  rogamus,  jam 
finis  est,  circumductione  hac  vel  recursu  non  fali- 
gabitur  ulterius.  ;<  Super  tribus,  inquit,  sceleribus 
Israel  et  super  quatuor  non  convertam  eum.  »  Me- 
raores  propositi  jam  nos  esse  convenit,  quod  initio 
prophelaj  hujus  prainisirnustunc  dicluros  esse  nos, 
cur  terraemotus  lecerit  mentionem,  Wi  quando 
pro  necessitate  mystici  sensus  inveniendi  serutare- 
mur   Carmeli  verticem,    videlicet  ubi  proemisso, 


tali  sese  lepra  damnuvit,  dicendo  :  «  S.nguis  ejus 
super  nos  et  super  lilios  nostros  (ilatih.  xxvn),  a 
Domino  postmoduin  spiritu  tradente,  terra  mota  est, 
et  deinde  ad  excidium  gentisejusdem  Romanus  or- 
bis  comraotus  est.  Interim  constat  prophelam  Sv- 
nagoga  unaui  eamdemque  abjectionem  proptersu- 
perbiam  paucis  in  verbis,  et  per  lepraiu  regiac 
fronlis,  et  persiccitatemdenolasse  verticisCarmeli. 
Sunt  autem  duo  montes  qui  vocantur  hoc  noinine, 
alter  in  quo  fuit  Nabal  Carmelus  maritus  Abygail 
(/  Reg.  xxv),  ad  australem  pl.gam.alter  juxta  Pto- 
lemaidem  mari  iinminens,  in  quo  Elias  propheta 
flexis  genibus  pluvias  impetravit  (///  Reg.  xvinj. 
Carmelum  hunc  ubi  postsiccitatem  trium  annorum 


«  verba  Amos,  qui  fuit  in  pastoralibus  de  Thecue,  n  et  semissis  pluvia  data  est,  hic  placet  iutelligi.  Nec 


quae  vidit  super  Israel  in  diebus  Oziae  regis  Juda,  et 
in  diebus  Jeroboam  lilii  Joas  regis  Israel,  »  sub- 
junxit  aique  ait,  «  anle  duos  annos  terraemotus.  » 
Tunc  Hebraei  terraemotum  accidisse  memoiant, 
quando  Ozias  rex  Juda  indebitum  vindicans  sibi 
sacerdotium  lepra  in  fronte  percussus  est  (7/  Par. 
xxvi).  fn  con.memoratione  ergo  terraemotus,  men- 
tionem  quoque  fecit  leprae  illius.  Cur  hoc  ?  Idcirco 
videlieet  quia  frons  Ozi;e  regis.quas  sublimior  atque 
erectior  est  pars  corporis,  idem  signilicat  quud  hic 
vertex  Carmeli,  et  lepra  frontis,  id  est  quod  siccatio 
verticis  Carmeli,  scilicet  abjectionem  superbientis, 
et  elal.-B  fjenerationis,  quai  Dominum  crucifixit.Si- 
cut  in  MariasororeMoysi.quando  conlra  Moyseii  su- 


cnim  dubitandum  estSpiritumsanctumin  propheta 
loquentem,  rem  gedam  respexisse  illius  miraculi, 
quod  ante  annos  non  valde  multos  acciderat  filiW 
Israel,  nimirum  in  figura,  sicut  et  caetera  fere  om- 
nia.  Quid  enim  fuit  quod  Kli.is  coelum  olausit,  nisi 
quia  Chiistus  apostoloruin  ora  S,, nago>iae  peccatrici 
occlurit  et  populo,  qui  illum  rejecit  el  recessit,re- 
licta  illis  siccitate  et  fame  audiendi  sive  intelligendi 
Verbum  Uei  ?  ltem  quid  est  quod  rursum  orante 
Elia  in  verlice  Carmeli,  facla  est  pluvia  grandis, 
nisiquodrursusrecipiet  Israel  rorem  fidei  pluviam- 
quesalutis.cum  «plenitudogeritiumveneril?»(/}om. 
xi).  Tanta  nunc  interim  est  infidelitatis  siccitas 
quantain  merentur  scelera  tria  ct  quatuor  tolies  hio 


perbiendo   murmuravit,  et  obhoc  plaga  lepra;  per-  „  repetito,  quaa  cum  septem  sint,illos  arbilramur  esse 


cussaest  (.Vum.  xn).  Ita  et  in  roge  Ozia,  quisacer- 
dotium  superbieiido  usurpavit,  et  ob  boc  lepra  in 
fronte  percussns  est,  una  eademque  sigmficatione 
superbia?  illius  generationis.  Dilfert  tamen  in  eis- 
dem  signilicalio  pestis  ejusdem  :  Maria  namque 
pi  opter  lepra;  immundiliam  separala  septemdiebus 
exlra  custra,  et  postea  revocata,  rcspiciendam  no- 
vissime  significat  Synago.nam  ab  inlidnlitalis  lepra 
cur.itam,  cum  «  plenitudo  gentium  inlraverit,»sic- 
ut  Apostolus  ait  (Rom.  xi)  :  Ozias  autem  leprosus 
permanens  usque  ad  diem  mortis,  mcurabilo  signi- 
lioat  peccatum  ejusdem  S^nagogae  pro  parte  illius 
saepedielae  generationis  ct  omuiuin  Judieorum,  qui 
nunc  interim  vita  excedunt,  lepram  habenles  per- 
peluam,  «  nec  in  hoc  saeculo  nec  in  luturo  (ilulik. 


spiritus.de  quibus  in  Evangelio  Dominus,praemisso, 
«  cum  immundus  spiritus  exierit  ab  homiae(.Va(//i. 
xn),  »  ila  conclusit :  «  Et  tunc  vadit  et  assumitse- 
ptem  alios  spiritus  ntquioresse.et.ngressi  habitant 
ibi  (ibid.).  »  Item  pcena  propter  eamdem  infidelitatis 
siccilalem  tanta  csl,  quantam  intelligi  oportei  per 
seplem  ignis  vindictas  in  hac  lectione  ordinatas, 
poena  universalis,  poena  iiiterminabilis,  secundum 
signilicationeiu  numeri  septenarii.numeri  insolubi- 
lis.  Quia  videlicet  sicut  scelera  oranium  gentium, 
sic  et  vindictae  super  illam  generatiouem  venerunt 
omniuir  genlium,  quaacunque  sanguinem  justum 
fuderunt.Notandum  quippequod  tantum  hic  in  oc- 
tavo  loco,  cum  dicitur,  «  super  tribus  scelenbus 
Israel,  »  non  repetitur  vindicla  ignis  ut.  sicut  jam 


xn)  i)  curandaiu.  Et  Ozias  quidem  fortituJo  Domini  "  dictuir.  est,  tantummodo  septem  sint,  quo  numero 

interprelatur,  sed  lioc  nomen  t;enerationi  illi  non- 

nisi  per  anliphrasim    sive  per    ironiam   congruit, 

quialalliturquasi  fortiteragens.dum  blasphetnando 

Chrislum,  Deo  sese  obsequium  praestare  prontetur. 

Filius  enim   Joatban,  quod   interpretatur  Domini 

comuinmulio  sive  per/eclio,  regens  domum  regis  le- 

prosi,  juniorem  significat  exgentibus  populum  con- 

summatt  et  perfectas  fidei,  cui  datum  est  regnum 

Dei.  sicut  praedixerat  Duniinus  :  «  Auleretur  a  vobis 

regnum  Dei,  et  dabitur  genti  facienti  Iructus  ejus 

(.HtUli.  xxi).  »  Nec  illud  a  mysterio  vacat.quoa  illa 

plagalepras  in  suLamitatc  rcgiae  frontis  cum  twrac- 


solet  universitas  si^oific.iri.  Simulque  sciendum 
septem  tantummodo  gentes  hic  esse  nominatas, 
quiavidelicetjuda  et  l?rael  gens  una  est  natura,sed 
schismate  divisa,  ex  quo  scidit  Jeroboam  decem 
tribus  a  domo  Davi.l,  et  a  regia  tribu  Juda.  Ad  il- 
lam  majorem  scissionis  par.em,  id  est  ad  decem 
tribus  quee  vocantur  Israel,  hic  prophela  remissus 
erat,  et  idcircc.  ultimum  posuit  lsrael,  quia  de  illo 
vel  contra  illum  plura  ducturus  est.  Septem  igitur 
gentes  septem  geiitlumsculera^eptenique  sceleium 
vindictas  igneas  hactenus  pro  posse  tr.iuseguuus, 
nunc  landem  oaueas  Israd  in  juuicio  Domiiri  au- 


283 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


284 


diamus.  Prsmisso,   ut  in  caeteris,  «  super   tribus  A.  terraGessen,quiarletestanturJEgyptiiomnespaslo- 

res  ovium  (Gen.  xlvi).  »  Nonne  ergo  ipsi  in  Mgy- 
ptios  conversi  sunt,  conterendo  capila  paupernm, 
etdeclinundo  viam  humilium?Nempe  etillud  scelus 
apudeos  in  tantum  processit,ut  Christi  pauperis,  et 
singulariter  humilis,  caputet  frontem  lingua  inju- 
riosissima,nimis  contumeliosa,  verberarent  et  con- 
tererent.  Exempli  gratia,  cum  dicerenl  :  «  Unde 
huic  sapientia  haec,  etvirtutes  ?  Nonne  hic  est  fabri 
filius  ?  Nonne  mater  ejus  dicitur  Maria,  et  fratres 
ejus  Jacobus  et  Joseph,  et  Simon  et  Judas  ?et  soro- 
res  ejus  apud  nos  sunt  ?  »  et  his  similia.  (Matih. 
xm.)  «  Et  filius,  inquit,  ac  pater  ejus  introierunt 
ad  puellam,  ut  violarent  nomen  sanctum  meum,  » 
et  hoc  nimirum  scelus  est,et  ab'>minatio  detestabi- 


sceleribus  Israel,  et  super  quatuor  non  convertam 
eum,  »  protinus  ait:  «  Pro  eo  quod  vendiderit  pro 
argento  juslum,  et  pauperem  pro  calceamentis,qui 
contrivit  super  pulverem  terrae  capita  gentium,  et 
viam  humilium  declinant,  et  fllius  ac  pater  ejus  in- 
troierunt  ad  puellam,  ut  violarent  nomen  sanctum 
meum,  et  super  vestimentis  pignoratis  accubue- 
runt  juxta  omne  altare,  etvinum  damnatorum  bi- 
bebant  in  domo  Dei  sui.  »  Mirum  fortasse  cuivis 
videatur,  quod  in  exordio  scelerum  Israel,  aliud 
ponere  maluit  quam  illum,  quo  sordebat  tunc  tem- 
poris  Israel,  idololatriae  cultum,  praserlim,  cum 
praeter  caetera  nimisgrave  alque  irremediabileesset 
scandalum  in  vitulis,  quos  fecit  Jeroboam,   a  quo 


peccato  post  illum  nullus  recessit  regnum  Israel. At  p  lis,  damnata  per  justam  sentenliam  legis,  dicentis: 


vero  pulchrum  etvalde  ordinatum  est  hoc  primum 
poni  quod  vendiderit  argento  justum,quia  videhcet 
primum  in  illa  domo  peccatum  hoc  admissum  est, 
quod  filii  Jacob,  qui  ellsrael,  vendiderunt  Joseph 
fralrem  suum  (Gen.  xxxvn).  Tunc  utique  vendide- 
runt  «  arfrento  justum.  »  Et  in  illa  nimirum  vendi- 
tione  duplex  fuit  culpa,  quia  et  frater  eorum,  et 
justus  erat.  Vendiderunt  autem  eum  viginti  argen- 
teis,  quantum  erat  hoc  tot  fratribus  pro  pretio  fra- 
tris  justi  ?  Cum  enim  decem  essent  ipsi  venditores 
undecimi  (Benjamin  quippe  duodecimus,  idemque 
parvulus,  non  erat  illic)  nonnisi  duo  argentei  po- 
tuerunt  obtingere  singulis.  Bene  ergo,  cum  dixis- 
set,  quia  vendiderunt  «  justum    argento,  »  addidit 


«  Qui  dormierit  cum  noverca  sua,  et  revelaveril 
ignominiam  patris  sui.morte  morianturambo.san- 
guiseorum  sit  supereos  (Lcvit.  xx).  »  Hoc  primus 
in  illa  gente  fecisse  legitur  Ruben,qui  abiit.et  dor- 
mivit  cum  Bala  concubina  patris  sui  (Gen.  xxxv). 
Verum  hoc  patri  quoque  impiitari  non  potest,cum 
dicatur,  «  et  lilius  ac  pater  ejus  introierunt  ad 
puelldm,utviolarentnomensanclummeum,»quia 
solus  tilius  hoc  scelus  perpeiravit,  paterautem  in- 
juriam  pnssus  est,  et  ipse  vindicavit.  a  EITusus 
es,  inquit,  sicut  aqua,  non  crescas,  quia  ascen- 
disti  cubile  patris  tui,  et  maculasti  stratum  ejus 
(Gen.  xlix).  »  Porro,  scelus  hoc  ipsum  in  posteris 
non  dubium  est  excrevisse,  cum  praevidens  Isaias 


«  et  pauperem    pro  calceamentis,  »  quia  videlicet  p  dixerit  illos  principes  Sodomorum  et  populum  Go 


vix  calceos  qui  valerent  comparare  sibi  potuerunt 
singuli  de  pretio  tantae  venditionis  Hoc  scelus  sic 
incceptum  in  illa  gente,  in  tantum  processit,  ut 
Christum  sumiue  justum  et  Sanctum  sanctorum 
Judaei  et  venumdari  persuaderent,  et  ipsi  eme- 
renttriginta  argenteis,  quo  videlicet  pretio  cum 
referente  Juda  recepissent  eos,  non  potuisset 
soltem  Caiphas,  pontifex  illius  anni,  satis  insi- 
gniter  calceari.  At  vero  poiuerunt  omnes  exinde 
123  discalceari,  perdendo  locum  et  gentem  etglo- 
riam  Templi,  qua  incedebant  nimis  superbe  cal- 
ceati.  Prosequens  propheta  :  «  Qui  conterunt.  ait, 
super  pulverem  terras  capita  pauperum,  et  viam 
humilium  declinant.  »  Hoc  facere  nimirum  super- 
borum  est,  praesertim  cum  manifeste  prohibeal  lex, 
pauperem  opprimi  ;  lex.inquam,  primum  data  illis.D 
qui  maxime  pauperes  fuerant,  et  per  misericordiam 
Deide/Egyplopaupertatiscaminoexieranl  (Exod.  i). 
Hoc  fecerant  ipsis  jEgypti,  subigendo  eos  operibus 
duris  luti  et  lateris,  etcontriverant  capita  ipsorum 
super  pulverem  terrse,  id  esl  ph  s  quam  pulverem 
terrae.  Illorum  videlicet  ^gyptiorum  fueral  viam 
humilium  declinare,  quod  pulchreet  breviter  Scri- 
pturat  innuit,  dicente  Joseph  :  «  Gum,inquit,voca- 
verit  vos  Pharao,  et  dixerit,Quod  est  opus  vestrum  ? 
respond^bitis  :  Viri  pastores  sumus,  servi  tui,  ab 
infantia  nostra  usque  ad  praesens,  et  nos  et  Patres 
nostri.  Haec  autem  dicetis,  ut   habitare  possitis  in 


morrhae.  Nenipe  nihil  eorum  quae  fecerant  Chana- 
ncei,  praeterierunt  Judaei  :  aiioquin  non  eos  evo- 
muisset  terra  illa,  sicut  et  Chananaeos  evomuerat. 
Deo  judice.qui,  ubi  hoc  scelus  ul  caetera.interdixit, 
tandem  ait  :  «  Custodite  leges  meas  alque  judicia, 
et  facite  ea,  ne  vas  evomat  terra,  ad  quam  intra- 
turi  estis  et  habitaturi.  Noliteambulare  in  legiiimis 
nationum,  quas  ego  expulsurus  sum  ante  vos. 
Omnia  enim  haec  fecerunt,  et  abomatus  sum  eas 
(Levil,  xvm).  »  In  hoc  acelere  violationem  asserit 
esse  sancti  nominis  sui,  quia  videhcet  fce  lare  pa- 
trum  fceditate  ejusmodi,  sicut  Absa'on  quoque  fce- 
davit  patrem  suum  David  (//  lieg.  xvn,  violare  est 
nomen  sanctum  ejus,  ex  quo  «  omnis  paternitas  in 
coelo  et  in  terra  nominatur  (Epkes.  m).  »  Et  «  super 
vestimentis,  inquit,  pignoratis  accubuerunt  juxta 
omne  altare.  »  Nimirum  pignus  pauperis  saltem  re- 
tinere,  contra  leg^m  est.  Nam  in  lege  Dominus 
dicit :  «  Sin  autem  pauperest,  non  pernoctabit  apud 
le  pignus,  sed  statim  reddes  ei  ante  solis  occasum, 
ut  dormiens  in  vestimento  suo  benedicat  tibi,  et 
habeas  justitiam  coram  Domino  Deo  tuo  (Deut. 
xnv).  »  Quanto  magis  scelus  «  super  vestimentis 
pignoratis  accubare,»  et  hoc  «  juxta  omne  allare?» 
Duplex  namque  crimen  in  hoc  denotatur,  scilicet 
turpitudo  libidinis.et  servitus  idololatriae,intelligi- 
tur.uamquequod  passimhabentes  altaria,  fingentes 
vilulorum  simulacra,  et  adorantes  Beelphegor,  et 


285 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.  —  1N  AMOS  LIB.   I. 


286 


colentes  Astaroth  et  Balim,  cacteraque  deorum  et  A. 
dearum  portenta,  funibus  tenderent  vestimenta 
pignorata  juxta  omnium  illorum  altaria.et  facerent 
parapetasmata,  idest  velaroina,  quo  fornicanles  in 
templo  nullus  posset  aspicere,et  inebriati  ac  libidini 
servientes,  etiam  ipsum  vinum  quod  bihebant,non 
de  pruprio  labore,  sed  de  calumniis  err.erent.Unde 
el  prolinus  ait,  «  et  vinum  damnatorum  bibebant 
in  domo  Dei  sui.  »  Hoc  faciebant  in  fano  dei  sui, 
ut  quos  putabant  deos,  turpitudine  ac  stupris  pol- 
luerunt.  Hujus  quoque  sceleris  mensuram  in  vesti- 
mentis  pauperum  detinendisJudsei  sicimpleverunt, 
ut  Salvatorem  tradentes.Scripturam  pariter  imple- 
rent,  dicentem  :  «  Diviserunt  sibi  vestimenta  mea, 
et  super  vestem  meam  miserunt  sortemfPsa/.xxi).  » 
Tunc  vinum  quoque  damnationis  ejus  biberunt,  g 
juxta  quod  ipse  in  psalmoconqueritur,dicens  :  «  Et 
in  me  psallebant  qui  bibebant  vinum  (Psal.  lxviu).  » 
Neque  enim  dubium  est  seniores  illos  et  pontifices 
ebriosos,maximeque  illa  nocte  paschali  ebrios,  cum 
Dominum  nostrum  cepissent,  quasi  pro  victoria 
laetos,  fecundiores  sibi  lnvicem  propinasse  calices, 
et  eo  cuique  alacrius  vinum  porrexisse,  quos  visus 
fuisset  properantior  alque  promptior  minister  illo- 
rum,  pro  sacrilega  illorum  voluntate,  ad  compre- 
hendendum  illum,  ad  tenendum,  ad  cohortandum 
socios,  ut  caute  ducerent  illum,  ad  insultandum 
illi,  ad  congratulandum  principibus  super  hoc, 
quasi  victoribus  magnis.  Sequitur  :  «  Ego  autem 
exterroinavi  Arnorrhaeum  a  facie  eorum.cujus  alti- 
tudo  cedrorum  allitudo  ejus,  et  fortis  ipse  quasi  p 
quercus,et  contrivi  fructum  ejus  desuper,  et  radices 
ejus  subter.  Ego  sutn  qui  ascendere  vos  feci  de  terra 
iEgypti,  et  eduxi  vos  in  desertum  quadraginta  an- 
nis,  ut  possideretis  terram  Amorrhaei,  et  suscitavi 
de  filiis  vestrisin  prophetas,  et  de  juvenibus  vestris 
Nazarneos.Nunquid  non  ita  est,  fllii  Israel.dicit  Do- 
minus?Et  propinabitis  Nazarais  vinum,  et  pro- 
phetis  mandabitis,  dicentes,  Ne  prophetelis.  »  Mira 
et  terribilis  oppositio.Quorsum  euim  tendit  haec  per 
oppositionem  facta  extenr.inationis  Amorrhaei,  et 
altitudinis  ejus  commemoratio,  nisi  ut  ostendat 
Deus  sese  ex  adverso  stare,  et  repugnantem  esse 
declinantibus  viam  humilium,  et  per  superbiam 
conterentibus  capita  pauperum,  quo  pro  scelere 
arguit  Israelem  factumdepauperesuperbum?  «Ego 
auttm,  inquit,  exterminavi  Amorrbaeum.  »  Utique 
poterat  dicere  :  Ego  autem  propter  superbiam  de 
coelo  dejeci  diabolum.  Amorrhasus  nam  amaricaus 
interpretatur,  etdiabolum  signihcat,  qui  totustelle 
odii,  et  omnis  nequitiae  semper  el  incurabiliter  est 
amarusomnique  dulcedini  divinitatis  omnino  con- 
trarius.  Hunc  talem  Amorrhaeum  nimirum  Deus 
exterminavit,  de  terminis  suis  ejecit,et  extermma- 
tionis  ejus  immutabilem  tenet  sententiam,  dicens 
in  Psalmo  :  «  Non  babitabit  in  medio  domus  meae, 
aui  facit  superbiam  (Psal.  c).  »  Nam  ne  dubites, 
quem  dicat  Amorrhaeum  illum,  inquit,cujus  ahitu- 
do  cedrorum  altitudo  ejus,  profecto  illum  esee  dia- 


bolum  alius  propheta  testatur,  dicens  Pharaoni  in 
sermone  Domini  :  «  Cui  similis  factus  esin  magni- 
turtine  tua?  Ecce  Assur  quasi  cedrus  in  Libano  pul- 
cher  ramis  et  frondibus  neinorosus,  excelsusque 
altitudine,  et  iuter  condensas  Irondes  elevatum  est 
cacumen  ejus.  Et  subinde  cedri  non  fuerunt  altiores 
illo  in  paradiso  Dei,  abieles  non  adaequarunt  sum- 
mitatem  ejus,  et  platani  non  fuerunt  aequales  fron- 
dibus  illius.  Omne  lignum  paradisi  non  estassimi- 
laium  illi  (Ezech.  xxxi).  »  Ergo  hic  124  Amor- 
rhaeusdiabolus  est,cujus  eral  typus  ille  Amorrhaeus 
quem  occidit  Israel  viventeadhuc  Moyse,  cujus  et 
Psalmista  meminit,  dicendo  :  «  Et  occidit  reges 
fortes.Seon  regem  Amorrhaeum,  et  Og  regem  Basan 
(Psal.  cxxxiv).  »  Isti  duo  reges  fuerunt  Amorrhaeo- 
rum,quorum  Moyses  in  Deuteronomioreminiscens: 
t  Solus,  inquit,  Og  rex  Basan  restiterat  destirpe 
gigantum.  Monstratur  lectus  ejusferreus,qui  est  in 
Rabath  filiorum  Ammon,  novem  cubitos  habens 
longitudinis,  et  quatuor  latitudinis  ad  mensuram 
cubiti  virilis  mauus  (Deut.  m).  »  Utrorumque  remi- 
nisci  convenit  hic  in  uno  Amorrhaei  nomine,  scili- 
cet  et  hominis  regissuperbi,  et  diaboli  omnium  re- 
gis  ac  principis,  cujus  nimirum  altitudo  quasi  ce- 
drorum  fuit,  imo  et  cedrus  omnibus  in  paradiso 
Dei,  id  est,  cunctis  angelicis  potestalibus  altiorem 
se  esse  voluit,  et  forttn  ipse  quasi  quercus,  quia 
videlicet  sub  Deo  flecli,  et  Creatori  suo  contempsit 
esse  subditus.  Mira  igitur,  ut  jara  dictum  est,  et 
terribilis  oppositio,  cum  praemisso  peccato  super- 
biae  Israel  declinantis  viam  humilium.  :  «  Ego,in- 
quit,  exlerminavi  Amurrhxum,  »  etc.  Per  hoc  enim 
terribililer,  innuit  quod  elati  in  superbiam  tnfelices 
Judaei,injudicium  inciderent  diaboli,sicut  et  Amor- 
rhaeus  homo  qui,  ut  jam  dictum  est,  typus  erat  dia- 
boli,  quod  scilicel  auferretur  illis  regnum  Dei,  de 
quo  Amorrhsus  diabolus  excidit,  et  tolleretur  eis 
locus  sive  terra,  unde  Amorrhaeus  homo,  Deo 
exterminantc,  disperiit.  Cum  itaque  dicit  :  «  Ergo 
exterminavi  Amorrhaeum,  »  subinlelligendum  est: 
Et  mutabilis  non  sum,  et  ea  i|uae  destruxi,  non 
reaedificabo,  ita  ul  qui  superbos  exterminare  con- 
suevi,  vobis  superbientibus,  el  viam  humilium  de- 
clinantibus,  nunc  favere  incipiam,  pro  eoquod  se- 
cundum  carnem  filii  Abrahae  estis.  Non  erit  ita,sed 
sicut  Amorrhaeo,  id  est,  amaricanle  diabolo.propter 
supeibiam  dejecto,  «  multas  mansiones  in  domo 
Patris  mei  »  suscitandis  de  terra  bumilibus  reser- 
vavi,et  sicut  percusso  homine  Amorrhaeo  et  gigante 
superbo,  patnbus  vestris,  cum  essent  pauperes  et 
humiles,  terram  eis  dedi,  ila  vobis,  quoniam  viam 
humilium  declinatis,  «  regnum  Dei  auferetur,  et 
dabitur  genti  hurnili  facienti  Iructus  ejus,  et  locus 
quoque  vester  terrenus,  et  gens  simul  auferciur 
(Maltli.  xxi).  »  Nomen  quoque  Amorrhssi.id  est  ama- 
ricantis,  nonne  Judaeo  congruit,  qui  totus  in  fidle 
positus  amaritudinis,  sicut  ipse  Chrisius  ait,  et 
Chrislum  cujus  opera  viJit  etaudivit,  et  Deum  pa- 
trem  ejue   odit  ?  (Joan.   xv.)  Utramque  vindictam 


287 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


288 


unde  jam  praefati  sumus.brevihng  vprbis  per  simi-  A.  dicit  :  «  Ecce  ego  stridebo  super  vos,  sicut  stridet 


litudinem  allitudinis  cedri,  sive  quercns  sesc  mten- 
tare  sgnificat,  cum  subjunxit  :  «  Et  cnntrivi  fru- 
ctus  pjus  d  esuper.et  radicos  ejus  subler.  »  Fructus 
enim  Juduici  popnli  desuper,  coelestia  fuere  dona 
Dei,  ei  radices  ejus  subter,  terrena  fuere  bona,qui- 
bus  cord  is  radirem  lixit,  quod  facere  non  debuit, 
et  tunc  ulrumque  fructum  Dominus  contrivit.quia, 
sicut  jam  dictum  est,  utraque  bona  perdidil  in  iilo 
Amorrheeo,  cujus  lerram  ad  tempus  possedit.itaet 
fructus  contritus  est  pariter,  et  rad>x;  ut  non  solum 
terra  ejus  tolieretur,  sed  ipse  ferrosucrideretur,  et 
omnis  posterilas  ejus  deleri  jussa  est.  Porro,  et 
Amorrbaei  diaholi ' unc  fruclus desupercontrilusest, 
quando  de  ccelo  in  bunc    aerem  dejectus  esl.  tunc 


plaustrum  onustum  leno,»  illud  innuit  quod  retinere 
non  queant  illum  j«m  s.rpedictum  Aiiiorrh;ei  locum, 
sed  transmigrare  debeant  ad  alium.  quoniam  coo- 
tempserunt  illud  quod  melius  est Dei regnum,sicut 
fenum  succisum,  plaustroque  itnpositmn  ad  com- 
burendum,  eo  quod  sit  aridum,  et  nulluni  eum  rore 
cccli  jam  possit  concipere  vel  reddere  florem  aut 
fructum.  Porro,  plausirum  stridens,  eo  ipso  quod 
stridet,  et,  longe  exululat,  semetipsum  onere  prse- 
gravatum  esse  indicat.  Illud  ergo  per  hanc  simili- 
tudinem  significare  videtur  quod  quandocunque 
Israel  succidatur,  et  de  terra  sua  transferatur,tali- 
ter  fiat,  ut  sciant  gentes  longe  per  circuilnm  quia 
sic  ejus  promeruit   iniquitas.  Unde  «d  Salomonern 


autem  radices  pjus  conterentur  subter,  quando  de  J}  de  hujusmoai  loquens  Dominus  :  «  Omnis,  inquit, 


isloquoque  aere  sive  mundo,  ubi  maue  fructificat, 
in  perfidorum  cordibus  penitus  evelletur,  et  in  in- 
fernura  praecipitabitur.  Utraqne  bona,  quoe  Israeli 
conluleral,  quae  propter  superbiara  ablaturus  erat, 
hoc  modo  ingralis  commemorat  :  «  Ego  sum,  in- 
quit,  qui  ascendere  vos  feci  de  terra  jE-'ypti,  el 
eduxi  iti  deserlum  quadraginta  annis.ut  possidere- 
tis  terram  Amorrbaei.  »  Hoc  namque  beneficium 
terrenutn  est  :  «  Et  suscitavi  de  filiis  vesiris  pro- 
phetas,  et  de  juvenibus  vestns  Nazarenos.  »  Hoc 
beneficium  cceleste  est :  Nazaraeos.id  est  sanctoset 
prophetas  de  illagente  Dominusquam  multos  susci- 
tavit,  qui  fecerunt  fructum  regni  [)ei,  quis  boc  ne- 
gare  possit  ?  Utique  nemo.  Idcirco  fidenter  inlerro- 


qui  transierit,  stupebit,  el  sibilabit,  et  dicet  :  Quare 
sic  fecit  Mominus  lerrae  huic,  et  uomui  buic  !  Et 
reppondebunt :  Quia  dereliqucrunt  Uominum  Deum 
suum,  qui  eduxit  patreseorum  de  terra  ^Egypti  et 
secuti  sunt  deos  alienos,  et  adoraverunt  eoset  co- 
luerunt,  idcirco  induxit  super  eos  Dominus  omne 
malum  hoc  (//  Par.  vn).  •  Nimircm  hoc  estDomi- 
num,  quasi  plaustrum  onustum  feno,  stridere,  et 
causas  pxcidii  vel  captivitalis  illorum  latere  non 
sinere.  Et  quia  p'austrum  tardius  procedit  atque 
idcirco  cilius  ab  insequenlibus  potestcoir.prebendi, 
fenumque  comprehensum  facile  est  disperjji,  aut 
etiam  igne  succendi,  «  peribit.ait,  fuga  a  veloce,et 
forlis  nonobtinebitvirtutem  suam.  »  Haecet  caetera, 


gat  :  «  Nunquid  non  ita  est,  filii  lsrnel,  dicit  Domi-  p  si  ad  decem  tribuum,  quae  lunc  imminebat.captivi- 


nus  ?  »  Soie.ns  quod  illi  respondere  con  possunt 
aliud,  nisi  quia  ita  est.  Utruiuque,  sicui  supra  jam 
dictum  est,  peididerunt,  scilicet  et  coeleste  Dei  re- 
gnum.de  quo  est  muliipbcitas  prophntarum  elNa- 
zaraeorum,  id  estsanctorum.et  eum  qui  fuit  Amor- 
rh;ei,  locum  terrenum.  Verum  illa  dona  regni  Dei, 
Bicut  nemo  invitus,  nemo  nisi  volens  amittit,  lta 
nec  illi.  Voentes  namque  amiserunt.volentes  repu- 
lerunt.  Hoc  esl  quod  continuo  sequitur,  «  et  pro- 
pinabatis  Nazaraiis  vmnm.et  propheiis  mandabatis, 
dicenles,  No  prophetetis.»  Nazarajis  namquehaben- 
tibus  superse  continentiae  vctum.piopinare  vinum, 
et  voti  reos  facere,  satis  pro  argumento  est  nullum 
velle  habere  sanctum,  et  prophelis  mandare  ut  non 
prophetarent,  hoc  nimirum  erat,  non  solum  loqui, 


tatem  respicimus  singula  de  singulis  taliter  intel- 
ligenda  traduntur  :  «  Peribit  fuga  a  veloce,  »  quera 
Hehraei  Jproboam  fihumNahnth  intelligunt.qui  prius 
in  yEgvptum  fugerat.  HiC  autem  nou  ipsos  prin. 
cipes,  125  seil  domos  eorurn  el  sobolem  accipia- 
mus.  «  Et  fortis  non  obtinebit  virtutem  suam.  » 
Fortein  Biasa  interpretalur,  qui  luit  ad  bella  prom- 
ptissimus,«etrobustusnonsalvabitanimam  suam,» 
bunc  Amri  sentiunt.  «  Et  tenens  arcum,  non  sta- 
bit,  de  Jehu  filio  Namsi,  qui  Joram  regem  Israel 
sagitla  percussii,  dictum  pmant.«  Et  velox  pedibus 
suis  non  salvabitur,  »  Manahen  intelligunt,qui  fru- 
slra  festinans  regi  Assyriorum  dona  direxit.  «  Et 
ascensor  equi  non  salvabit  animam  suam.  »  Hunc 
Pliacex    filium  Rmnelise  interpritantur,  qui  juncto 


sed  etiam  agcre  contraSpintum  sanctum,qui  loque-  u  sibi  ^yro,  sub  rege  Achaz  Judae,  multa  vastawt  (IV 


batur  per  os  prophetarum.  C'im  autem  ita  sperne- 
rent  cteleste  Dei  regnura,  nihilominus  tamen  sem- 
per  possidere  voluissent  locum  Amorrhaei  terre- 
nura.  Profecto  supernoe  justitiie  non  sic  erat  com- 
placilum  Sed  quid  ?  Continuo  sequitur  :  «  Eixeego 
stridebosuper  vos.sicnt  stridel  plaustrum  onustum 
feno,  et  peribit  fuga  a  veloce,  et  fortis  non  obtine- 
bit  vtrtutem  suam,  et  robustus  non  salvabit  .mimam 
suam,  et  tenens  arcum  non  stabit.et  velox  pedibus 
suis  nnn  salvabitur,  et  ascensorequi  non  salvabit 
animam  sua'i\el  robustuscordeinter  sortes  nudus 
lugiet   ia  die  illa,  dicit  Dominus.  »  Breviter  cum 


Reg.  xvit).  «  Et  robustus  corde  inler  lortes  nudus 
fugiet  in  ida  die  dicil  Dominus,  >  solus  Osee,  qui 
ultimus  rex  ilecem  tribuum  fuit,  et  errantera  popu- 
Iuin  ad  Dei  culinm  revocare  conatus  est.quasi  nu- 
dus  Pgredielur  de  incendio.  Nudum  autpm  vocat, 
quia  sub  ipso  decem  tribus  captee  sunl.Hoc  llebrai 
autumant,  ait  beatus  Ilieronyraus.  Citterum  si  isla 
quoi|ue  referre  cupimusad  tempus  illud.quid  pro- 
pheta  prospiciens  in  initio  dixit :«  Dominusde  Sion 
rugiet  et  de  Jerusalem  dabit  vocein  suam  (Ose. 
i),  »  scilicet  ad  terapus  evangelica;  proedicationis, 
quod  eitreuaa  subsecuta  est  captivitaa  illius  ponu- 


289 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


290 


li.coetus  illePharisaicus  sive  Judaicus  recte  cunctis  A 
denot'tnr  nominibus  istis.  Ille  namqne  veraciter  et 
pro  vera  simiiitudine,  peccatis  exigentibus  meretur 
fcnum  dici,  lalso  autem  el  pro  vana  suimetaejtima- 
tione  «  velox,  forlis,  robustus,  tenens  arcum.velox 
pedibus  suis,  ascensor  equi,et  robustus  corde, »  ad 
tempus  potuil  videri.  Unde  notandum  et  conside- 
ratione  dignum  est,  quia  quoties  bic  malum  eis  ia- 
tenlat  per  enuntiativa  verba  haec,  «  stridebu  subter 
vos,  peribit  fuga,  non  ubtinebit  fortis  virtutem.non 
salvabit  robustus,  non  slabit  tenens  arcum,  non 
salvabitur  velox,  non  salvabitur  ascensor  equi,  fu- 
giet  robustus  corde,»  totidem  vicibus,id  est  octies  : 
Va»  generationi  ill i ,i nclamat  Dominus  noster:  «  Vs, 
inquit,  vnbis,  Scribae  et  Pbarisaei  bypocritip,  qui 
clauditis  regnum  ccclorum  ante  homines.  Vae  vo-  „ 
bis,  Scribae  et  Pbariswi  hypocritae,  qui  comeditis 
domos  viduiirum,  oratione  longanrantes.Vae  vobis, 
Scribae  et  Pharissi  bypncritae  qui  circuilis  mare  et 
aridam,  ut  faciatis  unum  proselytum.  V*  vobis, 
duces  casci,  qui  dicitis  :  Quicunque  juraveril  per 
templum,  nihil  est ;  qui  autem  juraverit  in  auro 
templi  debet.  Vae  vobis,  Scnbs  et  Pharisaei  hypocri- 
tae,  qui  mundatis  quod  de  Toris  est  calicis  et  paro- 
psidis,  intus  autem  pleni  estis  rapina  et  immundi- 
tia.  Vae  vobis,  Scribae  et  Pharis;i'i  hypocritae,  qui 
similes  estis  sepulcris  dealbatis,  quae  a  foris  appa- 
rent  hooiimbus  speciosa,  intus  vero  plena  sunt  os- 


sibus  mortuorum,  et  omni  spurcitia.Vae  vobis,Scri- 
bae  et  Pharisaei  hypoeritae,  qui  aedifiratis  sepulcra 
prophetarum,  et  ornatis  mnnumenla  justorura 
(Malth.  xxui).  »  Econlra  respiciendum,  quia  toti- 
dem,id  est  octo  vicibus  sanctos  suosbeatificatidera 
Dominus.  «  Beati,  inquit,  pauperes  spiritu.  Beati 
mites.  Beati  qui  lugent.  Beati  qui  esuriunt  et  si- 
tiunt  justitiam.  Beati  misericordes.  Beati  mundo 
corde.  Beati  pacifici.  Beati  qui  persecutionem  pa- 
tiuntur  propter  justiliam  (Vnlth.  v).  »  Iiem,  dam- 
nalionis  infelicium  quot  verba  sunt  superius  diges- 
ta,  «  str.debo  subter  vos,  »  et  caetera  totidem,  id 
estocto  beatilud.nis  sanclorum  praedicntiones  sunt, 
«  quoniam  ipsorum  est  regnum  ccelorum,  quoniam 
ipsi  possidebunt  terram.quoniam  ipsi  consolabun- 
lur,  quoniam  ipsi  saturabuntur,  quoniam  ipsi  mi- 
sericordiam  consequentur.quoniam  ipsi  Deum  vide- 
bunt.quoniamfilii  Dei  viealiuntur.quoniamipsorum 
eslregnumcrelorumfiftr/.)  »  Nec  frustiaetbic  nume- 
rusoctunariusinremuneralionepiorumetiilicindam- 
niilione  consideratur  ipsorum  [F.  impiorum],  quia 
videlicet  utraquepars  octava  mundiaetate  consum- 
raabilur.ettunc  manifesle  scietur,quia  «  judicia  Do- 
mini  justa  et  vera  (Psal.  xvm)  »  sunt.  Nec  ex  parle, 
ut  nunc,3ed  integre  eognoscetur,quam  verojudicio 
fiat,  vel  factum  sit  illud.quod  hactenus  itidem  oclo 
vicibus  ait  :  <•  Non  convertam  eum,  »  quae  summa 
trium  et  quatuor  scelerum  vindictaest. 


LIBER  SECUNDUS. 


126  Ma<;na  valde,  et  nihilominus  justa  judicia  C 
Domini  maximam  circa  gentein  Israeliticam  admi- 
randa  sunt,  quia  videlicet  gpns  illa,  sicut  pro  parte 
electorum  cunctis  insignior,  ita  pro  parle  reprobo- 
rum,  cunctis  coram  Deo  et  coram  hominibus  facta 
est  vilior,  damnata  tam  in  praesenti  quam  in  futuro 
saeculo,ethaecjudiciasunlquidem  dii:neadmiranda, 
sed  non  nimis  importune  scrutanda.  Scriptum  est 
enira  :  Et  qui  nimius  scrutator  esl  majestatis,  op- 
primetur  ab  ea  (Prov.  xxv),  »  quis  porro  nimius 
scrutator  majestatis  est  judicandus,  nisi  qui  extra 
quam  debet  majestatem  scrutatur?  Gertus  quippe 
est  locus,  in  quo  tantummorlo  illam  scrutari  nobis 
conceditur,  qui  videlicet  locus  sancta  Scriptura  est. 
In  illa  etper  illam  tantummodo  licere  nobis  judicia 
Domini  scrulari,  Psalmista  testatur,  cum  dicit  :«In 
labiis  meis  pronuntiavi  omnia  judicia  oris  tui  (Psal. 
cvni):  »  addendo  namque  oris  tui,  contentum  se 
esse  indicat  aucturitaie  vel  testimonio  Sjriplurae  sa- 
crae,  quam  utique  locutum  est  os  Domini,  et  quis 
extra  illam  judicia  Domini  scrutatur,  nisi  qui  pro- 
prii  cor.lis  suspicionem  testatur  ?  Talisutique  scru- 
tator  majestatis  nimius  est,  unde  et  oppressus  ab 
ea,  diversas  et  contrarias  incurrii  haereses.Coutenti 
igitur  competenii  loco,  mentem  benevolam  aurem- 
que  attentam  divinae  auctoritatis  vocii  us  accommo- 


demus.Qure  profecto  de  oraculo  sancti  Spiritus  cum 
admiranda  subtditate  taliter  proleruntur. 

Cap.III.  —  «  Audite  verbum  quod  locu!usest  Do- 
minus  super  vos,  lilii  Israel,  snper  omnem  couna- 
tionem,  quam  eduxi  de  terra-^gypli,  dicens  :  Tun- 
tummodo  vos  cognovi  ex  omnibus  cognationibus 
terrae,  idcirco  visitabo  super  vos  omnes  iniquitates 
vestras.  Nunquid  ambulabunt  duo  pariter,nisi  con- 
venerit  eis  ?  Munquid  rugiet  leo  in  sahu,nisi  habue- 
ril  praedam  ?  Nunquid  dabit  catulus  leonis  vocem 
suam  de  cnbili  suo,  nisi  aliquid  apprehenderit. 
Nunquid  cadet  avis  in  laqueum  terras  absque  aucu- 
pe  ?  Nunquid  auferetur  laqueus  de  terra,  antequam 
quid  ceperil  ?  Si  clanget  tuba  in  civitate.et  populus 
non  cxpavescet  ?  Si  erit  malum  in  civitate.quod  Do- 
minus  non  fecit?  Quia  non  faciet  Dominus  Deu3 
verbum,  nisi  revelaverit  Dominus  secretum  suum 
ad  servos  suos  pro[ihetas.  Leo  ru^iiet,  quis  uon  ti- 
mebit  ?  Dominus  Deus  locutus  est,quis  non  prophe- 
tabit?  »  Dicta  ha=c  vere  clarissima  et  valde  splen- 
dida  sunt,  sed  splendur  et  clantas  eornm  propter- 
ea  minus  lucet.quia  nostram  caliginem  patimur,et 
a  nimia  claritate  lippientes  oculi  reverberantur. 
Quod  si  sensum  eorum,  ipso  aspirante,  cujus  dicta 
sunt,  aliquatenus  con^equi  meruimus,  profe<:to  ju- 
dicia  Domino  nou  solum  humiliter,  verum  etiam 


291 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


292 


scienter  laudare  poterimu9.  «  Audite,  inquit,  ver-  ^  vestras    »  instante  judicio,   remota  rcisericordia, 


bum  quod  locutus  est  Dominus  super  vos,  fiiii  Is- 
rael,  »  Magna  dii;turus  iste,  paulo  ante  Thecuites 
pastor,  et  statim  coelestis  rhelor,  competenter  at- 
tentum  postulat  auditorem,  et  hoc  agit  cum  com- 
memoratione  magni  et  noti  beneficii,dum  praemis- 
so,  «  audite  verbum,  quod  locutus  est  Dominus,  » 
subjungit  «  super  omnem  cognationem  quam  eduxi 
de  terra  /Egypti.  »  Sitnamque,  quia  maxime  com- 
memorando  beneficium  hocdebet  effiei,ut  auditores 
qui  jam  poterant  esse  attenti,  sinl  etiam  benevoli. 
«Locutus  estautem  Dominus,dicens  :Tantummodo 
vos  cognovi  ex  omnibus  cognationibus  terrae  ;  id- 
circo  visitabo  super  vos  omnesiniquitates  vestras.» 
Jam  ad  istam  Domini  locutionem  Israel  impmni- 


tanta  cum  severitale,  ut  ne  sallem  commonitunum 
vobiscum  sermonem  conferre  libeat.  Quod  si  adhuc 
quaerilis,  ecce  hoc  ipsum  quam  rationabilesit,  per 
hoc  simile  intimo  cuilibet  auri  audienti.  «  Nuni|uid 
ambulabunt  duo  pariter,nisi  couvenerit  eis  ?  »  Uti- 
que  dicetis  mihi ;  Non.  Ad  haec,  inquam  :  Nos  duo 
sumus,  ego  qui  arguo  vel  corripio  Deus,  et  Israel 
qui  corripiiur:  Nimirum  non  convenit  nobis,  quia 
me  corripientem  Deum  correptus  Israel  non  auilit. 
In  hoc  nobis  nimium  disconvenit,  quia  ego  arguo, 
ille  se  defendit.  Ecce  tot  anni  sunt,  et  tot  reges  fue- 
runt,  exquo  Jeroboam  vitulos  aureosfecit,misi  pro- 
phetas,  et  nullus  consensit,  nullus  enim  regnum  a 
peccatis  Jeroboam  recessit.Item  et  per  memetipsum 


tens,  non  tamen  impunitus  sese  in  sua  pcena  erigil,  t>  veni  arguens  et  corrripiens  Deus  homo  factus.Vos 

et  de  ipsa  poena,  quam  dissimuUre  vel  abscondere 

non  potest.culpam  adhuc  defendit.et  gloriabundus 

dicit:  Idcirco  nos  tantum  prae  caeteris  gentibus   a 

Deo  corripimur,  ducii  in  omnes  gentes  captivi,quia 

nos  prae  caateris  gentibus  diligit,  sicut  ipsein  pro- 

pheta  dicit :  «  Tantummodo  vos  cognovi  ex  omni- 

bus  cognationibus    terrae :   ldcirco  visitabo  super 

vos  omnes  iniquitates  vestras.  »  Non  enim  sicut  in 

aliis  nationibus  Dominus   patienter  exspectat,   ut 

eas,  cum  judicii  dies  venerit,  in  plenitudine  pecca- 

torum  puniat,  ita  et  in  nobis  statuit.ut  peccalis  no- 

stris  in  finem  devolutis,  lunc  dcmum  nos  vindicet. 

Hoc  modo  semetipsos  corpore  et  anima  captivi  con- 

solantur  adhuc,  sed  vere  frustra,  quandiu  impceni- 


autem  justilicatis  vos  coram  hominibus,et  cum  sitis 
infirmi,dicitis  medico  :Nonestu  nobis  necessarius. 
Igitur  non  pariter  ambulabimus,  sed  et  Israel  in 
Assyrios,  et  Juda  in  omnes  gentes  ductus  capiivus, 
nulla  per  prophelas  aut  praedicatores  aliquos  mei 
conlabulationedignusjudicabitur.quiascriptumest: 
«  Ne  effundas  sermonem  ubi  non  est  auditus  (Eccl. 
xxxii.)  »  Quod  si  et  adhuc  simile  vel  exemplum 
quaeritur  ecce  aliud  :  «  Nunquidrugiet  leoinsaltu, 
nisi  habuerit  praedam  ?  »  Leonis  quippe  natura  est 
quandiu  praedam  non  invenerit  silere,  inventa  au- 
tem  praeda,  rugire,  ut  quodcunque  illud  sit  animal, 
rugitu  tremefactum  et  attonitum  concidat,   el  in 


praedam  fortiori  non  tam  patienter  quam  impatien 
tentes  sunt,  neque  peccato  abrenuntiant,  pro  quo  ier  cedat.  Porro,  leo  per  similitudinem  Deus  for< 
puniuntur.  Quo  enim  corripiendo  Deus,   quo  visi-       tissimus  est.cujus  irae  resistere  nemo 


tando  iniquitates  tendit  Dominus,  n;si  ut  flagellis 
communilus  peccator,  peccatum  agnoscat  veniam- 
que  precelur  ad  meliora  conversus?  Illic  omnino 
intendit,  ut  peccator,  in  quo  displicuit  Deo.displi- 
ceat  etiam  sibi.  Quod  si  adeo  rebellis  est  et  durae 
cervicis,  ut  flagellando  id  effici  non  possit,  tunc  de- 
mum  non  jam  ut  pater  pius,  sed  ut  judex  iratus 
contumacem  foras  mittit  et  abjicit,  nullo  modo  con- 
venientem  velconsentientem  sibi.Hanc  intentionem 
suam  Deus  notam  esse  volens,post  aliqua  in  eodem 
propheta  dicit:  «  Unde  et  ego  dedi  vobis  stuporem 
dentium  in  cunctis  urbibus  vestris,  et  indigentiam 
panum  in  omnibuslocis  vestris.et  non  eslis  reversi 
ad  me  (.Imos.iv,  et  csetera).  »  Igiturtantisoppressus 


putest.  Prae- 

da  vero  ejus  est  omnis  electus,  qui  ubicunque  sit, 
quoniam  ad  vitam  est  praedestinatus,  ab  ipso  Deo 
requiritur.ut  ad  vocem  ejus,  sive  per  Angelum.sive 
per  prophetam,  sive  per  Scripturas,  auditam  ille 
contremiscat,  diemque  judicii  vel  pcenam  gehen- 
nalem  pavescens,  totus  humiliter  succumbat.poeni- 
tentiam  apprehendat,  sicque  in  partem  ejuscedat, 
et  unus  cum  eo  spiritus  fiat,  benedevoratus,  juxta 
illud  :  «  Macta  et  manduca  (Acl.  x).  »  Igitur  quod 
ait :  «  Nunquid  rugiet  Leo  in  saltunisi  habuerit  prae- 
dam  ?  »  Idem  est  ac  si  dicat :  Nunquid  dignum  Deo 
est,  illic  verba  facere,  vel  illuc  prophetam  mittere, 
ubi  scit  non  esse  quemquam  dignum  vitae  aeternae? 
Ad  quod  cura  ratione    exigente  responderis:  Non. 


malis  est  populus,  non  est  unde  seconsoletur,dum  u  Consequenter,ut  justum  est,  concedas  esse  Dei  ju 


de  pcena  nequaquam  ad  correctionem  eruditur.  Et 
quia  sibimet  in  hocblanditur,  quod  dicit  Dominus, 
«  lantummodo  vos  cognoviex  omnibus  cognationi- 
bus,  »  severiori  sensu  hoc  idein  in  ipsum  taliter  re- 
torquendum  est.  lla  «  vos  cognovi,  ait  Dominus,ex 
omnibus  cognatiunibus,  »  ut  cognitionem  mei  vos 
habere  facerem,  dando  vobis  legem  scriptam,quam 
caeteris  non  dederam  nationibus.  Est  autem  di- 
gnum,  ut  servus  sciens  voluniatem  domini  sui, 
et  non  faciens  digne  plagis  vapulet  multis,  ne- 
127  sciens  autem,  plagis  vapulet  pnucis  (Luc. 
xn).  Igitur  «  visitabo  super  vos  omnes  iniquitates 


dicium,  in  eo  quod  clausit  Israeli  ora  prophetarum, 
nullumque  super  eum  suae  praedicationis  emittit  ru- 
gilum.  Hoc  ipsum  et  in  suo  adventu  attendit  Dei 
Kilius.  Unde  et  sequitur  :  «  Nunquid  daUt  catulus 
leoois  vocem  de  cubili  suo,nisi  aiiquid  apprebende- 
rit?  »  Catulus  leonis  Christus  est  Filius  fortissimus 
Dei  fortissimi,  secundum  illud  patriarchae  Jacob  : 
«  Caiulus  leonis,  Juda,  ad  praedam,  fili  mi,  ascendi- 
sti.  »  Cubile  ejus  sepulcrum  ejus  exstitit,  de  quo 
idemcontinuosubjungit:«Requiescensaccubuisti  ut 
leo,etquasi  leasna.Quissuscitabiteiini.9»  (Gen. xlxix.) 
Vox  quam  dedit  iste  catulus  leonis  de  illo  cubili, 


293 


COMMENT.  W  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  AMOS  LIB.  II. 


294 


Evangelii  prasdicatioest.quam  cunctisgentibusau-  A  n's'  magna  vigilantia  requisisset  eos  Deus,  vel  Fi- 


ditam  tecit.postquam  de  illo  cutiili,id  esl  de  sepul- 
cro  exsilivit,  resurgendo  ex  mortuis.  Ait  ergo  : 
«  Nunquiddabit  catulus  leonis  vocem  decubilisuo, 
disi  aliquid  apprehenderit?»  Ac  si  dicat :  Nunquid 
Evangelium  suurn  in  illis  gentibusvel  in  locisprae- 
dicabit,  aut  praJicari  jubebit.ubi  nullum  scialesse 
qui  ad  se  pertineat,et  suscipere  debeat  gratiam  prw- 
dicationis  ?  Non  utique,imo  tacebit,et  prsdicalores 
suos  illic  vocemdare  prohibebit.Hino  enim  de  ipsis 
praedicatoribus  scriptumest  :«  Transeuntesautem 
Phrygiam  et  G.ilatia;  regionem.vetiti  sunt  a  Spiritu 
sancto  loqui  verbum  in  Asia.Gum  venissent  aulem 
Mysiam,  tentabant  ire  Bithyniam,  et  non  permisit 
eos  Spiritus  Jesu  (Act.  xvi).  >  Ibi  ergo  vel  eo  tem- 


lius  Dei,  tanquam  famelicus  leo,  vel  ui  esuriens 
catulus  leonis.  Igitur  tribus  his  versiculis  :  «  Nun- 
quid  ambulabunt  duo  pariter,  nisi  convenerit  eis  ? 
Nunquid  rugiet  leo  in  saltu.nisi  habuerit  pr»dam? 
Nunquid  dabit  catulus  leouis  vocem  decubili  suo 
nisialiquid  apprehenderit?  »  tribus,  inquam,  istis 
versiculis,  si  recte  intelliguntur,  satis  excusatum 
arbitramur  Deum,quod  non  sinepraejudicio  dixerit 
toties  superius,«  non  convertam  eum,»  et  quodper- 
ditionis  aliquornm  hominum  causa  non  sitejussi- 
lentium.  Non  enim  propterea  quia  siluit  ipse,  ali- 
qui  perierunt,  sed  propterea  quia  converti  non  po- 
teraat,  continuit  ab  illis  vocem  suam,  «  non  igno- 
rans,  ut   ait  Sapientia,   quoniam   iniquaest  natio 


pore  vocem  dat  iste  catulus  leonis,  ubi  vel  quando  n  eorum,  et  naturalis  malitia  ipsorum,    et  quoniam 

non  poterat  mutaricogilatioillorum  in  perpetuum  : 
semen  enim  erat  maledictum  ab  initio  (Sap.  xu).  » 
Sed  forte  dicet  aliquis  :  Iste  idem  calulus  leonis 
suo  ore  dixit :  «  Vae  tibi,  Corozaim,  vs  tibi,Beth- 
saida,  quia  si  in  Tyro  et  Sidone  factsB  fuissent  vir- 
tutes  quae  factae  sunt  in  vobis,  olim  in  cilicio  et  ci- 
nere  poenitentiam  egissent  (Mutlh.  xi).»  Item,«quia 
si  in  Sodomis  factaefuissentvirtutes  quas  tactae  sunt 
in  te,  forte  mansissent  usque  ad  hanc  diem  (ibid.)n 
Cur  ergo  saltem  128  illic  leo  noa  rujriit,  quando 
quidem  erat  ibi,quod  apprehendere  potuit?Verum 
de  hoc  jam  alibi  diximus.  Et  idcirco  non  diu  im- 
morandum  est,breviler  tamen  repetimus  quiaDeus 
de  tali  illorum  poenitentia  non  curavitaut  curare 
debuit,  qure  non  ageretur  pro  aHerna  salute  futuri 
sasculi,  sed  pro  vilanda  adversitaie  pro  retinenda 
prosperitate  vitae  prarsentis.  Ut  ergo  verba  prophe- 
tica  prosequamur.sciendum  prius  est  quia  sicutad 
spiritum  propheticum  pertinuit  justificare  Deum, 
et  exrusare  de  his  qui  pereunt,  ita  mhilominusad 
eumdem  pertinuit  gratiam  Dei  commendare  in  his 
qui  salvi  Uunt.  Huc  animadverso,  videamus  quid 
sequitur  :«  ISunquid  cadet  avis  in  laqueum  tenae 
absque  aucupe  ?  »0  quam  vilium  similitudines  re- 
rum,  quam  pretiosum  praedicant  sauramentum  1 
Propheta  hicde  pastoralibus  assumptus,  qualiavi- 
dere  vel  agere  solitus  erat  in  pascuis,  talibuscon- 
tentusestadcommendandaperaliquas  simililudines 
divina  mysteria  sic  incipiendo  :  «  El  luxerunt  spe- 
ciosa  pastorum  (Amos.i),  »  et  deinde  dicendo,.<  Do- 


novit  inveniendum  esse  quod  apprehendat,  id  esl 
aliquem  qui  credendo  salvus  fiat.  Unde  iterumibi- 
dem  seriptum  esi:«  Cum  autem  pertransissentMy- 
eiam,  ascenderunt  Troadem,  et  visio  per  noctem 
Paulo  ostensa  est.  Vir  Macedo  quidam  erat  stans, 
et  deprecans  eum  dicens  :Transiens  in  Macedoniara 
adjuva  nos.  Ut  autem  visum  vidit,  stalim  quaesivi- 
mus  prolicisci  in  Macedoniam.ceriifactiquia  vocas- 
set  nos  Deus  Evangelizare  eis  (ilrid.).  »  Interea  no- 
tandum  est  quod  praecedenti  ver;>iculo  cum  dicit : 
«  Nunquid  rugiet  Leo,»  signanter  addit,"  insaltu,» 
ettunc  demum  subjungit.a  nisi  habuerit  prosdam.» 
Quod  itidem  subaudiendum  est,  in  boc  sequenti 
versiculo  cum  dicit:  «  Nunquid  dabit  catulus  leo- 
nis  vocem  suam  »  videlicet  in  sallu  ?Quid  enimper  ~ 
saltum  intelligi  oportet,nisi  multiplicitatemgeneris 
humani,  quae  super  numerum  crevit,  cujus  abun- 
dantia  totasilvestris  et  sterilis  esl  ?  Leo  quippesive 
catulus  leonis  non  saltum,  sed  in  saltu  aliquid 
apprehendere  quaerit,  id  est  Deus  sive  Christus 
Dei  Filius  non  illos,  quorum  ut  nascerentur 
causa  peccatum  fuit,  sed  tantum  filios  bene- 
dictionis  per  legem  sive  per  Evangelium  suuin 
requisivit,  et  requirit,  et  ubi  vel  quando  requi- 
rere  debeat,  vel  quinam  illi  sint,  ipse  novit.  Quos 
aulem  dicimus  filios  benediclionis  ?  Nimirum  illos, 
quos  creatis  primis  hominibus  benedicendo  jussit 
nasci,  sicut  scriptum  est :  «  Et  creavit  Deus  homi- 
nem  ad  imaginem  suam,  ad  imaginem  Dei  creavit 
illum,    masculum   et   fcminam   creavit  eos.  Bene- 


dixitque  illis  Deus,   et  ait  :  Crescite  et  multiplica-  D  minus  de  Sion  rugiel  (ibid.) ;»  et :«  Nunquid  rugiet 


mini  et  replete  terrara,  et  subjicite  eam  (Gen.  i).  » 
Solos  nimirum  electos  suos  tunc  jussit  nasci,  et 
nisi  peccatum  incidisset,  soli  nati  fuissent  vel  nas- 
cerentur  electi.  Quicunque  nascuntur  super  nu- 
merum  electorum,ut  nascantur,  propter  peccatum 
Dt.et  peccatum  causa  est  multiplicitatis  eorum,sive 
multitudinis,  quia  videlicet  propler  peccatum  mu- 
heri  Dominus  dixit :  «  Multiplic.ibo  aerumnas  tuas, 
et  conceptus  tuos  (Gen. m).»Ista  mulliplicitas  coram 
leone  isto,  sive  catulo  leonis  quidem  saltus  est,  in 
quo  devoluti  sunt,  et  dispersi  erraverunt  omnes 
electi  Dei,  ut  non  potuissent  inveniri  vel  discerni, 


leo  in  saltu,  et  nunquid  cadet  avis  in  laqueum?»  et 
caetera  bis  sirailia,qua3cuncta  fere  pasloraliasunt. 
Sufficiunt  ccelesti  magisterio  ressive  insirumentum 
non  solum  piscatorum,  verum  eliam  pastorum.ut 
per  eorum  similitudines  docti  sintet  doceaut  con- 
venienter  gloriam  rerum  ccelestium.  «  Nunquidca- 
del,  ait,  avis  in  laqueum  terrae  absque  aucupe?  » 
Videlicet  respondebitis!  Non.  Nisi  enim  aucepsarte 
sua  laqueum  diligenter  tendat,  et  omni  satagat  in- 
dustria.quatenus  avem  capiat,avis  fugitiva  semper 
et  vaga  prius  fauces  incurrit  accipitris,sivecolumba 
sive  turtur  illa  sit,  aut  certe  turdus  pinguis,prius, 


295 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


296 


inquam,aceipitricedet  in  praedam  quam  suasponle  A  tis  convertitur,  ut  resipiscat  et  effug"atiram  Dei,et 


ad  regis  inclyti  devolet  mensam  ;  quam  ergo  gra- 
tiam  providus  auceps  habeat  illi  cum  suo  illam  la- 
queoceperit?  Uuque  nullam,  sed  ejusdem  potius 
in  1  ustrise  res  omnis  attnbuenda  est.  S;c  profecto 
dum  animam  err<intem,et  per  vanitates  et  insamas 
fulsaj  volitantern,  verit.is  Dei  suo  la<|ueo  compre- 
henderil,  ilaut  consentiat  ventati,  bene  illaqueata 
verbosalutis,cui  contradicere  non  possil,  et  idcirco 
nec  etiara  velit  totum  gratis  Dei  attribuendura  est, 
qui  boni  verbi  sui  laqueum  tendit.ut  aviculavaga, 
scilicet  anima,  prius  deveniat  in  manum  Domini 
Dei,  quam  iauces  incurrat  diaboli.  Ergoperhanc 
simililndine.-n  versiculus  iste  Deigratiam,  sequens 
autem  Dei  potentim  efficaciam,  efficacem  Dei  com- 
mendat  potenliam.Ait  enim  :  «  Nunquid  aulerelur  r. 
)a'iueus  de  terra,  untequam  quid  ceperil?»  lloc 
enim  idem  esl,  ac  si  dicat:  Deus  intendens  opus 
bonum,  opus  perfectum.  Nunquid  verbum  meum 
redibit  ad  me  vacuum  V  Non  utique;  nam  etiam  in 
alio  propheta  dicit  ipse:  «  Et  quomodo  descendit 
imber  et  nix  de  coelo,  et  illuc  ultra  non  revertitur, 
sed  inebriat  ternim,  et  inlundit  eam,  et  germinare 
eam  facit,  etdat  semen  serenti,  et  panem  come- 
denli,  sic  eritverbum  meum,  quod  egredietur  de 
ore  meo.  Non  reverletur  ad  me  vacuum,  sedfaciet 
quaecunque  volui,  et  prosperabitur  in  his  ad  quce 
misi  illud  (ha.  lv).  »  Secundum  sensum  eumdem 
dictum  hoc  accipiamus,  ac  si  dicat  propheta:Sic 
laqueus  non  auferetur  de  terra  antequam  quid  ca- 
piat,  sicverbum  meum  in  vacuum  non  ibit,  sed  in 


propter  hoc  neque  in  hoc  s.eculo,  neque  iu  futuro, 
malum  deesl  illi.  faciente  judieio  Dei.  Sequitur  er- 
go  :  «  Si  erit  malum  in  civrtate  quod  Duminus  non 
fecit  ?  »  Etquidem  io  civitate  illa,  id  est  in  hoc 
mundo,  «  qui  in  maligna  positus  est(Jnan.  v),  » 
malum  esse  nun  potest  negari,  sed  quod  Dominus 
malurn  ipsum  laciat,  negare  contendunt  cives  ejus- 
dem  civilatis,  Deo  rebelles  et  increduli.  Exempli 
gratia  :  malum  venit  in  civilatem  Samariae  propter 
vitulos  aureos  quos  fecit  Jeroboam.  cujusa  pec- 
catis  nullus  regum  Israel  recessit,  illud  videhcet 
malum  quod  Israel  ab  Assyriis  captivus  ductusest. 
Malum  itidem  venit  in  civitate  Jerusalem,  ut  pri- 
mum  a  Babyloniis,et  deinde  exscinderetur  a  Roma- 
nis.  Nonne  hujusmodi  malum  Dominus  fecit  ?  Ete- 
nim  malum  quidem,  quod  est  iniquitas,  Dominus 
non  fecit,  sed  malum.quol  est  alfectio  propterini- 
quitatem,  Dominus  induxit.  Unde  hoc  comprobari 
poterit?  Ait,  «  quia  non  faciet  Dominus  Deus  ver- 
bum.nisi  revelarit  Dominus  secretumsuum  adser- 
vos suos  prophetas.»  Nimirumad  comprobandum, 
quod  Dominus  fecerit  ejusmodi  malum.magnum  et 
evidens  est  argumentum,  quod  priusquam  faciat 
illud,  priusquam  venial  ipsum  malum,  dum  adhuc 
in  dispnsitioneDorr.ini  latet  secretum,  revelal  illud 
servis  suis  prophetis.ut  illi  pronuntient  fulurum.ut 
audientes  aliqui  metuant.  sibique  caveant,  et  fu- 
giani.jnxta  illud  :  «Dedisti  metuentibus  te  signifi- 
cationem,  ut  fugianta  facie  arcus  (Psal.  nxj.  Sic 
non  fecit  Dominus  Deus    diluvium  (Gen.   vi),  nisi 


■r        ' r>  • 

eo  prosperabitur.ut omnem  electorum  numerumad  "  prius  revelaret   secretum    suum    ad  Noe   servum 


me  reducat.  Sed  nunquid  in  collectione  electorum, 
qua?  per  laquei  captidnem  recte  intelligitur,  sicut 
et  per  laxationern  relium  piscantium  solaoperata 
esl,  vel  opTatur  sapientiae  ratio,  et  non  etiam  for- 
tissimus  judicii  terrur  audilus  in  omni  mundo.  Se- 
quitur  ergo  :  «  Si  clanget  tuba  in  civilale,  et  po- 
pulusnon  expaveseet?»  Tubanamquebelli  signum, 
revelationem  ir*  Dei  signifuat  venturs  superom- 
nem  iirpium.qua?  tunc  temporis  quidem  nuntiaba- 
tur  vocibus  legis  et  prophelarum,  tandem  autem 
revelalur  per  Christi  Evangelium.  «  Justitia  enim 
Dei,  inquit  Apostolus,  in  co  revelatur  [Rom.  i).  » 
Item  :  «  Revelatur  enim  ira  Dei  de  coelo  super  om- 
nem  in  pietatem  etinjusiitiamhominum  eorumqui 


suum.  Sic  non  pluit  ignem  et  sulphurem  superSo- 
domam  et  Gomorrham  (Gen.  xvm)  nisi  prius  reve- 
laretsecretum  suum  ad  Abraham  amicum  suum.Sic 
nonpercussit  ,Egyptum,nequesubmersit  Pharaonem 
in  mari  Rwbro,  totumque  ejus  exercitum  (F.xod. 
xxxiv),nisi  prius  revelaretsecretum  suum  ad  Moysen 
servumsuum.Sicetdecaelerisomnibussentiendum, 
quaecunqueactavel  agendasunt  usqueadnovis  simam 
tubarn,  qua  personante.ultimum  celebrabiturjudi- 
cium.quia  nihil  actum  velagjndumestita  ut  non  sit 
ante  revelatum.  Itaque  non  eril  malum  incivitate 
quod  Dominus  non  fecit,  quod  exinde  comprobari 
polest,quiancn  facietquidquam  DominusDeus.nisi 
prins  ad  servos  suosprophetassecrelum  suum  reve- 


verilatem  in  injuslitia  delinent  (ibid.).u  Er;roquod  D  laverit.  Ilaecisto  dicente  qui  pastor  fuit.subaudien- 


ait  :«  Si  clan^et  tuba  in  civitate,  et  populus,  non 
expavescet,  ■  idem  csse  videlur.ac  si  dicat :  Quam- 
vis  verbum  vel  sapientiam  Dei  comprehendentem 
simplices in  simplicitate eorum.et  sapientes  in a=tu- 
tia  eorum.persimililudinem  laquei  significaverunt, 
nequaquam  tamenexistimesquod  sempersuppresse 
resonare,  vel  in  angulissusurrare,  et  de  humo  au- 
diri  debeat  verbum  Dei.Sicenim  terribiliter  in  toto 
audietur  orbe.sicut  tuba  clangens  in  civitate  quam 
cum  populus  audierit,  sine  dubio  expavescrt.Porro 
civitas  diaboli  contraria  civitati  Dei.neque  persub- 
tilitafem  laquei,neque  per  terrorem  tuba?  clangen- 


dum  est,  ac  si  dicat,  quia  malum  in  Israel  faciet 
Dominus,  el  antequam  hoc  faciat,  ad  me  servum 
ct  prophetam  suum  secretum  suum  revelavit.  Item 
et  illud  memoriter  tenendum  est,  quia  rebellis 
et  contemptor  Israel  cum  regibns  suis,  silenlium 
indieebat  prophetis,  sicut  superius  in  persona  sua 
129  D.iminus  dixit :  ■  Et  propinabatis  Nnzarsis 
vinum,  et  prophetis  rnandabatis,  dicentrs,  Ne  pro- 
phetetis.  »  Et  cui  cx  omnibus  propheiis  proter- 
vius  mand.nret,  quam  isti  qui  pastor  fuit.  Itaquei 
pecorum  quidem  pastur.sed  regnum  imperator  forti 
auctontate  sese   accingit,  et   dicit  :  «    Leo  rugitt, 


297 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


298 


quis  non  timebit  ?  »Quam  similitudinemut  quid  ar- 
ripuerit,  sequenti  protinus  pereunctatione  aperit, 
curudicit:  «  Dominus  Deus  locutus  est,  quis  non 
prophetabit?  »  Est  enim  hic  sensus  :  Vos  reges  et 
principes,  et  superbi  divites,  assueti  estis  mandare 
prophetis,  et  dicere  :«  Ne  prophetetis.»  Quisesthic? 
Ego  autem  dico  vobis,  quialoquente  Domino  etdi- 
cente,  Vade  et  propheta,  ego  ita  quasiad  rugitum 
leonis  timeo,  et  tacere  non  audeo,  et  prophetandi 
necessitatem  habeo,  quamvis  vos  reges,  et  ego 
sum  pastor.  Etquid  vultis?  Si  justum  est  in  con- 
spectu  Dei  vos  potius  audire  quam  Deum,  judicate. 
Sed  nunquid  spectandum  erat  illiad  arbitriumsive 
judicium  illorum,  quibus  consuetudo  erat  mandare 
et  dicere  prophelis  :  «  Ne  prophetetis  ?  »  Nonne  se- 
cundum  velle  illorum,non  Deo  potius  quam  homi- 
nibus,sed  hominibus  potius  quam  Deo  putaretesse 
obediendum  ?  {Act.  v.)  Nempe  Deum  prceferre  ho- 
mini  regi,  rebellionem  esse  censerent.  Hinc  enim 
longe  inferius  scriptum  est,et  misit  Amasias  sacer- 
dotes  bVlhel  ad  Jeroboam  regem  Israel  dicens  :«  Re- 
bellavit  contra  te  Amos  in  medio  domus  Israel, 
non  poterit  terra  sustinere  universos  sermonesejus 
(Amos  vn).  »  Recte  igitur  non  exspectata  respon- 
sione,  cum  dixisset:  «  Leo  rugiet,  quis  non  time- 
bit  ?  »  Dominus  Deus  locutus  est,quis  non  prophe- 
tabit,  confeslim  ipsum  Domini  rugitum,  ipsam  Do- 
mini  Dei  locutionem  constanter  adjecit  :  «  Auditum 
facitc  in  aedibus  Azoti,  et  in  aedibus  terroe  /Egypti, 
et  dicite  :  Congregamini  super  omnem  monlem  Sa- 
mari.e,  et  videte  insanias  midlas  in  medio  ejus, 
et  calumniam  paiientes  in  penetralibus  ejus,  et 
nescierunt  facere  rectum.dicil  Dominus,  thesauri- 
zantes  iniquitaterr,  ,et  rapinas  in  oedibus  suis.Prop- 
terea  beec  dicit  Domiuus  Deus:  Tribulabitur  et  cir- 
cuietur  lerr:i,  et  detrahetur  ex  te  fortitudo  tua,  et 
diripientur  aedes  tuoe.  i>  Hic  est  rugitus  leonis,  haec 
est  locutio  Domini  lerrenlis  prophetam,  ne  tacere 
audeat,  prophetare  ne  differal,  jubetur  ut  annun- 
tiet  Azoto  et  terroe  /Egypti  quae  sequuntur  :  Dicite, 
inquil,  ut  congregentur-  quae  in  vieinio  sunt,et  vi- 
deant  scelera  Israel,  ne  iniquum  putent  esse  judi- 
cium.  Ac  si  dicat  :  Prius  videte  quae  (aeii]nt,eltunc 
meam  sententiam  comprobate.  Propter  hujusmodi 
sollicitudinemMoysessese  habere  ostendebat.quan- 
do  irato  Domino  propler  vitulum  quem  fecitAaron, 
et  dicente  :  «  Dimitte  me,  ut  irascatur  furor  meus 
conlra  eos,  et  deleam  eos,  faciamque  te  in  gentem 
magnam  (Exod.  xxxn),  »  stans  in  cjnfractione,  id 
est  in  nimia  cordishumililate  in  conspeetu  ejusora- 
bat,  dicens  :  «  Ne  qurcso  dicant  yEgyptii  :  Cailide 
eduxit  eos  ut  interficeret  in  montibus  ct  deleret  e 
terra,  quiescat  ira  tua,  et  esto  placabilis  super  ne- 
quitia  populi  tui  (ibid.).  »  Igitur  quoniam  tunc,  ut 
videbatur  amico  meo  Mojsi,  non  expediebat  honori 
meo  delere  illos,ne  talequid  dicerent  .Egyptii,  quia 
nondum  innotuerant  illis  causae  propter  quas  juste 
deberem  contra  populum  meurn  irasci,  nunc  insa- 
niae,  quas  faeiunt,innotescant  et  .Egyptiis  et  Azoto, 

Patrol.  CLXVIIL 


A  id  est,Philistiim,qui  Israelis  inimici  sunt  perpelui, 
et  videant  magnitudinem  insaniae,  imo  multas  in- 
sanias  in  medio  Samariae.ut  pro  Deo  adorent  vitu- 
los,et  immolent  filios  suos,  et  praeterea  calumniam 
faeiant  in  penelralibus  suis,  ita  calumniosi,  ita  in- 
jusli,  ut  rectum  facere  nesciant,  id  est,  nullo  modo 
approbent  rectitudinem  sive  justitiam.Der.ique  hoc 
nescire  contemnere  est.  Secundum  hunc  modum 
Pharao  non  inlelligens  :  «  Nescio,  inquit,  Deum, 
et  Israel  non  dimittam  (Exod.  v).  »  Judaei  quoque 
videnles  Dominum  etopera  ejus,qualia  nemo  alius 
fecit  :  «  Nos  scimus,  aiunl,  quia  Moysi  locutus  est 
Dominus,hunc  autem  nescimus  unde  sit  Uoan.w).» 
Porro  nescireistorumpraesenti  loco  maximecupidi- 
tas,  quae  excascat  oculos  etiam  sapientium,  fecisse 

t>  innuitur,  cum  protinus  subditur  :  «  Thesaurizantes 
iniquitatem,  et  rapinas  in  aedibus  suis.  »  Quantae 
hoc  damnationis  sit,  videlicet  thesauros  congerere 
deiniquitate  et  de  rapinis,pra;serlimin  illopopulo, 
qui  pauper  in  ;Egypto  fuit  (Exod.  xxm),  quem  mi- 
sericordia  liberatoris  Dei  de  illo  camino  paupertatis 
eduxit,  non  satis  digne  potest  edici.  Superbiahoec 
maxime  detestabilis  est  in  servis  illis  de  paupertale 
etservitioredemptis.Idcircopulchre«  congregamini, 
inquit,  super  omnem  montem  Samariae.et videte,» 
monlium  nomine  magnitudincm  volensintelligisu- 
perbiae.  Nam  provincia  quideru  Samariie  in  mon- 
tuosis  sila  est.sed  ad  cognoscendam  die  judicii  Dei 
justitiam,  plus  valet  considerare  altitudinem  Sama- 
ritiinas  superbia?,quam  terrenos  sive  locales  montes 
Samariae.ci  Propterea  lribulabitur,;iit,  et  circuietur 
terra,  et  dctrahelur  ex  te  fortitudo  Juda^,  et  diri- 
pienlur  a;des  tuae.»  Parum  esset  dixisse,  «  tribu- 
labitur  et  circuietur  terra,»  nisi  addidissei,«  et  de- 
trahetur  ex  te  forlitudo  tua.»  Denique  et  ante  tem- 
porailla  tribulata  fuerat  terrn,tunc  videlicet.quan- 
do,  sicutin  libro  Judicum  legimus,  «  tradidit  Do- 
ininus  Israel  in  manu  Chusan  Rasathaim  regis 
Mesopolamis,  servieruntque  ei  octo  annis  (Jwlic. 
m),  »  et  tunc  quando  confortavit  adversus  eos 
Eglon  regem  Moab,  servieruntque  ei  octodeciman- 
nis,  ettuuc  quando  tradidit  illos  in  manus  Jabin 
regis  Chanaan,  et  per  viginti  annos  vehementer  op- 
pressit  eos,  et  tunc  quando  Iradidit  eos  in  manus 
Madian  seplem  annis,et  oppressi  sunt  valde  ab  eis, 
et  tunc  quando  tradidit  eos  in  manus  Philistiim  et 

"  filiorum  Ammon,  affliclique  sunt  et  vehementer 
oppressi  per  annos  octodecim.  Tot  siquidem  vici- 
bus,  id  est  quinquies,  tribulata  fuerat  terra,  sed 
nondum  ex  te,  o  Israel,  detracta  fuerat  fortiludo 
lua.nondum  enim  captivus  migraverasdeterratua. 
Nunc  «  detrahelur  ex  te  fortitudotua,et  diripientur 
aedes  tuoe,  »  quia  captivus  migrabis  omni  tua  su- 
pellectili  captivantibus  Assyriis  inpraedam  cedente. 
Nam  ac  si  quaerat  aliquis  :  Ergone  nullaa  supere- 
runt  reliquiee.continuosubjungit  :«  HaecdicitDomi- 
nus:Quomodo  sierual  pastor  deoreleonisduocrura, 
aut  extremum  auricula?,sic  eruentur  liliilsrael,qui 
habilant  in  Samaria  in  plaga  lectuli  et  in  grabato 

10 


£99 


RUPERTI  ABBATIS  TITTIENSIS. 


300 


Damasei.  Reliquiae  istae,  videlicet  doo  crura  et 
extremurn  auriculae  cujuscunque  pecoris  parvae 
sunl,  s?d  hoc  prosunt  erutaj  de  ore  leonis,  quod 
ex  eis  potest  agnosciquale  fuerit  pecusquodieode- 
voravit,  uirum  ovis  an  vitulus,  utrum  asellus  an 
pullus  equinus.  Quamvis  quatuor  sint  cruratrans- 
euntium  sub  virga  pastoris,  duo  tamen  erura  pro 
jndiciosufficiunt,  aUerum  de  anterioribus,  alterum 
de  posterioribus.  <>  Sic,  inquil,ernentur  filii  Israel,» 
id  esi,  magnae  devorationi,  muliisque  mortibussu- 
pererunt  aliqui,quorum  calamitas  memorarifaciet 
quid  olim  fuerint.qualem  gratiam  pro  pecca:  -  -  - 
amiserint.Recordamur  nunc  illins  in  psalm^ 
culi  :  «  Deus  ostendit  mibi  superinimicos  meos,ne 
occidas  eos,ne  quando  obliviscantur  populioiei.di- 
sperge  illos  in  vi-tute  tu:.  Nequeenim 

dictumilludarbiiramurtantumrrjododeilladispersio- 
ne  Judaeorum  quae  facta  est  imperio  Vespasiani  et 
Titi,vernra  etiam  de  illa  captivitate  decem  tribunm, 
quae  tuncinstabatetfacta   -  • 

Spiritasprophetiee  captivitatem  ntramque  praevidit, 
qua»  idcirco  facia.  nt  non  tantnm  uno  in  loco,  sed 
:n  130  omni  terra  fidem  gentium  confirmare:.  et 
idcirco  pars  ecrum  tanqnam  «  dno  crura  aut  extre- 
mum  auriculae  de  ore  leonis,  » id  est,  de  caedeva- 
stantium  eruta  :re  permissisunt.ut  etiam 

eorum  testimonio.sive  monimento  Dei  justiiiapro- 
:.  :  Bcriptnrarnm  veritas  ubique  sit,  illis 
circumferentibus.ex  qnibus  Christus  Dei  Fiiinste- 
stimoninm  habens,  ex  lege  et  prophetis  cognosci- 
tur.Miserae  ergo  reliquiae,quae  sic  erutaesunt,  quae- 
que  aliis  et  non  sibi  ntiles  sunt.  Causam  lanta?  de- 
vorationis  continuo  subjnngit  dicendo  :«  Quihabi- 
tantin  Samaria.  in  phga  lectuli,  et  in  grabatoDa- 
Causa  magna  est,  et  magni  reatus  crimi- 
nis,  quam  significat  verbis  hnjnscemodi.lllo  nam- 
que  tsmpore,  qno  prophetante  isto  decemtribnum 
iaebat.fcederati  erantfiiius  Romeliae 
rex  Israel,  et  Rasin  rex  Syriae,  et  pariter  ascende- 
runt  ad  praeliandum  in  Jerusalem.  Cumqueobside- 
rent  Achaz,  non  valueront  snperare  eum  IV  Rcg. 
xvi).Arguuntur  ergo  filii  israel  sive  habitatores  5a- 
mariae.  qucd  reqoiescerent  in  plaga  lectuli,  et  in 
-_  =  :.  quod  fiderent  in  homine, 
derelicto  auxilio  Dei,  cum  scrjpium  sit :  «  Maledi- 
ctus  qui  confidit  in  homine,  et  ponit  earnem  bra- 
chium  snum,ut  a  Domino  reeedat  cor  ejus  [Jerem. 
xvii  :  Et  quis  vim  sensuum  Terbis  valeat  digne 
consequi,  dum  n  plaga  lectuii,etin  gra- 

bato  Damasci  ?»  Damascum  vult  esse  in  grabatum, 
imo  in  grabato  j*centem  aegrotum,  ut  vere  erat, 
cum  esset  rex  ejns  homomortalis  et  obnoxiuspec- 
cato  atque  corrnptioni,  quod  mirabiliter  significa- 
tur  per  plagam  leciuli.  Hominis  namqne  sine  Deo 
quae  videtur  esse  firmitas  tanta  est  infirmitas,  ut 
plaga  lectuli,  id  est.  sicui  plaga  vehementissima 
propter  qnam  plaeatus  in  lectnlo  necessario  de- 
cumbit,  et  neqne  sibi  sobvenire  potest  neqne  alii. 
Nam  si  nuUum  in  corpore  vnlnus  recepisset  Da- 


\  :  ascus,  id  est,  Damasci  rexRasin.  tamen  nihilo- 
minns  ad  increpandamstnltitiam  Israel.qui  posue- 
rat  carnera  brachium  snum,  ut  a  Domino  recede- 
:  .  c.ir  ejus.p_.lcbreet  veraciter  auxilium  illud  dici 
poterat  grab_itus,  qui  est  leclulus  aegroti.  Poterat, 
inquair.,  dici  plaga  lectuli,  -ive  lectulus  plagati.  At 
vero  Rasin  etiamcorporaliier  plagatus  fuit.Mitten- 
te  naacque  Acbaz  nuntios  ad  regem  Assyriorura.et 
dicente :  i  Ascende  et  salvcm  me  fac  de  manu  re- 
gis  Syriae,  et  de  manu  repis  Israel  qui  consurrexe- 
runt  aiversum  rne,  ascendit  rex  Assyriorum  in  Da- 
mascum,  et  vastavit  eam,  et  Iranstnlit  habitatores 
ejus  Cyrenen.Rasin  autem  interfecit  {/P  Beg.  in).» 
Itaqne  per  plagam  lectnli  plagatnm.imo  et  inlerfe- 
ctum  inlelligimus  Rasin.  Per  grabatom  antem  Da- 

_  masci  vastationem  atque  translationem  habitato- 
rum  ejusdem  Damasci,  quae  nimirnm  magna  fuit 
aegritudo,  velut  in  grabato  decnmbentis.  Siultiiiae 
igitur  Israel  redarguitur,  qui  in  tali  et  tantainfir- 
mitate  fidnciam  habnit,  qua,  nt  dignum  erat.fru- 
stratus.ipse  quoque  postmodumcaptivus  discessit, 
tanquam  in  devorationem  ieonis,  ita  utquidquid 
extunc  de  illo  superfuit,  totum  pro  dnobnscruri- 
bns  etproextremo  aureuis  repnletur,  ad  compa- 
rationem  priseae  integritatis.  Seqnitur.-  •  Andite  et 
contestamini  in  domo  Jacob,  dicit  Dominus  Deus 
exercitnum.quia  in  die  cum  visitare  ccepero praeva- 
ricationes  Israel,  supereum  visilabo  et  snperalta- 
ria  Bethel,  et  ampntabnntur  cornua  altaris,  et  ca- 
dent  in  terram.el  percntiam  domum  hiemalemcam 
domo  aestiva,  et  peribnnt  domns  ebnrneae,et  dissi- 

"  pabunturaedes  multae,  dicit  Dominus.»  Mira  et  jus- 
taverba  Domini  et  Spiritus  sancti  auctoritas,  qno- 
modo  de  ore  pastoris  non  minns  quam  de  ore  im- 
peratoris  pertonat.  Sopra  dixerat :  -  anditnm  fa- 
ciie  in  aeiibus  Azoti,  et  in  aedibns  le:  -    ,  ii,» 

nunc  «  audite,  inquit,  et  contestamini  ia  domo  Ja- 
cob,  dicit  Dominus  Deus  exercitunm  ;  »  et  deinde 
tertio  diclnrns  est  :  «  Andite  hoc  verbum.  vaccae 
pingnes,  quae  estis  in  monte  Samaris.  •>  Si  de  pa- 
st  re  jam  in  regem  fnisset  assumptns,  nt  David, 
quid  veliemns  addi  ad  tantam  majestatem  elocutio- 
nu  :  quam   pulchre,  quam    congrue   nunc 

interponit.dicit  Dominus  Deos  exercitnum,dumvi- 
sitationem  prsnuntiat  snperaltaria  Betbel,videlicet 
nbi  colebai  Israel  simfdtndinem   vitnli  comedentis 

D  fenum.  Nonne  opportuna  commemoraiione  suum 
declamat  patronum  Dominum  Deom  exercitunm, 
contra  illum  tunc  temporis  palronnm  Israelis,  non 
Dominnm  antDeum  exercitaam,  sed  vitnlum  cor- 
nutum.  non  soium  brntnm,vernm  etiam  sensnca- 
rentem,  nec  solnm  sen-u  carentem,  vernm  etiam 
inanimatnm  ?  «  Audite  »  ergo,inquit,«  el  contesta- 
mini  in  domo  Jacob,  «  ne  qnis  de  ignorantia  se 
exeuset,  et  hoc,  non  quiadico  ego  pastor  armenta- 
rins,  vel  pastor  vitulorum,  sed  quia  hoc  «  dicit  Do- 
minus  Deus  exercitnnm,  »  cootra  veatrnm  denm, 
non  saltem  vitulnmsncco  vel  sangnine  plennm,eed 
inane  vituli  simulacrum.  Et  qnid  dicit  :  «  Qnia  in 


301 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


die,  cum  visitare  ccepero  praevaricationes  Israel?»in 
die,  inquam,  id  est,  iu  manifesto,  ita  ut  causae  visi- 
tutiouis,  scilicet  pnevaricationes  Israel,  luce  vel  die 
clariores  siut,  etiam  in  aedibus  Azoti,  et  in  aedibus 
terrae  /Egypti,  ut  non  sit  opusdicere  quare  sic  1'ecit 
Dominus  terrae  huic  el  populo  huic,  tunc  «  visita- 
bo  »  etiam  «  super  allaria  Bethel,  »  ut  videlicet  me- 
moria  vitulorum  pereut,  quorum  unus  est  in  Be- 
thel,  quae  debuit  esse  domus  Dei,  secundum  hoc 
ipsum  nomen,  quod  dicitur  Bethel.  Et  vide  quam 
magnifice  talem  Deum.quara  eleganter  vitulum  cor- 
nutum  percutit,  diceudo  :  «  Et  amputabuntur  cor- 
nua  altaris,  »  videlicet  propter  cornutam,  quam  co- 
lebat  lsrael,  formam  viluli,fenum  comedentis.Am- 
putata  ergo  cornua  altaris,  id  est,  desolati  cultores 
simulacri  cornuti,  «  cadent,  inquit,  in  terram,  » 
subauditur,non  suam,quia  captivi  ducentur  in  ter- 
ram  alienam.Quod  deinde  subjungit,  h  et  percutiam 
demum  hiemalem  cum  domo  aestiva,  »  simpliciter 
juxta  litteram  accipere  possumus.tantarum  videlicet 
eos  fuisse  opum,  ut  duplices  haberent  domos,  hie- 
males  et  aestivales,  quarum  alioe  versae  essent  ad 
aquilonem,  aliae  ad  austrum,  ut  pro  varietate  tem- 
porum  frigoris  el  caloris,  ccelique  temperiem  pro- 
viderent.  Itidem  quod  ait  «  et  peribunt  domus 
eburneae,  juxta  historium  slare  potest.  Legimus 
enim  Achab  regem  Israel  tantis  fluxisse  deliciis,  ut 
domum  eburneam  sibi  fecerit  (  ///  /?eo/.xxii).  Me- 
rito  contra  tales  coelestis  irae  severitas,  quibus  cum 
idcirco  dedisset  Domim  s  regiones  gentium  et  labo- 
res  populorum  in  possessionem,  ut  custodirenl  ju- 
stificationes  ejus,  et  legem  ejus  requirerent,  econ- 
trario  contra  justificationes  ejus,  et  legem  ejus  mo- 
dis  omnibus  incedentes,  vitulis  quoque  aureis  ne- 
fariocultu  applaudebaut,  juxta  illud  :«  Incrassatus 
est  dilectus,  et  recalcitravit,  incrassulus,  impingua- 
tus,  dilatatus,  dereliquit  Deum  factorem  suum 
(Deul.  xxxn).  »  Propter  ejusmodi  crassiludinem, 
sive  incrussationem,  impinguationem,  dilatatio- 
nem,  utque  recalcitrationem  tam  pulchre,  quam 
veraciter,  tam  juste  quam  foititer,  invectione 
mirabili  consurgens  sermo  divinus  clamat  etd.cit: 
Cap.  IV.  —  «  Audite  hoc  verbum,  vaccaj  pingues, 
quae  estis  iu  monle  Samariae,  quae  calumniam  faci- 
tis  egenis,  et  confringitis  pauperes,quse  dicitis  do- 
minis  vestris,  Afferte  et  bibemus.  »  Hoc  ipsum  et 
quod  dicil,Audite,jam  tertio  fragore  infelicium  aun- 
bus  illidit.  Primo  namque  dixerat.u  Auditum  facite 
in  aedibus  Azoti.  »  Deinde  quasi  propius  aecedens, 
audite,inquil,et  contestamini  in  domo  131  Jacob, 
nunc  velut  ad  summum  perveniens,  id  est  ad  ipsos 
sacerdotes,  «  Audite,inquit,hoc  verbum,vaccae  pin- 
gues.  »  Nempe  acrius  atque  animosius  dignum  erat 
percuti  tales  daemonum  sacerdotes,rerum  et  anima- 
rum  hominum  voratores,qui  assumpti  de  extremis 
popuh,veritatem  in  mendacio  detinebant,  tanquam 
in  hoc  ipsum  pretio  conducti.Fecit  enim  Jeroboam 
sacerdotes  de  extremis  populi,  callide  nimirum 
agens,  et  sciens  quam  libentercum  suo  favore  re- 


302 

A  pentinas  homines  extremi  divitias  exciperent.Ecce 
vaccae  pingues  recte  dicunturejusniodi  sacerdotes. 
Poterant  autem  dici  vituli  pingues,  satis  congruum 
hoc  illis  esset  ut  vituli  dicerentur  vitulorum  culto- 
res.et  in  vitulorum  simulacris  confidentes,alqueex 
eorum  commercio  pingues.  Quare  ergo  cum  essent 
sexu  virili,  vaccas  feminas  quam  vitulos  masculos 
eos  dicere  maluit  ?Videlicet  ob  augmentum  confu- 
sionis,quia  vitulis  eranl  subacti  miro  genere  forni- 
calionis,  vaccae  debuerunt  dici.quia  sicut  visibiliter 
adorando  substernebant  se  talibus  vitulis,  ita  et  in- 
visibiliter  aoimae  illorum  erant  prostitutae  tauris,id 
est  spiritibus  malignis.  Itaque  non  parvi  ponderis 
habet,  quod  dicit :  a  Audite  hoc  verbum.vaccae  pin- 
gues.»  Simul  namque  tria  haec  vehementer  asiruit, 

g  et  similitudinem,  de  qua  Psalmista  :  «  Similes,  in- 
quit,  illis  fiant,  qui  faciunt  ea  et  omnes  qui  confi- 
dunl  in  eis  (Psal.  cxxxiv),  »  et  fornicationem,  qua, 
deserto  Creatore,  forcicabantur  cum  vitulorum  si- 
mulacris,  et  turpem  ventris  impensionem,  quam  in 
otio  fovebant.affluentibus  de  cuncto  populo  divitiis, 
veraciter  incrassati,  impinguati,  dilalati,  etexinde 
recalcitrantes,  utpote  pingues  vaccae,  non  tuntum 
pingues,  verum  etiam  cornupetae.  Nam  et  superbia 
f.inguium  designatur  in  eo  quodait,  «  quae  estisin 
monte  Samariae,  et  cornupetarum  feritas  vacca- 
rum  in  eoquod  protinussubjungit:  «Quicalumniam 
facitis  egenis,  et  contringitis  pauperes.  >  Deinde 
quod  ait,  «  quae  dicitis  dominis  vestris  :  Afferte  et 
bibemus,  »  quis  satis  digne  admiretur?Quis  alius, 

r  nisi  Spiritus  sanctus  taliter  per  os  pastoris  loquere- 
tur  ?  Vaccae  pingues  et  nimium  delicatae  longius  a 
praesepibus,  saltem  ad  adaquandum.non  patiuntur 
educi,  sed  ad  ipsa  praesepia  jubent  sibi  limpidas  de 
puro  fonte  aquas  deportari.  Et  quibus  hocjubent? 
domiuis  suis,  Quibus  verbis  vel  qua  similitudine 
magnificenlius  indignitas  rei  potuit  explicari?  Sa- 
cerdoles  illi  de  extremis  populi,  ut  jam  dictum  est, 
assumpti,  et  per  illam  assumptionem  supremi  ac 
divites  effecti,  atque  velut  vaccas  piugues  otioso 
ventre  dilatali,accumbebant,plenis  epularum  men- 
sis,  satisque  agebant  pro  imperio  dicentes  doiuinis 
suis,  regibus  suis  :  Afferte  ut  bibamus.et  de  costero 
securos  vos  faciemus.  Etenim  dummodo  sumptus 
nobis  et  poculanon  desint  statuta  jugiter  regalib:.s 
edictis,  nostri  studii.  nostrae  erit  providentiae,  prae- 
occupatostenercanimoshujuspopuli,nevelit  ascen- 
dere  ut  faciat  sacrificia  in  domo  Domini  in  Jerusa- 
lem,  quod  si  fieret,  interficerent  regem  suum,  et 
reverteretur  regnum  ad  domum  David.  De  hoc  pe- 
riculo  securos  vos  fuciemus,  tantummodo  videte  ne 
desit  quod  bibamus.  Pocula  diserlos  facient  nos, 
ut,  subornatis  vitulis  aureolis,  pulchre  et  eleganter 
dicamus  in  auribus  populi :  «  Ecce  dii  tui,  o  Israel, 
qui  eduxerunt  te  de  terra  ^Egypti,  »  et  non  erit 
qui  nobis  assertoribus  aliud  scire  possit.  «  Audite  » 
igitur,  inquit.1  «  Juravit  Dominus  Deus  in  sancto 
suo,  quia  ecce  dies  venient  super  vos,  et  levabunt 
vos  in  conlis,  el  reliquius  veslras  in  ollis  lerventi- 


303 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS. 


304 


bus,  et  pcr  aperturas  exibitisaltera  contra  alteram,  A.  sic  et  sic,  et  eadem  illorum  facta  ipse  oderil  qui 


et  projiciemini  in  Armon,  dicit  Dominus.  »  Quis  est 
iste  sanctus,  in  quo  juravit  Dominr.s  Deus  ?  Utique 
non  debct  esse  minor  aut  inferior.quam  ipse  Domi- 
nus  Deus.  «  Homines  enim,  inquit  Apostolus,  per 
majorem  sui  jurant,  et  omnis  controversire  eorum 
finis  ad  conlirmationem  estjuramentum  (Hebr.w):» 
Abrabae  promittens  Deus  quoniam  neminem  habuit 
perquem  juraret  majorem,  juravit  per  semetipsum. 
Ergo  hic  sanctus  suus,  in  quo  jurat  Deus,  suus  est 
Filius,  quem  utique  Sanclum  Dei  etiam  malignus 
quoque  spiritus  cum  suo  tormento,  evangelista  te- 
stanle,  confitetur:  «  Eral,inf|uit,  in  synagoga  homo 
habens  daemonium  immundum,  et  cxclarnavit  voce 
magna  dicens:  Sine,  quid  nobis  et   tibi,  Jesu  Na- 


haeodicit:  «  Non  est  volentis,  sed  relinquentis 
non  invitantis,  sed  expellentis  :  non  adhortantis,sed 
indignantis  {Judic.  m).  »  Idcirco  recte  subjunxitet 
subjungererlebuil:  «Sicenim  voluistis,  filii  Israel.» 
Ac  si  dicat:  Propterea  dico,  venite  ad  Bethel  ubi 
est  Deus  vestcr.vitulus  vester  quia  «  sic  voluistis,  » 
et  hactenus  venistis,  propterea  dico,  impie  agite, 
quia  impie  agitis,  et  impie  agere  vultis,  dico,  «  Ve- 
nite  ad  Galgala,  »  ubi  etiam  longe  ante  vitulos  Je- 
roboam  erant  idola  (///  Heg.  xn),  quia  venitis  et 
venire  vultis,  dico  multiplicatc  praevaricationom, 
quia  multiplicatis  et  multiplicare  vultis,  dico,«  Af- 
ferte  mane  victimas  vestras  tribus  diebus  dccimas 
vestras,  »  quia  offertis  et  offerre  vultis  eis   quibus 


zarene?  Venisti  perdere  nos  ?  Scio  te  quis  sis  San-  g  non  debetis.  Trium  namque  dieiuni  solemnitates 


ctus  Dei  (Luc.  iv).  »  Igitur  in  sancto  suo,  nun  in 
minore  aut  in  majore,  sed  in  coaequali  suo  juravit 
Dominus  Deus?  Quo  autem  pertinuit,  ut  tali  pro 
causa  juraret  Dominus  in  illo  sancto  suo?  Videli- 
cet  quia  certamen  erat  Domino  Deo  contra  Israel 
pro  illo  sancto  suo  a  domo  David,  ad  quem  sancti 
illius  facta  fuerat  repromissio,et  illius  promissionis 
verilatem  detinere  valebant  illae  pingues  vaccae  in 
illo  quod  colebant  mendacio,  nec  crat  pars  illis  in 
eadem  promissione  Dei  dicentium  :  «  Non  est  nobis 
pars  in  David,  neque  ha>reditas  in  filio  Isai  (///  Reg. 
xn).  »  Quid  juravil  Dominus  Deus  in  illo  Sancto 
suo?  «  Quia  ecce  dies,  inquit,  venient  supervos,et 
levabunt  vos  in  contis,  et  reliquias  vestras  in  ollis 
ferventibus,  et  per  aperturas  exibitis  altera  contra  ~ 
alteram,  et  projiciemini  in  Armon.  »  Sensus  est : 
Adventura  est  non  longe  et  post  multa  ssecula,  sed 
jam  imminens  dies  captivitatis  et  angustiae,  in  quo 
capiemini  praelio,  et  portabimini  atque  auferemini 
jure  victoriae,  jamque  viae  captivitatis  vobis  apertae 
sunt,  et  exibitis  alter  contra  alterum  ut  vestram 
vicissim  et  mutuis  vultihus  conspiciatis  miseriam, 
et  projiciemini  in  locis  Armeniae,  quae  vocatur  Ar- 
mon,etin  civitatibus  Medorum.Mirari  autem  magis 
possumus  quam  eloqui  quantum  plus  habeatdeco- 
ris.in  eo  quod  metaphoram  vaccarum  cceptam  ser- 
vavit,  ut  quas  pingues  dixerat  esse  vaccas,  earum 
carnes  dicat  in  contis  et  in  ferventibus  ollis  esse 
portandas.  Hoc  ipsi  nonnunquam  fieri  vidimus,  ut 
prrecoctis  carnibus  fervens  et  fumans  cacabus  in 
contis  levaretur,  et  de  loco  ad  locum,  id  est  de  cu- 
lina  longius  deferretur  ad  domum  convivantium. 
Hoc  ergo  mirabiliter  declamat  sermo  propheticus, 
quo  ferventi  captivitatis  angustia  decucti  transferan- 
tur  illuc,  ubi  sub  dominis  hominibus  captivi,  a 
malignis  quoque  spiritibus.quoniam  sunt  impoeni- 
teutes,  devorentur.  Sequitur  :  «  Vecile  ad  Bethel, 
et  impie  agite  ad  Galgala,  et  multiplicate  pravari- 
cationem,  et  alferte  victimas  vestras,  tribus  diebus 
decimas  vestras,  et  sacrificate  de  fermentato  lau- 
dem,et  vocate  voluntarias  oblationes,et  annuntiate. 
Sic  enim  voluistis,  filii  Israel.»  Gravissimus  est  hic 
modus  locutionis,  quo  nunc  dicit  :  Venite  el  facite 


adulterastis,  de  quibus  lex  dicii,  imo  de  quibus  ego 
in  le^e  dixi  :  «  Tribus  vicibus  per  singulos  annos 
mihi  festa  18?  celebrabitis,  scilicet  azymorum, 
solemniiatem  mensis  primitivorum,  et  solemnita- 
tem  in  exitu  anni  {Exod.  xxm).  »  Solemnitales  istas 
ita  vos  adulterustis  ut  non  mihi  sed  vestris  eas  vi- 
tulis  oelebraretis,  ne  quid  vulgo  deessc  videretur 
divinae  jucunditatis.  Siquidem  et  in  mense  octavo, 
quintadecima  die  mensis,  conslituit  rex  vester  Je- 
roboam  diem  solemnem  phnnis  suis  et  vituhs  in  ex- 
celsis,in  simililudinern  solemnitatis  quae  celebraba- 
tur  in  Juda  (///  Rcg.  xn).  Item  dico  ;  «  Sacrilicate 
de  fermento  laudem,  »  quia  sic  lacitis  el  facere  vul- 
tis  fermentati  «  fermento  veteri,  fermento  malitias 
et  nequitiK,  »  contra  omnem  sanctaa  et  spiritualis 
legis  aucloritatem,  quae  fermentatum  quid  in  sacri- 
ficio  prohibet  offerre.  Diis  vestris  ita  placel.ut  sitis 
fermentati,et  sine  «  azymis  sinceritatiset  veritatis.» 
Illis  ergo  «  de  fermentato  sacrificate  laudem,»  quia 
mihi  speciosam  de  ore  vestro.cum  sitis  peccatores, 
non  potestis  sacrificare  laudationem.  Haec  omnia 
facientes,  «  vocate  voluntarias  oblationes  et  annun- 
liate;  »  quia  sic  facitis,  et  sic  facere  vullis  ut  sa- 
crificia  qua;  veslris  offertis  vitulis,  eisdem  nomini- 
bus  honoretis,  quibus  ea  quae  mihi  offeruntur,nun- 
cupat  auctoritas  legis.  «  Holocaustum  et  pro  pec- 
cato  (Psal.  xxxix',  »  et  pacifica  ;  et  hic  annuntiale 
(i  in  sono  tubae,  citbarae,  in  tympano  et  ehoro,  in 
chordis  et  organo,  et  cymbalis  clare  sonantibus,in 
cymbalis  jubilatioms  (Psiil.  cl),  »  ila  ut  fortius  et 
D  altius  cantasse  judicemini,  quam  tribus  Juda  vel 
domus  Davij  in  templo  Domini,  quia  plures  estis. 
Haec  omnia,  sicut  jam  dictum  est,  non  intentione 
volentis,sed  indignatione  dicta  sunt  derelinquentis, 
sicut  ct  alia  multa  quaj  reperiuntur.  Exempli  gra- 
tia,  ut  illud,  quod  traditori  suo  dixit  idfmDominus: 
(i  Quod  facis,  fac  cilius  (Joan.  xm).  »  Item  :  «  Ami- 
ce,?.d  quid  venisti  l(Ualth.  xxvi.)»  Et  in  Apocalypsi 
legimus  :  «  Et  qui  nocet,  noceat  adhuc,  et  qui 
in  sordibus  est,  sordescat  adhuc  (Apoc.  xn).  » 
Denique  haec  et  caetera  hujusmodi  non  sunt  dicla 
jubentis  sive  voluntarie  concedentis,  sed  permitten. 
tis  et  derelinquentis,  eo  quod  non  ignoret,  sicut  Sa- 


305 


COMMGNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


306 


pienlia  dicit,  «  quoniam  iniqua  est  natio  eorum.et 
naturalis  malitia  ipsorum,  et  quoniam  non  potest 
immutari  cogitatio  illorum  in  perpetuum  (Snp.xn).» 
Quid  longius  petitis  Doi  justitiam,excusare  oportet 
responsis  ?  Semetipsum  praesenti  loco  ciutius  excu- 
sat  ipse  subjunctis.  Ait  eniin  :  «  Unde  et  ego  dedi 
vobis  stuporem  denlium  in  cunctis  urbibus  vestris, 
et  indigentiam  panum  in  omnibus  locis  vestris,  et 
non  estis  reversi  ad  me,  dicit  Dominus.  »  Nimirum 
cum  dicit,  «  et  non  estis  reversi  ad  me,  »  convincit 
eos  incorrigibiles  fuisse,  seipsum  autem  curam 
competentem  ut  cnrrigerenturper  flagellum  famis, 
adhibuisse.  Magnitudinem  flagelli,  magnitudinem 
famis,  qua  illos  corripuit,  mirabiliter  exprimit,  di- 
cendo  :  «  Et  ego  dedi  vobis  stuporem  dentium  in 
cunctis  urbibus  vestris,»  subjungendo,  «  et  indi- 
gentiam  panurn  in  omnibus  locis  vestris.  »  Idem 
enim  est,  ac  si  dicat :  Quia  fames  non  lam  diutina, 
cibus  tam  rarus  exstilit,  ut  quidpiam  reperi- 
retur  qualiscunque  cibi.dentes  obsmpescerent  vel- 
ut  reinsolita  offensi.  Legimus  quippe,  regnante  Jo- 
ram  filio  Achab  super  Israel,  famem  tam  magnam 
factam  esse  in  Samaria,  ut  <c  venderetur  caput  asini 
octoginta  argenteis,  quarta  pars  cadi  stercoris  co- 
lumbarum  quinque  argenieis  (IV.  Ileg.  vi).  >  Subse- 
cuta  est  evestigio  fames  annorum  septem,  quanr.  et 
Elisaeus  praedixit,  loquens  ad  mulierem,  cujus  vi- 
vere  fecerat  lilium,  dicens  :  «  Surge  et  vade  tu,  et 
domus  tua,  et  ;peregrinare  ubicunque  repereris. 
Vocabit  enis.  Dominus  famem,  et  veniet  super 
terram  septem  annis  (IV  Reg.  vui).  »  Cum  tanla 
esset  severitas  disciplinoe  corripientis,  miruui  quod 
nullus  regum  Israel  recessit  a  peccatis  Jeroboam, 
id  est  ab  aureis  vitulis.quod  Israel  tam  pertinaciter 
rebellis  tamque  durae  cervicis  exstitit,  utad  Domi- 
num  Deum  suum  nequaquam  reverterelur.  Unde  et 
digne  improbans,  i  et  non  estis  reversi  ad  me,di- 
cit  Uominus.  »  Sequitur  :  «  Ego  quoque  prohibui  a 
vobis  imbrem,cum  adhuc  tres  menses  superessent 
ad  messem,  et  plui  super  unam  civitatem,et  super 
civitalem  alteram  non  plui.  Pars  una  compluta  est, 
tt  parssuper  quam  non  plui,aruil,  et  veneruntduae 
et  tres  civitates  ad  unam  civilatem,  ut  biberent 
aquam.et  non  sunt  satiat.e,  et  non  redistis  ad  me, 
dicit  Dominus.  »  Non  solum  «  stuporem  dedi  den- 
tium  in  cunclis  urbibus  vestris,  et  indigentiam  pa- 
num  in  omnibus  locis  vestris,  »  sed  et  prohibui  a 
vobis  imbrem  cum  adhuc  superessent  tres  mense3 
usque  ad  messera,  quae  appellatur  pluvia  serolina, 
et  agris  Palaestinae  arvisque  sitientibus,vel  maxime 
necessana  esl,utquando  herba  turgebat  in  messem, 
et  triticum  parturiebat,nimia  siccitate  marcesceret, 
et  ita  pereunte  frumento  et  fame  urgente  sitis  quo- 
que  ardorem  et  bibendi  penuriam  sustinerent.  ln 
illis  namque  locis,  praeter  parvos  fontes  omnes  ci- 
sternarum  aquae  sunt.  Etsi  imbres  divina  ira  sus- 
penderit,  majus  sitis  quam  famis  periculum  est. 
Et  ne  forsitan  putarent  hoc  legesnaturae  etastrorum 
cursu  ac  varietate  temporum  urbibus  ac  populis 


A  accidisse,  super  unam  urbem  et  'super  agros  ejus 
pluere  se  dicit,  et  ab  altera  imbrem  suspendere.ut 
duae  et  tres  civitates  pergant  ad  aliam  civitatem,et 
tamen  non  satientur  aquarum  potibus.  Talis  dispen- 
satio  imbrium  satis  pro  argumento  esse  poterat  ad 
comprobandum  quod  non  casu,  sed  ccelestis  judicii 
ratione  illa  siccitas  evenissel.  Habebant  autem  fir- 
miorem  proplieticum  sermonem  qui  non  attende- 
runt.  Propter  quod  et  magis  inexcusabiles  sunt. 
Denique  et  famem  illam,;s;ve  «stuporem  dentium,» 
de  quo  supradiclum  est,  Elisaeus  prophetaprasdixit, 
loquens  ad  mulierem,  cujus  vivere  fecerat  filium,et 
dicens  :  o  Surge,  et  vade  tu  et  domustua  et  pere- 
grinare  ubicunque  repereris.  Vocabit  enim  Domi- 
nus  famem,et  veniet  super  terram  septem  annis.» 

p  Et  sicciiatem  sive  prohibitionem  imbrium  Elias 
praedixit,  et  quodammodo  fecil,  dicens  ad  Acbab  : 
«  Vivit  DominusDeusIsrael,in  cuus  conspectu  slo, 
si  erit  annis  his  ros  et  pluvia,  nisi  juxta  oris  mei 
verba  (///  Reg.  i).  »  Cui  vacabat  interea  saltem  su- 
spicari,  quod  casu  mala  illa  contingf,rent,vel  dubi- 
tare,  an  ccelesti  judicio  provenirent.  Adde  quod 
iidem  orophets  tanti  nominis,  tantarumque  virtu- 
tum,  simul  cum  sermone  prophetico  coelestiasigna 
dederunt,  perquae  miserabilis  Israel,  nisi  rationem 
omnino  perdidisset,  instrui  poterat,quod  nequevi- 
tuli  Jeroboam,  neque  Baal,  neque  portenta  quae  pro 
diis  colebant,  quidquara  essent  aut  valerent,sed  so- 
!us  esset  Deus  qui  eduxerat  illos  de  /Egyplo  per 
Mosen  et  Aaron.  Siquidem  Elias,  qui  oratione  ora- 
vit  ut  non  plueret,si  numeres,  octo  praeclara  signa 
fecit,  Elisaeus  vero  sedecim,  dupla  videlicet  quanti- 
tate,  secundum  posiulationem  qua  postulavit,  di- 
cente  Elia  :  «  Postula  quod  vis  ut  faciam  tibi  ante- 
quam  tollar  a  te,  et  dixit :  Obsecro  ut  fiat  duplex 
spirilus  tuus  in  me  (IV  IWg.  n).  »  Quonam  intende- 
bat  Elisaeus  lioc  postulans,  nisi  illo,ut  per  miracu- 
lorum  efficaciam  erranti  populo  veri  Dei  declararet 
gloriam  '?  «  Et  tamen  non  redistis  ad  me,  dicit  Do- 
minus,  »  quia  videlicet  per  haec  omnia  non  potuit 
ellici,  ut  illorum  vitulorum  miserabilis  cultus  sal- 
tem  unius  regis  tempore,  relinqueretur.  Sequi- 
tur  :  «  Percussi  vos  iu  vento  urente,  et  auru- 
gine  multitudinem  horiorum  vestrorum,  et  vinea- 
rum  vestrarum,  oliveta  vestra,  et  ficeta  vcstra 
comedit  eruca,  et  non  redistis   ad   me,   dicit  Do- 

D  minus.  »  Intemperantis  erat  luxuria?  hortos  mul- 
tiplicare,  133  maxime  cum  peccato  sive  sx  ini- 
quitate,  sicut  fecil  Achab,  qui  locutus  esl  Naboth, 
et  dixit :  «  Da  mihi  vineam  tuam,  ut  faciam  mihi 
hortum  olerum,  et  quia  ille  dare  noluit,  occidil, 
et  possedit  (UI.Reg.xxi).y.  Bene  igitur  in  talibus  per- 
cussit  eos,  «  vento  urente,  et  aurugine  et  eruca 
comedente,  »  quia  non  sine  magno  dolore  perire 
viderent  quaecunque  lali  vel  tanta  sibi  justitia  mul- 
tiplicaverant,  sed  non  profuit  eis  adhibitacorreptio: 
«  Non  enim  redistis  ad  me,  dicit  Dominus.  » 
«  Misi  in  vos  mortem  in  via  .Egypti,  percussi  in 
gladio  juvenes  vestros  usque  ad  captivitatem  equo- 


307 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


rum  vestrorum,  et  ascendere  feci   putredinera  ca-  A  "  subverti  vos  sicut  subvertit  Deus   Sodomam  et 


strorum  vestrorum  in  nares  vestras,et  non  redistis 
ad  me,  dicit  Dominus.  «  Per  omnia  flagella  et  tor- 
menta  eruditur  Israel.  Unde  et  eo  tempore  quo  ab 
jEgyptiis  auxilia  postulabant  mittitur  in  eos  mors, 
et  pereutiuntur  gladio  juvenes  eorum,  el  equos 
quos  sibi  conlra  praeceptum  Dei  multiplicaverant, 
captivitas  saeva  concludit,  ut  putredo  castrorum 
viventium  nares  impleat.  Verumtamen  haec  via 
vEgypti  potest  et  altius  intelligi,  videlicet  quae  non 
sit  excursus  corporis,  sed  mentis.juxta  quod  et  in 
alio  propheta  Dominus  dicit :  «  Et  nunc  quid  tibi 
vis  in  via  iEgypti,  ut  bibas  aquam  turbidam?  »  (Jer. 
ii.)  Ejusmodi  vi;im  ,£gypli,  quae  videlicel,  ut  jam 
dictum  est,  non  corporis  est,  sed  mentis  Dominus 


Gomorrham,  »  simul  et  decem  tribuum  captivita- 
tem  et  Judaeorum  praenuntiat  subversionem,  quas 
nimirum  magisquamdecem  tribuum  captivitas  sub- 
versioni  Sodomae  et  Gomorrhfe  similis  exstitit,quia 
incendio  civitas  Jerusalem  tam  a  Babyloniis  quam 
a  Romanis  conflagrata  est.  Et  quoniam  subjungit : 
«  Et  facti  estis  quasi  torris  raptus  de  incendio,  et 
non  rediistis  ad  me,  •  magis  de  uUima  quam  fe- 
cerunt  Romani,  quam  de  prima  per  Babylonios 
facla  placet  intelligi  subversione.  Nam  illa  Baby- 
lonica  subversione  non  adeo  cordis  duri  fuerunt, 
sed  redierunt  menle  ad  Dominura,  ita  ut  per  an- 
nos  septuaginta  corpore  mererentur  redire  in  lo- 
cum  suum  ;  postistam  vero  quae  a  Romanis  facta 


per  Moysen   interdixit  his  verbis  :   o  Non  poteris  n  est   in   inciedulitate  et   durilia  cordis  persistunt. 


aUerius  genlis  hominem  regem  faeere,  qui  non  sit 
frater  tuus.  Cumque  fuerit  constitutus,  non  mul- 
tiplicabit  sibi  equos,  nejue  reducet  populum  in 
jEgyptura  equitatus  numero  sublevatus,  praesertim 
cura  Dominus  prasceperit  vobis  ut  nequaquamam- 
plius  per  eamdem  viam  revettamini  (Deut.  xvn).  « 
Nimirum  statim  ut  constituerunt  super  se  regem 
Jeroboam  filium  ;Nabolh,  ille  equitatur  numero 
sublevatus  (super  plures  enim  quam  domusDavid, 
id  est  super  decem  tribus  regnavitjpopulum  reduxit 
in  jEgyptum,  sed  non  pedibuseundo  in  iEgyptum, 
faciendo  vitulos  aureos  secundum  morem  /Egyptium. 
Igitur  et  ubi  dixit  primo,  «  ego  dedi  vobis  stu- 
porem  dentium,  »  et  deinde  ubi  dixii,   «  ego   quo- 


Et  quis  non  miretur,  quam  congrua  simililudine 
devorati  sunt.  «  Facti  estis,  inquit,  quasi  torris 
raptus  de  incendio.  •  Elenim  sicut  torris  de  in- 
cendio  raptus  manifeslo  signo  demonstrat  id  quod 
est,  scilicet  de  incendio  se  esse  raptum,  neque 
dubitari  aut  dissimulari  polesl  quin  arserit,  ita 
Judaei  in  omnes  gentes  captivi  non  sinit  eos 
oblivisci  qualiter  vel  quam  ob  causam  Deus  illos 
subverterit,  nec  mirum  aul  injustum  quod  sicut 
Sodoma  et  Gomorrha  sunt  subversi,  quia  videli- 
cet  iniquitas  eorum  peccato  Sodomae  et  Gomor- 
rhce  major  exstititit,  teslanle  Jersmia,  cum  dicit : 
«  El  major  effecta  est  iniquitas  filiae  populi  mei 
peccato    Sodomorum   quae    subversa  !est  in  mo- 


que  prohibui    a  vobis    imbrem,   »   et  cum  dicit,  p  menlo   (Thren.    iv).  »  Nam  quod   vere   major  ef- 


«  percussi  vos  ln  vento  urente,  »  non  mcongrue 
subauditur,  «  in  via  ^gypti,  »  quam  hic  tandem 
expressit,  dicendo,  «  misi  in  vos  mortem  in  via 
jEgypti,  »  id  est  propter  viam  .Egypti,  propter 
peccala  Jeroboam,  qui  peccare  fecit  Israel,  ut  eum 
similem  faceret  .Egyptiis  in  colendis  vitulis,  sicut 
jam  dictum,  secundum  morem  iEgypli.  Etenim 
propter  causam  illam  mala  omnia  venerunt  super 
eos,  ,quae  hic  se  fecisse  Dominus  commemorat, 
intenlione  corrigendi.  «  Et  non  redistis,  inquit, 
ad  me,  »  aunquam  enim  vitulos  eosdem  relique- 
runt,  cujuslibet  mali  sive  alflictionis  oppressi 
magnitudine.  Sequitur  :  «  Subverti  vos  sicut  sub- 
vertit  Deus  Sodomam  et  Oomorrham,  et  facti  estis 
quasi  torris  raptus  de  incendio,  et  non  redistis  ad 


fecta  sit  iniquitas  Judaeorum  quam  Sodomae  pec- 
catum,  probat  subjungendo,  «  et  non  coeperunt 
In  ea  manus  (ibul.).  »  Quid  enim  est  quod  dicit, 
«  et  non  ceperunt  in  ea  manus  ?  »  Legimus  quod 
in  ea,  dum  apud  Loth  justum  hospitaretur  Do- 
minus,  «  vallaverunt  domum  a  puero  usque  ad 
senem  omnis  populus  simul,  et  dixerunt :  Educ 
huc  viros,  ut  cognoscamus  eos  (Gen.  xix).  » 
Magna  iniquitas,  sed  «  non  ceperunt  in  ea  ma- 
nus,  » id  est  non  usque  ad  effectum  operis  pro- 
gressum  est.  Iniquilas  autem  Judajorum  quous- 
que  progressa  est  ?  Cum  hospitaretur  in  Jeru- 
salem,  et  pascha  celebrasset  Dominus,  vallave- 
runt  eum  exeuntes  cum  gladiis  e!  fuslibus,  et 
ceperunt  in    eo    manus,   videlicet   eum   quem   in 


me,  dicit  Dominus.   Quapropter  hoc  tibi   faciam,  D  Sodoma    non    cceperunt    manus  :     ceperunt,    in- 

quam,  comprehenderunt,  illuserunt,  flagellave- 
runt,  occiderunl.  Igitur  jure  sicut  et  Sodoma 
submersi  sunt,  nisi  quod  pars  eorum,  «  quasi 
torris  raptus  de  incendio,  »  superluit,  quod  in 
eo  valet  ut  celebrior  per  lotum  orbem  sit  me- 
moria  Christi,  maxime  ex  raonumento  combu- 
stionis  ejusmodi,  cunctis  commendata  populis, 
juxta  illura  jam  superius  memoralum  versiculum 
psalmi  :  «  Deus  oslendit  mihi  super  inimicos 
meos,  ne  occidas  eos,  ne  quando  obliviscantur 
populi  mei.  Disperge  illos  in  virtute  tua  (fso/. 
lviii).  »  Quod  deinde  subjungit,  «  quopropter   hoc 


Israel.  »  Ante  illa  prophets  hujus  tempora  nihil 
tale  illi  populo  evenerat,  quare  fuit  illud  quod 
«  Sodomam  et  Gomorrham  subvertit  Deus.  »  Ergo 
quamvis  pr.-eterito  tempore  dical,  «  subverti  vos,  » 
de  1'uturo  intelligendum  est  ac  si  dicat,  subvertam 
vos.  Hoc  enim  prophetis  noninusitatum  est  ut  prae- 
terili  temporis  verba  annuntient  venturas  res.  Nec 
vero  dubium  quin  decem  tribuum  praevidens  capti- 
vitatem,  Judae  quoque  sive  Jerosolyma:  praeviderit 
subversionem,  praesertim  cura  postmodum  dicat 
ipse:  «  Vae  qui  opulenti  estis  in  Sion,  et  confiditis 
in  moute  Samariae  (Ose.   vi).   »   Cum    ergo  dicat, 


309 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


310 


faciam  tibi,  Israel,  »ejusdeia  tantae  subveasionis 
arbitramur  esse  comniinationem,  et  idoirco  utro- 
que  illam  tempore  videlicet  praeterito  et  futuro 
denuntiari,  quia  nimirum  jam  lunc  quidem  fa- 
ctum  vel  fixum  erat  in  proposito  Dei,  in  re  autem 
nonduin  factum,  sed  longe  post  erat  futurum,  eo 
quod  perseverarent  in  malis,  sicut  toties  jam 
improperavit,  scilicet  per  viees  quinque  dicendo, 
«  et  non  redistis  ad  me.  »  Sequitur  :  «  Postquam 
autem  haec  fecero  tibi,  praeparare  in  occursum 
Dei  tui  Israel ;  quia  ecce  formans  monles,  et 
creans  ventum,  et  annuntians  homini  eloquium 
suum,  faciens  matutinam  nebulam,  et  gradiens 
super  excelsa  terrae,  Dominus  Deus  exercituum 
nomen  ejus.  »  Nolandum  in  primis  et  vigilanter 
intuendum  quod  cum  hactenus  ad  pluralem  nu- 
merum  sermo  factus  sit,  dicendo  :  «  Et  ego  dedi 
vobis  stuporern  dentium,  el  non  eslis  reversi  ad 
me ;  ego  quoiiue  prohibui  a  vobis  imbrem,  et  non 
redistis  ad  me  ;  misi  in  vos  mortem  in  via  /Esrypti, 
et  non  redistis  ad  me  ;  subverti  vos  sicut  subvertit 
Deus  Sodomam  et  134  Gomorrham,  et  non  re- 
distis  adme;  m  nunc  nbi  magns  gratiae  magnam 
consolalionem  promittit,  vocem  suam  quodam- 
modo  mutat,  ita  ut  omisso  plurali  numero,  ad 
singularem  sermo  fiat,  dicendo  :  «  Quapropter 
hasc  f.iciam  tibi,  post']uam  haen  fecero  tibi,  proe- 
parare  in  occursum  Dei  tui,Israel.  »  Ostiumnobis 
aperiente  illo,«  qui  habet  clavem  David  (Apoc.m),» 
primum  illud  sentimus  quod  praesenti  loco  per  sin- 
gularem  numerum  Israel,  ab  illis  pluralis  numeri 
filiis  suis  toties  percussis,  et  taliter  subversis  et 
non  reversis  ad  Dominum  tantum  differt  quantum 
bonae  olivsa  radix  a  ramis  suis,  ramis  reprobis, 
ramis  per  incredulitatem  fractis,  sicut  Apostolus 
dicit  (Rom.  xi) :  Oponebat  autem  fractis  natu- 
ralibus  ramis,  ramus  oleastri  sanctae  el  bonae 
radici  ejusdem  olivas  inseri,  usque  ad  plenitudi- 
nem  numeri  electorum,  id  est  eorum  qui  ad  vitam 
sunt  praeordinati,  quod  et  factum  est  et  fit.  Unde 
idem  Apostolus  unicuique  nostrum  qui  ex  genti- 
litale  venimus,  dicit :  «  Quod  si  aliqui  ex  ramis 
fracti  sunt,  tu  autem  cum  oleaster  esses,  inser- 
tus  es  in  illis,  et  socius  radicis,  et  pinguediuis 
olivae  factus  es,  noli  gloriari  adversus  ramos. 
Quod  si  gloriaris,  non  tu  radicem  portas,  sed 
radix  te  (ibid.),  «  etc.  I^itur  quod  ait,  t  quaprop- 
ter  haec  faciam  tibi,  Israel,  »  severitatis  est  Dei 
praedicentis,  quod  ramos  naturales  propter  in- 
credulitatem  frangere  debeat ;  quod  vero  subjun- 
git:«  Postquam  autem  haec  fecero  tibi,  preepa- 
rare  in  occursum  Dei  tui,  Israel,»  bonitatis  est 
ejusdem  Dei  promittentis  illi  bonae  olivae,  scilicet 
Israeli,  qui  per  fidem  meruit  ut  esset  haares  mun- 
di,  quod  oleastrum  inserere  debeat  ejus  radici, 
tanto  bonorum  proventu  ramorum  qui  inseruntur, 
ut  nullum  sentiat  damnum  de  naluraiibus  ramis 
Suis,  qui  fracti  sunt.  «  Praeparare  »  ergn,  in- 
quit,  «  in  occursum   Dei  tui,  »  id  est   in  tua  fide 


A  suscipe  adventum  Christi  Filii  Dei,  Dei  tui,  Sal- 
vatoris  tui.  Et  quasi  quaereret  Israel,  ad  quid 
sibi  dictum  sit,  «  in  occursum  Dei  lui,  »  sub- 
jungit,  el  dicit  :  «  Quia  ecce,  formans  montes,  et 
creans  ventum,  et  annuntians  homini  eloquium 
suum,  faciens  malutinam  nebulam,  et  gradiens 
super  excelsa  terrae,  Dominus  Deus  exercituum 
nomen  ejus.  »  Idcirco  dixi,  «  praeparare  in  oc- 
cursum  Dei  tui,  »  quia  ecce  eubauditur,  venit, 
quia  in  proximo  est  talis  ac  tantus,  qualem  ac 
quantum  istadescriptio  mirabilis  postulat  intelligi, 
quem  cum  susceperis  praeparatus  in  paucis,  oc- 
currens  in  apostolis  radicem  tuam  aperiet  ferro 
vel  sarculo  verbi  Evangelici,  de  qua,  quia  fracti 
sunt  tot    naturales    rami,  et   damna  tua  restituet 

B  secundum  admirandam  elocutionem  ejus,  quaeex 
verbis  praesentibus  intelligenda  est  propheticae  ve- 
riiatis.  Primo  illud  clare  videndum,  et  cum  amore 
suscipiendum  firmiterque  tenendum  est,  quia  cum 
persona  altera  de  altera  loquitur,  et  ipse  Iqui  lo- 
quitur  est  Dominus,  et  illum  de  quo  loquitur, 
commendans  dicit,  «  Dominus  exercituum  nomen 
ejus.  »  Quid  aliud  optaremus,  nisi  ut  Dei  Filium 
Jesum  Christum  aeque  ut  Patrem  ejus  Deum  esse 
Dominum  Deum  exercituum,  Spiritus  sanctus  per 
os  Prophetarum  testificaretur.  Res  nimirum  quae 
prajdicanlur  congruunt  tanto  nomini  ejus,  nec 
enim  alius  potest  eas  facere,  nisi  qui  sit  Dominus 
Deus.  «  Formans,  inquit,  montes.  »  Poterat  di- 
cere  formans  lucem  et  extendens  cnelos,  sive  fun- 

p  dans  terram  et  effundens  maria  ;nam  de  Filioprae- 
dicari  hsec  aeque  ut  de  Patre,  verum  est,  sed  ma- 
gis  ad  rem  praesentem  pertinuit  ut  diceret,  «  for- 
mans  montes.  »  Quare  ?  Videlicet  quia  de  Sodoma 
sermo  cceptus  est,  dicendo,  «  subverti  vos  sicut 
subvertit  Deu3  Sodomam  et  Gomorrham.  »  Legi- 
mus  autem,  ubi  Sodoma  subversa  est,  dixisse 
Dominum  ad  Loth  :  «  Salva  animam  tuam  ;  noli 
respicere  post  tergum,  no  stes  in  omni  circa  re- 
gione,  sed  in  monle  salvum  te  fac,  ne  et  tu  simul 
pereas.  Dixil  quoque  Loth  :  Quaeso,  Domine  mi, 
quia  invenit  servus  tuus  graliam  coram  te,  et 
magnificasti  misericordiam  tuam,  quam  fecisti 
mecum  ut  salvares  animam  meam,  nec  po3sum 
in  monte  salvari,  ne  apprehendal  me  malum  et 
moriar.  Est  civitas   baecjuxta,   ad    quam  possum 


fugere,  parva,  et  salvabor  in  ea.  (Gen.  xix.)  » 
Igiturad  illam  Scripturam  nos  mitti  arbitramur, 
dum  in  ista  postquam  dictum  est,  «  subverti  vos 
sicut  subvertit  Deus  Sodomam  el  Gomorrham,  » 
subjungitur  :  «  Praeparare  in  occursum  Dei  tui, 
Israel,  quiaecce  formans  montes.  »  Nimirum  qui 
illic  dixit,  «  in  monte  salvum  te  fac.  »  ipse  hic 
dicitur  «  tormans  menles,  »  cum  dicit  de  illo 
Pater :  «  Ecce  formans  montes.  »  Subvertens 
namque  gentem  illam  Judaicam  «  sicut  subvertit 
Deus  Sodomam  et  Gomnrrbam,  »  formavit  evan- 
gelicae  perfectionis  montes,  et  dixit  Loth,  id  est 
homini   declinanti   a  malo  (Loth  enim  interpre- 


311 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


312 


tatur  declinatio)    et  disit,  inquam,  homini  volenti  A  subversionemalqueincendium.quod  evadere  cupit, 

declinarea  malo  Sodomae  et  Gomorrhae,  «  in  mon- 

tem  salvum    te  fac,    »  id    est,    fruere   perfectione 

Evangelica,  ita  ut    nc    saltem  uxorem    qua^ras.  Et 

ille  quidem  in   illorum    persona  qui   intirmi  sunt, 

mystica  nobis   verba    forraavit   dicens,   «  nec  pos- 

sum  in   monte   salvari,  »  quod   est  a   nobis    dici, 

non  possumus  evangelica  perfectione  frui,neforte 

utamur,  «  et  melius  cst   nubere    quam  uri  (/  Cor. 

vn).  »  Verumtamen  multi    ascenderunt   in  montes 

illos  quos  iste  Dominus    formavit,    id    est   appre- 

henderunt    propositum    evangelicee  et  apostolicae 

perlectionis,   videlicet   neque  nubentes  neque  usti, 

sed  in  proposito  virginali,    ita   viventes  sicut  an- 

geli  Dei.  Mons  primus  et  maximus   omnium  mon 


dicitur  illi,«  in  monte  salvum  te  fac.»— «Et  creans 
ventum,»  id  est  instruenssummos  evangelicaeprae- 
dicationis  viros,  et  casto  illorum  proposito  dulce 
prajstans  refrigerium.ut  ne  saltem  molesteincales- 
cant  aliquando  carnis  ardore  usque  ad  tentationis 
impaiientiam.  Montes  isti  nimirum  sancti  et  pul- 
chri  sunt,  et  possunt  suis  merilis  hisqui  tentantur 
auxiliari.  Quapropter  et  Psalmista  dicit :  «  Levavi 
oculos  meos  in  montes,  unde  veniet  auxilium  mihi 
(l'*al.  cxv).  »  Et  quia  posse  hipc  non  a  semetipsis 
habent,  sed  a  Domino.conlinuo  subjunxil  :  «Auxi- 
lium  meum  a  Domino  (ibid.).  »  Montibus  istis,  id 
est  sanctis  apostolis  et  cuilibet  homini,  qui  secun- 
dum  illorum  exemplum  tendens  ad  perfectionem. 


tium  quos  in  adventu  suo   formavit   iste  Dominus  J$  Dignum  est,  accipere  «  ventum  roris  (lantem  (Dan. 


Deus  exercituum,  beata  est  Virgo  Maria,  de  cujus 
carne  carneni  assumpsit  Chrislus  Dei  Filius  absque 
opere  conjugali,  secundum  visionem  propheticam 
qua  visum  est,  «  quod  abscissus  essel  lapis  de 
monle  sine  manibus.et  comminueret  omne  regnum 
mundi  (Dan.  n).  »  Et  quidem  mirabile  est,  quod 
formaverit  montem,  de  quo  ipse  tanquam  lapis 
abscinderetur.sed  nihilominus  mirandum  est  quod 
de  illa  sancta  civitate  Sion  ealesti  alia  Scriptura 
dicit  :  «  Et  homo  natus  est  in  ea,  et  ipse  funda- 
vit  eam  Altissimus  (Psal.  lxxxvi).  »  Post  istum 
montem,  et  alios  montes  in  advenlu  suo  formavit 
idem  Dorainus  Deus  exercituum,  scilicet  apostolos 
suos,    quorum   ad  perfectiouem  quicunque  effica- 


111),  »  sive  contra  Babylonicam  fornacem,sive  con- 
tra  ardentem  Sodomiticum  sulphurem,  familiarius 
revelari  solet  illudquod  esl  in  sanctis  Scripturisoc- 
cultum,sicut  de  illis  evangelista  narrat.quia  «lunc 
aperuit  illis  sensum,  ut  intelligerent  Scripturas 
(Luc.  xxiv).  » 

Bene  ergo  cum  dixisset,  «  formans  montes,  ct 
creans  ventos,  »  subjunxit:  «  Et  annuntians  homi- 
ni  eloquium  suum.  »  Idem  enim  esl  ac  si  dicat  : 
«  Et  ipse  est  sanctus  et  verus,  qui  habei  clavem 
David,  qui  aperit  et  ncmo  claudit,  claudit  et  nemo 
aperis  (Apoc.  m),  et  cui  vult  aperit  sensum  ut  in- 
telligal  arcana  Scripturarum.  »  Cui  aulem  angelo- 
rum  vel  bominum,  cui,  ioquam,    prreter  solum  et 


citer  tendit,    subversionis,    qua    illam  Sodomam.  r  verum  Deum  prasdicatio  ista  convenit,  annuntians 
idest  perfidiam  Judaicam  subversara  esse  constat       bomir.i  eloquiumsuum  ?Deniqueet  angelussanctus 


periculum  magnifice  evadit,  simulque  et  secu- 
rus  est  a  tribulatione  carnis,  magnum  habens 
refrigerium,  quod  praesenli  loco  significatur, 
dum  prasmisso,  «  ecce  formans  montes,  »  sub- 
jungiiur,  «  et  creans  ventum.  » Quid  enim  per 
ventum  loeo  praesenti  deleclabilius  placet  mtelligi 
quam  bonam  lemperiem  carnis  conlinentis,  vclut 
auram  dulciter  spirantem  inillis  monlibus  sanctis? 
Hasretici  ex  hoc  loco  creaturam  esse  argumen- 
tati  sunt  Spiritum  sanctum,  videlicet  propterea 
quia  verbum  Hebraicum  Latine  inlerprelaiur 
spiritus.  At  vero  et  ventus  et  spiritus  eodem 
verbo  appellatur,  ait  beatus  Hieronymus.  Cum 
ergo  essent  perversaa  intentionis,  neque  ven- 
tum,  neque  saltem  spiritum  hominis,  sed  Spi- 
ritum  sanctum  voluerunt  inlelligi,  tam  parvo 
taraque  fragili  instrumenlo  tam  magnam  robo- 
rare  volentes  impietatem,  quod  Spiritus  san- 
ctus  creatura  sit.  Quapropter  placet  magis  ca- 
stae  fidei  talis  translalio  verbi  praedicti,  et  creans 
verburn,  quam  el  creans  spiritum  :  licet  legen- 
do  spiritum  possemus  et  deberemus  nequaquam 
Spiritum  sanctum,  sed  spiriium  iutelligere  vel 
hominis,  vel  quorumlibet  animantium,  aut  cer- 
te  nihilominus  ventum,  juxta  illud  :  «  Ignis, 
135  erando,  nix,  glacies,  spiritus  procellarum 
(Psal.  cstvui).  »  Pulchre   igitur  post   Sodomorum 


et  homo  sanctus  eloquiura  saepe  annuntiavit,  nun- 
quam  autem  eloquium  suum.sed  tantum  eloquium 
Dei  annuntiavit  aut  annuntiare  debuit.  Nam  om- 
nesquotquotvpnerunt,annuntiandoeloquiumsuurr, 
fures  sunt  etlatrones.  Etidcirco  non  audierunt  eos 
oves  (Joan.  x),  neque  audire  debuerunt,  utpole  a 
semetipsis  loquentes  et  cordibus  suisprophetantes. 
illum  qui  ejusmodi  est  contemni,  et  non  timeri, 
imo  et  interfici  sacra  lexjubet.  «  Propheta,  inquit, 
qui  arrogantia  depravalus.volueritloqui  in  nomine 
meo,  quas  ego  non  preecepi  illiutdiceret.aut  in  no- 
mine  deorum  alienorum,  interficietur  (Deut.x\iu).» 
Item,  «  quod  in  nomine  Domini  prophetaille  prae- 
dixerit,  et  non  evenerit,  hasc  Dominus  non  locutus 
"  est,sed  per  tumorem  animi  sui  propheta  confinvil, 
et  idcirco  nontimebis  eum  (ilid.).  •  De  tali  modo 
suum  eloquium  aonunliandi,  vel  sermonera  suum 
faciendi,  Dominus,  ipse  apud  calumniatores  suos 
excusat  se,cura  dicit  :«  Mea  doctrina  nonestmea, 
sed  ejus  qui  misit  me  (Joan.  vn).  »  Quid  est  enim 
«  mea  doctrina  non  est  mea,  «  nisi  ac  si  diceret  : 
Non  est  sicut  vos  existimare  vultis  a  meipsocon- 
ficia,  et  nulla  rerum  veritate  subnixa  ?  Subjungit 
enim,  et  dicit  :  «  Si  quis  voluerit  voluntatem  ejus 
facere,  cognoscet  de  doclrina,  utrum  ex  Deo  sit, 
an  ego  a  meipsoloquar  (t()K/.).»Item  discipulis  ejus 
dicit  :  «  Etsermoneti;,quem  audistis  non  est  meus, 


313 


GOMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  AMOS  LIB.  II. 


314 


sed  ejus  qui  misit  me  Patris  (Joan.  xiv).  »   Igitur  A  jiciet  ut  resurgat ;  virgo  Israel  projectaest  in  terra 


cum  dixit  :  «  Et  annuntians  homini  eloquium 
suum,  »  magnam  paucis  syllabis  auoloritatem  divi- 
niLatis  ejus  astruit,  quia  solus  est  Deus  qui  suum 
eloquium  annuntiando  verax  sit.Gurn  autem  annun- 
tiaturus  est,  magnam  plerumque  praaire  sinit  igno- 
rantiam,  ut  postquam  annuntiaverit,  sciat  quicun- 
que  ille  cui  annuntiavit,  quia  nihil  habet  quod  non 
acceperit.  Unde  cum  dixisset :  «  Et  annuntians  ho- 
mini  eloquium  suum,»  pulchre  subjunxit,  «  faciens 
matutinam  nebulam.  »  Exempli  gratia  :  Huic  Amos 
priusquam  annuntiaret  eloquium  suum,matutinam 
feceral  nebulam,  id  est  prius  pastorem  rusticum 
quam  illustrem  fecit  prophetam.  Item,  et  aposlolos 
prius  permisit  obcaecatum  cor  habere,  ita  ut  diceret 


sua,  non  est  qui  suscitet  eam.  »  Miro  modo,  ubi 
praemiserat,  «  et  gradiens  super  excelsa  terrse,  Do- 
minus  Deus  exercitum  nomen  ejus,  »  verba  ipsius 
annuntiantis  liomini  eloquium  suum,  cum  grandi 
exclamalione  pronuntiat  :  «  Audite,  inquiens,  ver- 
bumilludquod  levo  ego  supervos  planctum  domus 
Israel.  »  Nonne  sic  habemus  in  Evangelio,quod  iste 
Dominus  annuntians  eloquium  suum,  et  nonaudi- 
tus,  levavit  planctum,  prsdicendo  futurum,  ut  ad 
subversionemillorummitteretRomanumexercilum, 
levavil,  inquam,  planctum  Hierusalem.  «  Hierusa- 
lem,  inquiens.quae  oceidis  prophetas,et  lapidas  eos 
qui  ad  te  sunt  missi  (Matlh.  xxm),  »  subjungens  : 
«  Ecce    relinquetur  domus  vestra  deserta  (ibld.).  » 


illis  :  «  Adhuc  et  vos  sine  intellectu  estis,   quonio-  g  Nonne  planclus  erat  super  eos  in  altum  elevatus, 


do  nonduin  intelligitis  ?  »  (Matlh.  xv)  quem  [/"prius- 
quam]sensumaperireteisut  intelligerentScripturas. 
IIoc  vere  magnum  est,  etin  laudem  sapicntiaa  ejus, 
hic  decuit  commemorari,  quod  illis.quibus  annun- 
tiando  eloquium  suum,  proposuit  ostendere  clarui.i 
scientiae  solern,  prius  obducit  vel  obduci  permittit 
hebetudinemcordisvelignorantiamquasimatutinam 
nebulam,  ut  cum  depulsa  nebula  solem  viderint, 
non  glorientur  quasi  non  acceperint.  Quod  deinde 
subjungit :  «  Et  gradiens  super  excelsa  terrce,  »  li- 
cet  in  bonam  partem  possit  intelligi,  quod  scilicet 
ista  excelsa  sint  monles,  quos  ipse,  sicut  jam  di- 
ctum  est,  formavit,  tamen  quia  non  dixit :  Et  habi- 
tans  in  excelsis,sed  «  gradiens  super  excelsa  tcrro;,» 


cum  toties  diceret  ibidem  :  Vae  vobis,  Scriba  et 
Pharisaei  hypocritao,  qui  clauditis  reguum  ccelorum 
ante  homines;  vae  vobis,  qui  comeditis  domos  vi- 
duarum  ;  vae  vobis,  qui  circuilis  mare  et  aridam,ut 
faciatis  unum  prosefylum,  et  cum  fuerit  factus,  fa- 
citis  eum  filium  gehennae  duplo  quam  vos  ;  vae  vo- 
bis,  quis  dicilis:  Quicunque  jaraverit  per  templum 
nihil  est ;  uuiautein  juraverit  in  auro  templi,  debet; 
vae  vobis,qui  decimatismentham  et  anethum  et  cy- 
minum ,  vae  vobis,  qui  mundatis  quod  de  foris  est 
calicis  et  paropsidis  ;  vae  vobis,  qui  siuiiles  estis  se- 
pulcris  dealbatis  ;  vae  vobis,  qui  aedificafis  sepulcra 
prophetarum,etornatismonumentajustorum(i/n'(i.) 
Vere  planctus  est  magnus.et  quod  S36  majusest, 


et  excelsa  sajpius  in  malo  intelliguntur  (solus  enim  p  non  sine  lacrymis.  Nam  sicut  alius  evangelista  nar- 

Deus  vere  dicitur,  etest  excelsus),possumus  hic  in- 

telligere  iram,  quaj  consecuta  est  Hierusalem  terre- 

nam  generationem  excelsam,  pro  eo  quod  annun- 

tiatum  sibi  jam   dictum  Domini   non   recepit,   sed 

repulit  eloquium.  Denique  et  alius  propheta   dicit, 

«  quod  scelus  Jacob  ?  Nonne  Samaria  ?  Et  quae  ex- 

celsa  Judoe?  Nonne  Jerusalem?  »  (Mich.   i.)  Super 

baec  oxcelsa  gradiens  dicitur  Dominus,  sive  ascen- 

dens.scilicet  ad  delendu:n  ea,sicut  dixit  ad  Moysen: 

«  Loquere  filiis  Israel :  Populus  durae  cervicis  es,se- 

mel  ascendam   in  medio  tui,  et  delebo  te    (Exod. 

xxxui).  »  Hoc  denique  tunc  factum  est,  quando  ve- 

nit  desolatio  ejusdem  populi  circumvallentibus  Ro- 

manis,  quam  et  ipsi  Dominus    praevidens  :   «   Erit 

enim,  inquit,  pressura  magna  super  terram,  et  ira 

populo  huic  (Luc.  xxi).  »  Unde  cum  dixisset,   «  et 

gradiens  snper  excelsa  terroe,  »  miro  modo  subjun- 

xil,  «  Dominus  Deus  exercituum  nomen  ejus.»  Nam 

vere  iste  est  Dominus  Deus  exercituum,cui  non  so- 

lum  in  ccelo  scientes  famulantur  legiones   angelo- 

rum,  sed  etiam  in  terra    nescientes  ei   servierunt 

exercilus  Romanorum,  et  vindicaverunt  sanguinem 

ipsius,  sanguinem  prophetarum   ejus,   omnemque 

sanguinem  justum  qui  effusus  est  super  terram,  a 

sanguine  Abel  justi,  sicut  praedixerat  ipse  Dominus 

(Luc.  xi).  Sequitur : 

Cap.  V.  —  «  Audite  verbum  istud  quod  ego  levo 
super  vos  planctum  domus  Israel.  Gecidit,  non  ad- 


rat:  «  Videns  civitalem  llcvit  super  illam,  dicens  : 
Quia  si  cognovisses  et  tu  (Luc.  xix).  »  Igitur  quod 
nunc  dicit :  «  Audite  verbum  istud,  quod  ego  levo 
super  vos  planctum  domus  Israel,  »  verba  esse  Do- 
mini  recte  intelligimus  formantis  «  monles,  »  ut  su- 
pra  dictum  est,  et  creantis  «  ventum,  »  et  annun- 
tiantis  «  homini  eloquium  suum,  »  facientis  »  ma- 
tutinam  nebulam,  ■>  et  gradientis  «  super  excelsa 
terrae,  »  quia  causam  cur  levet  planctum  superdo- 
mum  Israel,  plangendo  ipse  in  Evangelio  decla- 
mat  :  «  Ecce,  inquiens,  relinquetur  vobis  domus 
vestra  deserta  (Mutlh.  xxm).  Etenim  quod  ait : 
«  Cecidit,  non  adjiciet  ut  resurgat  virgo  Israel.Pro- 
jecta  est  in  terram  suam,non  est  qui  suscifet  eam,» 
de  naturalibus  ramis  olivae  intelligendum  est,  qui 
ut  supra  meminimus  ex  Apostolo,  propter  incredu- 
litatem  fracti  sunt  (Luc.  xi),  nec  inseri  possunt : 
Nec  enim  est  qui  projectos  in  terram  suscitare  pos- 
sit,  sicut  apostoli  experti  sunt,  hic  jam  subaudien- 
dum  est  illud,  quod  radici  bons  dictum  esse  supra 
tractavimus.Tu  tamen  «  praeparare  inoccursum  Del 
tui,  Israel,utsecundum  sensum  coutiniietur  liltera, 
quoe  protinus  sequitur.  «  Quia  ba?c  dicit  Doininus 
Deus  :  Urbs  de  qua  egrediebantur  mille.relinquen- 
tur  in  ea  centum,  et  de  qua  egrediobantur  centum, 
relinquentur  in  ea  decem  in  domo  Israel.  »  Magna 
ista  consolatio  est  fideli  bonae  radici,  quae  in  fra- 
ctura  vel   excisione   ramorum    naturalium   grande 


315 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


316 


daratium  pertulit,  ne  propter  haec  tristitia  magna,  \  licet  Isaiae,  lectione  comprobantur.  Cum  enim   di- 


et  continuus  dolor  sit  cordi  ejus,  quia  inferentur 
alii,  Domino  dicente:  «  Sic  urbs  de  qua  egredie- 
bantur  rcille,  relinquentur  in  ea  centum,  et  de  qua 
egrediebantur  ceatum,  relinquentur  in  ea  decem  m 
domo  Israel.  »  Quod  ut  possit  utiliterintelligi,  me- 
minisseuportet.quod  supradixit :  «  Subverti  vos  sic- 
ul  subvertit  Deus  Sodoma:n  et  Gomorrham,»  etsci- 
re  quia  sicut  carnalis  domus  Israel  simiiis  Sodomae 
in  damnatiooe  facta  est,  sic  e  contrario  plenitudo 
gentium  {quae  Sodoma  erat)  spiritualiter  domus  Is- 
racl  effecta  est.  Simulque  memoriter  recolendum, 
quia  in  Sodornis  non  sunt  relicti  saltem  decem  justi, 
propter  quos  dimisissel  Dominus  omni  loco,et  non 
delevisset  eos.  Sic  enim  Abraham  loquens  ad  Do- 


xisset :  «  Exeaeca  cor  populi  hujus,  et  aures  ejus  ag- 
grava,  et  oculos  ejus  claude,  ne  forte  videat  oculis 
suis,  et  auribus  suis  audiat,  et  corde  suo  inteiligat 
et  convertatur,  et  sanem  eum  ;  usquequo.Domine? 
donec  desolentur  civitates  absque  habitatore,et  do- 
mus  sine  homine,  et  terra  derelinquetur  deserta 
[lsa.  vi).  »  Quibus  utique  verbis  frangendos  esse 
ramos  naturales,  de  quibus  jam  diximus,  significa- 
bal,  continuo  subjunxit  :  «  Et  multiplicabitur  quae 
derelicta  fuerat  in  medio  terra?,  et  adhuc  erit  in  ea 
decimatio,  et  convertelur,  et  erit  in  ostensionem 
sicut  lerebirHhus  et  sicut  quercus,  quae  extendit 
ramos  suos.  Semen  sanctum  erit  id  quod  sieteritin 
ea  (ibid.).  »  Nimirum  eadem  in  isto  et  in  illo  justo- 


minum,  et  incipiens  a  quinquaginta,  numerumque  J)  rum  sanctifieatio  sive  multiplicaiio  sub  sacramento 


paulatim  decerpens  atque  diminuens,  tandem  fini- 
vit :  «  Obsecro,  inquit,  ne  irascaris,  Domine,  si  '.o- 
quar  adhuc  semel.  Quid  si  invent:  fuerinl  decem  ? 
Ait :  Non  delebo  propter  decem  iGen.  xvm).  »  Hoc 
animadverso,  jam  nunc  dixit,  «  subverti  vos,  sicut 
subvertit  Deus  Sodomam  et  Gomorrham,  »  simul 
illum  intendisse  non  dubitemu?,  ul  diceret  illam 
qua3  Sodoma  iuerat,  scilicet  Ecclesiaui  de  gentibus, 
non  subvertara,  quam  ob  caustm?  Videlicet  pro- 
pter  antiquara  sententiam.  Debeo  enim  fidelis  esse 
amico  meo  fideli  Abrahae.ut  ubicunque  invenero  de- 
cem  justos,  non  deleam  civitatem  propier  eos.Ecce 
autem  non  solum  decem  in  Ecelesia  gentium  justos 
inveniam,  verum  etiam  centum,  unde  prius  egre- 
diebantur  mille,  id  est  unde  nullus  ante  relinque- 
batur,  sed  abibant  omnes  in  vias  suas,  sine  Deo, 
alieni  a  salute,  qui  videlicet  omnes  intelliguntur  per 
mille.  Millenario  namque  numero  universitas  signi- 
ficari  solet,  ut  illic  :  «  Memor  fuil  in  saeculum  testa- 
menti  sui,  verbi  quod  mandavit  in  mille  generatio- 
nes  (Psal.  civ).  »  Porro  centenario  et  denario  nu- 
mero  perlectio  significari  solet,  ut  illic  :  «  Centu- 
plum  accipiet  (Matlh.  xtx).  »  Et  in  HbroMachabaeo- 
rum  le^imus:  «  Judas  autem  Machabaeus,  qui  de- 
cimus  fue.rat,  secesserat  in  desertum  locum  (i 
Mach.  v).  »  Decimus  namque,  id  est  in  paterna  de- 
cem  praeceptorum  lege  perfectus.Tales  utique,  sci- 
licet  centesimi  et  decimi,  id  est  perfecti,in  urbe  vel 
Ecclesia  gentium  relinquentur,  unde  prius  mille 
egrediebantur,  id  est  universi  condemnabantur,  et 


decimationis  (quae  pars  Domini  sive  altaris  ejus  le- 
gitima  est)  recte  intelligitur.Et  pulchre  Israeli  bonae 
radici  inserendorum  multiplicitas  ramorum  de  cun- 
ctis  gentibus,  tanquam  ex  oleastro,  sub  nomine  de- 
cimationis  repromittitur,  quia  videlice!  ille  primus 
decimas  rerum  suarum  Deo  vovisse  legitur.  «  Si 
fuerit  Dominus  mecum,  ait,  etcustodierit  me  in  via 
per  quam  ambulo,  et  dederit  mihi  panem  ad  ve- 
scendura,  et  vestimentuni  ad  induendum,  reversus- 
que  fuero  prospere  in  domum  patris  mei,  erit  mihi 
Dominus  in  Deum,  et  lapis  iste  quem  erexi  in  titu- 
lum,  vocabitur  domus  Dei,  cunctorumque,  quaa  de- 
deris  mihi,  decitnas  offeram  tibi  (Gen.  xxvm).  » 
Pulchra  vicissitudo,  pulchra  recompensatio.  Israel 
q  in  domo  Dei  decimas  genlium  se  relicturum  promit- 
tit.  Cum  enim  dixisset,«  urbs  de  qua  egrediebantur 
mille,  relinquentur  in  ea  decem,  »  addidit,  «  in  do- 
mo  Israel.  »  Profecto  qui  tantas  illi  salutis  sivesal- 
vandorum  copias  desttnabat,  non  vane  sic  praemisit 
et  sic  pralocutus  est,  «  praeparare  in  occursum  Dei 
tui,  Israel.  »  Sequitur  :  «  Quia  haec  dicit  Dominus 
domui  Israel,  quacrite  me,  et  vivetis,  et  nolite  quae- 
rere  Bethel,  et  in  Galgala  nolite  intrare,  et  m  Ber- 
sabee  non  transibitis,  quia  Galgala  captiva  ducetur, 
et  Bethel  erit  inutilis.  Quamte  Dominum  et  vivite, 
ne  forte  comburatur  ut  ignis  doinus  Joseph,  et  de- 
vorabil,  et  non  erit  qui  exstinguat  Betbel.  »  Locus 
iste  per  conjunctionem,  qua  sic  incipii,  «  quia  haec 
dicit  Duminus  domui  Israel,  »  ad  superiora  nos  re- 
mittit,  ubi  sic  dictum  est    persona   Domini :    Ve- 


propter  eos  qui  perfecti  erunt,  caeteri  peccatores  u  nite  ad  Bethel  et  impie  agite  ad  Galgala.et  multipli 


quidem,  sed  ptenttentes  in  die  judicii  servabuntur 
et  relinquentur  in  domo  Israel,  velut  oleastri  in  bo- 
nam  olivam  inserti  pro  naturalibusramis,qui  fracti 
sunl  (Luc.  xi).  Quantitate  quidem  plus  est  cenlum 
de  mille,  quarn  in  decem  relinquendis  de  centum, 
sed  ratioue  aequalitas  in  utroque  esl,  quia  videlicet 
sicut  centenus  milleni,  ita  decenus  centeni,  decima 
pars  est.Bene  autem  per  decimam  sanctificatio  ju- 
stitiae  sive  justorux  intelligitur,  quia  nimirum  ex 
decreto  legis,  rerum  omnium  decimatio,  pars  Do- 
lnini  est  (Levit.  xxvn).  Eadem  qus  praesenti  loco 
dicimus  sive  intelligimus,ex  alterius  prophetae,  sei- 


caie  praevancationem  (Ose.  iv),  »  etc,  quae  ita  fini- 
vit,  sic  enim  voluisus,  filii  Israel.  »  Et  est  sensus  : 
Dixi  vobis  superius,  quasi  verbo  adhoriantis  :  «Ve- 
nite  ad  Bethel,  et  impie  agite,»  sed  non  est  hoc  ad- 
hortantis  sive  volentis,  imo  indignantis  et  odientis, 
quia  si  voluntas  quaeritur  Domini,  haec  potius  vult, 
et  haec  pro  voluniate  sua  dicit :  «  Nolite  quaerere 
in  Bethel,  et  in  Galgala  nolite  inlrare.  »  Ibi  quae- 
rentes  non  utique  vivetis,  sed  potius  moriemini, 
quia  videlicet  non  ibi  sum  ego  Deus  vivus  et  vi- 
vificans,  sed  ibi  est  aureus  vitulus  ;  non  dico  mor- 
tuus,  nec  enim    aliquando    fuit   vivus,   sive    ani- 


317 


COMMENT.  1N  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


318 


matus;  137  sed  dico,ubi  est  vituius  vester,  Deu9 
vester,  neque  mortuus,   neque  vivus,   sed    tamen 
mortificans,  quia  qui   quserunt  illum,  moriuntur? 
«  Nolite  ergo  quarere  in  Bethel,  etin  Galgala  nolite 
inlrare,  »  qui  est  locus  idololatriae,  »  et  in  Bersa- 
bee  non  transibitis,»ubipertinaci  errore  idola  ado- 
rare  consuevislis.  Nolandum  deinde,quod  cum  di- 
cit,  «  quia  Galgala  captiva  ducelur,  el  Bethel  erit 
inutilis,  »  de  Bersabee  tacet ;  quia  videlicet  viclis 
decem  tribubus  urbs  nomineBersabee  quae  erat  in 
tribu  Juda,illo  tempore  neque  captaneque  destru- 
cta  est.Haec  Domino  dicenle,  statim  suam  propheta 
per  propriam  personam,  pro  bona  voluntate  adhor- 
tationem  subjungit,«  quaerite,  inquiens,  Dominum 
et  vivite,ne  forte  succendantur  ut  ignis  domus  Jo- 
seph,  »    quam    propter  Jeroboam,   qui    de  tribu 
Ephraim,  etde  domo  fuit  Josepb,  decem    tribus 
sentire  debemus,  quae   appellabantur   Israel,  et  ex 
majore  populi  partenomen  pristinumpossidebant. 
Du33  autem  tribus.quoe  regebantur  a  stirpe  Duvid, 
qui  de  tribu  Juda  fuit,  vocatae  sunt  Judas,et  possi- 
debant  Jerusalem,  in  quo  erat  templum  Dei.Cum- 
quesuccen3a  fuerit  domus  Josepb,devorabit,atque 
consumet  Bethel,  et  non  erit    qui  exstinguat,  cum 
a  regibus  suis  fuerit  succensa.Haec  omnia  sic  dicta 
sunt,  ut  cum  in  superficie  littera  vel  vocis  prophe- 
ticae,  temporis  tunc  instantis  caplivitatem  denun- 
tient,  qua  decem   tribus   in   Assyrios  postmodurn 
transferendae  erant,nihilominus  subtiliter  inspecta 
Judsorum  captivitate,  qua?   nunc   usque   dispsrsa 
manet,conveniant.  Quod  ut  intellectui  planius  Dat, 
prius  dicendum  quia  Bethel  domus Z)e<,Galgala»o/„- 
labrum,   Bersabee  puleus  juramenli  interpretatur. 
Quisautem  illam  nesciat  quondam  domum  Dei,de 
qua  vane   gloriabantur  Judaei   confidentes   verbis 
mendacii  et  dicentes  :  «  Templum  Domini,templum 
Domini,  templum  Domini  est  (Jer.  vn).»  Porro  vo- 
lutabrum  illorum    caeremonia  carnales  erant,  imo 
sunt.ex  quo  Christum   crucifixerunt ;  volutabrum, 
inquam,  ita  ut  Apostolus  pro  detrimento    illos  ha- 
beat,  «  el  arbitretur  ut  stercora  (Phiiip.  m),  »  non 
sine  auctoritate  prophetica.    Nam   in   Malachia  : 
«  F.cce  ego,  inquit  Dominus,  projiciam   vobis  bra- 
chium,  et  dispergam  super  vultum  vestrum  stercus 
solemnitatum  vestrarum  (Halach.  n).  »  Puteus  au- 
tem  juramenti  erat  illis  prolunda  cupiditas  auri  et 
argenti,et  in  tantum  puteus  juramenti,et  juramen- 
tum  in  auro  nimis  praeferrent  juramento  quod  ju- 
ratum  esse,  in  altari,  sive  in  templo,  unde    Domi- 
nus  :  «  Vae  vobis,  inquit,  duces   caeci  qui  dicitis  : 
Quicunque  juraverit  per   templum,   nihi!  est,  qui 
autem  juraverit  in  domo  quod  est  super  illud,  de- 
bet  (  Walth.  xxiii).»  Igitur  «  quaerite  me  et  vivetis,  » 
ait  Cbristus  qui  vere  vitaest,  n  et  nolite  quaerere  in 
Bethel,»  id  est  in  illa  domo  Dei,  qua?  cum  debuis- 
set  esse  «  domus  orationis,facta  esl  spelunca  latro- 
num  (Matlh.  xxi),  »  quia  sicut  per  prophetam  prac- 
dixeram  :  «  Reliqui  domum  meam,dimisi  hceredi- 
tatem  meam,facta  est  mihi  haareditatio  mea  quasi 


A  spelunca  hyaenae  (Jer.  xn).  »  Nolite  me  quaerere 
illic,  quia  sum  ibi  ex  quo  volentibus  illis  me  lapi- 
dare,  abscondi  me  et  exivi  detemplo  (Jouti.  viii). 
«  Et  in  Galgala  nolite  intrare,  »  id  est  volutabrum 
veterum  caeremoniarum  contemnite,  et  hubeiejam 
pro  stercore.ut  ne  saltem  circumcidamini  illa  car- 
nis  circumcisione,  qua  Josue  populum  circumcidit 
in  Galgalis,«  quia  si  circumcidamini,  Christus  vo- 
bis  nihil  prodest  (Galat.v).  »  — «  Et  in  Bersabeenon 
transibitis,  »  id  est  avaritiae  Pharisaicae  profundi- 
tatem,  quam  perjuria  consequuntur,  non  sectabi- 
mini.  Talia  prsdicantibus  apostolis  Christi  posl 
passionem  ejus,  quem  illi  audire  noluerunt,  futu- 
rum  erat  quod  sequitur:  «Quia  Galgala  captiva 
•ducetur,  et  Bethel  erit  inutilis,  »  simulque  et  quod 

n  subjungitnr,  «  quosrite  Dominum  et  vivite,ne  forte 
coniburatur,  ut  ignis  domus  Joseph,  et  devorabit, 
et  non  erit  qui  exstinguat  Bethel.  »  Illa  namque 
Bethel,quae  debuit  esse  domus  Dei  siveChristi,cu- 
jus  typum  tenuit  Joseph,  non  soluin  inutilis  facta, 
verum  etiam  propter  inutilitatera  igni  combusta 
est,  et  devoravit  eam  ignis,  et  non  fuit  qui  exstin- 
gueret,  quin  etiam  invisibiliter  quoque  nunc  «  ardet 
usque  ad  inferni  novissima,  ignis  qui  in  furore  Do- 
mini  succensus  est  (Deut.  xxxn),  »  et  illa  jam  non 
vere  Juda3a,sed  Galgala  supradicto  modo  dicenda, 
in  omnes  gentes  captiva  ducta  est.  Sequitur  :  «Qui 
convertitis  in  absinthium  judicium,  et  justitiam 
relinquitis  in  terra,et  facientem  Arcturum  etOrio- 
nem,  et  convertentem  in  mane   tenebras,  et  diem 

_  nocte  mutantem,qui  vocat  aquas  maris,  et  effundit 
eas  super  faciem  terrae,  Dominus  nomen  est  ejus. 
Qui  subridet  vastitatem  super  robustum,et  vastita- 
tem  super  polentem  affert.  »  Hic  subaudiendum 
est,  vobis  dico,  loquor,  «  qui  convertitis  in  absin- 
thium  judicium.»  Grandis  culpa,  magna  damnatio- 
nis  causa,  convertere  dulcedinem  judicii  in  absin- 
thium  sive  amaritudinem  iniquitatis,  et  pulchritu- 
dinem  sive  suavitatem  justitiae  in  horrorem  clamo- 
ris.  Hoc  ipsum  apud  Isaiam  verbis  aliis  'per  figu- 
ram  vinea?  conqueritur  dicens  :  «  Et  exspectavi  ut 
faceret  uvas,  et  fecit  labruscas  (Isa.  v),  »  et  expo- 
nens  quid  diceret :  «  Et  exspectavi,  inquit,  ut  face- 
ret  judicinm,  et  ecce  iniquitas,et  justitiam,et  ecce 
c\a.mor (ibid.).  »  Vere  infelices,  qui  tam  longum  ini- 
quitatis  et  clamoris  traxerunt   funiculum,  ut  usque 

"  ad  ipsum  pervenirent  Christum,  iniquo  judicio  ot 
clamore  condemnandum,  clamando  :  «  Reus  est 
mortis  ;  »  clamando  :  «  Crucifige,  crucitige  ;  »  cla- 
mando  :  «  Sanguis  ejus  super  nos  et  super  filios 
nostros.  »  Deberaus  enim  sic  illa,  quae  praesentia 
vel  instantia  tunc  erant  tempora  respicere,  ut  non 
dubitemus  spiritum  propheticum  potius  futurum 
tempus  prospexisse,  quo  filii  pessimi  occidendo 
Christum,impleturi  erant  menburam  palrum  suo- 
rum.  Nam  et  si  illa  potissima  prophetiaa  pars  in 
isto  et  in  casteris  prophetis,  abscondita  sive  operta 
esl,  propterea  nimirum  operta  est,  quia  crudeles 
atque  rebelles  illi  patres,non  solummodo  prophe- 


319 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


320 


tanles  aut  scribentes,  oeciderunt,   quod  fecerunt,  A.  daeam  filiussuus  reduceretur  ?fgiturcum  dicit,«  fa- 


verumetiam  Scripluras  incenderent  et  perderenl, 
si  tale  sacramentum  in  obscura  littera  uod  iuisset 
absconditum.  Proiade  quod  sequitur:  «  El  facien- 
le_n  Arclurum  et  Orionem,  el  convertenlem  in  mane 
tene.bras,  etdiem  nocte  mutantem,  qui  vocat  aquas 
maris,  el  effundit  eas  super  faciem  terrae,  Dominos 
esl  nomen  ejus.  »  Opporlunum  de  eodem  Christo 
testimonium  esse  non  dubilemus,quia  videlicetper- 
sona  haec  magis  quam  persona  Patris,opus  habebat 
propter  nos  defendi  Scripturarurr  testimoniis,  quod 
sit  factor  siderum  noclisqueet  diei,imo  el  omnium 
qua?  facta  sunt,  quia  «  sine  ipso  factum  est  nihil 
(Joan.  i).  »  Quare  autem  cum  omnium  factor  sit, 
praesenli  loco   tanlummodo  dicilur  faclor  Arctus  el 


cientem  Arcturum,  »  pirpulchrum  est  intelligi  de 
Deo  et  homine  Christo,quod  antequam  nasceretur 
et  in  ccclo  factor  stellarum,  et  in  terret  factor  exsti- 
tit  patrum  et  matrum  suarum,  velut  septem  stel- 
larum  lulgentium  Abraham  et  Sarae,  Isaac  et  Re- 
beccae,Jacob  el  Rachelis  atque  Liae.  Per  Orionem  ve- 
ro  Mosen  intelligimus,  qui  nimirum  sicutOrion  in 
ortu  tuo,  ut  jam  dictum  est,  tempeslates  excilat, 
et  maria  lerrasque  perturbat,ila  ut  in  adventu  suo 
decemplagarumtempestalibus.Eizyptum  quassavit 
maria  divisit,et  Pharaonem  cum  curribus  et  equi- 
libus  ejus  submersit.Hocveromultum  ad  commen- 
dandam  majestatem  divinilatis  hominis  JesuChri- 
sti,  quod    talem   Orionem  fecerit,  quem  tantopere 


Orionis,diei  el  noclis,  et  pluviae  super  terram  effun-  n  adversarii    ejus  praeferebant    ei,    dicentes  :    <(  Nos 


dends,videlicet  utcum  potentia  Creatoris,  graliam 
quoque  mystice  commendel  ejusdem  Saivatoris. 
Arcturus  namque  qui  in  cceli  axe  constitutus,  se- 
ptem  stellarum  radiis  fulget,  semper  versatur,  et 
nunquam  mergilur  ;  imo  et  dum  versalur,  erigitur. 
Orion  autem  ipso  pondere  temporishiemalis,oritur, 
suoque  ortu  tempestates  excitat,  et  maria  terrasque 
perturbat.Unde  apud  beatum  Job,ubi  dicit  :  «  Qui 
facit  Arcturum  et  Oriona  et  Hyadas  et  interiora  au- 
stri(Jt>i.  iv).  »  Per  Arcturum  qui,  ut  jam  dictum 
est,semper  versatur,  et  nunquam  mergitur,  expo- 
nente  beato  Gregorio,  sauetam  intelligimus  Eccle- 
siam,quae  septiformi  spiritu  stabilita.persecutiones 
iniquorum  sine  cessatione  tolerat,sed  tamen  usque 
ad  138  mundi  terminum  sine  defectu  perdurat. 
Per  Orionem  vero  sanclos  martyres,  qui  pondus 
persequentiummolestiamquepassuriad  cffilifaciem 
quasi  in  hieme  venerunt.  At  vero  quoniam  anti- 
quam  novi  hominis  Christi  divinitatem  istis  vei  his 
similibus  testimoniis  conflrmare  et  contirmatam 
esse  cupimus,dulcius  et  delectabilius  esse  arbitra- 
mur,si  intrauniversitalem  ejusdem  sanctaeEcclesia? 
personas  iilas  quasi  digito  demonstremus.quarum 
proptersimililudinera  competeuler  hic  Arcturuiuet 
Orionem  fecisse  dicantur,  qui  personis  illisposte- 
rior  est  homo  natus.  Itaque  per  Arcturum,qui,  ut 
jam  dictum  est.septem  stellis fulget,pristinos  iutel- 
ligamus  patres,  ex  quibusChrislus  secundum  car- 
nem,  scilicet  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  eorumque 
conjuges  Saram  etRebeccam,  Hachelet  Liam.Istae 


scimus,  quia  Mosi  loculus  est  Deus,  hunc  autem 
nescimus  unde  sit  (Joan.  ix).»  Hocipsum  quod  vi- 
delicet  illum  Orionem  fecerit,  pulchre  et  sapienter 
ipse  innuit  quando  illis  dicentibus,  in  lege  autem 
Moses  mandavit  nobis  hujusmodi  lapidari,«  incli- 
nans  se  deorsum  digito  scribebat  in  terra  (Joan. 
vm),  »  significans  seipsurn  esse,  cujus  digito  scri- 
ptae  fuissent  tabulaequas  Moses  accepit,  cujus  sibi 
insidioseobjiciebatur  aucloritas.Post  illum  Arclu- 
rum  et  Orionem  fecit  et  illud  quod  mirabiliter  signi- 
ficatur,  dicendo,  «  et  convertentem  in  mane  tene- 
bras,et  diem  nocte  mutantem.»  Etenira  quando  fe- 
cit  talem  Arclurum  et  talem  Orionem,id  estquando 
condidit  patres  supradictos,  et  Mosi  dedit  legem, 
_  gentes  tenebrae  fuerunt,  quia  Dei  nolitiam  non  ha- 
buerunt ;  sed  quando  factusesl  homo,tenebras  illas 
in  mane  convertii,quia  gentes  evangelica  praedica- 
lione  illuminavit.  Econtra,  diem  nocte  mutavit, 
quia  Juda:am  in  qua  prius  notus  eral  Deus,  cujus 
notitia  Deus  est,  propter  perfidiam  in  caecilate  reli- 
quit.  Post  ha?c  etiam  et  illud  mirabile  fecit,  quod 
doctores  ex  gentilitate  assumpsit,quorum  doclrina 
mundum  omnem  replevit.  Hoc  significat  subjun- 
gendo,  «  qui  vocataquas  maris  eteffundit  eas  super 
faciem  terrae.  »  Secundum  litteram  istud  ferequo- 
tidie  est.  Aquas  enim  maris  amarissimas,  aHhereo 
calore  suspensas  excolat  et  eliquat  in  dulcem  plu- 
viarum  saporem,instar  medicinalis  cucurbitae,  quae 
caloris  superioris  gyri  humorem  etsanguinemsur- 
sum  Irahit.  Ex  quo  discimus  unde  sinl  pluviae.Ni- 


namque  septem  persona?,  veluli  Arcturus    septem  "  mirum  juxta  hanc  similitudinem  quam  multos  de 


stellis  fulgidus,  semper  versabuntur  et  nunquam 
mergebantur,id  est  peromnem  vitam  suam  propler 
fidem  Dei  peregrinando  de  loco  ad  locum  proficisce- 
bantur,oeque  dilfidentes  inquam  in  terram  prisli- 
noe  nativitalis  suae  reverlabantur.  Nunquam  Abra- 
ham  in  Chaldasa  reversus  esl,  cum  lol  in  locis  el  in- 
terdum  fame  urgente  peregrinaretur,quin  etiamad 
servum  suum  :  «  Cave,  inquit,  ne  quando  filium 
meum  reducas  illuc(G£n.  xxiv),  »  cum  de  Mesopo- 
tamia  loqueretur,  ubi  habitabat  eognalio  ejus,  ex 
quo  tempore  Thare  pater  ejus  de  Chaldcea  fuerat 
egressus.  Quauto  magis  hae:  vetuisset,ne  in  Chal- 


profonditate  saeculi,  de  falsis  et  amaris  gurgitibus 
gentilitatis  litteralibus  etphilosophicisredundantee 
studiis,  superna  gralia  vocavit,  eorumque  aquati- 
cain  scientiam  in  dulcedinem  ccelestis  sapientiae 
converlil.eisque  et  ore  loquentibus  etcalamo  scri- 
bentibus,  faciem  teria;,  fidem  Ecclesiae,  plurimis 
librisjtractalibus  copiosis,  quasi  compluendo  suffi- 
scienler  inebriavit  HincPsalmista  dicit :  «Visitasli 
terram  et  inebriasli  eam  (Psal.  lxiv).  »  Item  : 
«  Pluviam  voluntariamsegregabis,Deus,  hoereditati 
tuae  (Psal.  lxvi/).  »  Quod  dicit  voluntariam,  hoc 
est  volunlarienullisquepraecedentibus  meritisdata, 


321 


COMMENT.  IX  XII  PROPII.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


322 


«  Dominus.inquit,  nomen  est  ejus.   »  Constanter,  A  minati  IS9  sunt.  «Vigilanter  hicnnimadvertendum 


vere  et  flducialiter  confltendum  est  coram  homini- 
bus,  coram  regibus  et  coram  ducibus  sive  judici- 
bus,  coram  cunctis  gentibus  et  contra  Judaeos  ini- 
micos  ejus,  quia  talis  et  tantus,  talia  et  tanta  fa- 
ciens  «  Dominus  »  est,  et  hoc  «  est  nomen  ejus,  » 
quamvis  ad  tempus  fuerit  despectus,  quamvis  ad 
horam  fuerit  crucifixus,  et  in  sepulcro  jacuerit 
mortuus.  Sed  perseveraverunt  negare  illum  inimici 
ejus,  dicentes  :«  Nolumus  hunc  Dominumesse,no- 
lumus  hunc  regnare  super  nos  (Luc.  iu).  »  Quid 
ergo  sequitur  ?  «  Qui  subridet  vastitatem  suppr  ro- 
buslum  et  depopulationem  super  potentem  affert.» 
Quis  vaslitatem  et  depopulationemnonaudivitillius 
populi  robusti  et  potenlis  ?  Robustus  namque  et  po- 


est,  ut  non  in  incertum  vel  per  conjecturam  diffi- 
niamus  robustum  illum  et  potentem,  cujus  vasti- 
tatem  sive  depopulationem  juste  subrideat  duleis 
Dominus.  conversusin  absinthium.  Non  dicit  pec- 
caverunt,  siveadmiserunt  quidpiam  quod  in  porta, 
id  est  in  judiciis,  quas  in  porta  civitatis  agi  sole- 
bant,  esset  corripiendum  ;  neque  dixit  imperfecte 
locuti  sunt,  sed  «  corripientem,  inquit,  oderunt, 
loquentem  perfecte  abominati  sunt.  »  Hoc  est  irre- 
missibile  peccatum,  hoc  robustiorum  est  atque 
potentum,  non  per  ignorantiam,  sive  per  infir- 
mitatem  peccare,  sed  peccatum  superbiae  defen- 
dendo,  corde  impcenitenti  corripientem  quoque 
odisse,  et   abominari  illum,  qui  audeat  loqui  per- 


tens  praesenti  loco  mirabiliter  dicitur,  videlicet  pro  g  fecte,  id  est  non  sibi   placentia,   sed  malis  actibus 


eo  quod  cum  robusto  superbia,  cum  potenle  au- 
dacia  contra  istum,  cujus,  ut  jam  dictum  est, 
nomen  est  Dominus,  populus  infelix  consurre- 
xit,  non  ut  vere  fortiscontra  infirmum.sed  ut  vere 
phreneticus  contra  medicum.et  male  rsbustuseje- 
cit,  male  polens  occidit ;  male  robustus  et  male 
potens  post  resurreelionem  ejus  apostolos  ejus 
persecutus  est.etejecit  et  repulitipsum  quod  vole- 
bant  illis  loqui  verbum  Dei.  Idcirco  «  vastitatem 
supertalem  robustum,  et  depopulationem  super 
talem  potentem  »  attulit,  hoc  ipsum  servientibus 
Romanis,multo  plusquam  fecerat  famulantibus  As- 
syriis,  obsequentibus  judicio  ejus  Babyloniis,  ut  et 
decem  tribus  in  Assyrios  irrevocabiliter,Pt  Juda.et 


repugnantia.Quis  autem  in  portacorripuil,velquis 
perfecte  locutus  est  ?Corripuit  quidemeos  David,et 
pleraque  perfecte  locutus  est,atque  idcirco  oderunt 
illum  et  abominati  sunt,  dicentes  :  cc  Quae  nobis 
pars  in  David,  vel  quae  haereditas  in  filio  Isai 
(III  lleg.  xn),  »  et  istum  quoque,  qui  haec  ipsa  lo- 
quitur,  et  caeteros  prophetas  oderunt  et  aborninat; 
sunt.  Verumtamen  sicut  cwtera.ita  et  istud  inuno 
Cbristo  juste  corripiente,et  perfecte  loquente  vera- 
citer  el  indubitanter  est  adimpletum.Ipse  enim  lo- 
quilur  in  psalmo:«  Adversum  me  loquebanturqui 
sedebant  in  porta  (Psal.  cxvm).  »  Item  :  «  Cumhis 
qui  oderunt  pacem,  eram  pacificus;  cum  loquebar 
illis  impugnabant    me  gratis  (Psal.  cxix).  »  Unde 


Babyloniam  tempore  statuto  revocandus  transmi-  _  memor  ipse  cum  abominarentur  eum,  et  propter 
graret.  Hoc  maxime,quod  quasi  per  Romanospas-  h*c  diceret :  «  qui  me  oderunt  et  Patrem  meum 
sus  est,  ille  robi.stus  et  potens    fecit,  hic  Dominus 


nou  parcendo  aut  compatiendo,  sed  quasi  subri- 
dendo  propter  illud  quod  dixerant  tanquam  cauti 
et  providi,  x  ne  fortevenianl  Romani  et  tollantno- 
strum  et  locum  et  gentem  (Joan.  xi),»  subridendo, 
inquam,juxta  quod  in  persona  ejus  sapienliadicit: 
it  Ego  quoque  in  interitu  vestro  ridebo,  et  subsan- 
nabo  cum  vobis  quodtimebatis  advenerit  (Proiu).» 
Proprie  subrisionem  possumus  appellare,  quando 
quis  irascitur,el  apertis  paululum  kbiis  ridere  se 
simulat,  ut  irae  magnitudinem  ostendat.  Talibus 
verbis  circa  Dominum,  qui  nullos  motus  patitur, 
idcirco  Scriptura  utitur,ut  satisquanlum  poteslaf- 
firmet  quod  Dominus,quamvis  natura  sit  clemens, 


oderunt  (Joan.  xv),  »  et  deinde  :  «  Nunc  autem  et 
viderunt  i-t  oderunt  et  me  et  Patrem  meum,»  con- 
tinuo  subjunxit :  «  Sed  ut  adimpleatur  sermo  qui 
in  lege  eorum  scriptus  esl,  quia  odio  babuerunt  me 
gralis  (ibid.).  »  Christum  ergo  prae  omnibus  etiam 
hic  intelligimus,  quem  «  oderunt  corripientem  in 
porla,  »  id  est  in  aperto  sive  in  publico,  quemad- 
modum  ipse  dixit :«  Ego  palam  locutus  sum  mundo 
el  in  occulto  locutus  sum  nibil  (Joan.  xvui).  »  Et 
recte  taliler  «  in  porta,»  id  est  non  in  occulto  cor- 
ripiebat,qui  semetipsum  portam  sive  ostium  dice- 
bat,  et  eos  qui  claves  pnrtarum  scientiaa  tulerant, 
de  injustitia  redarguebat  Ipsum  solum  perfecte  lo- 
quentem  veraciter  dicamus,  •<    qui  peccatum  non 


nullatenus  tamen  robusto  et  potenti,  id  esl  in  pec-  D  fecit,  nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus  (Isa.  liii).» 


calo  superbienti  misereatur.  Sed  sicut  item  dicit 
Scriptura  :  «  Potentes  potenter  tormenta  paiientur, 
exiguo  autem  concedetur  misericord;a  (Sap.  vi).  » 
Eum  qui  talis  et  tantus  est,  qui  talia  et  tanta  po- 
test,  «  convertitis,  ait.  in  absinlhium,  »  ut  cum  sit 
natura  dulcissimus,cunclam  suae  nnturae  contineat 
dulcedinem,  ettotius  irae  quasi  subridendo  su- 
per  vos  effundat  amaritudinem.Nunc  quasi  quaere- 
ret  aliquis,  quomodo  vel  quid  agendo  tam  dulcem 
in  absinthium  sibi  convertere  potuerint,  conver- 
titur  ad  interrogantem  et  dicit  :  «  Oderunt  cor- 
ripientemin  porta,  et  loquentem    perfecte  abomi- 


Et  pro  ista  quidem  parte,  pro  isto  modo  perfectio- 
nis,  quia«  non  est  inventus  dolusin  ore  ejus,  » 
perfecte  loquens  recte  dicalur,  sed  nihilominus  in 
sapientiasivedoctrinasolus  bic  est  perfectelocutus, 
perfecte,  inquara,  et  tam  mirabiliter,  ut  dicerent 
ministri  principum  et  Pharisaeorum,  qui  missi  tue- 
rant  ut  apprehenderunt  :  «  Nunquam  sic  Iocutus 
est  homo  sicut  hic  homo  (Joan.  vn).  »  Sequitur: 
«  Idcirco  pro  eoquoddiripiebatispauperem  et  prae- 
dam  electam  tollebatis  ab  eo,  doraos  quadrolapide 
asdificabitis,et  non  habitabitis  in  eis.Vineas  aman- 
tissimas  plantabilis  et  non  bibetis  vinum  earum, 


323 


RUPERTI  ABBATIS  TUHIENSIS. 


324 


qui  cognovi  multa  scelera  vestra,  el  forlis  peccata 
vestra.  Ilostes  justi  accipientes  munus,  et  pauperes 
deprimentes  in  porta.  Ideo  prudens  in  temporeillo 
lacebit,  quia  tempus  malum  est.»  Hic  manifestius 
indicat,  qtiod  quamvis  verbis  praeteriti  temporis 
utatur,  dicendo  :  «  odio  babueruntin  porta,corri- 
pientem  et  loquentem  perfecte  abominati  sunt,  di- 
ripiebalis  pauperem.etpradam  electarn  tollebatisab 
eo,»  defuturo  tamen  prophetiam  texit,et  in  ve.rum 
pauperem  Christumtendit.dumsubjunxit.aprudens 
in  tempore  illo  tacebit.»  Al  ille  pauper  nihil  in  boc 
mundo  possedit.  Quomodoergo  illum  diripuerunl, 
vel  quam  praedam  electaraabeo  tulerunt?Nimirum 
quandocrucifixerunleum,«diviseruntsibivestimen- 
taejus,et  super  vestem  ejusmiserunt  sorlem(Psal. 
xxi),»et  haec  quidem  praeda  magna  fuit  pro  quantitate 
sacrilegii,  non  pro  quantitate  supellectilis.  Sed  al- 
tius  inluenlibus  praeda  illa  occurril,quam  per  para- 
bolam  evangelicamipse  significavit,inqu;\  agricolae 
videntes  filium  patrisfamilias  dixerunt  intra  se  : 
«  Hic  est  haeres,  venite,  occidamus  eum,et  habebi- 
mus  ba:reditatem  ejus  (Malth.  xxi).  »  Pauperem 
ergo  illum,  de  quo  in  psalmo  legitur  :«  Beatus  qui 
intelligit  super  egenum  et  pauperera  (Psal.  xl).  » 
Itemque  :  «  Et  perseeutus  est  hominera  inopem  et 
mendicura  el  compunctum  cordemortificare  (Psal. 
cvin).  •  —  «  Pauperem,  »  inquarn,  id  est  humilem 
Ghristum  diripuerunt,  «  et  praedam  eleclam  abeo» 
lulerunt,quandoplebemabilloaverterunt,imp]entes 
mensuram  patrum  suorum  regum  Israel,quos  imi- 
tati  sunt.  Sicul  enim  illi  decem  tribus  sciderunt  a 
domo  Davi  I,  et  a  templo  Doraini,  et  fecerunt  ad- 
orare  simulacra  vituli,  qtiod  jam  factum  fuerat, 
quando  texebatur  hrec  prophetia,  sic  isti  plebem 
averterunt  a  lilio  David,  Filio  Dei,  et  fecerunt  eos 
credere  suis  mendaciis  magis  quam  veritali  Dei, 
«  ldcirco,inquit,domos  quadro  lapide  sedilicaliitis, 
et  non  habitabitis  in  eis,vineasamantissimasplan- 
tabitis,  et  non  bibetis  vinum  earum.»  Vides  quale 
experimentum  hicjam  ponit  supradictas  conver- 
sionis,de  qua  dixit,«  qui  convertitis  in  absinthium 
judicium?»  Nam  in  lege  clemensDominus,exeunti- 
bus  ad  bellum  audienteexercilu  taliler  proclamau- 
dum  esse  judicavit:  «  Quisesthomo  qui  aedificavit 
domum  novam.et  non  dedicavit  eam  ?  Vadatetre- 
verlatur  in  domumsuam,ne  fortemoriaturinbello, 
et  alius  dedicet  eara.  Quis  est  homo  qui  plantavil 
vineam,  et  necdum  eam  fecit  esse  communem, 
et  de  qua  vesci  omnibus  liceat?  Vadat  et  rever- 
talur  in  domum  suam,  ne  forte  raoriatur  in  bello, 
et  alius  ejus  fungalur  olficio  (Deut.  xx).  »  Hoc 
nimirum  pro  sua  dulcedine  tunc  judicavit,  nunc 
autem  converso  in  absinthium  judicio  contraria 
discernit.  «  Domos.inquiens,  quadro  lapide  aedifi- 
cabitis,  et  non  habitabitis  in  eis  :  i  neque  enim 
captivatortale  quidindulgebat,sed  etdomosdiruens 
atque  succendens,  et  vineas  succidens,aedilicatores 
atqueplanlatores  quosgladionon  occidet.in  captivi- 
tatemproperarecompellet,atqueitanequedoinosde- 


^  dicabilis,quaspulchra3facietis,neque  bibetis  vinum 
de  vineis  am.mtissimis,  quas  ordine  consitas  dili- 
gentercoluistis.Quare  ?Quia  «  cognovi,inquit,multa 
scelera  vestra,»  nonsolum  multa,verum  etiam  quod 
pejus  est  et  venia  indignum,  «  fortia  cognovi  pec- 
cata  vestra.»  Nampeceata  vestra  non  deinfirmitate 
sive  de  ignorantia,  sed  de  superba  fortitudine,  de 
forti  prodeunt  superbia,  juxta  illud  in  psalmo  : 
«  Ideo  tenuit  eos  superbia,  operti  sunt  iniquitate 
et  impietate  sua  :  prodiit  quasi  ex  adipe  iniquitas 
eorum  (Psal.Lxs.u).  »  Illam  vestram  iniquitatem  in 
proximum,  impielatem  in  Deum.quae  non  ex  infir- 
mitate  sed  ex  adipe  prodiit ;  o  male  fortes  in  pec- 
catis,  ecce  breviter  depromo  vobis.  «  Hostes  justi, 
accipientes  munus,  et  pauperes  in  porta  deprimen- 

r>  tes.  »  Nam  cum  hostis  ab  obsisten  Jo  dicatur,  sub- 
jungendo  «  hostes  justi,  accipientes  munus.et  pau- 
peres  in  porta  deprimentes,»  non  incongruas  red- 
didit  causas  cur  dixerit,«  et  fortia  cognovi  peccata 
vfslra.»  Vere  «  liostes  justi,»  maxime  illi,quimen- 
suram  patrum  suorum  in  eo  impleverunt,  ut  non 
solum  munus  acciperent  adversus  pauperes  in 
porta,  id  est  in  judicio  deprimendos.quod  saenefe- 
cerunt  tara  ipsi  quam  patres  eorum,  verum  etiam 
ut  sibi  traderetur  justus.munus,  id  est  triginlaar- 
genteis  spoponderunt  et  dederunt.Ideo,iuquit,quia 
taliter  fortes  sunt  «  et  hostes  justi,  prudensinlem- 
poreillo  tacebit,  quia  terapus  malum  est.  »  Revera 
et  in  islo  sermone  valde  veracemistum  prophetam 
suurajuslus  ac  prudens  140  ille  fecit,  quando 
coram  judicibus  iniquis,  quiatempus  malum  erat, 

"  tacuit,  sicut  evangelica  narrat  historia.  Cum  enim 
dixissel  evangelista,  quia  surgens  princeps  sacer- 
dotum  aitilli  :  «  Nihil  respondes  ad  ea  quae  isti 
adversum  te  testificantur.  Jesus  aulem,  inquit,  ta- 
cebat  (Matih.  xxvi) ;  »  et  vere  tanquam  prudensta- 
cebat,  sciens,  quia  quidquid  responderet  insidian- 
tibus,  in  calumniam  sibi  verleretur.Undeet  secun- 
dum  alium  evangelistam  dixit  :  «  Si  vobis  dixero, 
non  ciedelis  mihi.  Si  autem  et  interrogavero,  non 
respondebitis  mihi,  neque  dimittetis  (Luc.  xxn).  n 
Porroilla  taciturnitas  aliam  utiquesignificabat,qua 
nunc  tacet  illis,«  mandando  nubibussuisne  pluant 
super  vineam  illarn  imbrem  [Isai.  v),  »  id  est  pro- 
hibendo  suos  ut  abillis  contineaat  Evangeliiprsedi- 
cationem,quia  lempus  malum.juxta  quod  sapientia 

D  loquitur  :  «  Ne  effundas  serinonem,ubi  non  estau- 
ditus  (Eccii.  xxxu).  »  Nam  inde  malum  est  ibitem- 
pus,  quia  non  est  ibi  auditus  his  dictis  de  certa 
condemnatione  hostium  justi,  quia  possunt  esse 
inter  eos  aliqui,licet  paucissimi,  qui  errore  peccant 
et  non  odio  justi,  convertitur  ad  eos  sermo  prophe- 
ticus  et  dicit  :«  Quaerite  bonum  et  nonmalumutvi- 
vatis,  et  erit  Dominus  Deus  exercituum  vobiscum, 
sicut  dixistis  :  Odite  malum  et  diligite  bonum,  et 
constituite  in  porta  judicium,  si  forte  misereatur 
Dominus  Deus  reliquiis  Joseph.  » 

Hujus  nimirum  adhortationis  fructusomninoper- 
iit,  quia  videlicet   et  tunc  temporis  aliqui  bonum 


325 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB. 


326 


quresierunt,  ita  ut  dioeret  Dominus  ad  Heliam  :  ^ 
«  Reliqui  mihi  septem  millia  virorum,  qui  noncur- 
vaverunt  genua  coram  Baal  (III  Rcg.  xix),  »et  in 
tempore  evangelica?  gratiae  sirr.iliter  faetum  estjsic 
enim  inquit  Apostolus  :«  Et  inhoc  tempore  reli  pjiae 
secundum  electionem  gratiaesalvae  factae  sunt(/tom. 
xi).  «  Pulchre  nimirum  nunc  meminit  Joseph,  di- 
cendo :  «  Si  forte  misereatur  Dorninus  Deus   reli- 
quiis  Joseph.  »  Jeroboam  namque  qui  peccare  fecit 
Israel,  de  tribu  fuit  Ephraim,  qui  filius  fuit  Joseph, 
cujus  vita,  sicut  in  semetipsa  laudabilis  exstitit, sic 
inhisquoegessitvelpertulit.typumDomininostri  Jesu 
Christi  proetuli t,  in  quo  reliquiae  salvae   factae  sunt. 
Verum  istaparsquamdicit,  «  et  constituiie  in  porta 
judicium,»nonhabuiteffectum.Nunquam  enimvel 
tunc  ex  quo  vitulos  fecit  Jeroboam,  publicum  cele-  p 
braverunt  judicium  ut  vitulos  desererent,  etut  re- 
dirent  ad  David  regemsuum.nunquam  hoctempore 
quoChristumcrucilixerunt.itaconstitueruntinporta 
judicium  ut   paterentur  sibi  publica  praedicatione 
demonstrarideScripturis  quodlibet  verilatisChristi 
testiraonium.  Sequitur:  «  Propterea  haec  dicitDo- 
minus  Deus    exercituum   dominator  :  In   oninibus 
plateis  planctus,  et  in  cunctis  quae  foris  sunt,  dice- 
tur  :  Vae,  vae,-  et  vocabunt  agricolam  ad  luctum,  et 
ad  planctum  eosqui  sciunt  plangere,  et  in  omnibus 
viis  erit  planctus,    quia  pertransibo   in  medio  tui, 
dicit  Dominus.  »  Hoc  expositione  non  indiget,  quia 
res  nota  et   manifesta   est.  Nam   ut   de  captivitate 
decem  tribuumin  Assyrios.de  transmigratione  Juda 
taceamus  in  Babylonios,nuibus  in  plateis  planctus, 
quibus  in  viis  non  1'uit  luctus,  et  in  quibus  nonfuit  " 
dictum :  «  Vae,  vae,  »  quando  illi  o  hostes  justi,  • 
scilicet    Christi,   Romana    eircumdati    sunt    obsi- 
dione  ?  Mirum  et  illud  fuit,  et  hoc  loco  non  preeter- 
eundum  videtur,  quod  priusquam  proreab  omnibus 
diceretur  :  «  Va;,  vae  :   »   mirabili  prodigio   quidam, 
ul  refert  Josephus   (De  bello  Judaico),  in   cunctis 
plateis.etin   omnibus   viis  clamavit :  «  Vae,  vae.   » 
Jesus,  inquit,  filius  Anai,  plebeius  et  rusticus,i|ua- 
driennium  priusquam  bellum  gereretur,  in  summa 
civitatis  pace  atque  opulentia,  cum  ad  feslum  diem 
venisset,   repenle   exclamare  ccepit:«Vox  ab   0- 
riente,  vox  ab  Occidenle,  vox  a  quatuor  ventis,  vox 
in  Hierusalem  et  templum,  vox  in  maritos,  novas- 
que  nuptas,  vox  in  omnem  populum.»  Atque  hsec 
interdiu  noctuque  per  omnes  civitatis  vicosclami-  pj 
tans  circuibat.   Propter  hoc  plagis  ad  ossa  usque 
laceratus,  ad  singulos   ictus  respondebat :  Vae,  vae 
Jerosolymis.  Interroganti  praefeclo  tunc  temporis 
Albino,  quis  essetvel  unde  ortus,  aut  cur  ista  dice- 
rt  nihil  aliud   retulit,  sed  velut  orationem   quam- 
dam  meditatus,  Vae,v33  Hierosolymis  querebatur.  Id 
per  annosseptem  et  quinque  raensescontinue  fecit, 
donec  obsidionis  tempore  palulum  requiescens,  et 


deinde  supra  murum  circuiens,  iterum  :  Vae,  vasci- 
vitati,  ma^na  voce  clam<ivit.  Cum  aulem  ad  extre- 
mum  addidisset :«  Vaeeliam  mihi,  »  lapis  tormeuto 
emissus  statim  peremil.Quod  tandem  subjungitur, 
«  quia  pertransibo  in  medio  tui  dicit  Dominus,    » 
iram  sonat  magnam  etdesertioneui  illam,  quamin 
Evangelio   significalam  esse  auimadvertimus,  ubi 
cum  duxissenl  illum  usque  ad  supercilium  nronlis, 
supra  quemcivitas  illorum  aedificata,  ut  praecipita- 
rent  eum,  «  ipse  autem,  inquit  evangelista,  tran- 
iens  per  medium  illorum  ibat  (Luc.  iv).  »  Sic  nam- 
que  transeundo  et  eundo   signiticabat  facto,  illud 
sine  dubio  futurum,  quod  paulo  ante  in    mysterio 
coinminatus  fuerat  illis  dicendo  :  «  In  vcritale  dico 
vobis,  multae  viduaeeraut  in  diebus  HeliaB  in  Israel, 
quando  clausum  estccelum  annis  tribuset  mensibus 
sex,  cum  facta  esset  fames  magnain  omni  terraet 
ad  nullamillarum  missusestHelias,  nisi  in  Sarepta 
Sydoniae  ad  mulierem  viduam.   Et   multi  leprosi 
erant  in  Israel  sub  llelisaeo  propheta,  etnemo  eorum 
mundatus  est,  nisi  Naaman  Syrus  (itiid.).  »   Terri- 
biliter  namque  quasieum  interpositioue  juramenti, 
in  veritate  innuebatillis,  quod  niniiam  famem  verbi 
Dei  forenl  passuri,quam  pertranseundo  relinqueret 
cis,  hydria  farinae  et  lecythoolei,  quod  est  evange- 
lica  doctrina  et  gratia  Spiritus  sancti,  apud  gentili- 
tatem  quamdam  viduam  non  deficiente,    Helia,  id 
est  Deo  Domino,  scilicet  Jesu  Christo  prassente,  et 
quod  in  lepra  peccati  sui  mortui  essent,  curato 
Syro  Naaman,  id  est  gentili  populo  per  Helisaei,  id 
est  Jesu  Christi  lavacrum.   Helisasus  namque   Dei 
mci  salus  interpretatur,  quae  videlicet  salus  nobis 
est  Dominus  JesusChristus.  Illudtandem  non  prae- 
tereundum  quod  in  tili  pertransitione  Domini  di- 
cuntur  vocare  agricolam  ad   luctum.   Arbitramur 
namque  hoc  mira  cum  reprehensione  essedictum. 
Quid  enim?Nunquid  agricolae  veraciter  sicut  opor- 
tet,  scinnt  lugcre?Aut  quem  aesiimaredebemusesse 
agricolam.nisi  illumqui  itarusticus  est,  ut  lugendi 
nonhabeatscientiam.Vere  namquescientialugentes 
facit.  Et  idcirco  sicut  in  ordine  spiritum,   aspiritu 
timoris  Domini  (Isa.  xijsursum  tertius  estspiritus 
scienliae,  in  ordine  beatitudinum,  lertio  loco  beati- 
tudinern  lugentium  ponil  Dominus:  «  Beati  quilu- 
gent,   quoniam   ipsi    consolabuntur    (Matth.  v).    » 
Stulti  igiturqui,  pertranseunte  Domino,  agricolam 
vocant  ad  luctum,  et  non  potius  urbanum  sive  ec- 
clesiasticum  insancta  scientia  bene  exercitatum,id 
est  qui  temporalium  tantummodo  et  non  spiritua- 
lium  damno  bonorum,  qui  corporumtantummodo, 
et  non  potius  morluorum  funera  lugent  animarum. 
Deniqueqnodcum  dixisset,  «  etvocabuntagricolam 
ad  luctum,  »  subjunxit,    «  et  ad  planctum  eos  qui 
sciunt  plangere,  »  non  pro  suojudicio,  sedprovana 
illorum  dixit  aestimatione. 


327 


RUPERTl  ABRATLS  TUITIENSIS. 


328 


LIBER    TERTIUS. 

141  «Totapulchraes,amicamea(C<x«c.  iv), »  dicit  A  inclamantes,'»nonnobis,  Domine,  non  nobis, »  sed 


sponsusinCanticis  :etnotum  eat,  quod  sponsus  ille 
Christus,etamicaejus  sanctaprophetica  atque  apo- 
stolicaEcclesiasit.  Quao  aulemillius  amicae  pulchri- 
tudo  major  esse  potest,  quam  sensus  veritatis  et 
scientia;Dei,  quae  insacris  litteris  latet?  Sicutenim 
ex  collocutionc  Dei  splcndida  facta  est  exteriorfa- 
cies  Mosi  (E.rod.  xxxiv),  sic  etMosi  et  prophctarum 
et  apostolorum  fideles  anima:  interiori  faciessancto 
scienfespiritu  illustratae  splenduerunt,  pulchrum 
et  fulgidum  habentes  sensum  veritatis.  Item  sicut 
oportuit  Mosen  velare  faciemsuam,  quandoloque- 
batur  ad  populum,vidcntes  enim  Aaron  etfiliiejus 
claritatem  vultus  ejus,  timuerunt  prope  accedcre, 
sic  et  Mosenet  prophetas  oporluit  grossiori  subte- 


verbo  tuo,  sapientios  tu«,  Scripturis  veritatis  tuae, 
praepara  coronam,  coeptum  peragamus  studiicur- 
sum.  Postquam  toties  dixitpropheta,  sive  in  pro- 
pheta  Dominus  :  «  Quaerite  me  et  vivetis,  quaerite 
Dominum  et  vivite,  quairite  bonum  et  non  malum, 
ut  vivatis.etc,  »  repente  terribiliter  inclamat  et  di- 
cit:  «  Vaedesiderantibusdiem  Domini.Ad  quideam 
vobis?  Dics  Domini  ista  tenebrae  el  lux.  Quomodo  si 
fugiat  vir  a  facieleonis,et  ursus  occurratei,  ingre- 
diaturdomum  et  innitatur  manu  super  parictem.et 
mordeat  eum  coluber.  Nunquid  non  tenebrae  dies 
Domini,  et  non  lux,  et  caligo,  et  non  splendor  in 
ea?»  Magna  exclamatio,  mira  invectio  dicentis  : 
«  Vae  dcsidcrantibus  diem  Domini.  »  Non  adeo  mi- 


gere  sensus  intimi  claritatem,  quia  videlicet  illius  B  rum  videretur,  si  ita  diceretur  :  Vae  non  timentibus 


temporis  homincs  Judaei  sive  filii  Israel  nullatenus 
sustinerent  si  sacramenta  Chrisli  et  Ecclesiae,  qua? 
noverant,planisetapertis  vocibuspraedicarent.Quo- 
modoenimtunc  sustinerent,  quomodo  Scripluras 
salvas  esse  vellent  rebclles  et  increduli,  cumnunc 
quoque  ad  videndumvel  audiendum  quidpiamspi- 
ritualenimisimpatientessinl?  Ilaecidcirco  dicimus, 
ne  nobis  mirum  videatur,  quod  hic  Amos  et  pro- 
phetae  caeteri  tam  obscure  locuti  sunt,  juxta  illud 
psalmi  :  «  Tenebrosa  aqua  in  nubibus  aeris  (Psal. 
xvn),  »  id  estocculta  scientia  in  prophetis.  Nam  hoe 
ipsum  quodquasi  tenebroselocuti  sunt,oculofece- 
runtsimplici.etnullam  habentepartem  tenebrarum, 


diem  Domini.  Nam  non  timere,estomninomalorum 
sive  impiorum  hominum  (Prov.  xx),  desiderareau- 
tem  polest  essebonorum,adeo  ut  Apostolus  dicat  : 
«■Gupio  dissolvi  et  cum  Christo  esse  (Philipp.  i).  » 
Denique  talium  quoque  desiderium  non  sine  quodam 
titnore  est.  Quis  enim  gloriabitur  castum  se  habere 
cor?  Verum  timor  ille  non  servilis,  sed  filialis  est, 
non  pcenam  habct,  quia  magnailli  in  spe  consolatio 
est.  Cum  ergo  dicit :  «  Vae  desirantibus  diem  Do- 
mini,  »  quid  nisi  audaciam  illorum  percutit.qui  in 
seconfidunttanquam  justi?  Non  dubium,quin  valde 
fatig.itus  illoruminsania.quierant  ejusmodi,  taliter 
inclamaverit.  Quid  enim  prophetis  resistendo  et 
contradicendo  dicere  soliti  fuerint,qualiter  subsan- 


id  est  non  propter  invidentiam,  sed  propter  caute- 

,    ,  •     .,      ,     .         ...       ■,,,...  ,  n  nare  et  lrndere,  suamque  conhdentiam  ostentare 

lam,  non  lnvidendo  legentibus  lntelhgeutiam,  sed  L  ..,..,,..  .  ,     . 

^  CJ  *  /TincilH3tF£lt»irit        eiv        ■  .  I  i  l  ^-       ,  > ,  ,  I  I  i  .  r  i  n-i  na      Ci.i->i,Inr>-.i       lnmc« 

prascavendo  legentium  malitiam,quibus  non  omnia 


credenda  sunl,  sicut  margaritae  ante  porcum  mit- 
tendae  non  sunl  (Malt.  vn).  lgitur  cum  audivimus 
dilectum  dicentem  :  «  Tota  pulchra  es,  amica  mea, 
etmaculanon  estin  te,  »et  deinde,  «  surge,  propera, 
amica  mea,  veni  deLibano,  veni  coronaberis  (Cant. 
iv),  »  arbitremur  Christum  desiderare  ut  appareat 
pulchriludo  sanctae  Scripturae,pulchritudo  veritatis 
prophetica;,  pulchritudo  columbae,  cujus,  ul  Psal- 
mista  dicit,  «  pensae  deargentata;,  et  posterio- 
ra  dorsi  ejus  in  pallore  auri  (Psal.  lxvii).  »  Et 
quia  non  decet,adducatur  sive  veniat  illa  per  alios, 
nisi  per  illos  quidiliguntmunditiam  cordis,«  Veni, 
inquit,  de  Libano,  veni  »  quod  idein  est  ac  dicat: 


consueverint,  ex  aliis  colligimus  Scripturae  locis. 
Exempli  gratia,  cum  dixisset  Isaias  :  «  Vae  qui  tra- 
hitis  imquitatem  in  funiculis  vanitatis,  et  quasivin- 
culum  plaustri  peccatum,  »  subjunxit  atque  ait : 
«  Qui  dicitis,  Festinet,  cito  veniat  opus  ejus,  ut 
videamus  et  appropiet  et  veniat  consilium  sancti 
Israel,  et  sciemus  illud.  »  Nimirum  haec  dicere  est 
male  et  proterve  desiderantium,  male  et  stulte  au- 
dientium.  Et  quis  habitum  male  confidentis,et  au- 
dacis  animi  sati^  in  talibus  mirari  possit, qualiurn 
unus  Sedecias,  percussit  Micheara  in  maxillam,  et 
dixit :  «  Mene  ergo  diraisit  spiritus  Domini,et  locu- 
tus  est  tibi  (///  lieg.  ull.).  »  Sed  et  illud  meminisse 
nunc  ad  rem  pertinet,  quod  prophetis  insultabant, 
juxta  illud,quod  cantanles  el  ludentes  dicunt  apud 


Illi  te  iractent.qui  secundum  nomen  Libani,  quod  D  Isaiam :  «  Manda  remanda,  manda  remanda,   ex- 

interpretatur  candidatio,  id  est  mundiessent.  Hu- 

juscelaboris,sidignetiat,primumbrevitercxprimit, 

dicendo,  coronaberis.  Hoc  satis  debetesse  amatori 

sapienlia3,qua?pulchritudoestsar.cta3Ecclesiae,quod 

ipsa  vidclicet  insapientia  coronetur.In  quoenim  sa- 

pientia,  nisi  in  sapiente  coronabitur?  Proinde  sicut 

inpsalmoDomiuus:  «Nonnobis,Domine,nonnobis 

sed  nominituo  da  gloriam(P«i/.  cxiii),»  ita  et  nunc 


specta  reexspecta,  exspecta  reexspecta,  modicum 
ibi,  modicum  ibi  (Isa.  xxvm).  »  Sic  namque  can- 
tabant  quasi  desideranles,  et  velutmorae  impatien- 
tes.tanquain  non  concedentes  veracem  deberepro- 
phetam  videri,eoquod  non  citiores  consequerenlur 
142  verba  prophetantis,  sive  Domini  mandatis,et 
post verbanimium  exspectantis.Sentire  ergo  pos- 
sumus,qualiter  vel  a  qualibus  defatigatus.siveexa- 


329 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  III. 


speratus  iste  sic  exclamaverit :  Vae  desiderantibus  J^ 
diem  Domini.  Ad  quid  eam  vobis?  Dies  Domiui  ista 
tenebra  et  non  lux  »  I.aborat  clamans,  clamat  la- 
borans,  utillius  diei  Domini,  antequam  veniat  sen- 
tire  et  elfugere  possiraus  angustia.n.  Nani  ibi  an- 
gustias  peccatoribus  erunt  undique,  «  quomodo  si 
fugiat.  inquit,  vir  a  facie  Ieonis,  et  ursus  occurrat 
ei,  ingrediatur  domum  et  innitatur  manu  super  pa- 
rietem,  et  mordeat  eumcoluber.  »  Multasunt  quas 
ex  istis  similitudinibus  conjici  possunt.  Nam  juxta 
historiam,  et  secundum  Judaeorum  opinionem  iste 
sensus  videtur:  Fugientibusa  facie  Nabuchodonosor 
leonis.occurret  Assuerus,  sub  quo  Esther  narratur 
historia.  sive  destructo  Assyriorum  et  Chaldteorum 
imperio,  Medi  Persique  coosurgent.  Cumque  re- 
gnanie  Cyro  fueritis  reversi.et  praecipiente  Dario  co3-  n 
periiis  cPdificaredomumDomini.et  omnem  fiduciam 
habueritis  in  templo,  ita  ut  requiescatis  in  eo,  et 
lassas  manus  super  parietes  inclinetis,  tunc  veniet 
Alexander  rex  Macedonum,  sive  Antiochus  cogno- 
mento  Epiphanes,  qui  moretur  in  templo,  et  vos 
instar  colubri  mordeat,  nequaquam  foris  in  Baby- 
lone  et  in  Susis,  sed  intra  terminos  terra:  sanctae. 
Haec  Hebrsorum  opinio  nimis  angusta  est  et  tenuis, 
nec  altitudinem  attingit  diei  Domini,  sed  neque  ad 
tempora  P.ornani  pertingit  imperii,  sub  quo  multo 
magis  va;  illis  fuil  quura  sub  Assyriorum,  sive  Chal- 
daeorum,  Pprsarum  et  Medorum  atque  Macedonum 
regnis.  Referamus  ergo  cunctahoec  ad  diemDomini, 
ad  adventura  Domini.  Nam  lerror  majestalis  ejus 
leonieturso  non  incongrue  potestassimilari.praeser- 
lim  cum  Jeremias  in  Lamentationibus  praemitlens:  " 
«  Sedet  cumclamavero  et  rogavero,  exclusit  oratio- 
nem  meam,  conclusit  vias  meas  lapidibus  quadris, 
seraitam  meam  subvertit;  «  continuo  subjunxerat : 
<  Ursus  insidians  factus  est  mihi.leo  in  absctmditis 
(Tlfen.  m).  »  Itaquecum  dicit,  «  quomodo  si  fugiat 
vir  a  facie  leonis,  et  ursus  occurrat  ei,  »  in  utraque 
sirnilitudinedieraintelligimus  Dominijprimumetse- 
cundum  adventum  Domini.  Naminprimo  adventu 
suo  tanquam  leo  super  illos  venit.  Denique  occisus 
quilem  est  velut  agnus  «  et  non  aperuit  os  suum 
(Isa.  liii).  »  sed  tanquam  leo  resurrexit.et  in  omnem 
terram  rugitum  dedit,  unde  et  in  exordio  hic  idem 
propheta  dixit :  «  Dominus  de  Sion  rugiet,  et  de 
Jerusalem  dabit  vocem  suam.  »  A  facie  leonis  hujus 
tunc  quidem  fugerunt,  sed  non  effugerunt.nam  fu-  D 
gere  voleutibus  occurrit,  sive  occurret  ursus,  id 
est  inevitabilis  terror  secundi  adventus,  et  merito 
talis  ursus  illis  occurrit,  quoniam  fugerunt  a  facie 
leonis.  Debuerant  namque  potius  ceram  illo  leone 
prosterni,  id  est  agere  pcenitentiam  ad  prffidicatio- 
nem  Evangelii  Christi.Sicut  enim  leo  prostrato  par- 
cere  dicitur  bomini,  sic  parcit  Christus  peccatori 
pajnitentiam  agenti.  Fugerunt  ab  eo  tanquam  re- 
belleset  increduli.et  fugiendo  exierunt  de  domo  Do- 
mini,  de  Ecclesia  sanctorum  liei  illo  insequente.et 
vindiclamexigenteejusqui  effusus  esteuper  terram, 
omnis  aanguis  }\isti  (Matth.  xxw),  sicut  signilicavit 

Patbol.  CLXVIII. 


330 

eis,  quando  facto  flagello  de  funiculis,  vendentes  et 
emenies  nmnes  detemplo  ejecit  [Luc.  xn).  ita  fu- 
gientes  ille  leo  insecuius  est  et  ursus  occurrit,  dum 
etsicut  praenuntiaverat  dicens:  «  Erit  enim  pressura 
magna  super  terram,  et  ira  populo  huic  (Luc.  xxi),» 
venientibus  Romanis  ceciderunt  in  ore  gladii  (Isai. 
viii  ;  Zach.  xn),  et  in  omnes  gentes  ducti  sunt  ca- 
ptivi,  et  quod  futurum  esl,  «  videbuntinquem  trans- 
fixerunt  (Joan.  xix),  »  et  de  angustia  avolare  non 
putuerunt.  Intereadum  ita  in  leonemet  ursum,id  est 
interirarrprimietiramsecundicoarctanturadventus, 
sive  diei  Domini.ingrediuntur  domum  et  inniluntur 
manu  super  parietem,  confidendo  in  caeremoniis 
carna!ibus,el  patronum  se  putantes  habere  Moysen. 
Nam  super  illum.quasi  super  parietem  manu  inni- 
tuntur.dumcircumcidendoetsabbatizanduinMoyse 
gloriantur,  sicut  auribus  nostris  eos  jactitantes  fre- 
quentPraudimus.«Hoc  sciens  Dominus  ,estqui  ac- 
cusetvos,ait,Moyses,in  quo  vos  speratis(/onn.  v),  o 
Nimirum  spes  illa  non  veraspes,  sed  diaboli  dece- 
ptioest;  idcircocum  dixissel,  «  ingrediatur  domum 
et  innitatur  manu  super  parietem,  addidit,  <  et 
mordeateuracoluber.  «Ilanamque  praesumentes  et 
Antichristus  hoc  saeculo  SPducet,  iu  futuro  diabo- 
lus  cruciare  non  dpsinet.  Hic  dictis  protinus  incla- 
mando  percunctattir  et  dicit :  <  Nunquid  Bon  tene- 
brae  dies  Domini  et  non  lux  etcsligo.et  nonsplendor 
in  ea?  »  Acriier  interrojjat,  districte  percunclatur 
sciens  quia  negari  non  potest  quod  praedixerat.dies 
Domini  ista  tenebrae  et  non  lux.  Sciens,  inquam, 
confusionem  esse  tenehrosam,  caliginemque  confu- 
sam,  nullamquesplendore  consilii  lucem,  ubi  dum 
leo  fugitur.ursus  occurrit,  el  dum  uterque  declina- 
tur,  adest  mordens  coluber.  Et  bene  percunctationis 
acrimoniam  vimque  geminavit  verbis  paululum  di- 
versis,dicendo  :  «  Tenebrae  et  non  lux.caligo  et  non 
splendor.  »  nunc,  sicut  jam  ante  diximus,  dies  Do- 
mini  non  unus.sed  duo.sive  adventus  Domini.non 
unus  tantum  sunt,  sed  duo  :  alter  quo  jam  venit, 
alter  sine  dubio  quo  venturus  est.  Uterque  Judaeis 
incredulisprovenit  injudiciumdamnationis.indam- 
nationem  cascitatis.  Nam  de  primo,  «  in  judicium, 
inquit,  ego  veni  in  hunc  mundum,  ut  qui  non  vi- 
dent,  videant,  et  qui  vident,  caeci  fiant  Joan.  ix).  » 
Et  Apostolus  :  «Caecitas,aii,contigit  in  Israel.et  de- 
dit  illis  spiritum  compunctionis,  oculos  ut  non  vi- 
deant,  et  aures  ut  non  audiant  (Rom.  xi).  »  Et  in 
Isaia:  «  Excaeca  cor  populi  hujus,et  auresejusag- 
grava,et  oculos  ejus  claude  (Isn.vi).  »  Item:  «  Miscuit 
vobis  Dorainus  spiritum  saporis,  et  claudet  oculos 
vestros,  prophetas  ac  principes  vestros,  qui  vident 
visiones  operiet  (Isa.  xxix).  »  Et  mulla  his  similia. 
Porro  de  secundo  adventu  post  multa  dicit :  «  Et 
suscipietsursum,  et  ad  terram  intuebitur,  et  ecce 
tribulalioet  tenebraa  dissolutio,  angustiee  et  caligo 
persequens,  et  non  poterit  avolare  de  angustia  sua 
(Isa.  vm).  »  Recte  igitur  non  contentus  fuit  serael 
dixisse  :  «Nunquid  non  tenebrs  diesDomini  et  non 
lux,  »  sed  repetivit,»  etcaligo  etnon  splendorinea,» 

11 


331 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


332 


quia  videlicet  in  utroque  die,  sive  advenlu  Domini,  A  leritismihi  holocaustomata  vestraet  munera  vestra, 


cum  exteriori  angustia  tnbulationis,  intus  habent 
teneliras  confusionis,  et  in  utroque  obscurantur 
oculi  eorum  ne  videant,  in  ulroque  sit  via  illorum 
tenebrae  et  lubricum.  Sequitur  :  «  Odi  et  projeci 
festiviiates  vestras,  et  non  ctpiam  odorem  ccetuum 
vestrorum.  Quod  si  attuleritis  holocaustomata  et 
muncra  vestra,  non  suscipiam,  et  vota  pinguium 
vestroruninonrespieiam.  Aufera  me  tumultumcar- 
minum  luorum,et  cantica  lyrre  tuae  non  audiam.  Et 
revelabitur  quasi  aqua  judicium  et  justitia  quasi 
torrens  fortis.  »  Secundum  sensum  quem  a  pariete 
paulo  ante  habuimus.  Uoi  dixit,  quod  innitentem 
manu  mordeat  eum  coluber,  ista  satis  congrue 
subji  nguntur.  Nam,sicutillicdiximus,paries  cui  in- 


non  suscipium.  >  Mibi  dixit:  «  Non  vitulis,  quibus 
sacnlicabanl  in  Bethel  et  in  Dan.  »  lloc  ad\ersus 
Ju  laicam  riici-nusdefensioneni.quoniain  illi  tlicunt, 
idcirco  sic  Deum  loqui  et  dicre,  «  odi  et  projeci 
feslivilates  vestras.  »  et  caetera,  quia  tunc  temporis 
sacnficabant  vitulis  quos  lecerat  Jeroboam.  Et 
pulchre  dicit :  •  Aufer  a  me  tumultum  carminum 
tuorum,  et  canlica  lyrae  tuae  non  audiam,«  videlieet 
cantica  Levilarum,quibus  laudabant  Dominum,tu- 
multum  vocans.sonilumque  confusum,quianon  est 
pulchra  laudatio  in  ore  peccatoris. 

Hisdictis,quibus  reprobationem  manifestedenun. 
tiat  illius  populi  sive  carnalis  Judaismi,  non  nb  re 
conlinuusubjungii.revelabiturquasiaquajudicium, 


nituntur,  carnales  caTemonia;  sunt.  Quotnodo   au-  r.  et  justitia  quasi  torrens  fortis  (i.ccli.  xv)  Veraciter 


tem  starel,  sive  innitentem  super  se  porttret  pa- 
ries  festivitatum,  quas  Deus  odisset?  t<  Odi  »  enim, 
inquit,  et  non  solum  odi,  verum  etiam  «  pro- 
jeci  festivitates  vestras.  »  Recte  ergo  non  sine 
magno  mysterio  Paulus,  cum  staret  in  concilio 
1-43  Juda?orum  pro  se  ratbmem  reddens,  et  prin- 
ceps  sacerdotum  Ananias  prteciperet  astantibus  sibi, 
percutere  ns  ejus,  tunc  dixit  ad  eum  :  «  Pcrcutiet  te 
Deus,  paries  dealbate  (Act.  xxm).  »  Cumque  qui 
asbibanl dicerent,  «  summum  sacerdotem  Uei  male- 
dicis?  Nesciebarn,  inquit,  fratres,  quia  princeps  sa- 
cerdotum  est.  »  Vere  eniaa  nesciubat,  neque  scire 
volebat  aut  debebut,  qnod  rrinceps  ille  sacerdotura 
esset,   cujus    sacerdctium   secundum   prophetiam 


namque  revelati:ne  indii/et,  nec  ab  alio  intelligi 
potest  profunditas  hujus  juriiciviuo  sic  judiratum 
et  sic  factum  est,  ut  fractis,  sicnt  jam  supra  dixi- 
rnus,naluralibus  ramis,  inserprentur  aln  bonae  ra- 
dici,  non,  inqnam,  ab  alio  polest  intellipi,  nisi  ab 
illo  cui  Deus  perspiritum  suum  revelarc  dignalus 
sit.  Unde  Apostn]us,cum  de  hac  re  diu  dispulasset, 
tandem  sic  exclamavit :  o  0  altiludo  divitiarum  sa- 
pientiae  et  scientiae  Dei,  qunm  incomprehensiliilia 
sunt  judicia  ejus,  et  investigabiles  viae  ejus  !  (Itom. 
xi.)  Non  ab  re  ergo,ut  jain  riictum  est.  Et  revelabi- 
tur,  inquit,  quasi  aqua  jndicium,  et  justitia  quasi 
torrens  Ibrtis,  »  quia  videlicet  sicut  aqua  latentem 
qtiidem  habet  originem,  sed  cursum  manifestum  et 


bitiic  odissel  et  projecissel,  eo  qtiod   esset   paries,       conspicabilem,  sic  profunditas  judiciorum  Dei   in- 
. ._ :  : :, . A~-~i  «..™  *-*  ,.„ u :u:i:«  — ;a~~.  «~i    ~~a  „..  m..l«;H     «nk..n 


snper  quern  qui  inniteretur  manu,  morderet  eum 
coluber.  Necdum  vero  percusstis  erat,  slabatque 
adhuc  paries  illius  sacenlotii  dedbalus,  utpoto 
st.nte  templo  puleherrimo,solitaque  religione  lur- 
bis  locum  Irequentibus  atque  concelebrantibus, 
sed  postmodum  luturum  erat,  ut  per  arma  Koma- 
norum  percuteret  atque  delerel  eum  Deus.  Ils  paries 
ille  percussus  ex  lunc  neque  dealbatus,neque  super- 
inductusest,ut  gloriam  prisiinam  recuperaret.Unde 
postmodum  bic  idem  propheta  dicit:  «  Haec  ostendit 
mihi,  et  ecce  Dominus  stabat  super  murum  litum, 
et  inraanuejus  Irullacementarii.  Et  dixit  Dominus 
ad  me  :  Quid  tu  vides,  Amos?  Et  ilixi,  trullam  coe- 
mentarii.  Et  dixit  Dominus  ad  me  :  Ecce  ponam 
trullam  in  medio  populi  mei   Israel,  non  adjiciam 


comprehensibilis  quidem  esi,  sed  ex  multis  rebus 
apparentibus  cognoscitur,quu  judicium  ejus  omne 
justum  est.Et  bene  curn  dixissel,»  revelabitur  quasi 
aqua  judicium,  addidit,  «  et  juslitia  quasi  torrens 
fortis,  »  haec  videlicet  innuens,  quod  .justitiae,  sive 
justo  judicio  Dei  nullus  re.sislere,  nullus  stiltem 
respondere  possit,  quemadmodum  idem  Apostolus 
de  hiic  ipsa  re  concertans.cum  praemisisset:  Dicitis 
«  itaque  mihi,  quidergo  adhuc  quaeritur,  vuluntati 
enim  ejus  quis  resistit?  »  Mepente  justa  cum  indi- 
gnatione  inclamavit.  «  0  homo,  lu  qtiis  es,  qui 
respondeas  Deo?  Nunquid  dicil  figmentum  ei  qui  se 
finxit.quid  me  fecisti  sic?  An  non  hnbet  potestatem 
figulus  luli,  ex  eidem  massa  facere  aliud  quidem 
vas  in  honorem,aliud  vero  in  contumeliam? »(/(om. 


_       r   r —        ,  „  , 

ultra  superinducere  eum  (Amos.  vn).  »  Cunctabaic  "  ix.)  Recte  igitur  utrumque  dixit:  «  Et   revelubitur 


quaa  nunc  reprobat  dicens  :  «  Odi  et  projeci  festivi- 
tates  vestras,  et  non  capiam  odorem  costuum  ve- 
strorum,  holocaustomata  et  munera  vestra  non  su- 
scipiam,etvotapinguium  vestrorum  non  respiciam, 
aufer  a  me  tumultum  carminum  tuorum,et  cantica 
lyrae  tuae  non  audiam;  »  cuncta,  inquain,  haec,dum 
adhucstarentet  celebrarentur.pariessuperinductus 
eral  et  dealbatus,  nunc  autem  palam  est,quia  pro- 
jf-cit  ea  Deus.  Odisse  autem,  et  projicere,  et  non 
odoran,  humana  dicitur  similitudine,  ut  non  elfe- 
ctuin  Dei  nostris  sermunibus  cog  loscatnus. 
Notandum  interea  qualiter dix't,  «  quod  si  obtu- 


quasi  aquajudicium.el  justitia  quasi  torrens  fortis,» 
quia  videlicct  sanclae  Scripturae  auctoriias.qua?  ubi- 
que  juslitiam  Dei  delendil,  et  procacem  iniquisito- 
rem  proterva  respondenlem  fortiter  repellit,et  bu- 
milem  auditorem  sliquantula  revelatione  suaviter 
instruit.queinadmodum  idem  Apostolus.ubi  repulit 
hominem  prolervum,  dice;  do  :  «  O  homo,  tu  quis 
es  qui  respondi-as  Dpo  ?  »  conversus  ad  humilem 
auditorem,  blanduis  loquitur  illi  dicens:  «  Quod  si 
volens  Deus  ostendere  iram.et  notam  facere  poien- 
tiam  suam.  sustinuit  in  multa  patientia  va?a  irae 
apta  in  interilum,  »  eto.  Nimirum  ad  eamdem  ju- 


333 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOP.  LIB.  III. 


334 


dicii  vel  justitiae  revelationem  pertinet  id  quod  bc-  \  in  cultu  idololatrie   perseverastis,   et  illas  vobis 


quitur  in  isto  prophela,  cum  Deus  ipse  percunctatur 
et  dicit  :  «  Nunquid  hostiaset  sacrificiumobtulistis 
mibi  in  deserto  quadraginta  annis.domus  Israel  ?  • 
Slatimque  subjungit  :  «  Et  portastis  tabernaculum 
Muloch  vestro,  et  lmaginem  idolorum  vestrorum, 
sidus  Dei  vestri,  quae  fecistis  vobis.  Etmigrarevos 
fdciam  trans  Danviscum,  dixit  Dominus  Deusexer- 
cituumnoraen  ejus.  »  Hoc,iuquam,ad  revelationem 
pertinet  judicii  vel  justitiae  Uei.  Per  haec  namque 
multum  excusaturDeus,quod  non  injusto  populum 
illum  projecerit  (Exod  tx),  vel  quod  non  mutabi- 
litate  animi  usus  sit,  et  novo  consilio  in  eo  quod 
taliter  geniem  reliquerit,  quam  olim  bonis  exigen- 
tibus  meritis  sibi  peculiarem  elegerit.  Nunquam 
enim  cor  illorum  cum  eo  rectum  tuit,  ait  psalmus 


figuras  proposuistis,  quas  confringere,  vel  ccele- 
sies  esse  negare  non  possel,  id  est,  sidera  coeli. 
Hoc  respiciens  Slephanus  protomarlyr,  cum  dxis- 
eet  :  «  Et  vituluni  feceruut  in  illis  diebus.et  obtu- 
lerunt  hostiam  simulacro,  et  laUabantur  in  operi- 
busmanuumsuarum,  »  cojtinuo  subjungit :  «Con- 
vertit  autem  Deus,  et  tradidit  eos  servire  militiee 
cceli.sicut  scriptum  est  in  libro  prophetarum.Nun- 
quid  victimas  et  hostias  obtulistis  mihi  (Act.vu),» 
et  caetera.  Qualis  autem  illa  conversio  fuit,  qua 
Deusillosita  convertit  ?  Nunquid  baac  tota  fuit 
inlentio  Dei  vel  Moysi  vitulum  confringentis,  ut  Don 
furmara  vituli,  sed  potius  militiam  adorarent  vel 
sidera  cceli  1  Nam  cum  dixisset  hic,  «  et  portaslis 
tabernaculum  Moloch  veslro.etimaginem  idolorum 


(Psal.  lxxvii),  nec  fideles  babiti  sunt  in  testamento  B  vestrorum,  •  quae  sit  ipsi   imago  vel  idolum   se- 


ejus.  Inde  illos  convicit  sub  interrogationedicendo: 
•  Nunquid  hostias  et  sacrificium  obtulistis  mihi  in 
deserto  quadragintaannis,  »  etc.Ergo  nobis  quoque 
judicium  et  justiliam  Dei  in  hac  severitate,  qua 
naturalibus,  ut  superius  jam  dictum  est,ramis  non 
pepercit,  recurrarnusapertisoculis  ad  illatempora, 
ad  qua?  nos  per  praesentia  dicta  remittit.Egressi  de 
terra  yEgypti,  transito  mari  Rubro,  statim  fecerunt 
caput  vituli  conflitilis,  et  ei  prius  allare  fecerunt, 
quam  Deo  ;  prius  holocaustaet  hostias  pacificasilli 
obtulerunt,  quam  Doraino.  Adhuc  enim  Moyses  in 
monte  cum  Deo  loquens,  de  tabernaculi  constru- 
clione,et  coostituendo  sacrificiorum  rituinstrueha- 
tur,  et  inter  moras  illas   fecerunt   hoc   scelus,   et 


quenti  sermone  demonstravit,  dicendo,  o  sidus  Dei 
vestri,  »  id  est  Luciferi,  quam  huc  usque  veneraa- 
tur  Saraceni.Qualis  ergo  illa  conversio  fuit?  Nimi- 
rum  dolenda  et  longe  diversa  ab  eo,  quod  Deus  in- 
tendebat.  Idem  enim  est.ac  si  dicat  :  Deus  quidem 
vel  Moyses,  confringendo  vitulum,  hoc  intendit.ut 
potius  converlerentur  ad  adorandum  sidera  cceli, 
ad  portandum  non  tabernaculum  Dei,  quodMoyses 
fecitex  praeceptoDei.sed  «  tabernaculum  Moloch,» 
id  esl,  regis  sui,  scilicet  Luciferi.quem  honorabant 
ut  Deum,  nuncupantes  eum  regem  suum.  Ex  eo 
tempore  omnia  qua  fecerunt,  non  Deo,  sed  idolis 
fecisse  monstratur.  Nam  quod  postquam  vitulum 
fecerunt,  qufedam  DomiDO   legimus  eos  oblubsse, 


tunc  quidein  Moyses  quasi  vindictam  aliquam  fecit,  C  non   voluntate,    sed    pcenarum    metu    fecerunt    et 


diiendo.  ponat  vir  gladium  in  femur  suum  (Exod. 
xxxi),  cecideruntque  in  die  illa  quasi  viginti  tria 
millia  horninum,  s?d  illa  non  fuit  vindicta  vel  s»n- 
tentia  Domini,  neijue  enim  Dominus  haec  fi^rijus- 
sit,  sed  Moyses.  Bono  zelo  districte  pius.  pie  distri- 
ctus,  iram  D-d  praevenire  acceleravit.vindictam  Dei 
penitus  averlere  conatus  est.  At  ille  sciens,  quod 
non  cessarent  ab  hujusmodi  peccatis,  illa  quam 
fecil  Moyses  vindicta  contentus  esse  noluit,  sed 
dixit  :  «  Ego  autem  in  die  ultionis  visitabo  et  boo 
peccatum  eorum.  »  Item  :  •  Populusdurae  cervicis 
es,  semel  ascendam  in  uiedio  tui,  et  delebo  te 
(Exod.  xxxin).  »  Cum  ergo  praemisso,  «  et  revela- 
bitur  quasi  aqua  judicium,   et.justilia  144  quasi 


eorum  interfectione,  qui  propteridola  corruerunt. 
Revelatuon  est  ergo  judicium.videlicet  illis,  qui  at- 
tendunt  in  Scripturis  merita  rerum  praecedentium, 
et  idcirco  «  migrare,  inquit,  vos  faciara  trans 
Damascum,  »  id  est,  in  Babylonem  ducemini,  quaa 
utique  vobis  secundum  situm  terrae  est  trans  Da- 
mascum.  Hoc  dicit  Dominus,  haecfacere  proposuit 
ac  prsfinivit  Dominus.  Quis  vel  qualis  Dominus  ? 
Vultisscire  nomen  ejus?  «Deus  exercituum  nomen 
ejus.  »  Etquam  ob  causam  praesenti  loco  tali  no- 
mineillum  nuncuparidecuit  ?  Videlicetquia  multos 
judicio  vel  justitias  suae  (amulantes  habet  exercitus 
ut  suus  contra  vos  sermo  compleatur.  Habet  exer- 
citus  Assyriorum  atque  Chalilasorum,  habet  exer- 


torrena  fortis,  »  subjungit  :  «  Nunquid   hostias  et  D  citus  Medorura  atque  Persarum,   habebit  exercitus 


sacriticium  obtulistis  mihi  in  deserto  quadraginta 
annis  ?  »  Satis  excusatum  se  esse  vult,  quod  non 
novis  pro  causis  mutato  animo  novam  sententiam 
quaesierit  vel  dederit  in  rejectione  illius  populi.  Et 
ut  competenter  sermo  sequens  conjungatur  cum 
dinit:  «Nunquidbostiasetsacrificiaobtulistismihi,» 
subaudiendumest,  non,  sed  vitulo  quem  fecistis.ac 
forte  legendum  :  «  Sed  portastis  tabernaculum  Mo- 
loch  vestro.et  imaginem  idolorum  vestrorum,sidus 
Dei  vestri,  quem  fecistis  vobis.  »  Et  est  sensus  : 
Moses  quidem  arripiens  vitulum  quem  fecistis, 
combussit  et  contrivil,  usque  ad  pulverem  ;  sedvos 


Macedonum  et  Graecorum,  habebit  exercitus  Roma- 
norum,  perquos  utique  manifestum  omni  mundo 
de  vobis  ageturjudicium,  et  tunc  vobis  vae.  Sequi- 
tur  enim  : 

Cap.  VI.  —  «  Vas  vobis.qui  opulenti  estisin  Sion, 
et  confiditis  in  monle  Samariae,  optimates  capita 
populorum,  ingredientes  pompaiice  domum  lsrael. 
Transite  in  Chalane  et  videte.et  ite  inde  in  Emath 
magnam.et  descendite  in  Geth  Palasstinorum.et  ad 
optima  quajque  regna  horum,  si  Lttior  terminus 
eorum  termino  vestro  est.  Qui  separali  estis  in 
diem    malum,  et  appropinquaiis  solio  iniquitatis. 


335 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


336 


Qui    dormitis  in  lectis  eburneis,  et    lascivitis  in  A  rum.  et  ad  optima  quaeque  regna  horum,  si  latior 


stratis  vestris  ;  qui  coineditis  agnum  de  grege,  et 
vitulos  de  niedio  annenti  ;  qui  canitis  ad  vocem 
psalterii,  sicut  David,  putaverunt  se  habere  vasa 
cantici,  bibentes  in  phialis  vinum,  et  optimo  un- 
guento  dalibuti,  et  nihil  patiebantur  super  contri- 
ione Joseph.  »  Manifeste  istud  vae  coutra  sacerdotes 
impios  declamalur.  Illud  auiem  vae  superius  :  «  Vae 
desiderantibusdiemDomini,»  comtnuniteromnibus 
contemploribus  judicii  Dei  declamatum  est,  cujus- 
cunque  ordinissint.  Non  praeterire  libet  hoc  loco 
magnum  esse  miraculum  eloquentia?  pr;epollenlis 
in  Scripturis  sanctis,  quia  videlicet  cum  intellectu 
internomagna  sitmajestas  mysteriorumcoelestiuni, 
nihilominus  in  superflcie  pulcherrimum  nitet  elo 


terminus  eoruin  termino  vestro  est.  »  Simul  etiam 
cum  ista  dicuntur,  locorum  nominibus  tanquam  lu- 
minibus  ornatur  eloquiutn,  quae  sunt  Sion,  Snma- 
ria.,  Ghalane,  Emath  magna,etGeth  Pal-estinorum. 
Deir.de  verba,  quae  his  adjunguntur  locis,deceutis- 
siine  variantur.  «  Opulenti  estis,conlidiLis,transite, 
ite,  descendite.  »  Consequenter  denuntiatu  r  lutura 
sub  iniquo  rege  appropin.;uare  eaptivitas.cum  ad- 
jungitur,  «  qui  separati  estis  in  dietn  malum,  et 
appropinquatissolioiniquitatis  »  Tiincsuljiciuntur 
merita  luxuri*  :  «  Qui  dormitis  in  lectis  eburneis.et 
lascivitis  in  stratis  vestris  ;  qui  cumeditis  uguuin 
de  grege,  et  vitulus  de  medio  annenti.  »  Is-ta 
145  septemmenibra  tres  Liiii.embres  ciiciiitiis  edi- 


quium,  tanquam  si  pretiosam  invenias  thecam.quae  g  derunt.  Non  enim  ait  :  Qui   separati  estis  in  diem 

»_• __ >  • *_»____ i'  rrt  o  1  ii  F-n      mi  l    niinnr.niniii.!iliu    _.   .   ,  I   i  .  .     ;   ,  ,   i      .  i  ,   ,;-.'.  ,       _-i  _-i  i    _-l._i. 


extrinsecus  argentea,  pretiosum  intus  aurum  reti 
neat,juxta  illud  psalmi  :  «  Pennae  columbae  dear- 
gentalae,  el  posteriora  dorsi  ejus  in  pallore  auri 
(Psal.  lxvii).  »  Quod  idem  est,  ac  si  dicat  :  Sanctae 
Scripturae  littera  pulchra  extrinsecusest  etlucida, 
intrinsecu3  autem  multo  pulchriora,  mtilto  pretio- 
siora  continet  spiritualis  intelligenliae  mysteria.Sed 
nunquid  ista  res  assertione  nostra  indiget?  A  san- 
ctis  Patribus  magnifice  persj.ectum  atque  animad- 
versum  est,  quod  necin  isto  propheta,  qtii  de  pa- 
store  assumptus  est,  defuerit  aut  desit  illa,  qua 
saeculares  multtim  tument,  eloquentia,  sapientiae 
ccelr-slis  comes,  Beatus  Patcr  Augustinus  (Ue  doctr. 
Chriit.,  lib.  iv,  cap.  7),  divini  sermonis  ponderator 
fldissimus,  inter  caetera  locum  hunc  pro  exemplo 
tractandum  suscipiens  :  «  Uicendum,  inquit,  mihi 
aliquid  esse  viden  et  df  eluquentia  prophetarum, 
ubi  per  topologiam  multa  obteguntur,  quaequanlo 
magis  ttanslatis  verbis  videntur  operiri.lanto  ma- 
gis,  cum  luerint  aperta,  dulcpscunt.  »  Et  ex  illius 
prophetae  libro  potissimutn  hoc  faciam,  qui  pasto- 
retn  vel  armantariuiii  fuisse  dicit,  atque  tnde  divi- 
nitus  ablalum.missumque  ut  Dei  populo  propheta- 
ret,  cum  igitur  arguerel  impios  superbos,  luxurio- 
sos,  et  ideo  fraternae  intelligentissimos  charitatis, 
ruslicus  vel  ex  rustico  ipse  prophcla  exclamavit 
dicens  :  «  Vae  qui  opulenti  eslis  in  Sion  et  onfirii- 
lis  in  monte  Satnariae,  »  et  caetera.  Nunquilnam 
isti,  qui  pruphetas  nostros,  tanquam  ineruditos  et 
locutionis  ignaros,  velut  docti   diseriique  contem 


malum,qui  appropinquatis  solio  iniquitatis.qui  dur- 
mitis  in  lectis  eburneis,  qui  lascivitis  m  stratisve- 
6tris,  qui  comeditis  agnum  de  grege,  et  vitulos  de 
medio  artnenti.  Quod  si  iia  diceretur,  esse  quidem 
et  hoc  pulchrum  ut  ab  uno  pronomine  repetito  om- 
nia  sex  memlira  decurrerent,  et  pronuntiantis  voce 
singula  finirentur  ;  s.d  pulehrius  facturn  est  utei- 
dem  pronooiini  essent  bina  subnexa,  quae  tres  sen- 
tentias  explicarent  :  unam,ad  captivitatis  praenun- 
ti.ilionem,  «  qui  separati  estis  in  diem  malum  et 
appropinquatis  solio  iniquitatis  :  »  alteram,ad  libi- 
dinem,  «  qui  dormitis  in  lectiseburneis  et  lascivitia 
in  stratis  vestris  ;  »  ad  voracitatem  vero  tertiam 
perlinentem,  «  qui  comeditis  sgnum  de  grege  et  vi- 
tulos  de  medio  armenti,  »  ut  in  potesiate  sit  pro- 
nunliantis  utrutn  singula  finiat  et  membra  sint  sex, 
an  primum  et  tertium  et  quintum  voce  su.pendat, 
et  secundum  primo.quartum  tertio,  sextum  quinto 
connectendo,tresbimembrescircuitus  decentissime 
faciat  :  unum  quo  calamitas  imminens  ;  alterum 
quo  lectus  impurus  ;  lertium  quo  prodiga  mensa 
monstretur.  Deinde  luxuriosam  remordet  aurium 
voluptalem,  ubi  cum  dixissel,  «  qui  canitis  ad  vo- 
cem  psalterii»  (quoniam  potest  exercerisapienter  a 
sapientibus  musica)  mirabili  decore  dicendi,inve- 
ctionis  impelu  relaxato,  et  non  ad  illos,  sed  de  illis 
loqtiens,  ut  nos  mtisicam  sapientis  a  musica  luxu  - 
riantis  distinguere  communeret,  non  ait  :  Qui  cani- 
tis  ad  vocem  psalterii,  et  sicut  David  putatis  vos 
habere  vasacantici  ;  sed.cum  ad  illos  dixisset  tllud 


■      .  ■      ■.  r   v ■  ■.'       .„,.,.,..,         r  v__  _  .      ■  -■■_■.  -_....  -_._,-_, -_|  _ -_.      _-_-..-,---...  UUUUIll     *    U  .7  W    l_  II.  I  1   l  I  >.     I      ,      O  v_j  '  1  ,  u  V»  _-»-»     ■*■-»      1UW«      UIHIOi'1-V     ■  1  I  u  l( 

nunt,  si  aliquid  eis  tale  vel  in  tales  dicendum  fuis-  ^  quod  luxuriosi  audire  debsrent,  «  Qui  canitis  ad  vo- 


6et,aliter  se  voluissent  dicere.qui  lamen  eorum  in- 
sanire  noluissent  ?  Quid  enim  est,  quod  isloeloquio 
aures  sobriae  plus  desid»rent !  Primo  ipsa  invectio 
quasi  sopitis  auribus  ut  evigilarent,  quo  fremitu 
illisa  est  ?  «  V;e  vobis,  qui  opulenti  estis  in  Siun, 
et  conliditis  in  motite  Samariae,  optimaies  capita 
populoruin,ingredienti's  pompatice  domum  Israel.» 
Deindo  ut  beneficiis  Dei,  quieis  ampla  spatia  regni 
dedil,  ostenderet  ingratos,  quun>am  confidebant  in 
monte  Samariae,  ubique  utiqtie  idola  celebantur. 
«  Transite,  inquit,  in  Ghalane  et  videte,  el  ite  in 
Emath  magna.n,  et  descendite  in  Geth  Pa!a.stino- 


cem  psalterii,  «imperitiara  eorum  aliis  qiioquequo- 
dammodo  indicavit,  adjungens,  «  sicut  David  puta- 
vprunl  se  habere  vasa  cantici,  bibentes  in  phialis 
vinnm,etoptimounguentodelibuti.»Triaha_cmeliu8 
pronuntiatur,  si.suspensis  duubus  prioribus  mem 
hris  circuilus.tertio  liniatur.Jam  vero.quod  btYom- 
nibusadjicitur: «  Ei  nibilpaliebantursuperrontritio- 
neJoseph,»inirorieeoredictumest.Nondixit,nihil  pa- 
tiebantursupercontritionefratris,sed  positusestpro 
fratreJoseph,ulquicunquplralerpropriosignificare- 
turejus  nomine,cujusexfratribus.amapra.ciaraest, 
vel  in  malisqua?  pendit,velin  bonis  quaerependit.» 


337 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


338 


Hrec  de  pulchritudine  litterae  praesenti  loco  dicta 
sinl,cum  opportuna  coramprnoratione  tanti  doctoris 
qui,  sanctas  Scriplurae  venustatem  cognoscens  et 
cogmtam  esse  volen^capitulum  hoc  proximoexem- 
plo  assumpsit.et  quodammodo  digitis  suis  lippien- 
tes  cculos  tersit,ut  clare  videamus  quam  splendida 
comitenturelnquiasapientiamDeiloquentem  inpro- 
phetis,  non  intenta  in  eloquientiam  sapientia.sed  a 
sapientia  non  recedente  eloquentia.  Nunc  ad  sen- 
suum  mysteria  recurra  mus.  «  Vae,  inquit,  qui  opu- 
lenli  estis  in  Sion.ctconfiditis  in  monle  Samariae.» 
Ulrumque  excidiura  sive  utramquecaptivilalem  de- 
nuntiat,  id  e->t  et  duarum  tribuum  quarum  regiaci- 
vitas  erai  Sion,  et  decem  quarum  metropolis  eral 
Samaria.Cum  autem  dicit:  «  Vae  qui  opulenti  estis 
in  Sion,  »  non  illam  arbitremur  solummodo  denun- 
tiari  captivitatem.qua  transmigraverunt  duae  tnbus 
in  Btbylonem,  redilurae  post.  septuaginta  annos.sed 
multo  magis  illam,  qua  nunc  dispersi  sunt  in  toto 
munlo  destructa  civitate  et  templo,  quo  stante  sa- 
cerdotes  irapii  nimis  opulenti  erant  in  Sion,  qui  et 
de  opulentia  superbientes  pauperem  Christumcru- 
cifixerunt  propier  hoo  solum,  quia  disputabat  con- 
tra  opulentamavaritiim  illorum.llliusnamquetem- 
poris  «  optimates  et  capita  populorum,  »  Annas  et 
Caipbas,  caetenque  principes  et  seniores.revera  se- 
parati  luerunl  «  in  diem  malum, »  et  appropinqua- 
verunt  «  solio  iniquilatis,  »  qui  malo  tempore  mali 
nati  (melius  enim  illis  erat  si  non  tuissent  natijad- 
judicaverunt  morli  Fil:um  Dei,  quod  veraciter  fuit 
appropinquassese  solio  iniquitatis.De  illo  iniquita- 
tis  solio  furor  praecipitern  dedit  pontificem.quando 
dicenti :  «  Adjuro  te  per  Ddura  vivum.ut  dicas  no- 
bis  si  tu  es  Filius  Dei  ;respondit  Jesus  :  Tu  dixisti ; 
etille  scidit  vestimenta  sua.dicens  :  Blasphemavit 
(ilntlh.xwi  ,«  jamque  extunc  nec  solium  illud  ini- 
quitatis  subsistere,  nec  pontitex  in  eo  sedere  po- 
tuit.Nun  dubitamus  quinillijam  pr*sentes  fuerint 
prophetico  spiritu,ita  ut  videret  eos  miro  modo  ap- 
propinquantes,  ime  irruentes  et  impetum  clamoris 
inordinati  faciente?,solioiniquitatis,quandosedenle 
Pilato  pro  tribunali,  et  dicente  :  «  Ecce  rex  vesler. 
Tolle,  tulle  ;  clamabant,  crucifige  eum  ;  non  habe- 
mus  regem  uisi  Caesarem  ;  si  hunc  dimiitis,  non  es 
aniicus  Caesaris  (Joan.  xvij.  »  Illius  ergo  temporis 
optimates  revera,  ut  jam  dictum  est,  separati  fue- 
runl  «  in  diem  nialum,  »  et  appropinquaverunt 
<>  solio  iniquitatis,  »  et  illis  nihilominus  scqucntia 
liquet  ascribi,  «  qui  dormitis  in  leclis  eburneis  et 
lascivitis  in  stratis  vestris,qui  comedhis  agnum  de 
grege  et  vitulos  de  medio  armenti.  ><  Nam  et  Jaco- 
bus  apostolus  secundum  hunc  ipsurc  sensum.cum 
praemisisset :  «  Agite  nunc,  divites  ;  plorate,  ulu- 
lanles  in  miseriis  quae  advenient  vobis  (Juc.  v),  » 
postmodum  suhju nxit :  «  Epulati  estis  super  ter- 
rara,  et  in  luxuriis  enutrislis  corda  vestra.  In  die 
occisionis  adduxistis,  occidistis  .justum.et  non  re- 
stitit  vobis  (ibid.).  »  Csetera  quae  sequuntur, •<  qui 
canilis  ad  vocem  psallerii,  sicut  David  putaverunt 


A.  se  habere  vasa  cantici,  bibentes  in  phialis  vinum 
et  optimo  ungueuto  delibuti,  et  nihil  patiebantur 
supercontritione  Josepb,»  lam  graviterquam  vera- 
citer  eisdera  congruit,  quippe  de  quibus,  ut  ipse 
Dominus  testatus  est  (Mutth.  xv),  bene  propheta- 
vit  Isaias:  «  Populus  hic  labiis  me  honorat,  cor 
autera  eorum  longe  est  a  me  (Isa.  xxix).  »  Et  id- 
circo  falso  putaverunt  se  habere  vasa  cantici.sicut 
habuit  David  quaralibet  clare  vel  alte  canerent  ad 
vocem  psalieni  labiis  suis.Etquis  illos  dubitetilla 
nocte  qua  Dominum  comprebenderunt,  bibisse  vi- 
num  usque  ad  vomitum.cum  esset  paschalis  vespera 
illorum '?  Idcirco  recte  el  hicredarguuntur  oicendo, 
«  bibentes  in  ph.alis  vinum.  »  El  in  psalmo,  cum 
ex  persona  ipsius    Propheta  loquens:  «   Adversum 

11  me,  inquit,  loquebantur  qui  sedebant  in  porta,et  in 
nie  psallebant  qui  bibebant  vinum  (Psat,  lxviii).  » 
Quam  maximeauiemetillud  verumestquod  tandein 
infert,  «  et  nihil  patiebar.tur  super  conlritione  Jo- 
seph,»  siquidem  r:te  perpeudas  quod  lpse  pulcher- 
rime  censeatur  nomine  Joseph.  cujus  typum  prae- 
lulit,  «  in  servum  venumlatus  est  Joseph,et  humi- 
liatus  in  compedibus  et  aiflictus.ita  ut  ferrum  per. 
transiret  animam  ejus  (Psal.  tiv).»  Et  deindeprin- 
cepsAIgypti  factus.  ttenim  duincontritus  in  cruce 
penderet  Dominus,  nihil  patiebantur  super  contri- 
tione  ejus.  Denique  ul  taceam,quod  pendentem  ir- 
ridebant,  quod  praeter  eunles  blasphemabant  eum, 
insultantes  et  movpnles  capita  sua,  et  dicentes  ; 
•  Vah,  qui  destruis  templum  Iiei,  etin  triduo  illud 

„  reaedificas,  salva  temetipsum  (Matth.  xxvn).  »  Ut, 
inquam,  haec  taceam,illud  satis  indicat  quam  vere 
nihil  paterentur  super  contritione  ejus,  quod  eum 
diceret :  *  Sitio,  spongiam  plenam  aceto,  hyssopo 
circumponentes,  ohtulerunt  ori  ejus  (Joan.  xix).  » 
Quis  enim  non  mirelur  quam  longe  a  compassione 
ejus  iuerint,  qui  tali  in  hora,  tantain  angustia.tali 
in  siti,  dicentem :  «  Sitio,  »  potaverunt  aceto? 
Magna  igilur  et  subtili  slatera  ponderandum  est 
quod  dicit,  «  etnihil  patiebantur  super  contritione 
Joseph.  »  Dicat  itaque  istis  impiis  dormientibus 
146  et  lascivientibus.comedentibus  et  bibentibue, 
comedendoet  bibendo  canentibus,  et  nibil  super 
contrilione  Joseph  patientibus  :  «  Transite  in  Cha- 
lane  et  videte,  et  ite  ln  Emath  magnam,  et  descen- 
dite  in  Getb  Palaestinorum,    et  ad  optima  quaeque 

D  regna  horum.si  latior  terminus  eorum  termino  ve- 
stro  est.  »  £t  quidem  satis  scitis,  quod  regnorum 
omnium  universitas  termino  vestro,id  est  terrare- 
promissionis.lalior  sit  ;  sed  aliterscire  habetis.sed 
oculis  vestris  videbitis  invitiel  longa  ad  videndum 
captivitate  detenti.  Haec  irrisiotalis  est,  ac  si  cum 
quis  projicilur  in  caminum  i^nis,  dicatur  ei  :  Vade 
et  vide  utrum  caleat.  Aut  si  illi  qui  in  mare  proji- 
ciendus  est,  dicatur :  Vade  et  videuirum  protun- 
dum  sit.  «  Chalane,  »  civilatem  Persidis  ;  «  et 
Emath  magnam,»  quae  nunc  Autiochia  nominatur, 
magnam  videlicetad  distinctionem  minori9  Ematb, 
quse  appellatur  Epiphania  ;«  et  Geth  Paleestinorum, 


339 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


340 


et  optioia  qusque  regoa   horum,  »  satis  est  dixisse  A_  Sjnagogis  suis  flagellare  et  de  civitate  in  civitatem 


pro  cuDCtis  gentibus  ad  quas  ducendi  erantcaptivi, 
de  quavidelicet  captivitate  et  protinus  subjungit: 
«  Quapropter  nunc  migrabunt  in  eapite  transmi- 
grantium,  et  auleretur  1'actio  lascivientium.  »  Quid 
enim  est  dicere,  «  in  capile  transmigrantium  nunc 
transmigrabunt,  n  nisi  ac  si  diceret,mirabilius  imo 
miserabilius,  et  majori  cum  spectaculo  totiusorbis 
migrabunt,  quam  migraverunt  unquam  bomines 
alii  sive  populi,  quicunque  transmigraverunt  sive 
transmigraturi  sunt?  Siquidem  multi  victi,  aliis 
vincentibus,de  suis  sedibus  migraveruni.et  captivi 
ducti  sunt;sed  isti  itacaput  fuere  et  sunt  omnium 
transmigranlium,ut  nullius  unquam  transmigratio- 
nis  tale  fuerit  vel  esse   potuerit  miraculum.  Quod 


persequi  auderent  (Matlh.  xxm).  At  vero  post  an- 
nosquadragintaduos  migraverunt,sicutjamdietum 
est,  «  in  capite  transmigrantiunj,  »  ex  tunc  sic 
eoruin  ablata  est  factio,  utjam  fremere,  sive  ad- 
versus  Dominum  et  adversus  Chrislum  ejus  palam 
assistere  non  audeant,  videntes  publice  conlra  se  et 
circa  se  adorari  Chrisium,  et  esse  Dominum,  juxta 
illud  :  -  Dominare  in  medio  inimicorum  tuorum 
(Psal.  cix).  »  Sequiiur  :  «  Juravit  Dominus  Deus  io 
anima  sua,  dicit  Dorninus  Deus  exercituum.  Dete- 
stor  ego  superbiam  Jacob,  et  domum  ejus,  odi  et 
tradam  civitatem  cum  habilatoribus  suis.  »  Mirum 
dictu  est  quod  «  juravit  Dominus,  »  et  hoc  «  in 
anima  sua  »  non  quod   Deus  animam    babeat,  sed 


ipse  Josephus  perpendens,  cum  excidium  illorum  n  quod  humanis  loquituraffe.clibusquod  «juravitDo- 


miserabile  meritasqueillorum  miseriasdescriberet, 
sigillatim  quidem,  ait,  iniquitates  eorum  narrarc 
non  potero,  ut  autem  breviter  dicam,  neque  abam 
civitatem  unquam  talia  perpessam  esse  puto,neque 
ullam  nationem  post  memonam  hominum  malitiae 
ferociorem  fuisse.  Itaque,inquit,  «  in  capite  trans- 
migrantium  nunc  migrabunt,  »  id  est  pro  qualitate 
et  quanlitate  transmigrationis,  omnium  transmi- 
grantiurasive  captivorum  eminentissimi  et  notissi- 
mi  erunt.  Et  quidem,  quoniam  dicit,«  nunc  migra- 
bunt,  »  de  captiviiate  quae  tunc  instabat  decem  tri- 
buum  recte  intelligitur  dictum,  sed  nihilominus, 
imo  multo  amplius  de  ista  postrema  captivitate  est 
sentiendum,qua  Juda?i  ducentibus  Romanis  capti- 


minus  Deus  in  animasua  ?»  Videlicetquod  detestor 
superbiam  Jacob.et  domum  ejusodiohabeat,sicutet 
in  Isaia  dicit:«  Neomeniaset  Sabbata  vestra,etdies 
festos  odivil  anima  mea  (lsa.  i),»— «  et  quodtradat 
civitatem  cum  habitatoribus  suis.  »  Quod  dixerat, 
«  detestoregosuperbiamJacob,»  repetivit,etqua3l'ue- 
rit  superbia  Jacob  exposuitdicendo,«et  domumejus 
odi,  » — «  domum  ejus,  »  id  est  templum  quod  sin- 
gulare  tunc  erat,  superbiam  ejus  fuisse  dicit.  Hoc 
ita  esse  ex  aliis  ejusdem  Domini  Dei  verbis  apud 
Ezechielem  comprobatur.  «  Ecce  ego,  inquil,  pol- 
luam  sanctuarium  meum,  superbiam  imperii  vestri 
(Eiech.  xxiv).  »  Nimirum  hoc  vel  illud  non  diceret 
Dominus  Deus,nisi  superbiam  intolerabileni  depre- 


vati  et  dispersi  sunt.  Neque  enim  ista  latebat  spi-  p  hendisset  illoshal  erepropter  templum  illud.Uloria 

.;..,--, L-.: ._._   _:_.  j..u: u..: C,  .  ■  ,        ■     .; 


ritura  propheticum.cum  tota  sinedubio  prophetica. 
sppculalionis  intenlio  maxime  spectaret  in  Christi 
adventum.  «  Et  auferetur.ait,  factio  lascivientium.» 
«  Factio,  »  conjuratio  vel  consensus  est  malorum. 
Conjurasse  autem  vel  consensisse  illos  in  Cbrist- 
necem  notum  est.agenlibus  pontificibus  et  seniorii 
bus,  qui  turbis  persuaserunt,  et  hoc  cum  nimiani- 
misque  crudeli  lascivia  sivelasciva  crudelitate.qua 
illum  nocte  illailluserunt,  colaphizanies,alapis  cae- 
dentes,  conspuentes,  genas  illius  vellentes,  spinis 
coronanles  et  ad  ultimum  crucifigentes.  Ergo  quod 
ait,  «  auferetur  factio  lascivientium,»  magnam  de- 
nuntiat  futuram  imbecillitatemillorumqui  fecerunt 
ea  qua?  jam  dicta  sunt:  videlicet  in  eo  quod,  sicut 
nunc   videmus,  facliosi  esse  nequeant,  conspirare 


banlur  enim  in  temulo  Dei  gloriatione  perversa, 
dum  non  qusererent  aut  curarent  ut  in  templo  suo 
glorificaretur  Deus,  et  in  despectum  omniumgen- 
tium  spiritus  illorum  erigebatur  propter  templum 
illud,  propler  norr.en  illud,  quod  apud  illos  Deus 
verus  nominaretur,  licet  non  honoraretur.  Hnnc 
superbiam  de.testari  se  el  odisse  «  juravit  Dominus 
Deus  in  auima  sua,»  id  est  in  semetipso,»  quoniam 
neminem,ut  ait  Apostolus,habuit  per  quem  juraret, 
majorem.  Homines  enim  per  ma.jorem  sejurant,  et 
omnes  controversia?  eorum  finisadconlirmationem 
est  juramentum  (Hebr.  vi).  »  Poterat  autem  credi 
verbo  ejus,  etiamsi  non  jurasset.  «  Atipseabun- 
danlius  voluit  ostendere  immutabilitatem  consilii 
sui,et  idcirco  inlerposuit  jusjurandum.ut  per  duas 


sive  conjurare  non  valeant,  ut  quemquam  illorum  "  res   immobiles,   quibus  impossibile   esi    mentiri, 


qui  invocant  Christum  interficiat.  Et  quidem  tem- 
pore  quo  Christum  interfecerunt,  jam  itadiminuti 
capitis  erantut  desemelipsis  judices  nonhaberent. 
UndeetPilato  dicente  :  «  Accipite  eumvos.etse- 
cundum  legem  vestram  judicate.  Responderunt : 
Nobis  non  licet  interficere  quemquam  (Juan. 
xvm).  »  Verumiamen  adhuc  ita  factiosi  erant  et 
esse  poterant,  ut  concilium  colligerent,  et  coram 
Romanae  poteslatis  prasside  petendo  illum  crucifigi, 
tumullum  facere  auderent,  et  deinde  quosdam  ex 
illis  sapientibus  et  prophetis,quos  post  resurrectio* 
nem  suam  misit  ad  illos,  occidere,  crucifigere,  in 


Deum,  fortissimum  solatium  habeamus  (ibid.).  » 
Firmissimam  igitur  fidem  teneamus  de  reproba- 
tione,  ut  ail  Apostolus.pra-cedendis  mandaii  (Hebr. 
vn),  sive  sacerdotii  veltempli  veteris,  et  de  intro- 
ductionemeliorisspei,quod videlicet  illud  Deuscutr 
odio  reprobaverit,  fidem  autem  evanfrelicam  cum 
dilectione  approbarit.  Sub  eodem  juramento  con- 
firmatur  id  quod  subjungit,  «  et  tradau;  civitalem 
cum  habitatoribus  suis.nNec  uliquelevis  aut  parva 
debuit  esse  traditio,  quam  itacomminatus  est  non 
sine  inlerpositione  juramenli.  Sed  et  caHera  quaj 
sequuntur,    sub  eodem  juramento  denuntiantur: 


341                           COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III.  342 

«  Quod  si  reliqui  fueriitdeeem  viri  in  donio  una.et  \  (ibid.).  »  Justitiam    hanc  quam    rebelli,  quamque 

ipsi  morientur.  Ettollet  eum  propioquus  suus,  et  pertinaci  odio  forent  concepturi,scilicet  Ghristum, 

comburet  eum,  ut  efferat  ossa  de  domo,  et  dicet  ei  cu.jus  ex  fide  justiiicati  sunt  omnes  sancti  et  justi, 

qui  in  penetralibus  dumus   est.  Nunquid  adhuc  est  miro  modo    insinuat,    cum  dicit    :  «  Et  tollet  eum 

apud  te  ?  Et  respondebit   :  Finis  est.  Et  dicet  ei  :  propinquus  suus  et  comburet  eum,  ut  efferat  ossa 

Tace,  et  non  recorderis  nominis  Domini.  Quia  ecee  de  domo,  et  dicet    ei,  qui  in  penetralibus    domus 

Dominus  mandavit,  et  percutiet  domum  majorem  est :  Nunquid  adbuc  est  apud  te  ?  Et  respondebil  : 

ruinis,et  domum  minorem  scissionibus.  »  Memori-  Finis  est.  Et  dicet  ei  :  Tace,  et  non  recorderis  no- 

ter  tenendum  est  quod  supra  dixit,  «  subverti  vos  minis  Domini.  » 

147    sicul  subvertit    Deus  Sodomam  et  Gormor-  Legat  qui   vult  Historiam  Josephi,  ubi  excidium 

rham,  et  non    redistis  ad  me  (Amos  iv).  »  Ecce  hic  Jerosolymorum  describit,  el   sciet  quam  veraciter 

in  subversione  aliquid  rst  severitatis  plus  quam  il-  pro  re  praedictum    fuerit    malum  illud  sermonibus 

lic.  Ubi  eniin  de  facienda  subversione   bodumorum  hu.juscemodi.  o    Tollnt  eum    propinquus   suus,  et 

sermo  erat,   cum  ad    ultimum   dixisset  Abraham  :  comburet,  et  dicet  :  Nunqird  «dhuc  est  apud  te  ? 

«  Quid  siinventi  fuerint  decem  justi?  Non  dplebo,  Et  respondebit  :  Finis  est.  »   Neque    enim  inodus 
ait    Dominus,  propter   decem  (Gen.    xvm).  »  Nunc  r>  aut  numerus  erat   inlus  morientiurr.   et  tame  per- 

autem  hic  dicit,«  quia  si  reliqui  fuerint  decem  viri  euntium,  necsulficere  poterant  vivi    mortuis  effe- 

in  domo  una,  et  ipsi  morientur.  «  Reliquos  hic  in-  rendis.  Cum  autem   scire  possint  nec  d'ssiii>ulnre 

lelligimus  justos,  sicut  et  superius  ubi  dicturn  est,  valeant,  hoc  illis  oc^idi^se  prnptprsanguin^m  Jesu 

«  urbs   de   qua  egrediebantur    mille,  relinquenlur  Christi,  mirum  valde  est  qund  indomabili  curde  et 

in  eacentum,  et  de  qua  egrediebanlur  centum,  re-  tunc  dixerunt,  et  nunc  usque  clicunt  singuli  ad  al- 

linquentur  in  ea  decem(.4mos  v).  »  Nimirum  verbis  terum  :  «  Tace  et  non  recorderis  nomiois  Domini,» 

istis,  cum  dicii,  «  si  reliqui   fuerint    docem  viri  in  nominis    ejusdem    Jesu    Christi,    quem    Deum    et 

domo  una,  et  ipsi  morientur,  »  hoc  denuntiat  quod  Dominum    esse    publica   coniesMone    cnnfitentur 

nullam  justorura  et  injuslorurn  discretionem  in  ira  Christiani.    Malunt    damnati    esse    et   damnatio- 

sua  foret  habiturus,  sed  justos  pariter   et  injustos  nem    aeternam     exspectare,     quam     confiteri    vel 

Judaens     una    mortis   sententia  damnaturus.   Hoc  audire  nomen    hujus  Uomini,    suffusi    mirabililer 

ipsum  in  Ezecbiele  verbis  inanifestioribus  compro-  felle  amariludinis,    odiumque   spirantes   implaca- 

batur,  ubi  dicit  Dominus  Deus  :  «  Ecce  ego  a.l  te,  bile   contra  nomen    Domini  nostri   Jesu  Chrisli, 

et  ejiciaiu  gladium   meum    de  vagina  sua,  et  occi-  geniiunque   invidentes  saluti.  Attamen  justi  sibi 
dam  in    te  justum  et  irapium  (Ef.ch.  xxi)   »  Quid  p  esse   videnlur  nonnulli  ex  eis,    observaudo  .justi- 

igitur?Nuin    suas  Deus  oblitus  est  justitia?,  cujus  tias  carnis   et  profitendo    prapcepta  decalogi,  quae 

illum  memorem  esse  volens  Abraham,  sletit  corara  sunt    :  Non    habere    deos     alienos,     non     facere 

Domino  el  appropinquans  :  «  Nunquid,    ait,  perdes  sculptile,    non    assumere   nomen    Domini    ln  va- 

justumcum  impio  iGg«.xviu.)  ?»  Itemque  ait:  «  Si  num,  Sabbata   custodire,    patrem   et  matrem  ho- 

luerint  quinquaginta  justi  in  civitate,  peribunt  si-  norare,  non  occidere,    non  mcechari,   non  furtum 

rnul,  et  non  parces    loeo  illi  propter  qumquaginta  facere,  non  loqui  falsum   testimonium,    non    con- 

justos  si    luerint  in  eo  ?  Absit    a  te,    ut  rem  banc  cupiscere   (Deut.    v)     Si-d  qualis   est  ha3c  justitia 

facias  et  occidas  jusluin  cum  impio,  fiatque  justus  illorum,   cum    illum  oderinl,    per  quem  unum  et 

sicut  impius.  Non  est   hoc  tuum,  qui  judicas  om-  solum    justificantur  omnes    quicunque     veraciter 

nem  terram.  Annuit  Dominus,  et  dimitlam   inquit,  justi    sunl   ?    Illum    unum    quaerit   Deus  ubi  sit, 

omui  loco    propter    quinquaginta,    non  delebo  si  vel   apud   quos    commoretur    ut   parcat     illis,    et 

invenero  ibi  quadraginta  qninqiie,  non   percutiam  quia  non  est  apud    illos,   idcirco   super    eos  indi- 

propter  quadra«,'inta,    non  laciam   si  invenero  ibi  gnationem    suam    effudil,     quemadmodura    apud 

triginta,  non  interliciam  propter  viginti.non  delfbo  Ezechielem    ipse   dicit   :  a    tt  quaesivi  de   eis  vi- 

propter  decem  (ibid.).  »  Num,  inqnam,  tantae   suae  rum   q  li  interponeret  sepem,    et   starel   oppositus 
propiliationis  oblilusest,   cum  dicit,  «  quod  si  re-  ^  contra  me,    propterea   ne   dissiparem  eos,  et    non 

liqui  fuerint  decem  viri,  et  ipsi    morientur,   »  Don  inveni   ;  et  effudi   super  eos  indignationem  meam, 

in  civitate,  sed  «  in  domo  una  ?  »  Non  utique,  sed  et  in  igne  iras   meas  consumpsi   eos  (Ezech.  xxn).  • 

jusli  illi  nimium  sunt  injusti.  Reliqui  illius  juste  Initur   «    morientur,   »  ait,  etiam  justi,    sive,    ut 

sunt  relicti,  quia  taliter  justi   sunt,   ut  suam  .justi-  apud  eumdem  Ezechielem,    «  et    oncidam,    inquit, 

liam  statuere   volentes  justitiaj  Dei  non  sint  subje-  in   te  juslum    et  impium   (Ezech.   xxi),   »   etiamsi 

cti,  sicut   Apostolus  dicit    :  «  Testimonium   enim  «  in  domo  una  reliqui  fuerint  viri  decem.  «  — «Mo- 

perhibeo  illis,    quud  aamulationem  Dei  habent,  sed  rientur,»inquam,  «  quiaecce  Dominus  mandavil,  » 

non  secundum  scientiara.  Ignorantes  enim  Dei  ju-  id  est   per    propheias   loculus    est,   et  sermonem 

slitiam   et  suam  quaerentes    statuere,   justitiae  Dei  suum  complens,  «  percutiet  domum  majorem  rui- 

non  sunt  subjecti  (Rom.  x).    •   Quaenam  sit  illa  ju-  nis  et  domum  minorem  scissionibus.  •  —  «  Majo- 

stitia  Dei  niauite.^tans,  continuo  subjunxit  :  «  Fi-  rem   domura  »  decem   tribus,  quae  appellabantur 

nis  enira  lcgis  Chriotus  ad  justitiam  omni  credenti  tribus  Israel  ;    «  doraum  minorein   »  duas  tribua 


343 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


344 


dicit,  qua?  regebantur  a  stirpe   David.    Et   hoc  in  A  el  salvatorem    non    solummodo   dixerunt,  non  est 


percussione  domus  utriusque  nolandum  quod  ma- 
jorem  ruinis,   minorem  vero  scissionibus    percu- 
tiendam  fore  dicit.   Nam  Israel,  quia  majora  pec- 
caver.it,  feritur    ruinis  ;  domus  autem  Juda,    in 
qua  erat   templum  et    quae    minora   peccaverat, 
non  ruinis  percutitur,   sed  scissionibus  dum  sep- 
tuaginla  annorum  captivitate  retinetur.  Sed  econ- 
tra  potest   dici,  quia  domus   Juda  majora  pecca- 
vit.  Nam    et    apud   Ezechielem  cum   praemisisset 
Dominus   :  «    Fili  hominis,    notas  fac  Jerusalem 
abominationes    suas  (Ezech.   xvi),    »   deinde  inter 
caetera  dicit  :  «  Et  Samaria  dimidium  peccatorum 
tuorum   non    peccavit,  sed    vicisli  eam  sceleribus 
tuis,  et  justilicasti   sorores   tuas,  »  Sodomarn  vi- 
delicet  et  Samariam,   «   in    omnibus   abominatio- 
nibus   tuis,    quas  operata    es    (Ibid.).    »    Ergo  et 
scissiones  domus  Juda  majores    intelligi  convenit 
ruinis  domus    Israel.  Quod    ut    liquido  claruscat, 
non  illam  tantum  captivitatem   septuaginla  anno- 
rum,  sed  illam   potius   atlendamus,  qua  nunc  in 
omnes  geDtes  Judaji  Romano  excidio  dispersi  sunt. 
Tunc  namque  domus    Judanec   scissionibus  tan- 
lum,  nec  solummodo    ruinis    sed    et  scissionibus 
el  ruinis  percussa  est  ;  quia  civitas  Jerusalem  ut 
ueret,  primumin  semetipsa  scissionibus  percussa 
est.  Tito  namque,  ut    refert  Josephus,  adhuc  apud 
Alexandriam  imperium  disponente,  contigit  etiam 
sedilionem  qu«    apud  Jerosolymam    erat  auctam 
trifariam    dividi,     ducibus    Eleazaro,    Joanne   el 
Simone    ;    quorum    Eleazarus    superiora,    Simon 
autem  inferiora    civitatis  loca,  Joannes   vero  me- 
dia    tenebat.    His    ducibus    a    seditione  nunquam 
quiescentibus,    quam  miserabilibus    domus  Juda 
scissionibus   percussa     fuerit    qui    plenius  nosse 
cupit,  narrationem  jam   dicti  legat  historiograpbi. 
Porro  justitiam    quoque  judicii   Dei  quae  domum 
illam  tantis  scissionibus   percussit,    scire  deside- 
ranti  prius  animadvertendum  est,  in    quo  domus 
haec  minor,    id   est    domus  Juda,    domum   majo- 
rem,  scilicet  domum    Israel,  peccando  superavit, 
sicut  supra  diximus,   cum    testimonio    propheiae 
dicentis  ad  Jerusalem    :  «  Et  Samaria    diiuidium 
peccatorum  tuorum  non  peccavit,  sed  vicisti   eam 
sceleribus    tuis.    »    Peccata,    148     sive    scelera 
utriusque   conlitenda    et    comparanda    sunt,     ut 


«  nobis    pars    »    in    isto     Filio    Dei,    filio   David, 

sive    «    non     habemus    regem     nisi    Caesarem,  » 

verum  etiam   pro    illo    dimitti    sibi   petierunt  Ba- 

rabbam    seditionis    auclorem    (Matlh.    xxvn).  lsla 

si  rite  considerentur,   revera  «  dimidium  Samaria 

non  peccavil,   »  quia  videlicet    quanto    iste   Deus 

et  homo  filius  David    major  eodem    patre  Duvid, 

tanlo  peccatum  quod  in  eum  admissum  est  majus 

debet    aestimari,    praeserlim   cum   Jerusalem    non 

solummodo  negaverit  hunc,  sicut  Samaria  negavit, 

verum  etiam  occiderunt  et  pro  eoBarabbam,  sicr.t 

jam  dictum  est,    sedilionis  auctorem   dimitti    sibi 

petierit.  Idcirco   quoniam    taliter    se  scidit   regno 

Jesu  Cbristi  filii  David,  nimirum   valde   justo  ju- 

dicio  scissionibus   percussa  est,    ita  ut   in  malum 

suum  sese  a  regno  Romanorum  scindendo  victores 

orbis  terrarum  contrase  concitaret,  et  quod  valde 

mirum   fuit,     foris    obsessa,    intus  trifariam,    ut 

jam  dictum  est,  scissa   magis  seditionibus    qunm 

obsidione  deperiret.  Sequitur  :  «  Nunquid  currere 

queunt  in  petris   equi,  aut  arari  potest  in  bubalis. 

Quoniam   convertistis  in  amaritudinem  judicium, 

et  tructum  justitiae    in  absintliium.    Qui  Istaminl 

in  nihili,  qui  dicitis   :  Nunquid  non   in  fortiludine 

nostra    assumpsimus    nobis    cornua    ?  »  Ad  quid 

istas     similitudines    equorum    et    bubalorum   in- 

duxerit,  ipse    pene    exposuit,   diccndo  :  «  Qui  lae- 

tamini  in  nihili,  qui  dicitis  :   Nunquid   non  in  for- 

titudine    nostra   assumpsimus   nobis   cornua  ?    • 

Vanitatem   atque  superbiam    miro  hic  modo  per- 

^CJti,    interrogando    de  equis    et   bubalis.  Irridet 

eos  sapientia  Dei,    qui  confidunt  in  curribus  et  in 

equis,    sicut   tempore    considerabat    Ephraim,    et 

qui  superbiae    cornibus    arrectis    slelerunt   contra 

fortitudinem    cceli,  sicut   in    psalmo   leslalur  isle 

Christus  per   os   Prophetae  :  «  Circumdederunt  me 

vituli  multi,    tauri  pingues    obsederunt   me   (Ps. 

xvi).  »  Irrisio  gravissima    sonat    in  verbis  hujus- 

cemodi.  Idem  enim    est  ac  si  dicat  sapientia  spi- 

ritus  prophetici  :  Vos  quidem  pra?dicente  me.quod 

major  domus   ruinis,  et    minor   scissionibus   per 

cutienda  sit,    nihilominus  equitando   coutenditis 

esse   similes   ^Egyptiis    atque    Assyriis   ;  sed  vos 

bene  scitis  quod  equi  non  currere  possunt  in  petris. 

Hoc  dixisse  satis   est  ;    subaudiri    eniiu    potest  id 


appareat  quam   veraciter   dictum   sit  :   «  Et  Sa-  D  qU0(j  longe  superius    dixit  quia    «    luga  a  veloce 


uiana  dimidium  peccatorum  tuorum  non  pecca- 
vit.  »  Nimirum  peccata  Samariae  fuerunt,  quod 
decem  tribus,  quorum  Samaria  metropolis  exsutit, 
sciderunt  sese  adomo  David,  et  negaverunt  eum, 
dicentes  :  «  Quae  pars  nobis  in  David,  vel  quaa 
haereditasin  filio  Isai  (III  fteg.xu);  »  et  sicutDavid 
negaverunt,  ita  Deum  quoque  relinquentes,  vi- 
tulos  aureos  pro  Deo  coluerunt.  At  vero  peccata 
Jerusalem  ista  fuerunt,  quod  Christuro  Filium 
Dei  verum  David,  et  secundum  carnem  filium 
David,  et  secundum  divinitalera  dominum  David, 
Christum,  inquam,    Deum   et   homiaem,    regem 


peribit  (Amos  n),  »  et  non  poleritis  effugere, 
multis  adversitatum  praepedili,  offendiculis,  sicut 
equi  vestri  non  queunt  currere  in  petris.  Ha- 
beique  talis  dictio  mistum  cum  severitate  jocum, 
cum  dicitur  :  Laetantibus  in  equis,  vos  revera 
«  laetamini  in  nihili,  »  quia  vestri  equi  non  queunt 
«  currere  in  petris,  »  id  est  fallaces  ad  salulem 
erunt  vobis  in  tempore  angustiae,  quando  rui- 
nis  et  scissionibus  feriemini.  Item  quod  dicit, 
«  aut  nunquid  arari  potest  in  bubalis,  »  si 
respicias  quod  subsequitur,  qui  dicitis  :  «  Nun- 
quid  non  in    fortitudine   nostra  assurupsimus  no* 


345 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


346 


b!scornua,»nibiloniinus  jocum  inverbishabet  ama-  A  et  istud  non  erit,  dixit  Dominus  Deus.  Haec  osten- 


rmii.el mcI  i tln m  pertinentem  risum.de quoSapientia: 
ii  EgO  qunque.inquit.in  inlerilu  vestro  ridebo  (Pruv. 
l),»idem  est  ac  si  dicat :  Quoniain  estis  superbi.qua- 
propter.sicut  supradictum  est.juravi  in  anima  mea, 
dicens  :  «  Detestor  es;o  superbiam  Jacob.et  domum 
ejusodi,»quoniam,inquaiu,in  lortitudine  vestracur- 
nuavosassumpsissedicitis.entis.ergotnihisicut  bu- 
bali  qui  tam  indomiti  sunt.ut  jugum  cervicibus  non 
recipiant,  et  cum  silvestres  boves  sint,  nolmt  pro- 
pter  leritatem  vomere  scindere  lerram.  Ila  vos 
mihi  eritis  utique  inutiles  operi  vel  regno  Dei,  vo- 
bisque  evagantibus  atque  dispersis,  adbibebo  mihi 
boves  alios,  boves  domitos,  dicamque  illis  :  «  Tol- 
lite  jugum  meum  super  vos  (Matlh.  xi),  »  et  regno 


dit  mihi  Dominus  Deus,  et  ecce  vocabat  judiciura 
ad  ignem  Dominus  Deus,et  devoravit  aby-isum  mul- 
tam,  et  eomedit  sicut  partem,  et  dixi :  Domine 
Deus,  quiesce,  obserro.  Quis  suscitabit  Jacob,  quia 
parvulus  est '?  Misertus  est  Dominus  super  uoc  ;  sed 
et  istud  non  erit,  dixit  Dominus  Deus.  Haec  osten- 
dit  mihi  ;  ecce  Doininus  stans  super  muruai  li- 
tum,  et  in  manu  ejus  trulla  caBraentani,  et  dixit 
Dominus  ad  ine  :  Quid  tu  vides,  Araos  ?  Et  dixi  : 
Trullam  csmentarii.  Et  dixit  Dominus  ad  me  : 
Ecce  ego  ponam  trullam  in  medio  populi  mei 
Israel  ;  non  adjiciam  ultra  superimlucere  eum, 
et  demolienlur  excelsa  idoli,  et  sanctilicationes 
Israel  desolabuntur.  »  Tres  islae  ostensiones  sive  vi- 


Dei  fructum    operabuntur,    juxta   illud  :    «  Auien  g  sionesagnoscendaesunt.el  idcircototum  pw sensca- 

dico  vobis,  quia  auferetur  a  vobis  re.-num  Dei,    et 

dabitur  genti  facienti  fructus  ejus    (Malth.    xxi)    » 

Revera  dicunt  isti  bubali  :  «  Nunquid  non  in  forti- 

tudine  nostra  assumpsimus  nobis  cornua,  »    dum 

«  quaerentes  suam  statuere  justitiam,  justitiae    Dei 

non  sunt  subjecti  (Rom.  x),  »  et    pro    hac    leriUte 

convertunt  sibi  «  in  amaritudinem  judicium.et  fru- 

cluni  justitiae  in  absinthium,  »  quae  herba  amaris- 

sima  est.  Nam    quia  suam,    ut   jam    diotum    est, 

statupre  volentes  justitiam,  projiciunl  a  semetipsis 

Christi  jugum  meriio  ainarum,  id  est  sine  miseri- 

cordia  ferunt  jud  cium.etquia  dulcedinem  justitiae 

Dei  non  qua3runt,justitiae  sua3  metuunt  ibsinlbium, 

ut  nec  saltem  in  isto  seeculo  requb'in  habeant,  vel 


pitulumposuimus,ut|'ra3sentiorsit  intelleclus  rerum 
quaB  futurae  iraemonstrabauiur,  id  est  trium  incre- 
menlnrum  149  ma.li,  sive  contritionis  atque  sub- 
versionis  j*m  dictae,  quae  de  sacris  histonis  nota 
habentur.  Illa  nunc  incrementa  prius  commemo- 
randa  sunt,  et  tunc  demum  praesentis  litteras  cal- 
canda  vestigia.  Primum  luit,  quod  ascendit  rex  As- 
syriorum,  el  transtulit  Israel  ln  Assyrios  (Jer.  lu), 
nec  multo  interjecio  tempore  a^cendit  ad  universas 
civitale?  Juda  munitas.etusque  Jerusalem  pervenit, 
sed  non  piaevaluit,  dicenle  Domino  ad  Isaiam  : 
ii  Ponam  circulum  in  naribus  tuis,  et  hamum  in 
labiis  tuis,  et  reducam  le  in  viam  per  quam  venisti. 
Venit  enim  angelus  Domini  innorte  illa  et  pprcussit 


in  terra  sua  coramanere  valeant.  Unde  et  sequitur  •       castra  Assynorum    clxxxv    millia    (ha.    xxxv.i).  » 
r, :.„u ..„„    .j„.^....  i „1    A,n,t   V1  o i..~.    (..:«     a~  ,««:*   \  ..[.,...  i, ...  i fov 


«  Ecce  ego  suscitabo  super  vos,  domus  Israel,  dicit 
Dominus  Deus  exerciiuum,  gentem  :  et  conteret 
vos  ab  introitu  Emath.  usque  ad  torrentem  deserti.» 
Hsc  est  amaritudo  judieii  quam  biberunt,  quod  in 
isto  quoque  saeculo  contriti  atque  subversi  sunt, 
a  principio  usque  ad  finem,  a  capite  usque  ad  cau- 
da.n,  a  tnrminis  terrae  suae,  qui  solem  respiciunt, 
usque  ad  torrentem  djserti,  quod  occidentem  re- 
spicit,  id  est  ab  Emath  (quas  et  Epiphania  dici- 
tur  ab  Antiocho  cognomeutum  Epiphanes  nomen 
sortita  est)  usque  ad  Rinocruram,  inter  quam  et 
Pelusium  rivus  Nili  eive  torrens  de  eremo  veniens 
mare  ingreditur.  Sicut  diclum,  ita  et  lactum  est, 
quia  de  cunctis  terminis  suis  contritus  alque  sub- 
VfTSUs  est  Israel.  Primum  decein  tribus  ab  Assyriis. 


Secundum  fuit,  quando  lenit  Nabuchudonosor  rex 
Babylonis  ipsP,  et  omnis  exercitus  ejus  in  Jerusa- 
lem  et  cepit  eam,  et  succendil  Nabuzardan  princepa 
exercitus  domum  Domini,  et  domum  regis,  et  mu- 
rum  in  circitu  destruxi'  omnis  exercitus  Chaldaeo- 
rum.  Tertium  fuit,  eum  venerunt  Komani,  et  tule- 
runt  locum  et  gentem  (Joan.  xlviii),  templum  et 
civi!atem,ila  ul  non  relinqueretur  lapis  super  lapi- 
dem  (Luc.  xix).  Horum  futurorum  miras  imagmes 
huic  prophetae  tribus  isie  ostensionibus  praemon- 
strats  sunt.  Cum  enim  dicit :  «  Haec  ostendit  mihi 
Dominus  Deus.  Et  ecce  licior  lucustae.  »  venturum 
intelligit  et  intelligi  vult  exercitum  Assyriorum  pro 
multitudine  simul  ei  vanitate  brevis  et  transihentis 
vitae  locustis  comparabilein,  nihilominus  et  pro  de- 


Deinde  Judam  et  Benjamin  a  Chaldaeis  atqne  Ro-  D  populatione  cunctorum  nascentium   quam   facturi 


manis.  Illa  cornutorum  sivc  jugum  ferre  recusan- 
tium  bubalorum  contritio  sive  subversio,  qualiter 
futura,qualibus  vel  quantis  incrementis  ad  consum- 
mationem  perventura  forel,  sequentia  pruphetae 
dicta  praesignant.  Ait  enim  : 

Cap.  VII.  —  ii  llaec  ostendit  mihi  Dominus  Deus. 
Et  ecce  fictor  locusta?  in  principio  germinantium 
serotini  imbris,  et  ecce  serotinus  post  lonsionem 
gregis.  Et  factum  est.cum  consuinmasset  comedere 
herbam  terrae,  et  dixi  :  Domiue  Deus,  propitius 
esto,  obsecro.  Quis  suscitabit  Jacob,  quia  parvulus 
est?Misertus  est  autem   Dominus  super  hoc  ;  sed 


erantin  moremlocustarum.Husjus  nimirumlocusias 
fictor  est  Dominus,  «  fictor,  »  inquain,id  est  creator 
est  idem  qui  magoorum,  id  est  sanctorum  sive  ele- 
ctorum  hominum  conditoretDeus.Nec  veroindigne 
fictor  proesenti  loco  dicitur,  quia  videlicet  tabura 
exiguitas  hominum,  qui  aeternam  gloriain  non  quae- 
rentes  vaniutem  hujus  saeculi  brevi  saltu  pertrans- 
ierunt,  talium,  inquam,  parvitas  Bive  exditas  hoc 
meretur,  ut  eorum  non  conditor,  sed  licmr  dicatur 
Deus.  Ilinc  apud  Isaiam  legiinus  :  «  Qui  sedet  super 
gyrum  terree,et  habitatores  ejus  sunt  qnasi  lucustee 
(Joia.  xl).  •  Et  cur  vel  quam  recte  hoc  dixerit,  post 


317 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


348 


aliqua  brevitpr  apprit  dicens  Israeli,  rui  praelocutus 
fuerat  :«  Et  tu,  Israel.sprve  meus  Jacob  quein  elegi, 
seinen  Abraham  amiei  mei.in  quo  apprehendi  te  ab 
extremis  terraj.  Ventilabis  eos,  et  ventus  tollet,  et 
turbo  disperget  eos  [Isa.  xu).  »  Nam  qui  levi 
eventu  et  in  brevi  multiturio  bominum  vaniiatem 
sequentium  tollitur,  et  pent  memoria  eorum,  sicut 
nonnunquam  fl  mte  vento  locustam  arreptam,  et  in 
mare,  juijente  Domino,  pmjectam  legimus,  recte  et 
Assyrii  et  quilibet  pjusmodi  homines  locustarum 
nomine  designantur.  Quod  autem  cum  dixissel, 
«  ecce  lictor  locustrp.in  principio  ^rerminantium  se- 
rotini  imbris,  »  tempus  indicat  quo  illa  locusta  ve- 
nerit,  id  est  qnando  cnncta  virent  et  parturit  omnis 
ager,  el  diversarum  arborum  Dores  in  sui  generis 
poma  rumpuntur,  cunctarumque  abundantiam  re- 
rum  flores  arborum  atque  herbae  segetum  policen- 
tur.  Nimirum  illo  tempore  dev&stari  quasi  tonderi 
est,  utabl.itapulchritudinererum.nudainopiavelut 
manifestum  ln  fronte  pareat  calviiium.  Idcirco  quia 
posteamdem  depopulalionem  sufliciensubertasred- 
dita  est,  sive  tunc  lemporis  Dominus  Ezechiae  per 
lsaiam  loquens:  «  Tibi  autem,  inquit,  erit  hoc  si- 
gnum  ;  comede  hoc  anno,  qu*  sponie  nascuntur.et 
in  anno  secundo  poniis  vescere  ,  in  anno  autem  ter- 
tio  seminate,  et  metite.  et  plantate  vineas,elcome- 
dite  fructum  eorum  [lsa.  xxxvu).  »  Idcirco,  in- 
quam,  cum  dixisset,  «  in  principio  germinantium 
serotini  imbris,  »  suhjuuxit:  «  Ei  ecce  serotinus 
post  lonsorem  gregis,  »  subauditur  Sennacherili. 
Nam  quod  dictum  est,  «  in  anno  autem  tertio  serni- 
nate  et  metite,»  supplementum  quidem.sfd  seroti- 
num  fuit,  et  hoc  post  tonsuram  gregis,  id  est  post 
devastatiunem  Sennacherib.  Hunc  tonsorem  sive 
tonsurara  Isaias  acutam  novaculam  vocat,  quaj 
pilos  omnes  et  cipillo  Israelitici  corporia  raserit. 
«  In  die  illa,  inquit,  radet  Dominus  in  novacula 
conducta,  in  his  qui  trans  llumen  sunt.et  reges  As- 
syriorum  caput,  et  pilos  pedum.et  barbam  univer- 
sam  (Isa.  vn).  »  Jam  cuncta  vastaverat,  jim  uni- 
versas  civitales  Juda  munitas  cccperat.et  Jerusalem 
quae  sola  erat  residua  tonsor  ille  obsidebat,  ut  post 
tonsuram  sive  rasuram  capul  quoque  praesideret, 
cum,  sicut  S<Hptura  refert,  oraverunt  Ezechias  rex 
etl.»aiasfilius  Amos  propheta  adversus  blasphemias 
ejus.acvocileratisunl  usque  ad  ccelum  (IV  Rpg.xix). 
Hoc  est  quod  protinus  ait :  «  Et  factum  est  cum 
consummasset  comedere  herbam  terrae,  et  dixit : 
Domine  Deus,  propitius  esto,  obsecro.  »  Juxta  me- 
taphoram  locustaedixit,  «cum  consummasset  come- 
dere  herbam  terrae.  »  id  est  cum  jam  omnia  deva- 
stasset,  et  terram  openens  exercitus  multitudine. 
Quod  se  dixisse  narrat  :  «  Domine  Deus,  propitius 
esto,  obsecro  »  Futurum  erat  ut  diceret  Ezeuhias 
rex  et  Isaias  filius  propheta,orantes,  utjam  dictum 
est,  et  vociterantes  usquead  ccelum.  Item.quod  hic 
ait :  «  Miserius  est  Dominus  super  boc.si  d  et  islud 
non  ent,  dixit  Dominus,»fuluium  eratut  fieret,sci" 
licet  ut  misereretur,  et  sic  loquereturDominus.lllio 


^  etenim  ita  scriptum  est :  «  Quam  ob  rem  haec  dicit 
Duminus  de  rege  Assyriorum  :  Non  ingredietur  ur- 
bem  hanc.nec  mittet  in  eam  sagiltam  nec  occupabit 
eam  clypeus,  nec  circumdabit  eam  munitio.  Per 
viam  qua  venit,  revertetur,  et  civitatem  hanc  non 
ingredietur,  dicit  Dominus,  protegamque  urbem 
hanc  et  salvabo  eam  propter  me,  et  propter  David 
servum  meum  (ha.  xxxvn).  »  Itaque  cum  dicit, 
«  sed  et  istud  non  erit,»  sensus  hic  est :  Erit  quidem 
ut  caeteras  civitates  Juda  capial.  et  cuncta  in  cir- 
cuitu  Jerusalem  devastet  ille  tonsor,  sive  tonsura- 
gregis,  id  est  exercitus  Sennacheiib,«sed  non  istud 
etiam  erit,  ut  urbem  hanc  ingrediatur.  »  Porro, 
quil  cum  dixissat  propheta,  «  DomineDeus,  pro- 
pitius  esto,  obsecro,  »  fubjunxit  atque  ait :  «  Quis 

R  suscitabit  Jacob  quia  parvulus  est?»  quis  digne  pos- 
sit  exprimere  quali  disiussioneDominum  excitetat- 
que  percellat,  ut  memor  sit  misericordiaa  suae  1  Cum 
enim  dicit,  «  quis  suscitabit,  »  quodammodo  con- 
surgeret  videtur  atque  percellere  Deum,  percun- 
ctando  ipsum  quisnam  ille  fueritqui  toties  Jacob  de 
angustiis  et  de  ca^de  vaslantium  liberavit,et  utrum 
ipse  a  semetipso  demutatus  sit,  obhtusque  naturre 
sua?,  cui  proprium  fuprat  miseren.Subjungit  etiam 
causam,  propter  quam  toties  Jacob  suscitassel,  et 
adbuc  suscitare  de  pcriculo  deberet,  dicendo,«quia 
parvulus  est.»  —  «P.irvulus,»  inquam,  id  est  humi- 
lis.  Quod  si  humilitas  et  contritio  cordis  causaex- 
6titit,  propler  quam  Deus  toties  illum  suscitavit, 
nimirum  et  tunc  suscitare  illum  dignum  fuit,  quia 

„  semetipsum  et  suos  Ezechias  rex  coram  Domino 
bumiliavit,  sicut  scriptum  est :  «  Et  faclum  est  cum 
audisset  Ezechias  verha  Babsacis,scidit  vestimenta 
sua,  et  obvnlutus  est  sacco,  et  intravit  in  domum 
Domini,  et  misit  Htliachim  qui  erat  superdomum, 
et  Sennam  scribam,  et  senicres  de  sacerdotibus 
opertos  saccis  ad  Isaiani  (ibid.).  »  Nec  vero  solum- 
moilo  babitu  tunc  Jacob  parvulum  sese  ostend  it.ve- 
rum  etiam  verbis  testatus  est,secundum  haec  verba 
regis  ejusdem  dicentis  af  Isaiam  :  «  Leva  ergo  ora- 
tionem  pro  reliquiis  quae  repertas  sunt  (ibid.)  »  Jam 
enim  decem  tribus  in  Assyrios  translalas  fuerant.et 
idcirco  parvulus  Jacob  non  tam  genlem,quam  reli- 
quias  gentis  se  esse  memoravit.  Cum  deinde  dicit: 
«  Haec  ostendit  mihi  Dominus  Deus  :  150  Et  ecce 
vocabat  iudicium  ad  ienem  Dominus  Deus.et  devo- 

u  ravil  ahyssum  multam.et  comedit  simul  parlem,» 
intelligil  vel  intellini  vult  quod  Nabuchodonosor  re- 
gem  Babylonis  vocaturus  foret  Dominus,  ut  veniret 
contra  Juda-n,  et  Jerusalem,  templumque  et  Jeru- 
salem  igne  succenderei,  quod  erai  vocare  « judicium 
ad  ignem,  »  id  est  judicare  usque  ad  ignpm.  Non 
enim  sic  dicendum  erat  de  A7ubuchodonosor,  sicut 
dictum  fuprat,  dc-  Sennachenb,  «  et  urbem  hanc  non 
ingrfdietur.  •  Jnsto  namque  judicio  tradenda  erat 
civitas  in  manus  regis  Bibylonis  et  servorum  e.jus 
ut  igni  surcenderetur.  Multaabyssus,  id  est  univer- 
silas  Judseaesiveipsa civitas  quaepropterprofundam 
avaritiam,abyssus  multodicitmerebatur.in  tantum 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  IN  —  AMOS.  LIB.  III. 


349 

ut  domum  quoque  Domini  speluncam  latronum  fe- 
cissent,  sicut  in  Jeremia  conquestus  est  Dominus 
Deus  (Jer.  vn).  Curnque  subjunjjit  :  «  l-.t  comedit 
simul  parlem,  »  subaudiendum  est  Dei.quia  vide- 
licet  teropium  istum  pars  Dei  esse  debuerat,  quod 
propter  profundilatem  avaritia;  abyssus  mulla,  sive 
spelunca  latronum  essepoterat.  Quod  deindesequi- 
tur  :  «  Et  dixi,  Domine  Deus,  quiesee,obsecro,quis 
euscitabit  Jacob,  quia  parvulus  est,  »  futuruni  eral 
ut  dicerent  Daniel  et  socii  ejus  post  illud  judicium 
ignis  in  liabylone  captivi.  Exempli  gratia:  «  Inanno 
prinio  Darii  filii  Assueri,  ego  Daniel,  inquit,  intel- 
lexi  in  libris  numerum  annorumde  quo  fac'.u^  est 
sermo  Domini  ad  Jeremiam  propbetam,  ut  com- 
plerentur  desolationis  Jerusalem  septuaginta  anni, 
et  posui  laciem  meam  ad  Dominum  t>eura  meum, 
ro;.'are  el  deprecari  in  j'ejuniis,  sacco,  et  cinere 
(Dan.  ix),  »  etc.  Orare  uamque  ut  solveretur  captivi- 
Us  post  praenuntutos  septuaginla  annos,  boc  erat 
dicere  :  «  Domine  Deus,  quiesce,  obsecro.  »  Non  hic 
ita  dictum  est,  ut  supra,  «  Domine  Deus,  propitius 
esto,  »  8ed  dictum  est,  «  Domine  Ueus,  qutesce,  ob- 
seero.  »  Futurum  namque  erat,  non  ut  propitio 
DumiiiorepellereturNabuchodonosor.siculrepulsus 
fuerat  Sennacherib,  sed  ut  saltem  posl  vindictam 
quiesceret  ccelestis  irae  commotio.  L~e  eo  quod  ite- 
rum  ait  :  Quis  suscitabit  Jacob  qui  parvulus  est,  » 
ili.iem  sentiendum,  utsupra  diximus,  quia  vidolicet 
qui  pracipitare,  et  de  angustiis  liberare  consueverat 
Jacub  propter  humilitatem  ejus,  qua  dicitur  parvu- 
lus,  ipse  consequenter  de  Babylonica  captivitate  il- 
lum  suscitaredebuit.quoo.iumcaptivi  humiliter  de- 
prerabantur,px-'mph  gratiu,  cum  in  oratione  supra 
memorata  diceret  Danieli  :«  Propter  peccala  enim 
nostr  i,et  iniquilates  pairum  nostrorum  Jerusalem, 
et  populus  tuus  in  opprobrium  sunt  omnibus  per 
circuitum  nostrum  (ibtd.).  »  ltem  :  Quia  immu- 
niti  sumus  plusquam  omnes  ^entps,  sumusque  hu- 
miles  in  universa  terra  hodie  propter  peccata  no- 
stra,  et  non  est  in  lempore  hoc  princeps,  et  pro- 
pheta,  el  dux,  neque  holocaustum,  neque  sacrifl- 
cium,  neque  oblatio,  neque  incensuui,  ucque 
locus  primitiarum  coraui  te,  ut  possimus  in- 
venire  misericordiam,  sed  in  animo  conlrito, 
et  spiritu  humi.itaiis  suscipiamur  (Dun.  m)).  »  Sic 
parvulus  Jacob  sspe  suscitatus,  adhuc  suscitandus 
erat,  et  idcirconunc  dicit  :  «  Quis  suscitabil  J.icob 
pro  eo  quia  est  parvulus,  »ut  respondente  Dotuino, 
«  ego  sum  qui  illum  saepe  suscitavi  (La.  xlv.>,  » 
pro  causa  hujusmodi  quodammodo  concludantur  a 
dicente  .■  Ergo  tu  idem  de  Babylonica  capiivitate 
nunc  illum  suscita,  «  quia  parvulus  est,  »  adhuc  id 
est  bumilis.  Quandiu  patvulus  et  non  poeuitens  fue- 
rit,  tandiu  illum  suscitaro  debebis.Cum  deinde  di- 
tit  :  «  haec  ostendit  mihi,  et  ecce  Dominus  super 
murum  litum,  et  in  manu  ejus  trullacaemenlarii,  » 
valde  notendum  est  quia  percunctationem  Domini 
subinferl,  dicentis  :  «  Quid  tu  vides,  Amos  ?  »  Hoc 
iu  prasmissis  osteniionibus  dictura  vel  factum  non 


330 

A  est.  Nam  ubi  dixit,  «  hasc  ostendit  mihi  Dominua 
Deus:  Et  ecce  fictor  locustae,  »  non  dictum  est  :  «  Et 
dixii  Dominus  ad  me,  quid  tu  vides,  Amos?»  Item, 
ubi  dixil  :  «  Haec  ostendit  mihi  Dominus  Deus,  et 
ecce  vocabit  judieium  ad  ignem,  »  non  dictum  est, 
«  et  dixit  Dominusad  me  :Quid  tu  vides,  Amos?» 
Gravissima  res  denuntiatur  per  trullam  caementarii 
ponendam  in  medio  populi.  Et  idcirco  ut  attendus 
sit  inspector  propheta,  dicitur  ei  :  «  yuid  lu  vides, 
Amos?»  Item,et  illud  vigilanter  animadvertendum 
quia  cum  dixisset  Dominus  :  «  Ecce  ponam  trullam 
in  medio  populi  mei  lsrael,non  adjiciai:.  supeindu- 
cere  eum,  et  demolientur  excelsa  idoli,  etsanciili- 
cationes  Israel  de^oiabuntur,  »non  fuit  ultra  spiri- 
tus  in  prophetu  ut  diceret  vel  sicut  primo  dixeral, 

p  «  Uomine  Deus,  propitius  esto,obsecro,  »  vel  sicut 
secundo  dixeral,  «  Domine  Deus,quiesce,obsecro.» 
Hte, inqnam,  valdenotandum  et diligenteranimad- 
vertendum  est  quia  nimirum  nos  abs  re  taliter  de- 
monstratum,  etlaliter  depositurn  est.Extrema  nam- 
queetirrecuperaldlisdestructiohucoffensionetertia 
prophetae  ostensa  est.quao  accidit  ad  ultionem  san- 
guinis  Jesu  Chrisli,  quae  per  msnuj  Rjinanorum 
fncta  est.  Quo  ex  lempore  jam  non  est  propheta, 
qui  pro  geute  illa  interoedat,  quatenus  propitius  sit 
et  quipscat.quemadmudum  Isaias  deplorans:  «  Non 
est,  ait,  qui  invocet  nomen  tuum,qui  consurgut  et 
teneat  le  (/.%o.  lxiv).  »  Siqmdem  et  quando  Senna- 
cherib  rex  Assyriurum  usque  ad  Jerusalem  venit, 
tunc  et  Ezechias  rex  et  Issias  propheta  dixerat, 
«  Domine  Deus,propitius  esto.obsecro.  »  Et  quando 
in  Babylomam  trausmigraverant  filii  Juda,  Daniel 
et  socii  e.jus  dixerunt  :  «  Domine  Deus,quiesce,ub- 
secro.  »  Nunc  autem  pro  templo  illo  ut  restituatur, 
sive  pro  sacriliciis  illis  ut  iterum  celebrentur,  non 
est  qui  inlercedat  autintercedere  debeat.Hac  igitur 
observatadiversitatelam  littetaequaminlelligentiae, 
nunc  demum  ccepta  Scripturae  vestigiu  diligentius 
percurramus.  «  Et  ecce,  inquit.Uominus  super  mu- 
rum  litum,  et  in  manu  ejus  trulla  caementarii.  » 
«  Murum  litum  »  ila  dixi,  ac  si  diceret  parietem 
dealbalum.Quid  aubm  pariesdealbatus.sivemurua 
litus  sij/nilicare  exisiimandus  sit,Paulus  apostolus 
mirabiliter  innuit,  dum  stans  in  coucilio,  pnncipe 
sacerdotum  Anania  praecipiente  astantibus  sibi  per- 
cutere  os  ejus,  dixit  :  «  Percutiet    te  Deus,  paries 

D  dealbate  (Act.sxiu.)  »  Igitur  murus  sive  paries  deal- 
batus  sacerdotium  illud  exstitit.quem  videlicetmu- 
rumsiveparienlemtandiuDominus  induxitsivedeal- 
bavit,  habens  in  manu  trullam  caementarisquandiu 
carnalem  Judaismum  permisit  gluriosum  videri, 
stante  templo  et  flurente  religione  m  carnalibus 
caeremoniis.  Sed  «  ecce  ponam,  inquit,  trullam  in 
medio  populi  mei  Israel,  non  adjiciam  ulira  super- 
inducere  eum.  Nudus  erat  Israel,  nudus  et  inde- 
corusatqueinfirmus,quisolebatii  me  superinduoiet 
solidan,  sicut  superinducitur  etconlirmalur  paries 
cum  trulla  caementani,  etnon  solum  pulchritudine» 
»edetcontra  injunam  imbrium  et  creberriwas  tera- 


351 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


352 


pestates  fortitudinem  accepit.Etquidem  semetipsos  \  seqUerer  gregem.et  dixit  ad  me  Dominus  :  Vade  et 


arbilrantur  esse  casmpntarios,  suumque  parii'tem 
proprip  superinducere  fiesliu nt  ii.genio;  sed  nrque 
supennductio  pulchraesi,  quae  ex  Deo  non  esi,ne- 
que  paries  stare  potett.  Unde  et  apud  Ezecbielem, 
cum  de  hac  ipsa  re  loqueretur,  aitidem  Uorainus: 
«  Dic  ad  eos  qui  liniunt  parietem  absque  tempe- 
ratura,  quod  casurus  sit.  Erit  enim  imber  inun- 
dans,  et  dabo  lapides  praegrandes  desuper  irruen- 
tes,  et  ventum  procellse  dissipantem.Siquiilem  ecce 
cecidit  panes.  Nunquid  non  dicetur  vobis,  ubi 
est  litura  quam  livistis  (Ezech  1111),  »  etc.  Vereut 
ait  illic  :  «  Ecce  cpcidit  pi.ries  (ibid.),  »  nec  adji- 
cietDominus«  superinducerceum.  »Quod  illicdicit, 
15  I  «<  eccececidit  paries,  »  hoc  idem  in  islo  loqui 


propheta  ad  populum  meum  Israel.  Et  nunc  audi 
Verbum  Domiui.  Tu  dicis  :  Non  prophetabis  super 
Israel,  et  non  stillabis  super  douium  idoli.propter 
hoc  baec  dicil  Dominus:  Uxor  tua  in  oivitate  Forni- 
cabitur,  et  filii  tui  et  filiae  tuae  in  gladio  cadenl,  et 
humus  tua  funiculo  metietur.  Et  in  terra  polluta 
morieris,  el  Israelcaptivus  itiigntbit  de  terra  sua.  » 
Sicut  jam  dicium  est,  regis  illius  temporis.qui  e.rat 
Jeroboam,  et  sacerdotis  Amasiae  mala  propria  va- 
ticinatur  haec  propbetiae  pare.  El  hocad  laudem  ju- 
dicii  Dei  ccnsiderandum  esl,  quia  ijuisquis  eorum 
tanto  major  in  crimine,  tanto  amplius  percutitur 
districtionevindicissententiae.«  Consurgam.inquit, 
super  domum  Jeroboam  in  filadio.  »  Zaeharias  li- 


tur  :  «  Et  deraolientur  excelsa  ldoli.et  santificatio-  p  liUs  Jeroboam  filii  Joas,  filii  Joham,  filii  Jehu  gla- 


nes  Israel  desolabuntur.  »  Et  quidem  cumin  Eze- 
chiele  loqueretur,  jam  non  solum  in  decemtribubus 
ceciderat  paries,  verum  etiam  Juda  partem  in  Babv- 
loniam  trunsmigraverat,  et  ipse  Ezechiel  unus  de 
captivis  eral,  sed  adhuc  futurum  erat,ut  iterum  in 
Juda  caderet  paries  irrecuperabiliter,  quod  post 
passionem  Domini  factum  est.  Idcirco  cum  praete- 
rito  tempore  rtixisset  illic  «  siqunlem  ecce  cecidit 
paries,  »  subinde  fu turi  teinporis  verbis  subjunxil: 
«  Proplerea  erumperelaciam  3piritumtempestatum 
et  in  indifjnatione  mea,et  imber  inundans  in  furore 
meo  erit,  et  lapides  grandes  irae  in  consummatio- 
nem,  et  desttuam  parietem  quem  levistis  abs-que 
tempprainento,  et  ada^quabo  eum  terrae  et  revelabi- 


dio  percutiendus  addilur,  quud  et  lactum  est.Con- 
juravit  enim  contra  illum,videlicet  Zachuri  im,  Sel- 
lum  filius  Jabes.percussitque  eum  palam  et  iuterfe- 
cit,  regnavitque  pro  eo  juxta  verbum  quod  loculus 
fuerat  Uominus  ad  Jehu  :  Quia  studiose  fecisti  om- 
nia.quae  erant  in  corde  meo  contra  domum  Achab, 
filii  tui  usque  ad  quartam  nenerationem  sedebunt 
super  tbronum  Israel  (IV  Reg.  x).  »  Unde  notandum 
quod  non  dixerit,  consurgam  super  Jeroboam.sed 
«  super  domum  Jeroboam  in  gladio.  »  Pono,Ama- 
siasdum  prophetae  rebellionis  crimen  impin>:erp  ni- 
titur,  accusando  illum,  doluit  purum  ejus  reterre 
sennonem,  sed  auxit  de  suo  quidpiam  adjieiens,  in 
quomajus  videretur  crimeti.  Videlicet  parum  illivi- 


turtundampntumejus.  »  Ruinam  hanc  sivedeslru-  ~  debatur  ad  exciUndiim  regis  furorem.quod  dixerat 

Plilinprn     nnrii.tia      «t    ilii^nlulinnnm ,i'   .   ,ii..«nm    *-* r\ :  _  .*       ..    „i J 1 


clionein  parietis,  et  desolationem  sanctificationam 
Judaicarum,  Danieli  loquens  angelus  Gabriel,  luce 
clarius  exprimit  his  verbis  :  .<  Et  post  bebdomadas 
sexaginta  duas,  occidefur  Cbristus.et  non  eritejus 
populus.qui  eum  negaturus  est.et  civitatem  etsan- 
ctuarium  rlissipabit  populus  cum  duce  venluro,  et 
finis  ejus  vastitas,  et  post  finem  belli  statutadeso- 
latio.  Et  deficiet  hostia,  el  sacrificium,  etin  templo 
erit  desolationis  abominatio,  el  usque  ad  consum- 
mationem  etfinem  perseverabit  desolatic(D_i«.ix).» 
His  dictis,  quibus  uiiquo  communia  toiius  gp.ntis 
mala  praenunliata  sunt.confestim  propriaquarum- 
dam  personarum  malaterribiliter  subjunxii.scilicet 
Jeroboam  regis,  et  Amasiae  sacprdotis  illius  tem- 
poris.    Sequitur  :    Et    consurgam    super    domum 


ex  ore  Domini,  o  et  consurgam  super  domum  Jero- 
boam  in  gladio.  -  Posset  enim  hoc  intelligi,  quod 
r.on  diceret  Jeroboam  esse  feriendum  gladio,  sed 
post  morlem  ejus  posteros,  quod  et  facturr.  est,  et 
idcirco  depravavit  dictum  te_.tis  mendax  et  falsus 
accusator,  dicendo,  «  rebellavit  contra  te  Amos.  » 
Hiec  cura  dicit,  »  in  gladio  morietur  Jeroboam.  » 
Iloc  agendo  satis  imiicat  quam  nequissima  inten- 
tione  ori  ejus  eatenus  insidiatusfuprit,  utinveniret 
unde  accusaret  eum  sacerdos  aurei  vituli,et  exinde 
dives,  imo  vacca  pinguis,  sicut  superius  hic  idem 
propheta  dixit:«  Au  lite  hoc  verbum.vaccae  pingues, 
quae  estis  in  monte  Samariae  (Amos  rv).  »  Sacerdo- 
tes  intelligi  volunt,  quorum  unusvel  maximuserat 
iste.Tandem  invenitunde  a^cusaret  eum  ubiregem 


Jeroboaru  in    gladio     Et   misit  Amasias    sacerdos  D  nominavil  et,  sicut  jam  dictum  est,  ne  parvnm  vi- 


Bethel  ad  Jeroboam  regem  Israel,  dicens  :  Rebel- 
lavit  contra  te  Amos  in  mpdio  domus  Israel,  non 
poteritsuslinere  terra  universos  sermonesejus.Haec 
enim  dicit  Amos.  In  gladio  morielur  Jeroboam,  et 
Israel  captivus  migrabit  de  terra  sua.El  dixitAma- 
sias  ad  Amos  :  Qui  vides,  gradere,  fuge  in  terram 
Juda,  et  comede  ibi  panem,etibi  prophetabis,et  in 
Bethel  non  adjicies  ultra  ut  propheles,quiasanctifi- 
catio  regis  et  domus  regni  est.  Et  respondit  Amos, 
et  dixit  ad  Amasiam  :  Non  sum  propheta,  et  non 
sum  filius  prophetae,  sed  armentarius  ego  sum,vel- 
licans  sycomoros.  Et  tulit  me  Dominus  Deus,  cum 


deretur  crimen,  quodde  domo  regis  propheta  dixe- 
rat,  in  ipsam  regis  personam  detorsit.  corrumpens 
puritatem  sermonis.  Idcirco  miranda  retributio  se- 
veritatis  vel  justitiee  Dei,  dum  fornicario  sacerdoti 
cum  vitulis  aureis  fornicanti,  et  in  eadem  fornica- 
tione  populum  d<-tinenti  dicitur,  propter  divini  vel 
prophetici  sermonis  corruptionpm,  «  uxnr  lua  in  ci- 
vitate  fornicabitur,  et  filii  tui,  et  filiae  tuae  in  gladio 
cadi'nl,et  humus  tua  luniculo  mctietur.et  tu  in  terra 
polluta  morieris.  »  Niiuirum  quia  re<;e  ipso  major 
erat  in  scelere,  raajor  etiam  esse  debuit  in  ultinne, 
ut  videlicet   rex  Jeroboam  non    in   seipso,    sed  in 


333                        COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III.                        354 

dimo  vindiclarn  corporalem  reciperet.id  est  in  suc-  A  Domini  exsecutus  sil.  Revera  qui   benevolis  hunc 

cedenle  filio,  quatenus  percuteretur  gladio.Hic  au-  caterosque  prophetas  aspicit  oculis.intelligil  quam 

tem  et  in   semetipso    mortem,  et  in  uxore  propria  sine  prawumptinne,  quanto   in  limore  prophetave- 

fornicationis  cladem.et  in  filiis  ac  flliabus  suisgla-  rint,  sicut  dicit  unus  ex  illis  :«  Si  occideiur  in  san- 

dii  reciperet  ulliunem.  Hsc  de  prope  ventura  cito-  ctuario  Domini  propheta  et  sacerdos  (Thren.  n),»  — 

quecomplenda  erant.ut  impraesentiarum  completa,  «  formidoet   laqueus  lacta    est  nobis  vaticlnatio  et 

fi.iem  cKieris  facerent,  qus  longius  erant  rlifferen-  conirilio  (Thren    m).  »  Quod   idpm  est  ac  si  dicat  : 

da.ut  propheta.quein  illi  talsum  elfieere  nitebalur,  Pro  eo  quod  octiduntur  prophetae  etsacenlotescur- 

fidelis  etverax  habereturexipsis  adversariisui  ma-  npieutes  peecata  populi,  nec  saltem  in  sancti.ario 

lis  ques  propbetasset   cito  comprobatus.  quod  non  Domini  queunt  esse  tuti,nonabsqneformidinpvati- 

ex  corde   proprio,   sed  ex  ore  Domini    cuncta  esset  cinamus  sive  prophetamus,  sed  ipsam  formidmem 

locutus.   Quomodo  autem  dicil,  vel   dicere   audet  •  mortis  sive  contntionis  s uperatterror.et  imperiura 

«  Qui  vides,gradere,fuge  in  terram  Juda.etcomede  Domini,  et  angusliae   nobis  undique  sunt,   quia  si 

ibi  panem.et  ibi  prophetabis.et  in  Belhel  non  arlju  prophetaverimus,  occidimur ;  si  non  prophetaveri- 

ciesultra  ut  prophetes.quia  sanctificatio  regisestet  mus,  vae   nobis  esl,  qoia  disppnsalio    nobis  a  Deo 

domus  regni  ?  »  Non  enim  parce  loquilur.non  leni-  0  credita  esl.Cum  igilur  direnli  sibi  idololatrae  saeer- 

terse  adversus  Deum  erigit  cornutus  bubalu*,  vi-  duti,«  non  adjicies  ultra  ut  prophelesin  Betbel.quia 

branssuperbise  cornu.nec  recipiens  jugura  Domini,  sanctilicaiio  regis  est,  et  domus   regni,  respondet: 

juxta  veritatem  ejusdem  supra  dicentis  :  »  Nunquid  Et  nunc  audi  Verbum  Dumini.propter  hoc  uxortua 

arari  potest  in  bubalis  "?  »  Videntem.id  est  prophe-  in  civitate  tornicabitur,    et  lilii  tui   et  filis  tuas  in 

tam  illum  appellat  dicendo,  «  qui  vides,»  et  tamen  gladio  cadent.et  humus  tuatuniculo  metietur.et  tu 

se  potius  et  re^pm  suura  audiri  imperatquam  Deum,  in  terra  polluta  morieris.et  Israel  captivus  migrabit 

cujus  voluntitem  videt,  et  a  quoju.-"sus  estut  pro-  de  terra  sua,»  concedendum  veritai i  et  compatien- 

phetaret.  Quid  hic  econtra?  «  Non  sum,inquit,pro-  dum  est  necessitati,  quia  videlicet  non  impatientis 

pheta,    nec  lilius  prophetae,   sed  armentarius  ego  mo:us  animi,  sed   judicantis  est  Verbum  Dumini, 

suuui,vellicans  sycomoros,et  tulitineDominnsDeus,  cujus  auctoritas  necessitatem  prophelas  facit,  licet 

cum  sequerer  gregem.et  dixit  ad  me  :  Vade  et  pro-  voluntas  non  desit  obseqnendi.  Et  in  hac  severitale 

pheta  populo  meo  lsrael.»Quid  aliud  isie  loquitur?  quanla  justitia  sit.ut  rile  perpendas,consideraquis 

Nisi  illud  idein  quod  apostoli   dicentes  :  «  Obedire  prior  ista  dixerit,  «  et  lsrael  captivus  migrabit  de 

opurtet  Deo  magis  quam  hominibus  (Act.v).»  Quan-  terr.i  sua.o  Si  superiora  cuncta  respicias,  nusquam 

tum  putas  in  corde   suo  severitalem  gerebat  juste  _  istud  prophi'tam  dixisse  reperies  ad  verbum,  licet 

indignatus  homo  propheticae  auctorilatis.et  sancto  verba  ejus  eumdem  h  ibeant  sensum.   Calumniator 

nobilitatus  spiritu.dum  ccelo  tonante  etimperanle  ejus  iste  sacerdos.ut  contraillum  augerelinvidiam, 

ut  prophelaret,  ranam  econtra   in  limu  coaxantem  proripendio  detulit  accusationcm  tota  inlentioneli- 

audiret.et  dicentem,«  non  adjicies  ultr.i  utprophe-  bratam.  »  Haec,    inquiens,    dicil   Amos  :  In  gladio 

tes?»   Dignam   igitur  vilissimi    hominis   superbiae  morietur  Jeroboam,  et  Israel   captivus  migrabit  de 

poenam  de  oraculo  pectoris  hujus  Spiritus  sanctus  ierra  sua.»  De  prima  parlis  falsitate  qua  dixit,«  in 

protulit,  15?  dicendoilli:  «  Et  lunc  audi  verbum  gladio  morietur  Jeroboam,  »  jam  superius  dixunus. 

Domini.  Tu  dicis  :  Non  propbetabis  super  lsrael,et  Porru  de  hac  parte,«  et  Israel  captivus  migrabil  de 

non  stillabis  super  domum  idoli,  »  ego  autem  non  terra  sua,»  dicendum  est  ;quia  verum  quidem  erat, 

sulummodo  non  desinam  prophetare  super  Israel.et  licel  non  eadem  verba   dixi^stl  propheta  :  nam  de 

slillare  super  domumidoli.verum  etiam  prophetabo  verbis  ejus  animadverti  pote.al.sed  in  eodem  verbo 

tibi.  Propriam  propheti*  tuam  partem   nunc  audi.  valde  notabilis  est  atquedamnabilisaccusatoris  ca- 

«  Uxor  tua  in  civitate    lornicabitur,  »    et  cstera  ut  lumnia.Quid  enim  ?  Nunquid  non  et  illud  de  verbis 

supra.  Quod  vero  baec  dicturusin  spiritu  fortitudi-  ejus  animadvertere  potuisset,  quud  eamdem  capti- 

nis  praemittit,  dicens  :  «  Non  sum  propheta,  et  non  vitatem  condolens  pra-diceret.  praedicendocondole- 

sum  filius  prophetae.sed  armentariusego  sum;vel-  D  ret  ?Nonne  deproximo  et  illud  prophetamdicentem 

licans  sycomoros,  et  tulit  me  Dominus  Deus  cum  audierat:«  Et  factum  est.cumconsuramassetcome- 

sequerer  gregem.»  El  dixit  ad  me  :Vade  ei  propheta  dereherbam  terrae,dixi:DomineDpus,propitiusesto, 

populo  meo  Israel.»  Magnum  est  testimooium  san-  obsecro.  •>  Itemque  :  «  Domine  Deus.quiesce,  obse- 

cl33  humilitatis  et  bpne  compositae  mentis.quod  vi-  cro.»  Vere  erimcalumniosus  acrusatoret  testis.qui 

delicet  nun  turbaio  aniuio    vel    cum  rancore  talia  tantum  illa,de  quibus  poteralinvidia  conflari.detu- 

prolaturus  sil,  «  uxor  tuain  civitate  lornicabitur.et  lit  et  amaris  vocibus  expressit,   qoas  autem   digne 

lilii  tui  et  filiae  tuae  in  gladio  cadent,»  etc.Prajmit  p.issent  mereri  gratiam,omnino  reticuit.Proindeet 

tit  humiliterquid  fueritelquid  factus  sitgratia,non  in  sententiacon.lemnati  sacerdotislaudabilisestjus. 

meritis,quod  videlicetnon  hasreditariojure  prophe-  titia  Dei,  et  in   propheta   praedicanda  est  fortitudo 

ticum  ministerium  assumpserit  vel  decorde  proprio  ventatis.qui  loquenle  mseDeo  confortatus.et  quod 

prophetare  cceperit,  sed  necessitatem   habens  obe-  senserat  confessus  est.ei  non  negavit,et  quodnon- 

diendi.gratiam  aspirantis,  imperiumque  mittentis  dum  dixerat  superadjecit,  meritam  diclando  iram 


335 


RUPEBTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


358 


impio  sacerdoli.In  quem  quandnvel  quomodoprae-  \  et  locutusest  tibi  ?  Gonfestim  respondit:Visurus 


Ecnptae  sententiae  completae  sint,  Scrijjtura  non  re- 
feri,  sed  ln  congerie  malorum  latet.  Non  enimsan- 
ctae  Scnpturae  vocavitcuucta  denarrare.qua?  singulis 
aci'iderunt  personis  vilioribus  et  obscuns.Sic  et  il- 
lud  quod  Micbeas  Sedechiae  percutienli  sein  maxil- 
lam.et  dicenti:»  Mene  ergodimi>it  spiritusDumini 


es 
in  die  illa.iiuandu  ingredieriscubiculum.intracubi- 
culum  ut  abscondaris  (111  fl»g  xxn),  ■  singulari 
relatione  dignum  non  fuit  relerre  qualiter  comple- 
tum  sit,  quia.  sicut  jam  dictum  esi,non  ita  se  de- 
prirr.it  sanelas  Scripiuras  majestas,ut  cunctadenar- 
ret,  vilibus  abs  re  immorando  personis. 


LIBEU    QUARTUS. 


15S  Memoriler  tenendum  est  quas  vel  qtiales 
sibi  factas  oslensiones  propheta  jam  narraverit. 
Prima  est  haee :  «  Osiendit  mihi  Dominus  Deus,  et 
ecce  fictor  locustae  in  principio  germinantiumsero- 
tini  imbris,  et  ecre  serotinus  post  tonsuram  gre- 
gis,»  et  csetera,  per  quem  intelligimus  Assyrios  qui 
translatis  decem  trihubus  usque  Hierusalemadver- 
sus  Judam  erant  venturi.et  cuncta  vastaturiin  mo- 
dum  tonsoris,  sive  novaculas  caputet  pilus  peiium 
barbamque  umversam  radenlis,  sicul  Isaias  quo- 
que  praertixit  (/sa.  vn).  Secunda  est  haec  :  «  Osten- 
dil  mihi  Dominus,  et  ecce  vocabat  judicium  ad 
ignem  Dominus  Deus,  »  et  caetera  per  quae  intelli- 
gimus  Bahylonios,  qui  erant  venturi,  et  civitatem 
Hierusalem  pariterque  domum  Domini  igniconfla- 
graturi.  Teitia  haec :  «  Oslendit  mihi  Dominus, 
et  ecce  Dominus  stans  super  murum  litum,  et  in 
manu  eju9  trulla  ca;mentarii,  »  el  caetera  per  quae 
intelligimus  desolationem  ultimam  quarn  fecerunt 
Bomani,  quae  nunquam  recuperanda  sii  secundum 
verba  dicentis  Domini  :  «  Ecce  ego  ponam  trullam 
inmedio  populi  mei  Israel,  non  adjiciam  ultra  su- 
perinducere  eum.»  Post  istas  mulorum  ostensiones 
principalem  nuoque  makirum  eorumdem  causam 
ostendi  dignum  «rat  ostensione  sive  imanine  pro- 
pria.  Haec  autem  causa  avariiia  est,  radixomnium 
malorum,qua  infecti  maxime  Judaei  ad  omne  scelus 
proventus  tandem  edboc  pervenerunt.ut  Dominum 
gloriae  cruciGgerent,  ob  istammaxime  causam.qui 
disputabat  contra  avariliam  ipsorum,  comprobans 
illius  (.'enerationis  esse  homines.qui  domum  Patris, 
quae  debuerat  esse  domus  orationis,  fecissent  spe- 
luncam  latronum,  juxta  Jeremias  vaticinium  (Jer- 
vn).  Sequitur  ergo : 

:<  Uaec  ostendit  mihi  Dominus,  et  ecce  uncinus 
pomorum.  Et  dixit :  Quid  tu  vides,  Amos  ?  El  dixi : 
Uncinum  pomorum.Et  dixit  Dominus  ad  me:Venit 
finis  super  populum  meum  Israel.non  adjiciam  ul- 
tra,  ut  pertranseam  eum.  Et  stridebunt  cardines 
templi  in  dieilla,  dicil  Dominus  Deus  ;  multi  mo- 
rientur,omni  loco  projicietur  silentium.»Nimirum 
dum  ostenso  uocino  pomorum  dicit  Dominus,«  ve- 
nitfinissuperpopulunimeunlsrael.xsubdudiendum 
est,  propler  uncinum  istum.sivepropter  illudquod 
significal  «  uncinus  iste  pomorum   »  Hanc  autem 


B  esse  avariliam,  Bicut  jam  dictum  est,  sequpntia 
declarant.  Sequitur  enim  :  «  Audile  hoc  qui  conte- 
ritis  pauperes,  et  delicere  facitis  egenns  terrae,  di- 
centes.  qaando  transibit  messis,  el  venundabimus 
meroes  et  Sabbatum.  et  aperiemus  frumenlum,  ut 
imminuamus  mensuram,  et  augeamus  siclom,  et 
supponamus  stateras  dolosas,  ut  possideamus  in 
araenio  egpnos,  et  pauperes  pro  calceamentis,  et 
quisquilias  frumcnti  venundemus.9  »  Itemque  post 
aliqua :  »  Vidi,  inquit,  Dominum  siamem  super 
aliare,  et  dixit :  Percute  cardinem,  et  commovean- 
tur  superliminaria.Avaritia  eniin  in  r apile  omnium 
(Amos.  k).  »  Igitur  dum  causam  malorum  quaBven- 
tura  erant  esse  asserit  avaritiae  crimen,  mira  et 
mirabiliter   congrua   similitudine  illam    denotat, 

p  praeestendens  «  uncinum  pomorura.»  Uucinum, 
quo  arboris  rami  attrahi  solentad  carpenda  poma, 
quae  manu  attingi  non  possunt.  Unca  prolecto  est 
avaritiao  manus,  nec  nnquam  nisi  ad  accipiendum 
extenditur.  Porro  homines  aliquid  habentes,  veluti 
rami  sunt,  poma  candida  sive  rnbicunda  visuque 
pulchra  et  iid  veseendum  deleclabilia  gprentes.Tali- 
bus  avaritii  callide  insidiatur,  cujuslibet  artis  un- 
cinum  innectjnscrrbroque  convolvenssilenterdum 
timet  audiri,  ut  et  damnum  fiet  pomo  dctraclo,  et 
tamen  possessor  non  percipiat,  ilonec  jamsaturato 
fure,damnum  suum  tardereperiens  gemat.Veraet 
conveniens  in  hacostensionesim!litudo,dumetava- 
ritiae  dolus  uncino,  et  bona  temporalia  circa  quae 
laborat  avaritia  pomis  assimilantur.Pomum  qnippe 
res  levis  est,  maximeque   pueros   rnulcet ;  viiis  au- 

**  tem,  et  maxime  sanis  pro  minimo  est.Sic  niniirum 
bona  prasseniis  saeculi  levia  sunt.et  eos  quidem  qui 
sensu  parvuli  sunt,nimisobleclant;  sapientibusau- 
tem,  qui  coelestia  sapiunt,  contemptibiha  sunl. 
Quoties  autem  ecclesiastici  viri  aniinam,  terreni 
bomines  attentaverint  ut  sibi  conformem  faciant, 
recte  conquerendo.de  te  illodicas  Davidicum  :  «Po- 
suerunt  Hiernsalem  in  pomorum  cuslodiam  (Psal. 
lxxviii).»  Et  alibi  sanctus  vir  respiciens  etenume- 
ransvacuos  menses  suos  :  «  Dies  mei,  inquit,  ve- 
lociores  fuerunl  cur-ore,  fugerunt,  et  non  \iderunt 
bonum,  pertransierunt  quasi  navespoma  portantes 
{Job.  ix).  »  Ad  summum  utperpendas  bonaomnia 
temporalia,  quae  gibi  uncus  avaritiae  sitienter  attra; 


357 


COMMENT.  IN  XII  PROPfl.  MIN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


358 


hit,  rpcteob  utilitatem  nomine  pomorum  denotari,  A  incredulietmalum  operantHlarr.  JudsiquamGrajci, 


Si;ieudumest,quia  primuahomo  cupiditatis  crimen, 
perquod  penit.non  peruurum  neque  per  argentum 
s<5'i  per  exifiuum  pomum  admisit  (Gen.  iii).  Nunc 
caaplam  persequamur  litteram.  «  Quid,inquit,tu  vi- 
des,  Amos  "?  Uocinum  pomorum.  »  Parvam  utique 
rein  si-d  magni  vides  mfili  signum.  Si^nificat  uam- 
que,  ut  jam  dictum  est,  avaritiae  ir.alum,  propter 
quod  venturus  eratfinis  superillum  populunt.Hoc 
enim  prolmua  ait  :  «  Venit  finis  super  populum 
meuin  Israel.  »Quis  vel  qualis  finis  ?  Profectoma' 
lus  finis,  et  quam  malus  vel  nuali  nomine  sit  cen- 
sendus,  apud  Uanielem  reperimus  his  verbis  :  «  Et 
poslhebdomadassexaginta  duasoccideturChrislus, 
et  non  ent  ejus  populus,  qui  eum  negaturusest.  Et 
civitatem  et  sanctuarium  dissipabit   populus  cum 


imo  priu3  et  durius  Judaei  quam  Grseci  (liom.  u). 
Hajc  intclligens  pro,.  heta  in  illo  qu>'m  viderat  un- 
cino  pomorum,  et  in  his  audierat  verbis  dicentis, 
«venit  finis  super  pppulum  meum,  »  unnunliat  pro- 
tinus  et  dicit  .  «  Audite  haec,  qui  conteritis  paupe- 
rem,  et  delicere  facitis  egenos  terrae,  dicentes  : 
Quando  transibit  messis,  et  venundaliimus  mercea 
et  Sabbatum,  et  aperiemus  frumenium,  ut  immi- 
nuamus  mensuram,  et  augeamus  siclum  et  suppn- 
namus  stateras  dolosas,  ut  po^sideamus  in  argento 
ej^enos,  et  pauperes  pro  calceameiitis,  et  quisqui- 
lias  frumenti  vendamus  ?  »  Hoc,inquit.auditequod 
jocutus  esl  Dominus  ad  me,  os-tenriens  mihi  unci- 
num  pomorum.  De  vobis  enim  sermo  est  i|ui  estis 
avari.qui  ha?c  talia  facitis.  qui  pauperes  diripitis  in 


duce  venturo,  et  finis  ejus  vastitas,  et  posl  finem  "  dolo,  sicbt  uncinus  ob  carpenda  poma  ramusculos 


belli  statuta  desolatio,  et  deficiet  hostia  et  sacrili- 
cium,  et  in  templo  erit  abominatio  desolationis,  et 
usque  ad  r.onsummationem  et  finem  perseverabit 
desolauo  (Dan.  ix).  »tRecte  ergu  154  cum  dixis- 
set,  «  venit  lines  super  populum  meuui  Ismel.non 
adjiciam  ulira  ut  pertranseam  eum,  »  continuo 
subjunxit  :  «  Et  stridebunt  cardiaes  templi  in  die 
illa,  dicit  Dominus  Ueus.  »  Quis  enim  non  audivit 
stndorem  caidmum  iliius  teinpli,  idest  subversio- 
neui  civitatis  et  sanctuarii  factam  vincentibus  Ro- 
manis  ?  Porro  quod  pro  illo  auditu  sive  tarna  tanli 
excidii  stndorem  posuit  cardinum  templi.quid  de- 
coris,  quantum  hatiet  gravitatis  ?Quod  vero  addit, 
«  multi  morientur,  »  quam  verum  sittestis  est  Jose- 


attrahil.  Dum  enim  inhianter  desiiierrtis.ut  trans- 
eun'e,  id  est  con-umpta  messe,  qu;e  pauperibus 
parvula  est,  possitis  merces  charius  vendere,  dum 
desideratis  Sabbamm  adesse,  id  estseptimum  an- 
num,  quo  seeundum  legem  sabbatizat,  neclicetse- 
minare  aut  metere  ut  tunc  demum  repositum  ape- 
rlentes  frumentum  pro  libitu  ve^tro  vendatis,  mi- 
nuentesmensurametaugentessiclum,idest  pretium, 
compulso  paupere  per  inopiam,  ut  ipsas  quuque 
frumenti  vestri  emat  quisquilias,  et  in  rrercimonio 
tam  infelici  stateras  quoque  supponatis  dolosas, 
dum,inquam,taliter  efficitis  ut  in  argento  possidea- 
tis  egenos  fratres  vestros,  vendunt  enim  sese  vobis 
necessitate  compulsi,  et  pauperes  1'aclos  possidetia 


phus.qui  tragcediam  illam  describens,  mortuorum  C  pro  calceamentis,  id  est  pro  pretio  modico  et  levi, 


multitudinem  refert  pene  incredibilem.  Ueinde  quod 
eit,  «  in  omni  loco  projicietur  sileniium,  »  idem  est 
ac  si  dicat  :  Et  qui  superluerint  ex  eis.ducli  in  om- 
nes  gentes  captivi.  abjecti  et  silentes  erunt,  aucto- 
rilalem  loquendi  non  habebunt.  Christum  quem 
confreri  nolunt.palam  blasphemare  non  audebunt. 
At  veio  quod  interposuit,  «  non  adjiciam  ultra  ut 
per  ranseam  eura,  •  videlicet  populuin  meum.bre- 
viter  satis  innuit,  nihil  jam  prodesse  illis  ritum  pa- 
schae  sive  immolationera  paschalis  agni,  cujus 
sanguine  postes  suos  signare  consueverant.  Olim 
hic  idem  Doiuinus  lta  dixit  :  «  Erit  autem  sanguis 
vobis  in  signum  in  ifdibus,  in  quibus  eritis,  et  vi- 
debo  sanguinem,  ac  transibo  vos,  nec  eritin  vobis 


quanto  vix  calceamenta  possintcomparan.nimirura 
uncino  doloso  poma  carpitis,  et  idcirco  venit  super 
vos  finis,  qui  dicilur  vastitas.sicul  Daniel  ait  :  Hsec 
enim  agendo,  non  cessabitis  donec  Christum  occi- 
tiatis  propter  avaritiam  vsslram,  quia  contraillam 
ipse  dispulabit,  et  extunc  ent  super  vos  finis,  ex- 
tunc,  inquam,  usque  ad  consummationem  et  finem 
desolatio  perseverabit  (Oitn  ix).  Vos  inquam,  qui 
tales  estis  et  talia  facitis  audite  haac  :  Quid  audie- 
mus  ?  Nimirum  et  illud  quud  jam  dixi,«  quiamihi 
uncinum  pomorum  Uominus  ostendit,  »  in  quo  ser- 
rao  est  de  vobis,  et  hoc  quod  protinus  dicturui 
sum.Quid  estillud  ?  «  Juravit  Dominus  in  superbia 
Jacob.  8i  oblitus  fuero  usque  in  finem  omniu  opera 


plaga  disperdens,  quando  percussero  terram  JEgy-  D  eorum.Nunquid  super  isto  non  commovebitur  terra 


pti  (Eeod.  xn).  »  Nunc  autem  d  cit  super  eumdem 
populum,  «  non  adj'iciam  ut  pertranseam  eura.  » 
Etenim  ex  rjuo  fusus  est  ab  eis  sanguis  Agni  Uei, 
sanguis  Christi  Filii  Uei,  jam  non  recipitur  apud 
Deum  sanguis  agni  illorumbruti  pesoris,  sed  quae 
siguatae  sunt  signo  sanguinis  Christi,  bijrnaculo 
crucis  Filii  Dei,  illae  sunt  domus  Israel.  Ille  autem 
populus  qui  prius  dicebatur  Israel  inter  j£gyptios 
repuutur,  quia  non  habet  signum,  et  propter- 
ea  «  non  adjiciam,  inquit,  ut  pertrauseam  eum,  » 
et  subaudendum  est.sed  percutiam  sicut  olim  ter- 
ram  iEgypti,  ita  et  nunc  omnem  animam  houiinii 


et  lugebit  omnis  habitator  ejus  ?  Et  ascendetquasi 
fluvius  universus,et  ejicietur,  et  defluet  quai-i  nvus 
^Egypli.  El  erit  in  die  illa  dicit  Dominus  ;  occidet 
solin  meridie,et  tenebrescere  laciam  terram  in  die 
luminis,et  convertam  festivitates  veslras  in  luctum, 
et  omnia  cantica  vestra  in  planctum,  et  inducam 
super  umne  dorsum  vestrum  saccum.etsuper  omne 
caput  calvittum,  et  ponam  eam  quasi  luctum  uni- 
geniti,  et  novissima  ejus  quasi  dieiu  amarum.bicce 
dies  veniunt,  dicil  Dommus  el  emitiam  lamem  in 
terram,  non  laroen  panis  neque  sitim  ai|U«,  sed 
audiendiverbum  Domini.Et  commovebunturamari 


359 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


3G0 


usque  ad  niare,  et  ab  aquilone  usque  ad  orientem  A  vero  non  h»buit.Alioquin,  quomodo  putamus  illum 
_: :i 1    ..*-- u n---.:-.:  -i  •..,■,  ;n-a.        .,-.*■,;-.--  -,,.*,   n~~.  i. ,-*--.,    ..*  : 1. .:..-- i~ 


circuibunt,  quaerentes  verhum  Domini.et  non  inve 
nient.  »  Hoc  totutn  audite  vos  avari  et  rapaces.non 
in  Httractione  pomorum,  de  qu.ilibus  jam  riictum 
est.vobisnretipsiscomplacentes,  -  juravilDominus.» 
Hnc  jam  tertio  dixi,  quia  «  juravit  Doininus.  « 
Primo  dixi,  quia  «  juravit  Dominus  Deus  in  Snncto 
suo.  »  Secundo  dixi,  quia  «  juravit  Uominus  Deus 
in  anima  sua.  »  Et  ecce  nunc  tertio  'lico,  quia  »  ,ju- 
ravii  Dominus  in  superhiaJacoh.  »  Trinajuramenti 
repetitio.valida  vestras  conriemnationis  est  confir- 
matio.  Quale  autem  est  hoc  juramentum,  «  jurare 
Daminum  in  superhia  Jicob  ?  »  Siquidem  «  juravit 
Dominus  in  Sancto  suo,  »  idein  esl  ac  si  dicat  :«ju- 


potuis^e  cum  Dpo  luctari,  et  invaluisse  cum  angelo 
(Gen.  xxxit  ;  Ose.  xn),  nisi  per  magna.  humililatis 
virtutem,  quae  vera  est  fortitudo  ?  Moysps  quoquo 
quomodo  Deum  tenere  potuisset,  dicentetn  :  «  Di- 
mitte  me  (Exod.  xxxn),  »  nisi,  quia  virtute  hnmili- 
tatis  confortabatur,  stuns.sicut  Psalmhta  dicit,  «  in 
confractione,  »  id  est,  tn  nimia  mentis  humilitate, 
«  in  conspectu  ejus  ?  »  (Psat.  cv  )  Jacob  ergo  non 
superbus,  sed  humilis  fuit,  et  inde  cum  Deo  valde 
luctari  potuit.  Notandus  igitur,  ut  jam  dictum  est, 
modus  dictionis,  dum  non  dicit  :  Juravit  Dominus 
in  superbia  populi,  de  quo  dixerat  :  «  Venit  (inis 
super  popuhim  meum,  »  sed  «juravit  Dominus, 
inquil.in  superhiaJacob.»  Breviter  namque  innuit, 


r.ivit  per  animam  suam,  »  id  est    per  seineti|isum. 

Purro,quod  nunc  ait,  « juravit  Dominus  in  superbia      val.de  esse  incongruam,  magnaque  animadversiune 

Jacob.  »  non  recte  sic  intellis.itur.uc  si  dicat,  «jura-  "  .i;rrr,-m  =.1"»*;«^  ir,  fiiiio  r,„mir,i-    r,~„r,o-.;_.    ->■-; 


vit  per  superbiam  Jacoh.  »  Quale  est  enim  jurare 
Deum  per  cujusquam  superbiam  ?  Denique  nec  ho- 
minem  jurare  decet,  imo  nec  licet,  per  causam  sive 
rem  tndignam  elsanctitati  contrariam.Est  ergo  sic 
intelligendutn,  «  juravit  Dominus  in  superbia  Ja- 
cob,  •  ac  si  diceret,  «  juravit  propler  superbiam 
Jae.ib.  »  Sic  Pt  in  psalmo  cum  dicit  :  «  Quadraginta 
annis  offensus  fui  generationi  illi,  et  dixi.semper 
hi  errant  corde,  et  isli  non  coirniiverunt  vias  meas, 
quibus  juravi  in  ira  mea  (Psal.  xciv).  »  Inielligen- 
dum  est  ac  si  diceret,  juravi  propter  iram  meam, 
prnpterea  quia  me  provucaveruut  ad  iracundiam, 
«  non  intrabunt  in  requiem  meam.  »  Sic,  inquam, 
prsesenti  loco  cum  dicit,  «  juravit  Dominus  in  su- 


dignam  superbiarr:  in  filiis  hominis  pauperis,  qui 
t)ta  vita  sua  fuit  humilis  qui  suo  Iratri  Esau  longe 
dis?imilis,  cum  ille  foris  veneratur,  simplex  domi 
habitavit,  qui  ad  imperium  palris,  et  mntris,  ut 
uxorem  acciperet,  peregre  prolectus  in  baculo  uo 
Jordanem  transivit,  qui  non  in  lecto  ehurneo,  sed 
nuda  humo  decub.ms,  lapidemque  habens  supjiosi- 
lum  capiti,  visionem  magnam,  scilicet  scalam  cce- 
los  tangenlem,  et  Dominum  scalae  innixum  vidit, 
qui  prouxore  sempl  et  iterum  servivit  annissepte- 
nis,  et  pro  mercede  de  ovibus  sumenda,  sex  annis 
soceri  gregem  pavit,  quique  deinde  cum  riuabus 
turmis  regrediens,  eivilatemaue  hic  manent  non 
habens,  sed  futuram  inquirens,  peregrinus  et  ad- 
venasuper  terram  de  loco  in   locum   ivit,  fixis  ac 


perbia  Jacob,  »  si  oblitus  fuero  usqiiein  Qnem  om-  C  refixis  tentoriis.tandemquein  JE^ypUim  cum  omni 


nia  opera  eorum,  intelligendum  est  ac  si  dicat 
«  juravit  Uominns  propter  superbiam  Jacob,  »  non 
obliviscar  usque  in  finem  omnia  opera  eorum.  Re- 
vera  namque  superbia  causa  estcur  Dominus.juret, 
cursententiam  super  peccatorem  juramento  firmet, 
cujus  simplex  sermo  veritas  est.  Exacerbat  enim 
superbienio  peccator  Dominum  ut  juret,  juxta  il- 
lud  in  psalmo  :  »  Exacerhavit  Dominum  peccator, 
secundum  multiludinem  ira?  sua?non  quseret  {Psal. 
ix).  »  Quandiu  per  ignorantiam  quis  peccat.quan- 
diu  per  juvenlutem  sivo  per  infirmitatem  quis  de- 
linquit,  tngemisccns  eo  quod  «  videat  aliim  le- 
gem  in  membri  .suis.repugnantem  legt  mentissuae, 
et  captivum  se  ducentem  in  lege  peccati,quae  est  in 


domo  sua  deveniens.  stansque  in  conspectu  Pha- 
raonis,  ppregrinationem  suam  confiteri  non  eru- 
buit,  «  dies,  inqutens,  peregrinalionis  vitae  meae 
centum  tringinta  annorum  sunt  parvi  et  mali,  et 
pastorps  ovium  sumus  servi  tui,  et  nos  et  paires 
nostri  (Gen.  xlvii).  »  In  filiis,  inquam,  pairise.jus- 
modi,qui  tam  humililer  vixit,  superbia  est  valde 
reprehensihilis.imo  etexsecrabilis.  Etidcirco  satis 
congrue,  «  juravit  Dominus,inquit,  in  superbiaJa- 
cob,  »  breviter  innuens  quam  graviter  Dominus  tu- 
lerit,  quod  a  patre  tam  humili  tam  longe  super- 
biendo  degenerassent  filii.  Et  quid  juravit  ?  «  Si 
oblitus  fuero.inquit,  »  id  eslnullo  modoobliviscar, 
omnia  opera  eorum,  »  subauditur.quaecuoque  fe- 


merabris  suis  (/.cm.  vn).  »  nondum  Dominum  exa-  fj  cerunt  ex  quo  egressi  ex  .Egypto  vitulum  formave 


cerbavil,  155  nondum  Dominus  sententiam  super 
illum  juramento  firmavit.  Idcirco  Psalmista  spem 
habens,  dicit  :  «  Delicta  juventutis  meae,  et  igno- 
ranlias  meas  ne  memineris,  Domine  (Psal.  xxiv). » 
Sola  superbia  est,  cujus  delicta  Dominus  non  vult 
oblivi-ci,  propter  quam  exacerbalus  non  quacrit 
«  secundum  multitudinem  irae  suaj,  »  id  est  «  non 
requiret  (Psal.  x)  »  peccatorem,  quia  multum  ira- 
tusest  illi.  Notandum  vero  qualiter  dicat,  juravit 
Dominus  in  superbia  Jacob.  Scimus  namque  quia 
Jaeob  ille  patriarcha.cujus  secundum  carnem  erant 
veleuntisti  filii.magnffi  tuit  humilitatis,  superbiam 


runt,  et  adoraverunt  Nam  licel  tuncMoyses  tenuerit 
Dominum.  et  placatus  lueril,  ne  faceret  malum, 
quod  losutus  luerat  adversos  populum  suum,  ta- 
men  postmodum  dixit  :  «  Ego  aulem  in  die  ultionis 
visiiabo  et  hoc  peccatum  eorum  (Exod.  xxxn).  » 
Ex  tunc  omnia  qua;cunque  fecerunt  non  obliviscar 
opera  eorum,  imo  et  a  sanguine  Abel  justi,  omnia 
venient  super  impiam  generationem  eorum  {Matth. 
xxm).  Ita  juramento  praemisso,  quasi  quaereres 
qualiter  operum  illorum  memor  eris  quae  jurasti  te 
non  debere  obhvisci,  adhuc  in  ipso  lervore  quo  ju- 
rttvit,interroijat,  et  dicit : «  Nunquid  super  isto  non 


361 


COMMENT.  IN  XII  PROPIT.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  IV 


362 


rommovebitur   terra,  et  lugebit  nmnis    habitator  A  in'Jc  est  dies  himiriia^nieridies  autem.ex  quo  idem 


cjus?»  Ae  si  dicat  :  Nunquid  operum  illurum  re- 
cordatio  legis  est  adhibenda?  Nunquid  huic  populo 
taliafacienti  parva  debetur  ira?  Nonne  merito  reve- 
labuntcceli  iniquitatemejus,  et  terra  adversus  eum 
consurget  ?  Utique  sic  fiet,quia  sic  tieri  justum  est- 
Juravi,  et  immutabilis  est  sententia,  ut  super  isto, 
vel  pro  causa  ista,  quod  superbus  factusest  Jacob, 
commoveatur  terra,  commovealur  caput  terrae  Ro- 
m.inum  imperium  et  adversus  eum  consurg.it,  et 
ita  commola  terra,  ubi  movebitur  tanli  imperii 
lerrena  potestas,  «  lugebit  omnis  habitator  ejus,  » 
videlicet,  quiafinxit  sibi  timorem,quod  non  posset 
habitare  terrarum,nisi  unushomo  moreretur.Dixe- 
runt  enim  :  «  Si  dimittimus  eum  sic,  venient   Ro- 


sol  exaltatus  est  a  terra.resurgensamortuis  in  cce- 
lum  ascendit.In  isto  meridie  sive  die  luminis,  Do- 
minus  terram,  id  est  Judaeam  tenebrescere  fecit, 
ut  jam  non  dicontur  aut  sint  Judsei,sed  yEgyptii.id 
est  tenebrosi  etcaeci,quia  sol  Chrislus  illis  occidit, 
eo  quod  non  credant  quod  mortuus  resurrexerit. 
Hujus  obscurationis  et  caecitatis  cordium  illorum 
signum  illud  fuit,quod  meridie,  id  est  hora  sexta, 
dum  crucifixissent  illuro,  iste  diurnus  sive  quoti- 
dianus  sol  obscuratus  est,et  tenebrae  super  terram 
factae  sunt.  Tantum  scelus  in  festivitate  sua,  quae 
dicitur  Phase,id  est  Pascha,commiserunt.Sequitur 
ergo,et  dicit  firmiter  sub  eodem  firmameniosecun- 
dum  iustum  iudicium  :  (€  Et  convertamfestivitates 


mani,et  tollent  nostrum  et  locum  et  gentemfJuan.  n  vestras  in  luctum,  et   omnia   156   cantica  vestra 


xi).  »  Idcirco  «  lugebit  omnis  habitator  ejus,»8ub- 
auditur  terrae.quod  et  factum  est  in  illaobsidione, 
ubi  confluxerant  multitudine  increduli,divino  illos 
ad  pcenam  judicio  trahente.  Unde  et  congrue  mox 
subditur  :  Et  ascendit  quasi  fluvius  universus,  et 
adjicietur  et  defluet  quasi  rivus  /Egypti.  »  Mirum 
naraque  hoc  fuit,  quod  venturis  Romanis  ad  obsi- 
dendum  Hierusalem,  instante  jam  solemnitate  pa- 
echali,  tanla  in  illam  multitudo  confluxit  fiduciam 
habens  in  magna  firmilate  amplse  civitatis,utrecte 
dicat,  «  et  ascendit  quasifluvius  universus,  »  sub- 
auditur,  habitator  ejus.  Abundanter  enim  quasi 
fluvius  venit,  el  muros  civitatis  confluendo  imple- 
vit.  Quia  vero  futurum  eral  ut  post  innumerabilem 
mortuorum  congeriem,  ruptis  et  patefactis  muris, 
reliqui  caperentur,  et  in  omnes  gentes  ducerentur 
captivi.  Recle  subjungit  :  «  Et  ejicietur  et  defluet 
quapi  rivus  /Egypti  ;  »  ejecti  sunt  enim  residui, 
sicutjam  dictum  est,  et  per  totum  orbem  defluxe- 
runt,  qui,  quasi  fluvius,  confluxerant  putantes  se 
intus  posse  tutos  contineri.  Et  quomodo  defluxe- 
runt?  «  Quasi  rivus  .Egypti,  i  inquit.  Miro  modo 
dictum,  mirumque  innuit mysterium.Noluit dicrre, 
quasi  Jordanis  qui  tluvius  erat  terrae  illius  populi, 
et  obsessis  indeque  in  captivitatem  ducendis  multo 
vicinior,  quam  aliquis  rivus  terrae  ^Egypti.  Quare  ? 
Videlicet  quia  noluit  ille  populus  esse,  sicut  Jorda- 
nis,noluit  suscipere  sacramenlum  baptismiChristi, 
qui  baptizatus  est  in  fluento  Jordanis.  Idcirco  de- 
fluxit  sicut  rivus  iGgypti,  nam  ecce  revera  Judaei  et 


in  planctum,  et  inducam  superomne  dorsum  ve- 
strum  saccum,  et  super  omne  caput  calvitium.  » 
Hoc  ita  planum  et  notum  est,  ut  expositione  non 
indigeat,  quia  festivitates  illorum  in  luctum  con- 
versae  sunt,  eo  quod  in  paschali  festivitatesuaChri- 
stum  occidendo.  Christi  diseipulosetmatrem  ejus, 
juxtaquod  praedixerat  Simeon  :  «  Et  tuam  ipsius 
animam  pertransibit  gladius  (Lue.  n),  »  lugere  fe- 
cerunt.  Idcirco  imminente,  ut  jam  dictum  est,  pa- 
schali  festivitato,obsessi  lujzere  coeperunt,cunctas- 
quefestivitatesannuaslugubresbabuerunt.etomnia 
cantica  illorum  in  planctum  conversa  sunt.tanta 
utique  tuncmiseria  fuit  ut  nunquam  melioren.  cau- 
sam  habuerint  induendi  saccum  super  dorsum 
suum,  etdecalvandi  caput  suum.quod  facere  con- 
suetum  erat  in  luctu,  ob  magni  doloris  indicium. 
Quod  deinde  subjungit  :  ■  Et  ponam  eam  quasilu- 
ctum  unigeniti,  et  novissima  ejus  quasidiem  ama- 
rum,  »  insanabilem  fore  denuntiat  dolorem,  irre- 
cuperabilem  desolationem.Qualiseslenim  planctus 
unigeniti?Utique  inconsolabilis.quia  consolatio  non 
est  alterius  filiiilli  cujusunigenitos  mortuusfuerit. 
Unigenitus  autem  Christu3  est,  non  solum  Deo  Pa- 
tri,  verum  eliam  Synagogae  cujus  de  carne  carnem 
assumpsit.  Mortuus  est  illi  ;  ipsa  namque  mater 
crudelis  eum  occidit,  nec  vult  audire  quod  resur- 
rexerit,  imo  nec  vult  scire  quod  ille  Christus  sit 
unigenitus  Dei.  Porro  Deus  alium  unigenitum  non 
habet,  nec  alium  mittet,  quia  ipse  unigenitus  est. 
Idcirco  luctus  Synagogae,  quae  unigenitum  occidit, 


apud  Deum  et  apud    homines    reputantur  et  sunl  D  in  aeternum  inconsolabilis  erii,  quemadmodum  in 


sicut  /Egypti,imo  et  vere  /E','yptii,  id  est  tenebrosi, 
quia  corde  sunt  excaecati.Unde  et  protinus  subjun- 
git  :  «  Et  erit  in  die  illa,  dicit  Dominus,occidet  sol 
in  meridie,  et  tenebrescere  faciam  terram  in  die 
luminis.  »  Quisenim  est  iste  sol,  nisi  sol  justitiae 
Christus,  sol  verus  et  aeternus,  qui  in  ista  die,  in 
isto  tempore  mundum  universum  illuminavit,  et 
quando  ccepit  iste  dies  lumini?,nisi  quando  visita- 
vit  nos  oriens  ex  alto  sol  iste,  quem  miro  modo 
Maria,  id  est  maris  stella  peperit  ?  Nox  erat  et 
stella  consurgens  de  spirituCreatoris  sui  concepit, 
cum  parvula  esset,  magnum  solem  peperit.  ei  e.x- 

Paikol.  CLXVIII. 


Zacharia  ipse  dixit  :  «  Et  aspicient  ad  me  quem 
confixerunt,  et  plangent  eum  quasi  unigenitum,  et 
dolebunt  sicut  doleri  solent  id  morte  primogeniti 
[Zach.  xn).  »  Et  nunc  quidem  super  eum  lugere 
nolunt,  sed  futurum  est  in  novisEimo  ut  lugeant. 
Idcircocum  dixisset,  «  et  ponam  quasi  luctumuni- 
geniti,  »  continuo  subjunxit,  a  et  novissima  ejus 
quasi  diem  amarum.  »  Novissima  namque  sunt  ea 
quae  sequuntur  praesens  saeculum.  In  illis  novis- 
simis  promittit  illis  luctum,  et  ea  fore  quasi  diem 
amarum,id  esl  vere  diem  amarum,  quemadmodum 
ecnntra.  cnm  dicent   snncti    :  «  Farti  sumus  sirut 

12 


3r.;i 


HUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


364 


consolati  (Psal.  cxxv),  »  id  est  esse  constal  ac  si  A  quaerunt  verbum  Domini,  ut  velint  exsurgere  sibi 

dicant  vere  consolati.  Etenim  ille  dies  in  quo,  ut 

jam  dictum  est.videbunt  in  quem  confixerunt,sive 

aspicient  ad  eum,    quem    confixerunt,  vere   illis 

amarus  erit,  sicut  alius  propheta  dicit :  «  Vox  diei 

Domini  amara,et  tribulabitur  ibi  fortis  (Soph.  i).  » 

Tunc  dissimulare  non  poterunt  luctum  unigeniti, 

quem  nuuc  dissimulant  dicentes  ad  alterutruni  in 

malis  suis:  «  Tace  et  non  recorderis  nominis  Do- 

mini  (Amos  vi).  »  Interim  raiseri  sunt  ubique  ter- 

rarum.neque  ullum  merentur  reperire  consolationis 

verbum,  sicut  olim  in  dSgypto  et  in  Babylonia,  vel 

quoties  afflicti  sunt.consolationeminveniebantcla- 

mantes  ad  Dominum.Hoc  est  quod  conlinuo  dicit: 

«  Ecce  dies  venientdicitDominus.Etmitlamfamem 

in  terram.non  famem  paDis,neque  sitim  aquae.sed 

audiendi  verbum    Domini.   Et  commovebuntur   a 

mari  usque  ad  mare.etab  aquilone  usque  ad  orien- 

tem  circuibunt,  quasrenles  verbum  Domini,  et  non 

invenient.  »  Iloc  mirum  est,  et  miserabile,  quod 

ipsi,  quorum  de  terra  panem  Scripturarum,nosad- 

venae  messuimus  et  comedimus,  famem  paliuntur 

et  siti  pereunt.esuriunt  et  non  comeduntsiliunt.et 

nonbibunt.  Etenim  quod  amplius  mirandum  est, 

ipsi  panem  huncnobis  deferunt,el  circumferunt.et 

tamen  non  inveniunt,    sicut  in  Evangelio  mystice 

si.snificatum  cst,  ubi  maxima  multitudine  veniente 

ad  Dominum,  cum  vellet  illis  dare  ad  manducan- 

dum,  «  erat  ibi  puer  unus,  babens  quinque  panes 

hordeaceos,  et  duos  pisces  (Joan.  vi).  »  Habebat  el 

non  manducabat.portabat  et  non  esuriebat.sed  ac-  p 

cepit  ab  illo  Jesuset  fregit,deditqueillis  quos  refi- 

cere  volebat  (ibid  ).  Sic   denique   Judaei,   quoniam 

sunt  sensu  puerili,  nescientes  quid  feranl,  panem 

ferunt   verbum  Dei.menle  jejuni,et  secunduman:- 

mam  aridi,  quia  Dominus  immisit  eis   famem  au- 

diendi  verbum    Domini.  Hoc,  inquam,   mirum  et 

miserumest,quodonustiverbo  Dominicircumeunta 

mari  Atlanteo  usque  ad  mare  Britannicum.id  est  a 

meridie   ad  occidentem,  et  ab    aquilone  usque  aJ 

orientem,  quae  orbis  terrarum  quatuor  plagae  sunt, 

«  quaerentes  verbum   Domini   et  non   inveniunt.  » 

Videlicet  quia  caeci  sunt,idcirco  idipsumquod  por- 

tant  videre  non  possunt.Excaecavit  enim  illosmali- 

tia  ipsorum.  Quomodo  autem  contingit  eis  ut  qus- 

rant  et  non  inveniant,cum  Dominus  dicat  :  •  Quee- 


aliquem  prophetam,  dolentes  quod  non  aliquam 
habeant  in  homine  gloriam,  qui  signa  facial,  et 
ventura  proedicet,  ad  satisfaciendum  cupiditati  ip- 
sorum,  ut  iterum  congregentur,  et  in  illam  terre- 
nam  Hierusalem  redeant  non  jam  lapideam,  sed 
aureolamatquegemmatam.secundum  vanamnimis- 
que  avaram  spem  suam.  Taliter  esurientes  nun- 
quatn  comedent,  taliter  sitientes,nunquam  bibent, 
taliler  quaerentes  verbum  Domini  nunquam  inve- 
nient,  sed  pro  verbo  Domini  spiritum  recipiutit 
erroris,  pro  Christo  Anlichristum  sunt  recepturi. 
Sequitur  :  «  In  die  illa  deficient  virgines  pulchraect 
adolescentes  in  siti,  qui  jurant  in  deliuto  Samariae, 
et  dicunt  :  Vivit  Deus  tuus  Daa,  et  vivit  via  Ber- 
R  sabee,  et  cadenl,  et  non  surgent  ultra.  »  Quamvis 
paulo  ante  praemisso,  «  et  emittam  famem  in  ter- 
ram,  »  statim  subjunxerit,  «  non  famem  panis, 
neque  sitim  aquae,  sed  audiendi  verbum  Domini;» 
tamen  cum  dicit,  «  in  illa  die  deficient  virgines 
pulchrae  et  adolescentes  in  siti,  »  recte  ulrumque 
intelligitur,  scilicet  tam  fames  panis  et  sitis  aquae 
quam  fames  et  siti  audiendi  verbum  Domini.Nam, 
etsi  nunc  Judsi,  rjuamvis  captivi,  panem  habentet 
aquam,  tunc  utique  non  habuerunt,  quando,  sicut 
jam  supra  dictum  est,ab  hostibus  circumdati  sunt 
in  vindictam  sanguinis  Christi.  Tunc,  inquam,cor- 
poraliter  quoque  defecerunt  virgines  adolescentes 
in  siti,tanta  tamque  mira  defectione,  ut  mirum  sit 
si  quisquam  calamitatem  illam  absque  horroreaui- 
mi  perlegere  possit.  Verum,  quia  fames  et  sitiscor- 
poralis  comparatione  famis  etsitisaudiendiverbum 
Domini,  quae  fames  vel  sitis  animae  esl,  pro  levi 
reputari  debet,  idcirco  cum  dixisset:  «  Et  emittam 
famem  in  terram,  »  ne  putaretur  hanc  parvam 
vindictam  famis  corpore*  rependere  illorum  ava- 
ritiae,  «  non  lamern,  inquit,  panis,  neque  sitim 
aquae,  sed  audiendi  verbum  Domini,  «  ut  sit  sen- 
sus  :  Nod  primum  famem  panis  et  sititn  aquae 
immitto  illis,  sed  prima  erit  vindicta  fames  au- 
diendi  verbum  Domini,  fames  antem  panis  et 
sitis  aquae  superadjicietur  eis.  Narrat  autem 
vetus  historia,  lam  Latina  quam  Graeca,  et  om- 
nium  gentium  barbarum  nihil  fame  durius, 
157  quaesaepecompellitobsessoshumanisvescicar- 
nibus.et  in  suam  saevire  naturam,ila  ut  nec  paren- 


Ifllll      &k     LIUU      lljll>lllin..,uuu.      ^~™  .  — ~. .  -^ F  -   -      - ,- £ 

rite  et  invenietis(.ViHiA.  vn)»;itemque  et:«Qui  quae-      tes  parcant  parvulis  liberis,  sicul  nec    illa  infelij 


rit.invenit  ?  »  (Ibid.)  Quomodo  istud  convenit,  nisi 
quia  nonquoeruot  sicut  est  quffirendum,quia  nonin 
illo  qua;runt  in  quo  est  quaerendum.In  Christoqni 
qusrit,  invenit  quod  comedat  ul  non  esuriat.inve- 
nit  quod  bibat  ut  non  sitiat.  Ideo  dicit:  «  Qtii  venit 
ad  me,  non  esuriet,  et  qui  credit  in  me,  non  sitiet 
unquam  (Joan.  vi).  »  Item  :  «  Si  quis  sitit,  veniat 
ad  me  el  bibat  (Joan.  vii).  »  At  illi  Christum  ode- 
rttnt,  consortium  nullum  cum  Christo  habere  vo- 
lunt.  Quomodo  ergo  invenirent,  qui  miro  modo 
sine  verbo  Dei,  quod  Christus  est,  verbura  Dei 
quaerunt    ?  Mira  quaerentium   dementia,  dum  ita 


Maria  pepercit.quae  io  illaobsidione  parvalumsuum 
coxitet  comedit.Quid  igitur  de  fame  d  cendum  est 
animarum.quaepost  vitam  praesentem  procul  dubio 
sentitur,  si  hoc  facit  fames  corporum?Utraquetunc 
oppressit  populum  Judasorum.et  nunc  usque  oppri- 
mit  illa,  quae  deterior  est  fames  et  sitis  verbi  Do- 
mini.  Quae  vel  quales  sunt  virgines,  et  qui  adole- 
scentes  ita  deficientcs?  Ait  :  «  Qui  jurant  in  delicto 
Samariae,  et  dicunt  :  Vivit  deus  tuus  Dan,  et  vivit 
via  Bersabee.  »  In  illo  tempore,  i|itando  ha?c  pro- 
phetabantur,  vitulus  aureus  colebatur  in  Dan,  qui 
terminus  est  terrae  Judaicae,et  ibant  illuc  perviam 


365 


COMMENT.  IN  XTI  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  IV. 


366 


B,_Tsabee,longo  videlicetitinere  propter  reges  Judae, 
declinantes  eos,  quin  et  idcirco  vitulos  illos  fecerat 
Ilieroboam,  ne  ascenderent  decem  tribus  ad  oran- 
dum  in  Hierusalern  (III  Reg.  xn),reputans  ne  con- 
verlerenturcorpopuliaddo  ninumsuumregemJuda. 
In  tantam  autem  venerationem  venerat  illis  lalis 
factura,scilicet  facies  vitulinu,  ut  quomodo  solilum 
fuerat  jurari,  «  vivit  Dominus  beus,  verbi  gratia, 
veluticum  Jonathas  dixit:  «  Vivit  Dominus,et  vivit 
anima  tua,  rex,  si  novi  (I  Reg.  xvn).  »  Sive  Elias: 
,.  Vivit  Dominus  Deus  in  cujus  conspectu  sto  (III 
Ucg.  xvn),  »  ita  vulgo  jurantes  jam  dicerent:  «  Vi- 
vit  dominus  deus  Dan,  et  vivit  via  Bersabce,  »  per 
quam  itur  in  Dan.  Aureus  erat  ille  vitulus,  et  inde 
facile  persuaderi  poterat  populo  quod  esset  deus. 
Quare?nimirum  quia  menteseorura  obtinueratava- 
riti-espiritus.etidcireo  apuilcogitationes  eorum  non 
parva  res  erat  aurum,mulloque  plus  placebat  aspe- 
ctibus  eorum  tale  melallum  quam  mentibus  Deus 
eorum.  Ergo  deus  illorum  erat  aurum,deusillorum 
erat  Marnmon.  Nunquid  a  tali  scelere  queunt  im- 
miines  existimari  ScribaeetPharisaeiteniporisillius, 
quo  passusest  Dominus  nosler.in  quem  sanctorurn 
propbetarum  tota  intenlio  tendit?  Nonne  illorum 
mentesmaxitne  obtinueratMauimon,et  per  eumdem 
deum  jurabant,  per  quem  et  illi,  dieentes  :  «  Vivit 
DeustuusDan?»  —  «  Va:vobis,ait  ipse  Dominus,du- 
ces  ca?ci,  qui  dicitis:  Quicunque  juraverit  per  tem- 
plum,nihil  est;  qui  autein  jurtverit  in  auro  templi, 
debet  (Matlli.  xxm).  »  Nonne  isti  Ueo  prasferebant 
aurum?  «  Qui  enim  jurat  in  templo,  inquit,  jurat 
in  illo  et  in  eo  qui  habitat  in  ipso  (ibid.).  »  Er^o 
sicut  templo,  ita  et  illi  i]ui  habitat  in  templo.prae- 
ferebant  aurum,dicendo:  «  Quicunque  juraverit  per 
templum  nihil  est;  qui  autem  juraverit  in  aurotem- 
pli,  debet.  »  Igitur  cum  dicit,  «  qui  jurant  in  de- 
licto  Samariae,  et  dicunt:  Vivit  deus  tuus  Dan,  » 
non  omittamus  illos  qui  in  auro  jurare  docebant, 
quia  videlicet  multo  cupidius  isti  aurum  coluerunt 
quam  illi  patres  eorum.  Illi  namque  idcirco  cole- 
bant  aurum,  ne  ascendendo  adorare  in  Hierusalem 
discerent  reverti  ad  David  regem  suum.Isti  autem, 
ut  licentius  possiderent  aurum,  per  quod  docebant 
esse  jurandum  magis  quara  per  Deum  vel  per  Dei 
templum,  occiderunt  verum  David  filiumque  Da- 
vid,  Filium  Dei  regem  suutn.  Talis  eorum  deus  est 
deus  Dan,  quod  interpretatur  judicium,  traxit  enim 
illos  ad  judicium  aeternum.  Item  talis  illorum  via 
est  Bersabee,  quod  interpretatur  puteus  juramenti 
sive  puleus  satietalis,  quia  jurabant  in  auro  quo 
volebant  quidem.sed  non  poterant  satiari.  Proinde 
«  cadent,  inquit,  et  non  surgent  ultra,  »  consumpti 
fame  supradicta,  fame  audiendi  verbum  Dei,  sicut 
comperimus  ex  his  qui  supersunt  ex  illis.  Denique 
maximehisconvenit,  quod  sanctus  Job  dicit:  «Ege- 
state  et  fame  sterilis,  qui  rodebant  in  solitudine 
squalentescalamitate  et  miseria,et  mandebant  her- 
bas  et  arborum  cortices,et  radix  juniperorum  erat 
cibus  eorum.   Qui  de   convallibus    ista    rapientes, 


A  cum  singula  reperissent,  adea  cura  clamore  curre- 
bant  (Job.  xxx).  »  Nimirum  herbiset  ardoribus  et 
radici  juniperorum  comparari  pos3imus  fabulas  et 
genealogias  eorum.  Quoties  cura  illis  sermonem 
confcrimus,  si  qua  de  fabulis  ac  genealogiis  occasio 
incidit,  ibi  clamosi  atque  deserti  sunt,  et  veluti 
quidpiam  herbarum  sive  corticum  aut  radicum  ju- 
niperi  de  convallibus  rapientes,  ad  singula  cum  cla- 
more  currunt,  dum  aliquid  nugarum  retexentes  rfe- 
clamant,  suoque  arbitratu  magistri  sunt.  Porro  ad 
enucleandum  Seripturaesensum.ita  egestate  etfame 
steriles,  ita  squalentes  et  miseri  sunt,  et  non  solum 
dolere,verum  etiam  admirari  possimusimbecillita- 
tem  puerilis  sensus  eorum.  Sequitur  : 
Cap.  IX.  —  «  Vidi  Dominum  slantem  super  alta- 

g  tare,  et  dixit  :  Percute  cardinem  et  conimoveantur 
superliminaria.  Avaritia  enim  in  capite  omnium,et 
novissimum  eorum  in  gladio  interficiam.  Non  erit 
fuga  ejus.  Fugiet  et  non  salvabitur  ex  eis  quifuge- 
ril.  »  Adhuc  depromitur,  et  magis  ac  magis  decla- 
ratur  senlentia  vindex  contra  supradiclam  super- 
biam  Jacob,  cum  dicit  :  «  Avaritia  enim  in  capiie 
omnium.  »  Nam,  cum  avaritia  de  superbia  quoque 
tractari  testis  est  sapiens  vir,  qui  cum  dixisset : 
«  Avaro  nihil  est  scelestius  (Eccli.  x),  »  continuo 
subjunxil/  o  Quid  superbis,  terra  et  cinis?  »  (lbid.) 
Divitiarum  namquecomessuperbiaest.  Idcirco  Apo- 
stolus:  «  Divitibus.inquit  hujus  mundi  praecipe  non 
superbe  sapere  (I  lim.  vi).  >  Sed  jam  a.lmirandoe 
hujus  visionis  sacramentum    ingredientes,  litterm 

n  ordinem  prosequamur.  »  Vidi,  inquit,  Dominum 
stantem  superaltare.  »  Magna  vere  visio.et  magnae 
rei  significatio  exsiitit.  Prophetico  deinde  spiritu 
vidit,et  revera  futurum  erat,quod  illi  talis  visio  prae- 
ostendil.  Quasrimus  ergo,ubi  vel  quando  factum  sit 
tale  quid,  cujus  in  signum  stans  Dominus  super  al- 
tare  videri  debuerit.  Quaerentibus  autem  in  toto 
Christi-Evangelio,  vel  in  omni  evangelicae  gratias 
sacramento,  nihil  tam  magnum,  nihil  tam  evidens 
secundum  hujus  visionis  proprietatem  nobis  occur- 
rit  quam  schema  vel  habitus  Domini  nostri  Jesu 
Christi  crucifixi.  Crucifixus  namque  et  sacrificium 
pro  nobis  factus,  super  altare  crucis  stetit,statione 
difficili,stationelaboriosasibi.Diligentoranimadver- 
tendum,  nec  unquam  oculis  mentis  nostrae  debet 
abesse  slalionis  illius  spectaculum.  Pendebat  et  sta- 

"  bat  manibus  ad  crucis  cornua  confixis,  pedibus 
ligno  suppedaneo  per  clavorum  fixuram  cohseren- 
tibus  in  moduin  stantis.  Taliter  slans  ipse  hostia, 
crux  vero  altare  erat.Propter  talem  ejus  slationera 
futurumeratut  destrueretur  illud  Judaicaesuperbiaa 
templum,  juste  profecto,  quia  taliter  stanti  crude- 
les  insullantes  dicebant :  «  Vah,  qui  destruis  tem- 
plum,  etin  triduo  illud  reaedificas  (Mattk.  xxvn).  » 
Dixit  ergo  ita  stans  :  «  Percule  cardinem  et  commo- 
veantur  superliminaria.  »  Cuicunque  dixerit,  sive 
videnti  haec  prophetae,  sive  angelo,  nimirum  illa  in 
visione  percussio  cardiniset  comruotiosuperlimina- 
rium  certigsimeadfuturumsignificabattempliexter- 


367 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSl? 


368 


iniumtantapercussionc.tanlacomoiotioneulho- A  etc.  Ista  quinque  dixil.quorum  tria  quidem  impos 


dieque  admireturorbis  terrarum.  Quhui  obcausarn? 
«  Avaritia  enim,  inquii.in  oapite  oinnium,»  cui  vi- 
delicct  avaritife  crudelissimae  fructusfuit  avaris  et 
impiis  scelus  istud,  quod  taliler  Dominum  super 
altare  crucis  staro  tecerunl.  Nam,  cum  quotidie 
dispularet  conlra  avaritiam  illorum,  illud  maxime 
concitaverat  eos,  quod  diulius  non  ferens  perlina- 
ciam  avaritiae.propter  quam  domum  Patris  domum 
orationis.speluncamfeeeruntlatronum  (Matth.  xxi), 
Scripturam  implevit  dicentem  :  «  Zelus  domus  tuso 
158  comeditme (/'.«/.  lxmii),  »  mensas  nummula- 
riorum  cathedrasque  vendenlium  columbas  con- 
vertens,  factoque  de  restioulia  quasi  flagello  cun- 
ctos  ejiciens  (Matth.   xxi).  Avaritia  ergo  in  capite, 


siliilia  erant  fieri,  unum  impossibile  non  lieri,  item- 
que  unum  possibile  fieri.  Etenim  ut  angustiam  fu- 
giens  homo  vivens,  ad  infernum  descendat,  ibique 
vivat  vita  incolumi,  impossibile  est.  Attamen  dicil: 
«  Sidescenderintusqueadinlernum.indemanusmea 
educet  eos.  »  Item.impossibile  est  ut  homopennas 
volucres  assumat,  et  in  coelum  volet ;  attamen  di- 
cit  :  «  Et  si  ascenderint  usque  ad  coelum,  inde  de- 
traham  eos.  »  Iiem,  impossibile  est  ut  homoin  pi- 
sceni  mutetur,et  profundum  maris  subintret;  atta- 
men  dicit ;  «  Kt  si  celaverintse  oculis  meis  in  pro- 
fundo  maris,  ibi  mandabo  serpenti,  et  mordebit 
eos.  »  Quid  igitur  per  ista  quae  impossibilia  sunt 
contendit,nisi  quod  manus  suas  homo  nusquain  ef- 


id  est,in  summa  mtemione  omnium.et  idcirco  per-  g  fugere  possit,  cum  inde  quoque  detrahere.vel  illuc 


cusso  cardine  et  motis  superliminaribus, idesl.de- 
structo  summo  sacerdolio.summis  Scribarum  Pha- 
risffiorumque  ordinibus,  novissimum  ;quoque  eo- 
rum,  id  esl  plebeium,  in  gladio  interficiam.  «  Non 
erit  fuga  eis.  »  Circumdati  namque  erunt  et  co- 
angustati  undique.  Quod  etsi  fugerit,  «  non  sal- 
vabitur  qui  fugiet  ex  eis. «  Si  descenderint  usque  ad 
infernum.inde  manus  mea  educet  eos:  et  si  ascen- 
derint  usque  ad  coelum,  inde  detraham  eos :  et  si 
abscondili  fuerint  in  vertice  Carmeli,  indescrutans 
auferam  eos :  et  si  celaverint  se  ab  oculis  meis  in 
profundo  maris,  ibi  mandabo  serpenti.et  mordebil 
eos.  Et  si  abierint  in  captivitalem  coram  inimicis 
suis,  ibi  mandabo  gladio,  et  occidet  eos.et  ponam 
oculos  meos  super  eos  in  malum.  •  Mirabiliter  Uo- 
minus,  qui  super  altare  crucis  stare  habebat,  ul 
jam  dicturn  est,  simul  cum  praBostensione  stationis 
illius  omnipotentiam  suam  depromit,  mira  decla- 
matione  asserit  quod  manus  suas  nnllus  inimico- 
rum  ejus  effugere  potsit.  Nunc  ut  verba  haec  melius 
perpendere  queamus  simul  recordemur  illud  quod 
idem  bomo  factus  jamque  passurus.sive  super  aram 
crucis  staturus  dixit :  «  Et  ego  si  exaltaius  fuero  a 
terra,  omnia  traharn  ad  me  (Joan.  :xn).  »  Hoc  illis 
dixit  qui  jam  illum  in  crucem  levare  cogitaverant. 
Et  quidem  si  solius  gratiae  altractionem  cogiles, 
cum  dicit :  «  Omnia  traham  ad  me,  »  subaudiendum 
est  utique  electa.  Si  autem  hoc  attendas,quod  per 
illam  in  cruce  exaltationem  Filii  hominis  juilicia- 
riam  super  vivos  et  mortuos    accepit    polestatcm, 


usque  persequi  posset,quo  nullus  vivens  profugere 
potesl?  Unum  eorum  qu»  dixit,possibile  est,ut  jam 
diximus,  fleri,  scilicet  ascendere  in  verticem  Car- 
meli  ?  Sed  vide  quanla  cum  irrisione  dicat  «  si 
absconditi  fuerint  in  vertice  Carmeli.  »Vallesenim 
et  defossa  terrarum  potius  quam  vertices  montium 
captare  solet,  qui  cupit  abscondi,civitas  autern  vel 
aliud  quid  in  monte  positum  non  potest  abscondi 
(Matth.  v).  Est  tamen  modus  quidam  in  inlernum 
descendendi,  quo  possit  homo  descendere,  in  fuga 
vultue  Domini,  scilicetcum  desperans,  a  Deo,  dia- 
bolo  sese  maligno  fcedere  tradit.  Nonnullos  fuisse 
ejusmodiinpopulo  Isaias  insinuat.cum  dicit:  «Dixi- 
stis  enim:  Percussimus  foedus  cum  morte,  et  cum 
inlerno  fecimus  pactum.  Flagellum  inundans.cum 
fransierit,  non  veniet  super  nos,  quia  posuimus 
mendacium  spem  nostram,  et  mendacio  pertracti 
sumus  (ha.  xxvm).  »  Item,  modo  quodam  quasi  iu 
coelum  ascenditur.cum  quis  superbiae  pennis  ultra 
semetipsum  elevatur.  El  modo  quodam  in  profun- 
dum  inaris  intratur,videlicet  seclando  curiosa,  ni- 
miasque  subeundo  curas  saeculi  hujus.  Quocunque 
modo  sive  illum  ad  inferna  descensum,  sive  illum 
ascensum  ad  ccelum,  sive  demersionem  illam  in 
profundum  maris  intelligas,  illud  Davidicum  sem- 
per  decantandum  est  :  «  Quo  ibo  a  spiritu  tuo,  et 
quo  a  facie  tua  lugiam?  Si  ascendero  in  coelum,  tu 
illices,sidescenderoad  infernum,ades.  Sisumpsero 
pennas  measdiluculo,  ethabitaveroinextremisma- 
ris,  etenim  illic  manus  tua  deducel  me,  et  tenebit 


accepit  enim   secundum   humanitatem,   cui    nihil  ^  medexteratua(f.o(.  cxxxvm).  »  Est  etiam  quidam 


deerat  secundum  divinitatem,  cumdicat:  «  Omnia 
traham  ad  me,  »  subinlelligendum  est  actionepo- 
lentise,  ut  rnanus  meas  nullus  vestrum  possit  elTu- 
gere.  Habens  enim  potestatem  judicium  facere,  se- 
debo  super  sedem  :;iajestalis  meas,  atque  ornnes 
gentescongregabuntur  ante  me,et  omnia  eleclu  sta- 
tuam  ad  dexlram,  reproba  vcro  adsinistram  meam. 
Nimirum  quod  illic  idipsum  intelligendum  esi,  et 
hic.videlicel  quod  nulluseffugere  possit  manus  hu- 
jus  Domini,  qui  super  altare  crucis  tuliter  tamque 
dolendo  habitu,  pendendo  stefit,  stando  pepeadit. 
«  Si  descenderini,    inquit,   usque   ad    infernum.  - 


abscondendi  modus  in  verliceCarmeli,  videlicet  se- 
cundurn  nomen  ipsum  Carmeli,quod  interpretatur 
scientia  circumcisionis.  Cnm  enim  inimici  Christi 
qu;;siscienter  disputant  et  contendunt  docircumci- 
sione  carnis,  ut  videanlur  ralionabiliter  repellere  a 
se  fidem  Evangelii,  ecce  absconditi  sunl  in  verti  e 
Carmeli,  sed  inde  scrutans  aufert  eos  Christus,dum 
ecrutando  Scripturas  nosChristiani  falsos  illos  esse 
convincimus.  Ultimum  eoruro  quae  dicta  sunt:  «  Et 
si  abierint  in  captivitate  coram  inimicis  suis,  »  im- 
possibile  erat  non  fierinecenim  ipsi  dimittere  po- 
teiant,  quin  abierint  ducli  in  omnes  gentes  captivi 


m 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  W  AMOS  UB.  IV. 


370 


«  Ibi,  inquit,  mandabo  glariio,et  occidet  eos.  »  Hoc  j^  tangit  terram  et  tabescit,  »  in    utramque  parter 


saepe  factum  est  ut  ex  his  qui  dispersi  sunt  Judaeis 
caedes  plurima  fieret,  Domino  ulique  mandanle  gla- 
dio,  cujus  in  arbitrio  gladius  omnis  est,  quia  i,  non 
est  potestas,  nisi  a  Deo  (Rom.  xin).  »  Quod  deinde 
subjungit,«  et  ponam  oculos  meos  super  eos  in  ma- 
lum,  et  non  in  bonum,  »  modis  duobus  jsm  dictis 
perlicit,  dum  mandat  serpenti,  et  mordet  eos  invisi- 
biliter  inorsu  malo,  qui  aeterna  mors  animae  est, 
dura  mandat  glidio,  et  occidil  eos  occisione  visi- 
bili,  quae  corporalis  mors  est.  Utrum  hoc  inlelligi- 
mus,  et  in  psalmo,  cum  dicit.«Tradentur  in  manus 
gladii  >!  Romanorum,  el  secumium  anincam  partes 
vulpium,id  est  malignorum  spirituum,  sunt  (Psal. 
lxii).  El  secundum  animam  quidem  omnes,  quo- 
niam  impoenitentes  sunt,morsu  serpentis  moriun- 
tur,  et  parlcs  vulpium  sunt.  secundum  corpus  vero 
non  in  omnibus  gladio  mandatum  est,  ut  occidat 
eos,  quia  praeter  hoc  quod  reliquiee  salvandae  sunt 
(Hom.  xi),  etiam  memoriae  et  honori  Christi  pro- 
dest  vita  et  dispersio  illorum,  quemudmodum  ipse 
dicit  in  psalmo  :  «  Deus  ostendit  mihi  supcr  inimi- 
cos  meos,  ne  occidas  eos,  ne  quando  obliviscantur 
populi  mei.  Disperge  iilos  in  virtute  tua  {Psal. 
tvm).  »  Multum  eni.m  Christum  coIenHbus  confert 
hoc  quod  Christi  inimici  Judaei  inter  eos  vivunt. 
Se^um  namquelibros  bajul;mt,in  quibus  inveniun- 
tur  cuncta,  de  quibus  confirmamus  fidemChristia- 
nam,necdicere  potest  quis,  quod  nova  doctrina  sit. 
dumantiquam  proferirnusauctoritatemex  librisquos 
habentilli.Sequitur: «  Et  DominusDeusexercituum 


scilicet  in  bonam  et  in  malam  intelligi  potest, 
quia  postquam  a  terra  exaltatusest,  alii  tangentes 
illum  salvi  facti  sunl,  alii  perierunt.  Siquidem 
tangentes  illi  pauci  ex  Judaeis,  multi  ex  genti- 
bus  tabescentes  et  compuncti  corde  pcenitentiam 
egerint,  itemque  multi  lam  Judsi  quam  gentiles 
male  tabescentes,  et  invidentes,  Evangelio  Christi 
tangente,  id  est  percutiente  illo,  tam  in  anima 
quam  in  corpore  perierunt  et  pereunt.  Etenim 
tabescere  tam  in  bona  quam  in  mala  significa- 
tione  poni  non  est  dubium.  In  bona  ut  illic, 
«  tabescere  me  fecit  zelus  meus,  quia  obliti  sunt 
verba  tua  inimic.i  mei  (Psnl.  cxvm).  »  In  mala 
ut  alibi  :  «  Peccator  videbit  et  irascetur,  dentibus 
suis  fremet  et  labescet  (Psal.  cxi\  »  Item  quod 
sequitur,  «  et  lugebunt  omnes  habitantes  in  ea,  » 
similiter  in  utramque  partem  recle  intelligitur. 
Nam  qui  compuncti  corde  pcenitentiam  egerunt, 
bonum  luctum  habuerunt,  juxta  illud  :  «  Beati 
i;ui  lugent,  quoniam  ip3i  consolabuntur(.V«f£/i.v).» 
Qui  vero  pcenitentiam  non  egerunt,  maxime  Judaei, 
malum  luctum  habuerunt,  videlicet  de  quo  supe- 
rius  dictum  est :  «  Et  convertam  festivitates  ve- 
stras  in  luctum,  et  omnia  cantica  vestra  'in  plan- 
ctum  (Arnos  viu).  •  Item  quod  sequilur  :  «  Et 
ascendet  sicut  rivus  omnis,  et  defluet  sicut  fluvius 
^Egypti,  »  in  utramque  partem  dividendum  est. 
Nam  ascendere  bonum,  defluere  malum  esl.  In 
his  qui  poenitentiam  egerunt,  fides  Evangelii, 
gratia  Spiritus  sancti  de  fonte  Christo  procurrens, 


qui  tangit  terram,  et  tabescit,  et  lugebunt  omnes  C  sicut  rivus  ascendit  in  his  qui   impcenitentes   fue- 


habilantes  in  ea.  Et  ascendel  sicut  rivus  omnis, 
et  defluet  sicul  fluvius  .Egypti.  Qui  aedificat  in  coelo 
ascensionem  suam,  et  fasciculum  suum  super 
terram  fundavit.  Qui  vocat  aquas  maris,  et  effun- 
dit  eas  super  faciem  terrae,  Dominus  nomen  ejus.» 
Quia  dixerat  ibi,  «  mandabo  gladio,et  occidet  eos», 
valde  159  convenienter  de  illo  propheta  subjun- 
xit,  «  et  Dominus  Deus  exerciluum,  »  subauditur, 
ipse  est,  qui  hoc  se  faclurum  dicit,  quia  profecto 
mandare  potest  gladio,  qui  Dominus  exercituum 
est,  qui  non  unum  tantum  sed  multos  exercitus 
habet,  quia  videlicet  Assyriorum  atque  Chaldaeo- 
rum,  praesertim  et  Medorum,  Graecorum  atque 
Romanorum,  et  omniurn   gentium   exercitus    ser- 


runl  vel  sunt,  maxime  in  Judaeis,  cuncta  car- 
nalium  caeremoniarum  vanitas  et  inutilitas  defluit, 
et  est  ubique  contemptibilis,  nullusque  jam  verus 
Dei  cultor  illas  suscipit.  «  Defluit,  inquam,  sicut 
fluvius  iEgypti,  »  quia  videlicet  non  utcunque 
contemnuntur  caeremonios  carnalis  Judaismi,  sed 
ita  ut,  quicunque  illas  exercent,  reputentur  et 
sint  velut  ./Egyptii,  id  est  tenebrosi  et  omnino 
Rubri  maris,  quod  est  baptisma  Christi,  transitu 
indigni.  In  his  quoque  qui  ex  gentibus  credide- 
runt  isle  prophetiae  versiculus  sic  impletur,  ut 
quod  valde  timendum  est,  «  multi  vocati  pauci 
vero  sint  electi  (ilattti.  xxn).  »  Nam  quia  pauci 
electi   sunt  recte  dicitur,  «  et  ascendet  sicut   rivus 


vierunt    et    serviunt    ei,    quamvis    nescientes,    ut  D  omnis,    »    qui    videlicet     rivus    minor   est   quam 


videlicet  regnum  aliud  alio  superveniente  destrua- 
tur,  justo  ejus  judicio,  sicut  posimodum  dicturus 
est,  «  ecce  oculi  Domini  Dei  super  regnum  pec- 
cans,  et  conteram  illud  a  facie  terrae.  »  Cum 
ergo  dicit,  «  et  Dominus  Deus  exercituum,  » 
sub.iuditur,  ipse  est,  mirari  te  non  vult  quod 
dixerii  se  gladio  mandare,  qui  quando  stetit,  ut 
jam  dictum  est,  super  altare,  id  est  patibulum 
crucis,  gladium  nullum  oslendit,  nec  saltem  Pa- 
trem  rogare  voluit,  ut  quod  facere  poterat,  plus 
quam  dundecim  legiones  angelorum  exhiberel  sibi 
[Matlh.  xxvi).     Quod    protinus    subjungit,    «   qui 


fluvius  ;  et  quia  multi  sunt  vocati  qui  non  pertin- 
gunt  ad  electionis  ascensum  recte  subjungitur, 
«et  defluet  sicut  fluvius  .-Egypti.  »  Ex  ipsis  qui 
ascendunt  sicut  rivus,  ut  jam  dictum  est,  com- 
pletum  propositum  Dei  in  aedificationem  Ecclesiae 
Christi,  «  quod  est  corpus  ejus,  plenitudo  ejus 
(Ephes.  i),  »  cujus  «  ipse  caput  est,  »  sicut 
Apostolus  dicit  (Culoss.  i).  »  Recte  ergo  subjun- 
gitur,  «  qui  aedificant  in  coelo  ascensionem  suam.» 
Ascensio  namque  rivi  omnis,  id  est  electi  omnis, 
spiritualem  ex  ipso  gratiam  habentis,  ascensio 
ipsius  est.  «  Quod  euim   illic  ascenderunt   tribus 


371 


RUPEKTI  ABP.ATIS  TUITIENSIS 


372 


tribusDomini(Psa/.cxxi),  »  nonascendentium  facul-  \  Ecce  oculi  Domini  Dei  super  regnum    peccans,   et 


tas,  sed  gratia>ocantis  agit.  «Et  nemo  ascendit  in 
ccclum,  nisi  qui  descendit  de  coelo,  Filius  ho- 
minis  qui  est  in  ccelis  (Joan.  m).  »  Et  Apostolus 
cum  dixisset :  «  Qui  descendit  ipse  est,  et  qui 
ascendit  super  omncs  ccelos,  ut  impleret  omnia, 
et  ipse  dedit  quidem  quosdam  apostolos,  quosdam 
autem  prophetas,  alias  vero  evangelistas,  alios 
autem  pastores  et  doctores,  ita  sententiam  com- 
plevit  ad  consummationem  sanctorum  in  opus 
ministerii,  in  Edificationem  corporis  Christi 
(F.phes.  iv).  »  Pulchre  ergo  dictum  est,  «  qui 
aidificat  ascensionem  suam  in  coelo,  »  quia  vide- 
licet  ascensus  sanctorum,  corporis  Christi  aadifi- 
catio  est,  etquod  membra  sequuntur  ascendendo, 


conteram  illud  a  facie  lerrae.  »  Ac  si  dicat :  Quid 
gloriamini  vos,  Judoei.  de  proprietate  Dei,  et  gen- 
tibus  derogatis?  «  An  Judaeorum  Deus  tantum  ? 
nonne  et  gentium  ?  imo  et  gentium  (Rom.  m),  » 
sicut /Ethiopes,  ita  et  vos  mihi  estis  nec  magis 
aut  minus  propinqui,  quia  sicut  Judffios,  ita  et 
/Ethiopes  ego  creavi.  Quod  si  in  hoc  gloriamini, 
et  propler  hoc  vos  potius  quam  alias  gentes  ad 
me  pertinere  jactatis,  quia  feci  vos  ascendere  de 
terra  jEgypti.  Nunquid  propter  hoc  alterius  na- 
tura;  sive  conditionis,  quam  cieteri  homines  estis  ? 
Nempe  et  Palrcstinos  de  Cappadocia,  et  Syros  as- 
cendere  feci  de  Cyrene.  Non  ergo  erigamini  in  su- 
perbiam,  quod  160  vos  de  yEgypto  eduxerim,   et 


gratia  capitis  est  praeuntis,  quod  solum    propria  t>  quasi  peculiarem  populummeum,Pharaoniservire 


virtute  ascendit.  «  Et  fasciculum  suum,  inquit, 
super  terram  fundavit.  »  Nimirum  quando  Chri- 
stus  in  coelum  ascendit,  parvum  apostolorum 
numerum  in  terra  reliquit,  et  eosdem  misso 
sancto  dilectionis  Spiritu,  quasi  in  fasciculum 
ligavit  vinculo  charitatis  et  unitate  fidei,  et  ejus- 
modi  «  fasciculum  fundavit,  »  id  est  in  funda- 
mento  posuit,  et  super  illum  Ecclesiam  suam 
aidificavit.  Deinde  el  de  genlibus  nonnullos  tanta 
implevit  ubertate  coelestis  gratiae  et  verbo  do- 
ctriuae,  ut  secundum  apostolorum  imitationem 
possent  Ecclesiam  Christi  instruere.  Hinc  protinus 
subjungit.  «  Qui  vocat  aquas  maris,  et  effunditeas 
super  faciem  terrs.  »  Maris  namque  nomine  in- 
terdum  gentilitas  significatur,  ut  illic  :  «  Propter- 
ea  non  timebimus,  dum  turbabitur  terra,  et 
tiansferentur  montes  in  cor  maris  (Psal.  xlv).  » 
Hoc  enim  hunc  habet  sensum  :  Non  timebimus 
tribulationes  futuras  quae  tunc  erunt,  quando  tur- 
batis  et  repellenlibus  Verbum  Domini  Judaais, 
quibus  primum  oporlebat  praedicari  Evangelium, 
transferentur  apostoli  in  medium  gentium.  Ita- 
que  «  qui  vocat  aquas  maris,  et  effundit  eas  su- 
per  faciem  terrae,  »  idem  est  ac  si  dicat :  Qui 
homines  gentiles  falsas  et  insipidas  habentes  aquas 
saecularis  scientias,  sursum  vocat  et  coelestia  facit 
sapere,  constituitque  doctores  ut  tam  loquendo 
quam  scribendo  compluant  terrarr  Ecclesiae.  Quis 
haec  tanta  et  talia  facit  ?  «  Dominus,  inquit,  no- 
men  ejus,»  quia  revera  non  posset  talia  facere.non 


non  passus  sim,  neque  arbitremini  quod  propter 
hoc  solis  vobis  debealur  regnum  Dei,  quia  vide- 
licet  et  in  hoc  saeculo  -Ethiopes  Piilasstinos,  Syros 
atque  Judaeos  distantes  locis  atquecorporibus  mor- 
talitatis  lege  sociavi,  et  pro  arbitrio  meo  servos 
meos  huc  illucque  committo,  et  in  universas  pro- 
vincias  transfero,  et  in  illa  coalesti  Sion,  cujus 
fundamenla  sunt  in  montibus  sanctis,  simililer 
omnes  sive  ex  omnibus  gentibus  quoscunque  fides 
commendaveril,  congruis  mansionibus  collocet, 
sicut  per  Psalmistam  dicit  :  «  Memor  ero  Raab  ct 
Babylonis,  scientium  me.  Ecce  alienigenae,  et 
Tyrus,  et  populus  /Etiopum,  hi  fuerunt  illic 
(Psal.  lxxxvi).  »  Econtra,  sicut  aequali  conditione 
omnes  sunt  facli,ita  quicunque  peccaverint  asquali 
judicii  mei  sententia  punientur,  et  omnia  absque 
discretione  personarum  impia  regna  subvertam. 
Nam  n  ecce,  inquit,  oculi  Domini  super  regnum 
peccans,  et  conteram  illud  a  facie  terrae.  »  Quod 
autem  vel  cujus  gentis  regnum  tantum  peccavit 
quam  illius  quas  prophetas  occidit,  et  ipsum  pro- 
phetarum  Dominum  crucifixit  ?  Ne  ergo  in  super- 
biam  erecti,  peccatores  ex  gentibus  ad  fidem  vo- 
nientes,  repellendos  esse  censeatis,  quia  Judosi  non 
minus  quam  Graeci,  imo  prirnum,  sive  magis 
quam  Graeci,  iram  et  indignationem,  tribulatio- 
nem  et  augustiam  sunt  recepturi,  quicuuque  non 
acquiescunt  veritati  (Rom.  u),  ita  ut  regnum  quo- 
que  illorum  temporale  destruatur,  etenim  a  facie 
terrae   conteram    illud.    «  Verumtamen    conterens 


posset  de  mortuis  resurgens  in  coelo  ascensionem  D  non  conteram  domum  Jacob,  dicit  Dominus  :  ecce 

suam  a;dificare,nisi  esset  Dominus.Idcirco  etDavid 

cum  dixisset :  «  Iter  facite  ei,  qui  ascendit  super  oc- 

casum  (Psat.Lxvu),»  continuo  subjunxit,«  Dominus 

nomen  illi  (ibid.).  »  Hoc   Judaei    multum   graviter 

tulerunt   quod    genliles    vocati    et   recepti   sunt, 

invidentes  saluti  illorum.  Exempli    gratia,   ita   ut 

Petro  dicerent :  «  Quare  introisti   ad  viros  prspu- 

tiumhabentes  ?  »  (Acl.  xi.)  Et  multa   his   similia. 

Recte   ergo    sequitur   :    «    Nunquid    non   ut   filii 

jEthiopum  vos  estis  mihi  filii  Israel,  ait  Dominus? 

Nunquid  non  Israel  ascendere  feci  de  terra  .Egypti, 

et  Palaestinos  in  Cappadocia,  et  Syros  de  Cyrenc  ? 


enim  mandabo,  et  concutiam  in  omnibus  gentibus 
domum  Israel,  sicut  concutiuntur  in  cribro,  et 
non  cadet  lapillus  super  terram.  In  gladio  mo- 
rientur  omnes  peccatores  populi  mei,  dicunt  : 
Non  appropinquabit,  et  non  veniet  super  nos  ma- 
lum.  »  Certam,  et  quae  falli  non  possit  suam 
Deus  commendat  providentiam,  durn  prasmisso, 
«ecce  oculi  Domini  Dei  super  regnum  peccans, 
et  conteram  illud  a  facie  terraa,  »  subjungit,  «  ve- 
rum  conterens  non  conteram  domum  Jacob.  » 
Idem  enim  est  ac  si  dicat  :  Gonteram  quidem  do- 
rnuni  Jacob  in  reprobis,  sed  non  conteram  in  ele- 


373 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS   LIB.  IV. 


374 


ctis.Impossibilfi  namqufiesl.dumconteritur  regnum  A  curvaverunt  genua   ante  Baal.  Sic   ergo,  inquit,  et 


Judaicum  contritione  Boraans  virtutis,  dum  occi- 
duntur,  dum  dispergunt  in  omoes  gentes  captivi, 
perire  Deo  quemquam  ex  illis  quos  praescivit  et 
pr;edestinavit  (Rom.  viii).  »  Non  enim  regnum  vel 
gentem  illam  sic  contrivit,ut  nullum  ex  illa  salvum 
esse  velit.  Hinc  Apostolus  dicit:«  Nunquid  repulit 
Deus  populum  suum?  Absit.  Nam  et  ego  Israelita 
sum  ex  semine  Abrahse  de  tribu  Benjamin.Non  re- 
pulit  Dcus  plebemsuam  quam  praescivit  (Rom.xi), » 
etc.  Pulchra  valde  similitudine  ipsum  mysterium 
innuit,  de  quo  Apostolus  :  «  Nolo  enim,  inquit. 
vos  ignorare,  fratres,  mysterium  hoc,  ut  non  sitis 
vobis  ipsis  sapientes,  quia  caecitas  ex  parte  conti- 
git  in  Israel,    donec  plenitudo    gentium    intraret 


inhoc  temporereliquiaesecundumelectionem  graliae 
salvre  factae  sunt  (Rom.  xi).  »  Porro,  peccatores 
ejusdem  populi  omnes  in  eo  sunt  peccatores,«quod 
dicunt  :  «  Non  appropinquabit,  el  non  veniet  super 
nos  malum,et  idcirco  in  gladio  morienlur,»  inquit. 
Ergo  non  parvi  criminis  estdicere  «  non  appropin- 
quabit.et  non  veniet  super  nos  malum,»  cum  Deus 
vel  Spirilus  sanctus  dicatperos  prophetarum,«ap- 
propinquabit  et  veniet  super  vos  malum.  »  Vera- 
citer  crimen  hoc  ease  mugnum  antiquo  et  nimis 
dolendo  exemplo  est  comprobatum.Nam  Deusdixit: 
«  In  quocunque  die  comederisex  eo,mortemorieris 
(Sen.  m).  »  Econtra  serpens  :«  Nequaquam,  inquil, 
morte  moriemini  (ilrid.).»  Itaque  qui  per  serpentem 


(ibiil.).  »   Pulchra,  inquam,    similitudine  idipsum  n  dixit,  «  nequaquam   moriemini,  »  cum  Deus  dixis 


prophetatur  hic  dicendo :  Ecce  enim  mandabo, 
et  concutiam  in  omnibus  gentibus  domum  Israel, 
sicut  concutitur  in  cribro,  et  non  cadet  lapillus 
superterram.  »  Cuncta  tribulatio  sive  angustia, 
qua  coangustati  et  contribulati  Judaei,  in  omnes 
gentes  sunl  eventilat  ac  dispersi,  velul  concussio 
cribri  exstitit,  quomodo  si  pulverulenta  collapsi 
muri  cribro  congesta  concutiantur,  ut  pulvere  in 
terram  cadente  soli  remaneant  lapilli,  in  opus 
restauralionis  confcrendi.  Unde  praemisso,  «  in 
gladio  morientur  omnes  peccatores  populi  raei, 
qui  dicunt :  Non  appropinquabit,  et  non  veniet 
super  eos  malum,  continuo  subjungit :  «  In  die 
illo  suscitabo  tabernaculum  David  quod  cecidit, 
et  reaedificabo  aperturas  niurorum  ejus,  et  ea  quae 
corruerant  instaurabo,  et  reaedificabo  eum  sicut 
in  diebus  antiquis,  ut  possideant  reliqnias  Idu- 
maeae  et  omnes  nationes,  eo  quod  invocatum 
sil  super  eos  nomen  meum,  dicit  Dominus,  fa- 
ciens  haec.  »  Quem  enim  sensum  haec  habeant 
apostoli  probant,  ubi  quaestione  suscitata,  cur 
homines  ex  gentibus  Paulus  ac  Barnabas  abs- 
que  circumcisione  et  observantia  Sabbati  suscepis- 
sent.  Petrus  respondit  ut  debuit.  Cujus  sententiam 
probans  Jacobus  h;ec  locutus  est  :  «  Viri  fratres, 
auditeme.»Simonnarravit,quemadmodum  primum 
Deus  visitabit  sumere  ex  gentibus  populum  nomine 
suo,  et  huic  concordant  verba  prophetarum,  sicut 
scriptum  est:  Post  haec  revertar,  et  reaedificabo 
tabernaculum  David,  quod  cecidit ;  et  diruta  ejus 
rea3dificabo,et  erigam  illud,ut  requirant  caeteriho-  I 
minurn  Dominum,  et  omnes  gentes  superquas  in- 
vocatum  est  nomen  meum,  dicit  Dominus,  faciens 
haeo.  «  Nolum  a  saeculo  est  Domino  opus  suum  (Act. 
xiu).»  Igitur  domus  Israel  qu;e  concutiturin  cribro 
ruinosadomusetcollapsu:n  tabernaculum  est.quia 
Dominus  stans  super  allare,id  est  in  ara  crucisap- 
pensus  ab  illis,  sicut  jam  superius  dictum  est,per- 
cuti  jussit  cardinem,ut  commoverentur  superlimi- 
naria.et  lapilli  residui,quorum  nullus  ceciditsuper 
terram,  reliquiae  sunt,  de  quibus  Apostolus  cum 
praemisisset,  sed  quid  dicit  Eliae  responsum  divi- 
num?«  Heliquimihi  septem  inilliavirorum,quinon 


set,  «  moriemini,  »  idem  spiritus  roalignus  per  os 
pseudoprophelarum  dieebat,  o  non  appropinquabit 
et  non  veniet,»cum  Spiritus  sanctus  per  prophetas 
suos  diceret,  «  appropinquabit  et  veniet  super  vos 
malum.»  Proinde  ipsiquidem  pseudoprophetaeser- 
penti  similes,el  maledictione  dignisunt,peccatores 
autem,  qui  magis  credunt  pseudoprophetis  quam 
prophetis  Domini,  lam  juste  in  gladio  moriuntur, 
quam  juste  Adam,  sive  mulier  ejus,  pro  eo  quod 
serpenti  magis  quam  Deo  credidit,  sententiam  ex- 
cepit,  ut  de  paradiso  expelleretur.  Gladium  autem 
bic  non  solum  Romanorum  intelligimus.quia  vide- 
licet  eo  non  omnes  peccatores  illius  populi  mortui 
sunt,  sed  potius  gladium  invisibilem,  qui  percutit 
interiora  omnis  impenitenlis  animae,  quem  Psal- 
mista  metuens  :  «  De  gladin,  inquit,  maligno  erue 
me  (Psal.  cxun).  »  Eccejin  die  isto,  qui  «  dies  sa- 
lutis  est,  et  tempus  acceptabile  (11  Cor.  vi),  »  sus- 
cilatur  illud  tabernaculum  Jacob  quod  cecidit, 
quia  pro  Judaeis  incredulis  ponuntur  gentiles  cre- 
duli  tanquam  lapides  vivi  super  fundamentum  vi- 
vorum  apostolorum  et  prophetarum  (Ephes.  n), 
et  hoc  modo  reaedificatur  verus  David,  lapis  an- 
gularis,  sicut  in  diebus  antiquis,  id  est  non  ex 
operibus  legis,  sive  caeremoniis  carnis,  sed  ex  fide, 
per  quam  Abraham  justificatus  est  per  quam 
Noe  complacuit,  per  quam  Abel  plurimam  Deo 
hostiam  obtulit  (Hebr.  xi),  et  possident  nunc 
posteri  hujus  David  reliquias  Idumoeae  et  om- 
nes  161  nationes,  sine  acceptione  personarum, 
eo  quod  invocetur  nomen  Domini  super  eos  :  ubi 
enim  invocatio  nominis  Domini.nulla  esldistinctio 
Judaei  et  Graeci.  Et  ut  scias,  quia  quidquid  audisti 
stabile  et  ratum  est,nec  infecium  remanere  potest, 
non  alius,  sed  ipse,  «  dicit  Dominus,  faciens  haec» 
Quae  sunt  heec  ?Quaenam  nobis  osteudis,  dicendo  •' 
«  faciens  haec  ?  Nimirum  stans  super  altare,  et 
perculiens  cardinem,etsuperliminariacommovens, 
in  gladio  interficiens  omnes  quorum  in  capite  ava- 
ritia  est,  tangens  lerram  ut  tabescat,  et  lugere  fa- 
ciens  omnes  habitantes  in  ea,  aedificans  in  ccelo 
ascensionem  suam,  et  fasciculum  suum  super  ter- 
ram  fundans,  vocans  aquasmaris,  et  effundens  eas 


375 


RUPERTI  ABBATIS  TUITENSIS 


376 


super  faciemteme.et  eonterensregnum  peccans.et  A  quid  non  dixi  tibi,  quia  nonprophetat  mihibonum, 
concutiens  in  omnibus  gentibus  domum  Israel,su-  sed  semper  malum?  »  (III  Reg.  ult.)  Ita  irali  san- 
scitans  tabernaculum  David,idest,Ecclesiam  suam,  ctam  Scripturam  succenderetis,  sicut  fecit  rex  Se- 
ipse  est  enim  verus  David,  et  reliquias  Idumaeae  dechias,  qui,  cum  legerentur  sibi  verba  Hieremiaa 
possidens,  id  est.de  terrenis,et  terrene  sapientibus  (Jerem.  xxxvi),  lectisjam  tribus  pagellis  aut  qua- 
hominibusccelestes  faciens,cujusdixisse  fecisseest.      tuor,  scidit  volumen  scalpello  scribae,et  projecit  in 


Sequitur  :  «  Ecce  dies  veniunt,  dicit  Dominus,  et 
comprehendet  arator  messorem.et  calcator  uvae  mit- 
tentem  semen.  Et  stillabunt  montes  dulcedinem.et 
omnes  colles  culti  erunt.Et  convertam  captivitatem 
populi  mei  Israel.et  aedificabunt  civitates  desertas, 
et  habitabunt  in  eis,  et  plantabuntvineas  et  bibent 
vinum  earum.  Et  facient  horlos,  et  comedent  fru- 
ctus  eorum.Et  plantabo  eos  super  humum  suam.et 
non  evellam  eos  ultra  de  terra  sua,  quam  dedi  eis, 


i  nem  qui  erat  super  arulam,  donec  consumeretur 
omnevolumcn  igni  qui  erat  in  arula.  Benum  ergo 
fuit  vos  seduci  tanquam  pueros,  et  sic  repromitti 
spiritualibus  spiritualia,  ut  putaretis  vobis  carnali- 
bus  promitti  carnalia,  qualia  sunt  hsc,  ut  arator 
messorem,  et  calcator  uvae  mittentem  semen  com- 
prehendat,  sicut  per  bonam  temperiem  fieri  solet, 
dum  statim  post  messem  impletis  horreis  ad  suffi- 
cienliam  praesentis  anni,  subsequens  arator  semen 


dicit  Dominus  Deus  tuus.  »    Rece  finis  lloquendi  in  „  jaciat  in  spem  futuri,   nec  mora  ulla  intercedente 


hoc  prophelavide  qualis  sit.  Si  solum  respicias  lil- 
terae  corticem,  vile  est  et  exiguum,quod  a  glorioso 
et  maguo  Deo  promittitur,quiabonis  et  maliscom- 
muneest,  et  bonis  quidem  non  magnopere  curan- 
dum,  non  magna  sollicitudine  quasrendum,  malis 
autera  concupiscibile,  quorum  Deus  venler  est,  de 
qualibus  Apostolus.  «  Esca,  inquil,ventri,et  venter 
escae,  Deus  oulem  et  hunc  et  illam  destruet  (/  Cor. 
vi).  »  Si  autcm  corticem  discutias,  quemadmodum 
hic  idem  propheta  sycomoros  vellicabat,  et  sub  uti- 
litate  litterae  pretiosum,  id  est,spiritualem  sensum 
requiras,  gloriosum  est  et  praeclarum,  quod  Deus 
gloriae  promittit  in  hac  sermonis  consummalione 
sperantibus  inse,«  quodoculusnon  vidit.quodauris 
non  audivil,quod  in  corhominis  non  ascendit  (Isa. 


vindemiaetempus  sit,quam  non  cinituvarummatu- 
ritas  ultra  dillerri.  Haec  enim  carualiter  intelligen- 
tes,  vobismetipsis  blandimini,  dicentes  vobisipsis 
post  adversa  rursus  prospera  promilti.cum  impoe- 
nitentes  silis.Et  per  hanc  quidemoccasionemScri- 
ptura  sancta  penes  voshacienus  servataest,et  ser- 
vatur.  Vos  autem  intereacaptivi  et  dispersi  estis.et 
in  peccato  vestro  moriemini.Nunc  landem  littsratn 
hanc  discutientessensumquaeramusquiintrinsecus 
latet.  «  Ecce,inquit,dies  veniunt,  dicit  Dominus.et 
comprehendet  arator  messorem,  et  calcator  uvce 
mittentem  semen.»  Isti  diesjam  venerunt,sicutte- 
status  est  ipse  Doi.iinus  ad  discipulos  suos  loqucns 
et  dicens  :  «  Ecce  dico  vobis,  levate  oculos  veslros, 
et  videte  regione3,  quiaalbs  sunt  jam  ad  messem: 


II    '    '    l    I         HUllMllljll"'!        <l>         V\Jt         I.V.U    .    ..   >W         ..    ^    .,         HWWV..  U.v      Y»"*-'  rt O '        ^ 1  

lxiv;  /  Cor.  n).»  Dicit  aliquis:Qua3  fuit  necessitas,  ^  qui  metit  mercedem  accipit,etcongregat  fructumin 


ut  maxime  in  calco  sermonis  talis  promerotur  lit- 
tera,quae  maxime  carnales  mulceat?  Videlicet  quia 
sic  expediebat,  ut  pueros  illos  apud  quos  servanda 
erat  sancta  Scriplura  seduceret  seductione  bona, 
propter  eosquibus  prolicerehabebant  mysteriaqua? 
continentur  inprophetis  suo  tempore  revelanda.Est 
enimseductio  bona,  qua  non  solum  reprobus,  ve- 
rum  etiam  probus  aliquis,nesciens  divinis  consiliis 
obsequium  praestat,  in  tantum,  ut  Jeremias  dicas: 
<  Seduxisti  me,Domine,  et  seductus  sum.fortiorme 
fuisti,  et  invaluisti  (Jerem.  xx).  »  Idem  enim  est  ac 
si  dicat :  Proposueram  ego  tacere  de  hujusmodi,tu 
autem,  ut  tacere  non  possem,  motum  quasi  impa- 
tientis  animi,  id  est  zelum  bonum   et  fortem  impe 


vitam  a3ternam  :ul  etqui  seminat  simul  gaudeat  et 
qui  mctit.In  hoc  enim  est  verbum verum,quiaalius 
est  qui  semiuat,et  alius  qui  metit.  Ego  misi  vos  me- 
tere  quod  non  seminastis.  Alii  laboraverunt,  et  vos 
in  labores  eorum  introislis  (Joan.  iv).  »  Breviterdi- 
cenduin  quia  qui  laboraverunt  et  seminaverunl 
palriarchae  et  prophetae,  qui  autem  in  labores  illo- 
rum  introierunt,apostoli  sunt.  Patriarchae  namqtie 
laborando,  id  est  peregrinando,  et  «  de  gente  in 
gentem,et  deregnoad  populum  alterum  »pertrans- 
iendo  (Psal.  liv),  seminaverunt,  id  est,  promissio- 
nes  beati  seminis  futuri,quod  est  Christus,  accipere 
meruerunt,  ipsum  autem  oculis  suis  non  viderunt, 
tantummodo  spe  inhiantes,  et  per  hoc  servientes  in 


gisti.  Sequitur  namque  postmodum  et  dicit:  «  Et  L>  modum  arantium  et  seminantium.   Apostoli  aute 


dixi :  Non  recordabor  ejus.neque  loquar  in  nomine 
illius.  Et  factus  est  in  corde  meo  quasi  ignis  exae- 
stuans,  claususque  in  ossibus  meis,  et  defeci,  ferre 
non  sustinens  (ibid.).»  Econtra  puerisel  carnaltbus 
ietis  dicemus,  qui  Scripturas  sanctas  nunquam  cu- 
stodissent,  si  vim  illarum  intellixissent :  Seduxit 
vos  Dominus  et  seducti  estis  fortior  vobis  fuitetin. 
valuit;  si  enim  ita  locutus  fuisset  in  prophetis,  ut 
nihil  boni  sonare  videretur  litleravobis  pessimis, 
irasceremini  contra  spiritum  propheticum,quemad- 
modum  iratus  estrex  vesterAchab  contraMicheam 
prophctam,dicens  ad  Josaphat  regem  Juda  :«  Nun- 


praesentem  Christum  eumdembeatisoculisviderunl, 
et  receperunl  eum  in  rnodum  metentium.Propterea 
dixit  illis  :  «  Beati  oculi  qui  vident  quae  vos  vide- 
tis.  Dico  enim  vobis,  quod  multi  prophetaeet  reges 
voluerunt  videre  quae  vos  videtis,et  non  viderunt,et 
audire  quae  vos  audistis,  et  non  audierunt  (Luc.i).» 
Igitur  quod  nunc  ait,«  et  comprehendet  arator  mes- 
eorem,  »  idem  est  ac  si  dicat  :  Palriarchoe  simulet" 
apostoli  gaudebuntin  semine  Abraha  quodest  Chri- 
stus,  in  quo  promissam  pariter  accipiant  benedi- 
ctionem,  «  ut,  quemadmodum  dicit,  et  qui  semi- 
nat  simul  gaudeat  et  qui  metit-  j>  Neque  enim  sic 


377                   COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ABDIAM  LIBER  UNUS.  378 

apostoli  in  laboreseorum  introierunt,  ut  eosexclu-  A  vinum  earum,  »  expositione  jam  non  indiget,  cum 

derent  sed  ecce  simul  gaudent,  et  alii  qui  ante  ad-  videamusubiqueterrarumperdesertumgentilitatis, 

ventum  ejus  seminaverunt,  et   isti   qui  in  adventu  quee  prius  a  Deo  deserta  fuerat,  surrexisse  Ghrisli 

ejus  messuerunt.  Porro,  caleator  uvae  qui  compre-  Ecclesias,  qua;  et  civitates  propter  fidei  firmitalem, 

hendil  mittenlem  semen.idem  est  qui  et  messor,et  et  vineas   proptor  spei,   quae   non   confundit  (liom. 

miltens  semen  idem  est  qui  et  arator.  Nam,  sicut  v),  hilaritatem,  et  horti  pro[)ter  charitatis  delicias 

dietum  est,  anteriores  Patres  sancti,  et  arantes  et  recte  dicuntur,  in  quibus  habitant  qui  verbo  illas 

mittentessemen  fuerunt,  apostoli  vero  et  messores  asdiflcaverunt,  unde  bibunt  vinum  lwtitiae,  quipra;- 

et  calcaiores    uvae   sunt,    mesl-ores  quia   praesens  ceptis  illas  informaverunt,  unde  comedunt  fructus, 

Christus  niaturum  fuit  illis  Irumentum,  calcatores  qui  consiliis  provexerunt,  quia,  sicut  qui  metit,  ita 

162  uvie,  quia  muslum  sancti  Spiritus  deillo  sum-  et  qui  sedifieat  hujusmodi  civitates,  et  qui  plantat 

pserunt,vel  quia  passionis  ejus  praesentialiter  com-  hujusmodi  vineas,et  qui  facit  ejusmodi  hortos,mer- 

municantes,  calicem  ejus  liberunt.  «Et  stillabunt,  ccdem  accipit,  et  congregat  Iructumin  vitam  aeter- 

inquit,  montes  dulcedinem,  et  omnes  colles  culti  nam.  Unde  et  sequitur  :  «  Et  plantabo  eossuperhu- 

erunt.  »  IJonles  iidem  apostoli  sunt.propter  excel-  mum  suam,  et  non  evellam  eos  ultra  de  terra  sua, 

tentiam  meritorum,  qui  per  totum  mundum  dulce-  n  quam  dedi  eis.  »  Humus  namque  quamdedit  sanctis 

dinem  pacia.etremissionis  peccatorum  stillaverunt,  suis  paradisusdeliciarum  est,  in  quo  primum  homi- 

praedicando  in  noinine  Jesu  Christi  prenitentiam  et  nem  posuit.  Quiaergo  in  Adam  omnes  humuni  sive 

remissionem  peccatorum.  Isti  autem  audieules,  et  terram  illam  perdiderunt,el  exsortesfacti  suntregni 

audiendo  justificati,  tanquam  colles  bene  culti,fru-  coelorum,  per   adventum  autem  Christi  ita  recupe- 

ctum  bonum  reddiderunt.  «  Et  converlam,  ait,  ca-  raverunt,  ut  amplius  non  perdant,recte  cum  dixis- 

ptivitatempopuli  inei  Israel,  »  id  est.solvam  vincula  set  :  «  Et  plantabo  eos  super  humum  suam,  »pro. 

peccatorum,  et  diruam  erroris  et  ignorantiae  earce-  tinus  addidit,  «  Non  evellam  eos  ultra  de  terra  sua 

rem,  quae  veracaptivitas  erat,  in  quae  detinefjamur  quam  dedi  eis,  »  verlitque  se  ad  aurem  cujuslibet 

nos,  qui  nuncdicimur  etsumus  Israel.  Quod  deinde  nostrum  gratulabundus  dicendo,   «  Dicit  Dominus 

subjungit  :  «   Et  aedificabunt  civitates  desertas,  et  Deus  tuus. 
habitabunt  in  eis,  et  planuibunt  vineas,  et  bibent 


PROLOGUS  RUPEHTI  IN  ABDIAM  PROPHETAM. 

163  Quartus  in  ordine  duodecim  prophetarum  Abdias  est.  Hicille  esse  perhibelur  qui  in  libro 
Regum  loquitur  ad  Eliam  :  «  Et  nunc  dicis  mihi :  Vade,  dic  domino  tuo  :  Adest  Elias.  Cumque 
recessero  a  te,  spiritus  Domini  asportabit  te  in  locumquem  ignoro,  et  ingressus  nuntiabo  Achab, 
et  non  inveniens  te,  interficiet  me.  Servus  autem  tuus  timet  Dominum  ab  infantia  sua.  Nunquid 
non  indicatum  est  tibi  domino  meo,  quid  fecerim  cum  interficeret  Jezabel  prophetas  Domini, 
quod  absconderim  de  prophetis  Domini  centum  viros,  quinquagenos  et  quinquagenos  in  spelun- 
cis,  et  paverim  eos  pane  et  aqua?  »  (111  Reg.  xvm.)  Dicituretiam  hic  fuisse  tertius  ille  princeps 
quinquagenarius,  cui  pepercit  Elias  dicenti :  «  Homo  Dei,  noli  despicere  animam  meam,  et  ani- 
mam  servorum  tuorum,  qui  mecum  sunt.  Ecce  descendit  ignis  de  cuelo,  et  devoravit  duos  princi- 
pes  quinquagenarios  primos,  et  quinquagenos  qui  cum  eis  erant :  sed  nunc  obsecro.ut  miserearis 
anima;  meee  (IV  Iteg.  i).  »  Postmodum  relicto  Ochoziae  regis  ministerio,  factus  Eliae  discipulus 
prophetavit,  qui  etiam  morte  propria  obiit,  sepultus  cum  patribus  suis  in  Sebaste  civitate,  ubi  et 
Elisaeus  prophela,  et  Joannes  Baplista  venerabiliter  requiescunt.  Igitur  quia  centum  prophetas 
aluerat,  accepit  gratiam  prophetalem,  ct  de  duce  exercitus  dux  Ecclesise  factus  est.  Unde  et  recte 
et  probabiliter  in  Evangelio  suo  loquitur  Dominus  noster :  «  Et  qui  recipit  prophetam  in  nomine 
proplieUe,  mercedem  prophetse  accipiet  (Matlh.  x).  »  Etenim  quam  vere  dicat,  prsecedens  in  isto 
exemplum  probat,  qui  pro  eo  quod  parvulum  prophetarum  gregem  tunc  paverat  in  Samaria, 
factus  et  ipse  propheta  nunc  in  toto  orbe  Christi  pascit  Ecclesias.  Et  hoc  notandum,  quod  sicut 
in  Actibus  apostoiorum,  qui  primus  martyrio  coronandus  erat,  divino  quodam  praesagio  vocatus 
est  Stephanus,  quod  inteipretatur  coronatus,  ita  iste,  qui  taliter  Domino  servire  talemque  servi- 
tutis  mercedem  recipere  habebat,  vocatus  est  Abdias,  quod  interpretalur  senus  Domini.  Acceda- 
mus  ad  hunc  servum  Domini,  et  audiamus  quid  per  eum  dicat  ipse  qui  per  sanctos  prophotas 
locutus  est  spiritus  Domini,  non  dubitantes  quod,  quamvis  versuum  supputatione  parvulus  pro- 
pheta  sit,  sensibus  tamen  sit  magnus,  id  est  totus  spiritualis. 

IN  AJ3DIAM  PROPH^TAM 

COMMENTARIORUM      LIBER      UNUS. 

164  Visio  Ablice.  Que  visio  dicilur  Abdiae,  vi-  C  nes(Ezech.  i).  Proptereaqui  nunc  prophetaedicun- 
sio  est  Dei,  id  est  quam  Deus  Abdiae  ostendit.  Unde  tur  olim  dicebantur  videntes,  eo  quod  viderunt  Dei 
et  Ezechiel,  Aperti  sunt,  inquit,  cocli,  et  vidi  visio-      visiones.  Nam  in  libro  Regurn  ita  legimus  :  Olim  in 


379 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


380 


Israel  sie  loquebatur  unusquisque  vadens  consulere  A  sunt?  Edomquippe,  quod  interpretatur  rttfus,  sive 


Deum  :  Venite  et  eamus  ad  vilentem.Qui  enim  pro- 
pheta  dicilur  hodie,  vocabatur  olimvidens  (/  Iteg.  ix). 
Visionesaulem  ha?c  differunt.quod  alibi,monstranle 
Deo,significativae  videnlurimagines,quales  maxime 
videruntjam  dictus  Ezechiel  et  Daniel,  alibi  sine 
imaginibus  divinae  suo  modo  videntur  etpercipiun- 
tur  locutiones,  quemadmodum  hic  de  semetipso 
dicit  :  Visio  Abdix,  et  tamen  nullam  se  similitudi- 
nemsive  imaginem  narrat  vidisse.  Et  de  ista  qui- 
dem  visionis  qualitate  non  dubium  est  sanctos  pro- 
phetascertum  habuisse  visum  sive  inteltectum,Spi- 
ritusancto  in  ipsis  loquente.  De  illa  vero  qualitale 
videndiquapra>monstrabanturimagincs  illudscien- 
dum,  quia  non  statim  intellectus  sequebatur  visum, 


sanguinolentus ,  non  solus  iste  homo  fuit  Isaac  et 
Rebecca.  filius,sed  omnisquicunquevitium  ejusimi- 
tatur,sectandogulam,  etfraternum  gerendoodium, 
sicut  ille  fecisse  non  ignoratur.  Si  hoc  ita  non  es- 
set,  Apostolus  nequaquam  diceret  his  qui  utique 
secundum  carnem,  qui  ex  Esau,  qui  ex  Edom,  sed 
ex  Jacobgeniti  fuerant :  Contemplantes,  ne  guisdesit 
gratix  Dei,  ne  qua  radix  amariludinis  rursum  gtr- 
minans  impediat  et  per  illam  inquinenlur  mulli,  ne 
guis  fornicator,  aut  profanus  ut  Esau,  qui  propter 
unam  escam  vendidil  primogenita  sua  (Hebr.  xn). 
Itaque  si  verba  visionis  rite  perpendas,  qure  nulla 
testatur  historia  digne,  et  sicut  propheticam  con- 
decet  tubam,  completa  esse  in  illo  Edom,  itemque 


sicut  de  semetipso  tcstaturDaniel.  Cum  enim  vidis-  i»  recolasqualisfueritrerum  status  in  lsrael.quotem- 


set  quatuor  bestias  grandes  de  mari  ascendentes, 
Acccssi,  inquit,  ad  unum  de  assistentibus  et  verita- 
lem  quxrebam  ab  eo  de  omnibus  his  (Dan.  vn). 
Item,  cum  vidisset  arielem  eornibus  ventilantem 
contra  occidentem,  et  contra  aquilonem,  et  contra 
mcridiem,  et  adversum  currentem  hircum,qui  ha- 
bebat  eornu  insigne  interoculos  suos,  postmodum 
subjunxit :  Cum  viderem  ego  Daniel  visionemet  qusp- 
rerem  inteltigentiam,  ecce  sletit  in  conspectu  ineo 
quasi  sptcies  viri,  el  audivi  vocem  viri  inter  Ulai  et 
clamavit,  et  ait  :  (Utbriel,  fac  inielliyere  istam  visio- 
uem  (Dan.  vm).  Hxc  dicit  Dominus  Deus  ad  Edom  : 
Auditum  aitdivimus  a  Domino,  et  legatum  ad  gentes 
inisit  :  Surgite  et  contttrgamus  adversus  eum  in  prx- 
lium.  Edom  ipse  est  Esau,  qui  et  alio  nomine  dici-  „ 
tur  Seyr.  Cur  autem  vocatus  est  Edom  historia 
prodit  dicens  :  Coxit  aulem  Jacob  pulmentum.  Ad 
quem  cum  venissct  Esau  de  agro  lassus,  ait  :  Da  mihi 
de  coclione  hac  rufa,  quam  ob  causam  vocatum  est 
nomcn  ejus  Edom  (Cen.  xxv).  Edom  quippe  inter- 
pretatur  rufus,  et  est  nomen  hoc  gulas  ejus  moni- 
mentum,  eoquodpro  coctione  rufa  vendiderit  pri- 
mogenita  sua.  Attamen  idem  colore  quoque  rutus 
erat,  sicut  scriptum  est  :  Qui  primas  egressus  est, 
rufuserat,  et  totus  in  morem  petlis  hispidus  (ibid.). 
Unde  notandum  quod  non  naturae  accidens  color 
reprehensibilis  judicatusest,  ut  propter  hoc  tali  vo- 
cabulo  denotaretur,  et  diceretur  Edom  pra_sertim 
cum  et  sanctus  David  rufus  fuerit  (/  lieg.  xvi),  sed 
animi  vitium  etimmoderatus  rufa.  coctionis  appe 


pore  prophetavil  bic  Abdias,dubitare  non  debesquin 
suh  nomine  Edom  visio  sit  contra  carnalem  Israel. 
TuncenimregnanteAchabetimpiaJezabelcoeperunt 
occidi  propheta  Domini,  ita  ut  diceret  Elias  :  Do- 
mine,  dereliquerunt  pactum  tuum  filii  lsrael.  Altaria 
165  tua  destruxerunt,  et  prophetas  luos  occiderunt 
gladio,etrelictus  sumego  solus,  et  quxrunt  animam 
meam  (III  Reg.  xix).  Nimirum  qui  occidebantur,  et 
ipse  Elias  qui  fugiebat,  casterique  de  quibus  ait 
Dominus  :  Reliquimihi  septem  millia  virorum,  quo- 
rum  genua  non  sunt  curvala  ante  Raal  (ibid.),  ipsi 
sunt  Jacob  et  Israelita.,  qui  autem  occidebant  eos, 
ipsi  erant  Edom,  utpote  opere  perpetrantes  odium 
quod  mente  conceperat  ille,  cujuspropterimitatio- 
nem  filii  sunt,  dicens  in  corde  suo  :  Venient  dies 
luctus  palris  mei,  ut  occidam  Jacob  fratrem  meum 
(Gen.  xxvn).  Alioquin  quomodo  stabit  illud  quod  in 
hoc  propheta,  cum  pra_missum  esset :  Ul  intcreaivir 
demonteEsau,  sub]ectum  est ;  Propterinterfeclionem, 
et  propter  iniquitatem  in  fralrem  tuum  Jacob  ?  Nam 
ille  Esau  sive  Edom,  quemRebecca  peperit,  oderat 
quidem  semper  Jacob  pro  benedictione  qua  bene- 
dixerat  ei  Pater,  sed  non  interfecit  eum.  Hi  autem 
qui  ex  Jacobsecundum  carnemgeniliodium  imitati 
sunt  Esau,fratres  suos  interfecerunt.nec  destiterunt 
inlerficiendo,  donec  ipsum  interficerent  Christum. 
Quod  si  quaeras,  quae  fueril  necessitas  ut  significa- 
rentur  nomine  Edom  cum  possent  manifestius  ex- 
primi  nominibus  aliis,  qua.  propria  viderentur  Ju- 
daicae  sive  Israeliticae  gentis,  nos  ad  haec  dicimus 


_ _  „rt_        __._„.  _..„  . a , .._. „.__ 

titus  meiuit,  utnominis  ejusmodi  haereditatemsor-       quianimisincauli  et  indiscretifuisset  hominisnudo 


tiretur.  Quid  autem  ^enus  illius  Edom  tunc  tempo- 
r:s  agebat,  vel  in  quo  merebatur,  ut  contra  illuin 
visiotam  duraprophetas.sive  sermo  Dominidemon- 
straretur  PValde  namquedura  est,  sicut  ex  totase- 
rie  lectionis  bujus  manifestum  est.  Si  temporum  il- 
lorum  gesta  revolvimus,  constat  quia  fcederatus 
erat  Israeli  Edom,  in  tantum  ut  cum  Joram  filio 
Achab,  sub  quo  iste  Abdiaspaverat  prophetias  Do- 
mini,  pergeret  ad  praelium  contra  Moab  (_//  Reg. 
xxn).  Quid  igitur  superhocanimadvertendum,  nisi 
quiaverba  visionis  hujus,  cum  non  hominis,  sed 
Spiritus  sancti  verba  sint,  spiritualiler  pensanda 


sermone  propriisque  vocabulis  declamare  perditio- 
nem  gentis  apud  quam  solam  oportebat  interim  pro- 
pheticas  visiones  et  omnes  sanctas  Scripturas  con- 
servari,  donec  glorificato  Jesu,  et  datoSpiritu,  per 
totum  mundum  diffunderentur  per  linguas  omnium 
gentium,etclareseerent  aperto  credentium  sensu  ad 
intelligendum.  Nunc  jam  textum  visionis  hujus  in- 
grediamur.  Praemisso,  Hxc  dicit  Dominus  ad  Edom, 
statim  subjungit  :  Auditum  audicimus  a  Domino,  ct 
legatum  ad  gentes  misit.  Haec  ex  sua  caeterorumque 
prophetarumpersouainterloquitur,  priusquam  nar- 
rare  incipiat  quaenam  sint  ea  quae  dicit  Dominus  ad 


381  COMMENT.  IN  XII   "ROPH.  MIN. 

Edom.  Sio  Lucas,  in  Actibus  apo6tolorum,  praemis-  A 
su,Exsurgens  Pelrus  in  mer/io  fratrum  dixit  (Act.  i), 
priusquam  ea  narrare  incipiat  quaa  Pelrus  dixit,ipse 
ex  suapersona  interposuit.  Erat  autem  turbahomi- 
num  simul  ferecentum  viginti,  itaquequasi  quaere- 
ret,  quis  tu,  quomodo  vel  inde  scis  quid  dicat  Do- 
minus  ad  Edom  ?  A  Domino,  inquit,  audivimus  andi- 
tum  nos  prophetae,  qui  fere  omnes  loquimur  contra 
Edom.  Etipse  misit.id  est  certissime  missurus  est 
legatum  ad  gentes,  qui  dicat :  Surgile,  etconsurga- 
mus  adversus  eum  inprselium.  Legatusiste  Christus 
esl,  missus  ad  genteset  desideratusgentibus,  sicut 
in  Aggaeo  scriplum  est  :  Movebo  omncs  gentes  etve- 
niet  desideralus  cunctis  gentibus  (Agg.  n).  Legatus 
iste  non  sic  ad  gentes  missus  dicitur,  ut  per  suarn 
ipse  personam  ad  gentes  venerit,  aut  venire  debue-  B 
rit,  quippe  quia  in  Judaea  consummatus  est,et  per- 
agendum  ad  gentessuae legationis  oflicium  suisapo- 
stolis  imposuit,  sicut  unus  ex  eis  Paulusdicit:  P'-o 
Ckristo  ergo  legatione  fnngimur.tanquam  Deo  exhor- 
tante  per  nos.  Obsecramus  pro  Christo,  reconcilia- 
mini  Deo  (II  Cor.  v).  Legati  hujus  verba  sunt  baec  : 
U  vos  gentes,  surgileel  consurgamus  adversus  Edom 
i»  prxlium. tsimirum  hoc  etcorporaliterfactumest, 
quando  ex  Romano  imperio  consurrexerunt  gentes 
ad  exidium  Judaeorum,ex  nunc  usque  fit,dumcre- 
Hentes  ex  gentibus  contraillos  verbo  veritatis  dimi- 
cant,telasumentes  ex  armarioScripturarumsancta- 
rum.  Hunc  auditum  nos  a  Oomino  audivimus,  qui 
legatum  illum  exspectamus  et  recipimus.Edom  au- 
tem,  qui  illum  non  recipit,  inio  qui  illum  occidit,  C 
sicutante  el  post  illum  prophetasetsapientesetssri- 
bas  interfecit,  quos  ilie  misit,  audiat  alia  quaa  Do- 
minus  ad  eum  dicit  :  Quk  sunt  illa"?  Ecce  parvulum 
dcdi  te  in  genlibus,  contemptibilis  tues  valtle.  Quale 
mitium  eorum  qui  dicunt  ad  istum  Edom  :  Parvu- 
lum,  inquit,  dcdilc  in  genhbus.  Potest  quidem  par- 
vulus  in  bono  interdum  accipi,  sed  non  hic.  Sequi- 
tur  enim  :  Contemptibilis  lu  es  valde.Ergo  parvulum 
dedi  te,id  est  invidurn  esse  ostendi  te,de  quo  recte 
dixerit  alia  Scriptura,  parvulum  occidit  invidia 
(Job.  vj.Invides  enim  gentibus,  quia  videlicet  com- 
paratione  tui  magnae  effeetae  sunt  gentes  Christum 
suscipientes,  et  ob  hoc  in  fide  patris  Abraha?  recte 
gloriantes.Hinc  est  iilud  :  Ego  ad  xmulationem  vos 
adducam  in  non  c/entem,  in  genlem  insipientem,  in  t\ 
iram  vos  mittam  (Rom.  x).  /Emularis  enim  et  invi- 
des  gentibus,videns  impletum  esse  in  eis  illud  pro- 
pheticum  :  Inventus  sum  a  non  quxreuiibus  me,  pa- 
lam  apparui  his  quime  non  i'iterrogabant(ibid.).Cum 
ita  sis  parvulus,  consequenter  et  recte  comtemplibilis 
tu  es  valde,  subauditur,  propter  interfectionem  et 
propter  iniquifatem  et  fratrem  tuum  Jacob,  quam 
postmodum  dicturus  sum  quia  videlicet  invidisti 
ut  parvulus,  oecidisti  ut  invidus.  Idcirco  namque 
ita  contemptibilis  es.utsis  veluti  Cain  vagus  et  pro- 
fugus  superterram  (Ge«.iv),ejectus  a  facie  Domini, 
quiasicutillefratremsuum  Abel,  sic  et  tu  Ghristum 
et  prophetas  ejus  perinvidiam  occidisti.Idcirco,in- 


—  IN  ABDIAM  LIBER  UNUS.  382 

quam.ru  contemptibilis  es  valde,  non  solum  Deo,ve- 
rum  etiam  hominibus,  inter  quos  captivus,  et  di- 
spersusteneris,  notamhabenstui  sceleris  ipsamca- 
ptivitatem  ac  dispersionem,  qua;  tuaminiquitatem 
lalerenonsinit.Nimirum  utilacontemptibilisfieres, 
pracedens  culpa  superbiaecausa  exstitit.Dico  ergo: 
Sitperbia  cordis  lui  exlulit  le,  habilantem  in  scissuris 
petrx,  exattanlem  solium  tuum,  qui  dicis  in  corde 
luo,  quis  detruhet  me  interram.Si  exaltatus  fuerisut 
aquila,  et  si  inter  sidera  posueris  nidum  tuum,  inde 
te  delra  ham, dicit  Dominus. Elqu\tiemi\le  aller  Edom, 
cujus  odium  tu  imilaris,  qui  secundum  carnem  di- 
ceris  Jacob,  ita  ut  littera  snnai,  in  petris  habitat. 
Nam  omnis  australis  regio  Iduma?orumdeEIeuthe- 
ropoli  usqueadpetram  et  Zailam,  haeceslenimpos- 
sessioEsau,inspecubushabitat,sed  tuquiomniaquae 
de  Esau  dicuntur,  in  pejusimitaris,in  illa  petra  glo- 
riaris,inalleriuspetrashabitas  scissuris.Qua;  est  illa 
petra?Tuussecundumcarnem  pater  Abraham.Hinc 
namque  Isaias  :  Attendite,  inquit,  ad  pelram  unde 
cxcisi  estis,et  ad  cavernam  laci  de  qua  prxcisi  eslis 
(Isa.  u),  Abraham  et  Saram  volens  intelligi.  Sub- 
jungit  enim  protinus  et  dicit :  Attendile  ailAbraham 
putrem  vestrum,et  ad  Saram,  qux  peperil  vos  (ibiU). 
In  scissuris  illius  petrs  tu  habitas,  et  inde  superbia 
te  extulit.  Verbi  gratia  dum  dicis,  Semen  Abrahx 
sumus,  pater  noster  Abraham  est  (Joan.  vni).  Ha?c  et 
hujusmodi,  superbia  te  extollente,dicis,scilicet  su- 
perbiendo  contra  petram  illam,  quae  in  fundamento 
posita  et  Abraham  et  caeteros  omnes  sanctos,  qui 
petraa  sive  lapides  vivi  propter  fidem  dici  merentur, 
portat.  Nec  vero  dixi,  aut  dico,  te  in  petra,  sed  in 
scissuris  petrx  habitantem  extolli,  Scidisti  namque 
petram  illam,  id  est  carnem  Abrahae  scissuris  irre- 
parabilibus,ettunc  quando  decem  tribus  scindente 
Hieroboam,  scissae  sunt  a  domoDavid,qui  posside- 
bat  haareditatem  benedictionis,  quo  post  Abraham 
et  Isaac  simplex  Jacob  benedici  meruit,  ut  de  se- 
mine  ejus  Christus  nasceretur  (Gen.  xxv),  et  hinc 
quando  negasti  filium  David  Filiurr.  Dei  dicens:ZVon 
habemusregem  nisiCxsarem(Joan.xix).  Sichabitans 
in  scissuris  petra  exaltastisolium  tuum.magis  eli- 
gensnominari  superteregnumRomanum  166,sive 
nomen  Caesareum,  quam  regnum  sive  nomen  pau- 
peris  Christi,  cujus  regnum  non  de  hoc  mundo,sed 
de  ccelo  est.  Nimirum  frustra  decipieris,  dicens  in 
corde  tuo,  quis  detrahet  me  in  terram.  Denique,  si 
exallatus  fueris  ut  aquila,  et  si  inter  sidera  posueris 
nidum  tuum,  inde  te  detraham  dicit  Dominus.  Exal- 
tare  nunc  ut  aquila,  et  inter  sidera  pone  nidum 
tuum.  Verbi  gratia,  dicendo  :  Nos  ex  fornicatione 
non  sumus  nati;  unum  Palremhabemus Deum  (Joan, 
vni),qui  volatusanimi  superbientis  nimis  estaltus; 
ego  veroinde  delraham,\a\s\im  comprobandoetcon- 
vincendo,  quod  non  Deus  pater  tuus  sit.sed  expa- 
tre  diabolo  tu  sis,  cujus  desideria  facere  voluisti. 
Sequitur  :  Si  [ures  introissent  ad  te.si  latrones  per 
noclem,  quornodo  conticuisses  ?  Nonne  furati  essent 
su/fuitnlia  sibi  '!  St  tindemiatons  inlroisscnt   ad  te 


383 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


384 


nunquid  non  sallem  racemos  reliquissciu  tibi  ?  Quo-  A  contingente  in  Israel  eaecitate,subintrans  plenitudo 


modo  scrutali  swit  Esun.  investigaverunt    abscondita 
ejus  ?  Gravissima  irrisio,  dicere   illi,  cujus   omnia 
fures  ecriil;iti  sunt.et  absconditaquoque  investiga- 
verunt,  si  fures  introissent  ad  te.  quomodo  conticuis- 
ses  '!  Quisnam  ita  debetirrideri  nisi  is  qui  valde  est 
contemptibilis,  itavanus,utcumafuribus  dormiens 
omnino  spoliatus  sit,  hoc  ipsum    adhuc    nesciens 
quia  dormivit,jactitet  quod  providus  sit.et  furis  ad- 
ventum  toto  prius  mense  olfacere  possit  ?  Ut  mani- 
festiorsit  hujusce  irrisionis  modus,  exemplum  un- 
decunque  sumanus.  Ethicus  in  fabula  Terentiana, 
dum  contra  fratre.m   sloir.achatur  eo  quod    filium 
perdat,  sinendo  illum   amoribus    vacare,   taliter  a 
servo  irridelur  [Adelph.,  act.  III,  se.  iv,  3i)  : 
Tu  qunnlus  quantus,  nihil  nisi  sapientia  es  : 
Ule  futilis  omnium  :  sineres  vero  iltum  tu  tuum 
Farere  hsec  ? 
llle  respondens  ait  : 

Sinerem  illum'! An  nonsex  totis  mensibus 

Prius  ol/ecissem  quum  ille  quidquam  inciperei  ? 
Et  servus  pertinaciter  deludens  inquit  : 
Vigilanliam  tuam  lu  mihi  narras  ? 
Tanquam  diceret :  Nonopusestut  mihi  narres  : 
novi  enim  quia  filius  a  te  vigilanter  custoditus  est 
hactenus  ne  amaret.  Atille  videlicetfilius.quem  pa- 
ter  vanus  tantopere  se  custodisse  jactilabat,amori 
cujusdam  psaltria»  totus  deditus  erai,sed  amoris  fa- 
mamaliusin  se  transtulerat.Sed  omissis  jam  nuga- 
cibus  exemplis.veniamus  ad  rem  ac  demonstremus 
qui  furesquive  latronesad  istumEdom  introierunt.  _ 
In  psalmo  gentes  omnes  jussae  prandere  manibus,el 
jubilarefleo  in  voce  exsullaiionis  ,eiegit  nobis,  aiunt, 
hxreditaiem  suam,  spcciem  Jacob  quem  dilexil  (Psal. 
lxvi).  Haec  dicendo  Spiritus  sanctus    ad  hisloriara 
mittit  nos.Sicutenim  Esuu  sive  Edom.qui  priorn.i- 
tus  erat,  a  Deo  reprobatus  estet  Jacob  dilectus,  sic 
Israeliticus  populus,quiprius  quadam  familiaritate 
Deo  acceptus  erat,  poslmodum  rejectus  est ;  gentes 
vero  quae  nullam  ejus  cognitionem    prius    habue- 
ranl  ejus  benedictionem  receperunt.    Nimirum  il- 
lic    Jacob,    et    hic   genles   recte   fures  dicuntur, 
non  pro    suo   vitio,   sed  pro   illius   sive    illorum 
improperio.quibusin  mortileranegIigentiadora.ien- 
libus  primitiva  sublata  sunt.  Quis  enim,ut  iuierim 
secundum  historiam  dicamus  :  Rebeccam  eiJacob 
fures  in  illo  facto  dicere  dubitet,praesertim  cum  di- 
cat  ipse  Isaac  pater  :  Venit  germanus  tuus   fraudu- 
lenter,  et  accepit  benedictionem  tuam   (Gen.  xxvn)  ? 
Eadem  ratione  Jacob  dicatur  fur,qua  dicitur  frau- 
dulentus.  Ampliusdicimus.quia  Dominus  ipse  furi 
sese  assimilat,  dicendo  :  Si  ergo  nonvigilaveris,ve- 
niam  ad  te  cito  tanquam  fur,  el  nescies  qua  hora  ve- 
7iiam  ad  te  (Apoc.  m).  Notnm  utique  est,  quia  sic 
dicitur,  non  in    reprehensionem    venientis,  sed  in 
subsannationem  dormientis.Itaqueet  quando,sicut 
jam  dictumest,  venii  germanus fraudulenter,elacce- 
pit  bcnediclionem.  conscia  et  cooperante  matre  Re- 
becca,  tunc  fures  introierunt  ad  Edom,  et  quando 


gentii:m(ftom.xi)tulitneglectamaJudaBisbenedictio- 
nem,  id  est  Christum,nihilominus,imoperamplius 
introierunt,imointroirenondesinuntad  Edom.Dixi- 
musdefuribus;delalronibusquiddicemus?Siquidem 
utrumque  dixit.st  fures  introisscnt,  adte,  et  si  lalro- 
nes/WHOCtem.NomenlatronisnusquaminScripturis 
recolimussimilitudinem  gerere  alicujus  boni.Nam 
furiquidem,utjam  dictum  est,Dominusseseassimi- 
lavit,latroni  aulem  nunquam  vel  ipse  vel  plusaliquis 
assimilari  debuil,  cumsit  nomen  crudelitatis.Ergo 
gentesinGhri?tumcredentes,et  credendoincredulum 
et  crudelem  Edom,  scilicet  Judaicum  populumsup- 
plantes,  fures  fuerunt,  sicut  Jacob  qui,    ut  benedi- 
ctionem  acciperet,fraudulentervenit;latronesautem 
R  Scriba;  et  Pharisasi,  qui  latrocinandosuam  eiercen- 
tes  avaritiam,animas  trucidaveruntejusdem  populi. 
Nam  revera  si  latrones  non    fuissent,  nequaquam 
Dominuspramisso,  quia  scriptum  est :  Domus  mea, 
domus  orationis  vocabitur,  diceret  in  eos,vos  aulem 
fecistis  eam  speluncam  latronum  (Multh.  xn).  Nonne 
illic  pro  latrocinando  in  templo  et  agendo  prasdain 
de  populo,  ad  hoc  pervenerunt  ut  animas  illorum 
trucidarent,  suadendo  ut   Christum  interficerent  ? 
Nonnehoc  suadendo,  introierunt  latrones,  per  no- 
ctem  ?  Obduxerunt  enim  miserisnimiam  deceptio- 
nis  caliginem.ila  utcum  essent  latrones,viderentur 
esse  consultores.   Dixerunt  etenim  :  Si  dimitlimus 
eum  sic,  omnes  credent  in  eum  •  et  venient    Romani, 
et  lollent  nostrum  locum  et  gentem.  Ad  hsec  unus  ex 
iptis    Caiphas,    jiontifex    iliius    anni  :  Vos,   inquil, 
nescilis  quidquam,  nec  cogitatis,  quia  expedit   vobis 
ut  unus  moriatur  homo,  etnon  tota  genspereat  (Joan. 
xi).  0  suavissimumconsultorem.crudelissimumla- 
tronem  !  Ad  haec  conticuit  ille  Edom.idest  acquie- 
vit  sequens  crudele  consilium.  Nam ab  illo  die  cogi- 
taveruntut  interficerent  Dominum  Jesum  (ibid .).Recte 
igitur  cum  itrisione  et  joco  amarissimo  dicetur  in 
eum:Si  /ures  introissent  ad  ie,  si  latrones  pernoctem. 
quomodo  conticuissesf  Hoc  enim  amarius  dicituret 
acerbius  sonat,  quam  si  diceretur  admirando.dum 
fures  introirent  ad   te,  dum  latrones  per   noctem, 
quomodo  conticuisti  ?  Item  quod  sequitur, nonnefu- 
ratiessent  sufficitntia  sioi.multo  vehementiuseum- 
dem  Edom  percutit.quam  si  ita  diceretur/^Krn/i  sunt 
sufficientia sibi. Hoc de  gentibus  supratielisJudaeos 
"  supplantantibus  secjndum  typum,qui  inJacob  pra)- 
cessit.  Recte  dicat  spirilus  propheticus,quia  fuiali 
sunt  sufficientia  stbi,  id  est  ea  tantum  tulerunt  Ju- 
dasis  qua  ad  salutem  sufficiant  sibi.Neque  enim  ho- 
locaustomataarictum,eladipempinguium,etsangui- 
nem  vitulorum  et  agnorum  et  hircorum  (Hebr.  ix), 
neque  neomeniam  el  Sabbatum,'et  festivitatesalias, 
et  Kalendas.caeterasque  carnales  ca?remonias  fures 
isti  furari  dignati  sunt,imo  respuerunt  et  arbitrati 
sunt  ut  stercora,sufficeresibi  credenteslidem  etju- 
stitia  n.secur.dum  quod  sancti  apostoliscripserunt 
eis  :  1'tSMtn  est  enim  Spiri'ui sancto  et  nobis  nihilul- 
Ira  imponere  vobis  oneris,  quam  hsec   necessaria,  ut 


385 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.   MIN.  —  IN  ABDIAM  LIBER  TJNUS. 


386 


ab  immolatis  simulacrorum,  et  sanguine,et  sufjocato,  A 
el  fomicalione  ,et  ca  quse  vobis  fierinon  vultis,alii  ne 
fecerilis.  A  quibus  custodientes  vos  bene  agetis  (Act. 
xv).  Nimirutn  tale  hoc  est,  quale  est  vineam  in- 
troire,  et  rucemos  diligenter  coliigeado,  sola  fo- 
lia  relinquere.  Idcirco  convenienter  adliuc  pro- 
loquens,  si  vindemiatores,  inquit  introissent  ad  te, 
nunquid  non  saltem  racemum  reliquissent  tibi  ?  Oe- 
nique  vineam  Uomini  fuisse  lsraeliticam  gentem. 
"SG7  passim  Scripturaconcinitexempli  gratiaillud 
in  Isaia  :  Cantabo  dilecto  meo  canticum  palruelis  mei 
vinex  sux.  Yinea  facta  est  dilecto  in  cornu,  jilio  olei, 
et  sepivit  eam,  et  lapides  elegit  ex  ea,et  planiavit  eam 
electam,  et  castera  usque, vinea  enim  Domini  exerci- 
tuum  domus  Jsrael  est  (lsa.  v).  Nunquam  sic  a 
vindemiatoribus  demessu  fuit  alicujus  hominis  vi-  n 
nea  insensibilis  quomodo  ista  Domini  vinea  vivens 
etsensibilis  despoliata  est  ac  furibus  istis.  Vinde- 
miatores  quippe,  quamvis  diligentes  sint,nonnun- 
quum  saltem  racemum  inter  folia  latentem  relin- 
quunt.  At  vero  fures  isti  sspedicti,  scilicet  gentiles 
ad  lidem  vocati,  et  vineam  legis  et  prophetarum 
ingressi,  totuin  rapuerunt,  nihilque  praeter  folia 
litteras  occidentis  requirunt  illi  tacenti  etdormienti 
Edom.  Nullum  omnino  jam  habent  reliquum  vivi- 
flcantis  Spiritus  racemum.Inde  admirando  percun- 
ctans,  et  percunctando  admirans  d icit :  Quomodo 
perscrutalisunt  Esau,investigavcrunt  asbcondila  ejus, 
subauditur  ,fures  isti,qui  ad  eumintroierunt  ?  Quse 
autem  erant  abscondita  illius.videlicet  Judaici  po- 
puli.qui,  ut  saspe  jam  dictum  est,  nomineel  operi- 
bus  uraeiiguratus  est  Edom  sive  Esau?  Qua3,inquam,  J 
erant  illius  abscondita.nisi  spirilualia  legis  et  pro- 
phetarum  sacramenta.qualia  congrue  significari  po- 
tuerunt  vestibus  hlsau  valde  bonis,  quas  apud  se 
Rebecca  domihabebut  ?  Multum  scrutati  sunt,miro 
modo  abscondita  Esau  fures  isti  investigaverunt, 
quando  legem  et  prophetas  spirituuliter  intelligen- 
tes,pelliculis  quoque  haedorum  manusetcolli  nuda 
portexernnt,  id  est  priorum  operum  veterisque  su- 
perbi.e  munifestam  confcssionem  facientes,  pucni- 
tentiam  egerunt.  Ista  sunt  abscondita  Esau,  ista 
suntvaidebonavestimenta  ejusquae  Apostoluscom- 
memorans,  quorum,  inquit,  adoplalio  e.st  filiorum,el 
gloria,  el  testamenlum,  et  legislatio,  et  obsequium,et 
promissa,  quorum  palres  ex  quibus  Christus  secun- 
dum  earnem,  qui  est  super  omnia  Deus  benedicius  in  " 
ssecula  (Rom.  ix).  Hsc  omnia  scrutati  sunt,  et  in- 
vestigaverunt,  et  ad  semetipsos  transtulerunt.  Se- 
quitur  :  Usque  ixd  terminum  emiserunt  te  omnes  viri 
fxderis  tui,  iltuserunt  tibi  ;  iuvaluerunt  adversum  le 
viri  pacis  tux  ;  qui  comedunl  tecum,  ponent  insidias 
super  te.  Grandis  reutus  exstitit  huic  Edom,  quod 
multos  foederatos  habuit,  grandis  olfensio  carnali 
Israeli,  quod  toties  cum  profanis  gentibus  focdus 
pepigit,  prohibente  Doniino  in  lege,  ac  dicente  : 
yon  inibis  f&dus  cum  eis  (Exod.  xxin),  neque  socta- 
bis  cum  eis  conjugia  (Deul.vn),  quia  seducent  filium 
tuum   ne  sequatur  me,  et  ut   magis  serviat   diis 


alienis,  iruscelurque  furor  meus,  et  delebit  te  cilo 
(Exod.  xxxm),  ita  factum  est.  Commisti  sunt  inler 
genles,  et  didicerunt  opera  eorum,  et  servierunt  scul- 
ptitibus  corum,et  factumest  illisin  scundalum  (P50I. 
cv).  Hoc  faciendo  et  perseverando,  ad  hoc  usque 
pervenerunt,  ut  llomaiiffi  gentis  impcrio  nimis  ul- 
tronei  se  ingerentes  atque  dicentes  :  Non  liabemus 
regem,  nisi  Cgesarem  (Joan.  xix),  Christum  Dei  Fi- 
lium  regem  suum  cruciligerent.  Multi  per  diversa 
temporum  curricula  taliter  fosderati  fuerunt  hujus 
Edom,  quibus  dum  similis  esse  contendit,prophe- 
tas  et  ipsum  Dorainutn  prophetarum  occidil.  Porro 
illusores  veraciter.falso  aulem  viri  pacis.de  quibus 
nunc  ait,  illuserunt  tibi,  invaluerunt  adversutn  te 
viri  pacis  tux  ;  qui  comcdunt  tecum  ponent  insidias 
super  te,  sacerdotes  fuerunt,  maximeque  Annas  et 
Caiphas,  qui  multo  perniciosius  illi  populo  illuse- 
runt,  suadendo  ut  peterent  dimitti  sibl  Barabbam, 
et  cruciflgi  Christum,  qnam  olim  illuseruol  lliero- 
boam  et  sacerdotes  eju9,  faciendo  vilulos  aureos  ut 
illos  colerent.et  regem  suumDavid  derelinquerent, 
ostendentes  vitulorum  pulchrasefligies,ac  dicentes  : 
Isti  sunl  dii  tui,  lsrael  (///  Reg.  xn).  Coiuedebant 
enim  cum  illo  infelici  Edoin,  et  suam  de  illoexple- 
bant  avariiiam.et  utliceret  eis  coinedere  prsedam- 
que  de  populo  facere,  idcirco  sic  illuserunt,idcirco 
insidias  supereum  [losuerunt.  Illuaorum  maximus 
Jam  dictus  exislit  illusor  Caiphas.w/iedi^inquiens, 
vobis  ut  unus  morialur  homo  pro  populo,  etnon  lola 
gens  pereat  (Joan.  xi).  Notunda  interim  diligenter 
diclionis  bujusce  qualitas,  quia  non  dixit,  insidias 
ponent  sub  te  vel  contra  te,  sed  insidias,  inquit, 
ponenl  super  te.  Nimirum  satis  edici  non  polest, 
quam  nequissima  sit  illusio,  quam  pertinaces  in 
illudendo  insidiee,  qunndo  is  qui  suadet  ut  decipia- 
tur,cum  calliditatesuasionis  magniludinem  i[Uoque 
habet  potestatis.sicut  habuit  idem  Caiphas  et  prin- 
cipes  alii  qui  suaserunt  turbis.  Superbia  etenim 
plebe  superiores,  scelerato  populo  erant  sceleratio- 
res,  ad  suadendum  callidi,  et  ad  provocandum  fa- 
ctiosi.  Idcirco  conlra  illos  spiritus  propheticus  per 
Isaiam  dicit  :Propterhoc  audite  vtrbum  Domini,  viri 
illusores,  qui  dominamini  super  populum  meum,  qui 
est  Hierusalem.Dixistis  enim  :  Perrussimusfxdus  cum 
morte,ef  cuminferno  fecimuspaclum(lsa.  xxvin),  ctc. 
Hu  jusmodi  foederati  sive  viri  pacis  usque  ad  termi- 
num  emiserunt  te.  Cujus  usque  ad  rei  terminum 
illum  emiserunt  ?  Nimirum  usque  ad  terminum  be- 
nedictionis,  extra  terminos  promissionis,  quae  ad 
Abraham  facta  est  secundum  hajcverba  :lnsemine 
tuo  benedicentnr  omnes  genles,  et  Isaac  vocalntur 
tibi  semen  (Gen.  xxvm).  Extra  terminos  illiustantae 
h.ereditatis  viri  foederati.viri  illusores  illam  emise- 
runt,  quia  videlicet  iniqua  contederatio  illorum 
cansaexstitit,utemitterelur  extra  tantum  videlicet 
bonum,  nec  reputaretur  in  semine.quia  non  erates 
fide.  Nonne  illum  priorem  Edom,  sive  Esuu  lali 
cuusa  emisit  usque  ad  terminum.ut  non  sequeretur 
benedictionem,  ut  non  reraaneret  intra  terminos 


387 


RUPF.RTI  ABRATIS  TUITIENSIS 


388 


haerediias,  quam   illi  lanquara   primoge.nito  pater  A.  ctum  est :  Vx  qui  sapientes  estis  in  oculis  veslris,  ct 

Isaac  prascribere  deliberat  ?  Num,  quia  fcederatus 

habere  voluit  homines  ssculi,  idcirco  exterminatus 

est  exlra  fines  superna?  benedictionis.  Sic  enim 

scriptum  est  :  Esau  vero  quadragerturius  duxit  uxo- 

res,  Judith  filiam  Beheri  .Etkei,   el  Besamath  filiam 

Edorn  ejusdem  loci  :  qux  ambx  oj\enderanl  animurn 

Rebeccx  (Gen.  xxvi).  Nouna   offensus  animus   Re- 

beccae  radignum  judicavit  lilium  benedictioue,  qui 

sicut  prius  priraogenita  sua  propter  escam  vendide- 

rat,  sic  et  poslmodum  uxores   ducens  aiienigenas 

eoncupiscentia:  servivil,  quia  benedictionem  semi- 

nis  Abrahae  contempsit  ?  Nominatus  quippeesse  et 

in  terra  roborari  appetens,peccatorum  se  affiniiati- 

bus  immersit,  super  quibus  preecavens  Abraham, 


eoram  vobismetipsis  prudentes  tfsai.  v).  Item  :  Sa- 
pientes  ut  faciant  mula,  bene  autem  facere  nesciunl 

(Jer.  vi).  Cum  igitur  dixisset,  non  est  prudenlia  111 
eo,  quoniam  est  prudentia  sive  sapienlia  qusdam 
non  bona,  quae  reclius  dicitur  malitia,  continuo 
subjunxit  :  Nunquid  non  in  die  illa,  dicit  Dominus, 
perdam  sapientes  ex  Idumxa  de  monte  Esau  ?  Deni- 
que  sapientia  siveprudentia,  quae  merito  perdenila 
judicatur,  raalilia  sive  stullitia  est.  Seriptum  est 
enim  :  Perdam  sapientiam  scipientnun,et  pruJentiam 
prudenlium  reprobabo  (Isai.  xxix).Hoc  apudbeatum 
Job  scriptum  est.cujus  scripturae  cum  meminisset 
Apostolus,  continuo  dixit :  Nonne  stullam  fecit  Deus 
sapientiam  hujus  mundi  (!  Cor.  i)  ?  Et  in    alio  loco 


servum  Udelem   astrinxerat  juramento  vlnon  acci-  g  dicit  :  Nam  prudentia  carnis  mors  [Bom.  vni).Item  : 


pias,  inquiens,  uxorem  flio  mco  de  filiahus  Chana- 
nxorurn  (Gen.  xxvm),  inter  quos  habito.  Sed  nec 
illud  praetereundum  quod  videns  idem  Esau,  quod 
pater  suus  benedixisset  Jacob,  probans  quoque  quod 
non  libenter  aspiceret  filias  Chanaan  pater  suus.fugit 
ad  Ismaelem  et  duxit  uxorem  absque  his  quas  prius 
habebat  Malalehcl  fitiam  Ismael  fHii  Abraham  so- 
rorem  Nabioth  (ibid.).  Nimirum  hoc  erat  illi  magis 
ac  magis  usque  ad  terminum  emitti  et  foras  ejici, 
quod  electu  Ismaeli  taliter  se  consociavit.Sic  enim 
Sara  locuta  fuerat  :  Ejicc  ancillam  et  filium  ejus. 
Non  enim  erit  hxresflius  ancillxcum  filio  meo  Isaac 
(Gen.  xxi).  et  sic  factum  fuerat.  Secundum  hano 
similitudinera,  ut  jam  diximus,  propter  foederatos 
suos  accidisse  carnali  Israeli  Apostolus  lestis  est,  Q 
qui  ad  Galatas  scribens  :  Sed  quomodo,  inquit,  tunc 
is,  qui  secundum  carnem  nalus  fuerat,  persequebatur 
eum  qui  secundam  spiritum,  ita  et  nunc.  Sed  quid 
dicil  Scriptura  ?  Ejice  ancillam  et  ftlium  ejus  :  non 
enim  erit  hxres  ancillx  cum  filio  liberx  (Galat. 
iv).  168Nimirumet  IsmaeletEsau  qui,secundum 
carnem  nati,  perseeuti  sunt  Isaac  et  Jacob  qui  nati 
sunt  secundum  spiritum,  typum  prastulerunt  car- 
nalium  Judaeorum,  qui  spiritualem  Ismaelem  per- 
sequi  et  occidere  non  destiterunt,  donec  ipsi  emit- 
terentur,  ut  jam  dictum  est,  usque  ad  terminum. 
Sequitur  :  Non  est  prudentia  in  eo.  Nunquid  non  in 
die  illa,  dicit  Dominus,perdam  sapientes  e.x  Idumxa 
et  prudentiam  de  monte  Esau  ?  Et    timebunt  fortes 


Quoniam  sapienlia  ctrnis  inimica  est  Deo(ibid.).U.xc 
idcircodicta  sint,quoniam  aliam  prudenliaestquam 
conqueritur  non  esse  in  illo  Edom,  scilicet  bonn, 
et  alia  quam  se  proditurum  esse  dicit  de  monte,id 
esl  de  superbia  ejus,  scilicet  niala,  quae  vero  no- 
mine  dicitur  malitia.  Simul  notandum  quod  cum 
dicit,  nunquid  non  in  illa  die  perdam  sapientes  cx 
ldumsea,  de  futuro  tempore  sese  vaticinarisatis  in- 
dicat,  quamvis  hactenus  verbis  praeleriti  temporis 
usus  fuerit.  Ecce  videmus,  ecce  mirantes  legimus, 
legentes  rairamur  in  historiis  plus  quam  Iragicis, 
quam  terribiliter  semetipsos  judicio  Domini  perdi- 
derunl  sapientes  et  prudentes  illi,  id  est  malitiosi 
qui  secundum  exemplum  Esau  fratrem  suum  sim- 
plicem  Jacob  odientes  illos,qui  vere  sapientes  erant 
et  propheta?,  persecuti  suntet  occiderunt,tandem- 
que  ipsum  Dominum  fratrem  suum  secundum  car- 
nem  effeclum,  diu  tentantes,  ut  eum  caperent  in 
sermone  (Matth.  xxni,  ad  ultimum  tale  consilium 
sapientiai  suse  repererunt,  ul  eum  suspenderenl  in 
ligno,  maledictum  illum  esse  volentes  propterhoc. 
Sciebant  enim  prave  sapientes.et  perverse  pruden- 
tes,  scriptum  esse  in  lege,  quia  malediclus  a  Deo 
cst  qui  pendet  in  ligno  (Galal.  m).  Verumtamen 
ubi  scriptum  hoc  est,  si  vere  saperent,  si  vere  pru- 
dentes  essent,  illud  quoque  sapuissent,quia  male- 
dictum  non  fecit  pcena,  sed  culpa.  Proinde  ipsam 
legis  sententiam  ponere  non  pigeat:  Quandopecca- 
verit  homo,  quod  morle  pleclendum  est,  et  adjudica- 
tus  morti  appensus  fuerit  in  patibulo,  non  permane- 


tui  a  meridie,  ut  intereat  vir  de  monte  Esau  propler  j)  bit  cac[aver  ejus  {n  ligno,  sed  in  eademdie  sepelietw, 


interfectionem,  et  propler  iniquitatcm  in  tratrem 
tuumJacob  operiet  te  confusio,et  peribisin  setemum. 
Cum  adipsum  Edom  fieretsermo  propheticus  us^ue 
ad  hunc  locum,gui  comcdunl  tccum,ponent  insidias 
super  te,  auditorem  quoque  attentum  esse  et  in  ad- 
mirationem  excitari  volens  superhis  quaediceban- 
tur,  repente  conversus  dicit  de  eodem  Edom  :  Non 
est  prudentia  in  eo.  Vere  non  est  in  eo  prudentia 
qui  jam  dictas  super  se  positas  non  cavit  insidias; 
sed  favit  insidiantibus  sicut  imprudens,  sicut  im- 
providus,  bona  ergo  non  est  in  eo  prudentia.  Cae- 
terum  jam  dicti  insidiatores  ejus  male  prudentes 
fuerunt,  Bicut  in  eosdem  per  alium  prophetam  di- 


quia  maledictus  a  Deo  est  qui  pendet  in  ligno,  et  ne- 
quaquam  contaminabis  terrnrn,  quarn  Dominus  Deus 
tuus  dcderit  tibi  in  possessionem  (Deitt.  xxi).  Non 
tantum  dixit,  quando  appensus  fueris  homo  in  pali- 
bido,  quod  poena  est  ;  sed  etiam  praemisit  culpam, 
quando  peccaverit  homo  quod  morte  ptectendum 
est.  IIoc  illi  sapientes  et  prudentes  non  viderunt 
aut  videre  voluerunt,  quia  nimirum  non  erat 
illoruin  sapientia  quae  illuminat,  sed  nialitia  qua» 
excaecal,  sicut  scriptum  est  :  Hxc  cogitaverunt  et 
erraverunt  :  excxcuvil  enim  illos  rnalitia  lorum,  et 
nescierunt  sacramenta  Dei  (Sap. n).  Perdam  igitur, 
inquit,  in  illa  die  sapientes  et  prndentiam  de  monle 


389 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ABDIAM  LIBER  UNU-. 


390 


Esau,  id  est  Judaeos  terrena  sapientes,et  secundum  \  id  esl  qui  semetipsos  invicem  cohortantes  atquein- 

flammantesin  odium  eorum,quiacoelestia  sapiunt, 
169  dicunt :  Evacuate  et  auferte  illa  quoe  sunt  no- 
bis  vel  moribus  nostris  contraria,  et  hoc  usque  ad 
fundamentum,  id  est  usque  ad  finem,  ut  omnes  ce- 
dant  in  morem  nostrum.Hoc  est  quodilli  imprope- 
rat  sermo  prasens,  cum  protinus  subditur:  In  dic 
cuin  stares  adversum  eum,  quando  capiebanl  alieni 
exercitum  ejus,et  extranei  ingrediebantur portus  ejus, 
et  super  Hierusalem  miltebanl  sortem,  tu  quoque  eras 
quasi  unus  ez  eis.  Regnantibus  Achabin  Samarinet 
Josaphatin  Hierusalem,  quo  tempore  hic  Ab.lias 
absconditus  prophetas  Domini  paverat,  tale  quid 
fecisselegimushuncEdom.C.ougregati  namquesunt 
filii  Edom  cum  fiiiis  Moab.et  filiis  Ammon.ut  pu- 


similitudinem  Esau  superbienles  condemnabo  sicut 
Esau,  ut  comprobentur  insipientes,  non  utcunque, 
sed  ita  ut  ferre  non  possint  lumen  sapientiae.  Nam 
hoc  est,  quod  rursus  ad  ipsum  conversus  sermo 
propheticus  et  tirnebunt  fortes  iui,  a  meridie  ut  inte- 
reat  vir  demonte  Esau.  Meridies  hoc  tempusgratia 
est,ex  quo  sol  justiliaj  Christus  in  altum  ascendit, 
suaeque  divinitatis  radios,  id  esl  Spiritus  sancti 
dona  diffundens  mundum  illuminavit  et  calefecit. 
Unde  Psalmista  :  ln  sole,  inquit,  posuit  tabernacu- 
lum  suum,  et  ipse  tanquam  sponsus  procedens  de 
thalamo  suo.  Exsullavit  utgigas  ad  currendam  viam, 
a  summo  coclo  egressio  ejus.  Et  occursus  ejus  usque 
ad  summum   ejus,  nec  est  qui  se  abscondat  a  calore 


ejus  (Psal.  xvin).   Ab  isto  meridie  sic  timet  fortes  g  gnarent  contra  Josaphat.  Verumlamen  tunc  neque 


hujus  Esau.ul  pnefiguratum  est, quando  splendida 
facta  facie  Moysi  ex  consortio  sermonis  Dei,  videnles 
Aaronet  filii  ejus,  timuerunt  prope  accedere  {Exod. 
xxxiv).  Sic,  inquam,  liment  isti  fortes,  id  est  lu- 
minis  rebelles.de  qualibus  in  psalmo  scriptum  est: 
Et  irruerunl  in  me  fortes  (Psal.  lv:ii).  Timor  eorum 
malignu9  est,  utpote  qui  ex  invidentia  procedit. 
Invidentenim  claritati  solis  hujus  aeterni,  et  quid- 
quid  de  gloriaejusaudivit,contra  se  pulanldictura, 
qui  talem  exstinguere  voluerunt.Inde  lit  ut.intereat 
vir  de  monte  hujus  Esau,  qui  dum  lumen  refugiunt, 
eunt  in  interitum  viri  in  suisviribus  confidentes.in 
monte  superbiae  caput  attollentes  ;  nec  jam  dici  me- 
rentur  viri,  sed  potius  mulieres,  juxta  quod  in 
Esaia  dicit  idem  Dominus, populum  meum  exaclores 


ceperunt  exercitumejus  utvoluerunt,nequeingressi 
sunt  portas  Hierusalem.  Namque  orante  Josaphat 
ac  dicente  :  Nunc  igitur,  Domine,  ecce  filii  Ammon  et 
Moab,  et  mons  Sct/r  niluntur  ejicere  nos  de  possessio- 
ne,  quam  tradidisti  nobis  (11  Par.  xx),  factoque 
sermone  Domini  super  Ihazihel  filium  Zachariaele- 
vitam  tlicentem  :  O  Jnda  et  Hierusalem,  nolite  li- 
mere,  cras  egrediemini,  et  Dominus  cril  vobiseum 
(ibid.),  filii  Ammon  et  Moab  consurrexerunt  adver- 
sum  habilatores  mortisSeyr  ut  interficerent  et  de- 
lerent  eos.  Cumque  hoc  opere  perpetrassent  etiam 
in  semetipsos  versi,  mutuis  concidere  vulncribus. 
Itaque  veraciter  quidem,  quando  capiebant  alieni 
exercitum  Hierusalem  sive  capere volebanl,  alieni, 
inquam,  ot  extranei,  scilicet  filii  Moab  et  Ammon. 


sui    spoliaverunt,  et  tnulieres   dominatse  sunt  ejus  u  Edom  qui  et  Seyr  erat,  quasi  unus  ex  eis,scd,sicut 


(Isa.  nij.  Peccatum  hujus  Esau  manifestius  sermo 
propheticus  exprimit,  cum  protinus  dicit,  propter 
interfeclionem  et  iniquilatem  in  fratrem  suum  Jacob, 
et  peribis  in  xternum.Si  ad  illas  tantummodo  duas 
respicimus  personas,  quae  propriis  nominibus  istis 
priores  nuncupatw  sunt  Jacobet  Esau,  liltera  non 
stabit,  quia  videlicet  Esau  fratremsuum  Jacobodio 
quidem  habuil,  sed  non  etiam  interfecit.  At  vero 
de  carnalibus  filiis  Israel  sive  Judaeisnotum  nimis 
est,  quia  Iratres  suos  prophetas  Domini,  et  ipsum 
Dominum  secundum  carnem  fratrem  suum  interfe- 
cerunt,  et  propter  hoc  confusio  operuit  eos,et  per- 
emit  in  aeternum.  Non  tantum  quia  interfecerunl, 
sed   quia  insurgentem    credere   noluerunt.   Valde 


jam  dictum  est,   neque  ceperunt,    neque  ingressi 
sunt  portas  Hierusalem. 

Proinde  totam  visionem  hanc  propheticam  quo- 
niam  spiritualis  est,  spiriiualiter,  ut  coeptum  est, 
persequamur,  quia,sicut  saepe  jam  dictum  est,car- 
nalis  Israel  spiritualem  persequens  fratrem  suum 
Israelem,  et  prophetas  Domini  occidens,  ipse  est 
Edom.Et  revera  quandncunque  ceperunt  alieni 
exerciium  eorum,  qui  veraciter  Israelit»  fuerunt 
vel  sunt,  quandocunque  extranei  ingressi  portam 
super  Hierusalemmittebant  sorlem,ipse  Israe.l  car- 
nalis  erat  quasi  unus  ex  eis,  imo  pejor  atque  in- 
festior  quam  unusquilibet  exeis.Primum  circaipsa 
tempora,  quibus  iste  prophetavii,  alieni.id  estSyri 


quippe  notandum   est  quod   non   dixit  hoc  solum  D  praeliabantur  adversus   Israel,  regibus   Benadab  et 

Azabel,  sed  mullo  sceleratius  agebant  intra  ipsum 
Israel  ipsi  qui  spiritualilerdici  merenturfilii  Edom: 
Domine,  inquit  Helias,  prophetas  tuos  occiderunt,  et 
altaria  lua  destruxerunt,  et  relictus  sum  ego  solus, 
et  quxrunt  animam  meam  (111  Beg.  xix).  Deinde 
usque  adevangelica  tempora,  quotiescunque  alieni 
sive  extranei  ceperunt,  sive  ingressi  sunt  porlas 
Hierusalem,  videlicet  quando  venerunt  Babyloniict 
post  illos  Aniiochus,  et  portas  ejus  non  solum  in- 
gressi  sunt,  verum  etiam  propter  testamentum  Dei 
perseverantes  multos  occiderunt,viri  iniqui  exipso 
Israel  exstiterunt  qui  amplius  quam  gentiles  per- 


propter  interfectionem,  sed  addidit,  el  propler  ini- 
quitatem  in  fralrem  tuum.  Nulli  denique  nocuisset 
scelus  interfectionis.sinon  perseverasset  et  iniqui- 
tas  incredulitatis.  Igitur,  ut  saepe  dictum  est,  hoc 
nomen  Esau  sive  Edom  cunctos  signiticat  imitato- 
res  illius  primi,  et  nomen  Jacob  cunclos  illiusse- 
quaces,  quem  ille  odio  habuit.Cuncta  quae  in  istum 
crudelem  Edom  haec  prophetia  declamat  ventura, 
concedit  Psalmista  ut  fiant,  qua  justum  est  dum 
voce  imprecantia  dicit :  Memor  esto,  Domine,  filio- 
rum  Edom  in  die  Hierusalem,qui  dicunt :  Exinanite, 
exinanite  usque  ad  fundamenium  inea  (Pm/.cxxxvi). 


391 


RtTERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


392 


niciosi    fratribus    fuerur.t.   Testis    est     tribulatio  A  dit  locum  etgentem  :  quem  si  non  perdidisset,  de- 


Hieremic-e  (Jer.  xxxviu),  quem  Babvlonii  servave- 
runt,  et  suae  gentis  homines  tribulaverunt  (/  Mach. 
vn;  II  Mach.  xiv)  jlestis  Maehabseorum  affiictio,qui. 
bus  viri  iniqui  ex  Israel.maximeque  impius  Alchi- 
mus,  amplius  quam  Graecorum  aliquis  nocuerunt. 
Post  haec  tam  sacra  Evangelia,  quam  apostolorum 
Actus  testantur,  quam  verissime  dictum  sit  contra 
istuni  Edom,  id  est  carnalem  Judaeum,  tu  quoque 
eras  quasi  unusex  eis.scilicet  alienis  sive  extraneis 
gentibus,  quibus  et  Christum  tradidit  udilluden- 
dum,  et  flagellanrtum,  el  crucifigendum  (Matlh. 
xx),  et  Christi  discipulos  bbique  odiosos,  facere 
contendit,  seditiones  concitando,  et  turbas  in- 
fiammando  quocunque   ibant   praedicantes  Cliristi 


spicere,  et  os  suum  magnificare,  imo  et  interficere 
non  desisteret,  sed  utique  captivus  est.  Nunc  dili- 
genter  animadvertendum  quol  vel  quantis  nomini- 
bus,  cum  dixisset  in  die  jratris  lui,  diem  eumdem 
descripsit  et  illustravit.Septem  quippe  dies  unidiei 
subordinavil,  dum  praemisso,  non  despicies  in  dic 
fratris  lui,  subjungit,  indie  peregrinationis  ejus,  in 
die  perditionis,  in  die  anguslix,  in  die  ruinx,  in  die 
vastitdtis,  itornque  in  dic  vastitatis,  in  die  iribula- 
tionis.  Nimirum  septenario  numero  multitudinem 
eunctarumsignificatmiserbrurnsivelribulationum. 
quas  sustinol  (rater  illesimplex  et  lenis,  sive  mitis 
et  humilis  corde,  quicunque  vivit  secundum  exem- 
plum  Chrisli.quicunque  vivit  in  hocdie  vel  tempore 


E/angeliunj.     Fecerunt   etenim    hoc    Judcei    tan-  g  peregrinus  in  praesenti  saeculo.quod  septem  diebus 

volvitur.  Hunc  eumdem  numerum  tribulationum 
apud  beatum  Job  legimus  :  In  sex,  inquit,  tribula- 
twnibus,  liberabille,  et  in  seplima  tanget  te  malum 
(Job.  v).  Septenario  quippe,  ut  jam  dictum  est,  nu- 
mero,  tribulalionum  significatur  universitas,  quas 
in  hoc  ssculo  saneti  patiuntur,  quarum  septima.id 
est  eun,  ultima  cujusque  electi  tribulatio  cerlam 
consolationemhabet.sicutinconditioness  culisepti- 
mus  dies  vesperam  non  habet.  Diem  igitur  fratris 
quem  Edom  persequitur,  sepiiformiter  distinctum 
legentes,  non  frustra  faclum  arbitremur,  qui  civita- 
tem  hic  manentem  no-i  habens  (Hebr.  xm),  peregri. 
natur  ;qui  anvnam  suam  perdidil  propter  Deura  sive 
propter  Christum  ut    inveniat  eam  Uob.   xm)  ;  qui 


diu  quandiu  licuit  eis,  quandiu  gens  et  locus 
eorum  sleiit.  At  vero  divinitas  provida,  sicut 
alibi  scriptumest,praecavensin  futurum,deleviteos, 
et  exterminavit  per  excidium  Rornanorum.el  deso- 
lats  sunt  civitales  eorum  absque  habitatore,  et  do- 
mus  sine  homine,  et  terra  derelicta  est  deserta  ut 
auferretur  eis  vocandi  et  ssviendi  facultas,  quibus 
esset  pertinax  et  insatiabilis  voluntas.  Hoc  certissi- 
mum  habens  in  isto  propheta  spiritus  veritatis, 
protinus  constantissime  dicit :  Et  non  despicies  in 
die  fratris  tui,  in  die  peregrinationis  ejus.  Et  non 
Ixlaberis  super  filios  Juda,  in  die  perdilionis  eorum, 
et  non  magnificabis  os  luum,  in  die  angustix,  neque 
ingredieris  portam  populi  mei  in    die  ruinx  eorum, 


neque  despicies,  et  tu  in   malis  eius  in  die  vastilatis  p  angusiiatur  epem  habensl  70quia  stabit  in  magna 


illius,  et  non  emilteris  adversum  exercitum  ejus  in 
die  vastitatis  illius,  ncque  stabis  in  exilibusut  inter- 
ftcias  eos  qui  fugerint,  el  mm  claudes  reliquos  ejus 
in  die  tribulationis.  Ad  illud  quod  paulo  ante  dixe- 
rat,  propter  interfectionem,  et  propter  iniquitatem  in 
fratremtuum  Jacob;  operiet  te  confusio,  el  peribisin 
xlernum,  conjungitur,  el  non  despicies  in  die  fratris 
tm.  Miro  autem  modo  haec  omnia,  quae  uequissima 
sunt,  iste  Edom  fecisse  afQrmatur,  cum  facturus 
essenegatur.  Quid  enim  nequius,  peregrinum  non 
qualemcunque,sed  peregrinumfratrem  suumdespi- 
cere  in  dieperegrinationisejus.Laetari  inperditione 
ejus,  magniQcare  omnes  in  angustia  ejus.  ingredi 
portas  ejus  subsiliendo  in  ruinas  ejus,  despicere 
eum  in  malis  ejus,stare  in  exstitibus  ut  fugientem 


constantia  adversus  eos,  qui  se  angustiaverunt  (Sap. 
v);qui  ruinam  patiens  praesentium  bonorum,  pa- 
tienter  sustinet  propterspem  futurorum  ;  qui  despi- 
cabilis  videtur,  in  vastitate  sua,  errando  in  solilu- 
dinibus,  in  monlibus  et  in  speluncis,  et  in  cavernis 
terrx,  ut  teslimonio  fidei  probatus  inveniatur  ;  qui 
item  vastitate  quadam  desertus  videtur,  dum  occi- 
ditur,  et  respiciens  ad  dextram  sive  ad  sinistram, 
et  non  invenit  a  quodefenditur  ;qui  fugit  etnon  in- 
venit  qui  occurrat,  vel  apud.quem  possit  latere  se- 
curus.  Poterat  dicere,  sed  et  talis  dies  fratristui, 
dies  peregrinationis  ejus,  dies  perditionis,quae  vera 
tibi  videlur  perditio,  dum  perdil  animam  suam,  nt 
invenial  eam,non  diu  permanebis.  Hoc,inquam.  di- 
cere  poterat,et  quamvis  non  dixerit,  tamen  subau- 


interficiat,  sive  claudat  reliquos  ejus.  Cum  Sapien-  D  diendum  est.Sequitur  enim  :  Quoniam  juxta  est  dies 


tiaesitedictum,superinimicissine  odientisruinanon 
esse  gaudendum  (Prov.  xxiv),quis  non  videatquam 
veraciter  supra  sit  dictum,  non  esl  prudentia  in  eo, 
qui  talem  contrafratremgerit  animum?Igiiurversa 
vice  insultet  illi  is  qui  in  prophetis  loquitur  Spiri- 
tus  sanctus,  irrideat  eum.et  subsannet  qui  habitat 
in  coelis  Dominus,  dicens  :  Et  non  despicies,  non 
lataberis,  non  magmficabisos  tuum,  etc.Quem  enim 
despicere  potest  hic  Edom,  id  est  terrenus,  scilicet 
Judaeus,  qui  tain  despicabilis  est  in  toto  orbe,  sicut 
eidem  supradictum  est,ecce panulum  le  dedi  mgen- 
ibus,  contemptibilis  tu  es  valde(J«r.  xlix).  Perdi- 


D-miini  super  omnes  genies.  Hic  quoque  cum  dicit 
supe>-  omnes  gentes.  subau  'iendum  est,  et  primum 
superte.  Nam  protinus  sequitur:  Sicut  fecistisic 
fiet  libi,  relribulionem  tuam  convertit  in  caput  tuum. 
Ac  si  dicat  :Interim  antequam  finiatur  dies  peregri- 
nalionis  fratris  tui,  aDtequam  veniat  super  omnes 
genles  ille  magnus  dies  Doraini,  scilicet  diesjudi- 
cii.  tu  hic  in  isto  saeculo  vindictam  recipies  publi- 
cam,  audientibus,  videntibus  atque  admirantibus 
gentibus  cunclis,  ut  despicere  jam  non  possis.imo 
despicabilis  sis,  et  omni  populo  Cbristiano  pere- 
grinanie  et  angustiam   paliente,    licet  claudatur  et 


393 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  ABDIAM.  LIBER  UNUS 


394 


interficiatur,  valde  contemptibilior  sis.  Post  hanc  A.  universa  generatio    quxrentium    Dominum    (Psal. 


privatam  alque  propriam  portionem  tuam  commu- 
nem  sortieris  vindictam  cum  gentibus  caeteris  in 
illa,qtiae  juxta  est.die  Domini,die  judicii,die  amara, 
die  tribulationis  et  angustise,  die  calamitatis  et  mi- 
serise,  die  tenebrarum  et  caliginis,die  nebulse  el  lur- 
binis,  die  lubse  et  clangoru,  sicut  propheta  Sopho- 
nias  dicit(Soph.i).  Quibus  ex  enuntiationibus  il/ius 
diei  tam  terrificis  praecedcntem  conjungas,  qua  di- 
cit  vox  diei  Domini  amara,  tribulabitur  ibi  fortis, 
eccc  totidem  vicibus,id  est  septies  declamatam  ha- 
bes  diem  vindicis  Domini  in  consolationem  hujus 
fratris,cujus  diem  in  quo  tribulalur,  septies  ille  de- 
clamavit.Quapropter  quoniam  iste  de  quoloquimur 
Edom  et    primum  singularem,  sive  privatam  per- 


xxm),  quomodo,  inquam,  bibisti,  permittente  Deo 
affligi,  sic  bibent  omnes  gentes  persecutrices, 
aequam,  imo  duplam  computationis  vicissitudinem 
recipientes,sicut  in  Apocalypsi  praanuntiaturcontra 
Babvlonem,  quae  istarum  gentium  universitas  est : 
Reddite  illi,  sicut  ipse  reddidit  wbis,  et  duplicale 
duplicia  secundum  opera  ejus  ;  in  poculo  quo  miscuit 
vobis,  miscele  illi  duplum  (Apoc.  xvm).  Beneergo 
cum  dixisset  hic,  quomodo  bibistis  super  montem 
sanctummeum,iiest  persecutionem  passi  estispro- 
pter  nomen  meum,  bibent  omnes  gen'es,  addidit  ju- 
giter,quva.  videlicet  non  tam  deretribulione  tempo- 
rali,  quam  deatterna  sermo  est;et  hoc  ipsum  repe- 
tituralque  amplilicatur,  dicendo,  bibent  et  absorbe- 


pessuruseratultionemagentibusRomanis.etdeinde  n  bunt,  et  eiunl  quasinon  sint.  Duplum  enim,  ut  jam 


univnrsalem  cum  cneteris  gentibus  in  die  judicii 
pulchre  sic  dictum  est  sicul  fecisti,  sic  p.et  tibi,  et 
deinde  repetitum,  tribulationem  tuam  eonvertet  in 
caput  tuum.  Quid  enim  est  dicere,  sicut  fecisli,  sic 
ftet  tibi,  nisi  secnndum  merita  tua  retribueturtibi? 
Altamen  addidit, retributionem  tuam convertet  in  ca- 
pui  tuum,  quia  videlicet  bujus  Edom  terreniet  san- 
guinolenli,qund  Ghrislum  et  Christi  prophetas  oc- 
cidtt,  duplex  est  retributio,  dtiplex  contritio,secun- 
dum  et  alium  prophetam,  qui  cumdixisset  :  lnduc 
super  eos  formidinem  (Jer.  xvn),  subauditur,  qua 
formtdaverunt  dicentes,  ne  forte  vcnianl  Romani,  et 
tollanl  nostrum  el  locum  et  gentem  (Joan.  xi),  ut  fiat 
eis  sicut  formidaverunt,non  contentus  hac  sola  re- 
Iribntione,  et  oaternam  adhuc  intendens  eisdem 
incredulis  atque  impcenitentibus.e/  duplici,  inquit, 
cnniriliom  contere  eos,  Domine  Deus  meus  (Jer.  xvn). 
Hocdiclo  ad  istum  Edom,  convertitur  ad  eos  de 
quibus  et  propter  quos  loquebatur,  qui  primum  ab 
isto  et  deinde  acaeteris  gentibustribulantur,et  dicit 
eis,confirmandoquoddixeralinconsolalioneeorum, 
quoniam  juxta  est  dies  Domini  super  omnes  gentes. 
Quomodo  enim  bibisti  super  montem  sanctum  meum, 
Mbent  omnes  gentes  jugiter,  et  bibent,  et  absor- 
bebunt,  et  erunt  quasi  non  sinl.  Ha?c  si  adhuc  ad 
ipsum  Edom  dicuntur,  hunc  sensum  habent  : 
Sicut  enim  super  montem  sanctum  meum  Sion  bi- 
bisti,  atque  in  perditione  sive  ruina  filiorum  Juda 
lfetatus  es,sic  omnes  genles  versae  contra  le  bibent, 
et  de.  malis  tuis  satiabunlur.Si  autem  ad  ipsos,  qui 


dictum  est,miscebitur  illis,  quia  videlicet  durum  et 
amarum  sanctis  poculum  miscuerunt,  verumtamen 
tantum  corpus  occiderunt.  Ipsis  autera  miscebitur, 
ut  et  corpus  et  anima  mittantur  in  gehennam.  Ita 
non  quomodocunque  bibenl,sed  totum  damnationis 
judieiumfquod  est  in  calice  iras  Domini)  ore  palulo 
et  grandi  absorbebunt  usque  ad  fundum.  Cum  hoc 
evenerit,  tunc  erunt  quasi  non  sint.  Erunl  enim  per 
substantiam  quidem,  sed  non  erunt  per  ullam  pos- 
sibilitatem.  Nam  persequi  ultra  non  poterunt,  re- 
gno  Dei  nullum  facient  scandalum.  Econtra,  san- 
ctorum  vera  et  felix  erit  essentia.  Unde  prottnus 
sequitur  :  Et  in  monle  Sion  erit  salvatio,  eterit  san- 
ctus.  MonsSion  illa  gloriosa  est  civilas  Hierusalem 
coeleslis,  de  qua  David  :  Fundamenta  ejus,  inquit 
^1  in  monlibus  sanctis,  gtoriosu  dicta  sunt  de  te  civitas 
Dei  (Psal.  lxxxvi).  In  illa  Sion  erit  saloalio,  el  erit 
sanctus,  ipso  videlicet  Christus,  quia  est  salus  et 
Salvator  ejus.  Quomodo  erit  in  ea  iste  Sanctus?Mul- 
tum  bene,multum  felieiter,quiapermanebitin  sem- 
piternum  particeps  natura3ejus,quiestconditorsive 
fundator  ejus,  sicut  in  psalmo  memorato  scriptura 
est  :  Etlwmo  nalus  est  in  ea.  Et  ipse  fundavit  eam 
Altissimus  (ibid.).  Illud  est  Salvatoris  Sion,  ejus 
commutabilitas  erit,quia  videlicetet  deipsacivitate 
Sion,sive  Hierusalem  alibi  scriptum  est:6'u/ui  par- 
tiripalio  ejus  in  idipsum(Psal.  cxxi),  et  ipse  Sanctus 
tlicit  :  Ego  sum  qui  sum  (Exod.  m).  Adversa  nimi- 
rtiir.  h33C  est  oppositio,  quia  gentes  sic  erunt  quasi 
non  sint.Sanctus  autemerit,et  salvatio  civitas  ejus 


ut  snpra  dictumest,  tribnlantur  ab  impiis    in  hoc  D  erit,    tali   essentia  quae    nullis   casus    subjacebit, 

nullum  linem  habebit  :  Et  possidebit  domus  Ja~ 
cob  eos,  qui  se  possederant.  El  erit  domus  Ja- 
cob  ignis,  el  domus  Jo*eph  flamma,  et  domus  Esau 
stipula,  et  succendentur  in  eis,  el  devorabunl  eos, 
et  non  crunt  reliquix  domus  Esau,  quia  Domi- 
ntis  loculus  est.  iMira  invectione  sermo  prophe- 
ticus  noruen  Esau,  qui  et  Edom,  persequitur. 
Prius  contra  illum  loquebatur,  et  paulisper  caste- 
rarnm  quoque  pronuntiata  daranatione  gentium, 
171  rursus  nunc  in  illam  invchitur.  Malas  nimis 
memoriae.et  in  Scripturis  sanctis  hoc  nomen  Edom, 
plus  quam  alicujus  ceeterarum  gentium.  Exempli 

13 


s.tcuIo,  in  consolationem  ipsorum  dicta  intelligere 
malumus,  sensui  noslro  succurrit  illud  ex  Isaia  : 
Elevare,  inquit,  elevare,  consurgt,  Hierusalem,  qnai 
bibtsli  de  manu  Domini  caltcem  irse  ejus,  et  usqtte 
ad  fundum  calicem  soporis  bibisti,  el  potasli  usque 
ad  feces  (hai.  u).  Et  subinde  :  Ecre  luli  de  manu 
tua  calicem  soporis,  fundum  calicis  indignationis 
mex.  Non  aijictes,  ut  bibas  illum  ullra,  et  non  po- 
niim  illum  in  manu  eorurn,  qui  te  humiliaverunt 
(ibid.).l%\lUT  quomodo  bibistis  vos  omnes,  quorura 
de  perditione  inimici  laetati  sunt.sive  tu  frater  qui 
desniceris,  qui  et  diceris  Hierusalem  :  Hxc  est 
Pathol.  CLXVIII. 


39c 


RUPERTI  ABRATIS  TUITIENSIS. 


396 


gratia,  in  psalmo  cum  dicit  Davi  :   Supcr  flumina  A  oris  eorum  ignis  perpetuo  tradantur.  Hoc  esl  enim 

Babylonis  illw  sedimus  et  ftevimus  (Psal.   cxxxvi), 

per  Babylonem  gentes  omnes  volensintelligi,  qua- 

rum  in  medio  omnes  sancti  cives  regni  Dei,dum  in 

corpore  vivunt,  tenentur  eaptivi,  quid  tibi  acerbius 

sonare  videtur,  ulrum  illud  quod    universaliter  de 

Babylone,  an  id  quod  singulariter   deEdomcon- 

queruntur?Uenique  de  Babylone,  sive  ad  ipsam  Ba- 

bylonem  milior  sermo  esl-.Super  flumina  Babylonis 

illic  sedimus  el  flevimus.  Itemque  :  Filia  Babylonis 

misera,  beatus  qui  relribuet  tibi  retnbutionem  tuam 

quam  relribuisli  nobis  (ibid.).  At  vero  de  isto  Edom 

non  ita  parce  aut  suaviter  conquestio   deprompta 

est.Saucius  animus  dolorom  suum  acerrimum  non 

ferens,   spiritum  de  profundo    suscitat,  vocemque 


quod  ait :  Et  erit  domus  Jacob  ignis,et  domus  Joseph 
flamma,et  domus  Esau  stipula,  quae  nimirum  valde 
congrua  confirmatio  esl.  Nam  quia  ignis  flammam 
generat,  Jacob  qui  generavit  ignis,et  Joseph  qui  ab 
illo  generatusest,  flamma  dicitur;ipse  autem  Esau, 
qui  in  terra  radicatus  est,  secundum  inlimam  par- 
tem  benedictionis,  dicente  patre,  in  pinguedine  ler- 
rae.etinrore  coeli  desuper  erit  benedictio  tua  (Gen. 
xxvn),  slipulae  comparatur,  cujus  viror  omnis  per- 
transiit,  et  species  cmarcuit,  et  ad  nihil  ulilis  est 
nisi  ut  tradatur  igni.  Sicut  oranes  sancti  veteris 
testamenti  recte  dicantur  ignis,  et  omnes  sancti 
novi  testamenti,ex  quovenitChnstus  cujus  figuram 
Joseph  tenuit,   recte  vocentur  flamma  :  nam  perse- 


altiusin  ccelum  sublevatad  eum  qui  solus  laborem  g  cutores  eoruro,similes  Esau  erunt  stipula,e«  sucen 


et  dolurem  considerat.  Memor  esto,  inquiens,  Do- 
mine,fiiiorum  Edom  in  die  Hierusalem  (ibid.).  Acer- 
bius  namque  fertur  vulnus,  quod  a  fratre  (unde 
consolatio  contra  caeteros  sperari  debuerat)  infligi- 
tur.  Sic  Jacob,  quando  illum  in  persona  sua  per- 
sequebalur  germanus  suus  F.dom  (Gen.  xxvn)  ;  sic 
Joseph,  quando  a  fratribus  suisvenditus  est  (Gen. 
xxxvn)  ;  sic  sanct:  prophetae  el  apostoli,  quando 
acontribulibus  suis  Judsis  persecutionem  passi,et 
occisi  sunt;sic  Christiani  catholici,  quando  ab  h«- 
reticis,  falsis  utique  fratribus,  tribulantur  araarius 
atque  acerbius  patiuntur.quam  cum  ab  exterisgen- 
tibus  cumquibus  nullam  generis  aut  professionis 
habent  communionem,  infeslantur.  Hinc  est  illud  : 


dentur  in  eis,et  devorabunl  eos,el  non  erunl  reliquix 
domus  Esau,  quia  Dominus  locutus  est.  Ob  magnum 
sententiae  firmamentum  ita  conclusit,  quia  Dominus 
locutus  est,  ut  subaudias,  cujus  locutio  vel  sermo 
veritas  est,  elquod  loquitur  infectum  esse  non 
putest,  quemadmodum  ait  ipse,  futurum  praenun- 
tians  judicium  :  Calum  et  tcrra  transibunt,  verba 
autem  mea  non  transibunl  (Malth.  xxiv).  Sequitur 
Ei  hxreditabunt  hi,  qui  ad  auilrum  montem  Esau,  et 
qui  in  campestribus  Philistiiin,  etpossidebunt  regio- 
nem  Ephraim,el  regionem  Samarix,et  Benjamin  pos- 
sidebit  Galaad;et  transmigralio  exercitus  hujus  filio- 
rum  lsrael  omnia  Chananseorum  usque  ad  Sare- 
ptham;et  transmigratio  exercitus  hujus  Bierusalem, 
quse  in  Bosphoro  est,  et  possidebit  civilates  Austri. 


Quoniam  si  inimicus  maledixisset  mihi,  sustinuissem 

locu-  "  Et  ascendent    salvatores   in    montem   Sion,  judicare 


uliquc.Et .«'  is  qui  oderat  me,  super  me  magna 
tus  fuisset,  abscondissem  me  forsilan  ab  eo.  Tu  ve- 
ro  homo  unanimis  (Psal.  liv),  etc.  Nunc  ordinem 
persequamur.  Et  possidebit,  inquit,  domus  Jacob 
eos,  qui  se  possederant.  Itapossessio  non  in  bonum 
intelligitureorum  qui  possidentur.Sequitur  enim  : 
Et  erit  domus  Jacob  ignis,  et  domus  Joseph  flamma, 
et  domus  Esau  stipula,et  succendentur  in  eis,  et  de- 
vorabit  eos.  Ma!o  ergo  suo  possidebuntur,  videlicet 
quomodo  slipulam  possident  ignis  et  flamma.Talis 
possidentium  eminentia  potestas  judiciaria  est.De- 
nique  in  judicio  persecutores  suos  fratres  falsos 
consumment  sancti  omnes,  quorum  exemplaria 
primafueruntpatriarchaJacob,etfilius  ejusJoseph, 
in  eo  quodalter  eorum  persecutionem  passusestab 


monlem  Esau,  et  erit  Domino  regnum.  Cuncta  haec 
juxta  litteram  adimpleta  esse,  nulla  (estatur  histo- 
ria,videlicet  quod  carnalis  Israel,  sive  Judaeus  post 
hanc  prophetiara  possederit  montem  Esau;  sed  nec 
vel  istud  vel  caetera  qu«  sequuntur  tanta  esse  po- 
tuerunt  (si  tamen  unquam  accideruntjut  dignatus 
fuerit  Spiritus  sanctus  ea  prasnuntiando,  propheli- 
cam  implere  tubam  toto  orbe  audiendam.  Maxime 
de  eo  quod  ait,«r  transmigratio  exercitus  hujus  jilio- 
rum  Isracl  possidebil  omnia  Chananxorum  usque 
Sarephtam,  si  simplicem  sequamur  litteram  stare 
non  potest,quia videlicet  certumestquodnunquam 
acciderit  neque  accideredebuerit,  ut  captivitasde- 
cem  tribuum  quae  lunc  imminebat.quae  in  Assyrios 


ipso  fratre,  qui  nomine  et  re  fuit  Esau  ;  alter  vero  D  transmigraverunt,  revocaretur,  et  omniaChaoanse- 
a  fratribus  suis,  qui    non  est  quidem  nomine,  sed      rum  possideret.  Neque  enim    contrarius    sibi  esse 

poterat  Spirilus  propheticus.ut  in  isto  promitteret 
quod  in  alio  denegasset,  scilicet  in  Osee  dicendo  : 
Voca  nomen  ejus  absque  misericordia,  quia  non  ad- 
damultra  misereri  domui   lsrael,  sed  oblivione  obli- 


et  reimitatione  fueruntEsau.  Quomodo  isti  pos- 
sederunt  Jacob,id  est  Dei  servos,  isti,  inquam,  sci- 
licet  persecutores,  falsi  fratres,  quorum  prima,  ut 
jamdictum  est,  exemplaria  fuerunt,  ille  Rebeccfe 
primogenitus  Esau  etilli  fratres  Joseph  ?  Videlicet 
crudeli  invasione  possederunt  eos,suo  lempore  Ju- 
daei,  et  suo  tempore  hsretici.  Habendo  potestatem 
occidendi,  etde  civitate  in  civitatem  persequendi 
eos.  Possidebit  ergo  eos  domus  Jacob,  id  est  servo- 
rum  Dei  universitas,  possessione  condigna,  non  ut 
eisutantur.sed  ut  illi  confundantur  et  arfjudicium 


viscar  eorum,  et  domui  Juda  miserebor  (Ose.  i),  id 
est  filiosJuda  de  Babylonica  captivitate  postannos 
sepluaginla  revocabo.  Sed  nec  transmigrationem 
Hierusalem  in  Bosphoro  unquam  fuisse  leginius, 
qu38  regio  est  irarisseptentrionalis^utsecundum  lif- 
teram,e£  transmigratio  Hierusalem,qusc  in  Bosphoro 
est,possidebit  civilates  AMfM.Cuncta  ergo,quia  spi- 


397 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  ABDIAM  LIBER  UNDS 


398 


ritualia  sunt,  spirilualiter  examinantes,  promissio-  A  diem,  per  quem  sapientiae  clara  lux  intelligitur.  Se- 


num  istarum  primo  numerum  consideremus,  quia 
septem  sunt.  Pritna  est,  et  hxreditabunt  hi  qui  ad 
amtrum  montem  Esau;  secunda  et  qui  in  campe- 
slribus  Philisliim;  tertia,  el  possidebunt  regionem 
Ephraim,  et  regionem  Samarix,  tertia,  et  Ben- 
jamin  possidebit  Galaad;  quinla,  el  transmigratio 
exercilus  hujus  filiorum  lsrael  omnia  Chananxorum 
tisque  ad  Sareptham;  sexta,  et  transmigratio  Hieru- 
salem,  qux  in  Bosphoro  est,  possidebit  civitates 
Amlri;  seplima,  et  ascendent  saluatores  in  montem 
Sion,  judicare  montem  Esau.  Istae  seplem  salutares 
alque  consolatoriae  promissiones  laudem  Domini 
complent,  dicendo  :  Elerit  Domino  regnum.  Erant 
autem  superius  totidem,  id  est  septem  dies  mise- 


quitur  :  Et  qui  in  campeslribus  Philistiim,  subau- 
ditur  hxreditabunl.  Ipsi  qui  in  nomine  Esau  deno- 
tantur,  utin  monte  superbi_  sunt,  volendo;'us/i7/a??i, 
suam  statuere  (Rom.  x),  sicut  jam  diximus,  recle  et 
Philistiim  dicunturpro  eo  quoda  gratiaexciderunt, 
dum  ex  operibus  legis  et  sine  fide  Christi  sese  justi- 
ficariarbitrantur.Philistiim  namque potionecadenles 
inlerpretantur.  Dominus  enim  miscuit  illis,  videli- 
cet  Haimis,  sjiirilum  vertiginis  (lsai.  xix),  dandoillis, 
ut  Apostolus  meminit,  spirilum  compunclionis,  ocu- 
los  ut  non  videant  et  aures  ut  non  audiant  Rom.  xi), 
et  facla  est  mensa  eorum  coram  ipsis  in  tuqueum,  et 
in  retribulionem  et  in  scandalum  (Psal  lxviii). 
Porro  in  campestribus  habitantes  hi  sunt  humi- 


riarum.conscriptae  adversus  hunc  seepedictum  per-  r.  les,  quibus  pro  humililatis  gratia  datus  est  intelle 

_   __  _ ___  P         _    1    _?    _  .  "*        .     _    ___  ..    L.    T         _.    _  «w*    --*-.     !.-...  i   *  .     .       -.    -.^  /       .  /itll.-'  II    t  l-lI.-il.f.-bnfWl.^i.-.tll^.»-.  .    .    t        .-.    r.    ,     v^  ,    4    ,   »    .-.     1     ,     K      -.    _        !    --.     I      -.    1 


secutorem  fratris  Edom,  ubi  praemisso,  et  non  de 
spicies  indie  fralris  tui,  subjuncta  est  septiformis 
descriptio  diei  ejus,  dicendo  :  In  die  peregrinaiionis 
ejus,  in  die  perdilionis,  in  die  angustix,  in  die  ruinx, 
in  die  vastilatis,  in  die  tribulationis  ejus,  quia  vide- 
licet  descriptio  diei  taliter  complela  esl,  quoniam 
juxta  est  dies  Domini.  Igitur  quemadmodum  illic 
17  2  in  septenaris  repet  tione  diei,  id  esttemporis 
quo  sancti  in  hoc  mundo  peregrinantur,  universi- 
tatem  intelligimus  malorum  qu_  patiuntur,  ita  et 
hic  in  septem  istis  promissionibus  universitatem 
porpendimus  consolationum,  quibus  a  Dominointer 
omnes  vel  post  omnes  pressuras  consolantur.  Et 
istoe  promissiones  sunl  adversus  eumdem  Edom,  id 
est  Judaieum  populum,  interfectorem  fratris,  sci- 


ctus  ut  intelligant  Scripturas,  et  spiritualiler  intel- 
ligendo  non  de  sua,  sed  de  Dei  eonfidant  justitia. 
Isti  ex  lide  justificati  obtinent  Philistiim  secundum 
mysticam  victoriam  David,  qui  Philistaeum  percus- 
sit,  mittendo  unum  de  quinque  lapidibusin  frontem 
ejus  (\  Reg.  xvn),  per  quem  videiicet  unum  lapi- 
dem  una  fides  Jesu  Christi  Dguratur,  in  qua  sola 
justificamur,  quae  et  in  quinque  libris  Moysi  mystice 
et  figuralive  praedicatur.  Et  possidehunt,  ait,  regw- 
nem  Ephraimet  regionem  Samarix  Ephraim,  ex  qua 
tribu  Hieroboam  scidit  Israel  a  domo  David,  et  vi- 
tulos  aureos  pro  Deo  colendus  instituit.  Hoc  etiam 
loco  Scribarum  et  Pharisa.orum  ccetus  recte  intelli- 
gatur.qui  populumadversumverum  DavidChristum 
Filium  Dei  concitaverunt,  et  mendacium  suum  con- 


licet  Domini  etsanctorumprophetarum.  Illenamque      tra  veritatem  evangelicae  fidei  excogitare  nondesti- 


propter  causas  multiplices  quamvis  consimiles,  di- 
citur  hic,  et  Esau  et  Philistiim,  et  Ephraim,  sive 
Samaria,  et  Galaad,  etChanaan.  Ipsi  autem  sancti 
similiter,  propter  causas  multlplices,  id  est  gratia- 
rum  divisiones,  el  habitare  ad  austrum  dicuntur,  et 
esse  in  campestribus,  et  nominantur  Benjainin,  et 
exercitus  iiliorum  Israel,  et  Hierusalem  cujustrans- 
migratio  sit  Bosphoro,  el  salvalores,  quibus  pro  re 
nomen  suum  communicet  Jesus  Christus,  summus 
et  unicus  Salvator.  Dicamus  ergo,  et  haereditabit, 
inquit,  qui  ad  austrum  montem  Esau  verus  Jacob, 
id  est  supplantator  Judaici  populi,  quidiciturEdom 
sive  Esau,  ad  austrum,quemsanctiSpiritusgratiam 
intelli''imus,  habitat.  Ille  autem  in  monte  se  sub- 


tert:nt.  Similiter  Samaria,  quoniam,  ab  eodem  Hie- 
roboam,in  pnccatum  illudseductaregnum  habuildi. 
visum,  conlra  regnum  Davidicum,  divisumsignificat 
a  Christo  populum  Judaicum,  sic  a  senionbus  et 
principibussacerdotumseductum.quomodoseduxit 
Samariam  ille  de  tribu  Ephraim  rex  Hieroboam. 
Regionem  igitur  Ephraim  et  regionem  Samariaa 
possidebunt,  id  est,  maliliam  tam  principum  quam 
populi  superabunt  habenles  sanctum  consilii  Spi- 
ritum,  ad  destruenda  consilia  qua.  conlra  Dominum 
cogitaverunt,  et  eosdem  in  die  judicii  condemna- 
bunt.  Et  Benjamin  possidebit  Galaad.  Galaad,  mons 
ad  quem  septimo  die  profectionis  e  Charis  Jacob 
profugus  venit,  a  quo  monte  et  civitas  in  ea  condita 


rigit,  dum  jusliliam  suam  volens  statuere  justitix  Dei  H  vocabulum  sortita  est.  In  illa   maxime  idololatria 


non  est  subjeclus  (Rom.  x),  secundum  simililudinem 
germanorum  illorum,  quorum  alter,videlicetJacob, 
domi  cum  Rebecca  matre  habitabat,  quae  sancti 
Spiritus  gratiam  significat ;  altervero,  scilicetEsau, 
in  montibus  et  saltibus  se  exercebat,  vir  gnarus  ve- 
nandi,  et  homo  agricola  (Gen.  xxv).  Quomodo  ille 
cum  matre  habitans,  benedictionem  hsreditavit  et 
primogenita  fratris,  ita  Christi  discipuli  sancti  Spi- 
ritussecurigratiam.hasreditaveruntablatum  Judaeis 
regnum  Dei,  ut  facerent  fructus  ejusfJ/a///t.  xxi), 
siout  in  Evangelio  prajdixit  eis  ipse  Duminus.  Pro- 
inde  ad  austrum  habitare  dicuntur,  id  est  ad  meri- 


regnabat.Unde  et  in  Osee  scriptum  est  :  Galaad  civi- 
tas  operantium  idolum  supplantata  sanguine,et  quasi 
fauces  virorum  lalronum  (Ose.  vi).  Porro  Benjamic 
interpretatur/i/ius  d«;/r<r.  lgilur  Benjamin  possidebit 
Galaad,  id  est  habentes  spiritum  fortitudinis  non 
solum  Judaicum  perfidiam,sedetcuntosidololatras 
juste  judicabunt,  contra  quos  forliter  usque  ad 
morlem  certaverunt.  Et  transmigralioexercitus liujus 
filiorum  Israel  omnia  Chananxorum  usque  ad  Sare- 
ptham.  Filii  Israel  filii  promissionis,  omnes  electi 
sunt  illius  prioris  populi,  quorumlsraelpatriarcha, 
qui  et  Jacob  secundum  carnem  pater  exstitit,  quo- 


399 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


400 


rum  ;»postoli  fuerunt  optiuii.  Chananaei  vero  secuu.  A.  civitas  coelestis.  Ilujus  nimirum  maxima  portio  fuit 


dum  hoc  ipsum  noraen,  quod  estChanaam,etinter- 
pretatur  motus  eorum,  hi  sunt  qui  moto  pede  per 
superbiam  ceciderunt,  etiamsi  ex  eadem  carne  orti 
sunt,  testante  Domino  cum  dicit  in  propheta  :  Pater 
tuus  Amorrhxus  el  matcr  tua  Celhxa  (Ezech.  xvi). 
Amorrhaeus  namque  et  Cethaeus  lihi  Chanaan  fue- 
runt,  Judaei  autem  secundum  carnem  tilii  Israel 
sunt.ettamen  Judoso  perprophetamilludimpropera- 
tur.  Porro  Sareplha  oppidum  est  Sidoniorum.qui  et 
ipsiChananaei  sunt  in  viapublicasitum,ubii|iioniiam 
vidua  pavit  Eliain.  Cujus  videlicet  viduae  mysterium 
in  schola  Ecclesiaa  Christi  notum  est,  in  eo  quod  ait : 
En  coliigo  duo  ligna,  ut  ingrediar  el  faciam  panem 
mihi  et  filio  meo  (III  Reg.  xvn),  Itaque  transmigratio, 


a  vero  sole  remota  in  errore  gentilitatis  ante  ad- 
ventum  Salvatoris,  et  idcireo  recte  intelligilur  per 
transmigrationem  quae  in  Bosphoro  est.  Bospho- 
rus  enim,  sicut  jam  superius  dictum  est,  regio  est 
maris  septentrionalis,  quo  transmigrationem  ler- 
rense  Hierusalem  fuisse  abduciam  nulla  Scriptura 
meminit.  Possidebit  ergo  civitates  Austri,  id  est 
1  7«t  meridiei,  quod  nunc  videmus  fieri,  dumpleni- 
tudinem  veriluminis  et  caloris  possident,qui  prius 
erant  absque  notitia  Dei,  obscuri  et  frigidi;  quod 
lale  est  ac  si  de  septentrione  tranferantur  homines 
ad  meridiem,  civitaies  lucidas  habitaturi,  propitio 
Deo,  qui  sola  gratia  et  pietate  sua  gentes  visitavit. 
Et  ascendent  salvatotes  in  moniem  Sion,  judicare 


inquit,  exercilus  hujus  filiorum  Israel,  id  est  aposlolj  n  montem    Esau.   Salvatores   recte   dicuntur   hi,    per 


Christi  veraciterfilii  lsrael,  populum  suumpopulum 
Judaicum  se  repellentem  i'elinquentes  et  ad  gentes 
transmigrantes,  Chananaeos  qui  se  dicunt  Judasos 
condemnabunt,  et  eorum  judices  erunt;  gentibus 
autem  salutem  administrabunt,  ita  ut  impleaturper 
eos  illud  quod  in  illa  vidua  Sirepthana  fuit  pr;efi- 
guratum,  sicut  et  Dominus  terribiliter  innuens,ore 
proprio  locutus  est  :  In  verilate  dico  vobis  multxvi- 
duas  erant  in  diebus  Elix  in  Israel,  quando  clausum 
est  ccelum  annis  tribus  el  mensibus  sex,  et  ad  nullam 
illarum  missus  est  Elias  nisi  in  Sareptham  Sido- 
nix  ad  mulierem  viduam  (Luc.w).  Ecce  et  nunc  et 
usque  ad  finem  sseculi  Elias,  quod  interpretatur 
Deus  meus,  scilicet  Dominus  Jesus  Christus,  apud 
istam  viduam  pascitur  et  pascit  hydriam  farinae 
ejus,  id  estmodicum  scientiaequod  pernaturam  ha- 
bere  poterat  genlilitas,  multiplicando  per  spiritum 
scientias  spiritualis,  et  coquendo  per  mysterium 
cruciscujus  sacramentum  meditatur,  profecto  duo 
ligna  colligit,  et  vitalem  de  Scripturis  panemfacit. 
Et  transmigralio  Hicrusalem  qux  in  Bosphoro  est, 
pomdebit  civitates  austri.  Hierusalem  in  Scripturis 
non  ignotum  est  significare  Ecclesiam,   quae  est 


quorum  minislerium  conversi  peccatoressalvanlur, 
juxta  quod  apostolus  Jacobus  dicit  :  Quoniam  qui 
converli  fecerit  pcccatorem  ab  errore  vix  sux  salva- 
bit  animam  ejns  a  morte  (Jac.  v).  Hoc  maxime  post 
Christum  apostoli  lecerunt,  per  quorum  praedica- 
tionem  gentes  ab  errore  viae  suae  conversae  sunt. 
Salvatores  igitur  sunt,  et  ipsi  ascendent  in  mon- 
tem  Sion,  judicare  montem  Esau,  id  est,  sedebuni 
super  sedes  duodecim  judicanles  duodecim  tribus, 
Israel  (Matth.  xxu),  qui  videlicet  carnalis  Israel, 
ut  saepe  diximus,  propter  hoc  ipsum  quod  infidelis 
et  persecutor  est  fratris,  dicitur  et  est  Esau.  Illo- 
rum  mons,  in  quem  ascendent,  Sion  dicitur,  et 
eminentia  virtutum  est.  Hujus  autem  Esau  mons 
superbiae  tumor  est.  Illius  exspectatio  judicii  plena 
timoris  est.  El  erit  Domino  regnum;  Domino,  in- 
quam,  cujus  hajc  omnia  dona  sunt,  quod  sancti  sic 
hoereditabunt,  sic  possidebunt,  sic  judicabunt,  et 
post  judicabunt,  et  postjudicium  in'  regno  «eternaa 
mensae  ejus  participes  eruni  juxta  illud  fidele  ejus 
promissum  :  Et  ego  dispono  vobis,  sicut  disposuit 
inihi  Patcr  meus,  ut  edatis  et  bibaiis  super  mensam 
meam  in  rcgnu  meo  (Luc.  xxn). 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  JONAM  PROPHETAM. 

134  Anima  quae  Christum  quserit,  intenlionem  suam  cur  illum  quserat  hac  voce  depromit : 
«  Quis  mihi  dette  fratrem  meum,  sugentem  ubera  matris  meae,ut  inveniam  te  foris,  et  deosculer, 
et  jam  me  nemo  despiciat?  »  (Cant.  vm.)  Magnae  enina  despectionis  sibi  conscia,  suoque  judicio 
multum  despicabilis,  ac  despecta  per  hunc  solum  se  nobilem,  et  inclytam  fieri  confidit,  si  talem 
dilectum  invenire,  apprehendere,  et  deosculari  meruerit,  non  tantum  intus  in  secreto  conscien- 
tise  cubiculo,  verum  etiam  foris,  id  est  ita  ut  ad  amicos  quoque  dilecti  illius  perveniat,  quod 
illum  viderit,  quod  agnoverit,  quod  in  eum  crediderit,  quod  eum  dilexerit.  Denique  jam  tunc 
despicabilis  esse  non  potest  in  oculis  Dei  Patris,  in  conspectu  amicorom,  videlicet  angelorum  et 
hominum  sanctoium.  Ubi  autem  vel  illa  quterit,  aut  quaerere  debet,  ubi  ille  invenitur  aut  inve- 
niri  potest,  nisiin  Scriptura,  maximeque  prophetica,  quae  utique  verbum  Domini  esl?  Ibi  quaeri- 
tur  et  invenitur,  quia  profecto,  qualis  sit  ille  dileclus,  prophetae  testantur.  Et  in  aliis  quidem 
citius,  iu  aliis  difficilius  invenitur.  In  Jona  vero,  quem  r.unc  ingredi  cupimus;  manifestissime 
claret  quod  miraculum  in  illo  celebratum  fuerit  praeconium  ejus.  lpse  enim  ore  proprio  dixit,  et 
totus  orbis  audivit :  «  Sicut  fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebus  et  tiibus  noctibus,  sic  erit 
Filius  hominis  in  corde  terrae  tribus  diebus  et  tribus  noctibus  (Matth.  xn).  »  Igitur  et  hunc  pro- 
phetam  tanto  alacrius  ingrediamur,  quanto  clarius  atque  pulchrius  in  eo  Christi  testimonium 
novimus,  quem  in  Scripturis  legis  et  prophetarum  quaerere  propositum  babemus,  obsecrantes 
ut,  qui  typus  est  Salvatoris,  et  tribus  diebus  et  noctibus  in  ventre  ceti  moratus,  prcefiguravit 
Domini  resurrectionein,  nobis  quoque  fervoreta  oblineat,  sanctique  Spiritus  gratiam  sccundum 
hocipsum  nomcn  suum,  quod  est  Jonas,  interpretatur  enim  columba.  Et  quis  ncsciat  saepe  in 


40i 


COMMENT.  IN  XII  PKOPH.  MiN. 


IN  JONAM.  LIB.   I. 


402 


Scripturi-  per  columbam  saucti  Spiritus  gratiam  significari?  Maxime  quia  super  Dominum  nos- 
trum  idem  Spiritus  sanctus  in  specie  columbce  apparuit  (Luc.  m).  Ceeterum  totum  hunc  prophe- 
tam  ad  intelligentiam  referre  Salvatoris,  quod  fugerit,  quod  navim  ascendens  naulum  dederit, 
quod  dormierit,  laboriosum,  et  ut  ante  nos  dictum  est,  sudoris  est  maximi.  Verumtamen  quiinto 
dilticilius,  tanto  et  pulchrius  fieri  posse  speramus,  cooperante  secundum  beneplacitum  suum 
digito  Dei.  Labor  attentus  splendida  de  obscuris  mysteria  Christi  proferre  tentabit. 


IN  JONAM  PROPILETAM 

GOMMENTARIORUM     LIBER    PRIMUS 


175  Caput  I.  —  Et  factum  est  vcrbum  Domini  A 
ad  Jonnm  filium  Amaiki,  dicens  :  Surge  et  vade  in 
:  M  <en  civitatem  magnam,  el  prgedica  in  ea,  quia 
ascendit  clamor  malitix  ejus  coram  me.  Mirentur 
fortasso  grammatici  quod  per  conjunctionem  sic 
incipit  el  /actum  est  verbum  Domini,  cum  de  lit- 
teranihil  praecesserit.Nos  autem,  si  causam  atten- 
dimus  cur  Junas  ad  gentes  missus  sit  praedicare 
illis,  non  miramur.  Nam  non  solum  bene,  verum 
etiam  mirabiliter  et  gravissime  sonat  auribus  no- 
sliis  initium  hujusmodi.  Quae  enim  causa  exstilit '? 
Illa  nimirum.quia  filii  Israel  prophetas  Domini  non 
audierunt.  Tot  prophetae  missi  sunt,  tot  mirabilia 
1'acta  sunt,  toties  prapnuntiata  est  illis  caplivitas 
propter  multitudinem  peccatorurn,  nec  unquam 
pccnitentiam  egerunt.  Neque  enim  saltem  unius  g 
regis  lempore  vitulos  aureos  colere  cessaverunt,  et 
ne  unus  quidem  ex  omnibus  regibus  decem  tri- 
buum  recessit  a  peccatis  Hieroboam,  qui  peccare 
iecit  Israel  (///  Reg.  xn).  Ut  de  caeteris  taceam, 
Elias  missus  in  sermone,  et  spiritu  Domini  mira 
multa  fecit,  et  nequaquam  effecit,  ut  relinqueren- 
tur  vituli  illi,  licet  propter  signa  tandem  hoc  obti- 
nuerit,  ut  sciret  populus  quod  Baal  non  essetDeus 
clamaretque  :  Dominus  ipse  est  Deus,  Dominus 
ip<e  est  Deus  (III  Reg.  xvm).  Successit  illi  disci- 
pulus  Elisaeus  ;  qui  el  pro  hac  intentione  ut  popu- 
lum  revocaret,  plura  quara  ille  fecerat  volens  signa 
facere  :  Obsecro,  inquii,  ut  ftat  spiritns  tuus  duplex 
in  me  (IV  Reg.  n),  factumque  est  quod  petivit.Nam 
si  rite  numeres,  Elia3  quidem  octo,  Elisaeus  vero  r 
sedecim  signa  fecit,  et  hoc  duplum  fuit.  Post  baec 
morluus  est  ;  et  sicut  ante  mortem,  ita  et  postmor- 
tem  ejus  vitulorum  cultus  in  Israel  perseveravit. 
Mirabatur  autem  Dominus,  et  ta?debat  eum  super 
Israel,  sciens  quod  si  ad  gentes  mitteret,  multo 
iaeiliores  ad  credendum  eas  inveniret.  Unde  ad 
quemdam  illorum  taliter  locutus  est  :  Fih  hominis, 
vade  ad  domum  Israel,  et  loqueris  verba  rnea  ad 
eos.  Non  enim  ad  populum  profundi  sermonis  et 
diffcilis  lingnx  tu  mitteris  ad  domum  Israel,  neque 
ad  populos  mullos,  et  profundi  sermonis,  et  ignotx 
liigugp,  quorum  non  possis  audire  sermones,  et  siad 
illos  mitterem  ie,  ipsi  audirent  te.  Domus  autem  p, 
Israel  nolunt  audire  te,  quia  nolunt  audire  me 
(Ezech.  m).  Experimento  illud  comprobari  decebat, 
quod  taliter   Dominus  in  vituperationem  Israelis 


gentes  de  facilitate  audiendi  et  credendi  prseferebat. 
Ad  hujus  experimenti  ministerium  electus  est  hic 
Jonas,  cujus  post  mortem  Elisaei,  taliter  Scriplura 
libroBegum  mentionem  fecit.  Ipse  videlicet  Hiero- 
boam  filius  Joas  filii  Jehu  regis  Israel  restituit  ter- 
minoslsrael  ab  introitu  Hemath  usque  ad  mare 
solitudinis,  juxta  sermonem  Domini  Dei  Israel, 
quem  locutus  est  per  servum  suum  Jonam  filium 
Amathi  prophetam.  Igitur  dum  per  conjunctionem 
incipit  dicendo  :  Et  factum  est  verbum  Domini  ad 
Jonam,  ad  ea  nos  mittit  qua?  jam  diximus,  ut  sit 
sensus  :  Filii  Israel  non  audierunt  quae  praeceperat 
Dominus,  mittens  ad  eos  inmanu  servorum  suorurr 
prophetarum,  sed  induraverunt  cervicem  suam,et 
tradiderunt  se  ut  facerent  malum  coram  Domino, 
et  irritaverunt  eum,  et  idcirco  factum  est  verbumDo- 
mini  ad  Jonam  :  Surge,  inquiens,  et  vade  in  Nini- 
ven  civilutem  magnam,  et  prxdica  in  ea,  quatenus 
in  comparationegentium  damnabilis  Israel  amplius 
ostenderetur.  Et  idcircojudicium  Domini  tradenlis 
vel  tradituri  illos  in  captivitatem  irreprehensibile 
comprobarelur,  Ninivitis  pcenitentiam  agentibus, 
filiis  autem  Israel  in  impcenitentia  persistentibus. 
Hic  Jcnas  dicitur  filius  Amathi,  id  est  verilatis. 
Traduntenim  Hebraei  hunc  esse  filium  vidus  Sare- 
ptmae,  quem  Elias  propheta  mortuum  suscitavit, 
matre  postea  dicente  ad  eum  :  Nunc  cognovi,  quo- 
ninm  vir  Dei  es  tu,  et  verbum  Domini  in  ore  tuo 
verum  esl(III  Reg.  xvn).  Et  ob  hanc  causam  etiam 
ipsum  puerum  sic  vocatum  filium  Amathi.  Amathi 
enim  in  nostra  lingua  veritatem  sonat.  Et  ex  eo 
quod  verum  Elias  locutus  est,  ille  qui  suscitatus 
est,  filius  esse  dicitur  veritatis.  Porro,  quod  ait 
Dominus  :  Quia  ascendit  clamor  malitix  ejuscoram 
me,  hoc  ipsum  est  quod  in  Genesi  dicitur  :  Clamor 
Sodomce  et  Gomorrhx  muttiplicalus  est  (Gen.  xvm). 
Et  ad  Cain  :  Vox  sanguinis  fratris  tui  clamat  ad  me 
de  terra  (Gen.  iv). 

176  Nunc  jam,  quoniam  Jonas  iste  missus  ad 
Niniven  typus  est  Salvatoris  mittendi  ad  gentes, 
dicendum  est,  quando,  uhi  vel  quomodo  factum  sit 
ad  eumverbum  Domini,  qui  utique  ipse  secundum 
divinitatem  vocatur,  el  est  verbum  Domini.Si  quae- 
ris  ubi,  nimirum  ad  fluenta  Jordanis  ;  si  qua-ris 
quando,  videlicet  praedicante  Joanne  et  baptizante 
baptismum  poenitentiae;  si  quaeris  quomodo,  utique 
apertis  ccelis,  etdescendentein  eum  Spiritu  sancto 


403 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


404 


in  specie  columbffi,  simulque  personanto  voce  Pa- A  Chrislo  pro    fralribus    suis    (Rom.  ix),   sic  et  isle 


tris  :  Hic  est  Filius  meus  dileclus,  in  quomihi  bene 
complacui  [Luc.  m).  Tunc,  inquam,  et  taliter  fuctuui 
est  ad  eum  verbum  Domini,  quemadmodum  etipse 
ore  proprio  confirmavit  :  Veniens  quippe  Nazaretii, 
ubi  eral  nulritus,  inlravit  secundum  consuetudiiu  m 
suam  die  Sabbali  in  synagogam,  et  surreantlegere,et 
traditus  est  illi  liber  Isaix  prophetx.  El  ut  revulvit 
librutn,  invenit  locum  ubi  erat  scriptum  :  Spiriius 
Domini  supcr  mc,  propter  quod  unxit  me,  evangeli- 
zare  puuperibus  misit  mc,prxdicare  captivis  remis- 
sionem,  prxdicare  annum  Domini  acceplum,  ei  luec 
Scriptura,  inquit,  hodie  impleta  est  in  auribus  ve- 
stris  (Luc.  iv).  Unde  quod  Spiritus  sanctus  super 
eum  in  specie  columba?   descendit  ;  pulchre  ipso 


taliter  fugiendo  non  displicuit,  quod  maxime  rerutn 
exitus  comprobavit.  Quis  enim  omnium  propheta- 
rum  tanto  glorificatus  est  miraculo,  tam  mirabili 
Christi  mortem  alque  resurrectionem  praasiynavit 
exemplo  '?  Igitur  quod  illis  non  valde  vituperabili- 
ler  fecit  fugiendo  a  facie  Domini,  Christum  Domi- 
num  laudabililer  fecisse,  aliquo  modo  res  manifesta 
innuit.  Nam  hic  non  quidem  per  inobedienliam 
unquam  fugit,  sed  pietatis  affectu  condemnationem 
sme  gentis  ad  tempus  refugit.  Tesles  sunt  ilhe  la- 
crymae  quas  fudit,  videns  civilalem  et  flens  super 
illam,  atque  dicens  :  Quiasi  cognovisses  et  tu  (Luc. 
xix),  et  caelera.  Teslis,  inquam,  ille  est  flctus, 
quam  veraciter  judicium  divinitatis  quod  suasgenti 


quoque  nomine  figuravit  eum  Joiias.  Interpretutur  r,  immincbat,  refugere  voluissel  humanitatis  affectu. 

Novit  enim  et  nosse  debet  Christiana  fides.quod  in 
uno  eodemque  Christo  sicut  duae  sunt  naturs, 
altera  divinitatis,  altera  humanitatis,  ita  et  duas 
erant  voluntates  sive  operationes.  Voluntas  divini- 
tatis  erat  relinquere  Judaaam,  et  trauere  Ilierusa- 
lem  in  manus  hostium.  Voluntas  erat  humanitatis, 
ut  liberaretur  sua  gens  vel  civitas  llierusalem,  et 
tam  miserabile  non  paleretur  excidium.  [Ilajusta, 
haec  voluntas  erat  pia.  Porro  divinitatis  voluntatem 
prscedere,  humanitatis  autem  subsequi  convenie- 
bat.  Obedienter  ergo  concedens,  cum  dixisset  :  M: 
Pater,  si  possibile  est,  transeat  a  me  calix  iste 
(Matlh.  xxvn),  nolensgentemsuam  propter  mortis 
suao  scelus  interire,  subjunxit  protinus  :  Yerumta- 
p  men  non  sicut  ego  volo,  sed  sicut  iu  (ibid.).  Et  iterum 
Pater  mi,sinon  potest  hic  calix  transire,  nisi  bibam 
illum,  [ial  voluntas  lua  (ibid.).  Igitur  Jonas  jussus 
praedicare  in  Ninive,fugit  in  Tharsis,  id  est  in  mare. 
Tarsisnamque  generaliter  mare  dicitur,  utillic  :  ln 
spiritu  vehementi  conleres  naves  Tharsis(Psal.  xlvii). 
Christus  autem  ad  hoc  natus,  et  cum  Deus  esset 
homo  factus,  ut  esset  ipse  exspeclatio  gentium  et 
Salvator  eorum,  Judaeorum  fluctibus  se  tradidit. 
qui  propter  crebras  seditionum  tempestates,  am- 
plius  quam  ulla  gens  mari  similes  poterant  repu- 
tari.  Neuter  eorum,  scilicel  neque  Jonas,  neque 
Christus  salutem  gentibus  invidit,  sed  uterque 
gentis  suec  condemnationem  imminere  condoluit. 
Et  descendil  in  Joppen,  el  invenit  navim  emitem  in 
Tharsis,  et  dedit  naulum  ejus,  et  descendU  in  eam, 
ut  iret  cum  eis  in  Tharsis  a  facie  Domini.  Joppen 
portum  esse  Judaeae  in  Regum  quoque  (III  Heg.  n), 
et  Paralipomenon  (II  Par.  n),  iibris  legimus  ad 
quem  Hyram  rex  Tyri  ligna  de  Libano  ratibus 
transferebat,  quas  Hierusalem  terrestri  itinereper- 
veherentur.  Juxta  regionis  naturam,  de  montanis 
etarduis  ad  Joppen  ad  campestria  veniens,  recte 
descendisse  dicitur,  et  notanda  fugitivi  et  timidi 
festinatio.  Non  locum  tugae  otiose  elegit,  neque 
enim  ad  certum  (ugere  cupiebat  locum,  sed  pri- 
mam  arripit  occasionem  navigandi  quolibet  ire 
festinans.  Secundumhanc  similitudinem  Dominus 
noster  Synagogam  introiens  quondam  speciosam  : 


enim  columba,  ut  jam  dictum  est,  interpretatur 
etiam  dolens.  Qu;e  nimirum  interpretatio  et  ipsa 
nihilominus  ad  mysterium  pertinet,  quia  ipse  est, 
quem  Isaias  virum  dolorum  pranuntiavit,  et  scien- 
tem  infirmitatem  subjungens  :  Vere  languores  no- 
slros  ipse  tulit,  et  dolorcs  nostros  ipse  porlavit  (Isa. 
liii).  Ab  ipso  baptismo  pcenitenti»,  quem  suscepe- 
rat,  jejunium  ingrediens  (Matth,\v;,  deinde  praedi- 
cando,etpersecutionessustinendopcenitentiamcon- 
linuans,  et  pro  nobis  dolens,  et  dolores  nostros 
usque  ad  patibulum  crucisportans.Nunquid  aulem 
nesciebat  quibus  paupcribus  evangelizare,  quibus 
captivis  remissioaem  mitterelur  praodicare  ?  Nun- 
quid  nescire  poterat  quod  ad  gentes  pertineret 
suae  praedicationis  oificium,  quod  scire  et  praenun- 
tiare  pruphetae  potuerint  1  Et  novissimusille  Si- 
meon,  qui  dixit  eum  salutare  Domini  paratum  ante 
f  ;ciem  omnium  populorum  :  Litmen  ad  revclalionem 
grnlium  (Luc.  n).  Altamen  ad  gentes  tunc  ire  no- 
luit  imo  et  discipulos  ne  irent  prohibuit  dicens  :  ]n 
viam  gentium  ne  abieritis  (Matih.  x).  Et  mulieri 
Chananaae  clamanti  post  se  non  cito  respondit 
(Matth.  xv),  sed  tantummodo  Juda;is  praedicavit, 
exeepto  quod  in  Samaria  duos  dies  mansit  (Joan. 
iv).  Sequitur  ergo  :  Et  surrexilJonas  ut  fugeret  in 
Tharsis  a  facie  Domini.  Dure  quidem  sonat,  neque 
Salvatori  convenire  videtur  quod  dicitur,  ulfugerel 
Jonas  a  facie  Domini.  Sed  si  fugientis  inlentionem 
consideres,  nec  in  ipso  propheta  valde  est  fuga 
reprehensibilis,  quia  non  eam  fideiitas,  sed  pie- 
tas  fecit.  Condolebat  enim  pio  affectu  sua»,  id  est  " 
Hebraeae  genti,  eo  quod  in  condemnationem  ejus 
mitteretur  ad  praedicandum  Ninivitis,  utin  compa- 
ratione  Israelis  justificarentur  Assyrii,  et  in  com- 
paratione  Assyriorum  condemnatus  Israel  perpeluae 
traderetur  captivitati.  Non  gentium  salutem  oderal, 
sed  SU33  gentis  damnationem  timebat,  atqueidcirco 
fugiens  non  multum  Deo  displicebat.  Iuio  propter 
pietatis  magnitudinem  valde  complacebat.  Magis 
displicere  potuisset.si  non  doleret,sicut  Moyses  non 
displicuit  dicendo  :  Aut  dimilte  eis  hanc  noxam,  aut 
si  non  facis,  dele  me  de  libro  quem  scripsisti  (Exod. 
xxxn).  Nec  Apostolus  optando  esse  anathema  a 


405 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


406 


hoc  eniin  nomen   Joppe    interpratur  specio.ia,  na-  A.  'Pse  vcro  dormiebat  (Matth.  vm).  Et  hic  et  illic  mo- 


vim  sibi,  id  est  evangelica3  praedicatiouis  scbolam 
instituit.  Illius  naviculae  remiges  duodecim  apo- 
stoli  fuerint,  quibus  et  dedit  naulum,  id  est  dona 
gratiarum,  scilicet  virtutem  et  polestatem  super 
omnia  dxmonia,  et  ut  languores  curarent  (Luc.  ix), 
promisitque  regnum  coelorum,  ut  ingressi  mare, 
id  est  inquietum  populum  Judaeorum,  per  civitates 
et  casiella  circumeundo,  et  evangelizando  fortiter 
remigarent.Illud  quoque  ad  hoc  mysterium  pulchre 
alludit,  quod  plerosque  illorum,  quibus  ejusmodi 
naulum  dedit,  de  puppibus  vocavit.  Erant  enim 
piscatores,  et  ad  hoc  vocavit  eos,  ut  mutatoremigio 
depiscatoribuspisciumlaceret  piscatoreshominum. 
Igitur  passibilis  adhuc  et  inflrma  caro  nondum  fo- 


tus  maris  vicn  persecutionis,et  dormitio  taciturni- 
tatem  patientiae  ejus  significavit,quam  non  ferentes 
in  nostra  tnbulatione  dicimus  :  Exsurge,  quare  ob- 
dormis,  Oomine  ?  (Psal.  xliii.)  Alibi  quoque,  cum 
itidem  navicula  jactaretur  fluctibus,  legimus  cum 
ad  discipulosvanisseambulando  supramare(Mn///i. 
xiv),quo  miraculo  significabat,quod  potenter  supe- 
raret  easdem  passiones  suas.  Nunc  rem  secundum 
ordinem  litterae  persequamur. 

Dominus,  inquit,  misit  ventum  magnum  in  mare, 
et  facta  est  tempestas  magna  in  mari.  Quis  ille  ven- 
tus  fuit.qui  turbas  Judsorum  quasi  mare  turbavit, 
nisi  spiritus  seduetionis.qui  illosin  odium  Domini 
nostri  concitavit  ?  Ille  intus  eos  pertlavit,  ut  adver- 


titer  obediebat,quia  voluntatem  divinitatisderepel-  g  sus  eum  fremerent.et  semetipsos  seditionibus  tur- 


lendaJudaeagentibusque  assumendis  exsequi  tarda- 
bat,  et  sicut  jam  dictum  est,super  civitatem  ruiiu- 
ram  flebat  (Luc.xix).  Sed  didicil,  ait  Apostolus,  ex 
his  qux  passus  est  obedientiam  (Hebr.  v).  Nam 
177  per  passionem  consummatus,  talis  effectus 
est,  ut  fortiter  obediret,  nullumque  jam  dolorem 
sive  compassionem  exlunc,  nisi  solis  pcenitentibus 
impendere  potest,  quippe  cum  ante  passionem 
suam  super  impa;mtentes  fleverif,  nunc  impios  in 
inferno  ardentes  siccis  oculisvidet.Qualia  pati,  vel 
qualiter  ex  his  qua3  pateretur  obedientiam  discere 
haberet,pra3sens  mystice  prassignavit  historia.  Oo- 
minus  autem  misit  ventum  magnum  inmare,et  facta 
est  tempatasmagna  in  mari,  et  navis  periclilabatur 
conteri.Et  limuerunl  nautxet  clamaverunt  ad  Deum 
et  miserunt  vasa  qux  erant  in  navi,  in  mare,ut  alle- 
viaretur  ab  eis.Et  Jonas  descendit  ad  interioranavis, 
et  dormiebat  sopore  gravi.  Quantum  ad  historiam, 
et  omnipotentiamDomini,quoadversanteninilsecu- 
rum  est,  et  nautarum  timiditas,  et  prophetae  ma- 
gnanimitas  describitur,  qui  non  tempestate,  non 
periculis  conturbalur,  eumdem  et  in  tranquillo  et 
imminente  naufragio  animum  gerens.  Denique  alii 
clamant  ad  deos  suos,  vasa  projiciunt,  nititur 
unusquisque  quod  potest  ;  iste  tam  quietus  est  et 
securu.s  animique  tranquilli,  ul  ad  navis  interiora 
descendens,somno  placido  perfrualur.Verumtamen 
quod  dormit,non  securitatis  est.sed  mceroris.  Nam 
et  apostolos  legimus  in  passicneDomini  prae  tristi- 
tioe  magnitudine  soiuno    tuisse    depressos  (Matth. 


barent.  Sed  quomodo  ejusmodi  ventum  Dominus 
misit?Justo  videlicet  judicio,  quia  suo  illos  sancto 
Spiritui  semper  restitisse  cognovit.  Nonne  propter 
eamdemoausamaddecipiendum  Achabregemlsrael 
misit  spiritum  mendacii?Dixit  enim  :  Quis  decipiet 
Achab  regem  Israel,  ut  ascendat  in  Ramoth  Ga- 
laadlEt  dixit  unus  verba  ejuscemodi,  el  aliter  alius. 
Egressusest  igitur  spirilus,  et  slelit  coram  Domino, 
et  ait  :  Ego  decipiam  illum.  Cui  locutus  est  Domi- 
nus.  In  quo?  Et  ille  ait  :  Eyrcdiatur  et  ero  spiriius 
mendax  in  ore  omnium  prophetarum  ejus.  Et  dixit 
Dominus  :  Decipies  ct  prxvalebis.  Egrcdere  et  /ac  ita 
(III  Reg.  xxn).  Quomodo  tunc  misit  spiritum  men- 
dacii  ad  decipiendum  illum,  qui  cum  uxore  sua  Je- 
zabel  occiderat  prophetas  Domini,sic  spiritum  ma- 
lum  misitquo  concilarenturJudaei.sicutmarevento 
solet  moveri,  ut  adversus  Dominum  fremerent,  et 
mensuram  Patrum  suorum  implerent.  Dicet  ali- 
quis  :  Ergone  Judaeos  Dominus  tam  malosesse  fe- 
cit  aut  tam  malos  esse  voluit,  ut  occiderent  Cbri- 
stura  Filium  Dei?Non  utique  malosillos  fecit,  aut 
malos  esse  voluit.sed  cum  maliessent,  facultatem 
maliiiae  complendae  illis  permisit.Sic  et  dePharaone 
oportet  inlelligi.  Non  enim  illum  Deus  malum  esse 
fecit,  sed,  cum  malus  esset,  in  regemillum  excita- 
vit.ut  in  ipso  oslenderet  fortitudinem  suam  (Exod. 
ix),id  est  utde  nota  persona  daret  exemplum,quam 
bene  posset  dejicere  hominum  superbiam.  Itaque 
sicut  quaerenti  cur  Deus  Pharaonem.cum  esset  ma- 
lus,  excitaverit  in  regem,recte  respondetunldcirco 


xxvi).  Porro,   juxta  coeptum   mysterium   turbatio  D  ut  in  ipso  ostenderet  fortitudinem  suam.  Ita  qua3- 


maris,  sive  magnitudo  tempestatis,  et  periclitatio 
maris,  Judaicae  sunt  sediliones  et  persecutiones,et 
universas  Domini  passiones:Timor  nautarum,timor 
est  apostolorum,et  dormitio  Jonae,magnaest  trans- 
quillitas  divinae  in  Christo  patientiae,  qua  semet- 
ipsam  conlinens  fortitudo  majestatis,humanitatem 
suam  suosque  discipulos  periculis  eximeredistulit. 
Quod  ut  amplius  perpendere  delectet  simuladme- 
moriam  revocandum  est  quia  ipse  Dominus  Deus 
noster  in  sua  persona  quodam  teaipore  naviculam 
ascendit,  et  seculi  sunt  eum  discipuli  ejus,  el  motus 
magnui  factus  esi  in  mari,  et  timuerunt  discipuli, 


renti  curJudasos,  cum  essent  mali,  permiserit  ha- 
bere  potestatem  occidendi  Christum,  recte  respon- 
detur:Ut  in  illorum  scelere  terminaretiram  suam, 
ulciscendo  supergenus  humanum  in  Christo,in  quo 
posuerat  iniquilates  omnium  nostrum  (lsa.  liii). 
Igitur  venlus  magnus,quem  misit  Dominus  inillud 
mare,id  est  in  illum  populumamarumet  profundae 
malili£e,ille  immundus  spiritus  est,de  quo  aitChri- 
stus  eodem  loco.ubi  tentantibu3  et  signum  quaeren- 
tibus  respondensnonesse  signumillis  dandum.nisi 
signum  hujus  Jonae.haec  inter  loculus  esl.Dum  im- 
mundus  spirilus  exierit  ab  homine,  ambulat  yer  loca 


407 


RUPERTI  ABRATIS  TUITIENSIS. 


408 


inaquosa,  quxrens   requiem  et  non  inveniens  dicit  :  A  dum  tam  blasphetnias  illatasnomini  suo,quam  pres- 


Reverlar  in  domum  meam  unde  exivi{Luc.  xi).Exie- 
rat  enim  de  populo  illo,  quando  in  monte  Sinai  le- 
gem  accepit(£.rfld.xx),reversus  est  in  eum,  quando 
videns  Filium  Dei  daemoniaejieieiitem  blasphema- 
vit,dieeus  :  In Beelzebub  prinripe  dxmoniorum  eji- 
cit  dxmonia  (Matth.  xn).  Idcirco  tunc  dixit  :  Cum 
immundus  spiritus  exierit  ab  homine,  etc.  Illa  rever- 
sio  dicentis:  Reverlar  in  domum  mcam  uncle  exivi. 
Talis  missio  fuit  Domini,  qualis  loco  vel  tempore 
supra  memorato,quando  spiritui  mendacii  dicenti: 
Ego  decipiam  Achab  sic  (III  Heg.  xxn) ;  et  sic  ipse 
respondil  :  Decipies  et  prxvalebis.  Egredere  et  fac 
ita  (ibid.).  Eodem,  inquam.modo  dicenti  :  Reverlar 
in  domum  meamunde exivi.et  faciam  novissimaillius 


suras,  quas  in  hoc  mundo  hahent  ejus  [discipuli], 
nnn  citius  compescit.fi/  accessit  ad  eum  gubernatur, 
et  dixit  ei:Quid  tu  sopore  deprimeris  ?  Surye,  incoca 
Deum  tuum,  si  forte  recogitet  Dcus  de  nobis  el  non 
pereamus.  Gubernator  ut  naturale  est  unumquem- 
que  in  suo  periculo  dealio  plus  sperare.cum  debe- 
ret,  vectores  timidos  consolaii,cernens  discriminis 
magnitudinem  excitatdormientem.et  arguitimpro- 
vida  securitatis,  commonetque  ut  ipse  quoque  pro 
virili  portione  deprecetur  Deum  suum.  Hic  Petri 
apostoli  typus  est.Ille  enim  dicente  Domino:()uc)/J 
dicunl  homines  esse  Filium  hominis  ?  (Malih.  xvi.) 
Itemque:Vos  autem  quem  me  esse  dicitisl(lbid.)  Re- 
spondens  ante  caeteros,vel  primus  intercaeterus:Tu 


pejora  prioribus  (Matth.    xn).  Dixerit   justus  judex  „  es,inquii.,Chrislus  Filius  Dei  vivi  (ibid.).  Et  pro  hoc 


Dominus  :  Reverteris  el  praevalebis,  sive  :  Rever- 
tere,  et  fac  ita.  Nam  eo  quod  veritatem  carnis  non 
receperunt  ut  salvi  fierent,  idcirco  misit  in  mare 
illud  ventum  ejusmodi,  idcirco  misit  et  mitlet  illis 
Deus  operationem  erroris,  ut  A;>ostolus  ait,  ut  cre- 
dant  mendacio,  et  judicenlur  omnes  qui  noii  cre- 
diderunt  veritali,  sed  consenserunt  iniquitati  (II 
Thess.  11). 

Et  facta  est,  inquit,  tempeslas  magna  in  mari,  et 
navis  periclitabatur  conteri.  Propter  navigationem 
Jonae  facta  est  in  mari  tcmpestas  rnagna.  Propter 
proedicationetuCbristi  factaestin  populo Judaeorum 
commotiomagna.Hinc  est  accusatio  illa  tumultuaii- 
tiuiU  atque  dicentium  :  Commovit  populum  docens 
per  nniversam  iudmam,  incipiens  a  Galilsea  usque 
huc(Luc.  xxm).  Navis  periclitabatur  couteri,  et  nau-J-1 
tx  timuerunl.  Evangelica  doctrina  a  contradicenti- 
buset  blajphemantibus  saepe  impetila  est,  et  apo- 
stoli  in  timore  fuerunl.Et  illi  quideui  Deum  verum 
adhuc  nescientes,  ad  Deum  suum  clamaverunl, 
apostoli  autem  in  ipsa  periclitatione  inter  hlasphe- 
mias  Judaeorum  Christum  Filium  Dei  confessisunt. 
Et  interim  iidem  nautaemittebant  vasa  quxerantin 
navi  in  mare,  ut  alleviaretur  ab  cis,  id  esi  omnia 
quas  in  hoc  sneculo  haberi  possunt  vel  concupisci- 
bilia  sunt,  negligebant,  contemnebant,  atque  ab- 
jiciebant,  ut  magis  essent  liberi  atque  expediti  se- 
cundum  consilium  dicentis  :  Notite  portare  saccu- 
lum,  neque  peram,  neque  calceamenta,  neque  duas 
tuniras  habealis  (Luc.    x).    At  ipse   dormiebat,  quia 


merito  sic  inter  caeteros  apostolos  in  Ecclesia  quo- 
modo  inter  caeteros  nautas  gubernatur,sive  proreta 
proeeminet  in  navicula.  Al  ille  talis  designatus  a 
Domino  dicente  :  Beatus  es,  Simon  Bar  Jona  (ibid.), 
etc.Cum  protinus  idem  Dominus  ecepisset  ostendere 
discipuhs  suis  quia  oporteret  eum  ire  Hierosolymam, 
et  multa  pati  a  senioribus  cl  Scribis,  et  principibus 
sacerdotum,  et  occidi,  et  die  tertia  resurgere,  assu- 
mens  eum  ccepit  increpare  illum,  dicens  :  Abiit  a  tc, 
Domine,  propitius  esto  tibi,?io«  eril  libi  hoc  (ibid.). 
Heec  nimirum  dicens,quasi  gubernalor  Jonam  cur 
dormiret,  increpabat,  quia  Dominum  pati  prohibe- 
bat,  suadens  ut  sua  potius  virtutetanquam  vigilans 
verteretur,  utpote  Dei  Filius  potens  et  fortissimus. 
Sequitur:£(  dixit  vir  ad  collegam  suum  :  Venite,  et 
nultamus  sortes,  ut  sciamus  quare  hoc  malum  sit 
nobis.Et  miserunt  sortes,et  cecidii  sors  super  Jonam. 
Noverantilli  naturam  maris.et  tanto  tempore  navi- 
gantes,  sciebant  tempestatem  ventoremque  ratio- 
nes.  El  utique  si  solitos,  et  quos  aliquando  experti 
fuerant,  fluctus  vidissent  consurgere,  non  cum 
sorte  auctorem  naufragii  qua3rerent,et  pcr  rem  in- 
certamcertum  cuperent  devitare  discrimen.  Ncc 
statim  debemussub  hoc  exeuiplo  sortibus  crederc, 
vel  lllud  de  Aclibus  apostolorum  huic  testimonio 
copulare,  ubi  sorte  Matthias  in  apostolatum  eligi- 
tur  (Act.  i),  cum  privilegia  singulorum  non  possiut 
legem  facere  communem.  At  vero  juxta  cceptam 
tropologiam,  quoties  adversus  Chrisli  naviculam 
Christique  discipulos   mundanorum  consurgittcm- 


cum  178esset  omnipotens,  suam  omnipotentiam  D  pestas  fluctuum,  talis  sorset  taliter  mittenda  est, 


continebal,  neque  Judaica?  tempestatis  ulciscebatur 
injurias.  Sequitur  ergo  :  Et  Jonas  desrendit  ad  in- 
leriora  navis,  et  dormiebat  sojiore  gravi.  Quomodo 
enim  in  tantainquietudine  quietus  dormire  potuis- 
set,nisi  quiain  figura  contingebat  ilii,  et  Dei  nutu 
agebatur  ut  dormiret  ?  Denique  tuturum  eral,  ui, 
sicut  jam  dictum  est,  inter  tempestates  Judaicas 
Dominus  nosler  cum  esset  fortissimus  Deus  valde 
patienter  sese  haberet.quod  dormire  quodammodo 
est.  Ille  sopor  recte  dicitur  gravis,  quia  nimirum 
grave  fuit  apostolis,  grave  est  et  nobis,  illuni,  qiii 
custos  Israel  e»t  (Psal.   xii),  dormire    in  adversis, 


ut  sciat  unusquisque  cujus  causa  malum  illud  sit, 
vel  quo3  sibi  causa  sit  patiendi.  Potest  enim  es;e 
ut,  in  persecutione  Cbristiani  nominis,  non  tain 
ipse  Christus  quam  aliud  quid  in  intentione  vel 
conscientia  repositum  sit.  Propter  quod  patiatur 
homo  qui  Christianus  dicitur,  et  undantibus  fluctuet 
adversis.  Quod  si  ita  nonesset,  nequaquam  Pauhis 
diceret:E<  si  tradidero  corpus  meum  ut  ardeat,  cha- 
ritalem  autem  non  habuero,nihil  mihi  prodesl(l  Cor. 
NinhPotest  etiam  evenire  ut  in  Christum  credens 
quis  pro  suo  male  facto  patiatur  quid  ab  inlideli. 
Hinc  Petrus  sW.ltelius  est  benefacwntes  (si  velit  vo- 


MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


410 


409  COMMENT.  IM  XII  PROPH 

luntas  Dei)  pali  quam   malefacientes   (/  Pelr.  m).  A  non  dixit,  Judaeus  aut  Israelita  sum  ego,  quaa  no 
Item  :  Semo  vestram  pat>atur  quasi  homicida,  aut 


jur,  aul  maledicus  aut  alienorum  appelitor  (I  Petr. 
iv).  Beatailla  conscientia,  in  qua  testimonium  ha- 
bet  quis,  quod  patiatur  ut  Christianus,  quod  pa- 
tiendi  vel  passionis  causa  sit  ei  Christus.  Tunc  re- 
vera  cadit  sors  super  Christum,  sicut  cecidit  super 
Jonam,  quod  ipse  saevientiumesset  causa  fluctuum. 
Talem  conscientiam  sancti  habent  apostoli  inter 
Judaeos  procellosos.  Exempli  causa  :  Quando  dixit 
Thoiuas  ad  condiscipulcs  :  Eamus  et  nos  moriamur 
cum  illo  (Joan.  xi).  Et  dixerunt  ad  eum  :  Indica  no- 
bU,  cujus  causa  malum  istul  nobis  sit.  Quod  cst  opus 
tuum?  Qux  terra  lua?  Et  quo  vadis?  Vel  ex  quo 
populo  es  tu  ?  Notanda  brevitas,  quae  apud  insignem 
poetam  placere  solet  verbisistis.Juvenesquaeoausa 
subegil  ignotas  tentare  vias  :  Quo  tenditis,  inquit. 
Qui  genus  ?  Unde  domo,  pacemne  huc  fertis,  an  ar- 
ma  ?  Interrogatur  persona,  regio,  iter,  civitas,  ut  ex 
his  cognosceretur  et  causa  discriminis.  Indica,  in- 
quiunt,  nobis,  cujus  causa  malum  islud  sit,  quid 
operis  agis  ?  De  qua  terra.de  quo  populo  proficisca- 
ris,  quo  abire  festines  ?  Porro  Dominum  nostrum 
non  solum  sui  nautee,  id  est  aposloli  sui  secrelis 
percunctationibussciscitabantur,ut  scirent.verum- 
etiam  publicistumultibusadversariiejuseademper- 
cunctali  sunt,  ul  viderent  quis  esset,  quid  operis 
agerel,  unde  essel,  quo  lenderet.  Cum  enim  diceret 
eis :  Sinoucredideritis,quiaego  sum,moriemini  inpec- 
calo  vestro.Dicebant  ei:  Tu  quis  es1(Joan.  vm.)  Itein 
cum  diceret :  Ad/iucmodicum  teinpus  vobiscumsum,el 
vado,  ad  eum  qui  rnisil  me.  Quxretis  me  et  non  in- 
venietis,  et  ubi  sum  ego,  vos  non  poteslis  venire. 
Dixerunt  ad  semetipsos ;  Quo  hic  iturus  esl,  quia  non 
inveniemus  euml  Nunquidin  dispersionem  gentium 
iturus  est,  et  dodurus  genles  ?  (Joan.  vm.)  Sed  et 
genusejus  proterve  quaesierunt,  cum,eo  dicente  :  et 
testimonium  perhibet  de  me  qui  misit  me  Pater, 
dixerunl  :  Ubi  est  paler  tuus?  (Joan.  vm.)  Nihilomi- 
nus  qu33aierunt.  Quod  esset  opus  ejus,  cum  eo  di- 
cente  :  Hoc  est  opus  Dei,  ut  credalis  in  eum  quem 
misit  ille.  Dixerunt  :  Quod  ergo  tu  facis  signum,  ut 
videamus  et  credamus  tibi,  quid  operaris  ?  (Joan.  vi.) 
Sed  et  Pilatus  audito  sermone  dicentium  :  Nos  lc- 
gem  habemus,  et  secundum  legcm  debet  mori,  quia 
Filium   Dei  se   fecit   :  lngressus  prxlorium,  iterum 


mina  scilicet  Judfei  et  Israelita:  discordia  diviserat, 
quee  per  Hieroboam  scindentem  decemtribus  ado- 


mo  David  acciderat  (///  Reg.  xn),  sed  dixit  :  He- 
brxus  ego  sum.  Hebraeus  non  transitor  interprctatur. 
Et  hoc  nomen  valde  Christo  congruit,  quinon  venit 
in  hunc  mundum  ad  manendum,  sive  ad  regnan- 
dum.sedad  pertransendum  tanquam  viator,  non 
habens  hic  manentem  civitatem  aut  regnum,  ut 
transiret,  et  transeundo  salutis  opus  ministraret, 
quemadmodum  de  semelipso  tanquam  dealiodicit, 
et  transiens  minislrabit  illis  (Lnc.  xn).  Et  Evange- 
lista  :  Sciens,  inquit,  quia  venil  hora  ejus,  ut  trans- 
eat  exhoc  mundo  ud  Patrem  (Joan.  xm).  Et  deinde 
dicit  :  Et  Dominum  Deum  cceli  B  70  timeo  ;  nihilo- 

p  minus  humanitati  ejus  congruit,  quia  ipse  est  de 
quo  prophela  praedixit  :  Et  reptebit  eum  spiritus  li- 
moris  Domini  (Isai.  xi).  Vere  timoresancto  timora- 
tusetreverentissimus  exstitit,  timore  qui  et  vere 
humilitas  debetdicietaestimari.Hujustiinoris.idest 
humilitatis  magisterium  profiteluripse  dicendo :  Di- 
scite  ame,  quia  mitissumethumilis  corde(Matlh.  xi). 
Simul  notandum  iu  propheta  quod  non  dixerit  : 
Et  Dominum  Deum  coeii  ego  fugio,  sed  ego  timco. 
Licetenim  fugerita  facieDomini,nequaquam  tanen 
Deum  fugit  aut  fugere  voluit.  Aliud  namque  est  fu- 
gere  Dominum,  aut  iugere  a  facie  Domini.  Serr.per 
malum  esl  velle  fugere  Dominum,  et  eorum  est 
maximequi  illurn  oderunt,  licet  effugere  non  pos- 
sint,  sicut  scriptum  est :  Dcxtera  tuu  invenial  omnes 
quite  oderunt  (Psal.  xx).  Fugere  autem  a  facie  Do- 

^  mini,  id  est  refugere  sententiam,  vel  tremendum 
propositum  Dei  potest  interdum  qui  Deum  diligit, 
quemadmodum  iste,  qui  refugiebat  administrare 
prophetaleofficiumadcondemnationemsu33genlis. 
Quo  autempertinuit,  tali  inarticulodicere,i/iu  fecit 
mare  et  aridam, praesertim  illum  quiafacie  Domini 
fugiens,  ierat  in  mare,  relinquens  aridam,  uisi  ut 
ostenderet  se  certam  secunduin  rationem  de  omni- 
putentia  Creatoris  habere  fideni,  vel  scientiam, 
quamvissecuudumcarnisaffectum  fugitans  decli- 
nare  tentasset  impendentem  suae  genti  pro  meritis 
iram?  Sic  et  Dominus  noster  sine  dubio  rationalem 
habens  animam.secundumipsam  rationemsciebat, 
insita?  sibi  divinitalisjustam  esse  sententiam,  quae 
salvari  gentesetderelinqui  censebatJudaeam,quam- 


dixit  ad   eum:  Unde   es   tu?  (Joan  xix.)  Attamen  "  vis  per  humanitatis  affectumgentes  differonsaemu 


ante  interrogaverat  et  audierat  quod  de  Herodis  po- 
leUate,  id  est  homo,  Galilaeus  esset  (Luc.  xxm).  Si 
ergo  illi,  quos  mystice  per  lumentes  maris  fluclus 
intelligimus.interrogaverunt  eum  quis  esset,  quod 
opus  ejus,  quae  terra  ejus,  quo  iret,  vel  quo  iturus 
esset,  quanto  magis  haec  interrogasse  constat  apo- 
stolos  familiares  et  collaboranles  illiin  remigiosive 
nav'gatione  Evangelii,  quibus,  ut  Evangelium  re- 
fert,  seorsum  loquebatur  de  regno  Dei  (Luc.  xi). 
Sequitur  ergo  :  Et  dixit  ad  eos  :  Hebra;us  ego  sum, 
et  Dominum  Deum  ego  timeo,  qui  fecit  mare  et  ari- 
dam.  Multum  quippe  ad  mysterium  pertinet,  quod 


laretur  Judasam,  ita  ut  fieret  super  eam  (Luc.  xix). 
Etille  quidemfluctibuscircumdatus,  et  illa  lempe- 
state  correptus,  Dominum  Deum,  inquit,  ego  timeo. 
Ipseautem  Christusexhis  quaa  patiebatur,  discens 
obedientiam  (Hebr.  v),  sicut  manlatum  dedit  mihi 
Pater,  inquit,  ita  facio(Joan.s.\w),  subjungens  pro- 
tinus  :  Surgite,  eamus  (ibid.),  quod  idem  erat  ac  si 
diceret  (utpote  crelestibus  semper  mysteriis  inten- 
tus)quoniam  sic  est  voluntas  Patris,  Judsa  relicta 
ad  gentes  transeamus.  Et  timuerunt  viritimore  ma- 
gno,  et  dixerunl  ad  eum:Quid  hoc  fecisti  1  Cognove- 
runlenimquod  a  facie  Domini  fuyeret,  quia  indica- 


411 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


412 


verat  eis  Jonas.   Histoiise  ordo  prsposterus   esl  :  ^  lileme,et  mittite  me  in  mare,  et  cessabit  mare  a  vo- 


Quia  enim  poterat  dici,  nulla  causa  timoris  fuit,  ex 
eo  quod  eis  confessusest,  dicens:  Hebrm  us  egosum, 
el  Dominum  Deum  cwli  ego  timeo,  qui  fecit  mare  et 
aridam,  statim  quod  idcirco  timuerunl,quia  iudica- 
verat  eis.se  Domini  fugere  conspectum,  et  ejus  non 
fecisse  praecepta,  causantur  et  dicunt  :  Quid  hoc 
tccisti,  idest,  sitimes  Dominum^curfugis^Si  tanta; 
prasdicas  potenlioe  quem  colis,  quomodo  putas  te 
eum  posse  evadere?  Sic  et  apostoli  Christi  non  es 
hoc  timere  habebant,  quia  dicebat  quisnum  ipse 
esset,  nisi  etiam  dixisset  eis,  quod  venisset  dare 
animam  suam  redemptionem  pro  mullis  (Matlli.  xx), 
quasi  qui  fugisseta  facieDomini,  quod  ipse  quidem 
in  suapersona,  nunquam,  ut  superius  jam  dictum 


bis.  At  illi  remigabant,  ut  revertentur  ad  aridam; 
nam  etiam  in  gladio,  sicut  jatn  dictum  est,  percu- 
tere  cceperant,ut  cum  ipso  Domino  simul  evaderent 
turbum  illaui,  elnon  valebant,  quia  ma>-e  ibat,  et  in- 
tumesrebal  super  eos.  Paucis  enim  fortiores  erant, 
qui  persequebantur  eos,  praesertim  ipso,  propter 
quem  tempestas  grandis  erat,  sponte  patientiam 
exhibenle,quia  necessnria  mundo  erat  ejus  passio 
vel  mors.  El  clamaverunt  ad  Dominum,  et  dixerunt : 
Qua'sumus,Domiite,  ne  pereamus  in  animaviri  istius, 
et  ne  des  super  nos  sanguinem  innoccntem,  quia  tu, 
Domine,  qucmadmodum  voluisti,  fecisli.  Et  lulerunl 
Jonam,  et  miseruut  in  mare,  et  stelit  mare  a  feruore 
suo.  Et  timuerunt  viri  timore  magno,  et  immolave- 


est,  inobedienter,  fecit,  sed  fecerunt  illi,  quoruin  n  runt  hostias  Djmino,  et  vola  voverunt.   Clamor  iste 


ipsesuper  se  peccata  tulit,  propter  quos  oporiebat 
eum  pati  vel  mori.  Cum  enioa  audissent  Adam  ct 
uxor  ejus  vocem  Domini  Dei  deamlmlanlis  in  pari- 
diso  ad  auram  post  meridiem,  abscondcrunt  se  a  fa- 
cie  Domini  Dei  in  medio  ligni  paradisi  (Gen.  111).  In 
Adam,\aqah  Apostolus,omnes  peccaverunt  (Rom.  v), 
et  idcirco  recte  dicas,  quia  omnes  in  eodem  a  facie 
Domini  se  absconderunt.Christus  autem  non  quidetn 
in  anima  peccavit,aut  sese  abscondit,sed  eorum  qui 
inillopeccaveruQt.etinillo  seseahsconderuntafacie 
Domini,super  se.uijamdictum  est,peccata  tulit.Hoc 
apostolissuis  indicavit, quod  oporteret  ipsum moriet 
animani  suam  dare  redemptionem  pro  illis,et  idcirco 
limuerunt,  tam  propter  semetipsos  quam  propter 
euin,  quia  cum  essent  adhuc  infirmi,  non  erant  ad 
moriendum  pro  illo  parati.Sequitur  ergo  :  Et  dixe- 
runtab  eum  :  Quid  faciemus  tibi  el  cessabit  mare  a 
nobis  ?  Quia  mare  ibat  el  intumescebat.  Et  dixil  ad 
eos  :  Tollite  me,  ct  mittile  in  mare,  el  cessabit 
mare  a  vobis.  Scio  enim  quia  propter  me  tempestas 
hxc  grandis  est  super  vos.  Etremigabant  viri,  ut 
reverterentur  ad  aridam  et  non  valebant,  quia  mare 
ibat  et  inlumescebal  super  eos.  Secundum  hanc  enim 
similitudinem  nautarum,  sictimentium  et  talia  di- 
centium,  quis  non  videat  pios  egisse  aut  dixisse 
apostolos,  quando  mare  ibal  et  intumescebat  super 
eos,  id  est  quando  turba  implacabiliter  seditiosa 
Dominum  quaerens  circumdabat  illos  ?  Videntes 
enim,  ait  Lucas,  quod  futurum  eral  :  Domine,  in- 
quiunt,  si  perculimus  in  gladio  1  Et  percussil  unus  ex 


nautarum,dolor  sive  luctus  et  fletus  est  discipulo- 
rum,  quando  necessario  tulerunt  Jonam,  et  in  mare 
miserunt,  tunc  clamaverunt.quia  quando  consum- 
matasunt  omnia,et  corpusejus  permissum  susci- 
pientes  sepelierunt,  doloris  sui  voces  emiserunt, 
primo  centurione.sicut  Evangelium  refert,  dicente  : 
Vere  hic  homo  juslus  erat,  et  cere  homo  hic  Filius 
Dei  erat  (Matlti.  xxvn ;  Luc.  xxm),  omnesque 
nauti  ejus,  qui  stabant  a  longe,  et  mulieres  quas 
secutse  eum  erant  a  Galilaea,  omnisque  turba 
eorum,  qui  percutientes  pectora  sua  revertebantur 
(Luc.  xxm),  baec  quodammodo  dicebant  :  Quxsu- 
mus,  Domine,  ne  pereamusin  animaviriislius,  etc. 
Sed  et  in  eo,  quod  relicto  eo,  discipuli  omnes  fuge- 

,  runt  (Matth.    xxvi).  Dominum   in  mare   miserunt. 

'  quia  dimiserunt,  quiasolum  reliquerunt.  Quod  ita 
dimiserunt  infirmitatis,quodautem  sepelierunt,fuit 
officii.Utrolibei  modo  completum  intelligis,congrua 
similitudo  istorum,  videlicet  apostolorum,  in  illis 
navigantibus  praecessit,  qui  laboraverunt  quantum 
potuerunt,  remigaverunt  quantum  valuerunt.  Et 
quia  nihil  proficiebant,  tandem  tristes  et  gementes, 
prophetam  in  mare  miserunt.E/  mare  quidem  stelit 
afervore  suo,  sed  viri  limueruni  limore  180  magno 
id  estsatiati  Judaei,  sceleresuo,  cessaverunt  perse- 
qui  discipulos.  At  illi  propler  magistrum  et  Domi- 
num  suum  fuerunt  in  dolore  maximo.  Et  immola- 
vevunl,  inquit,  hoslias  Domino,  et  votum  voverunt. 
Hostias  immolaverunt  apostoli.hostias  poenitentiae, 
et  confessionis  cum  luctu  et  lacrimis  et  ipsihostiae 


illis  servum  poatiftcis,  et  ampntavit  auriculam  ejus  D  sunt  facti  viventes,  praecipueque  Petrus,  qui  illuni 


dextram  (Luc.  xxn),  videlicet  Petrus.cujus  in  nau- 
clero  similitudinem  intelligimus.Respondensautem 
Jesas  ait :  Simile  huc  usque  (ibii.)  Et  apud  alium 
cvangelistam  :  C<mrer/e,inquit,  gladium  tuum  in  lo- 
cum  suum  :  An  pulas  quia  non  possum  rogare  Patrem 
meum,  et  exhibebilmihi plus  quamduodecim  legiones 
angelorum  ?  Quomodo  ergo  implebuntur  Scriplurx 
(Matth.  xxvi).  Sed  et  paulo  ante  dixerat  :  Ecce  ve- 
niel  hora,  et  jam  venit,  ut  dispergamini  unusquisque 
in  propria,et  me  solutn  relinqualis  (Joan.  xvi).  Ni- 
mirum  haee,  et  cstera  hujusmodi  similia  sunt  ser- 
moni,  quem  hic  Jonas  mira  magnitudine  di.xit :  Toi- 


negaverat,deflendo  ipsam  negationem.Hostiam  im- 
molavit  in  Evangelio,  quod  scribitur  :  Secundum 
Hebrxos  ;  Jacobus,  frater  ipsius  Domini  quando  de- 
vovisse  fertur  se  non  manducaturum  panem,  nisi 
prius  videret  eum  a  mortuis  resurgentem. 

Cap.II. —  Et  prxparavit  Dominus  piscem  grandem, 
ut  degtutiret  Jonam.  Et  erat  Jonas  in  ventre  ceti  tri- 
bus  diebus,  et  tribus  nocitfeus. Piscis  iste  sive  venter 
piscis  hujus,  auctore  Domino,  cor  terrae,  id  est  se- 
pulchum  significat.  Dixit  enim  :  Sicid  fuit  Jonas  in 
ventre  celi  tribus  diebus  et  tribus  noctibus,  ila  erit 
Filius  hominis  in  corde  lerrx,  tribus  diebuset  tribus 


413 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.  -  -  1N  JONAM  LIB.  I. 


414 


noclibus  (iV<i»/i.xn).Quamvis  ergo  dicat  ipse  Jonas  A  Dure  qi  liem  sonat,  enuntiatio    maledicti,  ut  ipse 


in  oratione  sua:  De  ventre  inferi  clamavi,  et  exau- 
disli  vocem  mcam.  Sic  inde  intelligimus,  et  sic  in- 
telligendum  est,quod  non  infernum  quo  animade- 
scendit,sed  sepulerum  quocorpus  reconditum  est, 
venter  piscis  significet.Quoi  si  percor  terrae  infer- 
num  quis  intelligendum  esse  contendat,  eo  quod 
profuuda,  sive  ioferiora  terrae  credantur  inferius 
esse,  juxta  quod  de  Dathan  et  Abiron,  quos  terra 
sorbuit,  ibidem  scriptum  est :  Descenderumtque  viri 
in  infernum  (Num.  xvi)  operti  humo,  respondeat  : 
Quomodo  animaDomini  tribus  diebus  et  tribusno- 
clibus  in  inferno  fuisse  credenda  sit,  cumprotinus 
eadem  die,quade  corpore  emissa  est,  confractoin- 
ferno,  paradisum  introieritjuxta  quod  ipse  latroni 
confitenti  dixit  :  Amen  dico  tibi:  Hodiemecum  eris 
in  paradiso  (Luc.  xxui).  Igitur  prxparavit  Dominus 
piscem  grandem,ut  deglutiret  Jonam,\d  est  providit, 
ut  Dominicum  corpus  in  terra,  quae  grandi  ventre 
morientes  cunctos  suscipi,  liomines,paratamhabe- 
ret  sepulturam.  Quomodo  vel  quando  praeparavit  ? 
Equidem  inspirando  Joseph  juslum,quatenus  eum 
sepeliret,  hoc  prsparavit.Sed  est  aliua  praeclarius, 
in  quo  hujus  reipraeparationem  admireris.videlicel 
decretum.sive  auctoritas  sanctae  ac  mysticae  legis. 
Quando,  iaqu\i,peccaverit  homo  quod  morte  plecten- 
dum  est,  et  adjudicatus  moiti  appensus  fuerit  in  pa- 
tibulo,  non  permanebit  cadaver  ejusin  liyno,  sed  in 
eadem  die  sepclietur,  quia  matedictus  a  Deo  est  qui 
pendet  in  ligno,  et  nequaquam  contaminabis  terram 
tuam,  quam  Dominus  Deus  tuus  dederil  tibi  in  pos- 
sessionem  (Deut.  xxi).  Providentiam  Dei  taliler  de- 
cernentis,  satis  digne  nonpossumus  admirari.Per 
hoc  enim  legis  decretum  Scribae  et  Pharisaei  miro 
modo  decepti  suntin  sua  malitia,ut  Dominumno- 
strum  vere  et  singulariter  benedicturo,  putarent 
maledictum  fieri  pro  tali  genere  morlis,  et  capti 
sunt,ut,  vellent,  nollent.sepultura  non  careretipse 
quem  insatiabili  odio  sunt  persecuti.  Decepti,  in- 
quam,sunt,  quia  legentes,  maledictus  a  Deo  qui 
pendct  in  ligno,  non  attenderunt  quo  prEmissum 
est,  quando  peccaverit  homo  quod  morle  plectendum 
est.Eoc  enim  praemittendo  sacra  et  justalex  male- 
dictum  astruit,  non  ex  poena  esse,  sed  ex  causa 
sive  culpa.  Ipsi  autem  aestimari  voluerunt  quod 
maledictum  faceret   talis  poena.  Quae  autem  posce- 


qui  venit  benedictus  innomine  Domini  (Malth.  xxi), 
maledictus  dicaturcum  praescripto  legis.Sed  sirite 
perpendas  quod  additum  e3t  a  Deo.magna  suavitas 
latet  in  verbo  aspero.Longe  enimaliudest  esse  ma- 
ledictum  a  Deo.et  aliud  est  maledictum  a  suo  pec- 
cato.  Nam  quicumque  damnatione  maledicti  sunt, 
non  aDeo  maledicti  sunt,  licel  eos  Deus  ipse  ali- 
quando  maledictos  esse  preenuntiaverit,sicut  Cain, 
cui  dixit  quidem  :  Nunc  igitur  maledictus  eris  super 
terram  (Genes.  iv),  sed  non  dixit,  maledictus  es  a 
me,  sicut  ego  maledico  te.  Talium  namque  male- 
dictio.peccatum  ipsorum  est.  Peccatum  autem  non 
est  a  Deo.Unusergo  etsolus  Dominus  noster  Jesus 
Christus  malediclus  a  Deo  fuit,  quia  maledicta.id 

i>  est  peccata  omnium  nostrumsuperse  tulit,ethoc  a 
Deo.  Dominus  enim,  inquit  Isaias,  posuit  in  eo  ini- 
quitaets  omnium  nostrum  (Isa.  xxxy).  Quare  ergo, 
inquit,  in  lectione  Apostoli  sic  habemus?  Chrislus 
nos  redemit  de  maledicto  legis,  factus  pro  nobis  ma- 
ledictum,  quia  scriptum  est  :  Maledictus  omnis  qui 
pendet  in  ligno  (Gal.  m).  Ubi  scriptum  hoc  esse 
meminit,  nou  habetur  omnis,  et  econtrario  quod 
illic  habetur  a  Deo  est,\a  Apostolo  non  invenis.Sed 
est  sciendum  quia  nonsecundum  Hebraicam  veii- 
tatem,sed  secundum  Vulgatam  tunc  apud  Graecos 
septuagintalnterpretum  translationem  testimonium 
posuit,  et  hoc  necessario,  quia  videlicet  nimis  im- 
portunum  fuissel  demonstrare,  tunc  aliquid  corri- 
gendum  esse  Scripturis,quando  veritatem  DeiGrae- 
cis  incipiebat  commendaredeScripluris,etgratiani 

C  Christi,  qui  ut  in  gentibus  benedictionem  daret, 
maledicti  opinionem  sustinuit  apud  Judaeos,  male 
intelligentes  decreta  bonae  et  sancta?  legis.  Igitur, 
inquit,  in  eadem  die  sepelies  eum,  el  conlaminalns 
terram  tuam  quam  Dominus  Deus  tuus  dederit  tibi 
in  possessionem.  Quae  esl  illa  terra  quam  Dominus 
Deus  nobis  in  possessionem  dedit,nisi  caroChristi, 
quam,  ut  jam  dictum  estsepeliri  sanctae  legis  an- 
ctor  spiritus  curavit.  Nam  terra  quam  calcamus, 
quomodo  magis  sepulto,  et  in  suo  sinu  su3cepto, 
quam  in  sepulcro  crucifixi  cadavere  coniaminare- 
lur.  Illud  potius  corpus  contaminatur,  id  est  pro 
contaminationeet  immunditia  sua  subjicitur,  cui 
merito  contingit,ut  non  sepeliatur,  sicut  dequodam 
pro  parte  vindictae  dictum  est :  Sepullura  asini  se- 


bat  causa  sive  utilitas.uttaliter  Deus  Filio  suo  Jesu  D  pelietur    (Jer.  xxn).  Haec  idcirco  prolixius    dicta 


Christo  sepulturam  provideret?Illa  nimirum,utsic- 
ut  anima  ejus  ad  inferos  descendendo,  animas 
omnium  electorum  eriperet,ita  corpus  ejus  in  terra 
sepultum,corporibusque  per  sepulturam  sociatum, 
resurrectionis  gratiamillis  afferret,  resurgendo  in 
prirais,  ut  caetera  corpora  sequerentur,  quod  futu- 
rum  est.Magno  itaque  et  veneraudo  consilio  de  se- 
peliendis  omnibus  crucifixis  dala  est  lex,  dicendo 
haec  quae  praedicta  sunt,ut  dum  omnes  sepelirentur, 
unus  crucifixus  sepultura  non  careret.  Sed  in  ea- 
dem,  inquit,  die  sepelietur.  Quam  ob  causam?  Quia 
malediclus,  inquit,  a   Deo  est,    qui  pendet  in  ligno. 


sunt,  ut  praeparatam  lfigis  auctoritate  sepulluram 
Domino  nostro  monslraremus,  secundum  illam  prae- 
paralionem  mysticam,  sive  figurativam,  de  qua  sic 
dictum  est  :  Et  prxparavit  Dominus  piscem  gran- 
dem,  ut  devoraret  Jonam.  llla  praeparatio,  id  est 
decretumlegis.viam  fecit  alteri  praeparationi,cujus 
Joseph  vir  justus  minister  esse  meruit,  de  qua  vide- 
licet  praeparatione  sic  Evangelia  referunt.  Erat  au- 
tem  in  loco,  ubi  crucifixus  est,  hortus,  et  in  horto 
monumentum  novum,  in  quo  nondum  quisquam  posi- 
tus  juerat  (Joan.  xix).  Et  erat  Jonas  in  ventre  piscis 
tribus  diebus,  el  tribus  noclibu;.  Hoc  quaeritur  quo- 


415 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


416 


modo  secundum  hunc  typum  trcs  dies  et  tres  no- 
ctcs  Dominus  in  corde  terrae  fuerit.cum  hora  nona 
diei  Porasceves  eniisso  spiritu  sepultus,primaSab- 
bati  media  nocte  surrexerit.  Ad  quod  dicendum 
iiem  est,  quod  a  sanctis  Patribus  est  jam  Jic- 
tum,  quia  totum  a  parte  intelligimus,  ita  ut  ex  eo 
quod  in  Parasceve  mortuus  est,  unam  diem  sup- 
putemus  181  et  noctem,  et  Sabbati  alleram,  ter- 
tiam  veronoctem,  quae  diei  Dominicoe  mancipatur, 
ad  alteriusdieireferarnusexordiu:.,.Neovero  incon- 
grue  secundum  tropura  qui  dicitur  synecdoche,  in 
tali  re  totum  a  parte  intelligimus.Dixit  enimaJhuc 
mortalis  vivenscum  mortalibus./T/  jam  non  sumin 
mundo,  et  hi  in  mundosunt,  etego  ad  le  venio.  Cum 
essem    cum   eis,    ego   servabam   eos   in  nomine  tuo 


A  secretus  vixit,el  tertio  suaapradicationis  annopas- 
sus  est  ;  triginta  tribus  horis  exanimis  jacuit,  et 
tertia  die  resurrexit.  Veneramur  temporuin  obser- 
valionejj.inessenondubitantesmystcrii  lignitateui, 
quod  etsi  totum,ut  est,comprehendere  non  possu- 
mus;illud  tamen  occurrit  quo  non  minime  delecta- 
mur,quia  videlicet  sanctae  Trinitati,  Patri,  e!  Filio 
et  opiritui  sancto,quem  offenditAdam  primus.se- 
metipsum  adsatisraciendum  pronobis  offerebat  iste 
Adam  secundus.  Ille  namque  factus  cooperante  si- 
mulque  quodaramodo  studium  venerabiliter  adhi- 
benteomnipotentiatotiusTrinitatisadgloriamsuam, 
secunium  haec  verba  :  Faciamus  hominem  ad  ima- 
ginem  et  similiiudinem  noslram  (Gen.  m),sic  olTen- 
dit,  ut  propositam  Dei  contemneret  similitudinem, 


[Joan.  xvii.)    Quamcunque  causam  dicas,  sive  in-  g  perdendo  (idem,amittendospem,non  habendocha- 


telligas  propter  quam  veraciter  dixerit,  quiajam 
in  mundo  non  erat,propler  eamdemcausam  coase- 
quenlerintelligis,quia  jara  in  ventre  ceti  erat.Erat 
autem  jam  vespera,  sive  nox  illum  diem  praeeedens 
quacrucifixus,  mortuus  et  sepultus  est.Recte  ergo 
totus  ille  dies  Parasceves  cum  praseunte  nocte  se- 
pulturaedeputatur,quia  videlicet  ab  illa  vesperasive 
hor.i  qua  factus  in  agonia,  sive  cum  morte  agoni- 
zans,  traditus  et  comprehensus  est,quidquid  deillo 
vel  circa  illum  actum  est,  quidquid  passus  est,  de- 
scendere  fuit  in  ventre  ceti,  ire  in  cor  terrae,  et 
quippe  eum  secundum  cor  suum  deillo  facerent.illi 
qui  intendebant  non  ccelo  sed  terrae,  non  cessaturi 
donec  occisus  iraderetur  terrae.De  Sabbato  et  prae- 
eunte  ipsius  nocte,  nulla  est  quaestio  quin  toto  die 
illo  quieverit  in  sepulcro.  Tertii  diei  media  nocte 
surrexit,  sed  non  fuit  creditum  quod  resurrexisset 
usque  advesperamejusdem  tertii  diei.quando  stans 
in  medio  discipulorum  suorum,  dixit  eis:  Pax  vo- 
bis  (Joan.  xxi.  Proinde  et  ille  dies  connumeratur 
duobus  casteris,  ut  tres  dies  sint.et  verum  est  quod 
de  semetipsa  Veritas  dixit :  Sicul  fuit  Jonas  in  ven- 
tre  ceti  tribus  diebus  et  tribus  uoctibus,ita  eritFitius 
hominis  in  corde  terrx  tribus  diebus  et  tribus  nocti- 
bus(Matth.  xn).  Hic  illud  quoque  non  praeterire  li- 
bet.quia  si  ab  hora  qua  spiritum  tradidit  computes 
usque  ad  horam  qua  surrexit,  id  est  usque  ad  me- 
dium  noctis,  inveniesquia  tam  in  quantitatehora- 
rum  quam  in  quantitate  dierum.ternariusfulget  nu- 
merus  sacer  et  venerabilis.Nonaquippe  horas  piri- 
tum  tradidit,  et  restabant  horae  tresejusdem  diei. 
Qus  conjunctae  noctis  et  dieisequentis.horis  viginti 
quatuor  et  illius  qua  surrexit,  noctis  medio,  id  est 
horis  sex,  nimirum  faciunt  trigiutatres.qui  in  nu- 
mero  ambo  sunt  ternarii,  alter  decenus,  altervero 
singularis.Item  in  annis  eodem  modo.idem  nume- 
rus  cousiderandus  est.quia  videlicetin  eoquopas- 
sus  est,  annus  ejus  tricesimus  fertius  erat,  anno 
aelatissua3trigintabaptizatusest,annopraedicationis 
suae  tertio  passusest.  Quid  sibi  vult  talis,  vel  tanta 
observationumeri  ternarii,in  dispensatione  sanctas 
ejus  humilitatis  ?  Triginta  namque  annis,  qui  nu- 
merus,  utjam  dictum  est,  ternarius  decenus  est, 


ritatem.  Fidem,  quippe  perdidit  qui  serpenti  magis 
quiim  Deo  credidit,  serpenti  dicenti  :  Nequaquam 
morte  moriemini  (ibid.),  magis  attendit  quam  Deo 
dicenti  :  ln  quocunque  die  comederitis  ex  eo  morte 
monemini  (ibid.).Spem  amisit  qui  peccati  conscius 
ad  latebras  confugit,  ut  absconderel  se  a  facie  Do- 
mini.Charitatem  nonhabuit,  qui  requirentem  se,  et 
arguentem  Deum  a  se  superba  defensione  repulit. 
Sic  ille  offenditsanctamTrinitatem.et  Dei  perdidit 
simililudinem;hic  autem  adhoc  venerat,ad  hocho- 
mo  natus  erat  ut  suscepta  a  Deo  humanilas,homi- 
ni  sanctam  placaret  trinitatem,  et  hominibus  re- 
formaret  similitudinem.Delectat  ergo  quod  satisfa- 
ciens  divinitati  in  omnibus  supradictis  ternarium 
numerum  observavit. 

Adde  quod  adhuc  pulcherrimum  est.quia  tribus 
idemDominus  noster  passionibusest  consurumatus, 
et  fiagellis  caesus,crucifixus,lancea  transfixus,inter 
d uos  latrones  ipse  tertius  pro  latrone  Barabba  com - 
mutatus.Merito  ergo  placata  Trinitas  suam  confe- 
stim  generi  bumano  faciemccepitostendere,educlis 
omnibus  de  regione  tenebrarum,qui  venturi  hujus 
lidem  habentes  et  hac  vita  migraverant,et  prasdi- 
cari  voluit  nobis  residuis  ut  baptizaremur  in  nomi- 
ne  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Nunc  caetera 
prosequamur.fi/  oravit  Jonas  de  ventre  piscis  ad  Do- 
minum  Deum  suum,  et  dixit :  Clamavi  de  tribula- 
tione  mea  ad  Dominum  el  exaudioit  me.Quod  dixit, 
el  oravit  Jonas  ad  Dominum  Deum  suum  de  utevo 
piscis,  el  dixit,  intelligimus  eum  postquam  in  utero 
piscis  sospitem  se  esse  senserit,non  desperassede 
Domini  misericordia,  et  totum  ad  obsecrationem 
esse  conversum.  Deus  enim  qui  dixerat  de  justo  : 
Cum  ipso  sum  in  tribulalione  (Psal.  xc),  et  cum  in- 
vocaverit  me  dicam  ad  eum  :  Adsum  (Isai.  lviii), 
adfuit  ei.  Et  dicere  potest,quia  exaudilus  est  in  tri- 
bulatione  dilatasti  me  (Psal.  i\),et  oravil.inquil,  Jo- 
nasAi  Jonas  Domini  typus  est,et  ex  eoquod  tribus 
diebus  et  tribus  noctibus  in  utero  ceti  fuit,  passio- 
nemejus  indicat,  debet  et  oratio  illius  typus  esse 
Dominicaeorationis.Proinde  primo  secuudum  ipsiu  s 
Jonaj,  deinde  secundum  personam  Salvatoris  hanc 
orationem  pertractemus. Clamuvi  detribulationemca 


■417 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  1N  JONAM  LIB.  I. 


418 


ad  Dominum,  et  exaudivit  me.  De  ventre  injeri  cla-  A  terrae  vecles  concluserunt  rne.  Cunctis,  inquam  istis 

declaraationibus  subjungendo:E<  sublevabis  de  cor- 
ruptione  vitam  meam, competenter  altissimo  Deo  dat 
gloriam.plenissime  sciens  et  fldeliter  astruens.qnia 
quKCunque  vult  ille  potens  est  et  facere  (Itom.  lv), 
et  quia  possibileest  apud  eum,quod  apud  homines 
impossibile  erat  in  aUernum  (Luc.  xvm).  Nampro- 
pler  irapossibilititerahominum  cumdixissel,eJ  ter- 
rge  vectes  circumdcderunt  me.addidit,  in  aeternum  et 
propter  impossibilitatem  Dei  subjunxit:  Et  subleva- 
bis  de  corruptione  vitam  meam,  pariterque  addens 
cum  blandientis  affeclu  :  Domine  Deus  rneus.Gorm- 
ptionem  de  qua  sublevari  sperat  animam  suam  ute- 
rum  ceti  dicit.in  quo  naufragia  dirigebantur,  inter 
quae  potuisse  hominem  servare  magna  est  gloria  di- 


mavi  et  exaudisti  vocem  meam.  Non  dixit,  clamo,sed 
clamavi ;  nec  de  futuro  precatur,  sed  de  praeterito 
gratias  agit,indicansquod  eo  tempore  quo  praecipi- 
tatus  in  mare  vidit  celum,  et  tantam  corporis  mo- 
lem,  et  imraanes  rictus  aperto  ore  se  sorbere,  Do- 
mini  recordatus  sit,  et  ciamaverit  vel  cedentibus 
aquis,  etclamore  inveniente  locum  vel  loto  cordis 
affectu.quiutiquein  auribus  Dei  clamor  estmagnus, 
clamaverit  ei  qui  solus  novit  corda  hominum,  qui 
loquitur  ad  Moysen :  Quid  clamas  ad  me  (Exod.  xiv), 
cum  ulique  nil  ante  hanc  vocem  clamasse  Moysen 
Scriptura  commemoret.  De  hujus  mundi  clamore  et 
Apostolus,  clamantes,  inquit,  in  oordibus  vestris 
Abba  Pater  (Rom.  vni).  Ventrem  inferi,  alvum  ceti 


proe  unagnitudine  ejus  dicit:  Et  projecisti  me  in  pro-  n  vinae  omnipotentiae.Quemadmodum  est  illud,  quod 


fundum,  in  cor  maris,et  flumen  circumdedit  me.Con 
junctionis  per  quam  sic  dicit  et  projecisti  me,  hic 
est  sensus:Me  clamante.exaudisti  vocem  meam,et 
cum  exaudires,nibilominus  projecisti  reein  profun- 
dum,subaudilur,utadmajorem  virtulis  luae  gloriam 
eriperes  me,  quia  rursus  videbo  templum  sanctum 
tuum.  Projecisli  me  in  profundum,  el  non  solum  ia 
profundum,quod  potuisset  fieri  vel  esse  propelitto- 
ra  vel  non  longeab  anda.sed  in  cor  maris,  id  est  in 
medio  maris.  Nam  cor  animalis  in  medio  est.  Et 
idcirco  per  metaphoram  cor  maris  intelligimus  me- 
dium  maris.  Et  flumen  182  ait,  circumdedit  me, 
id  est  inundatio  maris  fluens  ac  refluens  undique 
vallavit  me.  Hoc  ipsum  repetens  dicit:  Omnes  gur- 
gitestui,  el  fluctus  iui  super  me  traruierunl.  Tuos 
autem  gurgites,et  luos  fluctus  dico  non  solura  quia 
tu  fecisti  eos  sicut  supra  dixeram,  et  Dominum 
Deum  ego  timeo,  qui  fecit  mare  et  aridam,  verum 
etiam  qui  nec  eos  movisti  propter  me,  nec  iniume- 
scere  jussisti  super  me.  Et  ego  dixi:  Abjectus  sum  a 
conspectu  oculorum  tuorum,  verum/amen  rursus  vi- 
debo  teynplum  sanctum  tuum.  Notandum  quod  non 
tunc  primum  dicere,  sed  dixisse  se  asserit,a/)/ec/us 
sum  a  conspcclu  orulorum  tuorum,verumtamen  rur- 
susvidcbo  templum  sanctum  /uum. Constatergoquod, 
quanJo  in  mare  mittebatur,  in  illa  tribulatione  se- 
cundum  multitudinemdoloruraejus,etconsolationes 
Doraini  laelificaverunt  animam  ejus,  propheticailli 
gratia  sese  infundente  abundantius  atque  clemen- 
tius  ut  sciret  quoniam  de  tam  profunda  abjectione 


tres  pueri  missi  in  caminum  aestuantis  incendii,in 
tantum  illaesi  fuerunt,ut  ne  vestimenta  quidem  eo- 
rum  odor  ignis  attingeret,  et  multa  alia  quae  supra 
naturam  a  Domino  naturae  facta  sunt  (Dan.  m). 
Quani  dulce,quam  salubre  est  homini.qui  post  con- 
tinentis  vitaetranquillitatemtentationum  fluctusin- 
cidit,et  fortassispudicitiaj  aaufragium  passus.opua 
peccali  tanquam  ric:  us  vel  in  utrem  ceti  incidit.pro- 
pheticse  hujus  oratiouis  rerninisci,uteadem  flde.si- 
mili  cordis  conlritione,  tara  humili  pietatis  affectu 
Domino  Deo  suo  blanditur.qui  solus  aquas  conside- 
rat  circumdantes  et  usque  ad  animam  intrantes, 
aquas  passionum  carnalium  et  humani  cordis  abys- 
sum,  pelagus  concupiscentiae,  vimque  saevientis  et 
bullientis  naturae,  etangustias  animaesive  conscien- 
tiae,quae  cum  infirma  sit,  per  semetipsam  non  po- 
test  evadeie  ut  respiret  et  resumat  auras  salubres 
castitatis  et  pudicitias.cupiditatibus  vel  pravis  amo- 
ribus  conclusa,velut  quibusdam  vectibus  terraelSe- 
quitur:Cum  angustiarelur  in  me  anima  mea,Domini 
recordatus  sum,  ut  veniat  ad  te  oratio  mea  ad  tem- 
plum  sanctum  tvum. 

Hoc  quod  jam  supra  diximus  plane  hic  astruit, 
quia  videlicet  hora  vel  momento,  quo  mittebatur  in 
mare,  dixerit  aspiratus  gratia  spiritus  prophetici, 
abjectus  sum  ab  oculis  tuis,  verumtamen  rursus  videbo 
temptum  sanctum  tuum.Hoc  namque  est,quod  nunc 
ait,  curn  anjustiaretur  in  me  animamea,  Domini  re- 
cordatus  sum,ut  veniat  ad  te  oralio  mea,  ad  templum 
sanctum  tuum.FA  considerandum  quod  novo  genere 


adhuc  mirabilitersublevaretur,et  adhucvivensinter  "  oratio  flat  pro  oratione.dam  precatur  ut  oratio  sua 

conscendal  ad  templum  Dei.Et  in  hoc  magn;eddei 
firmitasanimadvertendaest.Circumdatusaquis,val- 
latus  abysso,  coopertus  pelago,  conclusus  vectibus 
terrae  non  dubitat  aut  interrogat  utrum  orationem 
suara  possit  Deus  audire.utrum  auris  ejus  hic  possit 
adesse,  et  de  ventre  ceti  quid  sibi  dicatur  auditu 
percipere,sed  certum  habens  apud  sequia,dum  nihil 
usquam  latere  potest,orat  fideliter  ut  oratioui  Deurn 
tantis  tamque  profundis  angustiis  ad  se  erumpero 
gestienti,viam  ipse  faciat,venientem  ipse  suscipiat. 
Magna  hasc  fldes  magnum  raeritum  habet,  coram 
Deo  honorabilis  est  quia  docta  sive  erudita  est  san- 


viventes  veniret  ad  templum  Dominicum  hostiis  et 
muneribus,  competenles  gratias  mirabili  Deo  rela- 
turus.Quod  in  illa  se  dixisse  asserit  confirmat  in 
ventre  ceti  his  verbis  :  Cireumdederunt  me  aqiuv 
asque  ai  animam  meam;  abyssus  vallavil  me,  pela- 
gus  cooperuit  caput  rneum.  Ad  exlrema  montium  de- 
scendi,  lerrx  vectes  concluserunl  me  in  xternum.  Et 
suhlevabis  dc  corruptione  vilam  meam,  Domine  Deus 
weus. Cunctis  istis  declamationibus,quibus  rem  ve- 
rissimamveraciter  astruit.  Circumdederunl  mc  aqnx 
usque  ad  animam  meain;abyssus  vallavit  mc,pelagus 
opcruil  caput  msxim.  Ad  exirema  montium  descendi, 


419 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


420 


ctamque  scientiam  habet.Quid  enim?Nonne  oratio  A  tifex  vanitalis,nullius  quippe  regis  sui.tempore  ali- 


fidelis  de  boni  verbi  radice  procedit?Ubi  autem  ver- 
bum  radicatum  sive  unde  nalurn  est,  nisi  de  corde 
Dei  Patris  qui,  ut  fides  catholica  tirmiter  lenet, 
Verbi  boni  genitor  est.Verbi  aeterni.quod  etipsum 
Deus  est  ?  Ubicunque  ergo  conclusus  homo  sive  ho- 
minis  spiritus  ubicunque  fuerit  coangustatus,  sive 
inferni,  sive  terra?  vectibus,  si  apud  se  habet  ver- 
bum  fidei,  dum  orat,  non  potest  nesciri,  quin  imo 
ipso  fidei  verbo  viscera  Dei,cor  Patris  altissimi  for- 
titer  tangit;  unde  esl  origo  Verbi  boni.Nos  ergo  ex 
eo  quod  ait,  cum  angustiaretur  in  me  anima  mea, 
Domini  reeordalus  sum,  hanc  eruditionem  capiamus 
ut  noverimuseo  tempore  quo  deficitanima  nostraet 
a  corporis  compage  divellitur,  nos  nou  debere  alio 


quc  a  peccatis  suis  recessit,  et  hoc  agendo  miseri- 
cordiam  suam  dereliquit.Ego  autemadhuc  illi  con- 
dolens,  vanum  habuiconsilium,ut  a  facie  tua  fuge- 
rem  ;  sed  nunc  in  tribulatione  hac,vanitalem  illam 
non  custodio,intentionem  hujusraodi  abjicio.Quod 
si  non  facerem,  misericordiam  meam  frustra  dere- 
linquerem  ;  frustra,  inquam  ;  quia  nullum  exinde 
fructum  consequerer,  neque  eis,  propter  quem  fugi 
a  facie  tua,refuga  Dei  sui  Israel.Inilur  misericordia 
mea  consequenter  me  non  derelinquat,  quam  ego 
misericordiam  non  derelinquo  quaenonnisiderelin- 
quentessederelinquere  consuevit,et  nonnisi  impce- 
nitentibus  unquam  se  abscondit.  Et  dixit  Dominus 
pisci,    et  evomuit  Jonam  in  aridam.  Magnum  hoc 


cogitationem  vertere,nisi  ad  eum  qui  et  in  corpore  r>  opusettestimoniumevidensbonitatis  etomnipoten 


et  juxta  corpus  noster  est  Dominus.quia  sic  nostra 
oratio  perveniet  ad  templum  sanctum  ejus.ad  ipsam 
altitudinem  coeli,cujus  immensitasmagnadomus  et 
sanctum  esttemplum  ejus.Hoc  facere  possunt,hanc 
fidem  penes  se  in  illo  mortis  articulo  illi  habere  vel 
retinere  queunt,  qui  in  corpore  viventes  verilatem 
diiexerunt.Econtra  qui  mendacium  diligunt  in  illa 
hora  magnitudine  horroris  preefocati,  Verbum  bo- 
num  invenire  non  possunt.Unde  et  protinus  sequi- 
lur  :  Qui  custodiunt  vanitalem,frustra  misericordiam 
suam  derelinquunt.  Nondixit.qui  faciunt  vanitates: 
Vanitas  quippe  vanitatum,  et  omnia  vanitas  (Eccle.  i), 
ne  damnare  videretur  universos  et  cuncto  generi 
humano  denegare  misericordiam,sed  qui  custodiunt 
vanitates  sive  mendacium,  qui  transieruntin  affecium 
cordis  (P.?aL.LXXii),qui  vanitates  non  solum  faciunt 
sed  ita  custodiunt  quasi  diligant,et  putantse  inve- 
nisse  thesaurum.  Misericordiam,  inquit,  suam  dere- 
linquunt.  Licet  offensa  sit  misericordia,  quam  nos 
ipsum  pcssumus  intelligere  De\im:Deus  enim  meus 
misericordia  ruea,  inquit  Psalmista  (Psal.  t-vm),  ta- 
m3n  eos  qui  custodiunt  vanitates  non  derelinquit, 
non  detestatur;  sed  exspectat  ut  redeant.  Illi  vero 
slantem  misericordiam.et  ultro  se  offerentem  spon- 
te  propria  derelinquunt.  Ego  autem  cum  voce  laudis 
immolabo  tibi ;  quaecumque  vovi,  reddam  pro  salute 
tnea  Domino.  Sensus  iste  est:  Ego  autem  etsi  vani- 
tatem  feci,  non  oustodio  illam,  sed  potius  votum 
voveotibi,votumcorrigendi,votumobediendietper- 
gendi  quocunque  jusseris,et  hanc  obedientiam  itn 


tiae  Dei,  qui  aurem  suam  illuc  usque  inclinavit,  et 
quid  in  ventre  ceti  ageretur,  quid  fides  loqueretur, 
quid  oratio  moliretur  audivit  et  appendit,  dixitque 
et  dicere  potuit  pisci  ut  evomeret  Jonam  ;  et  hoc 
utique  non  in  aquam,  ubi  periclitaretur,  sed  in  ari- 
dam,  ubi  servaretur.Dixit  hoc  plane  non  motis  la- 
biis,  quas  non  habuit,  neque  voce  elementari ;  sed 
illo  verbo,  per  quod  et  cetum  et  ipsum  mare  fecit. 
Illius  verbi  virtutepressusventerbelluae,prophetam 
reddidit,quomodoet  ubiipsum  verbumvoluit.Nunc 
jam  ad  Dominl  nostri  Jesu  Christi  personam  juxta 
propositum  revertentes,  hanc  ipsam  orationem  se- 
cundum  ipsum  revolvamus;quia,sicutjam  diximus, 
haec  oratio  prophets,  orationis  ejustypus  est.  Cla- 
mavi  de  tribulatione  mea  ad  Dominum  et  exaudivit 
me.  Apostolum  in  primis  loquentem  audiarous:(?iii 
indiebus,  inquit,  carnis  susepreces  supplicalionesque 
ad  eum  qui  possit  salvum  facere  a  morte,  clamore  va- 
lido  et  lacnjmis  offerens,  exauditus  esl  pro  sua  rcve- 
rentia  (Hebr.  v).  Dicat  ergo  Christus,  ctamavi,  quia 
revera  clamore  validocum  lacrymis  clamavit.Unde 
clamavit?  De  tribulalione  mea,  inquit,  de  venlre  in- 
feri.  Duo  dixit,  de  tribulatione  et  de  venlre  inferi. 
Tribulatio  fuit  illi  augustia  passionis.et  de  quacla- 
mavit,  ita  ut  evangelista  refert,quia  positis  genibus, 
factus  in  agoniu,  prolixius  oravil,  et  factus  est  sudor 
ejus  sicut  gutlx  sanguinis  decurrcntis  in  lerram 
(Luc.  xxu),  ab  illa  hora  usque  dum  clamans  voce 
magna  spiritum  traderet,  clamore  valido  clamavit. 
Venter  inferi.descensus  ejus  ad  inferos  tuil  totaque 


ando    tibi  in  voce  laudis,  haec  vota  pro  salute  D  absconsio  sive  depressio  corporis  ejus,quamdiu  in 


meaDomino.  Vanitas  quippefuit  quod,  te  praeci- 
piente  ut  irem  in  Ninivem  civitatem  magnam,  et 
183  pradicarem  in  ea,  praeoccupavi  ut  fugerem  a 
facie  tua  in  Tharsis,  metuens  ne  condemnaretur 
Israel  impcenitens,  pcenitentiam  agente  Ninive,  et 
affectum  gentis  meae  praeferens  voluntati  tuae  ;  sed 
hanc  ipsam  vanitatem  non  custodiam,id  est  in  hac 
intentione  non  persistam.praesenti  vexatione  com- 
raonitusquod  tuavoluntassequendasit  magis  quam 
carnis  affectus.Infelix  Israel  tantis  tamque  cerebris 
malisQagellatus.adhucvanitates  custodit  pertinaci- 
ter  colendo  vitulos  aureos.quos  Hieroboam  fecitar- 


sepulcro  jacuit.Equidem  detribulatione  quid  claaia- 
verit.ab  hominibus  prasentialiter  auditum  est.  Di- 
xit  enim  inter  alia  quae  audita  sunt  ex  ore  claman- 
tis  :  Heli,  Heli,  lamazabathani,  hoc  esl,  Deus  meus, 
Deus  meus,  ut  quid  dereliquisli  mel  (Matth.  xxvn  ) 
Et  in  consummatione  tribulationis  clamans  dixit: 
Pater.in  manus  tuas  commendo spiritum  meum  (Luc. 
xxiu).  Porro  de  ventre  inferi  quid  chimaverit  audiri 
non  potuil  a  quoquam  mortali;  sed  antequam  ipse 
in  hunc  mundum  veniret,  Spiritus  ejus  sanctus  in 
sancta  Scriptura  praedixit  quid  clamaturus  esset, 
sicut  et  illaqua3,sicut  jam  diximus,  clamans  audi- 


421 


CQMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


422 


tus  est    :    Deus   ?7ieus,  Deus   meus,  ut  quid  dereli-  A  tuum  !  et  nunc  in  medio  Ecclesiae  est,  quas  et  ipsa 


quisti  me  (Psal.  lxxxyi),  et  Pater,  in  manus  tuas 
commendo  spritum  meum(Psal.  xxx).  Denique  psal- 
musille  :  Domine  Peus  salutis  mex,  in  die  clamavi 
et  nocte  coram  te.  Intret  in  conspectu  tuo  oratio 
mea  (Psal.  xv),etc.,usquead  finem  ejusdem  psalmi, 
verba  sunt  clamoris  ejusde  ventre  inferi,  postulan- 
tia  celebrem  glonficationem  resurrectionis,  quod 
9ine  dubio  prudens  lector  advertit.  Igitur  de  tribula- 
tione  mea,  inquil,  clamavi  ad  Dominum,  subauditur, 
pro  transgressoribus  exorans  ul  non  perirent,  et  ex- 
audivit  me,  ut  videlicet  propter  passionem  meam, 
solveretur  peccatum  pnevaricationis  Adae,  et  omnia 
delerentur  peccata  credentium  in  me.  De  venlre  in- 
feri  clamavi,  et  exaudisti  vocem  meam,  subauditur, 
ut  non  derelinqueres  in  inferno  animam  meam,  nec  t> 
dares  Sanctum  tuum  videre  corruptionem  (Psal. 
lxxxvih).  Et  projecisti  me  in  profundum  in  cor  ma- 
ris,  et  flumen  circumdedil  me.  Omnes  gurgites  tui,  et 
fluclus  tui  super  me  transierunt.  Sensus  iste  est  : 
Secundum  rei  verilatem  exaudisti  me,  et  secundum 
asstimationem  hominum  projecisti  me,  juxta  psal- 
mum  praememoratum  :  /Estimatus  sum  cum  descen- 
dentibus  in  lucum  (Psal.  lxxxviiI,  et  juxta  alterius 
psalmi  versiculum  :  lu  vero  repulisti,  et  despexistt, 
distulisti  Chrislum  tuum  (Psal.  lxxxxiii).  Hoc  enim 
videbatur  illis,  qui  insultantes  et  capitasua  moven- 
tes  dicebant  :  Confidit  in  Deo,  liberel  eum  nunc  si 
vult  (Malth.  xxvu).  Itaque  secundum  aestimationem 
illorum  projecisti  me  in  profundum,  in  cor  maris  id 


secundarie  dicitur  ;  et  est  templum  sanctum  tuum, 
etnuncingaudiovidetilludtemplumsanctumtuum. 
Quemadmodum  dixerat  :  Iterum  autem  videbo  vos, 
et  gaudebit  cor  vestrum  (Joan.  xvi).  Ubi  autem  vel 
in  quo  dixerit,  quod  nunc  se  dixisse  memorat  his 
verbis  :  Et  ego  dixi  :  Abjectus  sum  a  conspeetu  oeulo- 
rum  tuorum,  Psaluiista  jam  ante  hunc  Jonam,  in 
quo  idem  Ghristus  loquitur,  prwdixerat  in  persona 
ipsi  js  :  Ego  aulem  dixi  in  excessu  menlis  mese,  pro- 
jectus  sum  a  facie  oculorum  tuorum  (Psal,  xxx).  Nam 
quod  ait,  ego  dixi  in  excessu  mentus  niex,  idem  estac 
si  dicat  :  Ego  praevidi  in  profunditate  intellectus, 
qui  excedit  intelligentiam  omnis  creaturae,  subjun- 
gens,  ideo  exaudisii  vocem  orationis  184  meaz,  dum 
clamarem  ad  te  (ibid.),  quod  et  in  isto  praemissum 
est,  de  ,  ventre  inferi  clamavi,  et  exaudisti  vocem 
meam,si\e,clamavidetribulatione  meaad  Dominum, 
et  exaudivil  me.  Interea  considerare  perpulchrum 
est  quomodo  item  in  alio  dicat  ipse  :  lu  die  tribula- 
tionis  mex  clamavi  ad  le,  qui  exaudisti  me  (Psal. 
lxxxv).  Majorem  quippe  habet  vim  in  sensu  talis  di- 
ctio,  clamavi  ad  le,  quia  exaudisti  me,  quam  si  ita 
dictum  esset,  exaudisti  me,  quia  clamavi  ad  te.  De- 
nique  omnes  sancti  idcirco  exauditi  sunt,  quia  cla- 
maverunt.  Iste  autem  Sanctus  sanctorum  solus  est 
qui  veraciter  dicat,  clamavi  quia  exaudisti  me.  Ipse 
est  enim  eleclus  ex  millibus,  qui  solus  ideirco  venit 
in  hunc  mundum  clamare  pro  omnibus,  quia  scivit 
quodpro  sua  reverentia  foret  exaudiendus.  Hoc  ipse 


est  in  omne  quod  voluerunt  de  me  facere  seditiosi  _  in  psalmo  innuens,  per  os  prophetae  loquitur  :  Ho 


Judaei  similes  mari,  et  flumen  circumdeditme,  videli 
cet  affluens  tribulatio  qua  non  parcentes  affiixemnt 
me.  II II  omnes  guryites  tui,  illi  omnes  fluctus  tui  quos 
passus  sum,  super  me  transierunt,  id  est  sine  dubio 
transibunt ;  neque  enim  permanebunt,  sed  celerem 
flnem  habebunt.  Tui  namque  fugerunt  gurgites,  tui 
fluclus  ;  quia  videlicet  non  in  ipsorum  qui  meaffli- 
xerunt,  sed  in  tua  potestate  erat,  quousque  inunda- 
rent  super  me  fluctuantes  insaniae  illorum.  Et  ego 
dixi  :  Abjectus  sum  a  conspeclu  oculorum  tuorum, 
verumtamen  rursus  videbo  templum  sanclum  tuum. 
Sicut  jam  dixi,  quia  projecisli  me  in  profundum,  ita 
nunc  repetens,  et  ego  dixi,  inquit,  abjectus  sum  a 
conspectu  oculorum  tuorum,  subauditur;  secundum 
ffistimationem  illorum  vel  secundum  rei  veritatem, 
rursus  video  templum  sanclum  tuum,  id  est  ego 
anima  quae  descendi  adinferos,  rursus  ingrediar  et 
resumam  corpus  meum,  quod  est  templum  sanctum 
tuum,  juxta  illud  :  Solvite  templum  hoc,  et  tribus 
diebus  excitabo  illud.  Hoc  aulem,  inquit  evangelista, 
dicebat  detemplo  corporis  sui  (Joan.  n).  Videmus  fa- 
ctum,  credimus,  propterquod  et  loquimur,  adimple- 
tum  ;  quia  gurgites  tui  Deus,  gurgites  morlalitatis, 
etomnium  fluctus  miseriarum,quascunqueinduxi- 
stisupernos,  propler  praevaricationis  Adaegentium, 
supereum  transierunt,  et  finem  habent,  et  ipse rur- 
sus  vidit  templum  sanctum  tuum,  id  est  resumpsit 
corpus,  quod   principaliter  est  templum  sanctum 


locaustum  et  pro  peccato  non  poslulasli,  tunc  dixi 
Ecce  venio  Psal.  xxxix).  Et  est  sensus  :  Cum  ergo 
intelligerem  quod  illa  de  brutis  animantibussacnfi- 
cia  nolles,  quod  nullus  ex  omnibus  justis  de  pec- 
cato  ad  plenum  satisfaceret,  tunc  dixi  :  Ecce  venio, 
sciens  sine  dubio  futurumessequod  satisfacientem 
pro  omnibus  et  clamantem  exaudires  me.  Ilinc  est 
quod  clamansmagnavocead  monumentum  Lazari, 
non  orat  exaudiri  se,  sed  :  Paler,  inquit,  gratias  ago 
iibi  quoniam  exaudisti  me ;  ego  autem  sciebam,  quia 
semper  me  amasti,  me  audis  (Joan.  xi).  Breviter  au- 
tem  concludendum  est  quia  solus  iste  e9t,  qui  dicat, 
clamaviadle,  quiaexuudistime;  sanctus  autem  qui- 
libet  dicat,  quia  clamavi  ad  te,  exaudistime.  Sequi- 
tur  :  Circumdederunt  me  aquse  usque  ad  unimam 
U  meam; abyssus  vallavit  me,  et  pelagus  cooperuit  caput 
meum:  ad  extrema  monlium  descendi ;  terrse  vcctes 
concluserunt  me  in  xternum,  et  sublevabis  de  corru- 
plionevitam  meam,  Domine  Deus  meus.  Quoniam  in 
typo  Christi  propheta  ejus  et  passus  esl  et  precem 
fudit,  perpulchrum  est  singulas  voces  istasostende- 
re  prolatas  secundum  ordinem  passioni?  Christi,  si- 
cutactuumpassionisejusdemordoprocessil.Circum- 
dcderunt  me,  inquit,  aquse  usque  ad  animam  meam. 
Nimirum  quando  collegerunt  pontifices  etPhari- 
saei  consilium,  dicentes  :  Quid  facimus  quia  hic 
homo  multa  signa  facit,  et  castera,  alque  ab  illo  die 
cogitavernnt  ut  interficerenl  eum  ibid.),  tunc  circum- 


423 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


dedcrunl  eum  aquae  usque  ad  animam,  quiamortis  A  quit,  ad  te  oratio  mea,  ad  templum  sanrlum  tuum. 


Hoo  volcbas  tu,  ut  perpassionem  meam  gentessal- 
varem,  quemadmodum  in  persona  mea  Spiritus 
sanctus  per  os  David  praelocutus  est,  dicens  :  Domi- 
nus  dixit  ad  me  :  Filius  meits  es  lu,  ego  hodie  genui 
te.  Postula  a  me,  el  dabo  libi  gentes  lisrredilalrm 
luam,  el  possessionem  tuamlermivos  terix  (Psnl.  n). 
Hoc  erat  beneplacitum  coram  te,  ultaliier  postula- 
rem,  inio  ego  ipse  et  sacrificium,  ct  oratio  pro  pren- 
tibus  moriendo  fierem.  Judasos  autem  quamvis  co- 
gnalos,  sive  contribules  meos  pro  humanitatis  affe- 
ctu  illis  non  praeferrem,  imo  relinquerem.  Quare? 
Nimirumquia  gentibus  poanitentiam  agentibus,  isti 
impoenitentes  permanent,  et  hoc  est  quod  continuo 
sequitur  :  Qui  custodiunt  vanitates  frustra  miscri- 
R  cordiam  suam  derelinquunt.  Quomodo  Judaei  vani- 
tates  custodierunt  ?  Veremulto  labore  et  mira  ob- 
stinatione,  cujus  cum  indicia  mulla  sint,  heec  duo 
tantumprotestimoniocommemorare,  ad  praesentem 
pertinet  locum.  Postquam  illum  occiderunt,  solli- 
citi  fuerunt  munire  sepulcrum,  signantcs  lapidem 
cum  custodibus,  causam  istam  fingentes,  ne  \orte 
venianl  discipuli  ejus  etfurentur  eum  (Matth.  xxvn). 
Veraciler  auteni  hoc  intendentes,  quod  etsi  post 
Ires  dies  reviviscerel,  sicut  recordehantur  eum 
praedixisse,  non  posset  prodire  lapide  oppressu.%  et 
sicut  hic  habemus  vectibus  terrae  conclusus.  Deinde 
cum  quidam  de  custodibus  venissent  in  civitatem, 
et  nuntiassent  principibus  sacerdotum  omnia  quae 
facta  fuerant,  illi  congregati  cum  senioribus  consilio 
accepto,  pecitniam  copiosam  dederunt  militibus,  di- 


ejus  quasi  judiciariam  praefinierunt  sententiam, 
Abyssus,  inqtiit,  vallavit  me.  Judas  enim  qui  trade- 
bat  eum,  cum  accepissetcohortem  et  a  pontilicibus 
et  Pharisnsis  ministros,  venit  cum  lanternis  et  faci- 
bus  et  armis,  tunc  utique  Dominum  nostrum  abys- 
sus  vallavit,  abyssus  videlicet  inbmitatis,  tenebro- 
sum  macliinans  secretum,  secundum  quod  et  ipse 
judicans  dicit  :  Sed  hsec  est  hora  veslra  et  potestas 
tenebrarum  (Luc.  xx.ii).  Et  pelagus  cooperuil  caput 
meum.  Profecto  quando  principe  sacerdotum  di- 
cente  :  Adjuro  te  per  Deum  vivum  ut  dicas  nobis,  si 
tu  es  Christtts  Filius  Dei.  Bespondit  :  Tu  dixisti.  Et 
propter  hoc  eonclamaverunt,  dicentes :  Reus  est  mor- 
tis ;  et  expuerunt  xn  faeiem  ejus,  etcolaphis  eum  ce- 
ciderunt,  et  palmas  ei  in  faciem  dederunt  (Matth. 
xxvi),  tunc  pelagus  caput  ejus  operuit.  Ad  exlrema 
montium  descendi ;  veraciter  quando  ad  petitionem 
dicentium  :  Tolle,  toile,  crucifigc.  eum  (Joan.  xix),  et 
nonhuncdimittasnohissed  Barrabam.etinterscele- 
ratosrepulatusest.elmediusduorum  lalronumcru- 
cifixusest,  tuncadextrcma  sivenovissima  montium 
descendit,  itaut  veraciterdeillo  propheta  praedixerit: 
Non  est  species  ei  ncque  iecnr,et  vidimus  eum,  et  non  crat 
aspeclus,  et  desideravimus  eum  despeetum  el  novissi- 
mum  virorum  (Isa  liii).  Terrse  vectes  concluserunt 
me  in  xternum.  Revera  quando  convenerunt  princi- 
pes  sacerdotum  et  Pharisrei  ad  Pilatum  dicentes  : 
Jube  ergo  cuslodiri  sepulcrum  ejus  usque  ad  diem  lcr- 
tium,  ne  forle  venianl  tliscipuli  ejus  et  furentur  eum  ; 
et  illo  dicente  :  Habetis  cuslodiam,  ite,  custodite  sic- 
ut  scitis  ;    illi  abeuntes  munierunt   sepulcrum  si-  C  centes  :  Dicite  quia  discipuli  cjus  vcnerunt  nocle,  et 


gnantes  lapidem  cttm  custodibus  (Matth.  xxvn),  tunc 
t  errx  vectes  concluserunt  in  xlernum  secundum  oesti- 
mationem  eorum,  qui  pavisi  sunt  super  eo,  non 
putantes  quod  resurgeret,  sed  quod  periret  nomen 
ejus  in  aeternum.  Iloc  erat  falsum  gaudium  et  vana 
spesillorum.Porrosecundum  rei  verilatem  futurum 
erat,  ut  non  videret  caro  ejus  corruptionem.  Ait 
ergo  :  Et  subtevabis  de  corruptione  vitam  meam,  Do- 
mine  Deus  meus,  id  est  conclusum  vectibus  terrre, 
oppressum  signato  lapide  resurgere  facies  me  tu, 
qui  es  Dominus  et  Deus  meus,  cujus  ego  servus  et 
creatura  sum  secundum  formam  servi,  secundum 
humanilatem  cujus  exanime  corpus  vectibus  terrs 
concludi  potuit.  Sequitur  :  Cum  angustiaretur  in  me 


furati  sunl  eum  nobis  dormienlibus  (Matlh.  xxvm|. 
Ita  laboraveruntcustodirevanitatetn  suam,ut  otiam 
pecuniam  daient  copiosam,  propter  vanitatem  custo- 
diendam,  ut  in  mendaciodetinere  posseut  veritatetn 
Dei.  Quae  vaniUts  magna  est,  et  major,  quam  ut 
verbis  eam  quis  possit  consequi.  Hoc  ergo  fucien- 
tes,  misericordiam  suam  reliquerunt,  id  esl  1S5 
gratiam  remissionis  peccatorum  speraverunt.  Un- 
de  notandum  quia  non  dixit,  qui  faciunt  vanitates, 
frustra  misericordiam  suam  derelinquenl.  Neque 
enimaditum  inisericordiaeperdidissent,  proeoquod 
occidendo  Christum,  vanilatem  fecerunt,  nisi  etiam 
permanendo  in  incredulitate,  suamqueperlidiam  po- 
nendoeontrafidemEvangelii  vanitates  custodissent. 


anima  mea,  Domini  recordatus  sum,  ut  veniat  ad  te  D  proindo  multo  melius  dictum  est,  misericordiam 


oratio  mea  ad  templum  sanctum  tuum.  Angustiam 
animae  suae  verbis  patentibus  ipse  indicavit  dicens  : 
Tristis  est  anima  inca  usque  ad  mortem  (Matth.  xxvi). 
Amplius  autem  sudor  ejus  angustiam  animaa  ejus 
patefecit,  qui  juxta  alium  evangelistam,  factus  in 
ayonia,  dum  prolixius  oraret,  sudorem  emisit,  etfa- 
ctus  est  surlcr  ejus  sicut  gultx  sangtiinis  decurrenlis 
in  terram  (Luc.  xxn).  Tunc,  inquil,  Dominus  reror- 
datus  sum,  in  eo  videlicel  ut  consilio  sivs  proposito 
divinitatisposlponerem  sensum,  vel  effectum  carnis 
direndo  :  Verumtamen  non  mea  volunlas,  sed  tua 
ftal(ibid.).  Quaenam  illa  voluntaserat  ?  Ut  veniat,\n- 


suam  dereliquerunt,  quamsidicas  misericordia  sua 
illos  dereliquit,  quia  videlicet  misericordia  nullum 
derelinquit,  sed  eam  derelinquunt  omnes  custodcs 
vanitatis,  omnes  defensores  perpetrata?  iniquitalis. 
Illud  quoqucnon  praetereundum  quod  dicendo  :  De- 
rclinquent  misericordiam,  addit  suam,  quia  videlicet 
propheticus,  ut  jam  tractavimus  de  Judieis,  sermo 
est,  quorum  Ghristus  primum  misericordia  est.  Eo- 
rum  enim  adtptio  est  ftliorum,  ut  ait  Aposlolus,  el 
gloria,  et  testamenlnm,  et  legislatio,  ct  obsequium  ct 
promissa  ;  quorum  patres,  et  ex  quibus  Christus  se- 
cundum  carnem,  qui  eslsuper  omnia  Deus  benetliclus 


425 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  II. 


426 


in  sxcuta.  Amen  {Rom.  ix).  Igitur  Judaei  vanitates 
custodiendo,  idem  verbum  Dei  repellendo,  el  indi- 
gnos  vit-B  aeternoe  semetipsos  judicando,  misericor- 
dinm  suam  dereliquerunl,  et  misericordiam  non  de- 
relinquentem,  imovisitanterneos  repulerunt,  tem- 
pus  visitationis  suae  cognoscere  nolentes  (Luc.  xix), 
non  miscricordiam  sempiternam,  sed  gloriam  tem- 
poralemqua?rentes.Sed  videadhucquiadicturus,mi- 
sericordiam  suam  derclinquent  ,prxmis'd  frustra.  Ne- 
que  enim  saltem  servare  potuerunt.quodoccidendo 
Gtjristum,  sibimet  reservare  putaverunt,  scilicet 
locum  et  gentem,  imoet  lucrosum  templi  vid  sacer- 
dotii  sui  privilegium,  pro  quo  contra  omnesgentes 
spiritu  superbiae  nimis  elati  nomen  magnum  et 
grande  emolumentumtanquam  peculiarisuniusUei 
populus,  capiebant  de  toto  orbe  terrarum.  Non  est 
factum  secundum  spem  illorum,sed  sicut  ipsi  ver- 
bum  Dei  repellendo,  ut  jam  dietum  est,indignos 
vitae  aeternae  semetipsosjudicavt<runt,ita  etiamfeli- 
citate  praesentis  vitae  indigni  judicati  sunt  utc^de- 
renl  in  ore  gladiiet  amisso  loco  captividucerentur 
in  omues  gcutes  captivi.  Ego  autem  in  voce  laudis 
immolabo  libi,  quxcunque  vovi  reddam  pro  salule 
mea  Domino.  Illiautem  misericordiam  suam  derelin- 
quunt,  sed  propter  eos  misericordis?  l.ius  et  gloria 
minor  non  erit.  Nam  ego  in  voce  laudis  immolabo 
libi,  linguas  alias  pro   linguis  eorum  acquiram  ut 


^  canlent  tibi,sicut  alibi  scriptumest :  Proplerea  con- 
fitcbor  ttbi  in  populis,  ct  psatmum  dicam  ibi  in  gen- 
libus  (1'iid.  lvi).  Quxcunque  vovi  reddam  pro  salute 
mea  Domino,  id  est  ita  gentes  notitia  tui  nominis 
instruam,ita  tuse  dilectionis  igne  ascendam  ut  vota 
mullo  plura,  quam  unquam  Judaei  voverunt,  pro 
salute  sua  voveant,  et  reddant.  Haec  ita  dicit  ut 
obediens,  quippe  ut  Apostolus  ait  :  Didicit  exhis, 
quse  passus  esi  obedientiam  (Hebr.  v).  Siquidem 
pasaionibusetipsa  morte  eruditus  est  ad  impassibi- 
litatein,qui  eatenuspassibilis  pro  carnis  affectu  fle- 
verat  super  genlem  suam,  sicque  immutatus  est 
cunctis  affectibus  ejusmodi  depositis,  ul  paratarn 
voluntatem  haberel,  relinqueret  illis  domum  suam 
desertam,  et  converti  ad  gentes.Ejus  taliter  eruditi 
vox  illa  per    Psalmisiam    deprompta  est:  1'aialum 

C  cor  meum,Deus .paralum cor  meum  ;  cantabo  et  psal- 
lam  in  gloria  mea  (Psal  cvn).  Nam  quod  protinus 
sequitur  :  Exsunjc.gloria  mea,  exsurge,  psalterium  et 
eithara  iibid.),  vox  est  Patris  sive  divinitatis,  car- 
nem  de  sepulcro  suscitans.Unde  et  in  hoc  propbeta 
in  typurn  ejus  continuo  subjunctum  est  :  Et  dixit 
Dominus  pisci,  et  cvomuit  Jonam  in  aridam.  Dixit 
enim  Dominus  terrae  et  morti,  et  hunc  Dominum 
nostrum  Jesum  Chribtum.qui  erat  mortuus.reddi- 
dit  ad  vitam,  solutis  inferni  doloribus,  ju.vla  quod 
impossibile  crat,  teneri  illum  ab  illo  (Acl.  n). 


LIBER  SEGUNDUS. 


1S6  Jam  in  typum  Uomini  nostri  Jesu  Chrisli  Q 
qui,  ut  supra  memoravimus,secundum  Apostolum 
didicit  ex  his  quie  passus  est  obedienliam  (Hebr.  v), 
Jonasquoquc.doctus  eral  pertribulationismagnitu- 
dinem  obediendum  esseimperio  caelesti,  et  ad  boc 
i  iam  (.'erebat   voluntatem,   voto   astrictus  in 

ventre  ceti.sieut  et  ipse  indicat,dicendo  :  Qusscun- 
que  vovi,  reddampro  salute  mea  Domino.Uoo  votum 
prospieiens  dixerat  Dominus pisci,  el  evomuit  Jonam 
in  aridam.  His  enarratis,  sequitur  Scriptura  et  di- 
cit  : 

Cap.  III. — El  jaclum  est  verbum  Domini  ad  Jo- 
nam  Secundo  dicens :  Surge  cl  vade  in  Nmicencivita- 
icm  maguam,  et  prxdica  in  ea  prxdicalionem  quam 
cgo  loquar  ad  te.  Magna  inslantia  clemens  DeusNi- 
nivitarum  qusrebat  poenitentiam  quam  utiquescie-  ■-, 
bat,ianquam  Deusonniasciens,audita  praedicatione 
non  defuturarn.  Sed  dicet  aliquis;  Q'uare  Dominus 
non  solum  Ninivitarum.sed  omnium  gentium  Ueus, 
magis  de  Ninivitis  quam  de  caeleris  gentibuscura- 
vit?Potcrat  enim  fieri  ut  aliae  quoque  gentes  con- 
verterenlur  ad  pcenitentiam,si  praedicatores  misis- 
set  illis  Deus,  sicui  per  semetipsum  testatur  ipse 
Dei  Filius  :  Vx  tibi,  inquit,  Corozaim,  vse  libi,Beth- 
saida  ,  quia  si  in  Tyro  et  Sidone  faclx  essent  viriules 
qux  factsc  suni  in  vobis,  olim  in  cilicio  el  cincre  pas- 

Patrol.  CLXVIII. 


nilentiain  egissent  (Matth.  xi).  Item  :  Quia  si  in  So- 
domis  factx   fuissent    virtules,    qux   jaclx  sunl  in 
Capharnaum,  permansissent  forsiian  usque  in  hanc 
diem  (ibid.).  Quare  ergo    Tyro  et  Sydoni,  Sodomis 
quoi|ue  praedicatorem  aul  prophetam  nullum  mirii, 
sicut  bunc  Jonam  tantopere  ad  Ninivitas  ire  cogit, 
cum  el  illas  gentes,sicut  et  Ninivitas  ad  pccniten- 
tiam  converti  posse  praescierit?  Nunquidillossalvos 
fieri  noluit.etidcirco  nullumadeos  misit  ?  Videtur 
namque  hoc  consequi.quod  eos  salvos  esse  nolue- 
rit,quoniam  teslimonium  pcrhibet  ilhs  quod  pccni- 
tentiam  fuissent  acturi,  si    praedicatores    misissct 
eis.quod  non  fccit.    Sed    econlra   dicit   Aposlolus, 
quia  vull  omnes  homines  salvos  fieri  (ITim.  n).For- 
mosa  qucestio,  quae  et  nostris   quoque  temporibus 
sollicitavit    quamplurimos,    proinde  praescnti  loco 
paulisper  lmmorandum  esl.Primo  dicendum  quia, 
cum  dicit  Dominis  Ae\\\is,quia  si  factse  fuissent  vir- 
iuic»  in  eis,   olim   in  cinere  el  cilicio   pmnitenliam 
egisseut,  quibus  utique   non    procuravit   ut  fierent 
virtutes    ejusmodi,   non  est  consequens    ut  dicas, 
quia  noluit  illossalvos  fieri.scd  hoc  tantum,quiade 
poenitentia  illorum  non  curavit.  Esset  quidem  con- 
sequens.si  omnis  poenitentia  ad  salutem  sulficiens 
esset  ;  nunc  autem  non    ista  est ;  ille  namque  so- 
lummodopcenitentiae  tcnor  adsalutempcrducit,cum 

14 


UUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


428 


427  UUfliK.ll    Auunn^    ^.*.~. 

..     ,.  .,    ,,  •     ;„Hicinm  uni-  A  simi  autem,  qui  neque  propter  temporalia,  neque 

idcirco  qms  pcemtenuam  aglt qu.a jn4»«™\  ™»  A  '   amala  evitanda  pcenitentiamegerunt, 


versale  et  ecelorum  regnum  futurum  esse  credit,  a 
quo  excludendi  sunt.etin  gehennam  mittendipec- 
catores.Cum  ergo  quis  idcirco  pcenitentiam  agitut 
mala  eeterna  evadal,  et  bona  consequatur  sempi- 
terna.fidelis  judicatur.et  per  fidem  agendo  poeniien- 
tiam,  salvatur.  Nulli  ex  omnibus,  quos  ad  lalem 
pcenitentiam  converti  posse  praescivit.Deusunquam 
prcedicatoresmittereseunotitiamveritatisostendere 
neglexit.Esl  alia  pcenitentia  sive  pcenitendi  inten- 
tio,  cum  quisidcircu  pcenitentiam  agit;  ut  praesen- 
lia  tantum  sive  praesentis  steculi  mala  effugiat.bona 
relineat,  fidem  aul  curam  non  habens  futurorum 
alque  ssternorum  bonorum  sive  malorum.Si  exem- 
pla  requiras.talis  poenitentia  fuit  Achab.qui  solum 


propteraHernamala  evitanda  poenitentiamegerunt, 
quales  erant  Judaei,  quibus  et  gehennam  ignis  ae- 
terni,et  excidium  quod  facturi  eranl  Romani  com- 
minabatur  Dominus.et  pro  neutro  ad  pcenitenliam 
convertebantur.  Idcirco  Tyrii  atque  Sydonii.Sodo- 
milte  quoque,veraciter  qnidem  injusti.sed  compa- 
ratione  illorum  justificantur,  ita  duntaxat,  ut  non 
salventur.sed  ut  sit  eis  remissius.  Quid  tandem  de 
istis,id  est  de  Ninivilis  dicemus,  quibushunc  pro- 
phetam  Dominus  ad  praedicandum  tantopere  mit- 
tere  curavit  ?  Nunquid  pro  fide  regni  Dei  poeniten- 
tiamerant  acturi  ?Non  utique.sed  pro  metu  tempo- 
ralis  excidii.  Unde  et  in  primo  tempore  ad  Iianc 
praidicationem  pcenitentiam  egerunt,et  veniam  con- 


pla  requiras.talis  pmnitent.a  tu, .  A  « ^  ~       ^culj  sunt.Postea  vero  mala  securitate  recepta,in 
modo  *r*™*??h£"  2 n     1 To  B  Pri-Uni.  vitiis  perseverantes  Dei  in  se  provocave- 


et  Jezabel  uxor  sua,  pccniteutiam  egit,  qui  pro  illo 
comminatus  fuerat  illi  Dominusper  Heliamdicens  : 
Ecce  ego  superuiducam  super  te  malum,  el  demetam 
posteriora  tua ;  ct  dabo  domum  tuam  sicul  domum 
Eieroboam  filii  Naboth  filii  Achia.  Propter  hoc  sctdtt 
wslem  suam,  et  operuit  citicio  cainem  suam,  jejuna- 
oitque  el  dormivit  in  sacco,el  ambulavit  demisso  ca- 
piie  (111  Reg.  xxi  :  idcirco  sic  egit.  ne  regno  priva- 
retur  temporali.  Hujus  intentionis  pcenilentia  si 
mullum  studiosa  sit.adipiscimereturquodintendit, 

sicut  prjedictus  Achab,  de  quo  nunc  Donnnus  ad 
Heliam  d.xit  :  Nonne  viduli  Ac.hab  humiltaium  co- 
ramme/Quia  ergo  humiliatus  est  mei  causa,  non 
inducam  malum  in  dicbus  ejus,scd  in  diebus  filn  sut 
inferam  malum  domui  ejus  (ibid.).  Quod  si  segnior 
siteta  summis,  ut  ita  dixerim,  labiis  proferat  : 
Peccavi,  nil  proficit.quemadmodum  Saul  di.xil  qui- 
dem  ad  Samuelem  :  Peccavi.  quia  prxvarlcalus  sum 
sermonem  Domini ;  sed  nunc  porta,  guxso,  peccatum 
meum,  ct  revertere  mccum  ut  adorem  Dommum,  sed 
non  obtinuit.  Ait  cnim  Samuel  :  Non  reverlar  tecum, 
quia  projecisti  sermonem  Domini,  et  projecil  te  Do- 
minus,  ne  sis  re.v  super  lsrael  (l  Reg.  xv).  Porro 
prior  ille  et  melior  pcenitentiae  inodus.quo  non  pro- 
pter  temporalia  bona.sed  propter  ipsum  Deum,  et 
futuri  saeculi  fidem  de  peccato  quis  compungilur, 
interdum  absque  magno  opere  sivelabore.in  prima 
confessione  suscipitur  ;  exempli  gratia,  ut  David 
qui  cum  dixisset  ad  Nathan  :  Peccavi  Domuio,  sta- 
tim  audivii  :  Dominus  quoquc  tranUulit  peccatum 
tuum:non  morieris  {II  Reg.  hi).  IgUur  cum  de 
Tyro  et  Sidone,  Sodomis  quoque  dicit  Dominus, 
quia  si  lactx  fuissenl  virtutes  in  illis,olim  poemlen- 
tiam  egissenl  in  cilicio  ct  cinere,svre  permansissent 
forsitanusquehodie.nealiquemsuspicioperturbet, 

quod  eos  salvari  uoluerit,  et  idcirco  virtutes  in  eis 
non  fecerit,  sciendum  cst  dup!icem>se  modum, 
187  sive  intentionem  pcenitendi,  id:est..aliud  esse 
cuui  prometu  mali  temporalis  sive  praesenlis,ahud 
cum  pro  fide  regni  Dei  pcenitentiam  quis  agat.  Et 
iujusti  quidem  sunt  vel  fuerunt,  qui  pcenitentiam 
egissent,  nonnisi  pro  emolumento  temporah  sicut 
egissent,ut  ait  Dominus,  Tyrii  et  Sydonii.  Injustis- 


pristinis  vitiis  perseverantes  Dei  in  se  provocave- 
runtsententiam,et,Astiaxa  rege  Medorum  regnan- 
te,  apud  Judaeos  Josia,  subversi  sunt.  Quod  sciens 
Tobias  ait  ad  filium  suum  :  Propeeril  interitus  Ni 
niva;,  non  enim  excidet  verbum  Domini  (Tob.  xiv), 
quod  locuius  est  Jonas  propheta.  Et  subinde  :  Video 
enim  quia  iniquitas  ejus  finem  dabit  ei,  (ibid.).Vro- 
inde  excepto  mysterio.quo  in  pcenitentia  Ninivita- 
rum  recle  plurimum  dclectamur,  signum  quippe 
fuit  poenitentiae  gentium  secumlum  D  -um.valentis 
ad  consequendum  regnum  co;lorura.  Excepto,  in- 
quam,  hoc  mysterio  nihil  est  in  quo  caHeris  genti- 
bus  Ninivit.is  poenitentes  praeferamus.aut  praeferre 
debeamus.  Num  caHerae  quoque  gentes  similiter.id 
estpro  temporalium  rerum  intentione.pcenitentiam 

C  agere  poluissent,  testante  Domino,  qui  de  Tyro  et 
Sydone  pradiclam  sententiam  locutus  est.Quod  si 
quaeritur  adhuccur  ejusmodi  cxperimentum  contra 
impcenitentem  Israel.de  Ninivitis  potius  quam  de 
coeleris  gentibus.  dare  complacitum  est  Deo,  et  os- 
tendere  quod  in  comparatione  Israelis  justificati 
essent :  quippe  qui  neque  pro  temporalium,  neque 
pro  aeternorum  metu  malorum  pcenitentiam  ageret, 
vitulosque  aureos  desererel,breviter  dicendum  est : 
Ninive  civitas  magna  metropolis  Assyriorum  erat. 
Intendebat  autem  Dei  justitia  tradere  Israelem  in 
manus  Assyriorum,  quod  et  factum  est  anno  nono 
Oseae.Cepit  enim  Salmanassar  rex  Assyriorum  Sa- 
mariam,  et  transtulit  lsrael  in  Assyrios.  Transla- 
tusquc  est  lsrael,  ait  Scriptura,  de  terra  sua  in  As- 

J)  syrios,  usque  in  diem  hanc  (IV  Reg.  xvn).  Prae- 
monstratum  ergo  erat  comparalionelsraelisjustifi- 
catos  esse  Assyrios,  ne  videretur  Deus  supplantare 
judiciuin,  trabendo  in  manus  eorum  Israelem,  qui 
se  protitebaturpeculiarem  esse  Dei  populum.Inju- 
stum  namque  calumniatoribus  videtur  ut  Assyriis, 
in  lerra  sua  potenter  consistentibus,  Israel  Dei  po- 
pulus  de  terra  sua  transferretur,  et  in  civitatibus 
Assyriorum  perpetua  captivitate  detineretur.Causa 
ralionabilis  data  est,  quod  scilicet  Assyrii,  saltem 
pro  amore  lerrae  ad  poenitentiam  converti  possent, 
quod  de  Israelediu  frustra  tentatum  fuerat,ethujus 
causae  experimentum.per  ministerium  Jonae  quae- 


42'J 


COMMENT.  IN  XII   PUOPH.   MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  II. 


430 


situm,  et  inventum  est.  Porro  ad  fidem  futuri  re- 
gni  Dei  suscipiendum  tam  isti  quam  illi  nimis  erant 
iniparati,  et  idcirco  nequemanifeste  Israeli  sive  Ju- 
daeis,  neque  ullo  modo  Assyriis  cteterisve  gentibus 
tunc  illud  oportebat  praedieari.Nuncadordinem  pro- 
phetiae  revertamur,  sacramentum  Dominicae  resur- 
rectionis  insequentibus  prae  oculis  huhentes,  cujus 
in  anlei  cdentilius  passioni9  mysterium  speclaba- 
mus.  F.l  factum  est  verbum  Domini  ad  Jotmm  se- 
cundo,  dicens  :  Surge  el  vade  in  Ninivcn  civitatem 
magnam,  et  prtedica  in  eaprasdicalionem,  quatn  ego 
loquar  ad  ie.  Non  dicitur  prophclae,  qu:ire  non  fe- 
cisti,  quod  tibi  fuerat  imperatum,  sed  sutficit  ei 
naufragii  et  devorationis  sola  correptio,  ut  qui  im- 
perantem  non  senserat  Deum,  intelligeret  liberan- 
tem.  De  Uomino  nostro  homine  Jesu  Christo,  in  quo 
curn  sit  Deus,  hunianitas  laboravit,  illud  notum 
esse  debet,  quiacum  postmortis  laborem  in  sepul- 
cro  quiesceref,  secundo,verbum  Domini  ad  eum  /a- 
ctum  est,  utad  prasdirandum  surgeret.  Primo  nam- 
que,  ut  superius  tractavimus,  verbum  Domini  ad 
eum  factum  fuerat,  dum  baptizaretur  a  Joanne, 
quando  visus  est  super  eum  Spiritus  sanctus  in- 
specie  columbie  (Mutt/t.  m),  et  impletum  est  illud 
Isai»  :  Spiritus  Domini  super  me,  eo  quo.i  unxerit 
me  Dominus,  ad  evangelizandum  paupcribus  misit 
me  (ha.  lxi),  etc.  Et  illud  quidern  ipse  dc  semet- 
ipso  lestatus  est,  dicendo  :  Quia  hodie  impleta  est 
hxc  Scripturu  in  auribus  vestris  (Luc.  iv).  Illuc  au- 
tem  quod  ad  eum  in  sepulcro  quiescenlcm,  factum 
vel  dictum  est  verbum,  non  ipseeodom  modo  re- 
citavit,  sed  nihilominus  noiurn  est  ex  psalmojam 
supra  memorato,  ubi  vox  Patris  taliter  dicit :  Ex- 
surge,  gloria  mea,  exsurge,  psaltcrium  ct  ctikara 
(Psal.  cvn),  subauditur  ad  confitendum  mihi  in  po- 
pulis,  ad  psallendum  mihi  in  nationibus.  Nam  pro- 
tinus  persona  Filii  secundum  corpus  in  sepulcro 
jacentis  respondens,  exsurgam,  inquit,  diluculo, 
Bubjungitque,  confitebor  libi  in  populis,  et  putllam 
tibi  in  nutionibus  (ibid.),  quod  nimirum  est  praedi- 
care  in  Ninivecivitatemagna.Praedicationemquarn 
loquitur  Divinitas,  antiquurn  habens  consilium  de 
salvandis  populis,  sive  nationibus  sanctasScripturtc 
testantur.  Et  surrexil  Jonas,  et  abiit  ad  Niniven  ci- 
vitatem  magnam  jttxla  verbum  Domini.  Et  Ninivc 
eratcivitas  magna,  itinere  trium  dierum.  Et  ccepit 
Jonas  introire  in  civitalem  itinere  diei  unius,  el  cta- 
mavit  et  dixit  :  Adhuc  quadraginla  dics,  et  Ninive 
subvertelur.  Juxta  lilteram,  Ninive  civilus  mttgna 
erat,  et  tanli  ambitus,  ut  vix  trium  dierum  posset 
ihnerecircumiri.  At  ille  praecepti  et  superioris  n.iu- 
fragii  meiiior,  viam  trium  dierum  unius  diei  lesti- 
natione  complevit,  quam  et  ita  possit  intelligi 
quod  iu  tertia  tantum  partc  urbis  pra=dicaverit,  et 
ad  reliquos  confestim  praadicationis  sermo  pervene- 
rit.  Quod  ex  eo  maxime  perpendi  potest,  quod  pro- 
tinus  subjungitur  :  Et  crediderunt  viri  Nmiviioe  in 
Domino,  cl  proedicaverunt  jejunium,  et  vestiti  sunt 
saccis  a  mojore  usque  ad  minorem,  el  pervenitverbum 


A"ad  regemNinive.  Non  dixit,  et  pervenit  Jonas,  sed 
pervenit  verbum  ad  regem  Ninive.  Et  quis  superhoc 
dubitet  quodfamatantae  rei  pedibus  prophetasvelo- 
cior  fuerit,  prresertim  cum  ille  toto  die  ingrediens 
clamaret,  et  clamando  utique  paucis  in  ipso  primo 
introitu  innotesceret  ?  Videlur  ergo  lacilitas  Ninivi- 
tarum  ad  pcenitentiam  in  eo  commendari,  quod  an- 
tequam  Jonas  perveniet  ad  regem  Ninive  praeve- 
niente  fama  verbi  Domini,  ille  crediderit.  In  mvste- 
rio  quoque  amplius  sensus  iste  placebit.  Ninive  quo- 
que  civilusmagna  itinere  triumdicrum,  mundus  iste 
estsive  orbis  novissimarum trium  partium,  scilicet 
Asiae,  Europ.T,  et  Africae.  Hunc  orbem  terrarum 
trilidum  Christus  Jesus  post  passionem  et  resurre- 
ctionem  suam,  introivit  ilinere  diei  unius,  id  est 

13  illustravit  illustratione  Dei  unius,  ut  gentes,  quae 
multafalsarumportenta  deorum  sectabantur,unura 
Deum  cognoscenies,  1§8  ab  errore  suo  liberaren- 
tur.  Non  quidem  in  persona  sua  ad  gentes  profectus 
est,  sed  in  apostolis  suis  in  quibus  ipse  utique  lo- 
quitur,  quos  cum  milteret,  dicens  :  Euntes,  docete 
omnes  gentes,  baptimntes  eos  in  nomine  Palris,  et 
Fdii,  tt  Spintus  sancti  (Matlh.  xxvm),  hoc  quoque 
dixil :  Et  ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  c/iebus  us- 
que  ad  consummutionem  sctculi  (ibid.).  Igituripse 
ad  Niniven,  id  est  ad  gentes  venit,  quia  veraciter 
cum  illis  est,  etin  ipsis  loquitur,  quos  ipse  misit. 
Adhuc,  inquit,  qundraginta  dies  et  Ninive  subver- 
tetur.  Etest  sensus  :  Adhuc  tempus  pmnilentiae  vo- 
bis  genlibus  datum  est,  et  hoc  tempus  in  sua  pote- 

C  stateposuit  Deus,  quod  cum  impletum  fuerit,  con- 
summabitur  mundus,  et  per  ignem  judicabitur. 
Numerus  quippe  quadragenarius  pcenitentialis  est. 
Nain  et  Moses  qualraginta  diebus  in  rnonte  Syna 
(Exod,  xxiv,  xxxiv),  et  Helias  fugiens  Jezabel,  qua- 
draginta  diebus  jejunavit  (IV  Reg.  xix),  et  ipse  Do- 
minus  verusJonas,  missusad  praedicationem  mundi 
quadragintadiebusjejunans(J/a///t.v),h83reditatem 
nobisjejunii  quadragenarii  reliqui,  ut  per  singulos 
annos  sacramentum  ejus  paschale  celebraturi,  ad 
esum  corporis  et  potura  sanguinis  ejus  per  tot  dies 
pra;paremur.  Itaque  adhuc  quar/raginta  dies  et  Ni- 
nive  subvertetur,  id  est  adhuc  tempus  pcenitentia? 
breve  datum  est  «entibus,  postquod  jam  non  erit 
tempus,  sicut  et  Apocalypsi  sua  Joannes  angelum 

U  fortem  de  ccelo  descendentem,  qui  est  Christus, 
ipse  Dei  Fillius,  dum  juramento  firmasse  testatur  : 
Etangelus,  inquit,  quem  vidi  stantem  super  mare,  et 
super  terram,  levavit  manum  suam  ad  cwlum,  et  ju- 
ravil,  pcr  Viveatem  in  scecula  sosculorum,  qui  tempus 
amplius  non  eril,  sed  in  diebus  vocis  septimi  angeli 
cum  ctvperit  luba  cansre,  consummabitur  mysterium 
Dei,  sicut  evangelizavit  per  servos  suos  prophctas 
(Apoc.  x).  Mysterium  Dei  consummabitur,  Ninive 
sw&uer/eto-.mundusperignemjudicabitur,  homines 
impiicuindiaboloetangelis  ejus  in  ignem  aeternum 
mittentur,  tempus  poenilentiae  non  erit  amplius. 
Talis  vel  tantaa  rei  prssdicatio  clamor  utique  eot,  et 
fragoromniaureshabentiterribilis,itautnihilsilter- 


431 


RUPKRTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


432 


ribilius  hoc  auditu,  quemadmodum  et  illesenserat,  A  plius  subjungendo  manifestat:  Noloenim  vos  igno- 


qui  ita  loquitur  -.Hevelatur  cnim  ira  Dei  de  ceelo 
super  omnem  impieCatem,  ct  injustiliam  hominum  eo- 
rum  qui  veritatem  I):i  injustilia  delinent  (Hom.  i). 
Bene  ergo  el  hoc  ad  mysterium  pertinet,  quod  Jonas 
inlroiens  civitatem  clamisse  dicilur  quia  Niuive 
subverletur.  Et  credideruut  viri  Ninivimin  Domi- 
num,  etprsedicuvcrunljeiuniuiii,  cl  veslili  sunt  saccis 
amajori  usque  ad  minimum.  Et  pervenit verbum  us- 
que  ad  regem  Ninive.  Et  surrexit  de  solio  suo,  et  ab- 
jecit  vestimenlum  suum  a  se,  et  iniutus  est  sacco,  et 
sedit  in  cinere,  el  clamavit,  ct  dixit :  In  Ninive  ex 
ore  regis  et  principum  ejus,  dicens  :  Homines,  ctju- 
menta,  et  boves,  et  pecora  nongustcnt  quidquam,nec 
pascantur,  ct  aquam  non  bibant,cloperiantur  saccis 


rare,  fratrcs,  quia  soepe  proposui  vcnire  ad  vos,  et 
prohibitus  sum  usque  adhuc,  (ibid.),  etc.  Prasveniente 
igitur  verbo  ad  ejusmodi  regem  Ninive,  ille  surrcxil 
de  solio  suo,  etc,  ut  supra.  Usquo  adeo  pniecit 
auditua  verbi,  et  paulatim  invaluit,  ut  dealtiludine 
gloriaj  saecularis  demitleret,  et  subtus  se  curvaret 
genu  verticemque  inclinaret  tanti  imperii  baptizato 
imperatore  Conslantino  per  beatum  Sylvestrum 
pontiiicem  apostolicsa  sedis.  Nam  in  illo  quantum 
Evangelio  Ghristi  terrena  potestas  assurrexerit,  licet 
salis  notum  sit.paulisper  tamencommemoranrtum 
esi  ex  privilcgio  sanclae  Romanas  Ecclesiae,  quod 
idcm  Constantinus  imperator  coustituit.  In  quo  in- 
ter  castera  sic   dicil    :   Decrevimus  quidem  et  Iwc, 


komines,  et  clamenl  ad   Dominum  in  /ortitudine,  et  „  ut  idem  venerubilis  Pater  nosler  Sylvesler  summus 


convertatur  vir  a  sua  via  mala.ct  ab  iniquitate,  quse 
est  in  manibus  corum.  Quis  scit  si  convertatur,  et 
ignoscal  Deus,  el  revertaiur  a  furore  iros  suoz,  el  non 
pereamus  ?  Hes  gesta  valde  memorabilis  expositione 
non  indiget,  sed  hnc  semper  memoriter  tenenlum 
est,  quia  in  condemnationem  I*raelishoc  provenit, 
quod  Niniviloe  pcenitentiam  taui  cito  tamque  stu  ■ 
diose  egerunt  pro  metu  malorum  lemporalium, 
Israel  autem  tolies  correptus,  per  propbelas  com- 
monitus,  neque  pro  temporalium,  neque  pro  aster- 
norum  timore  malorum  pcenitentiam  egit,  ut  rece- 
deret  a  peccatis  Hieroboam,  et  aureum  cultum 
desereret  vitulorum.  Purroin  mysterio  multo  dele- 
ctabilius  est,  quod  crediderunl  viri  Ninivitae  in 
Dominum,  id  est  quod  Judaeis  contradicentibus  et 
blaspbemanlibus,  genles  Christi  receperunt  Evan- 
gelium,  et  gavisaa  sunt,  et  glorilicaverunt  Deum. 
Nam proedicaverunt  quidem  jcjunium,  ct  saccis  ve- 
stilisunt,  id  eslomnimoda  humilitatiscompositione 
ad  tantam  gratiam  sese  comparaverunt,  sed  hoc 
cum  gaudio  fecerunt,prieoculishabentes  jucundum 
proesenlis  tristitiae  fructum,  scilicet  remissionem,  et 
aperlum  sibi  regnum  coelorum.  Et  pervenil,  inquit, 
verbum  ad  regcm  Ninive.  Si  totus  mundus  Ninive, 
quid  nisi  Romanum  imperium  intelligimus  per 
regem  Ninive  ?  Deniquo  Romanum  imperium  sie 
terrore  et  potentia  cunctis  regnis  pra?emineb:it, 
quomodo  ducibus  sive  satrapis  in  quolibet  regno 
praeminet  regia  potestas.  Ad  hujusmodi  regem 
Ninive  verbum  priusquam  ipse  Jonaspervenit,  quia 


pontifcc,  vel  ejus  succcssorcs  omnes  ponii/ices  diade- 
mate,  videticel  corona  quam  cx  capilenostro  ilti  con- 
cessimus  ex  auro purissimo,  et  gemmis  pretiosis  uti 
debeant,  et  eorum  caput  ad  luudem  Dei  et  Domini 
nostri  pro  honore  beali  Pctri  apostoli  gestare.  Ij^e 
vero  beatissimus  papa  super  coronam  clericatus, 
quam  ycrit  ad  gtoriam  bcati  Pctri  aposloli  omnino 
ipsa  ex  uuro  non  esl  passus  uli  corona.  Phrygium 
vero  candidi  nitoris,  splendidam  resurreciionem  Uo- 
minicim  designans,  eju-~  sacratissimo  veriici  manibus 
nostris  imposuimus,  et  tenenies  frenum  equi  ipsius 
pro  reverentia  beaii  1'elri  apostoli,  straloris  ojjicium 
illi  exhibuimus,  statuentes,eodtm  phrygio  omnes  suc- 
cessores  ejus  singulariler  uti  in  processionibus,  ad- 
miralionem  impcrii  nostri.  Untle  ut  non  ponti/icalis 
apex  vilescat,  scd  magis  amplius  quam  terreni  ini- 
perii  dignitastt  gloria potentios  decorelur.  Ecce  tam 
palalium  nostrum  ut  prcelatum  esl,  quamque  ltoma- 
na:  urbis  et  omnes  llalia;  seu  occidenialium  regio- 
iiuiii  piovi'udas,  loca,  el  civitales,  prcefaclo  beatis  \imo 
pontifici  pairi  noslro  Sylveslro  univcrsali  papcs  Ira- 
denles  atquc  rehnquentes  ei,  et  successoribus  ipsius 
pontificalus,  a  quorum  polestale,  et  ditione  pcr  hanc 
nostram  divalem  et  sacram  pragmaticam  constitutio- 
nein  decemimus  disponenda  aiguejuri  sancta.  Roma- 
na>.  Etclcsiai  concedimus permaru  nda.Undecongruum- 
prospe.rimus  189  nostrum  imperium  etregnipotesla- 
temorientalibus  Iransferri  actransmutari  regionibus, 
et  in  byzantii provincia,  inoptimo  loco,  nomini  noslro 
civitatem  oedificari,  et  nostrum  illic  conslitui  impe- 


videlicet  Roma  caput  raundi,   priusquam  videret  D  rium,  quoniam  ubi  principatus  sacerdotum,  et  Chri- 


apostolos  Cbristi,  Evangelium  ejus  audivil,  et  sa- 
pienter  appendens,  fidem,  et  acceptionc  dignum 
sermonem  judicavit,  magnumque  caeteris  gentibus 
fuit  exemplum  credenti.  Neque  enim  conlemnen- 
dum  putarent  quod  sapientia  Romana  rationabile 
esse  suacredulitatecomprobassel.  Unde  gratulatus 
Apostolus  :  Primum  quidem,  ait,  gralias  ago  Deo 
meo  semper  per  Jesum  Christum  pro  omnibus  vobis, 
quia  fides  vestra  annuntiatur  in  universo  mundo,  ob- 
secrans,  si  quomodo  tandcm  aliquando  prosperum 
iter  habeam  vi  vohintatc  Dci  vcniendi  ad  vos(Rom. 
1).  Nondum  ergo  ad  eos  venerat,  sicut  adhuc  am- 


slianx  religionis  caput,  ab  imperalore  caileslium 
conslitutiim  est,  justum  non  cst,  ut  illic  imperaior 
terrenus  habeat  polestatem.  Nimirum,  cum  haec  jam 
dictus  Constantinus  dixil,  et  fecit,  nunc  rex  Ninive 
de  soliosuo  surrexil,  tunc  Romanum  imperium  vcrbo 
Donxni  assurexit,  el  abjecit  vestimenlum  suam  a  se, 
idest  illas  quibus  iuvolulus  fuerat,  religiones  fana- 
ticas  reliquit,  suseeplaChristianareligione.ef  induit 
saccum,  et  seditin  cinerc,  ut  videlicet  ordinate  post 
asperitatempcenitentia3,circumdareturdelectan:ento 
justitiae,  dlcens  cum  Psalmista  :  Conscidisli  saccum 
mcum  et  circumdedisti  me  Ixtitia  (Psal.  xxix).  Ite- 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  II. 


433 

ligiosus  namque  mos  ct  ordinata  est  traditio  profes- 
sionis  evangelicae,  ut  prius  de  pristinis  erroribus 
pcenitentia  Suseepta  catechizelur  quisque  sacramen- 
to  passionis  Dominic33,et  deindeChristo  consurgat 
in  sacro  baptismalc,  gaudens  de  prima  resurreclio- 
ne,  id  est  de  peccatorum  remissione.  Hujus  sacra- 
monti.etomnisEcclesiae  religionislux  etordo  rnul- 
timodisjam  antedictai  Romae  munitur  ac  roboratur 
decretis,  eoquod  beali  principis  apostolorum  Petri 
sedes  facta  sit,  ejusdem  et  consorlis  ejus  Pauli.sic- 
ut  praedicatione  illustrata,  ita  Pt  martyrio  coronata, 
cunctis  Ecclesiis  caput  altius  extulerit.  latiusque 
denominetur  per  omnes  gentes  sacra  pontificum 
ejus  lingua,  quam  dominata  fuerit  Caesarum  sive 
Augustorum  purpura.Beneergoet  hoemysteriocon- 
gruit,quod  rex  Nmive  clamavit,et  dixit :  In  Niniveex 
ore  regis  et  principumejusdicens  :  ttomin.es, et  jumcn- 
ta,  et  boveset  pccora  non  gustent  quidquam,  etc.Sic- 
ut  enim  tunc  secu.idum  edictum  regis  Ninive  fieri 
oportuit,  ita  secundum  fidem  et  Iraditionem  beato- 
rum  Petri  et  Pauli,  qui  sunt  vel  esse  debent  os  et 
lingua  Kumanassedis.ordinem  ecclesiasticum  opor- 
tet  observari.  Sane  homines  et  jumenta  saccis 
operta,  et  clamantia  ad  Deum  rationabiles  et  irra- 
tionabiles,  sive  prudentes  ac  simplices  intelligere 
debemus  ad  prsedicationem  Evangelii  pcenilentiam 
agcntes,  juxtaquod  alibidicitur :  Homineset  jumen- 
ta  salvos  /acies,Domine(Psai!.xxxv).Dicendo  autem  : 
Quis  scit  si  convertalur,cl  ignoscat  Deus,  ambiguum 
ponituret  incertum,  ut,  dum  homines  dubii  sunt 
desalute,  non  lamen  desperenf,  imo  fortius  aganl 
pcenitentiam,  et  magis  Deum  provocenl  ad  mise- 
rieordiam.  Et  vidit  Deus  opera  eorum,  quia  conver- 
si  sunt  de  via  sua  mrfa,  et  miscrtus  est  Deu,i  super 
malitia  qaam  loculus  (uerat,  ut  faccrct  cis,  et  non 
fecil.  Non  tunc  primum  vidit,  quando  sic  operti 
sunt,  non,  inquam,  tunc  primum  vidit  saccos  eo- 
rum,  quando  se  illis  veslierunt,  sed  jamdudum  vi- 
derat  priusquam  milleret  illuc  prophetam,  quando 
propbeUs  occidebat  Israel  prcedicentes  iustantem 
sibi  caplivitateno,  et  non  incertus  prsescierat  quod, 
si  longe  ad  gentes  mitteret  prophetas,  talo  quid 
nuntiando,  illi  audirent  et  pcenitentiam  agerent. 
Vidil  ergo,  id  est  videre  fecit,  per  hoc  experimen- 
tum,  quam  damnabilis  esset  Israel,  in  compara- 
tione  gentium,  ut  non  solum  prophetae,  sed  et  to- 
tus  orbis  terrarum  audiens,  justum  comprobaret 
esse  judicium  ineo  quod  genlibus  Dens  miserere- 
tur,  Israeli  non  misereretur,  eo  quod  converteren- 
tur  de  viasuamala.Lrael  autem  perseveraret abs- 
que  poenitentia.  Malitiam  hic  pro  afflictione  accipi- 
mus,  id  est  pro  subversioneNinive.quam  fueratlo- 
cutus,  quam  per  prophetam  fuerat  comminatus. 
Nec  vero  mutabilitatis  est,  quod  quasi  pcenitens 
Deus  saepe  dimittit,  quod  fuerat  comminatus,  imo 
maxime  stabilitatis  et  animi  est  incommut.ibilis, 
quia  videlicetilla  intentione.ut  pcenitenliam  agant, 
solel  comminari  peccatoribus.  Proinde  et  hic  cum 
dioit:  Adhuc  quadraginta  dies,et  Ninive  subvertetur. 


434 


\  Et  in  lege  dicit,  qui  fecerit  hoc  vel  hcc,  morte  mo- 
rietur.  Sed  et  in  Evangelio  cum  loquitur  :  Omnes 
enim  qui  acceperint  gladium,  gtadio  peribunt  (Matlh. 
xxvi),  prudens  leclor  subaudiredebet,  nisi  conver- 
sus  fuerit,  nisi  pcenitentiam  egerit,  juxta  illud  : 
Nisi  conversi  fuerilis,  gladium  suum  vibrabil  (Psal. 
xvn),  id  est  qualis  pcena  vel  senlentia  peccatum 
consrquatur  jam  praeseripsit,  quam  profecta.  tunc 
adimplebit,  nisi  conversi  fueritis. 

Cap.  IV.  —  Et  afflictus  eslJonas  afflictione  magna, 
el  iratus  est,  et  oravil  ad  Dominum,  et  dixil :  Obse- 
cro,  Domine,nunquid  non  lioc  est  vcrbum,cum  adhue 
essem  in  terra  meal  Propter  hoc  pruvccupavi  ut  fu- 
gerem  in  Tharsis.  Scio  enim  quta  tu  Deus  meus  cle- 
mens,  et  misericors,  patiens  et  multx  miserationis, 

r>  ignoscens  suver  malitia.  Et  nunc,  Donrine,  quxso, 
tolle  nnimam  meam,quia  melior  est  mihi  mors  quam 
vita.  Alflictionem  et  irain  prophets,  sed  et  verba 
ejus  .licentis,  et  nunc,  Domine,toHe,qnxso,animam 
meum  a  me,  etc,  ut  rile  perpendamus,  alflictionem 
qucque  Mosi  et  iram  ejus,  el  verba  ejus  pra  oculis 
habere  debemus,  quia  videlicet  et  ille  aiflictione 
magna  afflictus  esl,  etiratus  fuit,  et  dolenter  locu- 
tus  quando  peccavit  populus.  Nam  alflictionem 
suam  ipse  denarrans  :  Cumque  vidissemfiM,  nosyec- 
casse  Domino  Deo  nostro,  et  fecissc  vobis  vitulum 
conflatilcm,  procedi  anle  Dominum  sicut  prius,  qua- 
draginla  diebus  ct  noclibus  yanem  non  comedens,  et 
aquam  non  bibens(Deul.  ix),  etc.  Iram  suam  in  ea- 
dem  causa  foris  patefacit,  dum  stans  in  porlacas- 

p  trorum,  ait  :  5t  quis  est  Dominijumjulur  mihi,  con- 
grcgalisque  ad  eum  omnibus  filiis  Levi,  ponat,  in- 
quit,  vir  gladium  suyer  femur  suum.  lleet  redilede 
porta  usque  ad  portam  per  medium  castrorum,  et  oc- 
cidat  unusquisque  fratrem  et  amicum,  el  yroximum 
suum.  Feccruntque  ita,  cecideruntquc  in  illo  die  quasi 
viginti  tria  millia  iwminum  (Exod.  xxxu).  Porro 
verba  ejusnimium  dolentis  et  alflicli  ista  sunt:0/i- 
sccroautem.dimitte  eis  hanc  noxum,aut  si  non  facis, 
dele  me  de  libro  tuo  quem  scriysisli  (ibid.).  Itaquc  et 
hujus  afflictionem  et  iram,  et  verba  dicentis:  Tol- 
le,qus:so,animam  mcam,  eodem  sensu  ponderemus, 
quia  videlicet  inde  afflictus  cst  alflictione  magna, 
quod  Israel  judicio  divino  cadebat,  et  in  compara- 
tione  ejusjustificabaturNinive.Assyriomm  civitas, 
credendo  et    pcenitentiam   agendo,    nec    refragari 

0  poterat  quin  recta  esset  sententia,  ac  justa  incum- 
beretsuae  genti  captivitas.  Afflixit  se  Moses  pro  po- 
pulo,  ut  exaudiretur,  afflictus  est  ille  afflictione  ma- 
gna,eo  quod  non  exaudiretur.  lratus  est  Moses  ira 
justa  et  zelo  bono  dicendo  :  Ponat  vir  gladium  super 
femur  suwn,  cecideruntque  viginti  tria  millia,  iste 
autem  iralus  quidem  est.sed  non  potuit  iram  suam 
actu  adimplere.ut  averteret  iram  Domini  a  populo 
puniendo.idestauctoressivesacerdotes  vitulorum, 
sicut  Elias  quoque  occiderat  sacerdotes  Baal,  qua- 
drir.gentos  quinquaginta  viros(///  Reg.  xvm\  Tae- 
dio  ergo  habens  vitam  suam,  non  dixit  cum  condi- 
tione,  ut  Moses.  Aut  dimitte  eis  hanc  noxam,  aut,  si 


435 


RUPERTI  ARB^TIS  TIJITIENSIS 


436 


non  facis,  dele  me  dc  libro   tuo  quem  scripiisti,  sed  A  vercussil  kederam,  et  exarnit.  Et  cum  ortus  iuissct 


absolute  :  Tolle,  inquit,  quxsn,  animam  meam,quia 
melior  est  mihi  mors  quam  vila,  subuuditur,  quia 
timor,  quom  limcbam,  ovc.nit  mihi,nlquod  verebar, 
accidit ;  hoc  limebam,  et  hoo  verebar, guia  lu  Deus 
clemcns  el  mi$ericors,patiens,et  multx  miseralionis, 
parares  ignusccre,  et  vcniam  dare  pcenitentibus 
Ninivitis,cl  in  illornm  pcenitentiademonstrare  quam 
damnabilis  esset  impccnitens  Israel,et  quod  IJ>0 
damnationem  ejus  non  tua  inclcmentia,sed  ipsius 
1'aceret  impccnitentia.  Propter  hoc  preeoccupavi  ut 
fugerem  in  Tharsis,vMelicet  non  quod  veniam  Ni- 
nivitis,vel  pcenilcntiam  inviderem,  sed  quod  gentem 
meam  quondam  prae  csteris  gontibus  electam.nonc 
caeteris  pejorem,  et  plus  dura  cervicis  inveniri  timc- 


sol,  prsecepit  Dominus  venio  calido  ct  urenli,  el  per- 
cussit  sol  super  caput  Jonse,  et  wstuabut,  cl  pelivit 
animse  sux  ul  moreretur,  ct  dixit  melius  est  mihi 
mori,quam wiiwe.Afflictoetirato  prophetas  amplius 
impcnditur,  undc  magis  ac  magis  affligaturet  ira- 
scatur.quia  videliccl  per  hanc  similitudinci!  hederae, 
tam  citoexortse,ettam  cito  arefactee  prophetico  spi- 
ritu  intelligere  poterat  anlequam  fieret,  id  quodin- 
telligiraua  nos  quia  factum  est,  videlicet  quod  non 
solum  tunc  instanti  temporedecem  tribus,Assyn'is 
lunquum  justioribus,utpote  impcenitentes  et  pccni- 
tenliam  pronis,  verum  et  ipsa  Hierusalem  et  tota 
gentc  relicla,  quandoque  ad  gentes  transitura  forct 
salus.  Et   secundum    historiam  quidem,  h;cc  quae 


rem.  Porro,  cum  Jonas  lypus  Christi  sit,  quomodo  r>  nunc  dieuntur  :  Et  egressus  est  Jonas  de  civitate,  et 


Christo  convenit  affiigi  et  irasci,  postquam  resur- 
rexit  a  mortuis,  sicut  Jonas  cum  sic  affligeretur  el 
sic  irasceretur,  exierat  de  ventre  ceti  ?  Nam  ante 
resurreclionem  suam,  aiflictus  quidem  fuisse  et 
iratus  de  suaegenlis  perditione  legitur,  quando  vi- 
dens  civitatem,  flevitsuper  illam,  ct  ingressus  tem- 
plum  vendentes  et  ementes  in  illo  terribiliterejeoit 
(Luc.  xix).  Sed  poslquam  resurrexit  a  mortuis,sicut 
jam  non  morilur,  itaetiara  non  affligitur.Ergo  sicut 
non  per  suam  personam  ad  gentes  venit,  et  tamen 
recte  venisse  dieitur,  videlicet  per  apostolos  suos, 
in  quibus  ipse  loquitur,  sic  nihilominus  in  eisdem 
affligi  recte  dicitur,  quia  alflicti  et  conlristati  sunt, 
licet  in  sua  persona  jam  non  alfligatnr.  Alflictorum 
unus,  in  quosinedubio  Christus  loquitur,  ita  dicit 
Paulus  apostolus  :  Veritatcm  dico  in  Cliristo,  non 
mentior,testimonium  mihi  perhibente  conscit  nlia  mea 
in  Spinlu  sanclo,  quoniam  tristitia  esi  mihi  magna, 
et  continuus  dolor  cordi  meo.  Optabamenim  ego  ipsc 
anai/iema  esse  a  Christo  prfl  fratribus  meis  (Rom.  ix), 
etc.  Et  dixit  Dominus  ad  Jonam  :  Putasne  bene  ira- 
sceris  tul  Quod  ad  unum  Jonam  dicit  Dorninus.hoc 
ad  omnes  dicit.  qui  pro  ullioio  suo  de  hominibus 
curantes  irascuntur.In  ipsa  namque  ira  sun  revo- 
candi  sunt  intus,  ul  cnusara  sive  inlentionem  suam 
respiciarit  et  attenta  discretione  perpendant  utrum 
bene  irascantur  an  non.  Nam  si  non  hominibus, 
sed  hominum  peooatis  irascui  lur,si  non  homines, 
sed  hominum  \itia  oderunt,  el  persequuntur,  bene 
irascuntur,  et  bonus  est  in  eis  zelus.Si  autem  non 


caatera  posteriora  sunt  praecedenlibus ;  secundum 
mysterium  autcm,  anleriora  sive  priora  sunt.Nam 
quod  egressus  esl  Jonas  de  civitate,  et  sedit  contra 
Orientem  civilalis,  illud  mystice  nobis  insinuatquod 
Domtnus  sive  verbum  Domini,  totius  mundi  gentes 
in  initio  reliquit,  ut  Apostolus  ait  :  Vias  suas  in- 
gredi  permisit  (Acl.  xiv).  Fecilque  sibimet  umbracu- 
lum,  scilicet  Patres  Abraham,  Isaac,  et  Jacob  as- 
sumcndo,  et  genus  illorum  eligendo,  quia  requiem 
sibimet  inveuit  in  lidc  illorum.  IIoc  csl  narnque 
quod  ait :  El  sedebat  subler  illud  in  umbra  donecvi- 
derel,  quid  accideret  civitaii.  Sic  enim  intra  gcnera- 
tioncm  eorum  sese  continuit,donec  veniret  tempus 
reconciliationis  gentium  quod  ipse  pnescivit.  Quod 
subinde  subjnngitur  :  et  prxparavit  Dominus  Deus 
hederam,  et  ascendit  supcr  caput  Jonse,  ut  esset  um- 
bra  super  caput  ejus,  ei  protegeret  eum  (laboraverat 
eniiu),  illud  mystice  inlelligimus,  quod  pnst  suave 
umbraoulum  (idei  Patrum  legem  dedil.ct  religionem 
sacerdotalcm  per  Mosen  instituit,ut  sub  illa  conte- 
geretur  verbum  llumini,  sive  spiritus  verilatis,  ad- 
opertus  figuris.  et  utilitate  litterae.quse  congrue  si- 
gnificatur  per  viriditatem  levis  hederae,sive,ut  qui- 
dani  volunt,  cururbitae.Deniquecucurbita  et  hedcra 
hujus  naturas  sunt,  nt  per  lerrain  reptent,  lata  ha- 
bcntes  folia,in  modum  pampini,et  absque  furcis  vel 
adminiculis,quiliusinnitantur,aluoranonappetaot. 
Sicnimirum  littera  leg  s  cunctarumque  caeremonia- 
ruin  lata  c.-t.el  umbra  densissima,  semelipsam  ob- 
scurat   Et  nisi  spiritualis  intelligentiae  adrniniculis 


peccatis,  sed  hominibus  irascuntur,si  non  vitia,sed  U  sublcvetur,  ncquealta  nequepretiosaest.  FJ  laslatus 


hommes  oderunt,etpersequuntur,male  iraseuntur, 
et  malus  esi  in  ipsis  zalus.  Hoc  igiltir  vigilanter  at- 
tendendum  et  decernendtim  est  omnibus,  dum  uni 
dicitur  :  Putasne  beue  irasceris  tu  ?  Et  egres*us  est 
Jonas  de  civitate,  et  sedil  contra  Orienlem  civitatis, 
et  fecit  sibimet  ibi  umbraculum,  et  sedebat  subter 
illud  iu  umbra,  donec  videret  quid  accideret  civilali, 
cl  prseparavil  Dominus  Deus  hederam,  et  ascendit 
super  cupul  Jonx,  ut  essel  umbra  super  capul  ejus,et 
protegeret  cum,  laboraverat  enim.  Et  Ixtatus  est 
Junas  super  hedcra,  Uetilia  magna.  Et  prxparavil 
Deus  vermem  ascensionc   diluculi   in  crusiinum,  ct 


esl,  ait,  Jonas  super  hederam  Isetitia  magna,  quia 

vnlclicet  verbuin  Domini.quod  est  Christus.in  pro- 
phelis  el.  sanctis  honiinibus  habitans,  priusquam 
incarnaretur,  sub  illa  interim  servabatur,  ct  hono- 
rabatur  etiam  ab  ignorantibus,  quibus  pro  ratione 
temporis  celabatur  et  celari  oporlebat  quod  sub  um- 
braculo  littera;  contineretur.  Nec  vcro  incongrue 
laititianiagname]usvnodilxlalus  postlaborem  fuisse 
dicitur,  quia  nimirum  pro  parte  illorum,  qni  inter 
illas  caeremonias  con'iplacuerunt,leetabatur,qui  per 
fidem  suam  illum  laetificaverunt,  imo  et  ipsius  laeti- 
tial'uitla:litiaipsorum,quandoillilaelabanlurinipso, 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  II. 


438 


exempligratia,  ut  Dueni.quando  reducensarcain  Do-  A  u"a  nocte  periit.  Et  ego  non  parcam  Ninive  civitati 


mini,  ludebat  coram  Domino  in  omnibus  lignis  jabre- 
factis,  et  citkaris,  et  lyris,  et  tympanis,  ct  sistris,  et 
cymbalis,  etsubsiliehat,  atque saltabat  ;et  lutlam,  in- 
qn\ens,etvilior(iatnplusquam(aciussum,eterohumilis 
in  oculis  meis  (III  lieg.  vi).  In  eju.imodi  noster  Jonas, 
id  est  Cbristus  sive  verbum  Domini,  necdum  incar- 
aatum,  reveratunc  l.etitia  magna  laetabatur,  et  re- 
quiescebat,  laboraveral  enim,  videlicet  mores  populi 
illiusiu  deserto  sustinendo,  nec  laetari  desiii,  donec 
inde  carnem  assumeret,  et  Deus  homo  fieret.  At  vero 
ubi  Christus  passus  est,  et  resurrexit,  praedicari 
coepit  Ninivitis,  id  est  cuuclis  gentibus  poenitentia, 
et  remissio  omnium  peccatorum  in  nomine  ejus. 
Tur.comne  illud  umbraculum  legis,  et  caeremonia- 


tnagnae,  in  qua  sunt  plus  quamcxx  tnillia  kominum, 
qui  nesciunt  quidsil  inter  dexlram  el  sinistram  suam, 
etjumenta  multa.  Manifeste  hie  tanquam  arguineo- 
tum  a  majore  factum  est  ad  constringendum  pro- 
phetam  ut  consentiat,etconsentienduojessecenseat 
misericordiae  circa  pcenitentiam  Ninivitarum.  Nam 
siue  ulla  contradictione  majus  est  homo  unus,  imo 
et  jumentum  unum  anima  et  sensu  vigens,  quam 
cxx  millia  hederarum  sive  cucurbitarum,  quae  et  si 
aliquaqualicunquevitavivunt.nulliustamenhabent 
sensus  oflicium.  Atille  super  ariditateunius  hederae 
sive  cucurbitas  magisirascebatur,  quam  superever- 
sionem  doleret,  si  venisset  secundum  suam  prophe- 
tiam,  cxx  millium  hominummultorumque  juncento- 


ruin  dissipatum  esl,  ila  ul  et civit  is  Hierusalem,  et  p  rum,  et  qui  irascebatur  non   servdri  sibi  hederam 

in  qua  ipse  non  laboraverat,  squanimiter  tulisset, 
ut  subverteret  Deus  tot  homiues  lotquejumentaquae 
creaverat.  Sed  objici  potest  quia  tanquam  propheta 
spiritu  prj-sago  praevidebat  quid  illa  praesignaret 
cucurbitae  ariditas.  Ninive  servala,  scilicetquod  sua 
gens  [sraeliticaincomparatiouegentium  multodax- 
nabilior  esset  jumento,  et  ob  hoc  irascebatur,  et 
humano  affectu  propinquitali  sum  condolebat.  Ad 
hoc  itaque  scienter  dicendum  quia  tota  illa  propin- 
quitas,  oranis  llla  multitudo  Israelitica  quae  verbum 
Domini  non  recipiebat,  imo  prophetas  verbi  Domini 
praecones  occidebat,  et  ob  hoc  in  capiiviiatem  du- 
cenda  erat,  juste  coram  oculis  Domini  reputabatur 
tanquamhederasivecucurbita.Nam  in  aliopropheta 
,  vocem  audivimus   dicenti :  Clama.  Ei    ilto  dicenle, 
'  quid  clamabo':  Omnis  caro  fenum,    et  omnis  gloria 
eius  quasi  flos  fni,  et  e.vsiccatum  est  fentim,  et  ceci- 
dit  flos,  verbum   aulem   Domini  manet  in  xternum 
(Isai.  xl).  Ergo  et  Israel   quoniam  non   recipiebat 
verbum  Domini  manens  in  aeternum,  fenum  erat,  et 
idcirco  congrua  similitudine  monslratum  est  Jonae, 
quanti  aeslimari  deberet  illa  carnalis  propinquitas 
sua,  pro  qua  aamulabatur  conlra  Ninivitas,  tanquam 
si  diceret  illi  Dominus  :  Israel  sic  mihi  est  tanquam 
hedera  sive  fenum,  quia  non  manet  in  eo  verbum 
Domini.  Ninivilae  autem  qui  audierunt  et  credide- 
runt,  homiues  sunt,  jumenta  sunt,  id  cst  lanto  su- 
perant  Israelemincredulum,  quantohederam  sensu 
carentem  superantjumenta  quae  vivunt  et  sentiunl, 
sive  homines  qui  vivunl,  sentiuntatque  discernunt. 


ipsum  lemplum  omnino  destrueretur,sicuttotoorbi 
notum  est.  Exaruit  ergo  hedera  a  verme  percussa 
in  ascensu  diluculi,  id  esl  revelatione  resurrectionis 
Domini  noslri.  qui  diluculo  resurrexit.  Verrais  hic 
recle  Romanuui  iraperiura    intelligitur,  sicut  et  in 
Johel  per  crucam,  locustam,  bruchum  atque  rubi- 
ginem.quatuor  principiliaregna  intelliguntur,  quo- 
rum  ultimum  tiomanum  fuit.  Nam  primum  Linbylo- 
nicumfuit,  secundum  Persicum,  tertium  Macedoni- 
cum  exstitit,  a  quibus  locus  et  gens  illa  diversis 
temporibus    lacerata,    tandem  a  Romano    imperio 
irrecuperabiliter  est  destructa,  quod  ad  huc  ipsum 
utique  Dominus   praeparaverat,  juxta  quod  hic  di- 
citur,  quia  vcrncm  paravit  Dominus.  Itaque  sicut  per 
pcenitentiamNinivitarumconversiogentium,sicper 
aridilatem  hederae  signilicata  est  desertio  Judaeo- 
rum.   Quod  deinde  sequitur:£i  cum  orlus  fuisset 
sol,    prxcepil    Dominus    vento    calido  et  urenli,    et 
percussit  sol   caput  Jonze,    et   xsluabat,    illam    si- 
gnificat    tribulationem,    quam    in    discipulis    suis 
Christus     pertulit,     ab     ipsis     Judaeis,      interim 
1911  dum  porabalur  vermis  ad  percutiendam  he- 
deram,  id  est  dum  differretur  Romanorum  adven- 
tus  ad  subvertendam  Judaea'.n,  etiam  priusquam  ab 
hominibus  subverlereturjam  coram  Deosubversam, 
etexquoChristi  sanguincm  fuditomninoarefactam. 
Inde  fuit  illa  grandis  afflictio  et  ira  Jonae,  de  qua 
supra  diclum  est,  qui  afflictione  magna  afflictus  et 
iratus  est.  Tristitia  namque   magna  fuit  apostolis, 
caeterisque  diseipulis  ex  ea  gente,   tam  ex  spiritu 


charitatis  quam  ex  affectu  consanguinilatis,  ita  ut  D  Adde  et  hoc,  quod  tot  homines    viventes  nesciunt 

illis  lanquam  fratribus  afflicto  corde  condolerent,  et 

tanquam  ore  severo  increparent.  Exempli  gratia,ut 

protomartyrStephanus  qui  magna  charitatecompa- 

tiens,  clamavit  dicens  :  Dominet  ns  staluas  illis  hoc 

peccatutn  (Act .  vi),  et  magna  severitate  redarguens  : 

Dura,    inquil,  cervice,  et  incircumcisi  corde  et  auri- 

bus,  vos  semper  Spiritui  sancto  restilistis,sicut  patres 

vestri  (ibid.),  etc.  Et  dixit  Dominus  ad  Jonam  :  Pu- 

tasne  bene  irasceris  tu  supcr  hederam .»  Et  dixit  : 

Bene  irascor  ego  usquead  mortem.  Etdixit  Dominus: 

Tu  doles  super  hederam,  in  qua  non  laborasti,  neque 

(ecisli  ut  cresceret,qux  sub  unanoclenataest,  et  sub 


quid  sit  inter  dextram  el  sinistrara  suain,  Israel 
autem  habens  legem  et  prophetas,  excusationem  ha- 
bere  de  ignorantia  non  potest.  Si  ergo  dolor  admit- 
tat  rationem  correptus  propheta  sine  dubio  fatetur, 
zelo  hominis  justiorem  esse  Dei  clementiam.  Ut  lan- 
dem  et  hoc  ipsum  ad  Christi  personam  in  inysterio 
referamus,  primum  illtid  reininiscamur,  quodago- 
nizins  in  passione  sua  :  Trisiis  est,  inquit,  anima 
mea  ust/ue  ad  mortem  (Uatlh.  xxvi).  Deinde  subjun- 
gens  :  Spirilus  quidetn  promptus  est,  caro  autem  in- 
firma  (ibid.)  CoDtristabalur  enim  pro  futura  ever- 
sione  Hierosolymorum  in  saoguinis  sui  vindictam, 


439 


HUPERTI  ABIMTIS  TUITIENSIS 


440 


undeet  antea  videns  civitatem,  fleveralsuper  illara,  A  cendo  :  Non est  pars  nobis   in  David  (III    lleg.   xn) 

atqiie  serviendo  aureis  vitulis,  et  deinde  secundum 
persuasionempontilicumdeneganiloetcrucifigendo 
Christum  Filium  D^i.  Dicat  ergo,  nljam  prafali 
sumus,  spirilus  promptus  infirma?  carni.  Tu  doles 
super  hederam,  id  est  super  projdnqua  lua  gentc 
Judffia,  et  cgo  non  parcam  Ninive  civitati  magnoo, 
non  provklebo  saluti  gentium  in  loto  orbo,  quoe 
ignorant,  et  errant?  Multa  namquesunt  in  geniibus 
millia  hominum  qui  ad  simulacra  rauta  prout  du- 
cuntur;  eunt,  non  permalitiam,  sed  per  ignoran- 
tiam.et  sinedubio  vias  suas  corrigerent  si  haberent 
veritatis  notitiam,  si  ostensum  fuerit  illis  quid  sit 
'nter  dextrarn  et  sinistram  suam,  id  est  inler  Dei 
veritatem  et  hominum  mendacium.  Quod  quianon- 


ct  illa  tristitia  sive  (letus  erat  ex  carne  infirma,  nam 
spiritus  promptus  eral,  sciens  non  esse  curandurn 
de  carnalitate,  sed  desola  justitia  divina.  Dicat  ergo 
spiritus  promptus  carnis  infirmaj:  Tu  doles  super 
hederamin  ijua  non  laborasli,  neque  fecisti  ut  cr  - 
rei,  etc.  Denique  tota  pulchritudo  civitalis,  et  cultus 
tetnpli  spcciosi,  quasi  hedera  pro  parvo  haberi  de- 
buit  in  conspectu  Divinitatis,  proquautiquc  nostcr 
Jonas,  id  est  columba  sive  dolens  Christus  non  la- 
boravit.  Neque  enim  idcirco  Deushomo  factus  csl, 
laboremque  subiit  passionis,  utin  tali  teraplo  sive 
in  illis  gloriarelur  aut  requisceret  carnalibus  tem- 
pli  cajremoniis,  sed  idcirco  ut  salvaret  Ninive,  ut 
passione  sua  redimeret  mundum    secundum  illam 


DeiPalris  propheticam  vocem  :  Postulaa  me,  et  dabo  r>  dum  sciunt,similes  sunt  puerulis  qui  proe  imbccilli- 
tihi  genles  hwrc/litutem  tuam,  et  possessionem  tiiam      tate  infantiae  nesciunt  quid  sit  inter  dextram,  etsi- 

nistram  suam,  id  est  qu:e  manus,  utrum  dexlra  an 


/ 

terminos  terrx  {Psal.  n).  Sed  nec  fecisli,  inquit,  ut 
cresccret  herba,  id  est  nec  exegisti  ui  tibi  offerrentur 
ejusmodi  victimae  et  holoeausta,  juxta  illud  Uiere- 
miae  :  ISon  sum  locutus,  ait,  cum  patribus  vestris,  et 
non  prscepi  eis  in  die  qua  eduxi  eos  de  terra  AZgypti , 
dtvcrbo  holocautomatum  el  victimarum  sed  hoc  prx- 
ccpi  eis  diccns  :  Auiile  vocem  meam,  et  ero  vobis 
Deus  (Jer.  vn),  ete.  Ejusmodi  hedera  sub  nocte  una 
nata  est,  et  sub  una  periit,  qu'a  videlicet  eito  legem 
dopulus  ille  recepii,  dicendo  :  Omnia  qux  locutus  est 
Dominus  faciemus  et  erimus  obedienles  (Exod  xxiv). 
Cilo  deseruit,  primum  sequendo  Hieroboam,et  di- 


sinistra  valentior  et  usui  cuilibet  aptior  sit,  quia 
nondum  sunl  cxperti,  sequaliter  enim  adhuc  pro 
tempore,  qu;a  nuperdevulva  prodierunt,  utrutnque 
brachiolum,  utraque  manus  omnino  imbecillis  est. 
Talium  plus  quam  cxx  raillia  eranl  in  illa  Ninive, 
utpote  civitatemagna.  Nam,  cum  esset  ampla  tritim 
clierum  itinere,  non  incredibile  est  tantam  in  ea 
fuisse  multitudinom,  solum  modoparvulornmet  la- 
etantium,  qui,  sicut  jam  dictum  cst,  nullum  dextrae 
etsinistrce  sua°,  qusenam  ampliusvalerent,  ceperant 
experimentum. 


PROLOGUS  RUPERTI  1N   MICH/EAM  PROPHETAM. 

E  Q1  Michoeas  sextus  in  ordine  duodecim  prophetarum  secundum  nomen  suum,  quod  inter- 
pretatur  kumilitas,  in  oculis  suis  fuisse  humilis  credendus  cst.  Mysterium  namque  venturi  Christi 
Filii  Dei,  quod  non  superbis,  se  I  humilibus  ah  initio  revelatum  tuit,  juxta  qutod  ipsemet  ore  pro- 
prio  proniiiitians  :  «  Conflleor,  inquit,  tibi,  Puter,  Domine  coeli  et  terrae,  quia  abscondisti  hiec  a 
sapienlibus  et  prudentibus,  et  revelasti  ea  parvulis  (Matth.  \i),  »  ita  huic  revelatum  esl,  ut  non 
soium  qnnil  venturus  vel  nasciturus  es*et,  verum  etiara  locum  nativitatis  e,us  praesciret  et  prse- 
dicaret :  Ail  enim :  «  Et  lu,  Bethleem  Ephrata,  parvula  es  in  milhbus  .Imla;  ex  te  mihi  egredie- 
tur,  qui  sii  Domin  itor  in  Israel,  el  egressus  ejus  ab  initio  a  diebus  aeternitalis  (Mich.  v).  »  Hoc 
de  dominatore  ChriMo,  el  de  nalivilalis  ejus  loco  dictum  esse  per  hunc  humilem,  nec  superbi 
dubitare  potuerunt,  qui  Herodi  sciscitanti  ab  ipsis  ubi  ChiisLus  nasceretur,  respondentes,  in  Be- 
thleera  Judae  debere  nasci,  lestimonio  praesenli  usi  sunt.  Hoc  plus  caeteris  prophetis  hic  accepisse 
videtur,  ut   locum  quoque  designaret  nativitatis    ejus,  praeter   sanctum  David,    qui  magna  cum 

aiflictione  el  vigiliis  atque  oratione  se  hoc  ips |uaesisse  el  invenisse  commemorat,  cum  dicit: 

«  Meraento,  Domine  David,  et  omnis  mansuetudinis  ejus.  Sieut  |uravit  Domino,  volum  vovit  Deo 
Jacob.  Si  introiero  in  ial>  rnaculum  domus  meae,  si  ascendero  in  leclum  strati  mei.  Si  dedero 
somitum  oculis  meis  et  palpebris  mtis  dormitalionem.  Et  requiem  temporibus  meis,  donec  inve- 
niam  locnm  Domino,  tabernaculum  Deo  Jacob  (Psal.  cxxxi).  «  His  namque  verbis  juxta  littera- 
lem  sensnm  deolarat  se  cum  accepissel  promissiones  Christi  de  semine  si.o  nasciluri,  locum 
quoquc  scire  vo:uisse  nbi  nasceretur,  et  pro  hoc  desiderio  yovisse  quod  nullum  suo  corpori  re- 
quiem  indulgeret,  nisi  prius  d'sideralae  rci  notitiam  sonsequeretur.  Eteniin  dum  protinus  sub- 
jungit :  «  Ecce  audivimus  eam  in  Ephrata  (ibid.),  »  oranti  sibi  revelatum  esse  clara  voce  pro- 
nuntiat,  nativilatem  ejus  futuram  in  Bethleem  civitate  sua,  quia  videlicet  Ephrata  ipsa  est 
B^thleem.  Qood  ergo  David  tanta  cum  instanlia  supplicanli  revelatum  est,  non  parva  gratia  per- 
cepit  et  hic  secundum  nomen  suum  humilis  natus  de  Moraslhi,  quod  interprelatur  hxreditas,  et 
erat  viculus  haud  grandis.  Cujus  vidclicct  voeahuli  mysterium  eidem  nihilominus  congruit,  que- 
mad.Tiodum  ct  creteris  omnibus.  quorum  baereditas  est  verbum  Domini,  et  dicere  possunt  cum 
David  :  «  Hssreditate  acquisivi  testimonia  tua  i.n  aelernum,  quia  exsultatio  cordis  inei  sunt  (Psal. 
i:\viii).  »  Ilic,  ut  jam  diclurn  est,  sextus  sit  in  ordinc  duodecim  prophetarum,  nimirum  quasi  in 
corde  voluminis  positus,  profunda  mysteria  continet,  et  in  perscrutando  difficultas  est.  Gum 
ergo  et  difficile  sit  et  temerarium  possit  judieari,  post  magnorum  studia  patrtim,  nos  extremos 
subsequentes  aliquid  in  hnjusmodi  profunditatibus  scrutari,  jam  cessandum  putaiemus  ab  inten- 
tiune  scribendi,  sed  talis  inlerim  roentis  nostrae  debilitas  sese  aperit,  ut  ex  ipsius  consideratione 
commoniti,  illins  recordaremnr  versiculi  :  «  Dormitavil  anima  mea  prae  taedio,  confirma  me  in 
verbis  luis  (Psal.  cxxxviu).  »  TaBdium  namque  in  otio  patimur  vitse  prsesentis,  et  quasi  dormi- 
tando  viam  facimus   vanis   cotritationum   nhantasiis.  nec    est  aliud  rjraeter   huiusmodi  studium. 


411 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


442 


quod  animi  nostri  statura  confirmare  possit,  ntpote  inopis  atque  inertis  secundum  similitudinem 
servi,  qui  neque  quinque  talentn  neque  dun,  sel  unum  tanium  accepit  (Matth.  xxv).  Inuni  ta 
lentum  est  intellectus,  quo  nostra  pravitas  sese  sentit  esse  muneratam,  ct  propterea  tugiendum 
est  sibi  exemplum  servi  nequam,  qni  fodiendo  in  terram  talentum  abscondit,  et  nullam  salti  m 
alicujus  boni  sermonis  reportavit  usuram.  (Jualiteicunque  auieni  alii  de  nostra  intentione  judi- 
cent,  hoc  intendere  nos  profkemui',  ut  meditando  atque  scribendo  prsesenlis  vitae  revelemus  tre- 
dium,  consolemur  exsilium,  ct  lisereditatc  acquiramns  testimonia  Christi  Filii  Dei  in  aeternum. 
lllum  ergo  attendentes,  qui  omnibus  servis  suis  dicit :  «  Negotiamini  dum  venio  (Luc.  xix),  «  Lu- 
cruin  conquiramus  etiam  de  propheta  isto. 


893   IN  MICHJIAM  PROPHETAM 
COMMENTARIORUM  LIBER  PRIMUS. 

Caput  I.  —  Verbutn  Domini  quod  factum   est  ad  A  qui  odio  habeth  Dommutn,  et  diligitis  malum,  etc, 

usque  ad  id  propter  hoc  causa.  vestri,  Sion  cjuasi 
ager  arabiiur,  el  Uierasalem  quasi  acervits  lupidum 
erit,  et  mons  templi excclsa  silvarum  (Mich.  m).  Con- 
linuo  consolationem  jam  dictam  in  Christo  repro- 
mitlens  dicit  :Et  erit  in  novhsimo  dierum  prsepara- 
>us  mons  domus  Dnmmi  in  vertice  moatinm,  ctsubli- 
mis  erit  super  colles,  ct  fluenl  ad  eum  poputi,  et 
prophetabunt  gentes  multx  (Mich.  iv),  etc.  Interqua? 
locum  quoque  nativiUtis  ejusdem  (Uiristi  prao- 
nuntiat  l.is  verbis  :  Et  tu  Belhleem  Evhrata.  parvula 
es  in  mittibus  ludas  ex  te  mihi  egred*elur  qui  sit  !>o- 
minalor  in  Isrnel  (Mich.  v).  Deimle  tertio  repelens 
ac  dicens  :  Audite  qux  Domiuus  loquitur  :  Surge, 
contende  judicio  adversum  monles,  et  audiant  coltcs 


Michxam  propketam  Morasthiten,  in  dicbus  Joa- 
than,  Achaz,  Ezechix,  regum  Jada,  quodvidit  super 
Samariam  ct  Hierusalcm.  Verbum  Domini  quod 
descendere  consuevi»  ad  prophetas,  descendit  ad 
Michaeam  quoque,  quod,  ut  jam  diclum  est,  inter- 
prelalur  humilitas,  i|ui  ile  Morasthi  loco,  viiiclicet 
humili  ct  viculo  non  grandi,  ortus  erat  quod  nomen 
in  noslra  lingua  hwredem  sonat,  unde  etiam  supra- 
diclum  est.  Hu.jus  verbi  Doniini,  verbi  prophetici, 
samma  intenlio  est,  sicut  et  in  caeteris  prophetis 
declamare  ruinas  imminentes  Israelilico  populo, 
quas  de  multiludine  gentium  instaurari  oporteat 
per  adventum  Chrisli.  Ruinee  autem  ejusdem  Israel 
duplices  sunt,  dum  et  interius  a  gratia  Dei,  vel  vita 
aeterna  cadunt,  et  exterius  de  terra,  quam   Domi-  n  vocem  luam,  etc,  usque  ad  id    quia  filius  contur, 


nus  dedcral  possidendam,  eaptivi  ducuntur  per  ma- 
nus  hostium.  Utraque  ha3C  mala,  tam  iste  quam 
caeteri  prophetae,  pranuntiantes  ingemiscunt,  et  in 
Christo  venturo,  quem  annuntianl,  consolationcm 
recipiunt.  Libel  ergo  in  primis  prophetiam  hanc 
per  partes  suas  dislingnerc,  quia,  si  rite  ariimadver- 
limus,  tertio  repetita  sunl  in  hoc  propheta,  ea  quae 
diximus,  scihcet  conquestio  sive  depluraiio  caden- 
tiu'n  Israelitarum,  qui  tanquam  nalurales  ramide 
bona  radice  producti,  per  inlidelitatem  Iracii  suul, 
et  consolatio  deadveniu  Christi,  per  cujus gratiam 
de  ^entibus,  lanquam  deoleastro  rami  non  nalura- 
les  inserti  sunt  (Hoin.  xi).  Primum  in  exordio,  in- 
lentione  ad  audiendum  excitata,  quod  sic  se  habet : 


liam  facit  palri,  fUia  consurgii  adversus  malrem 
suam,  nurus  contra  socrum  suam,  inimici  liommis 
domestici  ejus  (  Mich.  \i,  7),  quibus  utique  verbis 
condeniuatio  Judaicae  sive  lsraeliticas  gentis  pro]iter 
incrednlitatem  declamatur,  protinus  per  os  ejusdem 
prophetae  taliter  electio  gentium  scmeptisam  in 
Christo  consolatur  :  Ego  aulem  ad  Dominum  a^jii- 
ciam,  et  exspeclabo  Deutn  Salvatorem  meum,  etc, 
usquc  in  hunc  linem  ;  rcverletur  elmiserebiiurno  lii. 
Deponet  iniquilates  noslras,  et  projiciet  m  profun- 
dum  maris  omnia  peccala  nosira.  Dabis  verilaiem 
Jacob,  misericordiam  Abraham,  quas  jurasli  patribus 
nostris  a  diebus  anliquis  (Mich.  vn).  His  animadver- 
sis,  tenehras,  de  quibus  in  psalmo  scriptum    est 


Auditc,  omnes  populi,  et  attendat  terra  et    plenitudo  „  Tenebrosa  aqua  in  nuhibu;  aeris  (Psal.  xvu),  id    est 

ai'u  .-       DAlWinnam     i  lline     , ... .    I  i  .     at    /ii  l»  o-i  o    nai  an  I  i  nri  i  c     ^  .       l.  •  .  •        ,  .        l.    .  .  •  •  ll  .•  .  .1    . 


ejus.  Rejectionem  illius  gentis.et  causas  rejeclionis 
sic  incipit  :  In  scelere  Jacob  omue  isfud,  et  in  pec- 
calis  domus  lsrael.  Quod  scelus  Jucob  ?  Nonne  llie- 
rusalem  '?  Ita  incipiens  et  declamans  usque  ad  id  : 
Utinam  essem  vir  non habens  spiritum,  et  mendacium 
polius  loquerer  slillabo  tihi  vinum  ct  cbrielo.tem,  et 
erit  super  quem  stillatur  populus  isle()lich.  n),  con- 
tinuo  lidem  palrum  super  carnalium  liliorum  amis- 
sione  consolatur  in  Christo,  f  er  quem  damna  illo- 
rum  de  gentibus  recuperantur.  Ait  enim  :  Gongre- 
galione  congregabo  Jacob,  tolum  in  unum  conducam 
reliquias  Israel,  partem  ponam  illum  quasi  grcgcm 
in  ovili,  quasi  pecus  in  medio  cnularum  lumult'  u- 
buntur  a  multiludine  hominum.  Ascendet  enim  pan- 
dens  iter  anle    eos,  dividet,  et    iransienl  portam,    el 


occulta  scientia  in  prophetis,  illuminatas  esso  arbi- 
tramur,  qnia  a  candelabro  isto,  quod  est  Christus, 
illuminatur  propheta,  dum  rumas  semir.is  Abrahae 
sive  gentis  Israeliticae,  quas  diversis  temporibus  va- 
riisque  casibus  occiderunt,  et  praedicit  etdeplorat, 
et  restaurationem  19-fi  ex  gentibus  per  Christum 
futuram  piovidens  spiritualiter  exsultat.  Igilur  ver- 
bum  Domiv.i  Scriptura  haee,  id  est  prophetica  cst 
testificatio  de  advenlu  Christi,  qui  est  Verbum  Do- 
mini.  Quod  videlicet  verbum  fnctum  est  ad  Michxam 
Moraslhiten  in  dicbus  Joailian,  Acltaz,  EzechieB 
regum  Juda,  eisdem  nimirum  temporibus,  vel  sub 
eisdem  regibus,  sub  quibus  prophetaverunt,  Osea?, 
Esaias,  exeepto  uno  Ozi.i,  sub  quo  iste  non  prophe- 
tavit.  Quod  vidit  super  Sainariam  et    Hicrusalem, 


egredienturper  eam,  et  transibitrex eorum  corameis,  D  p]us  hic  habet  in  titulo,  quam  aliquis  ceterorun  ■ 
et  Dominus  in  capite  eorum(ibid.  ).  Deinde  secundo  De  nullo  namque  scriptum  es!  utrumque  hoc  super 
repetens  acdicens  :  Audite,  principes  Jacob,etduces  Samariam  et  Hierusalem,  sed  aut  super  Judam  et 
domuslsrael,  nunquidnon  veslrum est  scire judicium,      Hierusalem,  aut  super  Israel,  id  est  super  decem 


443 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


444 


tribus,  quas  a  diebus  Hieroboam  sciesa.   fureant    a  A  Josue  quoque  dum    protinus  coram   arca  Domini 


domo  Duvid,  et  a  Juda,  cujus  metropolis  erat  Hie- 
rusalem.  Hic  unus  Michaeas  Morasthitcs,  secundum 
nomen  snum  humilis,  et  parvo  de  viculo  natus, 
hoeres  verbis  illius,  quod  non  in  urbe  regia,  neque 
in  aureo  principum  lectulo,  sed  in  parvula  Dethle- 
em,ol  in  pr;esepio  collocandum  erat,  de  paupercula 
Virgine  incarnatum,  magnam  de  spiritu  fortitudinis 
sortitur  auctoritatem,  ut  videat  et  sententias  detonet 
super  utrumqueregnum.imo  super  utramque  unius 
regni  sive  gentis  divisionem,  id  est  super  Sama- 
riam  et  llierusalem.  Hoc  ex  subsequentibus  mani- 
festum  psI  :  Exemnli  gralia,  cum  dicit  :  Et  ponam 
Samariam  quasi  acervum  lapidum  in  agro,  cum 
plantaiur  vinea,  etc.  Itein  :  Propter  hoc  causa  vcstri, 
Sion  quasi  ager  arabilur,  el  Hierusalem  quasi  acer- 
vus  lapidum  eril  (Mich.  m). 

Nunc  jain  ordinem  prophetici  serrnonis  ingredia- 
mur.  Audite,  populi  omnes,  et  atlendat  terra  et  pte- 
nitudo  ejus,  et  sit  Dominus  Deus  vobis  in  testem, 
Duminus  de  templo  sancto  suo,  quia  ecce  Dominus 
egredielur  de  loco  sancto  suo,  el  dcscendet  el  calcabit 
super  excclsa  lerrx,  et  consumeniur  monles  subter 
eum,  ct  collcs  scindentur  sicut  cera  a  facie  ignis;  sicul 
aquse,  qux  decurruni  in  prxceps.  Quid  sibi  vult  tale 
exordium  '?  Cur  omnes  populos  excitat  ad  audien- 
dum  ?  Gujus  rei  testem  illis  optat  esse  Dominum 
Deum  '?  Quaerimus  et  scire  desideramus  propbetie 
sollicitudinem,  pro  qua  re  sollicitus  sit,  unde 
maxima  cura  sil  llli.  Jam  profeclo  persentiscere  nos 
arbitramur  pro  qua  re  angatur  fidelis,  et   pius   ac 


cadens  clamaret  :  Mi  Domine  Dens,  quiil  dicam 
vidcns  lsraelem  hostibus  suis  terga  vertentcm  (Jos.  vn), 
istud  quoque  quasi  maximum  post  ca_tera  sub- 
junxit  :  (Ct  quid  facies  magno  nomini  tuo  (ibid.) 
Itaque  el  istum  hac  sollicitudine  laliler  proclamare 
sentimus,  ut  quoniam  revocari  jam  sententia  non 
potest,  neque  placari  ira  Domini,  quin  Israel  de 
terra  sua  migret,  et  in  captivitalem  ducatur,  sciant 
saltem  populi  causas,  et  non  blasphement  nomen 
Domini.  Quia  quod  Israel  relinquitur,  non  mutabi- 
Jitatis,  sed  veritatis  Dei  est,  non  infidelitatis,  sed 
judicii,  non  potentiae  sed  justitio?,  et  cognoscant 
oinnes  quia,  quamvis  populum  illum  reliquerit,  cui 
vel  pro  quo  patribus  juravit,  nihilominus  tamen 
r>  fidclis  Dominus  est  in  omnibus  verbis  suis,  et  sanctus 
in  omnibus  operibus  suis  (Psal.  cjsliv).  Maxime  au- 
tem  propter  Philista_os  sollicitus  erat,  qua?  gens  et 
ante  omnes  inimica  exstitit  Israel,  ab  ipso  exitu  de 
terra  /Egypti,  et  plus  illi  molesta  fuil  jam  habilanli 
in  terra  promissionis.  Et  de  ipsa  gente  Pbilisthiim 
acerbiores  inimici  erant  Getbaei  propter  Goliam, 
ca_terosque  filios  Arapha  sive  Orpha,  qui  ccciderant 
in  manu  David  et  servorum  ejus,  sicul  in  libro  Re- 
gum  legimus  (/  Reg.  xvn).  Propterea  poslmodum 
dicit  :  In  Gelh  noliie  nuntiarc,  lacrymis  ne  ploretis, 
subauditur,  quia  sine  dubio  non  condolebunt,  sed 
insultabunt  vobis  et  subsannabunt  nomen  Domini. 
Igitur,  inquit,  audite  populi  omnes  et  atlendat  lcrra 
et  plenitudo  ejus,  videlicel  ut  sciatis  judicium  Do- 
mini,  propter  quas  causa  in  hostem  sit  conversus 


r__  -_ —  0— _         — ,         r 

divini  nominis  amator  animus.  Novit  denique  levi-  u  illis,  super  quos  invocatum    nomen  ejus  fuit,  quo 


latem  populorum,  ignorantiam  Dei  habentium,  et 
hoc  veretur  ne  hoc  apud  illos  inopprobrium  divini 
nominis  redundet,  quod  Deum  facturum  ipse  prae- 
vidit  in  gente  Israelitica,  in  gente  cum  qua  faedus 
pepigerat,  cujus  Deus  erat,  in  qua  notus  fuerat. 
Hoc,  inquam,  veretur,  ne  quando  dicant  gentes  ubi 
est  Deus  eorum  (Psal.  cxm),  aut  certe  ubi  est  fide- 
litas,  sive  potentia  Dei  eorum  '?  Hujusmodi  sollicitu- 
do  veraciter  hjminem  Deo  lidelem  comprobat,  qua- 
lem  et  sanctum  Mosen  primum  habuisse  legimus, 
qui  in  omni  domo  ejus  fidelis  erat.  Cum  enim  iratus 
Dominus  propter  vitulum  quem  fecerant,  diceret  : 
Cerno  quod  populus  iste  dur&  cervieis  sit.  Dimitte 
me,  ut  irascatur  furor  meus,    contra  eos  el  deleam 


rum  patres  in  amicitiam  recepit,  quibus  et  juravit 
dare  terram,de  quanunc  filios  eorum  migrare  facit. 
Malorum  istorum  causas  audite,  et  sil  Dominus 
Deus  vobis  in  teslem,  videlicet  pro  semetipso  testi- 
ficans  et  semeptisum  defendens,  quod  nonexparte 
sui,  sed  ex  parte  populi  irritum  factum  sit  pactum, 
quod  cum  eis  pepigit.  Siquidem  malum  hoc  ante- 
quam  super  eos  induceret,  ipse  per  prophelas  suos 
non  pra_diceret,  causasve  praescriberet,  non  mirum, 
o  populi,quod  videreturvobis  Deusrepra_hensibilis, 
nec  enim  esset  unde  apud  vos  judicium  vel  justitia 
ejus  adeo  posset  defendi.  Cumque  aliquando  vobis 
diceretur  :  Convertimini  ad  hunc  vivum  et  verum 
Deum,  qui  Deus  scribitur  Hebraeorum,  et  de  quo 


eos  faciamque  te  in  genlcm  magnam  (Exod.  xxxn).  D  psalmus  loquitur  :  Notus  in  JuJxa  Deus,  in  hrael 


Ille  orans  Dominum  Deum  suum  :  Ne,  qu&so,  in- 
quil,  dicanl  JEgyptii  :  Callide  eduxit  eos,  ul  interfi- 
ceret  in  monlibus,  el  deleret  e  terra.  Quiescat  ira 
iua,  et  estoplacabilis  super  nequilia  populi  tui(ibut.). 
Ilem  et  alibi  cum  detraxissent  terra.,  quam  explo- 
ratores  inspexerant,  dicente  Domino  :  Feriam  igilur 
eos,  pestitenlia  atque  consumim  (Num.  xiv).  Ille 
econtra  :  Ut  audiant,  inquit  .-Egyptii,dequorum  me- 
dio  eduxisti  populum  isium,  quod  occideris  tantam 
multituilinem  quasi  unum  hominem,  et  dicant  .'  Non 
potuit  introducere  populum  istum  in  terram  pro  qua 
juraverat,  idcirco  occidit   eos    in  solitudine  (ibid.). 


magnum  nomen  ejus  (Psal.  lxxv),  forte  esset  vobis 
suspectus  tanquam  Deus  non  Udelis,  qui  non  fuerit 
cognilus,  et  nunc  absconderet  faciem  suam,  fie- 
retque  incognitus,  relinquendo  illos  quos  aliquando 
suscepit,  sine  causa  et  forluita  mutabilitate  animi, 
et  idcirco  non  apponeretis  cor  ad  illum,  neque 
vosmeptisos  crederelis  illi.  Sit  ergo  vobis  in  testem 
ipse  Dominus  Deus,  Dominus  de  templo  sancto 
suo,  scilicet  de  babilaculo  pectorum  fidelium  pro- 
phetarum  suorum,  qui  templum  ejus  sunt,  quos  per 
lidem  inhabitat,  et  per  os  nostrum  prosemeptiso 
loquatur  et  de  semetipso  testificetur  quod  non  sit 


445 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN  —  IN  JONAM.  LIB.  I. 


446 


surc  voluntatis,quod  Hierusalem  relinquit.quodque 
illam  non  relinquerel.nisi  ab  illo  prior  ipserelictus 
fnisset,ct  dieat  ipsequod  contra  se  populus  fecerit, 
quomodo  recesserit,  quomodo  revocantem  audire 
contempserit,  ut  necessario  facere  debuerit  ipsi 
Deus  id  quod  protinus  scquilur :  Quid  est  iilud  ? 
Quia  ecce  Dominus  egredielur  de  loco  sito,  et  deseen- 
del,  et  calcabit  super  excetsa  terrce,  el  consumenlur 
monles  subter  eum,  et  colles  scindenlur  sicut  rera 
a  facic  ignis,  sieut  aquce  quce  decurrunt  in  prceceps. 
Sensus  iste  est  :  Quia  ecce  Dominus  recedel.  et 
omne  auxillium  auferet  B95  a  populo  quondam 
suo,  uhi  vel  in  quoita  notus  erar,,  sicut  quilibet  in 
loco  suo;  inde  egredietur,  et  palam  fiet  ex  ipso 
malorum  eventu  ac  perpetuffi  caiitivitatis,  quod 
de  illo  tali  loco  suo  veraciter  egressus  sil  et 
recesserit. 

Quod  autem  dicitur,e«  descendel,s\c  accipiendum 
est  ut  illud  -.Clarnor  Soilomorum  ct  Gomorrluc  mul- 
tus  cst,  et  peecatum  eorum  aggravntum  est  nimis; 
descendam  el  videbo  ulrum  clamorem  qui  venil  adme 
opere  complevcrinl,  an  non  est  ita,ut  sciam  (Gen. 
xvini.  Descendet  itaque,  subnuditur,  non  bono  illo- 
rum,sed  sicut  deseendil  visilare  sive  ulcisci  peccata 
Sodomorum,i]iioniam  etisti  testante  nlio  propheta: 
Peccatum  suum  sicut  Sodoma  prxdicaverunt,  nec 
absconderunt  (Isa.  m),  et  calcabit  tuper  excelsa 
terra?, propter  hoc  ipsum  quod  excelsi  sunt,  id  est 
quod  superbiendo  peccant,et  peccando  superbiunt, 
et  quod  valdedamnabileesl.restimatione  sua  extol- 
luntur,  cum  conditione  lerra  sinl.  Quid  enim  su- 
perbit  tcrra  el  cinis  ?  (Eccti.x)  Calcabit  ergo  et  con- 
culcabit  eos  propter  superbiam  ipsorum,  et  consu- 
mcnlur  montes,  id  ■  st  ipsi  peceitores  superbiapud 
semetipsosalti.quorux  superbia  primuin  in  eo  ma- 
nifestum  fuit,  quod  llieroboam  sibi  proponentes 
contempserunt  humilem  David  dicendo  :  Qux  nobis 
pnrs  in  David,  vel  quce  hcrreditas  in  filio  Isail  (111 
Reg.  xn.)  Isti  monles,  id  est  summi  principes,  et 
cotU-s,  id  est  mediocres,  consumentur  et  scindentur 
Hcul  cera  a  facie  ignis  subter  eum,  cujus  ira  non 
polest  porUri,  et  sicut  aquoe  decurrunt  in  prae- 
ceps  sursum  non  revertuntur,sic  ipsi  per  captivita- 
tem  in  Assyrios  semel  delapsi  non  revocabuntur. 
Etenim  Judae  transmigratio  iu  Babylonios  ad  lem- 
pus  quidem  revocanda.sed  poslmodum  subRoma- 
nis  omninoeral  dispergenda,decem  aulem  tribuum 
captivitas  in  Assyrios  facta,  nunquam  erat  vel  esl 
reducenda.  Cum  taliter  de  loco  illo  suo  Dominus 
Deus  egressus  fuerit,  nolite  existimare,  o  populi, 
quod  mutabilitate  usus  sit,vel  quod  ineo  culpa  sit. 
Sed  quid  ?  In  scetere  Jacob  omne  istud,et  in  peccatis 
domus Israel.Omnis  culpa  ex  Jacob  est.omnis  causa 
ex  Israel  est.  Jacob  per  omoe  scelus  pravaricatus 
est,  Israel  per  mulla  peccata  fcedus  Uomini  trans- 
gressus  est.  Deus  autem  fidelis,  ait  Moses,  et  absque 
ulla  iniquitute  justus  et  reclus  (Deut.  xxxn),  ut  Psal- 
mista  dicit :  Quoniam  rectus  Dominus  Deus  noster, 
el   non  est  iniquitas  in  eo  (Psal.  xci).  Quod    scelus 


A.  Jacobl  Nonne  Samariat qusp.  excelsa  Judcel  nonne 
Hierusalem  ?  Ac  si  dicat :  Non  indiget  ostensione 
scelus  Jacob,  id  est  decem  tribuum,  quia  videlicet 
notum  etpublicumest.Ipsa  Samaria  scelus  est,quia 
in  omni  rcgno,cujus  Samaria  metropolis  est,vituli 
aurei  publice  pro  Deo  coluntur,  et  Baal  caHeraquc 
portenta  deorum,et  ibi  prophetoe  Domini  interfecti 
sunt,  quorum  plurimos  Jezabel  interfecit  (///  Reg. 
xvinJ.SimiliterHieiusalem  metropolis  Juda;,ettem- 
plum  illud  quondam  Domini,  quoddam  excelsum 
idolumfactumesl,maximeexquoAthaliafiliaJezabel 
regnavitillicetidololatriffifluxumillicintroduxitvel 
auxit.Ec  ponam  Satnariamquasiaeervum  lapidumin 
agrocum  vlantaiurvinea,etdetraliamin  vnllem  lapidei 
ejuselfundamentacjusrcvelabo,etomniasculpliliaejus 

g  concident,  ct  omnes  mercedes  ejus  combureniar  igni, 
et  omnia  idola  ejus  ponam  in  perdilionem,  quia  de 
mercedibus  meretricis  congregala  sunl,  et  u^que  ad 
mercedemmerctricisrevertentur.Per  conjunctionem, 
et  ponam  Samariam,  paulo  ante  scriptis  continua- 
tur,  ubi  dixerat  :  El  valles  scindentur  sicut  cera  a 
facie  ignis,  sicut  aqux  qure  accurrunt  in  prceceps. 
Congrua  valde  assimilatio  est,Samariam  poni  quasi 
acervum  lapidum  in.-igrocum  plantatur  vinea,quae 
videlicei  congestio  lapidum,nin:is  est  infirmastru- 
ctura,  en  quod  sine  csmcnlo  sit.et  lapis  lapidi  non 
haoreat.  Samaria  namque  semper  dissensiones  ha- 
buit,  maximein  regibus  suis  toties  demutatis.aliis 
percussis  et  succedentibus,  imo  irruentibus  aliis, 
atque  ita    factuin  est   ut  usque  ad  diera   exlremae 

r  captivitatis  nuuquam  sibi  cohaererenl,adversus  se- 
metipsosscissi,qui  scmetipsosscinderant  tam  aDeo 
quam  adomoDavid.  Porro  illa,  quaj  dicitur  vinea, 
lunc  plantabatur,videlicet  tot  palmitibusquot  fue- 
runt  electi  homines  «entis  illius,  ex  quo  de/Egy- 
pto  translala.et  ejectis  gentibus  plantata  est,erant- 
que  palmites  ejus  qui  dicit:  ego  sum  vitis  (Joan. 
sv),videlicet  habentes  fidem  ejus  adhuc  futuri,  si- 
cut  et  nos  credendo  quia  venit,  et  manendo  in  eo 
palmites  sumus  ejusdem  vitis.  Tantum  Samaria. 
tantumque  omnis  multitudo  carnis Israeliticae  scissa 
et  non  permanens  in  ea  tide  vel  promissione,  quo- 
dammodo  differebat  jam  dicia  electione,  quantum 
differt  lapidum  acervus  a  vinea  quae  plantatur,  qui 
videlicet  acervus  non  est  vinea,  quamvis  propler 
plantatam  vineam  eongregatur.Conveniensergo  si- 

D  militudo  est,  cum  dicit:  Et  ponam  Samariam  qaasi 
acervum  lapidum  in  agroeum  plantatur  viuca,  sub- 
jungens,  etdetraham  in  vallem  lapides  ejus,  etfun- 
damenla  ejus  revelabo,  quod  idem  est  ac  si  dicat  : 
Tradamdccemtribus  in  captivitalem.etcaptivitatis 
ejusdeni  causas  manifestabo.  Quod  deinceps  sub- 
jungit :  Et  omnia  sculptilia  ejus  concidenl,  el  omnes 
mcrcedes  ejus  comburentur  igni,  et  omniaidola  ejus 
ponam  in  perditionem,  ad  eamdem  fundamentorum 
ejus  pertinet  revelalionem  quia  videlicet  sculptilia 
sive  idola  penes  se  habuissetale  est,  ac  si  domum 
vitiosis  constat  innixnm  fuisse  fundamentis,  et  id- 
circo  stare  non   potuisse.  Quia  de  mercedibus,  ait, 


447 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


■U8 


mercb-ic.is  congregata  sunl,  ct   usque  ad  mercedem  \  vcstimcntis  quoqne  spoliatus  et  nudus  inccss^ril, 


'rtcu  revertentur.  Et  est  sensus  :Quia  Samaria 
tanquam  merelrix.quas  de  turpi  mercimonio  corpo- 
ris  sui  plurimacongerit.itrtaurum  et  argentumsibi 
congregavit,  lestante  Domino,cum  in  alio  propheta 
dicit  :  Quia  fornicala  eti  maler  eorum,  confusa  esl 
quw  concepit  eos,  quia  dixit :  Vadam  post  amatorcs 
meos,qui  dttnl  p-mes  mihietaquas  measjanam  meam 
et  linum  meum,  oleum  meum  ei  potum  meum,  el  ne- 
scivit,  quia  ego  dedi  ei  frumenium  et  vinum  et  oleum 
el  argentum  multtplicavi  ei,  et  aurum,  quic  jecerunt 
Baal  (Osee.  n),et  caelera  quae  ita  concludit.De  qui- 
bus  dixit  : 

ilercedes  hse  mese  sunt,  guas  dederunt  mihi  ama- 
tores  mei  (zto<2.).Quamvisergo  Dominus  ipse  aurum 


internum  animi  dolorem,  habitu  quoque  corporis 
indicans,  sive  captivandorum  miseriam,  rjuod  ad 
Esaiam  quoque  focisse  legimus  ex  pracepto  Domini 
dicentis:  Vade  et  solve  saccum  de  lumbis  iuis,  et 
calceamentum  tnum  lolle  <le  pedibus  luis  (Iai.  xx), 
ac.  dcinceps:  Sicut  ambulavit  servus  meus  Esaius, 
nudus  ct  discalceatus  trium  annorum  signum  et  por- 
tcntum  erit  supcr  dSgyptum,  el  super  JEtiopium,  sic 
m  ina  bil  rciv  /is&yrioru  m  capl  ivitutem  jEyypti,el  trans- 
migralionem  .Elhiopix  (ibid.  ).  Quod  deinde  sub- 
jungit,  faciam  planclum  velul  draconum,  et  luclum 
quasi  struthionum,  valde  dolenter  pronnntiat  quod 
luclus  et  planclus  suus  pro  populo  illo  nequaquam 
sit  profuturus  sive  exaudiendus.  Quisenim  draco- 


et  argentum  multiplicaverit  illi,dequibus  sibi  idola  n  nibus  terribili  sibilo  personantibus,  quando  vincu 


fabricata  est.tamen  quoniam  hoc  illa  nescivii,  ma 
gisqueamatoribussuisrepulavil  et  eorum  mercedes 
esse  dixit.recte  nunc  dicil.guia  de  mercedibus  mere- 
Incis  congregata  sunl,  statimque  subiungit.e/  usque 
ad  mercedem  merelricis  reverlenlur.  Usque  ad  merce- 
dem  mereiricis,  idem  est  ac  si  dicat,  usque  ad  ni- 
hilmn.quiamercesmeretricis  pro  nihilo  Kslimatur, 
testanle  Scripturaqua?  dicit,  quia  pretium  scorlivix 
unius  panis  est  (Prov.  vi).Et  falso  quidem  illa  mer- 
cedes  amatorum  suorum  esse  dixit,  ea  quae  Dcus 
dederat  illi,  sed  revera  meretrix  fuit.quia  sicut  hi- 
storia  libri  Regum  teslatur,  metropolis  eadem  Sa- 
maria  quasi  per  fornicationem  nata,id  est  condita 
fuerat,et  statim  ut  condita  fuit,prostituta  est  Baal. 
Siquidem  ita  scriptum  est :  Emilque  Amri  monlcm 
Samarix  a  Somcr  duobus  talentis  argenti,  et  (eiifi- 
cavil  cam,e/  vocavit  nomen  civitatis  quam  exlruxerat 
nomine  Somer  Domiui  montis  Samarim  (III  Reg. 
xvi).  Quo  post  sex  annos  mortuo.rursus  S96scri- 
ptum  est :  El  regnavit  Achab  filius  Amri  super Israel 
in  Samaria  viginli  ct  duobui  annis.  Et  fecit  Achab 
fititts  Amri  malum  in  conspectu  Domini  super  omnes 
qui  fuerunl  anie  eum,  nec  suffecit  ei  ut  ambularet  in 
penalis  Hieroboam  fitii  Nabolh  ;  insuper  duxit  uxo- 
rem  Jezabel  /iliam  Elhbaal  regis  Sydoniorum,  et  abiit 
etscrvivit  Baat,  el  adoravit  eum,  et  posuil  aram  in 
tcmplo  Baal,  quod  tcdificaverat  in  Samaria,  et  plan- 
tavit  lucum  (ibid.). 

Profecto  enim  et  animaconditoris  Amri  meretrix 
fuit,ut  caeterorum  regum  fornicantium  cum  vitulis 


tur.aliqua  miseratiooe  compatitur  :  Quis  struthio- 
nibus  ova  suain  pulvere  derelinquentibus  miserea- 
tur.cum  ipse  sibimetvel  naturae  suae  non  miserea- 
tur?Quod  autem  populus  ille  dignus  fuerithujus- 
modi  similiturline,  alice  nunqueScriptune  testantur. 
Nani  Hiercmias  in  lamentationibus  :  Filia,  inquit, 
populimei  crudelis  quasi struthio  in  deserto  (Thren- 
iv i .  Kt  Joannes  Baptista.  Gvnimina  «iperarum,  quis 
ostendit  vobis  fugerc  a  venlura  ira  (Luc.  m).  Igitur 
faciam  planclum  vdut  dracanum,  et  luctum  quasi 
strul hionum,  id  est  planctum  nulla  commiseratione 
dignum,etluctum  nulla  consolatione  deliniendum. 
Nam  etsi  dolent  dracones,  non  pium  habentgemi- 
tum  qui  compassionem  provocet,  sed  ira  ardentis 
tumultum  et  quem  caveri  oportel.  Similiter  et  si 
mcerent  struthiones,  crudelitas  innata  permanet, 
nec  aJ  naturalemcuramsive  diligentiam  posterita- 
tisinanis  slullitia  flecti  potest.  Quare  hoc  dicis  ? 
Quia  desperata,  ait,  plaga  ejus,  quia  venit  usque  ad 
Judam,  ieligil  portam  populi  mei  usque  ad  Hicrusa- 
lem.  Idcirco  sio  loquor,  quia  spes  misericordias  a 
Domino,  sive  solvendae  captivitatis  decem  tribuum 
nulla,  est,  dicenteipso  per  alium  Prophelam.  Quia 
non  addam  ullra  misereri  domui  Israel  (Ose.  i).  Us- 
que  adJudamvenit,cl  teligit porlam  poputi  mei  usque 
ad  Hierusalem,quo<5  factum  esse  et  Regum  et  Esaiae 
libri  testantur.  Assyrius  quippe  vastata  Samaria, 
venit  etiam  in  Hierusalem,  eo  tempore  quo  Rapsa- 
ces  missus  est  insultans  (IV  Reg.  xvm  ;  Isai. 
xxxvi).   Et  tunc  quidem   non  desperata  fuit  plaga 


aureis,  et  Jezabel   meretrix  daemonum   fuit,   cum  D  Juda  sive  Hierusalem,sicut  plaga  Israel  siveSaiua- 


qtia  et  anima  viri  ejus  Achab,  et  universa  novae  ci- 
vitatis  plebs  statim  ccepit  meretncari  cum  Baal. 
Vere  ergo  Samaria  meretrix.  Hasc  omniasic  vatiei- 
natur  propheta,  ut  doleal  verum  esse  et  imperfec- 
tum  remanere  non  posse,  quod  loquitur.  Unde 
prolinus  sequ i tu r  :  Super  hoc  plangam  et  ulutabo, 
vadam  spoliatus  etnudus./aciamplanctum  nelutdra- 
conum,  el  luctum  quasi  slruthionum,  quia  desperata 
e.U  pltiga  ejus.  quia  vcnit  usque  ad  Judam,  tetigit 
porlam  populi  mei  usque  Hierusalem.  Hoc  sicut  lit- 
tera  sonatrecte  intelligilur.quod  videlicet  plangens 
etululanspropterinstantempopulisuicaptivitat3m 


riae.  Nam  egressus  angelus  Domini  percussit  in 
castris  Sennacherib  centumoctoginta  quinque  mil- 
lia,  sed  postmodum  a  Chaldeis  et  Hierusalem  sub- 
versa,  et  populus  ejus  in  Babylonem  ductus  est 
(IV  fieg  xix).  Aniplius  autem  posterius  in  manibus 
Romanorum  plaga  ejusdem  Hierusalem  desperata 
est,  et  magis  plagati  sunt  Judaei,  ducti  in  omnes 
gentes  captivi,quoniam  decemtribus  tuuc  Assyrius 
subduxit.  Sequitur:  In  Geth  nolite  annunliare,  la- 
crymis  ne  ploretis.  In  domo  pulveris pulvere  vos  con- 
spergile. Ac  si  dicat :  Hoc  ad  cumulum  miseriarum 
vobis  accidit,quod  patientibus  nullus  compatitur, 


449 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  L!B.  I. 


430 


cum  offensoDeo  cunctisquoquegentibussitisodiosi. 
Prcpterea  dixi  :  Faciam  planctum  quasi  draconum, 
qtiia  sicuti  quando  draeones  sive  ab  elephantis  sive 
ab  hoimnibus  vincuntur,  et  ob  hoc  ingenti  sibilo 
personant,  nullus  hominum  accurrit  ad  hoc  ut  de 
nece  iliorum  doleat.  Habent  etenim  dracones  ct  ho- 
mines  naturales  inter  se  inimicitias.  lta,  dum  vos  ab 
ho5tibus  capiemini,  nulla  cx  vicinis  gentibus  erit 
qua;  condoleat,  nulla  quin  de  malis  vestris  gaudeat. 
Amplius  autem  gaudebit  Geth  Palestine  urhs,unde 
fuit  Goliath  et  fralres  ejus,  qui  ceciderunt  in  manu 
David  et  servorum  ejus  (II  Reg.  xxi),  et  idcirco 
plus  ca;teris  in  miseria  vestra  gaudendosemetipsam 
consolabitur.  Nolite  ergo  annuntiare  in  Getb,  imo 
optate  quod  impossibile  est,  ne  audiat  illa  vestras 
clades,  neque  lacrymis  plorelis,  quia  vester  fletus 
gaudium  el  risusejus  erit.  Dissimulate  fletum,  nec 
iu  singullus  dolor  erumpat,  ne  adversarii  gratulen- 
tur.  Nolite  foras  exire,  sed  in  domo  pulveris  pulvere 
vos  a?pergile.  In  domo  ruente,  cinere  ruinarum 
vosmet  aspersos  tantum  vos  ipsi  conspicite.  H.ee 
quidem  lamquam  consulcndo  dicit,  verumlamen 
varba  bsec  non  rationis  sunt,  scd  doloris,  qui  s;cpe 
rationem  non  admittil.  Nam  quanlumcunque  dissi- 
mulent,  lacryinasque  teneant  captivi,  imposMbile 
estut  calamitas  eorum  adversariis  maxime  vicinis, 
ut  er.mt  Philistiim,  ignota  sit.  Nec  nioralur  judex, 
scilicet  Divinitas,  certum  de  pectoreetore  Prophetae 
dare  sententiam,  quae  hoc  modo  denotat  :  Transite 
vobis  habitalio  pulchra,  confusa  ignominia.  Habita- 
tionem  pulchram  Sarnariam  appellat,  quippe  quae  in 
pulcherrimo  atque  uberrimo  Juda-ae  loco  sita  est. 
Dixitergo  ad  eam  :  0  tu  quae  habitas  in  regione 
uberrimj,  quae  confusa  es  ignominia,  transi  et  in 
captivitatem  duce.re,  judicium  portans  igncmini;e 
luac  ;  confestimque  ad  nos  convertitur,  et  dicit  :  .\on 
estegressa  qux  habilai  in  exitu.  Quod  utrum  de  ea- 
dem  babitatione  pulchra,  id  est  de  Samaria,  an 
certe  de  Hierusalem  dicat,  de  qua  versu  sequenti 
manifeste  loquitur,  incerlum  est.  Sed  si  de  Samaria 
dicitur,  hic  sensus  est :  Non  est  cgressa  qux  hubilat 
in  exitu,  id  est  ipsis  Assyriae  captlvilatis  (oribus 
sita  est.  Et  statim  ut  mota  fuerit  de  finibus  suis, 
hostilemterram  ingreditur  ;  verum  quantumcunque 
vicina  sit,  non  satis  liquet  quomodo  ipsa  quae  trans- 
ire  julietur  et  transit,  congrue  dicitur,  quod  non 
egressa  sit.  Si  autem  de  Hierusalem  hoc  dictum 
placet  intelligi,  sensus  iste  est  :  Vos  transite  jam 
habitatores  habitationis  pulchrae,  scilicet  Samariaa, 
Hierusalem  aulem  hac  vice  non  egreditur,  qux  ta- 
men  habilut  incxitu,  id  estcujusegressio  sive  trans- 
migratio  jampridem  paratur,  sed  paululum  dii.er- 
tur,  videlicet  Ezechia  simulque  Esaia  propheta  Deo 
supplicantibus,  suisque  precibus  eam  retiuentibus 
(IV  Reg.  xix ;  Isa.  xxxvn),  diciumque  cst  hoc  se- 
cundum  similitudinem  alicujus  egressuri,  jamque 
inostio  stantis,cujus  egressio  certa  quidem  est,  sed 
retardatur  aliquibus  ex  causis.  Glarum  hoe  est  re- 
spicienti,  quod  tunc  quidem    tlierusalem   libcrata 


A.  I9J  est  de  manu  Assyriorum  qui  decem  tribus 
captivaverant,  std  postmodum  Chaldaeis  tradita,  et 
in  Babylonem  ducta  est.  De  qua  videlicet  Hierusa- 
lem  protinus  sequitur  :  Plamiwn  vicina  domus  ac. 
cipiel  a  vobisqux  sletU  sibimet,  quiu  infmnata  esl  in 
bonum,  qux  habilalin  amaritudinibus,  quia  descen- 
dit  malum  a  Domino  in  portam  Bierusalem,  tumul- 
lus  quadrigse  stuporis  habitantis  Lachis. 

Nam  ilia  quaB  interim  stelim  sibimet  Hierusalem 
est,  qux,  ut  jam  diximus,  tunc  egressa  non  csl,  do- 
mus  autem  vicina,  imo  cognata  Israel  erat,  id  est 
decem  tribus,cujus  planctum  accepit  a  vobis,  o  ha- 
bitalio  pulchra,  cui  dictum  est :  Transite  vobis,  id 
est  abite  captivi.  Accepil,  inquam,  planctum,  et  ad 
suum  traxilinstrumentum  ut  infirmaretur,  id  esl 

g  coram  Deo  humiliaretur,  et  idcirco  stetit,  quia  in- 
firmata  est  in  bonum  quae  habitat  in  amaritudini- 
bus.  Quam  infirmitatem  bono  ipsius  habiiam,  et 
has  amaritudines  ejus  scriptura  libris  Regum  sive 
Esaioe  prophetoe  manifeste  testantur.  Cum  enim 
translutis  decem  tribubus,  Sennacherib  rex  Assy- 
riorum  ascendisset  super  omnescivitates  Juda  mu- 
nilas,  etcepisset  eas,  misissetque  Rupsacem  de  La- 
chis  in  Hierusalem  ad  blasphemandum  Deum  vi- 
ventem,  et  exprobrandum  clarnosis  vocibus  (IV  Reg. 
xvm).  Audiens  Ezechias  per  nuntios  ingredientes 
ad  se  scissis  vestibus,  scidit  el  ipse  vestimenla  sua, 
el  obvolutus  est  sacco,  el  inlravii  in  domum  Ootnini. 
Et  misit  Eliachim,  qui  erat  super  domum,  ct  Sobnam 
scribum,  cl  seniores  de  sacerdotibus  opertos  saccis  ad 

_  Esaiam  filium  Amos prophetam,  tt  dixerunt  ad  eum  : 
Uxc  dixil  Bsechtas:  Dies  tribulationis  el  correptio- 
nis  et  blasphemix dies  hxc,quia  venerunl  filii  usque 
adpartem,  et  virlusnon  est  parturienti  Isa.  xxxvn  ; 
IV  lieg.  xix),  etc.  Taliler  inlirmate  est  et  adeo  ha- 
b  tavit in  amaritudinibus,  ul  assimilaretur  parienti 
virtutem  in  partu  non  habenti,  proeo  quia  ascendit 
malumaDomino  in  portam  ipsius  llierusalem.  Et 
tumultus  quadrigse  sluporis  habitanti  Lachis,  quae 
civitaserat  in  tribu  Juda,  quam  et  ceperat  Senna- 
cherib,  unde  et  servos  suos  misit  ad  Ezechiam,  cu 
jus  quaJrigas  tam  multae  erant  ut  recte  dicanlur 
quadrigae  stuporis.  Malum  illud  a  Domino  de- 
cendisse  dicit,  quia  videlicet  non  venisset  Senna- 
cherib,  nisi  judicio  vel  permissione  Domini.  Quod 
ipse  quoque  scire   gestiens,  eadeiuque  scienlia  ni- 

U  mium  abutens,  non  parum  de  suo  mendaciter  adje- 
cit.  Dixit  cnim;  Nunquid  sine  Domini  volunlule 
ascendi  ad  locum  istum,  utdemoliar  euml  Dominus 
dixitmihi:  Ascende  ad  terram  hanc,et  demolire  eam 
(Isa.  xxxvi).  Descendisse  autem  illud  malum  in 
portam  Hierusalem  congrue  dicil,  quia  nuntii  Sen- 
nacberib  per  quos  talia  mandaverat,  venientes  Hie- 
rusalem  steterunt  juxtaaquos  ductum  piscinae  supe- 
rioris  quae  est  ia  via  agri  fullonis,  vocaveruntijue 
regem.  Egressus  est  autem  ad  eos  Eliachim  filius 
Elchix  prxpositus  domus,  et  Sobnas  scriba,  el  Jo-v 
filius  Asaph  a  commenluriis  (ibid.).  Sed  non  est 
egressa,  inquit  hic  prophela,  qux  habitat  in    exitu, 


451 


BUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


452 


subauditur,  quamvis  clamaret  Rapsaces  :  Haee  dicit  j^  aquila,  quoniam  captivi  ducti  sunt   ex  ie.   Et    illic 


rex  magnu$,rex  Assyriorum.  Facite  mecvm  quod  vobi. 
est  ulile,  facite  mecum  benedictionem,  et  egredimini 

ad  me  (Isa.  xxxvi),  elc.  ttabital quidem  in  exitu,  ut 
jam  dictum  est,  quia  vicina  erat  Babylonia  captivi- 
tas.  sed  tunc  egre^sanon  cst,  nec  ipsc  ingredi  per- 
missus  est,  dicente  Domino  per  Esaiam  :  Non  ingre- 
dielur  urbem  lianc,  nec  millct  in  eum  sagittam,  nec 
o  u  abiteam  clypeus,  non  circumdabit  eam  munitio 
(Isai.  xxxvn),  etc.  Sequitur :  Principium  peccati  est 
filise  Sion,  quia  vnventa  sunt  in  ie  scelera  Israel. 
Propterea  dubit  emissarios  super  hcereditalem  Cclh, 
domum  mendacii  in  deceptionem  regibus  Israel.  Ad- 
huc  hceredem  adducam  tibi,  qua  habitas  in  Maresa, 
usque  Adollam  veniel  gl>nu  Israel.  Nomina  haec 
sunt  civiiatum  in  tribu  Juda,  Lachis,  Maresa  et 
Adolla.  Porro,  Geth  Palaestince,  ut  jam  dictum  est, 
urbis  vocabulum  est.  Verumtamen  totus  hic  locus 
obscurus  est,  proplerea  quia  nihil  rerum  gestarum 
ix  eis  Scriptura  refert  in  illo  adventu  Assyriorum, 
nki  quod  cum  caeteris  urbibus  commune  est,  quia 
asa  ndilrex  Assyriorum  ad  universas  civilates  Juda 
munitas,  et  cepit  eas,  excepto  quod  de  Lachis  Ra- 
psacen  misisse  legiturin  Hierusalem  ad  regem  Eze- 
chiara  cummanu  gravi.  Itaque  quia  nihil  suffraga- 
turde  Scripturis,  quod  locum  hunc  splendidiorem 
reddere  possit,  nihil  estamplius  quod  lectorexigere 
possit  quam  ipsa  beati  Hieronymi  dicta  dubie  per- 
traclantis  (1),  et  quasi  navicula,  ut  fatetur  ipse, 
inter  saxa  et  acutissimos  scopulos  pro  posseregen- 
tis.  Venient  iyilur,  inquit,  o  Lachis  urbs,  idolis  de- 
dita,  e!  ad  te  quadrigse  el  tquilcs  Assyriorum,  quia 
el  iit  te  inventa  sunt  scclera  hrael,  el  tu  fuisli  prin- 
cipium  idololatrix  in  Juda  :  per  le  cnim  quasi  per 
portam  impietas  decem  tribuum  migravit  Hierusalem. 
Non  solum  autem  per  Lachis  iumuUus  veniel  gua- 
drigx,  sed  et  super  Gcth  metropolim  Palaestinse, 
de  qua  supr.i  dixeram,  in  Geth  nolite  annuntiare. 
Mitlet  enim  Assyrios  lalrunculos  suos  quus  vocat 
enussarios,  ct  possidebit  domuin  idotolalrix  urbcm- 
que  mendacii,  quse  in  supplantationem  fuit  regibus 
Israel.  Quod  uutem  sequitur  :  Adbuc  haeredem  ad- 
ducam  tibi,  qu<e  habitus  in  Maresa,  pulchre  allusil 
ad  nomen.  Quia  enim  Hlaresa  hsrediias  duiiur,  ad- 
venlum  inc-.n  hostium  pro  hmredibus  appellavit,  et 
usque  Adollum  urbem  Juix   veniel   Maresa,  id  csl 


liunsite,  cum  dicit,  hoc  est  sine  dubio  transibitis  ; 
et  hic  decalrare  el  tondere,  el  dituta  calvitium  tuum, 
idemestac  si  dicat  :  Decalvaberis  et  tondeberis,  et 
calvitium  luum  dilatabis.  Verumlamen  cum  dicit, 
sicut  aquila,  breviter  alios  pro  aliis  filiis  restituen- 
dos  significat,  ut  vel  ipse  prophetavel  quilibet  alius 
spiritualiter  intelligens,  in  ipsa  pro  qua  dolere  po- 
terat  decalvatione  et  tonsione  Israelis,  consolatione 
non  careat.  Quomodo  enim  vel  ad  quid  decalvatur, 
sive  calvitium  dilatat  aquila?  Nimirum  certo  tem- 
pore  cum  senuerit,  veleres  pennas  amillit  et  rema- 
net  in  plumis  j  sed  novis  renascentibus,  ipsa  juve- 
nescit.  Unde  et  Psalmisla  :  Henovabitur,  ait,  ticul 
aquilx  juvenlus  tua.  (Psal.  cn).  Ergo  spiritus  illud 
propheticus  mystice  innuit,  quod  pro  filiis  delicia- 
rum,  id  est  pro  filiis  carnalis  Israel,  qui  et  a  fide 
exciderunt,  et  de  terra  sua  captivi  mox  traducendi 
eiant;  alii  non  filii  carnis,  sed  filii  promissionis  et 
fblei  subrogandi  forent  ;  atque  ila  rursus  juvene- 
scens  Israel  tanquam  aquila  renovata  plumis  ac 
pennis  fioridis  ornata  in  coelum  volaret,  quod  nunc 
fit  et  usque  in  finem  sreculi  fieri  non  desinil,  rena- 
scentibus  ex  omnibus  gentibus  fidelibus  tanquarn 
novis  plumis,  et  carnalibus  filiis  tanquam  veteri- 
bus  plumis  198  in  omnes  gentes  perpetua  capti- 
vilate  dispersis.  Sequitur  : 

Cap.  II.  —  Yx  qui  cogitatis  inutile,  et  operamini 
malum  in  cubilibus  vestris.  In  luce  matutinu  faciunt 
illud,  quoniam  contra  Dominum  est  manus  eorum. 
Et  concupierunt  agros,  el  violenter  tulerunt,  domos- 
quc  rapuerunt,  et  calumniabardur  virum  ef  doinum 
ejus,  virum  ct  hsereditatem  ejus.  Idcirco  hxc  dicil 
Dominus  :  Ecce  ego  cogito  super  familiam  istam  ma- 
lum,  unde  non  auferetis  colla  vsstra,  et  non  ambula- 
bitis  superbi,  quoniam  tempus  pessimum  est.  Hacte- 
nus  dixerat  quod,  prupter  scelus  Jacob  et  propler 
peccata  domus  Israel  tradenda  esset  Samaria,  ma- 
lumque  descensurum  a  Doinino  in  portam  Hierusa- 
lem,  et  omnes  populos  terramque  et  pleniludinem 
ejus  scire  optaverat  justitiam  Domini,  sic  in  popu- 
luin  quondam  suum  vindicantis,  sed  non  dixerit 
modum  sceleris  sive  peccatorum,  id  est  utrum  ta- 
liter  peccassent,  ut  iram  tantam  merito  sustinere 
deberent.  Utergoampliusjustitia  Dei  manifestetur, 
et  ipsi  inexcusabiles  cognoscantur  :  Vse,  inquit,  qui 


hxreditas  qux  gloriosa  est   in  urbibus  Israel,  ut  ubi  D  cogitatis  inulile,    el  opcramini  malum   in  cubilibus 


dicitur,  gloi  i.o  genitivus  casus  sit  numeri  singularis 
hujus  {:lori;e,  ct  non  nominalivus  pluralU  hoe  glorice. 
Vel  certe  ita  inlelligamus  :  Captivitas  Israel  qux 
evenit  Lachis  et  Ceth,  et  Maresa,  usque  Adollam 
quoque  veniet,  expressiusque  legendum  est  gloria  Is- 
rae\,utper  andphrasin  ignominia  vel  vaslilas  sen- 
tialur.  Nunc  idom  quod  paulo  ante  dixerat,  transile 
vobis,  habitatio  putchra,  confusa  ignominia  verbis 
aliis  rursus  edicit :  Decalvare  et  tondere  super  /ilios 
deliciarum    luarum,    dilata   calvilium  tuum   sicut 


vcstris;  statimque  ad  auditores  conversus,  in  luce, 
ait,  matutina  faeiunt  illud,  quoniam  contra  Domi- 
num  est  manus  corum,  etc.  Modum  peccati  illorum 
in  eo  maxime  exprimit,  quod  ait  :  ln  luce  malutina 
faciunt  illud,  quoniam  contra  Dominum  est  manus 
corum.  Quid  enim  est  in  luce  malutina,  nisi  ac  si 
dicat,  non  iu  ignorantia  ?  Etquid  est,  quoniam  con- 
tra  Domuium  inanus  eorum,  nisi  ac  si  dicat,  non  ex 
infinnilate,  sed  ex  superbia  (vel  sicut  Psalmi^la 
dicit)  quasi  ex  adipe  prodiit  iniquitas  eorum  (Psal. 


(1)  Gomment.  in  Miehosam,  lib.  i,  cap.  1,  col.  1060-1061,  tom.  XXV. 


453 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  I. 


454 


lxxii).  Hic  namque  modus  peccati  est  deterrimus,  A  'e  fecisse  Scriptura  manifeste  redarguit,dum  dicit 


cum  quis  non  per  ignoranliam,  non  per  infirmita- 
tem,  sed  scienterper  superbiam  peccare  cognosci- 
tur.Denique  si  per  i;:norantiam  quis  peccat,  si  per 
infirmitatemderelinquit,adluicveniaproximaestiIli. 
Unde  Psalmista  firmiter  tenens  anchoram  spei  :  De- 
licla,  inquit,  juventutis  mese,  el  ignorantias  meas  ne 
memineris  (Psal.  xxiv).  Juventutem  pro  infirmitate 
posuit,  quia  videlicet  juventus  ipsa  magna  carnis 
infirmitas  est.  Porro,  peccutor  superbus  Dominum 
exacerbat,  et  Domiius,  sicut  ait  idem,  secundum 
tnultitudinem  irx  sux  non  quxret  (Psal.  x),  id  est 
pereuntem  non  requiret,  veniam  illinon  offert.quia 
multum  iratus  est.  Vse  igitur  tibi,  o  Hieroboam.de 
cujus  peccatis  nunc  maxime  agitur,  ubi  prosmissum 


Dixilque  Hieroboam  in  corde  suo(III  Reg.  xn),  etc. 
Undeet  alius  propheta  cum  de  vitulo  tuo  loquere- 
tur  :  Ex  krael,  inquit,  ipse  est  ;  artifex  fecit  illum 
(Ose.  vm).  Tu  es  ille  artifex  notissimus  inter  om- 
nes  artifices.qui  malum  operantur  vel  operati  sunt 
in  cubilibus  suis  id  est  adinvenerunt  de  cordibus 
suis,qui  in  luce  matutina,  id  est  cum  deliberatione, 
non  ignoranter,  sed  scienter,  ut  jam  dictum  est, 
faciunt  illud,  quod  ex  eo  maxime  probatur,  quoniam 
contra  Dominum  est  manus  eorum,  id  est  quoniam 
peccatum  suum,  dum  redarguuntur,  fortiterdefen- 
dunt  :  quod  fecisti  tu,  qui  redargutus  per  prophe- 
tam.extendisti  manum  tuam  contraDominum.sicut 
scriptum  est  :  Cumque  audisset  rex  strmonem  homi- 


est,  inscelere  Jacob  omne  islud  et  in  peccalis  domus  3  nis  Dei,quem  inclumaverat  conlra  altare  Bethel,  ex- 

Israel   (Mich.    1).    Tn    enim   peccare    fecisti  Israel 

(UlReg.  xxi),  et  idcirco  tu  solus  sufficis  ut,  exem- 

pli  gratia,  venias  ad  medium  pro  omnibus,  quibus 

vae  minatur,quia  cogitanl  inutile,  et  operantur  ma- 

lum  in  cubilibus  suis,  in  luce  matutina,  id  est  scien- 

ter  vel  cum  consilio  etquasi  sapienter  faciunt  illud, 

quoniam  conlra   Dominum  est  manus  eorum.  l)e  te 

namque  sic  manifeste  Scriptura  teatatu r : Dixilque 

llieroboam  in  corde  suo  :  Nunc  revertetur  regnum  ad 

domum  David  ;  si  ascenderit  populus  isle,  ut  faciat 

sacrificia  in  domo  Domini  in  Hierusalem,  ei  conver- 

tetur   cor  populi  hujus  ad  Dominum  suum  Roboam 

regem   Juda,    interftcienlque  me,  et  revertentur  ad 

eum.  Et  f-xcoyitulo  consilio  fecit  duos  vilulos  aureos, 


et  dixil  eis  :    Nolite  ultra  ascendere  in   Hierusatem. 


Ecce  dii  tui,  hrael,  qui  eduxerunlte  de  terra  JEgyptx 
(111  Reg.  xn).  Hoc  inutile  cogitasti.  Inutile,  inquam, 
qui  non  profuit  tibi,  imo  pernoxium,  quia  pluri- 
mum  nocuit  tibi.  Nisi  enim  istud  cogitasses,  melius 
et  diutiusregnarepotuisses  ;  quia  sic  perpropheiam 
dixerat  Dominus  ad  te  :  Si  igitur  audieris  omnia 
qux  prsecepcro  tibi,  et  ambutaveris  in  viis  meis,  et 
ero  tecum,  ct  xdiftcabo  tibi  domum  ftdelem,  quam 
w.diftcavi  Uavid,  et  tradam  tibi  Israel  (III  Rey.  xi). 
Quia  vero  cogitasti  hoc,  non  solum  cogitando  et  fa- 
ciendo,  non  confirmasti  regnum  tibi,  verum  etiam 
nimis  infeliciter  te  et  thronum  tuum  deturbasti,  se- 
cundum  verba  ejusdem  Domini  per  eumdem  pro- 
phetam  dicentis  :  Quiasic  fecisli,  ego  inducam  mala 
super  domum  Ilieroboam,  et  perculiam  de  Hieroboam 


;c 


tendit  manum  suam  de  allari,  dicens  :  Apprehendite 
eum,  el  exaruil  manus  ejus  quam  exlenderat  contra 
eum,  nec  valuit  retrahere  eam  ad  se  (UlRcy.  xm). 
Hujusmodi  ut  contra  Dominum,  ita  contra  fratres 
et  proximos  quibus  praevalent  impie  fortes,  el  for- 
titer  impii  sunt.  Unde  et  protinus  subjungil  :  Et 
concupierunt  agros,  et  violenler  tulerunt,  domosque 
rapuerunt,  et  calumniabanlur  virum  et  domum  ejus, 
virum  et  hxreditatem ejus.  Talium  quoque  quod  vas 
illis  sit,  unus  pro  exemplo  satis  est,  videlicet  Achab 
rex  Israel,  qui  concupivit  vineam  Naboth,  et  quia 
noluit  eam  dare,  caluinniatus  est  cum  uxore  sua 
virum  eumdem  et  haereditalem  ejus.  Calumnia  fuit 
ejusmodi  :  Sumile,  inquit,  duos  viros  fttios  Belial 
contra  eum,  et  falsum  testimouium  dicant :  Benedixit 
Naboth  Deum  et  reyem,  et  ducite  eum,  el  tapidate, 
sicque  morialur  (III  Reg.  xxi),  et  ita  factum  est. 
Talia  fuerunt  scelera  Jacob,  et  talia  peccata  domus 
Israel,  cujus  inter  reges  isti  duo  Hieroboam  et 
Achab,  cum  uxore  sua  Jezabel  notissimi  in  sceleri- 
bussunt,quorum  a  peceatis  neque  reges  neque  po- 
pulares  recesserunt,  imo  usque  adeo  landem  in  pe- 
jus  progressi  sunt  ut  contra  ipsum  Dominum  Chri- 
stum  cogitarent  inulile  et  operarcntur  malum  ita 
ut  virum  ejusmodi  calumniarenturet  hasreditatem 
ejusdicentes  cum  vidissent  eum  :  Hic  esl  hxres,oc- 
cidamus  eum,  el  nostra  erit  hxredilas  (Marc.  xn), 
Vee  igitur  illis.  Nam  idcirco  haec  dicit  Dominus  : 
Ecce  cogi'.o  super  lamitiam  istam  malum,  unde  non 
auferetis  colla  vestra,  el  non  ambulabitis  superbi, 


n 

mingentem  ad  parietem,  et  clausum,  et  novissimum  "  quorum  tempus  pessimum  est.  Videmus  ita  factum, 

quia  videlicet  decem  tribus  jugum  Assyria?  potesta- 
tissubierunt,  de  quo  auferre  colla  sua,  nec  potue- 
runt  nec  possunt ;  tribus  autem  Juda  in  Babylonem 
ducta,  rursus  quidem  de  illa  captivitate  collum 
suum  abstulit,sedrursumcaptivantibusRomaniscol- 
lumf  99suumjamerigere,velsuperbiambularenon 
possunl  ;  suntenim  contemptibiles  coram  omnibus 
hominibus  tempusque  passionum  est  illis,  maxime 
pro  civitatequa  sunt  excaecati.  Sequitur  :  In  dieilla 
sumetur  super  vos  parabola,  et  cantabitur  canticum 
cum  suavitate  dicentium  ;  Depopulaiione  vastati  su- 
mus  ;  pars  populi  mei  commulata  est.  Quomodo  rece- 


in  lsrael ;  el  mundabo  reliquias  domus  Hieroboam, 
sicul  mundari  solet  ftmus  usque  ad  purum.  Qui 
mortui  fuerunt  de  Hieroboam  in  civilate,  comcdtnt 
eos  canes  ;  qui  autem  mortui  fuerint  in  agro  vora- 
bunl  eos  aves  ca?li,  quia  Dominus  locutus  est  (III 
Reg.  xiv).  Ergo  nimis  inutile  fuit  quod  cogitasti,  et 
idcirco  omnium  illorum  exemplum  merito  (ieride- 
buisli,  qui  similiter  inutile  cogitant,  et  operantur 
malum  in  cubilibus  suis.  Quinam  sunt  illi  ?  Niini- 
rum  omnes  qui  ejusmodi  sunt,  ut  non  ab  aliquo 
inducantur,  sed  proprio  decorde  malum  confingunl 
et  adinveniunt  de  semetipsis,  utpotemalitiosi.quod 


453 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


456 


dii  a  me,  euoi  revertatur,  qui  regiones  nostras  divi-  A  cervorum  hinnulumnon  cessetinsequi.Dicimus  ita- 


dat  ?  1'ropter  hoc  non  erit  tibi  miltens  fumculum  for- 
tis  in  cceiii  Donrini.  Sensum  Bcripturarum  sensum 
vcruin  qmerereet  indagare  cupientes,  silvaticarum 
venationum  recordaraur,quarum  iu  usu  quinam  ca- 
ncs  veraciter  venalici  sint,  comprobatitur.iNam  qui 
ejus  natura?  vel  sagacitalis  non  sunt,  ut  venationis 
iafatigabili  dilectione  trahantur.mox  ut  spinetis,aut 
paludibus,  aut  scopulis  vel  rupibus  offensi  fuerint, 
fugientern  capream  aut  hinnulum  cervorum  segues 
obhviscuntur.et  addomestica  cubicula  vacui  rever- 
tuntur.Quiautemcanes  ingenui  vel  naturaliter  sunt 
veuatici,nullius  diflicultatis  offensionesuperantur ; 
sedeunt  perniciler  per  aspera,perinvia,  quo  semel 
aspectfe  vcnationii  deleclabili odore  trahantur.quasi 


que,  quia  dies  illa  sive  tempus  pessimum,  in  quo 
parabolam  super  illos  sumendam.canlicumquecum 
suavilato  cantandum  prirdixit,  lempus  praesensest. 
Nunc  enim  super  illo  parabolam  su;i)psimus,vide- 
licet  ex  quo  Apostolus  sic  praescripsit,  ut  diceret  : 
Wxc  autem  onuria  in  fiyura  contingebant  itlis  (l  Cor. 
x).  Nimirum  quod  et  corpora  illorum  in  dcserto 
prostnila  sunt,  qui  Rubrum  mare  transierant,et  in 
Mose  baptizati  fuerant  in  nube  et  in  mari,  et  illuc 
quod  decem  tribus  a  domo  David  scissae  sunl,etin 
Assyrios  captivitate  abierunt,et  illud  quod  Hierusa- 
lem  civitas  sancta  Chaldaico  igneconflagrata  est,et 
Juda  in  Babylonem  transmigravit,  parabola  magna, 
parabola  superomnes  illos  sumpta  nobis  est.Deni- 


monturi  nisi  capiant,  miserabiliter  gemebundi  nisi  g  que  secundum  horum  simililudinem  damna  Eccle- 


apprebendant.  Si  canes  Dumini  sumus,sensus  ven- 
tatis  insanctarum  Scripturarumsilvadensissimave- 
natio  nobis  est.  Gurrimus  ut  comprehendamus  ;  et 
tunc  laeli  sumus,  tunc  coram  illo  Isetari  gestimus,  si 
intcromnes  litterae  Jifticultalesperseveranter  inten- 
ti,  sensum  bonum  et  ulilem,qui  lectorem  aediticet  et 
velutconvivam  oblectet,reportamus.Capitulum  proe- 
sens  secundumsaliuum  jam  dictam  similitudinem 
diflicile  esl  adeo  ut  propter  dilficultatem  ejus  dicat 
B.  Hieronymus,et  studiosus  sensuum  tractator,  et 
fidelis  litterse  interpres  (2)  :  Si  quis  autem  in  lege 
domini  die  ac  nocte  meditatus,  majus  habuit  studium, 
majus  ingenium,  olium,  gratiamque  et  potest  de  prx- 
senti  capitulo  probabilius  aliquid  dicere,  non  spemo, 


siae,  quts  de  multiludine  credentium  sive  noniine  te- 
nusChristianorum  frequenteracciderunt  mater  Ec- 
clesia  considerat,  et  ad  correctionem  sivead  conso- 
Iationem  filiorum  parabolas  ejusmodi  saepiusreci- 
tat,  sivecum  falsifralresqui  eumdemprofiteri  fidem 
videntur,  propter  inalos  mores  aMernae  proraissionis 
lerra  digni  oestimantur.quasi  in  deserto  prosternun- 
tur,  sivecum  manifeste  Hoeretici  fldei  veritatem  ab- 
dicantes,  veraciler  sese  seindunt  a  dorno  David  et 
impiorum  dogmalum  vitulos  fabricantur,  quasi  au- 
reo  fulgore  nitidi  sermonis,  ad  simplices  decipien- 
dos  semper  intenti  Quidde  Babylonica  captivitate 
dicam  ?Nunquidsolummodo  parabola  nobis  est,  et 
non  etiam  suave  canticum  ?  Denique  quoties  canla- 


non   invideo,   quin  potius  cupio  ab    eo  disccre  quod  q  mus  :  Super  flumina  Babylonis  illic  sedimuset  flevi- 


iynoro,  el  libenter  me  discipulum  profitebor  dummodo 
doceal,  et  non  detrahal.  Nikit  enim  tam  jacile  quam 
oliosum  et  dormientem  de  aliorum  luborc  cl  vigiliis 
dispularc.  Haec  ille  pro  dilficultate  dixit  praesentis 
capituli,  quo  sic  per  hunc  prophetam  dictum  est : 
ln  die  illa  sumetur  supervos  parahola,  et  cautabitur 
canticum  cum  suavilaie  dicentium  :  Depopulatione 
vastatisumus,  etc,  utsupra.  Reddiderat  autera  hunc 
sensum  :  Sicut  ecim  mala  operati  suntcontra  Do- 
minum,  sic  mala  captivitatis  perpetua  sustinebunt, 
tt  in  tantam  venient  angustiam,  ut  omnia  eorum 
cantica  ct  psalmi  vertanturinluctum,nibilque  aliud 
noveritloqui  populus,nisihoc,depopulatione  vastati 
sumus   sive   miseria    miseri  lacti  sumus.  Terram 


mus  dum  recordarcmur  tui,  Sion  (Psal.  cxxxvi),  etc. 
canticum  cantatur,  super  illos  sumptum  et  nobis 
congruum,  qui  revelatos  in  Christo  liabentesoculos 
in  illa  captivitate,  qu«  tunc  per  Nabuchodonosor 
uni  Dopuloaceidit  universalem  intelligimus  captivi- 
tatem  humani  generis,  qus  per  diabolum  evenit  in 
transgressione  primi  hominis.  Et  laliter  cantare,est 
diccrc,  depopululione  vaslali  sumus  ■  quod  verum 
est,  ita  ut  etiam  veraciter  dicamus,  morte  mortui 
sumus.  Nam  in  Adam  omnes  moriunlur  (l  Cor.  xv). 
Quod  autem  subjungitur,  pars  populi  meicommutata 
est,  proprius  ad  quempiam  de  gente  illa  electum  et 
sanctura,  verbi  gratia  ad  Apostolum  pertinet,cujus 
populus  secundum  carnem  Judaicus  populus  est. 


quippe  repromissionis,  qua3  prius  duabus  et  semis  ^  Nam  illius  populi  sui  qua;  pars  fuerit  exprimit  his 


tribubus  forte  divisa  fuerat  trans  Jordanera  Mosen 
mittente  funiculum  (Num.  xxxn),et  postea  ab  Jesu 
Nave  tribubus  reliquis  dispertita  (■/(««<?  xm).  Haac 
gentibusRomano  mensoredivisa  est.  Et  neino  fuit 
qui  probiberet,quin  potiuscum  universas  obtineanl 
nationes,  nullus  est  in  Judasisqui  antiquum  pristina 
lilierlate  possideat  slatum.  Haac  ergo  cum  dic.it,  et 
cum  plura  similia  diversis  in  locis,  hiantem  alque 
latrantem  canem  auditorem  reddit,  ut  sicutin  ple- 
risque  sic  et  in  prasenli  loco  seipsum  adhuc  subesse 
sentiens  quantumvis  lugienlem  velut  capreara  aul 


verbis  :  Quorum  adoptio  est  filiorum  et  gloria  ct  tes- 
tamentum,  et  legislatio,  el  obsequium,  el  promissu, 
quorum  patres  et  ex  quibus  Christus  secundum  car- 
nem  qui  est  super  omnia  Deus  benedirlus  in  ssecula. 
Amen  (Rom.  ix).  Dical  ergo  sive  idem  apostolus, 
sive  quilibet  aiius  ex  illo  populo  sanctus  et  verus, 
pars  populi  mei  commutata,  id  est  tota  dignitas  Ju- 
dasis  ablataet  gentibus  dalaest.  Quod  dum  dicitur, 
et  fit,  sumitursuper  eos  etiam  in  illa  parabola,  de 
duobus  fratribus,  Jacob  et  Esau  (Gen.  xxv),quia  vi- 
delicel  secundum  rem  illorum  corporalitergestam, 


l)  Comment  in  Micboeam,  lib.  i,  cap.  2,  col.  1168,  tom.  XXV. 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  I. 


457 

flt  hoc  spirituale  mysterium,  dumspiritualiaprimo-  A. 
genit.i  Judaeorum  commutata,  id  est  supplantatori 
populo  gentium  data  sunt.  Nimirum  talis  assumptio 
parabolae  vel  cantici,  digna  est  praesenti  praconio 
spiritus  prophetici,  quia  magna  est,  et  ad  illam  per- 
tinet  assumptionem,  de  qua  cumloqueretur  Aposlo- 
lus  :  Qux,  inquit,  assumpiio,  nisi  vila  ex  mortuisl 
(Rom.  xi.)  Dicitur  autem  hujusmodi  parabola  cum 
suavitate  dicenlium.  Vere  namque  suave  esl  hujus- 
rnodi  canticum,  eis  dunUxal  qui  dicunt,  et  dicere 
sciunt.  Nam  econtra  illis  super  quos  dicitur,  secun- 
dum  ejusmodi  parabolam,  nimis  amarum  est  tor- 
mentum.  Ubi  autem  dicitur,  commutaia  est  pars  po- 
puti  mei,  ut  sequens  versiculus  cohaereat,  subau- 
diendum  esl  ejulanlis  atque  dicentis  :  Quomodore- 
cedet  ame,cum  revertatur  qui  regiones  nostras  divi-  n 
dat  ?  Sicut  enim  praedictus  Esau,  magno  clamore 
irrugiens  et  ejulatu  magno  flens  :  Jusle,  inquit  vo- 
catum  est  nomen  ejus  Jacob,  supplanlavit  enim  me  in 
500  allera  vice ;  primogenitamea  anle  tutit,  el  nunc 
secundo  tubripuit  Iwnedtctionemmeam  (Gen.  xxvn). 
Sic  populus  Judaicus  credenlem  exgentibus  popu- 
lum  jam  altera  vice  contra  se  reversum  esse,  el  non 
desislere  videns  dolet  et  torquetur,  dicitque  :  Quo- 
modo  recedet  a  me  cum  revertatur,  qui  regiones  no- 
slras  dividal  '!  Regiones  namque  Judaeorum  in  eo 
revertentesdividimus,quodgustatadulcedineprimo- 
genitorum  quae  ante  tulimus,  id  est  praedicatione 
Evangelii  quam  suscepimus,  iterumsuccingimur,et 
omnes  Scripturas  eorum,  legem  et  propnetas  et 
psalmos  invadimus.Cbristo  regiones  istas  metiente 
ac  dividente,  id  est  sensum  nobis  aperiente  ut  intel-  ^ 
ligamus,  optaret  nos  Judaeus  recedere  saltem  con- 
tentos  primogeniiis,  id  est  verbo  Evangelii,  quod 
oportebat  illum  primumloqui,  sed  non  desistimus 
nisiomnes,  ut  jam  dictum  est,  Scripluras  rapientes 
spoli  itos  illos  et  ab  omni  veritate  nudos  esse  osten- 
datnus.  Gum  igitur  secundum  ejusmodi  parabolam 
populus  iste  sit  Esau,  qui  ante  primogenita,  et  se- 
cundo  universas  aeternae  benedictionis  regiones  per- 
didit,  recte  nox  dicitur  illi  :  Propter  hoc  non  erii 
tibi  mittens  funiculum  sortis  in  cxluDomini.  Et  est 
sensus  :  Quoniam  tu,  o  popule  carnalis,  qui  le  se- 
men  Jacob  existimas,  talis  effectus  es  utrecte  de  le 
talis  parabola  sumpta  sit,  et  canticum  quo  decanta- 
ris,  quod  sis  Esau  quod  sis  multitudo  incredula, 
qune  quamvis  mare  transieril,  prostrata  est  in  de-  D 
serlo,  nec  terram  promissionis  intravit;  quod  sis 
illa  turba  quae  scidit  se  a  domo  David,  etvitulosau- 
reos  fecit;  propter  hoc,  nullus  de  luoccetucomputa- 
bitur  intereos,  qui  vocali  sunt  a  Domino  ut  promis- 
sionem  accipiant  aeternre  haereditatis.  Sequitur  : 
Ne  loquamini  loquentes,  non  slillabit  super  istos,  non 
comprehendtt  eos  confusio,  dicit  Dominus  domus  Ja- 
cob.  Nunquid  ahbreviatus  est  spiritus  Domini,  aut 
tales  sunt  cogittitiones  ejus  ? 

Ordo  verborum  est  :  0  domus  Jacob,  Dommus 
dicit  :  Ne  loquamini  loquentes,  non  slillabit  super 
illos,  non  comprehendet  eos    confusio.   Ne  loquamini 

Patrol.  CLXVIIl. 


458 


loquentes,  nunquid  abbreviatus  est  Spiritus  Domini, 
aut  tales  sunt  cogitationes.  Porro  qui  sensus  sit 
quotidiano  experimenlo  tere  perdoceri  possumus. 
Quoties  namque  illis  loquimur  dicentes  condemnari 
omnem  hominem  in  Christum  non  credentem,  nec 
Judaeum  pertinere  ad  salutem  Christo  iccredulum, 
juxta  illud  :  Qui  autem  incredulus  est  Filio,  non  vi- 
debit  vitam,  sed  ira  Dei  manet  in  eo  (Joan.  m), 
quanto  magis  quoque  de  Scripturis  antiquioribus 
istudcomprobari  nitimur.Tantobellicosiusscutum 
contra  arripiunt,  scutum  cordis  sibi  faciuntmagni- 
tudinem  patrum  suorum,  dicentes  impossibile  esse 
ut  condemneturgenusillorum,  etistud  quoquedi- 
cunt.  Nunquid  mendax  est  Deus,  autmutabilis  est 
Deus  ?{Num.  xxm.)  Nunquid  sicut  homo  diversis  vo- 
luntatibus  varialur,  ut  olim  circumcisione.nuncau- 
tem  baptismum  subire  debeamus;  ut  olim  firmave- 
ritnobiscumpactum  etcumpatribusnoslris,  etnunc 
ad  inimicitias  conversus  sit?Nimirurasicutnunc  de 
judicio  futuro,  ita  et  tunc  quando  praenuntiabant 
prophetae  adventum  Assyriorum  sive  Chaldaeorum, 
el  in  caplivitatem  iturum  esse  propter  peccata  po- 
pulum  illum,  tolum  quod  dicebatur  repellebant,  et 
incredibile  esse  volebant,  impossibileesse  decerta- 
bant,  taliterderelinquisanctumpopulumetsanctam 
progeniem  Patrum  sanctorum,loeumsanctum,tem- 
plum  pulcbrum  et  gloriosum.  Dicebant  ergo  secun" 
dum  verba  haec,  non  slillabit  super  istos,  etnon  com- 
jirehendet  eos  confusio.  Nunqmd  abbreviatus  esl  spi- 
ritus  Domini,  aut  tales  sunt  cogitationes  ejusl  dice- 
banl,  inquam,  mendaces  et  blasphemos  esse  pro- 
phetas.imo  nec  prophetas  sed  audaces  dicidebere 
sycophantas,  qui  auderent  dicere  quod  stillare  de- 
beret  ira  de  ccelo  super  Abrahae  fllios,  super  genus 
lsaac  ac  super  stirpem  Jacob,  quod  gentem  sic  ma- 
gnificatam  et  honoratam  comprehenderet  confusio, 
quod  tam  brevis  diceretur  esse  spiritus  Domini,  ut 
tam  cito  poeniteret  eum  super  bonis  quspromiserat 
illis,  et  quod  tales,  id  est  tam  mutabiles  diceretur 
habere  cogitationes  Deus,  qui  est  incommutabilis. 
Siquidem  aiebant :  Homines  isti  non  quaesierunl  pa- 
cem  populi  hujus,  sed  malum.  Haec  ergo  intuens 
propheta,  imo  per  prophetam  Dnminus  :  Ne,  inquit, 
loquamini,  loquentes  verba  hujuscemodi.  Quidenim 
Nonne  verba  mea  bona  sunt  cum  eo  qui  recle  gradi- 
lur  ?  Et  econtrario  populus  meus  in  adversarium  con- 
surrcxit.  Ac  si  dicat :  Ut  quid  talia  loquimini,  et 
quasi  pro  me  aemulamini,  declamando  quod  ego 
sim  Deus  fidelis,  Deus  patiens  et  longanimis  :  quod 
non  essem,  si  stillaret  a  me  malum  super  vos,  si 
comprehendt:ret  vos  confusio  ?  Nonne  etcum  istud 
vobis  fecero,  nihilominus  verba  mea,  cum  quo  e3se 
debent,  cum  eo  sunt  bona  et  prospera.  Et  quis  ille 
esl,  nisi  is  qui  recle  graditur?  Nimirum  econtrario 
debent  esse  dura  et  adversa  cum  eo  qui  non  recte 
graditur.qui  in  contrarium  consurrexil,  quod  fecit 
populus  meus.  Consulite  ipsamquamsuscepistisle- 
gem,  et  ipsa  respondebit  vobis  quales  intermeetvos 
conditiones  fuerint.  Exempli  gratia  :   Custodi  ergo 

15 


459 


RUPERTI  ABBATIS  TUITENSIS 


460 


prxcepla,    et  cseremonias,  atque  judicia,   qux   ego  A  dus  eidem  David,  super  tunicam   pallium  quoque 


mando  tibi  hodie  ul  facias.  Si  custodieritis  cl  jeceri 
tis  ea,  custodiet  Dominus  Deus  tibi  pactumet  mise- 
ricordiam  quam  juravit  patribus  tuis(Deut.  vi).  En, 
inquit,  propono  in  conspectu  vestro  hodie  benedictio- 
nem,  et  maledictionem  :  benedictionem,  siobedieritis 
mandalis  Domini  Dei  vestri;  maledictionem,  si  non 
audieritis  mandata  Domini  Dei  veslri  (Deut.  xi). 
Ecce  autem  populus  meus  mandatamea  non  custo- 
divit,  sed  in  contrarium  oonsurrexit.  Nunc  ergo 
exlgere  potest  aut  debet,ut  cum  eo  verba  mea  bona 
sint,  ut  esse  debent  cum  eo  qui  recte  graditur,  et 
non  potius  maledictionemsubire,  sicut  in  conditio- 
nalis  legis  decreto  continetur  !  Ad  haec  tanquam  sic 
quaereret  populus  in  quo  mandatis  Domini  non  obe- 


addidit  (II  Heg.  v).  Et  congrue  sicut  per  Israelem 
pallium,  sic  et  per  tunicam  domus  Judaintelligitur, 
quia  videlicet  sicut  tunica  propius  heeret  corpori 
quam  pallium,  sic  tribus  Juda  propinquior  quam 
ceeteree  tribus  fuit  ipsi  David  :  nam  ipse  ex  illa  tribu 
exstitit.  Igitur,  o  popule  meus,  si  queeritiscurdixe- 
rim,  et  econtrurio  populus  meus  in  adversarium  con- 
surrexit,  ecce  dico  vobis,  quia  desuper  tunicum  pal- 
lium  sustulistis,  id  est  vosmetipsos  semini  David 
ademistis,  vosipsee  decem  tribus  ab  ipsorecessistis, 
ut  a  me  quoque  recederetis,  sicut  et  fecistis.  Nam, 
relicto  altari  et  templo  meo,  spretis  promissionibus 
seminis,  quod  est  Christus,qua.  dicteesuntad  David, 
vitulos  aureos  quosfecit  Hieroboam  coluistis  et  co- 


dierit,  sed  potius  in  adversanuin  consurrexit,  pro-  jj  lere  non  destitistis.  Hoc  agentes  sive  agere  jamdu 


tinus  subsequitur.et  dicit  ■.Desupertunicampallium 
subtulistis,  el  eos  qui  iransibanl  simpliciter,  con- 
vertislis  in  bellum.  Mulieres  populi  mei  ejecislis  de 
domo  deliciarum  suarum,  a  parvulis  earum  tulistis 
laudem  meamin  perpeluum.Surgite  el  ite,  quia  non 
habelis  hic  requiem.  Propter  immundiliam  ejus  cor- 
rumpetur  putredine  pessima.  Causas  reddiditex  qui- 
bus  conyincitur  populus,  quod  in  adversarium  con- 
surrexerit.  Oportebat  autemcausasesseuniversales, 
id  est  ad  universum  populum  perlinentes,  quoniam 
non  de  unohomine,  quod  in  adversarium  consurre- 
xerit,  sed  de  universo  populo  dictum  est  per  apo- 
strophen  ad  universum  populum,  desuper  tunicam 
pallium  sustulistis,  et  caetera  omnia  verbis  prsetenU 
temporis,  quod  non  videretur  adeo  esseconveniens, 


dum  intendentes,  eos  qui  transibanl  simplicilercon- 
vertistis  in  bellum.  Quinam  erant  illi?Nimirum  ipse 
David  et  viri  ejus,  viri  fortes,  imo  fortissimi,  et 
quantum  fortes,  tantum  simplices,  id  est  bona  fide 
etsimplicicordecumDeo  elhominibus  ambulantes. 
Illos,  inquam,  converlistis  in  bellum,  constituentes 
(super  vos  regem  Absalon  adversus  patrem  suum 
IV  Reg.  xxiiii,  et  illo  mortuo  rursus  sequentes 
Seba  filium  Bochri  (II  Rig  xx).  Jam  tunc  pene  de- 
super  tunicam  pallium  modo  jam  diclo  sustulistis, 
quia  videlicet  buccinanle  Seba  et  dicente  :  Non  est 
nobis  pars  in  David,  neque  hseredilas  in  filio  Isai 
(III  Reg.  xn);  separatus  est  omnis  Israel  a  David, 
et  ita  sine  pallio  parumper  remansit  in  sola  tunica, 
quia  soli  adheeserunt  ei  contribules  sui  viri  Juila. 


LDLLipUH^,     l^uuunuu     ii.v.v.-.     «  ~ il  

si  tantummodo  de  quotidianis    loqueretur  injuriis  "  Peccaverat  namque  in  Uriam,  et  idcirco  laborabat, 


sive  rapinis.  Igitur  ubi,  quando  et  quomodo  popu- 
lus  Domini  ita  in  adversarium  consurrexerit,  utde- 
super  tunicum  pallium  sustulerit,  et  caetera  beec  fa- 
ceret,  de  sanctee  Scripturee  rationibus  proferendum 
est,  et  nihilominus  quis  ille  fueril  cujus  desupertu- 
nicam  pallium  sustulerunt.  Hoc  facere  cupientes, 
primum  qmerimus  quid  rationis  fuerit  quod  Achaz 
propheta  loquens  cum  Hieroboam  in  sermone  Do- 
mini  de  regno,  pallio  novo  quo  indutus  erat,  rem 
201  ipsam  taliler  significavit,  ut  scinderet  il- 
lud  in  duodecim  partes,  lolle,  inquit,  tibi  decem 
scissuras.  Hxc  enim  dicit  Dominus  Deus  lsrael  : 
Ecce  ego  scindamregnum  Salomonis  de  munu  ejus, 
et  dabo  tibi  decem  tribus  (III  Reg.  xi)  Profeclo    per 


subtrahente  Domini  ad  breve  tempus  pacem  ve- 
stram,  non  tamen  auxilii  sui  gratiam,  quia  citius 
illo  propitio,  itarecepit  pallium  sicut  ettunicam,  id 
est  Israelem  sicut  et  Judam.  At  Lbi  peccavit  lilius 
ejus  Salomon,  non  in  unum  hominem,  sicut  ipse 
David  in  Uriam,  sed  inipsum  Deum,  colendos  deos 
alienospropter  mulierum  concupiscentiam,  tuncin- 
firmata  est  domus  David,  etvos  praevaluislis  lollere 
illi  pallium  :  nec  enim  vobis  resistere  potuit.Quare? 
Ante  enim,  inquit  Dominus,  factum  est  verbum 
hoc,  id  est  judicium  hoc,  videlicet  ut  non  posset 
resistere  domus  David  exigentibus  peccatis,  ut  di- 
mitterem  vossecundum  desideriacordis  vestri.  No- 
tanda  proprietas  dictionis,  quia  sic  est  dictum,   ut 


pallium  suum  regnum  lsrael  satismaoifeste  signi-  D  eos  qui  transibant  simplieiter,convertistis  in  bellum. 


ficavit,  atqueidcirco  factum  illud  hic  in  praesenti 
loco  cum  dicitur,  desuper tunicam  palliumsustulistis, 
nos  animadvertere  facit,  quee  ccelestis  gratia  puero 
suo  David,  quasi  pallium  super  tunicam  dederat 
Israelet  Judam,  ut  super  utrumque  regnaret.  Prius 
quasi  tunica  induerat  illum  quando  regnum  deditei 
primum  super  Judam  solum.  Septemquippe  annis 
regnavit  in  Hebron  superdomum  Juda,  priusquam 
regnaret  super  oinnem  Israel.  Quando  vero  vene- 
runt  universae  tribus  ad  David  in  Hebron  et  unxerunt 
eum  regem  super  se ;  cum  jam  septem  annis,  ut 
diximus,  regnasset  super  domum  Juda  tunc  Domi- 


Transire  namque  sanctorum  et  electorum  est,  qui 
manentem  hic  civitatem  non  habent,  3ed  futuram, 
inquirunt  (Hebr.  xiii).  secundum  nomen  Hebrceo- 
rum,  de  quibus  David  tam  fide,  quam  carne  ortus 
est.  Hebrtei  namque  Latioe  dicuntur  transitores. 
Ejusmodi  fuerunt  David  et  Ezechias,  et  Josias,  et 
Ccelera  domus  David  fidelis,  intra  qi.am  et  domum 
Hieroboam,  sicut  Scriptura  refert,  semper  bellum 
fuit  (III  Reg.  xix).  Juxta  quam  similitudinem  nunc 
usque  semper  bellum  est,  el  erit  usque  in  finem  sa;- 
culi,  inter  eos  qui  in  preesenti  sasculo  animum  fi- 
gunt,  et  eos  qui  ad  eeterna  futuri  seeculibonatrans- 


461 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN     MICH.  LIB.  I. 


462 


ire  satagunt.  Igituretfiw,  inquil,fui  transibant  sim- 
pliciter  converlislis  in  bellum,  etin  illo  bello  malum 
obstinuistis  triumphum.Quomodo?jl/»/j'er«,inquit 
poputi  mei  ejecistis  de  domo  deticiarum  suarum,eta 
parvulis  earum  tulistis  laudem  meam  in  perpeluum. 
Quaenam  erant  mulieres  populi  mei,  nisi  homines 
infirmiores  in  vobis,  qui  populus  meus  esse  debui- 
stis  ?  Qurc  autem  erat  domus  deliciarum  ejusmodi 
mulierum,  nisi  domus  mea  in  Uierusalem,  domus 
orationis  in  qua  invocabatur  nomen  meum  ?  De  illa 
domo  vosmulieresillasejeeistis,id  est  infirmioreset 
pauperesjquibuspraevaluistis^sioutaulieribussolent 
viripraevalere./i/eci^iJ,  mquam.videlicet  tenendo  et 
tenericogendo  illud  edictum  Hieroboam.A'0/iYf  ultri 
ascendere  in  Hierusalem,sed  itead  adorandum  vitulum 
usquein  Dan  (III  Reg.xn).  Ita  ejiciendo  mulieres  a 
parvulisearum.tulistislaudemmeamin  perpetuum, 
idestignoranteaieterrantemmullitudinercfecistis,in 
malo  perseverare,ut  nunquam  recederent  a  peccalis 
llieroboam.Notandahictrinadistinctiopeccantium, 
quam  in  sanctis  Scripturis  animadvertere  solemus, 
ita  ut  eorum  qui  per  ignorantiam,et  eorum  qui  per 
infirmitatem,  et  eorum  qui  per  superbiam  peccant. 
Nam  qui  per  superbiam  peccant,  ipsi  sunt  contra 
quos  maxime  invehitur,  sic  incipiendo,  et  econtra- 
rio,populus  meus  in  adversarium  consurrexit.  Qui 
autem  per  infirmitatem  peccatis  consentiunt,  ipsi 
sequenti  loco  denotantur  dicendo  :  Mulieres  populi 
mei  ejecistis  de  domo  deliciarum  suarum.  Porro  qui 
per  ignorantiam  delinquunt,ipsi  sunt  de  quibus  ait: 
A  parvulisearum  tulistis  laudcm  meam  in  perpetuum. 
Omnes  pariter  inexcusabiles  sunt,  et  illi  fortes  vi- 
ri  simplicium  debellatores,  qui  fortiter  despoliave- 
runt,  et  iliae  mulieres  quae  cum  viri  esse  deberent, 
effeminatos  tali  in  periculo  animos  habuerunt,  ti- 
mendo  homines  plus  quam  Deum,  et  illi  parvuli 
sensu  qui  scientiam  Dei  non  habuerunt.  et  omnes 
pariier  una  sententia  feriuntur,  quam  protinus  de- 
promit,  dicens  :  Surgite  et  ite,  quia  non  habetis  hic 
reqtuem.Quod  cum  dicit,  subaudiendum  est  illud 
quod  notissimum  est  et  esse  debet,  propter  pecca- 
ta  Hieroboam,vel  quiartOH  recessistis  a  peccatis  Hie- 
roboam,  qui  peccare  fecit  hrael  (IV  Reg.  x),  ut  se- 
quens  versiculus,  propter  immunditiam  ejus,neque 
praesens  esl  nominativus  casus  quem  requirit  hoc 
tertiae  personae  verbum  corrumperetur.  Non  utique 
accidit  hoc  per  imperitiam  sive  incuriam  eloquen- 
tis,  sed  per  naturam  et  severam  indignationem  pro- 
phetici  spiritus  infame  nomen  exsecrantis  et  super- 
fluum  esse  judicantis,in  libro  suo  scribere  vocabu- 
lum,  quod  toties  Historia  sacra  denotavit,  diceDdo 
de  singulis  regibus  Israel,  non  recessit  a  peccatis 
Hieroboam,  qui  peccare  fecit  Israel  (ibid.).  Itaque 
propler  immundiliam  ejus,  subauditur  Hieroboam, 
quem  lu,  o  lector,  quomodo  ignorare  potes  ;  ejus, 
inquam,  qui  peceare  fecit  Israel,  pulredine  pessima 
corrumpelur,  ipse  qui  in  immunditiam  ejus  sus- 
cepit  Israel  ?  Vide  ergo,  ut  sancf-e  Scriptura?  sis 
familiaris    ac    domesticus,  et   tunc  animadvenis, 


A.  quam  familiariter  ad  te  conversus  spirilus  prophe- 
ticus  qui  dixerat,  surgiteet  ite,  quia  non  habetis  hic 
requiem,  6:id\.  tibi,propter  immunditiam  Hieroboam 
corrumpetur  Israel  putredine  pessima.Quam  prop- 
ter  immunditiam  ?  Nimirum  propter  vitulorum  cul- 
tum.qui  magna  est  iinmuHditia  ejus  qui  fecit  eos. 
Si  enim  de  uno  vitulo  quem  fecerant  in  deserto  ve- 
raciter  dictum  est  :  202  Yidens  ergo  Moses  popu- 
lum  quod  essel  nudatus, spoliaverat  enim  eum  Aaron 
propter  ignominiam  sordis  (Exod.  \xxn),  quanto 
magis  de  duobus  recte  dicitur propter  immunditiam 
ejus,  qui  illos  fecit  ?  Igilur  propter  immunditiam 
ejus,  propter  non  dominos,  sed  vitulos  ejus,  quia 
factus  est  immundus.Israel  corrumpetur.nonqua- 
licumque,  sed  pessima  putredine,  id  est  non  sola 
corporum  quae  nunc  imminet  captivitate,  sed  ani- 
marum  quoque  abjectione  et  irrecuperabili  damna- 
tione,  quia  poenitentiam  noluerunt  agere.His  dictis 
ex  imperio  Domini,  statim  ex  alfectu  proprio  sub- 
jungit  :  Utinamnon  cssem  vir  habens  spjritum,  et 
mendacium  potius  loquerer.  Non  enim  absque  dolo- 
re,  sine  misericordia,  sine  compassione  circa  genus 
suum  esse  poterat  homo  Dei,  quamvis  contra  eos 
inveheretur  in  sermone  Domini  zelo  tam  vehemen- 
ti,  sicut  nec  Apostolus  cum  adversus  idipsum  ge- 
nus  suum  vehementer  inveheretur.declamando  cae- 
citatem  ejus,  ita  praplocutus  est  :  Veritatem  dico  in 
Christo,  non  meniior,  testimonium  mihi  perhibente 
conscientia  mea  in  SpirHu  sancto,  quoniam  tristilia 
est  mihi  magna,  et  continuus  dolor  cordi  meo  (Rom. 
ix).  Nam  quo  pondere  statim  ibidem  subjungit,o/>- 

^  tabam  enim  ego  ipse  anathema  esse  a  Christo  pro 
fratribus  meis,  qui  sunt  cognati  mei  secundum  car- 
nem  meam,  qui  sunt  Israelitse  (ibid.)  Eodem  etiste, 
ulinam,  inquit,  non  essem  vir  habens  spirtlum,  et 
mendacium  potius  loquerer.  Nempe  qui  facit  hoc, 
anathema  esto  a  Deo,  utpote  pseudopropheta  lo- 
quens  de  corde  suo,  non  quod  Deus  inspirat,  sed 
quod  mendacii  pater  diabolus  serpens  antiquus  in- 
sibilat.  Ad  haec  Dominus  respondet  :  Slillabo  tibi 
vinum  in  ebrietatem,et  erit,  super  quem  slillatur  po- 
pulus  iste.  Ac  si  dicat:  Non  erit  ita,  ut  tu  nunc  op- 
tabas  ;  sed  tibi  slillabo  ut  nunc  usque  stillavi ;  non 
aquam  mendacii,sicut  pseudoprophetis,sed  vinum 
vcritatis,  sicut  vatibus  sanctis  ;  et  hoc  usque  in 
ebrietatem,  et  usquequo  tu  inebriaberis,  el  tacere 

D  non  possis,  sed  loqueris  ex  abundaatia  cor.lis,  et 
super  quem  stillaiur  vere  prophetiae  pluvia,  populus 
est  iste  pro  quo  tu  doles,  et  quantumvis  doleas  iste 
est,  istc,  inquam,  putredine  pessima,  sicut  prophe- 
tasti,  corrumpi  habet.  Hujusmodi  dolor  consola- 
tione  Domini  dignus  est.  Sequitur  ergo,  dicitqueet 
ipsi  et  per  ipsum  caeteris  bumilium  servorum  suo. 
rum  consolator  Dominus  :  Congregatione eongregabo 
Jacob  tolum  te ;  in  unum  conducam  reliquias  Israel, 
pariter  ponam  illum  quasi  gregem  in  ovili,  quasi  pe- 
cus  in  medio  causarum  tumultuabuntura  mulliludine 
hominum.  Ascendet  enim  pandens  iler  ante  eos,  di- 
vident  et  transibuni  portum,  et  egredienlur  per  eam, 


463 


RLPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


464 


ettransibilrexeorum  coram   cis,  et  Dominus  i»  ca-  A  iter  nnte  eos?  Cum,  inquit,  proprias  oves  emiserit, 


pitc  eorum.  Profecto  liquet  verba  consolatoria  hasc 
esse  ut  non  doleat  Jacob  sive  Israel,id  est  quicun- 
que  de  illo  patriarcha  sancto  secundum  carnera  na- 
tus,secundum  fidemquoque  filius  ejus,quemadmo- 
dum  iste  propheta  dolens  dixerat,  utinam  menda- 
cium  loquerer, id  est  utinam  nequaquam  secundum 
prophetiam  meam  tanta  Israeliticae  multitudinis 
amissio  fieret.Utinam  caecitasin  Israel  non  conlin- 
geret.  In  eodem  islum  spiritus  consolatur  in  quo 
et  Apostolus,quidumlocosuprameraoratodixissel, 
quia  cxcitas  ex  parte  cuntigit  in  Israel  (Rom.  xi), 
subjunxit,  donec  pleniludo  gentium  intraret,  ct  sic 
omnis  hraelsalvus  ficrct  (ibid.).  Illa  plenitudo  gea- 
tium  hic  dicitur  Jaoob,id  est  supplantator.dicendo, 


anle  eas  vadil ,et  oves  ilium  sequuntur,  quia  sciunl 
vocem  cjus  (ibid.).  Quomodoante  eas,  nisi  patiendo 
pro  illis,  relinquens  exemplum  patiendi.et  aperiens 
aditum  paradisi  ?  Ascendet  ergo,  inquit,  subauditur 
in  crucem  et  exaltabitur  a  terra  bonus  pastor  po- 
nendo  animam  suam  pro  ovibus  suis.ascendet  su- 
per  occasum,id  estsuper  morlem.resurgendo  mor- 
tem  qnippe  caleabit,  et  ascendet  superccelos  ccelo- 
rum,et  sedcbit  ad  dexteram  Patris  pandens  iteranle 
eos,  videlicet  ul  eo  perveniat  humilitas  gregis,  quo 
pracessit  celsitudo  pasloris.  Sic  illo  pandente  iter 
extunc  divident  et  transibunt  portam,  et  egredientur 
per  eum,  illam  videlicet  portam,  de  quo  Psalmista: 
Hsec,  inquit,  porta  Domini,  justi  inirabunl  per  eam 


congregativne  congregabo  Jacob,  tolum  est  :  Nam  re-  g  (Psal.   cxvn).  Quamam  hsec  est  porta,  nisi  ipsa  ea 


liquixlsra.e\,  quae  ut  idem  Apostolus  ait,  secundum 
electionem  gratix  satvx  factse sunl(ibid.),  manifeste 
hic  sequentibus  verbis  exprimuntur.in  unum  cou- 
ducam  rehquias  Israel.  Etest  sensus.Jacob  :  id  est 
supplantatoremexgentibuspopulumcongreganset 
reliquias  Iarael  conducens,  unum  efficiara  ccetum, 
ut  in  unitate  sint  habendo  unam  fidem  et  unum  spi- 
rilum,et  nulla  sit  distinctio  pro  carnis  origine.sed 
omnes  tam  Jud*i  quam  Graeci  filii  sint  lsrael,  et 
filii  Abrahae,  et  indifTerenter  reputenturin  semine. 
Hoc  est,  quod  adhuc  repelens  pulchra  exornat  si- 
militudine.  Pariter,  inquit,  ponam  illum  quasi  gre- 
gem  in  ovili,  et  quasi  pecus  in  medio  caularum.iAem 
videtur  esse  quasi  gregem  in  ovili,  et  quasi  pecus  in 
medio  caularum,  sed  non  sine  causa  repetivit,  quia 
videlicet  nunc  quidem  est  unusgrex  et  unum  ovile, 
sed  aliunde  grex  Judaici,  et  aliunde  venit  grex  gen- 
tilis  populi.  Nam  ille  pastor  omnium  dixit :  Et  alias 
oves  habeo,  qux  non  sunt  ex  hoc  ovili,  etillas  oportet 
me  adductre,  et  vocem  meam  audient,  el  fiet  unum 
ovile.et  unus  pastor  (Joau.  x).  Igitur  et  reliquias 
lsraelquasigregeminovili,etplenitudinemgentium 
quasi  pecus  in  medio  -aularum  pariterponam,ttpa- 
riter,  inquam,id  esthabentes  unam  fidem  et  unum 
spiritum,  lta  simpliciter  obedientes  unicae  regulae 
veritatis,  sicut  mansuetae  oves  subditse  sunt  paslori. 
Nec  vero  parva  multitudo  erit,  sed  tumulluabuntur 
a  mumnuiwe /u>mi»um,  quia  videlicet  oves  islas  ho- 
mines  sunt,  et  homines  hi  tam  multi  erunt  ut  ma- 
gnum  et  publicum  per  orbem  lerrarum  faeiant  di 


dem  passiu  Christi,  extra  quam  nulla  est  porta, 
nulla  est  via,  qua  in  vitam  quis  possit  ingredi  ? 
Portam  illam  quam  fecit  in  latere  crucilixi  lancea 
militis  inundationem  illam  sanguinis  et  aquae,qua3 
inde  profluxil,  divident,  ait,  et  transibunt  et  egre- 
dienlur  per  eam, nimirum  secundum  divisionem  ina- 
ris  Rubri,  per  quam  transierunt  filii  Israel,  merso 
Pliaraonecum  curribuset  equitibus  suis  (Exod.xiv). 
Hanc  ita  dividere  oportel,  ut  unum  eumdemque 
Christum  cujus  in  morte  baplizati  sumus.Deum  et 
hominem  credentes,et  naturam  utramque  certa  dis- 
cretione  dignoscentes,  impassibilem  quidem  ex  di- 
vinitale,  passum  autem  semel  ex  humanitate  confi- 
leamur  iirmiterque  leneamus.  tta  dividentibus  et 
transeuntibus  transibit,  inquit,  rex  eorum  coram 
Q03  eis,  quod  jam  factum  est  :  transivit  eniin  ex 
hoc  mundo  ad  Patrem,  et  Dominus  in  capite  eo- 
rum,  quia  videlicet  Dominus  nomen  est  illi,  et  ip- 
se  caput,  ipsi  aute.n  inembra  sunt:  ille  rex  et  isti 
populus  ;  ille  pastor,  et  isti  oves  pascuae  ejus.  L>e 
isto  transitu  atque  egressu  per  portam  hanc,  (ipse 
loco  jam  diclo  loquitur  :  Per  me  si  quisinlroierit, 
salvabilur  ;  ei  ingredietur  et  egredietur,  et  pascua  in- 
veniet  (ibid.).  Ingreditur  enim  quis,  dum  fidera  su- 
scipiendo  fit  ovis  hujus  pastoris,et  egreditur  dum 
vitam  prsesentem  linit,  et  tunc  pascua  invenit  vitae 
sternae  immarcessibilis.  Sed  e.t  hoc  ibidem  dicit  : 
Omnes  quolquot  venerunt,  fures  sunt  et  tutrones  (ibid.). 
Item  jur  non  venit,  nisi  ut  furetur,  et  mactct,  et  per- 
(/<i/vi'!>j'd.)Hoceslquod  prophetadicturum  illum  cer- 


vinae  laudis  tumultum.cum  magno  tumultu  ccelum  D  tissimeessesentiens,quasijam  dixerit,protinusait: 

herbidumque  pascendo  compleantparadisum.Quod 

cum  factum  fuerit,  nec  tu  Michaaa.nec  aliquis  pro- 

phelarum  sive  apostolorum  dolorem  aut  tristitiam 

habebit  de  amissione  filiorum  Israel  carnalium.Ta- 

lis  vel  tanta  congregalio,  quomodo  vel  per  quem 

facienda   foret  exponens :    Ascendit    enim,    inquit, 

pandens  iter  ante  eos  ;  dioident,  transibuni  portam, 

et  egreditntur  per  eam,  transibit  rex  eorum  corameis, 

et  Dominus  in  cupite  eorum.  Iste  pandens  iter,  iste 

rex  et  Dominus  transiens  coram  eis  ;  ipse  est,  qui 

loco   jam    praelibato  in   Evangelio  dicit  :  Ego  sum 

pastorbonus  (ibid.).  Quomodo  iste  ascendit  pandens 


Cap.  III.  —  Et  dixit :  Audite  principes  Jacob,  ctdu- 
ces  domus  Israel  :  Nunquid  non  vestrum  est  scire 
judicium.et  odio  habetis  bonum,  et  diligitis  malum  ? 
Qui  violenler  tulislis  pelles  eorum  desuper  eis,  et  car- 
nem  eorum  desuper  ossibus  eorum.  Qui  comedcrunt 
carnem  populi  inei,  et  petlem  eorum  desuper  excoria- 
verunt,  et  ossa  eorum  confregerunt  et  conciderunt, 
sicul  in  lebele,  et  quasi  carnem  in  medio  ollx.  Post- 
quam  decem  tribuum  peccata  declamavit,  etdetri- 
menlum  carnis  Jacob,  quod  contingit  in  illis  lam 
anima  perditis  quam  corpore  in  captivitatem  irre- 
vocabilem  abductis,  consolatus  est  ex  promissione 


465 


COMMENT.  IN  XII  PRUPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  1. 


466 


regis  et  Domini  noslri,  de  quo  nobis  nuDC    sermo  A  Sic  enim  illi  fures  et  latrones  qui  sibi   videhantur 


fuit  rursus  ab  altero  exordio  incipiens,  peceata  Ju- 
dseetHierusalem  depromit.et  pcenam  praedicit  quam 
simili  fine  concludit.sicut  sequens  Scripturs  series 
ostendit.  Prajniisso  namque  propter  hoc  causa  ve- 
stri  :  Sion  quasi  ager  arabitur,  et  Hierusalem  quasi 
acervus  lapidum  erit  (Jer.  xxvi),  protinus  de  Chri- 
sto  subjungit  :  Et  erit  in  novissimo  dierum  mons 
domus  Domini  prxparatus  in  vertire  montium  [Mich. 
iv),  etc.  Igitur  dum  praemisso,  pariter  ponam  iilum 
quasi  gregem  in  ovili,  et  quasi  pecus  in  meclio  caula- 
rum,  Dominum  ascendentem  et  iter  pandentem  di- 
xisse,  et  subjungit :  Audile  principes  Jacob,et  duces 
domus  Israel,  subintelligendum  est  falso  principes 
et  lalso  duces  :  nam  veraciter  fures  et  latrones. 
N 


principeset  duces,  praadam  de  populo  faciebanl,  et 
substantias  eorum  devorabant.  Sed  parum  erat  res 
eorum  corrosissevel  sorbuisse  avaritia  profundaet 
insathbili  cupidate,  Jnisi  seductas  quoque  animas 
eorum  perpetuas  traderent  gehennae.  Itaque  quod 
minus  dixerat  sequenti  versiculo  supplel.Conversus 
ad  auditores,  ut  declamationis  atque  conqueslionis 
vis  acrius  sonet  :  Qui  comederuut,  inquit,  carnem 
populimei,et  pellem  eorum  desuper  excoriaverunt,  et 
ossa  eorum  confregerunt,  el  concederunt  in  lebete,  et 
quasi  carnem  in  medio  ollse.  Vere  ergo  fures,  vere 
latrones.  Vere,  inquam,  furesqui  et  furati  sunt  et 
mactaverunt  et  perdiderunt.  Mactaverunt  enim  cor- 
por.iliter  eos.quinon  consenserunt  nolentes  audire 
am  et  iliud  quod  seqnitur,  nunquid  non  vestrum  g  vncem  a|ienorum  .  et  perdiderunt  eos  qui  sibi  con- 


est  scire  judicium ,qui odio  habetis  bonum  et  diligilis 
malum,  melius  daretquanti  vel  quam  gravissimi  sit 
ponderis,  si  ad  ejusdem  sermonis  despiciamus  ini- 
tium,  quod  tale  est.  In  judicium  ego  veni  in  hunc 
mundum,  ut  qui  non  vident  videant,  et  qui  vident 
cseci  fiant  (Joan.  ix).  Sic  incoepti  sermonis  causa 
erat,  quod  Pharisaei  quos  ipse  interdum  duces  cae- 
cos  appellavit  (Matth.  xv),  illum  a  nativitate  caecum 
quem  ipse  Uluminaverat,propter  testimonium  veri- 
tatis,  foras  ejeceranl,  el  extra  Synagogam  esse  fe- 
cerant.  Cum  ergo  sic  inccepisset,  in  judicium  ego 
veni  in  hunc  mundum,  ut  qui  non  vident  videant,  et 
qui  vident  cxv.i  fiant,  illis  contradicentibus  :  ISun- 
quid  et  nos  cxci  sumus  {Joan.  ix),  verbis  subse- 
quentibus  dignos  esse  illos  caecitate  comprobavit,et 
nondum  quidem  videri  sibimetipsis  quod  essent 
caeci,  sed  mox  futurum  esse,  ut  eorum  tanquam 
furum  et  latronum  eruerentur  oculi.Sequitur  enim  : 
Amen,  amen  dico  vobis,  qui  non  intral  per  oslium  in 
ovile  ovium,  sed  ascendit  aliunde,  ille  jur  est  et  latro 
(Joan.  x),  etc.  Igitur,  o  falsi  principes,  et  falsi  du- 
ces  domus  Israel,  veri  lures  et  veri  latrones,  qui 
non  intrastis  per  oslium  in  ovile  ovium,  sed  ascen- 
distis  aliunde;r\equ<i  enim  intrastis  per  verum  ver- 
bum  Dei  sed  vestrum  mendacium,  sectanles  turpe 
lucrum,qui  odio  habetis  bonum  et  diligilis  malum: 
ejicitis  enim  videntemel  illuminatum,  etomnepe- 
cus  vultis  esse  caecum,  audite  hoc  :  Nunquid  ve- 
slrum  est  scire  judicium,  subauditur,  et  non  miseri- 
cordiam'?Misericordia  namque  longe  facta  est  a  vo- 


senserunt  occidentibus  pastorem  et  episcopum 
animarum  suarum.  Utrobique  fures,  utrobique  la- 
trones.  Comederunt,  ait,  carnem,  id  est  peccata  po- 
puli  mei,  sicul  per  prophetam,  alium  dictum  est, 
peccata  populi  mei  comedent  (Ose.  iv).  Nam  per 
carnem  et  sanguinem  peccata  designari  solent,  ut 
illic  :  Caro  etsanguis  regnum  Dei  non  possidebunt, 
(l  Cor.  xv).  Comederunt  autem  substantias  eorum 
quibus  favebanl  ad  peccandum,  non  tantum  ultro 
oblatas,  verum  et  per  dolum  et  pervitn  detractas. 
Hoc  pulchre  per  ordinem  ejusdem  metaphora?  cce- 
estis  eloquentia  figuravit,dicendo:  Etpellemeorum 
desuper  excoriaverunt,  et  ossa  eorum  confregerunt, 
videlicet  ui  fieri  solet  in  mactatione  et  devoratione 
P  ovium.Primumquippepelles  arte  lanistarum  desu- 
per  excoriantur,  deinde  ossa  ;  quia  pro  sua  duritia 
dentibus  et  cultro  resistunt,  confringuntur  ut  ad 
medullae  pinguedinem  perveniatur,  de  eo  quoi  me- 
dium  est,  id  est  de  earmbus  :  illae  namque  inter 
pellem  ut  ossa  sitae  sunt  ;  novissime  dicit  :  Et  con- 
ciderunl  sicut  inlebete,  vel  hoc  solum,  quasi  camem 
inmedio  ollx.  Verum,  quia  non  frustra  putandus 
est  utrumque  dixisse,  quaerimus  utramque  conci- 
sionem,  utrumque  poenalis  officinaeinstrumentum, 
lebetem  et  ollam. 

Primum  hoc  animadvertendum  quialebeset  olla 
in  hoc  differunt,  quod  lebes  os  latum  habet  supe- 
rius,  olla  oris  augustias  habens,  ventre  dilatatur. 
Et  de  lehete  quidem  bullliente  difficile  qu!d  manu 
educitur  ;  de  olla  vero   difficilius.    Utramque  erso 


bis;  judiciumautem  scietisjudicantis  severitatem  D  augustiam    infelicium    hic    intelligimus,    quarum 


experiemini,ut  videlicetefticiamini  quemadmodum 
dixi,  quia  in  judicium  veni,  ut  qui  non  videnl  vide- 
ant,  el  qui  vident  cxci  fiant.  Hoc  vestrum  est,  haec 
pars  vestra  vobisque  reposita  est.  Quare"?  Quiafa- 
citis  quod  furis  est,  qu'\  non  venit  nisi  ut  furetur,  et 
tnactet,  et  perdat.  Vos,  inquam,  hoc  lacitis  quod 
furis  est,  nec  ad  aliud  venistis  nisi  ad  hoc  ut  fure- 
mini  et  mactetis  et  perdatis  ;  quippe  qui  violenter 
tulistis  pelles  eorum  desuper  eis.et  cirnem  eorum 
desuper  ossibus  eorum.  H*c  dicendo,  cceptam  ser- 
vat  metaphoram  ovium.quas  fur  idcirco  furatur  ut 
mactet,  et  pellibus  detractis,carne3  earum  devoret. 


causa  illis,  id  est  principes  et  duces  exstiterunt, 
scilicet  et  eam  quam  a  Romanis  fervenlissima  obsi- 
dione,el  eam  quam  a  malignis  spiritibus  perpessuri 
erant  gehennali  igne.  Duplici  namque,  juxta  pro- 
phetiam,  eontritione  conterendi  erant.  (Jer.  xvn). 
quod  el  Psalmista  clarius  distinguens  :  Tiadentur 
in  manus  gladii,  parles  vulpium  erunt  (Psal.  lxii). 
EtdeRomana  quidem  obsidione  quasi  de  lebete 
nonnulli,nuamvisdifficiIesuperfuerunt,degehennae 
autom  204  augustiisquasi  de  ollae  interioribus,  ut 
evadant  dilficilius.imoomninoimpossibileest.Mul- 
tumdissimilia,  quinimo  et  valde  contraria  sunt. 


467 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


468 


Haec  suprascriptis  i'lis,  qnae  a  bono  pastore,  id  ^  cura  hoc  diceret,falsum  erat  quod  animo  seutiebat; 


est  Christo,  dicla  sunt,  pariter  ponam  illum  quasi 
gregemin  ovili,  quasi  pecus  in  medio  caularum.  Qui 
illa  dixit,  ipse  pascit,  qui  isla  faciunt.ipsi  occidunt. 
De  quibusadhuc  subjungitur  :  Tunc  clamabunl  ad 
Dominum,  et  non  exaudiet  eos,  et  abscondel  /aciem 
suam  ab  eisin  illo  lempore,  sicut  nequiter  egeruni  in 
adinventionibus  suis.  Tunc,  inquit,  quando  ponam 
illos  quasi  grcgem  in  ovili,  et  quasi  pecus  in  mcdio 
caularum  ;  quando  alias  oves,  quas  habeo,  qux  non 
sunt  e.v  lioc  ovili,  adducam,  quia  vocem  meam  au- 
dient,  et  fiel  unum  ovite,  et  unus  paslor,  nulla  dis- 
tinctione  habita JudaeietGraeci.tunc  et  illi  fures  et 
latrones,  et  isti  oves  insipientes,  imo  haedi  magis 
quamovessive  oves  errantes,  quaeaudieruntvocem 


sed  verum  erat  quod  voce  sonabal.Sentiebat  quip- 
pe,  vel  alios  senlire  volebat  quod  nisi  moreretur 
Jesus  qui  rex  et  Christus  dicebatur,  causa  fieret 
Romanis  quorum  imperio  subditi  erant,ut  venirent 
locumqueet  gentem  tollerent  (ibid.).  Ethoc  falsum 
erat :  neque  enim  Christus  regna  Romanorum  sive 
aliarum  gentium  tollere  venerat,  sive  occasionem 
dare  inimicitiarum,  vindicata  sibi  ulla  potestate 
tcrrena.  Verba  autem  illius  hoc  sonabant,  quod 
Jesus  pro  omnium  filiorum  Dei  redemptione  mori- 
turus  easet;  et  hoc  verum  erat,  et  veraciter  ita  fa- 
ctum  est.Igitur  prophelae  illi.id  est  pontifices,quo- 
rum  unus  taliter  prophetavit,  noa  eranl  praeter- 
eundi,  quin  aliquid  audirent   plusquam   principes 


alienorum,  clamabunt  ad  Dominum,et  non  exaudiet  n  ac  duces  caeteri.  Haic  ergo  dicil  Dominus  super  pro 


eos.  Et  non  solum  non  exaudiel  eos,  verum  etiam 
abscondet  faciem  suam  ab  eis  in  lempore  illo,  sicut 
nequiter  egerunl  in  adinventionibus  suis,  id  esi,  sirut 
meruerunt  non  ignoranter,  sed  nequiter  malum 
operati,  non  casuvel  imprudenterinpeccatumlapsi 
sed  ad  malum  intenti,  non  ad  devitandum  sed  ad 
concionandum  omne  quod  iniquum  est  toto  animo 
dediti  et  malestudiosi,  sicut  Psalmista  cum  dixis- 
set  :  Corrupli  sunt  el  abominabiles  facti  sunt,  addi- 
dit,  in  studiissuis  (Psal.  xiii).  Et  ista  profecto  su- 
perioribusexadversorespondent,ut)i  cumdixisset : 
Ponam  illos  quasi  gregem  inovih,quasipecus  in  mc- 
dio  caularum,  secutus  est,  et  ait  :  Tumultuabuulur 
a  mulliludine  hominum  :  ascendit  enim  pandensiler 
ante  eos,et  transibit  rex  eorum  coram  eis,  elbomi- 
nus  in  capite  eorum.  llli  tumultuabuntur  a  multitu- 
dine  hominum,  et  Donunus  ascendet,  pandens  ilcr 
anle  eos  ;  isti  clamabuntad  Dominum,  et  non  exau- 
diel  eos.  Coram  illis  transibit  rex  eorum,  el  Dominus 
in  capite  eorum ;  coram  istis  non  solum  non  transi- 
bit  Dominus,  et  non  solum  in  capite  eorum  non 
erit,  verum  etiam  abscondet  faciem  suam  ab  eis, 
quod  procul  dubio  nunc  factum  est  et  fit,  posilo 
insuper  velamine  super  cor  eorum  ut  videre  non 
possint,  Sequitur  :  Hxc  dicit  Dominus  super  pro- 
phetas,  qni  seducunt  populum  meum  qui  mordeni 
dentibus  suis,  el  prsedieanl  pucem  :  et  si  quis  non 
dederil  in  ore  eorum  quidpiam,sanclificanlsupercum 
prxlium.  Proplerca  nox  vobis  pro  visione  eril,  et  te- 
nebrx  vobis  pro  divinatione.  El  occumbet  sol  super 


phetas,  qui  seducunl  populum  meum,  qui  mordent 
denttbus  suis,  el  prxlicant  pacem.  Non  dubium, 
quin  prophetae  illiseduxerintpopulum  plusquam  se- 
duxerantunquam  prophelae  Baal.qualestemporibus 
Acbab  et  Jezabel  exstiterunt.  Nam  illi  seduxerunt 
populum  in  tantumut  derelinquerent  Dominum,et 
colerent  Baal.  isti  in  tantum  seduxerunl  ut  crucifi- 
gerent  Dominum,  et  eligerent  Barabbam.Quod  au- 
tem  subjungit,  quimordenl  dentibus  suis,  adeo  ve- 
rum  est,  et  juxta  Psalmistara  :  Denles  eorum  arina 
fuerinl  et  sagiitx,  ei  lingua  eorum  gladius  acutus 
(Psal.  lvi).  Itaque  cum  tam  mordaces  fuerint  ho- 
micidiae,  quam  fictam  praedicaverunt  pacem,  cum 
mulla  indicia  sint,  illud  admirationem  facit  quod 
Dominus  nosterper  pacis  osculum  traditusest  illis. 
Et  siquis,d\i,  non  dederit  in  ore  eorum  quidpiam, 
sanctificant  super  eum  proelium.  Brevis  quidem  sed 
alianimis  et  vehemens  declamatio  avaritiae  illorum. 
Et  quidem  de  multitudine  valel  intelligi,  quia  de 
multis  verum  est,quod  eos  sibi  ho3tes  reputaverint 
quando  non  dederunt,  et  amicos  quando  dederunt 
in  ore  eorum.  Sed  de  Domino  nostro  prae  omnibus 
intelligendum  est,  quod  idcirco  sanctificaverint  su- 
per  eum  praelium,  quia  non  dedil  quidpictm  in  ore 
eorura,  imo  disputabat  contra  avaritiam  illorum. 
Denique  si  talis  venisset  iste  Messias,  id  est  Chri- 
stus  qui  per  prophetas  promisaus  erat,  ut  terreno 
suffullus  regno  a  npliaret  domos  el  augeret  divitias 
eorum,tunc  placuisset  eis,  tunc  pacem  suam  obtu- 
lissentei.  Quiavero  pauper  et  contemptor  divitia- 


prophetas,  el  oblencbrabiiur  super  eos  dics.  Et  con-  D  rum  venil.quia  non  divites  sed  pauperes  beatosfo- 


jitndcntur  qui  videnl  visiones,et  confundentur  divini, 
el  operienl  vultus  suos,  quia  non  est  responsum  Dei, 
Inter  omnes  principes  acduces.de  qualibus  hacte- 
nus  dictum  est,  non  praetereundi  erant  prophe- 
lae  illius  temporis,  prophetae  mordaces  et  populi 
seductores,videlicetAnnas  etCaiphas,quorum  iinus 
qui  erat  pontifex  anni  illius  prophetavil,  quia  mori- 
lurus  erat  Jesus  pro  gente,  el  non  tantum  pro  genle, 
sed  ul  filios  Dei  qui  erant  dispersi  congregirel  in 
unum.  Dixit  enim  :  Vos  nescitis  quidquam  nec  cogi- 
latis,  quia  expedit  vobis  ut  unus  monatur  homo  pro 
populo,  et  non  tota  gens  pereal  (Joan.  xi).   Equidem 


re  praedicavit,  et  sicut  jam  dictum  est,  conlra  illo- 
rum  avaritiam  disputavit,  sanclificaverunt  super 
eumpra;lium,\d  est  quuad  potuerunt  sanclum  vide- 
ri,  et  pertinens  ad  obsequium  Dei  benedicti,  elabo- 
raverunt  si  interficerent  illum.  Hoc  adeo  verum  est 
de  prophetis  ejusmodi,ul  de  pluribus  quoque  certo 
experimento  comperlum  sit.Quando  enim  quidpiam 
dedit  in  ore  eorum,  quando  de  quinque  panibus 
hordeaceis  et  duobus  piscibus  saluravit  quinque 
millia  hominum,  tunc  voluerunt  eum  rapere,el  fa- 
cere  regem,  sicut  scriplum  est :  Jesus  ergo  cum  cc- 
gnovisset,  quia  venturi  essent  ul  raperenl  eum,  et 


469 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB. 


470 


facerenl  eum  regem,  fugit  iterum  in  montem  ipse  so-  A  jusmodi  divinationes  tenebrae  sunt  et  non  lux   nox 


lus  (Joan.  vi).  ULi  autem  persenserunt,  quod  nollet 
amplius  quidpiam  vel  quomodo  vellet  dare  in  ore 
eorum,  dicente  illo  :  Amen  amen  dico  vobis,  quxre- 
lis  me,  non  quiu  vidistis  signa  ;  sed  quia  manduca- 
stis  expanibus,  el  saluratiestis.  Operamininon  cibum 
qui  perit,  sed  qui  permanet  in  vitam  xtermm(ibid.), 
etc.  Coeperunt  super  eum  sanctificare  praeliam  mur. 
murando  et  dicendo  :  Nonne  hic  esl  Jesus  filius  Jo- 
sepli,  cujus  novimus  patrem  et  malreml  Quomodo 
ergo  dicil  hic,  quia  de  ca>lo  descendil  (lbid.)  Si  de 
popularihus  ita  est,  quid  pulas  de  prophetis  illis 
cupidisetprofundisamatoribus  divitiarum,  quando 
is  qui  praedicabatur  Christus  non  solum  non  pro- 
mittebat  eis  sicut  vellent  thesauros  orbis  lerrarum, 
sedetiamdisputabateontraavaritiam  eorum?  Nimi-  g 
rum  desperaverunt  de  il!o  dicentes  :  Quod  nondaret 
quidpiam  in  oreeorum,  et  idcireo  sanctijicaverunt  su- 
pereum  prxlium,  sanctum  essejudicantes,  si crucifi- 
gerent  eum,  tanquam  205  seductorem  et  ma- 
gum.  Quid  dicit  Dominus  super  hujuscemodi  pro- 
phetas  ?  Propterea  nox  vobis  pro  visione  erit,  et 
tsnebrse  vobis  pro  divinatione.  Et  occumbet  sol 
snper  prophetas,  et  oblenebrabitur  super  eos  dies. 
Visio  et  divinatio  hoc  difierunt,  quod  divinatio 
nunquam  in  Scripturisin  bonam  partem  accipitur. 
Non  erit,  ait,  augwium  in  Jacob,  ncque  Jivina- 
tio  in  Israel  (Num.  xxm).  Cumque  hoc  utcunque 
tollitur,  sive  effectum  non  habere  denuniiatur,  di- 
cendo  :  Nox  vobis  pro  visione  erit,  et  tenebrse  pro  di~ 
vinatione,  sic  intelligendum  est :  Vos  nescientes  sive 
scire  nolentes,  aliud  esse  prophetiam,  aliud  essedi- 
vinationem,  videmini  vobis  esse  propheta?  ut  vultis, 
ut  aestimemini  visiones  Dei  videre,cum  sitis  potius 
quasi  augures  et  divini  sive  arioli,  pro  eo  quod  ubi 
quid  ad  mordendum  accipitis,ibi  pacem  praedicatis  ; 
et  si  quis  non  dederit  in  ore  vestro  quidpiara,  super 
eum  praelium  sanctificatis.  Sed  sive  visionem  velitis 
nuncupare,  quod  loquimini,  vestra  visio  nox  erit, 
sive  divinationem  dicatis  ;  non  ibi  lux,  sed  tenebrae 
sunt  tenebrae  falsitatis  et  noxmendacii,  quia  videli- 
cet  super  nos  sol  occubuit,  et  dies  obtenebratus  est. 
Quis  ille  sol,  nisi  de  quo  scriptum  est :  Vobis  au- 
tem  limentibus  nomen  meum,  orietur  sol  jusidix  ? 
(Malach.  iv.)  Et  quis  ille  dies,  nisi  ipse  qui  dicit : 
Ego  sum  lux  mundi,  qui  sequitur  me  non  ambulal  in 
tenebris,  sed  habebit  lumen  vitx  ?(Joan.  vm.) 

Videmus  ita  factum,  quia  ex  quo  jam  dictus  Cai- 
phas  sanguineam  prophetavit  prophetiam  propheta 
crudelis  et  tendens  ad  sanguinem  :  Nihil  est  ibi  vi- 
sionis  aut  veritatis.  Etsicut  regalisdignilas  interiit 
et  auctoritassacerdotii  decidit,  sic  omnisquoque  ab 
illis  prophelica  gralia  decessit.  Divinaverunt  ali- 
quoties  et  adhuc  divinare  nituntur  infelices,  pro- 
spera  sibi  promittendo  post  finem  malurum  quae 
nunc  patiuntur,  dispersi,  et  captivitatis  ju^um  por- 
tantes  quasi  ipsos  quoque  Romanos  versa  vice  pos- 
sessuri  sint  in  servos,  juxta  illud  :  El  possidebit 
domus  Jacob  eos  quise  possederant  (Abd.  i).  Sed  hu- 


et  non  verae  visionis  dies.  Contigit  enim  eis  illud, 
quod  per  Psalmistam  juxta  concessionem   dictum 
est :  Fiat  mensa  eorum  coram  ipsis  in  laqueum,  et  in 
retributiones,  et  in  scandalum,  obscurentur  oruli  eo- 
rum  ne  videant  (Psal.  lxviii).  Siquidem   occubuit 
super  eos,  et  obtenebratus  est  ille  sol,  et  in  ipso 
occubitu    suo  noclem  et  tenebras,   de  quibus  hie 
sermo  est,  per  tenebras  illassigniflcavit,  quae  tunc 
factx  sunt  super  terram  universam  ab  hora  sexta  us- 
quein  horam  nonam  (Matth.  xxvn).  Et  revera  quam- 
vis   ille  ressurrexerit,  recte  dicitur,  quia  super  eos 
occubuit  ;   non  enim  credunt  eum  resurrexisse  a 
mortuis,  et  perinde  jugiter  in  nocte  sunt  et  in  tene- 
bris.  Ineo  gloriantur  illuminati  omnes  quicredunt; 
illi  autem  non  credentes  confusi  sunt,  claritatem 
solis  hujus  sese   ingerentem    non    ferentes,  sicut 
quondam    fere    non    polerant    claritatem   vultus 
Mosi,  sed   fugiebant  vultibus  aversis  et  cordibus 
(Exod.  xxxiv  ;  IlCor.  m).  Hoc  innuens  hic,  et  con- 
fundentur,  ait,  qui  vident  visiones,  et  confundentur 
divini;  cl  operient  vultus  suos  omnes,  quia  nonest 
rc^ponsum  Dei.   Rebus  enim  apparenlibus  convin- 
cunlurmendaces.quividebant,  idestquise  vidisset 
fingebantvisiones,  quiaquidquid  loquunturaut  lo- 
cuti  sunt,  non  erat  responsum  Dei,  sed  prophetave- 
runtdecordibussuis,  et  nunc  usque  operient  vultus 
suos,  velamen  malitiae  positum  habentes  super  cor. 
His  dictia  super  prophetas  seductoresatque  morda- 
ces,  quorum   deterrimi  fuerunt  Annas  et  Caiphas, 
r  ut  jam  dictum   est,  continuo  de  semetipso  dicit: 
Verumiamen  ego  repletus  sum  fortitudme  spirilus 
Domini,  judicio  el  veritate,  ut  annuntiem  Jacob  sce- 
lus  suum,  et  Israel  peccatum  suum. 
Hoc  plar.e  non  fruslra,  nec  absque  rationis  pon- 
"  dere  opposuit.  Poterant  enim  obviare  illi,  quibus 
moris  erat  prophetas  Domini  contemnere  sive  etiam 
irridere,  et  fortassis  jam  rapuerant  verbum  de  ore 
cjus,  ut  dicerent :  Quonia.a  nox,  ultu  dicis,  pro  vi- 
sione  et  lenebraspro  divinatione  sunt  prophetis,  jam 
nec  de  tua  visione  curamus,  qnia  nonest  responsum 
Dei,   sed   divinatio   quam   finxisti,  sic  namque  ad 
Ilieremiam    dixerunt:  Mendacium  tu  loqueris.  Non 
tnisit  te   Dominus  Deus  nosler  dicens  :  Ne  ingredia- 
mini   .Egyptum,  ut   habitelis  illic ;  sed  Baruc  filius 
Nerix  incitat  te  adversum  nos  (Jer.  xliii).  Amplius 
D  autem  ejusmodi  propbetae,  de  qualibus  iste  dicebat, 
Propterea  nox  vobis  pio  visione  erit,  et  tenebrx  pro 
dinnaiione,  non  dubium  quin  adversusistum  insa- 
nierint,  quemadmodum  insanieruntadversusalium 
prophetam  ejus  nominis,  videlicet  Michaam  filium 
Jembla.  Nam  cum  ille  dicerel  ad  Achab  :  Nunc  igi- 
lur  ecce  dedit  Dominus  spiritum  mendacii  in  ore  om- 
nium  prophetarum  tuorum  qui  hic  sunt,  et  Dominus 
loculus  est  conira  le  malum.  Accessit  Sedechias  filius 
Chanaan,et  percussit  Michxam  in  maxillam,  et  dixit  : 
llcne  crgo  diwisil  SpiritusDomini,  et  loculus  est  tibi  ? 
(///  Reg.  xxu).  Itaque  hic  cum  dixisset  super  pro- 
phetas  ea  quae  praemissa  sunt,  non  abs  re  de  semet- 


47! 


RUPERTI  ABRATIS  TUITIBNSIS 


472 


ipso  laliter  edixit,  ferumtamtn  cgo  replclus  sum  for-  A  Surrexerunt  ergo  viri  deseuiorifmslerrx,  et  dixerunt 


titudine  spirilus  Domini,  judicio  et  veritale,el  calera, 
ae  si  diceret  :  Propheta;  qui  praedicant  pacem  etdi- 
cuut:  Pax,  pax  (Jer.  vi),  ipsi  confundenlur,  quia 
responsum  eorum  non  esl  responsuui  Dei,  sed  ego 
repletus  sum  fortitudine spirilus  Dominiqui  annuntio 
quod  verum  est,  et  facio  quod  judicantis  est.  In  eo 
quod  annunllo  Jacob  scelus  suum,  et  tsrael  peccatum 
suum.  Nec  ullus  mihi  certior  post  Deum  testis  est, 
quam  ipsa  conscientia  Jacob  sive  Israel,  ulrumve. 
rum  dicam  an  non.  Suum  enim  scelus  et  suum  pec- 
caturnest,  nequeconscientiam  ejus  latet,  et  indeco- 
gnoscit  utrum  de  corde  meo  loquor,  an  fortitudo 
judicii  et  veritatis  in  eo  sermone  consistat.  Audite 
hxc  principes  domus  Jacob  et  judices  domus  Israel, 
qui  abomiuamini  judicium,  et  omnia  recta  perverlitis  ; 
qui  xdificutis  Sion  in  sanguinibus,  et  Hierusalcm  in 
iniquitate.  Principes  ejus  in  muneribus  judicabant,  et 
sacer.lotes  ejus  in  mercede  docebanl,  et  prophetx 
ejus  in  pecuniadivinabant,  et  super  Dominumrequies • 
cebant,  dicentes  :  Nunquid  non  Dominus  esi  in  me- 
diovestrumf  Non  venient  super  vos  mala.  Propter 
hoc  causa  vestri  Sion  quasi  ager  arabitur,  el  Hierusa- 
lem  quasi  acervus  lapidum  erit,  et  mons  templi  in 
excelsa  silvarum.  Hoc  vere  tanquam  fortis,  velut 
judex,  sicut  verax  declamavit  iste,  replelus  forlitu- 
dine  spirilus Domini,  principibus  etjudicibus,  sacer- 
dolibus  etprophetis.Singulis  namque  scelus  pecca- 
tum  suum  annuntiavit  principibus  quod  in  mu- 
neribus  judicarent ;  sacerdotibus,  quod  in  mercede 
docerent ;    prophetis   quod   in  pecunia  divinarent, 


a'd  omnem  cxtum  populi  loquentes  :  Michxas  Demo- 
slhi  fuit  prophela  in  diebus  Eiechix  regis  Juda,et  ait 
ad  omnem  populum  dicens:  HiecdicilDominus  exer- 
cituum:  Sion  quasi  ager  arabilur,  et  Hierusatcm  in 
acervum  lapidum  erit,  et  mons  domus  in  excelsa  sil- 
varum.  Xunquid  morte  condemnabit  eum  i.nechias 
rex  Juda,  el  omnis  Juda'1  Nunquid  non  timuerunt 
Dominum,  el  deprecati  sunt  laciem  Domini;  et  pxni- 
tuil  Dominum  rnali,  quod  loculus  fueral  adversus  eos  1 
(Jer.  xxv.)  Horum  idcirco  meminerim,  quia  visum 
est  illis  pcenituisse  Dominum,  eo  quod  non  cito  in 
diebus  eorum  evenisset,  quod  fuerat  prophetatum. 
Atillepropheta  sive  spiritus  Domini,  cujus  in  forti- 
tudine  prophetabat,  cujus  judicio  et  veritate  reple- 
ij  tum  se  esse  sciebat,  noii  praesenlia  regis  Ezechiae 
tempora,  sed  nec  Babytonicam  captivitatem  attende- 
bat,  quia  Sion  sive  Hierusalem  capta  quidem,  sed 
non  ita  fundituseversa,  utnon  remaneret  lapis  su- 
per  lapidem.  Tempus  illud  aspiciebut,  quo  ille  pro- 
phelaiumDominuscrucifigendus  erat  a  priocipibus 
in  muneribus  judicantibus,  a  sacerdotibus  in  mer- 
cede  docentibus,  a  prophctis  in  pecunia  divinanti- 
bus,  qui  judicium  abouiinati  sunt  el  omnia  recta 
perverterunt,  in  tantum  ul  dicerent  :  ln  Beelzebub 
principe  c/xmoniorum  ejicit  dosmonia  (Malth.  xn),  et 
lioc  dixit:  Possum  deslrucre  templum  Dei,  et  in  tri- 
bus  diebus  rexdificare  illud  (Malth.  xxvi),  qui  ita 
xdiftcaverunt  Siou  in  sanguinibus  et  Hicrusalemin 
iniquilate,  ut  merito  deberet  venire  super  eos  omnis 
sanguis  juslus,   qui  Cjjusus  est  supcr  terram  a  san- 


quodque  muneribus  incrassati,  mercedibus  impin-  *-•  guine  Abel  justi  (ilallh.  xxm).  Non  igitur,  ut  put 


gnati,  pecunia,  dilatati,  super  Dominum  tauquam 
crassas  boves  super  preesepe  suum  requiescent 
diceutes  :  In  medio  sui  evidenter  esse  Dominum, 
quoniam  nihil  deesset  ventribus  eorum,  ac  si  ipsos 
confortarent  adversus  prophetas  Domini,  dicendo  : 
Non  venient  super  vos  mala  Dominus  bonus  est 
(Threm.  m),  prophetaj  loquuntur  falsa.  Jam  supra 
ilixerat  super  principes  etduces,  tunc  clamabunt  ad 
Dominum,  et  non  exaudiel.  Dixeral  super  prophetas, 
propterea  nox  vobis  pro  viiione  erit  et  licet  grandis 
vindicta  sitin  utriusque  sententiis,  nondum  tetige- 
rat  aures  206  eorum  iste  fragor  ultimus,  quem 
dissimulare  nou  possunt.  Propter  hoccausa  vestri, 
Sion  quasi  ager  arabilur,  Hierusalem  quasi  acervus 
lapidum  erii,  et  mons  templi  in  excelsa  silvarum. 
Hoc  ita  factum  est,  siout  totus  orbis  audivit,  quia 
postquam  talium  prineipum  aojudicum,  talium  sa- 
cerdotum  et  prophetarum  filii  mensuram  patrum 
suorum  impleverunt,crueitigendo  Christum  Filium 
Dei  (Malth.  xxvi),  Sion  sive  Hierusalem  deserta 
facta  est,  nec  remansit  civitas  aut  templi  lapis 
super  lapidem  qui  non  destiueretur  (Luc.  xix).  De 
hac  prophetia  taliterin  Hieremia  mentio  facta  est. 


verunt  illi,  poenituit  Dominum  mali  quod  lecutus 
fuerat  adversum  eos,  quia  videlicet  sermo  Domini 
vindexsinepcenitentiain  veritate  fundatus  est,  sicut 
alibi  scriptum  est  :Porro,  triumphator  in  Israel  non 
parcel,  et  pwnitudinc  non  flectetur  ;  neque  enim  homo 
est,  ut  agat  poenitentiam  (llieg.  xv).  Non  pepercit, 
nequepcenitudine  flexusest.quiavidelicetprincipes 
in  muneribus  judicare,  sacerdotes  in  mercede  do- 
cere,  prophetasin  pecunia  divinarenon  cessaverunt, 
in  tantum  ut  domum  Palris,  qua;  domus  orationis 
eral,  velesse  debebat,  facerent  speluncam  latronum 
(Imc.  xix).  Undeanimadvertendum,  quod  qui  laliter 
per  istum  praBdixit,  propter  hoc  Sion  causa  vestri 
quasi  ager  arabitur,  el  Hierusalem  quasi  acervus  la- 
D  pidum  erit,  et  mons  templi  in  excetsa  silvarutn,  ipse 
cum  flevissetsupereamdem  civitalem,  dicens  :  Quia 
dies  venientinte,  elcircumdabunt  leinimici  lui  vallo, 
et  ad  terram  prosternent  lc,  et  non  relinquent  in  tc 
lapidem  super  lapuiem  :  protinus  ingrcssus  templum, 
cmpit  ejicere  vendenles  et  ementes  (ibid,)  in  illo,  per 
hocjudicans  eversionem  civitatis  et  templi,  maxime 
pro  culpa  sacerdotutn  futuram,  qui  in  templo  illo 
faoti  erant  principes  latronum. 


473 


COMMENT.  1N  XII  PRUPII.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  II. 


474 


LIBER  SEGUNDUS. 


207  Memoriter  tenendum  quod  jam  diximus,  A 
summam  intentionis  prophetarum  in  hoc  esse,  ut 
detrimentum  Israeliticae  gentis.quod  per  infidelita- 
lem  contigit,  ila  declament,  quatenus  supplemen- 
tum  electionis  de  plenitudine  t;entium,per  fidemin 
Christo  futuram  annunlient.Iu  hoc  isto  jam  secundo 
insistens  cum  proimisisset  audite  principes  Jacobet 
duces  domus  Jsrael,  qui  odio  habetis  bonum,et  Mligi- 
lis  m«/um,et  caetera,  quae  ita  complevit,  propter  hoc 
causa  vesiri,Sion  quasi  ayer  arabilur,  et  Hierusalem 
quasi  acervus  lapidum  eril,et  mons  templi  in  excelsa 
silvarum,  cenfestim  ita  subjunxit  : 

Cap.  IV.  —  Et  erit:in  novissimo  dierum  erit  mons 
domus  Domini  prxparatus  in  vertice  montium,et  su- 
olimis  suver  colles,  et  fluent  ud  eum  poputi,  etibunt 
gentes  multse,et  diccnt  :  Vcnite,  ascendamus  ud  mon-  r> 
tem  Domini,  et  ad  domum  Dei  Jacob,  et  docebit  nos 
vias  suas,el  tbimus  in  semitis  ejus,quiu  de  Sion  egre- 
dietur  lex,  et  verbum  Domini  de  Hierusalem.  Et  ju- 
dicabit  inler  poputos  multos,et  corripietgentes  fortes 
usque  in  longinquum.  Et  cuncident  gladios  suos  in 
vomeres,el  hastas  suas  in  ligones,  non  sumet  gens  ad- 
versus  gentem  gladium,  et  non  discenl  ultra  bellige- 
rare,  et  sedebit  vir  subtus  vineam  suam,  et  subtus 
ficum  suam,  el  non  erit  qui  de>erreat  eum,  quia  os 
Domini  excrcituum  locutum  est,  quia  omnes  populi 
ambulabunt,  unusquisque  in  nomine  Dei  sui,  nos  au- 
iem  ambulabimus  in  nomine  Deinoslri  inxternumel 
ultra. Manifestahaec  de  plenitudinegentium  prophe- 
tia,quaa  nunc  intrat,  dum  cxcitas  eontigit  in  Israel 
{Rom.  xi),  dum  sicut  in  islo  supra  scriptum  est  ;  ^, 
nox  illis  pro  visione  est,  et  tenebrx  pro  divinatwne. 
Et  occubuit  sol  super  prophetas,  et  obtenebralus  est 
supereosdies  (Mich.  m),  et  praeterea  Hierusalem 
redacta  in  acervurn  lapidum.qui  exeis  gladiosuper- 
fuerunt  captivi  ductisunt  in  omnes  gentes(£uc.xxi) 
et  ipsas  quidem  gentes,quurum  salus  pramuntiatur 
manifestis  nominibus  exprimunlur,  dicendo,  et 
fluent  adeum  populi.etproperabuntgentes  multx,e\.c. 
Christus  autem  ad  qjem  fluunl  populi  et  properant 
gentes,  non  manifesto  vel  proprio,  sed  myslico  si- 
gnificatur  vocabulo,  dum  dicitur,  mons  domus  Do- 
mini  prxparalur  in  verticemontium.Na.mquo&CA\r'\- 
stus  noir.ine  montis  digne  debeat  intelligi,  cum  ex 
multisScripturarum  locis.tum  maximeex  illa  claret 
visione  apud  Danielem,ubi  sic  scriptum  est :  Lapis 
autem  qui  percusserat  staluam,  faclus  est  mons  ma- 
gnus,  et  implevit  universam  terrum  (Dan.  n).  Mi- 
randa  ergo  et  veneranda  diligentia  spiritus  prophe- 
tici,  quae  tali  in  loco  Cbristum  nuncupavil  montem 
domus  Domini,  ubi  dixerut,  et  erit  mons  templi  in 
excelsa  siivarum.Qwd  enim?Nunquid  parum  offen- 
derat  aut  offendere  poteratrebellionem  aurium  po- 


pularium,id  quod  dixerat,*/  erit  mons  iempli  in  ex- 
celsa  silvarumlQuos  ergo  exasperavit  triste  nuntium 
de  monte  templi,mitigeteosdem  dulce  oraculum  de 
monte  domusDomini,  salubrifer  errantes  in  aeijui- 
vocatione  montis,  ut  putent  sermonem  utrumquo 
esse  de  re  uuius  ejusdemque  montis,quierror  illo- 
rum  multuin  profuit,  in  hoc  quod  non  properave- 
runteum  percutere  tanquaui  durummedicum  fortes 
phrenetici,et  in  hoc  quod  scripturam  propheticam- 
servaveruntnecigni  tradiderunt,multis  deinde  pro- 
futuramsaeculis.Nunc  diligenteristas  animadverta- 
mus,  quas  libenter  audimus  promissiones  Spiritus 
sancti  de  nobis  gentibus.Zsf  erii,inquit,tnnoi;w*t«io 
dierum.  Quid  hic  dicit  in  novissimo  dierum  ?  Isaias 
dicit,  in  novissinns  diebus  (lsa.  u).  Novissimos  au- 
tein  dies  sive  novissima  tempora  illius  populi, 
contra  quem  sermo  hactenus  fuerat.illa  recteinlel- 
ligimus  de  quibus  Salvatorin  Evangelio.cum  dixis- 
set:Cum  immundus  spiritus  exieritab  homine(Mutth. 
vn),et  castera  ita  conclusit :  El  fiunl  novissima  ho- 
minis  illius  pcjora  prioribus  (ibid.).  Ergo  non  aliud, 
sedipsum  tempus  quo  implenda  erant  illa.quae  ante 
haec  dixit.et  sic  fiunt,  et  Hierusalem  quasi  acervus 
lapidum  erit,et  mons  templi  excelsa  silvarum,no\\i>- 
siinus  est  dierum.novissimi  dies  et  novissima  tem- 
pora  pejora  prioribus  in  populo  sunt.  Caeterum  eis 
quiCbristumrecipiuntplenitudotemporisesl.quem- 
admodum  Apostolus  dicit  :  At  ubi  vetiit  pleniludo 
temporis,misit  Deus  Filium  suum,laclum  ex  muliere, 
jactum  sub  lege,  ul  eos  qui  sub  lege  erant,  redimerct 
(Galat.  iv).  Igitur  in  novissimo  dierum,  id  est  eodem 
tempore  quo  Hierusalem  quasi  acervus  lapidum,  et 
mons  templi  erit  in  excelsa  silvarum,erit  mons  domus 
Domini,  prxparalus  in  vertice  montium,  et  sublunts 
super  colles.  Quod  idem  est  ac  si  diceret  :  Christus 
tunc  inomnimundoinnotescet,quiomnium  sancto- 
rum  altitudo  et  dignitas  est.  Nam  domus  Domiui, 
Ecclesia  Domini.mons  autemejusdem  domusChri- 
stus  est.Psalmistautrumque  prarvidens,  scilicet,  et 
domum  et  montem.cum  praemisisset,  rexvirtutum, 
dilecli,  dilecli  (Psal.  lxviii),  protinu»  ait,  et  speciei 
domus  dividere  spotia,  dum  discentit  cwlestis  regcs 
super  eam  nive  dealbabuntur  in  Selmon,  mons  Dei, 
mons  pinguis,  mons  coagulatas  (ibid.).  Alta  namque 
etsublimis  persona  est,  quippe  qui  Deus  et  homo 
est  rex  et  pontifex,  Rexregum,  et  pontiiex  manens 
in  eeternum.  Mons  ergo  est  prxparatus  in  vertice 
montium,  el  sublimis  super  colles,  quia  patriarchis 
et  prophelis,  regibus  et  sacerdotibus  cunctis,  et 
sanctis  omnibus  praecelsior  est,  qui  et  super  illam 
domum  Domini,reges,ut  in  scripto  psalmi  versiculo 
dictum  est,reges,inquam,  et  prophetas  discernit  et 
ordinat(t(ud.),  quemadmodum  et  ipsi  fatentur,  di- 


475 


RUPERTI  A.BRATIS  TUITIENSIS 


476 


ecndo  :  De   plenitudine  ejus  nos   omnes   accepimus  \  sic  suspensa  est  eidem  fundamentoinbaere.ns,ut  di- 


(Joan.  i).  Quousque  vero  sublimitas  ejus  208  per- 
tingit  ?  Nimirum  usque  ad  dextram  Patris,  quam 
nullus  montium,  id  est  angelorum,  nullus  collinm, 
idesthominum  sanctorum  attingit.Ad  quem  enim 
angelorum,  ait  Apostolus,  dixit  aliquando  :  Sede  a 
dcxtris  meis,  donec  ponnm  inimicos  tuos  scabellum 
pedum  tuorum  (Hebr.  i).  Vere  ergo  praparatus  su- 
pnr  verticem  montium,  et  sublimis  super  colles, 
dum  sedet  ad  dextram  majestatisin  excelsis.tanto 
melior  angelis  effectus  quanto  ditferentius  prae  illis 
nomen  hsereditavit.dicente  Deo:Filiusmeus  esttt,rgo 
kodie  get.u.  re.Dicitur  eliam,utjam  praemisrmus.rae 
rirtuium  dilecli,  dilccli  (Psal.  lvii),  id  est,  rex  vir- 
tutum   suarum,    qui    singulariter   esl  dilectus  Dei 


cnnt  adhuc  in  isto  saeculo  sive  morlali  corporecom- 
morantes,  nostra  autem  conversatio  in  coelis  est 
(1'liilip.m).  Quod  deinde  sequitur,  el  fluent  ad  eum 
populi,et  properabunt  gentes  mulLv,et  dicent:Vemte, 
ascendamus  ad  montem  Domini,  et  ad  domum  Dci 
Jacob,et  docebit  nos  de  viis  suis,  et  ibimus  in  semitis 
cj«s,extunc  factum  est,et  fit.et  usque  ad  finem  sae- 
culi  tieri  non  desinit.  Fluxerunt  namque  ad  illum 
montem  Christum,  et  fiuere  non  desinunt  gentes  et 
populi  cum  sacroflumine  baptismi,  ex  quo  dando 
regulam  baptizandi  :  Eunles,  inquit,  docete  omnes 
gentes,  baptkantes  eos  in  nomine  Patris  el  Filii,  et 
Spiritus  sancti  (Matth.  xxvm).  Illi  quibushoc  prae- 
sentialiter  dixit,  videlicet  apostoli,  et  qui   per  eos 


Palris  dicentis  :  Hic  est  filius  meus  dilectus,  in  quo  q  invitati  atque  instructi  sunt,vel  post  illos  in  evan- 


tnilti  complacui  (Matth.  m),  et  rex  dividere,  id  est 
ad  dividendum  spolia,  speciei  domus  ad  dandum 
dona  hominibus.de  illa  sede  m,.jestatis,quae  vide- 
licet  dona  sic  recte  dici  possunt  spolia,sicut  et  illae 
vestes  Esau  bonae,  quibus  juniorem  fllium  suum 
Jacob  induit  Rebecca  (Gen.  xxtii.)  Nam  secundum 
typum  illum  spoliati  sunt,  qui  priores  erant  Judeei 
caelestibus  donis,qua_  collata  sunt  speciei  domus 
Domini,  id  est  pulchritudini  Ecclesiae  de  gentibus 
per  divinam  gratiam  Spiritus  sancti,  ex  quo,  sicut 
jam  diciumest,  prseparatus  in  vertice  montium,  el 
sublimis  super  coltes  factus  est  sedendo  ad  dextram 
Palris  ;  iste  mons  domus  Domini,  mons  pinguis, 
mons  coagulatus,  id  est  Deus  homo  factus,  homo  in 
Deum  assumptus,in  quo  omnes  nive  dealbabuntur 


gelica  fide  succrevere,praedicare,et  mutuo  cohortari 
non  desinunt,et  universae  praedicationis  sive  exhor- 
tationiseorum  summa  haec  est  :  Venile  ascendamus 
ad  monlem  Domini,  el  ad  domum  Dei  Jacob,  subau- 
ditur,utipsius  et  unicae  Ecclesias  ejus  unicam  fldem 
teneamus,g.  docebil  nos  de  viis  suis,et  ibimus  in  se- 
mitisejus  ;  quia  videlicet  non  sufficit  credere,  nisi 
etiam  secundum  praecepta  ejusoperemur  et  perse- 
mitas  ejus,  id  est  per  arctam  et  angustam  viam  qux 
ducil  ad  vitam,  intrare  contendamus  (Luc.  xxiv). 
Idcirco  ipse  cum  dixisset :  Docele  omnes  genles,  ba- 
tiznntes  eos,  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus 
sancti,addi<]\t,docentes  eos  servare  omnia  quxcunque 
mandavi  vobi'  (Malth  xxvm).  Quodque  bic  adjungit, 
quia  de  Sion    egredietur  lex,  et   verbum  Domini  de 


l  IX ~     — -— --'•*"«"vt._.  UltlU     l*C/      --  I  (  l_"l  I     U  I    <    '  I   t  '    I    I  <  .'  I  '     .  '     ,         Ol.  ((-■(*".        I   ■<  '  II  I  (  '(  {,     l*( 

dum  remissionempeccatorum  accepimus.eo  quod  ^  Hierusalem.  Item  ipse  in  Evangelio  confirmat,  di 


ipse  sit  omnimoda  sanctitate  candidus,  quod  per 
nomenipsius  montis.  Selmon  illic  intelligitur.  Ad 
istam  gloriam,  ad  istam  sublimitatem  praeparatus 
dicitur,  id  est  ante  omniasa_cula  paratus.quod  et 
ipse  innuens.s.  ergo,  inquit,  videritis  Filium  homi- 
nis  ascendentem  ubi  erat  prius  (Joan.  vi).  Nam  licet 
secundum  humanitatem  et  omnibusangelis  etmul- 
tishominibus  sive  sa_culi  aetatibus  juniorsit  Chris- 
tus.profecto  secundum  divinitatem  omnibus  et  an- 
gelis  et  bominibus,ca_loque  etterra  longe  antiquior 
esse  non  nubitatur.Cum  igiturtantae  sit  altitudinis 
iste  mons  domus  Domini,  ut  supra  illum  nihil 
sit,  quomodo  fundamentum  est  domus  DominiPNarc 
in  Propheta:  Ecce  ego  mittam  dicit  Dominus,  in  fun- 
damenlis  Sion  lapidem,  lapidem  probatum,  ongula- 
rem,pretiosum,in  fundamento  fundatum  (.sa..xxviii), 
qui  videlicet  lapis  absque  dubio  Christus  est.Et  in 
Apostolo  :  Fundamentum,  inquit,  aliud  nemo  polest 
ponere  praeter  id,quod  positum  est,  quod  est  Chrislus 
Jesus(l  Cor. m).Si  aedificationem  vulgarem  siveter- 
renam  respicimus,  palam  est,  quia  fundamentum 
totius  8edificationis,imum  atque  infimum  est.  Hrgo 
in  hoc  maxime  similitudo  deficit.quia  terrena_qui- 
dem  .-Hdiflcationis  fundamentum  in  imo  positum, 
structuramsuprasesubrigit.hujusautemspiritualis 
domus  Domini.fundamentumsursum  est,  ubiChri- 
stus  in  dextra  Dei  sedens  (Hebr.  xn),  structura  vero 


cens  :  Quoniam  sic  scriptum  est,  et  sic  oportebat 
Chrislum  pati,  et  resurgere  a  mortuis  dxe  tertia,  et 
praedicari  in  nomine  ejus  pmnilentiam  et  remissionem 
peccatorum  inomnes  gentesincipientibus  ab  Hierusa- 
lem[Luc.  xxiv).  El  judicabit  inter  populos  multos,  et 
corriget  gentes  fortes  usque  adlonginquum.Judicabit, 
subauditur,  verbum  Domini,  quia  videlicet  in  hoc 
quoque  sasculo  sermo  Dei  verus  judex  est.  Unde 
Apostolus  :  Vivus  est  enim,  inquit, sermo  Det,et  efft- 
cax,  et  penett  abilior  omni  gladio  ancipili,  et  pertin- 
gensusque  addivisionemavimse  ac spiritus ,compagum 
quoque  et  medullarum,  et  discretor  cogitalionum  et 
iiitentionum  cordis,  et  non  est  ulla  crcatura  invisi- 
bilis  in  conspectu  ejus(Hebr.  iv).  Mira  efficacia,  mira 
vivacitas  sermonis  Domini  judicantis  populos  et 
gentes  corripientis,  qui  cogitationes  et  intentiones 
cordis  latere  non  sinit.  Quocunque  accidit,  nbicun- 
que  praedicatur.tale  judicium  fil,  talisque  discretio 
populorum  sive  gentium,  ut  domeslici  quoque,  id 
estqui  in  una  domo  commorantur,  contra  semet- 
ipsos  dividantur,  fiantque  manifesli  qui  probati  et 
qui  improbi  sunt,  id  est  qui  pertineant  et  non  per- 
tineantad  Deum,  Quod  intuens  ipsum  Verbum  in- 
carnatum  :  Nolile,  inquit,  arbitrari  quia  venerim 
pacem  mitfere  in  terram.Non  venipacem  mittere,  sed 
gladium  (Matlh.  x).  Statimque  testimonium  subjun- 
git  fortasse  de  isto   propheta  sumptum.  Veni  enim 


477 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LJB.  II. 


478 


separare  hominem  adversus  patrem  suum,  et  nurum 
adversus  socrum  suam,  el  inimici  hominis  domestici 
ejus  (Malth.  x).  Hoc  modo  jam  judicavit,  et  judicat 
Verbum  Domini  inter  populos  multos,  et  hoc  modo 
gentes  fortes  corripit,  dum  et  paler  filiumel  filius 
patrem,  mater  filiam,  et  filia  matrem,  socrus  nu- 
rum,  et  nurus  socrum  suam  redarguendo  in  fide  vel 
in  Evangelio  Cbristi,  excusatum  sive  excusabilem 
esse  non  sinit,  no  forte  quis  in  futuro  universali 
judicio  dicat :  Nescivi,  non  audivi,  non  fuit  nuntia- 
lum  mihi.  Gentes  autem,  inquit,non  qualescunque, 
sed  fortes  scilicet  Graecos  et  Romanos  quoque  corri- 
pitaddensadhuc  usque  in  longinquum,  id  est  a  solis 
ortu  usque  ad  occasum  (Psat.  xlix),  sicut  de  hujus- 
modi  in  psalmo  scriptum  est  :  In  omnem  terram 
exivit  sonus  eorum,  el  in  fxnes  orbis  ierrse  verba  eo- 
rum  (Psal.xvm).  Ilem  :  A  summo  ccrlo  egressio  ejus, 
el  occursus  ejus  usque  ad  summum  ejus,  nec  esl  qui  se 
abscondat  a  calore  ejns  (ibid.).  Quod  nimirum  idem 
est  ac  si  diceret,  quia  de  ignorantia  nemo  satis  erit 
excusatus.  His  dictis  protinus  de  illis  quos  non  con- 
tradicluros  prasvidet  judicanti  et  corripiendo  Verbo 
Domini,  sedacturos  poenitentiam,  acquiescendo  ve- 
ritati,  ita  subjungit  :  Et  concident  gladios  suos  in 
vomeres,  et  haslas  suas  in  ligones.  Non  sumet 
gens  adversus  gcnlem  gladium,  et  non  discent 
209  ultra  belligerare.  Nonne  istud  coruscante 
Christi  Evangelio  passim  per  populos  et  gentes 
factum  esse  legimus  et  fieri  videmus,  dum  viri 
prius  inquieti  etbellicosi,  depositis  armis  belliciset 
ipsos  sehemate  vel  habilu  immutato,  insignia  ferunt 
evangelicae  pacis,  alii  ad  ccenobialem,  alii  ad  ere- 
miticam  vitam  conversi  ?  Verumlamen  de  caeteris 
quomodocunque  sit,  nonne  sacerdotalis  cuuctusque 
sacri  altaris  ministerialis  ordo,  sic  et  gladios  el 
lanceas  concidit  ut  ne  saltem  manibus  atlrectare 
licitum  sit?  Non  sic  erat  antequam  innotuisset  iste 
mons  domusDomini.DeniqueanteadventumChristi 
sacerdotibus  aeque  ut  castero  populo  licilum  erat 
armis  accingi,  et  ad  praehum  exerceri.  Quinimo  et 
propter  hoc  maxime  tribus  Levitica  sacerdotium 
meruit,  quia  gladiis  utens  necfratribus  suis  peper- 
cit.  Sicut  scriptum  est :  Si  quis  esl  Domini.jungxlur 
mihi,  ait  Moses.  Congregalique  sunt  ad  eum  omnes 
filii  Levi,  quibus  ail:  Ponal  vir  gladium  super  femur 
suum.  Ite  et  redile  de  porta  usque  ad  poiiam  per 
medium  castrorum,  et  occidat  unusquisque  fratrem 
suum,  et  amicum  et  provimum  suum.  Feceruntque 
ila,  ceciderunlqne  quasi  viginlitriamillia  hominum. 
Et  ait  Moses  :  Consecrastis  manus  vestras  Domino 
hodie  unusquisque  in  pllio  et  fralre  suo,ut  detur  vobis 
benedictio  (Exod.  xxxn).  Item,  Phinees  Eleazari 
filius,  filii  Aaron  sacerdotis,  pro  eo  quod  ingressus 
est  post  virum  Israelitera  in  lupanar,  et  perfodit 
ambos  simul,  virum  scilicet  et  mulierem,  idcirco 
sic  de  illo  Dominus  locutus  est  :  Ecce  do  ei  pacem 
foederis  mei,  et  erit  tam  ipsi  quam  semini  iilius 
paclum  sacerdotii  sempiternum  (Num.  xxv).  Nunc 
ita  non  est,  neque  enim  sacerdotibus  occidere  aul 
de  illis  qui  occiderunt  sacerdote  fieri  licitum  est, 


a  ex  quo  evangelici  sacerdotii  princeps  hic  ipse  Chri- 
stusdixit  Petro  gladium  educenti,  cum  percussisset 
servum  principis  sacerdotum,et  amputassetauricu- 
lam  ejus  :  Convcrte  gladium  tuum  in  vaginam,  omnes 
enim  qui  acceperint  gladium  gladio  peribunt  (Matlh. 
xxvi).  Igitur  quidquid  de  aliis  fit,  qui  cum  sint 
laici,  voluntaria  proposito  arma  deponunt,sacerdo- 
libus  cunctisquealtaris  Christi  ministris  decretum 
est  necessario  servandum.ut  concidant  gladios  suos 
in  vomeres,et  hastassuas  in  ligones.et  non  discant 
ultra  belligerare,  quod  licitum  erat  prius,  ut  jam 
dictum  est.  Quod  deinde  sequitur  :  Et  sedebit  vir 
sublus  vineam  suam,  et  non  eril  qui  deterreat  eum. 
Sicadimpletur  ut  Apostolus  ait  :  Habentes  victum  et 
vestitum,  his  contenti  sitis  J  Tim.  ix).  Is  enim  recte 
dicitur  sedere  subtus  vmeam  suam  et  subtus  ficum 
suam,  qui  propriis  vel  concessis  contentus.rcm  non 
concupiscilaut  invaditalienam.  Profecto  nec  in  hac 
parte  antiquus  ille  populus  justificari  potest,  quia 
videlicet  nisi  Dominus  vineas  et  ficus  alienas  pro- 
misisset  ac  dedisset,  uequaquam  legem  ejus  tam 
faciJe  suscepisset.  At  vero  septem  mulieres  quae 
virum  unum  apprehenderunt,  panem,  inquiunt, 
nostrum  comedemus,  et  veslimentis  nostris  opcrie- 
mur  ,  tanlummodo  invocetur  nomen  tuum  super  nos, 
aufer  opprobrium  nostrum  (Isai.  iv),  id  est  universae 
gentes  de  quibus  hic  sermo  est,  per  septiformem 
Spiritum  ad  Christum  conversae,  nequaquam  pro 
susceptce  fidei  mercede  hoc  expetunt  ut  det  illis  re- 
giones  aliorum  et  labores  alienos  possideant,  sed 
suis  contentae,  quas  anteChristi  Evangelium  posse- 

C  derant.  Hoc  tantum  expetunt  ut  invocetur  nomen 
ejus  super  eas,  et  remissione  percepta,  careant  op- 
probrio  peccatorum.  Et  quia  non  sufficit  ad  perfe- 
ctionem  quod  dixerat,  et  sedebit  vir  subter  vineam 
suam  et  subter  ficum  suam,  jungit  quod  perfectum 
est,  et  non  erit  qui  delerreateum.  Quod  quam  verum 
sit  innumera  probanl  milliamartyrum  quos  perse- 
cutores  deterrere  non  potueruut,  tollendo  non  so- 
lum  ticus  et  vineas,  verum  etiam  et  animas.traden- 
tibus  illis  corpora  sua  propter  Deum  ad  supplicia. 
Ha:c  prophetia  vera  est.  Quia  os  Domini  exercituum 
locutum  est,  quia  omnespopuli  ambulabunt  in  nomi- 
ne  Domini  unusquisque  ;  nos  autem  ambulavimus  in 
nomine  Domini  noslri  in  xlernum  et  ultra.  Bona  et 
firma  ratio  confirmans  quod  non  sit  qui  deterreat 

fj  ejusmodi,  quia  videlicet  omnes  populi,  subauditur, 
illi  duntaxat,qui  non  confluxerunt  ad  illum  montem 
Domini,  quorumChristusDeus  non  est,ambulabunt 
in  nomine  Dei  sui,  id  est  in  cura  ventris  sui,  qui 
videlicet  venter  eorum  Deus  est,  et  idcirco  potue- 
runt  deterreri  ;  nos  autem  non  sic.  Nos  enim  Deum 
alium  habemus,  sicut  scriptum  est  :  Non  enim  est 
Deus  noster,  ul  Deus  eorum  (l  Cor.  vi),  quia  videli- 
cet  transitorius  eorum  Deus  veater  est  (Philip.  iii), 
secundum  quem  ambulant  lemporaliter  ;  noster 
autem  Deus  iste  mons  dorcus  Domini  Christus  est, 
cujus  innomine  ambulavimus  in  xlernum  et  ullra, 
quia  nobiscum  est,  et  erit  usque  ad  consummatio- 
nem  saeculi  et  ultra.  Sequitur:  ln  die  illa  dicit  Do- 


479 


RUPERTI  ABRATIS  TUlTIENSlS 


480 


minus:  Congregabo  claudicanlem,et  eam  qnamejece-  A  eis  fides  comprol)ata  est,  tanquam  firmus  pes  ;  in 

~am  colligam,  et  quam  afflisceram,  et  ponam  clau  (t- 

cantem  in  reliquias.et  eam  qux  laboravarat  ingentem 

robustam,  et   regnabit  Dominus  super  eos  in  monte 

Sion,  ex  hoc  nunc  usque  in  sseculum.  Quae  hactenus 

dicta  sunt  ab  eo  quod  ait  :  Etfluent  ad  eum  populi, 

et  properabunt  genles  multx,  usque  ad  pra?sentem 

versiculum  promissio  est  tantum  de  electione  gen- 

tium  ;  praesens  autem  versiculus  electionem  et  so  - 

cietatem  praedicat  utrorumque,Jud38orumscilicet  et 

gentium.  Nam  congregabo,  inquit  claudicanlem,  sub- 

auditurlsraeliticam  gentem  ;  el  eam  quam  ejeceram 

et  ufflxeram  coltigam,   scilicet   aliam   gentem,  imo 

genlilitatem.  Et  rectegens  Israelitica  claudicanset 

gentilitas  ejecta  dicitur  et  afQicta,  quia  videlicet 


multis  autem  carnis  sola  gloriatio  est,  utique  tan- 
quam  pes  infirmus,  recte  nunc  Jacob  in  posteritate 
sua  claudicare  dicitur.  Igitur  in  die  illa,  dicit  Do- 
minus,  congregabo  claudicanlem,  el  eamquamejece- 
ram  colligam,  et  quum  afflixeram,  id  est  sic  utrum- 
que  assumam,  ut  nullam  Judaei  et  Greeci  distinctio- 
nem  faciam. 

El  quasi  quaereres  quomodo  congregare  se  dicat 
claudicantem,  et  quomodo  colligere  ejectam  sive 
afflictam,  ponam,  inquit,  claudicantem  in  reliquias, 
eteamquse.  laboraverat  in  gentem  robustam.  Ut  di- 
ctum,  itaet  factum  est ;  quia  claudicanlem  Israel  : 
evangelica  gratia  non  plenarie  collegil,  sed  in  reli- 
quias  posuit,  id  esl  de  illo  reliquias  assumpsit,  de 


Israel  non  penitus  ejectus  a  Deo  fuerat,neque  om-  n  quibus  et  Apostolus  seipsum  esse  contestatur  his 


nino  cum  Deo  ambulabat,  sed  in  duas  partes  clau- 
dicabal,  partim  Dominum  Deum,partim  Baal  colen- 
do,  et  cstera  deorum  portenta  ;  gentilitas  autem  pe- 
nilus  ejecta,  continuo  per  omnes  generationes,  er- 
rore  fuerat  alflicta:  amplius  autem  et  detenus  gens 
Judaica,  in  illa  die,  de  qua  nunc  sermo  est,  claudi- 
cans  apparuit,  secundum  typum  vel  figuram  quae  in 
patre  ejus  Jacob  pra;cessit,  quando  cum  angelo 
luctatus  est,  et  vicit,  et  ille  tetigtt  nervum  femoris 
ejus  {Gen.  xxxn).  Cujus  rei  mysterium  paulisper 
nunc  attingere  Iibet :  Jacob  cum  Deo  luctatusest.et 
victor  benedictionem  extorsit,  quasi  invito  et  no- 
lenti  ac  dicenti  :  Dimitte  me,}am  enim  ascendil  au- 
rora  (ibid.),  quia  videlicet  sic  futurum  erat  utcom- 
minarentur  Deus  sese  a  semineejus  recedere,pro- 
pter  peccata  genlis  ejusdem  rebellis  et  incredulae. 
Quod  ut  primum  locutus  est  ad  Mosen  his  verbis 
propter  vitulum  quem  fecerant  :  Dimitte  me  ut  ira- 
scaiur  furor  meus  contra  eos,  el  deleam  eos,  facium- 
que  te  in  gentem  magnam  (Exod.  xxxu).  illeconsur- 
rexiiin  confractione,  id  est  in  nimia  mentishumi- 
iitate,  stans  in  conspectu  ejus,  Deumque  reluclan- 
tem  homo  collocans  lenuit  ne  hoc  faceret.  Ex  hoc 
longo  reluclaminedetentus  est  Deus,  quoties  abilla 
gente  propter  peccata  esl  aversus,  quia  nullotem- 
pore  defuerunt  fideles  in  populo  illo,  in  quibus  tam 
secuudum  lidem  quam  secundum  carnem  esset  pa- 
ter  Jacob,  quorum  meritis  et  precibus  vebementis- 
simis  fuit  obstriclus,  nec  ante  dimissus  donec  bene- 
diceret  Jacob,  donec  impleret  benedictiones  suas 


verbis  :  Nunquid  repulit  Deus  populum  suum?  Absit- 
Nam  el  ego  Israelita  sum,  ex  semine  Abraluim,  de 
tribu  Benjamin  (Rom.  xi).  Et  subinde  :  Quid  dicit 
Heliae  divinum  responsum  ?  Reliqui  mihiseptem  mil- 
lia  cirorum  qui  non  curvaverunt  genua  anteBaat. 
Sic  ergo  et  in  hoc  tempore  reliquix  secundum  eleciio- 
nem  gralix  salvx  factx  sunl  (ibid.).  Item  :  Esaias 
autera,  inquit,  clamat  pro  Israel:  Si  fuerit  numerm 
filiorum  Isracl  tanquam  arena  maris,  reliquiie  salvx 
fxent  (lsai.  x). 

Itaque  claudicantem  quamvis  ex  maxima  parte 
claudicando  offenderit,  in  reliquias  ponam,  ait  ; 
illam  autemqua?.  laboraverat  non  utcunque  refocil- 
labo,  sed  ponam  in  gentem  robustam,  id  est  colle- 
ctam  degentibus  Ecelesiam,  sic  spiritu  fortitudinis 
™  induam  utsicut  multitudine  fecunda,  sic  et  victo- 
riissit  gloriosa,  fiatres  admiratione  digna,  ut  dica- 
tur  de  illa  :  Qux  est  ista,  qux  ascendit  sicut  aurora 
cvnsurgens,  pulchra  ul  luna,  electa  ul  sol,  lerribilis 
ut  castrorum  acies  ordinaia  ?  (Cant.  vi.)  Vere  ro- 
busta,  vere  ut  castrorum  aciesordinata.  Nam,ut  de 
caeteris  taceam,  quorum  toto  spiritualis  est  pugna 
contra  hostes  invisibiles,  et  contra  carnis  vitia. 
Quis  milites  ejus,  eos  duntaxat,  quos  marlyres  suos 
vel  Chrisli  nuncupat,  dinumerare  queat  ?  Novimus 
reliquias  illas,  scimus  istam  gentem  robustam,to- 
tum  quod  sunt,  esse  gratiae  non  debiti,  unde  et  gra- 
tias  agentes  dicunt  in  Apocalypsi  :  Quoniam  occisus 
es,  et  redemisti  nos  Deo  in  sanguinc  tuo  ex  omni 
tribu,  et  lingua,  etpopulo,  et  natione  ;  et  fecisti  nos 


legislator,  dando  benedictionem  Ulam  in  qua  bene-  D  Deo  noslro  regnum  et  sacerdoies,  et  regnabunt  super 

dicerentur  omnes  gentes  (Gen.  xxn),  sicut  ad  Abra- 

ham  locutus  est ;  quas  videlicetbenedictioin  semine 

ejus,  gratia  sancti  Spirilus  est  per  passionem  210 

Christi  effusa  in  omnes  nationes.  Tunc  enim  revera 

Deus  Jacob  benedixit  in  sanctisapostolis  omni  be- 

nedictione  spirituali  ;  nervus  autem  femoris  ejus 

emarcuit  quia  quidquid  carnaliler  agere  vel  sacri- 

iicare  solebant,reprobatumest.  Omnesetiamgenea- 

logiae  pro   fabulis   extunc  reputatae  sunt,  quoniam 

velut  hic  qui  solus  texendarum  causa  fuerat  gene- 

rationum.  Sola    fides  praedicatur,  et  de  carne  ejus 

siletur.  Et  quia  in  apostoiis  et  aliis  quamlibet  pau- 


terram  (Apoc.  v).  Ergo  Dominus,  de  quo  hic  tandem 
dicilur,  et  regnabil  Dominus  super  eos  inmonte  Sion, 
ex  hoc  nunc  el  usque  in  xternum.  Veraciter  nomina- 
tur  Rex  regumetDominus  dominanlium  ;  quia  quo- 
rum  est  rex,  ipsi  omnes  reges  et  sacerdotes  sunt.et 
in  aeternum  regnabunl.  Quod  autem  hic  Dominus 
regnanssuper  eos  in  monteSion,propria  sit  filii  per- 
sona,  ipse  in  psalmo  testis  est,  dicens  :  Ego  autem 
constilutus  sum  rex  ab  eo  super  Sion  monien  san- 
ctum  ejus,  prxdicans  prxceplumejus.  Dominus  dixit 
ad  me  :  Filius  mcus  es  tu  (Psal.  n).  Mons  auiem 
Sion  non  dubiuiu,  quin  sit  ccelestis  Ecolesia  j  uxt 


481 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.   LIB.  II. 


482 


dicta  Apostoli  :  Et  accessistis,  inquit,  ad  Sion  mon-  A  q^a  omnora  armaturam,  id  est  omnem  canonicam 


tem  et  cimlatem  Dei  vivenlis,  Hierusalem  coilestem, 
et  mullorum  millium  angelorum  frequentiam,  et  Ec- 
clesiam  primitivorum  qui  inscripti  sunt  in  ca>lis 
(Hehr.  xn).  Nec  vero  repetere  opus  est  quam  utili- 
ter  nunc  Christus,  nunc  Christi  Ecclesia  coelestis 
montis  Sion,  sive  montis  domus  Domini  appella- 
tione  in  pr&senti  propbeta  significetur,  videlicet 
propter  illud  quod  praemisum  fuerat,  Sion  causa 
veslri,  quan  ager  arabilur,  etmons  templi  eril  inex- 
celsa  silvarvm  (Mich.  m),  ut  offensio  vel  odium, 
quod  contra  prophetashis  auJitis  magis  ellerve3cere 
poterat,  sapienter  mitigetur,  dum  de  rebus  aliis  sub 
eisdem  nominibus  gloriosa  dicu.itur.  Si  tanlaettam 
gloriosa  merito  dicuntur  de  gentibus  ad  istum  mon- 


Scripturain  acsepimus,  qua  armati  sumus.sine  qua 
inermesessemus  nos  omnes  quicunque  de  gentibua 
ad  Christi  militiam  vocati  quidpiara  fortiter  loqui- 
mur  aut  agimus.  Totum  quippe  Vetus,  totum  No- 
vum  Teslamentum  ex  illa  est.  Recte  ergo  dicilur 
turris,  et  turris  gregis  ;  quia  videlicet  uos,  qui  grex 
Domini  sumus,  nos  populus  ejus,  et  oves  pascux  ejus 
(Psal.  xcix),  in  illa  protegimur  et  defendimur.  Et 
hffic  quidem  turrisnebulosa  dicitur,nimirumpropter 
crcbras  adversitates  et  propter  mcerorem  quoeon- 
trahebatur,  eo  quod  nondumvenissetsuusquifede- 
rat  in  eadem  turri  rex,  et  propter  despectionem 
qua  saepe  ab  inirnicis  insuliantibus  despecta  esl  ; 
sed    nihilominus   lucida   erat  et   est.    Nam    ali- 


tem  Domini  confluentibus,  et  de   reliquis   claudi-  n  bi    :    Cum   sedero,    inquit,    in    tenebris,   Dominus 


caitis,  id  est  Judaici  populi,  quae  in  i.lipsum  con 
gredandae  praevidebantur,  quid  de  primitis  ejusdem 
populi,  id  est  de  primitiva  Ecclesia  vel  ad  primiti- 
vam  Eeclesiarn  patriarcharum,  et  prophetarum  et 
omnium  electorum  diei  debuil,  qui  Ghristi  adven- 
tum  praecesserunt  et  exspectaverunt,  et  non  acceptis 
proinissionibus  omnes  de'uncti  sunt,  ex  quibus  ipse 
Christus  secundum  carnem  ?  Nam  de  illa  parte  sive 
ad  illam  partem  tam  bonam,  nihil  proprie  conve- 
niens  praasentis  prophetia?  textus  hactenus  est  elo. 
cutus,  sed  nimirum  ad  illam  dicuntur  ea  quas  conti- 
nuo  sequuntur  :  Et  tu  turris  gregis  nebulosa  filia 
Sion,  usque  ad  te  veniet,  et  veniet  potestas  prima  re- 
gum  filix  Hierusalem.  Nunc  quare  mmrore  conlrahe- 
ris?  Nunquid  rexnon  est  tibi,  aut  consiliarius  tuus 
periit \,quia  comprehendit  te  dnhr  sicut  parturientem  ? 
Filia  namque  Sion,  sive  fiilia  Hierusalem  pr<esenti 
loco  ipsa  est  primitiva  Ecclesia  palriarcharura  et 
prophetarum  caeterorumque  sanclorum,  quae  moero- 
re  contrahebatur,  dum  ab  ea  Christus  exsp ectare- 
tur.quasi  regem  non  habens  aut  consiliarium,  cum 
in  promissione  et  spe  teneret  eura.  Dicitur  autem 
nunc  idcirco  filia  Sion  sive  filia  Hierusalem,  quia 
videlicet  dum  in  hoc  saeculo  peregrinaretur,  mente 
pendebat  ad  iUamSion, civitatem  Dei  viventis  Hieru- 
salem  cteleUem,  el  multorum  millium,  angelorum 
frequentiam  (Hebr.  xn),  ut  Apostolus  ait,  quorum 
ministeriofruens,supernis  visionibus  etcrebrispro- 
missionibus,  quasi  materno  lacte  lilia  dulcis  lacta- 
batur,  nutriebatur  et  beata  spe  consolataconforta- 


211  lux  mea  est.  lram  Domini  portabo,   quoniam 

peccavi  ei,  donec  judicet  causam  meam,  et  faciat  ju- 

dicium.  Educet  me   in  lucem,  videbo  lustitias  ejus 

(Mich.  vn).  Sive  etiam  idcirco  nebulosa,  quia  in- 

credulorum  multitudo  semper  inventa  est  in  illa, 

sicut  pratiguratum  est  et  in  templo,  quod  ab  Salo- 

mone  asdificatum  est  (III  Reg.    vm),  et  in  monte 

Sina,  quando  lex  data  est  (Exod.  xx).  Nam  et  illic 

montem  nubes  densissima  operuit,  et  illic    nebula 

implevit  domum  Domini,  et  non    poterant  sacer- 

dotes  stare  et  minislrare  propter   nebulam.   Quid 

tibi  dicam,  o  talis  (ilia  Sion  ?  Usquead  te    veniet  el 

venie;  potestas  prima,regnumfilise  Hierusalem.  Quia 

parum  videbatur  esse  quod   dixerat,  usque  ad  te 

veniet,    subauditur   ipse    qui    regnabit   Dominus, 

melioravit  bonum  nuntium  repetendo  ac  dicendo  : 

El  veniet  potestas,  prima  veniet  regnum  tibi  pri- 

mum  filix  Hierusalem.  Sic  namque  futurum  erat, 

et  sic  factum  est.  Venit  eniin    potestas  in  adveutu 

regis  et  Domini,  videlicet  illa   magna  et  miranda 

potestas,  quam  tum  brevibus  verbis  evangelisla  pul- 

chre  exprimit  dicendo  :  Quotquot  autem  reeeperunl 

eum,  dedit  eis  poleslatem  hlios  Dei  fieri  (Joan.    i). 

Et  illud  regnum,  de  quo  ait  :    Pamitentiam   agite, 

appropinquabit  enim   regnum  cmlorum  (Malth.  iv). 

Hoc  regnum  tibi,  filia  Hierusalem;   haec  potestas,  o 

filia  Sinn  usque  ad  te  veniet  prima,  id  est   primum 

tibi  danda.  Nam  licet  Apostolus  dicat,  distinctio- 

nem  non  esse  Judasi  etGraaci,  et  non  esse  persona- 

rum  acceptionem  apud  Deum,   tamen  idem  dicit, 


batur.  Tali  filiae  tunc  dicitur  :   Et  tu,  turris  gregis  D  primum  Judxo  et  deinde  Grasco  (liom.    n).    Item  : 


nebulosa,  subauditur  consolare  et  habeto  claritatem 
laatitire,  quia  veniet  potestas  prima  usque  ad  te. 
Turris  idcirco  nunc  vocatur,  quia  et  visibiliter  et 
invisibiliter  tanquam  forte  prasidium  firmaverat 
illam  Deus;  visibiliter  templo  et  altari,  de  quo 
Esaias  ;  Et  wdiftcavit,  inquit,  turrim  in  medio  ejus 
(Isai.  v);  invisibiliterautem  angelorum  agminibus. 
Sed  et  in  Cantico  canticorumad  eam  dicitur  :Sicut 
turris  David  collum  tuum,  qux  xdificaia  est  cum 
propugnaculis.  Mille  clypei  pemlent  ex  ea  omnis  ar- 
matura  forlium  (Cant.  iv).  Hoc  enim,  si  rite  perpen- 
diraus,  tam  pulchre  quam  vere  ad  lllam  diciturde 


Quid  ergo,  inquit,  amplius  est  Judsco,  aut  qux  uti- 
lilas  circumcision is  ?  Mullum  per  omnem  modum. 
Primum  quidem  quia  credilasunt  illis  eloquia  Dei. 
Quid  enim  si  quidam  illorum  non  credideruntf  Nun- 
quid  incredulitas  illorum  fidem  Dei  evacuavit  lAbsit. 
Est  autem  Deus  verax  (Rom.  m),  elc.  Igitur  tibi 
potestas  prima  venit,  o  filia  Sion,  et  primum  re- 
gnum,  quia  videlicet  vos  sancti  palriarch»  et  pro- 
phetae,  vos  sancti  apostoli  et  csteri  de  illo  populo 
sancti,  recle  primum  in  regnoet  potestate  filiorum 
Dei  possidetis  locum.  Cum  ita  sit,  o  filia  Sion  sive 
filia  Hierusalem,  nunc  quare  mcerore   contraherisl 


483 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


484 


Sunguid    rcx   non    est   tibi,   aut   consiliarius    tuus  A  videbis  liberantem  et  redimentera  te  Dominum,  et 


periit,  quia  comprehendit  te  dolor,  sicut  parlurien- 
tem  !  Denique  tunc  temporis,  et  ex  eo  quod  ad 
Abraham  seminis,  quod  est  Christus,  repromissio 
facta  est,  ita  Sion  sive  Hierusalem,  id  est  multorum 
animee  sanctorum  patriarcharum  et  propbetarum, 
regum  et  omnium  juslorum  mcerore  contraheban- 
tur,  cupientes  videre  promissionis  effectum,  et 
comprehendit  eos  dolor  velut  parlurientium,  sicut 
mirabili  signo  significatur  in  Apocalypsicum  dicit : 
Et  signum  magnum  apparuit  in  calo,  mulier  amicta 
sole,  et  luna  sub  pedibus  ejus,  et  in  capite  ejus 
corona  slellarum  duodecim,  et  in  utero  habens,  et 
clamabat  parturiens  et  cruciabatur  ut  pariat  (Apoc. 
xn).  Illa  Sion,  haec  ipsa  Hierusalem  erat  ;illa?nud>r 


dolor  tuus  convertetur  in  gaudium.  Hoc  intelligen- 
dum  est  per  id  quod  sequitur.  Quianunc  egredieris 
de  civitate,  el  habitabit  in  regione,  et  venies  usque 
ad  Babtjlonem,  et  ibi  liberaberis,  ibi  redimet  te 
Dominus  de  manu  inimicorum  luorum.  Quantum  ad 
exteriorem  litterre  textum,  istam  intelligimus  Ju- 
dsorum  captivitatem  notissimam  qua  in  Babylo- 
nem  ducendi,  el  de  qua  post  annos  septuaginta 
erant  reducendi.  At  vero  spiritualiter  aliam  novi- 
mus  Babylonem,  sicul  Sion  istarn  scimus  sive  Hie- 
rusalem,  de  qua  nunc  loquitur,  viventis  Dei  civita- 
lem,  id  est  universalem  sanetorum  et  electorum 
omnium  societatem,  cujus  rex  et  consiliarius  Chri. 
stus  est,  qui  in  praesenti  loco  per  prophetnm  prae- 


amicta  sole,  et  luna  sub  pedibus,  id  est  Christum  g  nuntiatur.  Universalem  ergo  hujus  Sion  captivita- 


habens  in  promissione,et  abundans  atque  prsemi- 
nens  bonis  lemporalibus,  el  in  capile  ejus  curoua 
stellarum  duodecim,  id  est  in  initio  gentis  filii  Jacob, 
patres  tribuum  duodecim,  et  in  utero  habens,sci- 
licet  promis3ionis  fidem  et  spern  in  corde  retinens 
clamabal  parturiens  et  cruciabatur  ut  pareret,  quia 
videlicet  magno  desiderio  videre  desiderabat  rem, 
cujus  habebat  spem,  sicut  mulier  desiderat  videre 
natum  quem  portat  conceptum.  Huno  dolorem  miro 
modo  Spiritus  sanctus  sanctorum  omnium  conso- 
lator  et  arguit  et  excitat.  Arguit  enim  dieendo,  nwnc 
quare  mwrore  contraheris  INunquid  rexnon  est  tibi, 
aut  consiliarius  luus  periit,  quia  comprehendit  te 
dolor  sicut  parturientem.  Excitat  subjungendo  con- 
festim  :  Dole  et  satage,  filia  Sion,  quasi  parturieus 


tem,  quae  in  Adam  accidit,  prae  oculis  habentes,  di- 
gnius  ac  locupletius  verba  haec  intelligimus,  dum 
prasmisso  :  Dolc  acsatage,  filia  Sion,  quasi  partu- 
riens,  subjungit  :  Qui  nunc  egredieris  de  eivitate,  el 
habitabis  in  regione,  et  venies  usque  ad  Babylonem ; 
ibi  liberaberis,  ibi  redimet  te  Dominus  de  manu  ini- 
micorumtuorum.  Nunc,  inquit,  id  est  ante  illud 
novissimum  dierum,  in  quo  fiunt  illa  quae  praedixi, 
minifestato  monle  domus  Domini,qui  Chrisiusest, 
interim  dum  moram  facit  et  nondum  venit  qui 
venturus  est,  tu  egredieris  de  cicilate,  et  habitabis 
inrcgione,  et venies  usque  ad  Bahylonem,  id  estprae- 
judicata  in  Adam,  nasceris  extra  paradisum,  unde 
ille  expulsus  est,  et  tu  pariler  cum  illo,  cujus  in 
lumbis  eras,  et  manebis  in  praesentis  saeculi  capti- 


Sciendum  ergo,  quia  dolentium   in    partu  magna  ^  vitate,  etpost  habitationem  hujusceregionisvenies 


dislantia  est.  Alicujus  enim  anima  in  partu  prae 
dolore  egreditur,  et  si  dicatur  ei  :  Ne  limeas  quia 
filium  perperisti  (I  Beg.  iv),  sive  ut  alibi  legimus  : 
Noli  timere  quia  et  hunc  habebis  filium  (Gen.  xxxv), 
non  respondet  neque  animadvertet.  Secundum  hu- 
jusmodi  similitudinem,  Spiritus  sanctus  Ecclesiam 
venturi  Christi  matrem  dolerenoluit.  Quamvisenim 
prius  morerentur  sancti,  quam  viderent  illum  Chri- 
stum  Domini,  tamen  habere  debebant  et  babebant 
fidem  resurrectionis  et  futuri  saeculi,  quod  vide- 
licetquamvisexspectantes  morerentur,  nihilominus 
tamen  illum  et  extra  carnem,  et  incarne  sua  po=t- 
modum  visuri  essent.  Igitur  cum  dicit  :  Nunquid 
rex   non  est  tibi,  aul  consiliarius  tuus  periit,  quia 


usque  in  Babylonem,  scilicet  moriendo,  et  per  mor- 
temdescendendoadtenebrarum  infernalium  confu- 
sionem,  quo  et  sancti  descenderunt  patres  lui,  sicut 
unus  ex  maximis  illorum  dicit  :  Descendam  ad  fi- 
lium  meum  lugens  in  infernum  (Gen.  xxxviii.  Ibi 
liberaberis,  ibi  redimet  te  Dominus  de  manu  inimi- 
corum  tuorum.  Descendet  enim  illucDeus  et  Domi- 
nus  Dei  Filius,  liberator  et  Rederaplor  tuus  propter 
te  homo  factus,  et  passus,  crucifixus,  mortuus  et 
sepultus,  et  deinde  suscitatus  a  mortuis  solulis  do- 
loribus  inferni,  juxta  quod  impossibite  212  erat 
teneri  illum  ab  eo  (Act.  n).  Hoc  modo  redimet  te 
de  manu  inimicorum  tuorum,  scilicet  malignorum 
spirituum.pretium  dando  pro  te  sar;guinem  suum 


omprehendil  dolor  sicut   patturienlem,   ab   eodem  L)  ut  nihil  juris  habeant  in  te  propter  originale  pec 


hortatur  sanctos  omnes  ut  non  contristentur  sicut 
et  csteri  qui  spem  non  habe.nt  (I  Thess.  iv).  Cum 
autem  protinus  subjuugit,  dole  et  salage  quasi  par- 
luriens.  Ad  hochortatur,  ut  contristenturstcundum 
Deum,  id  est  ut  in  Iristitia  sive  dolore  non  amittant 
spei  fiduciam,  et  fidei  rationem.  Unde  notandum, 
quod  non  dicit  hic  lantummodo  quasi  parturiens, 
sed  dole,  inquit,  et  satage,  id  est  in  dolore  spem 
firmam  tene,  additque  quasiparturiens;  quia  vide- 
licet  sicut  parturiens  tandem  doloris  sui  videt  fru- 
c:n,  '.', )  am  non  meminilpressurx  propter  gaudium, 
quia  nalus  est  homo  in  mundum  (Joan.  xvi);  ita  tu 


catum.  Hoc  de  illa  spirituali  Babylone,  et  de  invisi- 
bilibus  inirnicis  tuis  Dominus  dixit.  Nunc  demum 
de  visibilibus  inimicis  tuis  audi  quid  idem  ipse 
dicat  :  El  nunc  congregatse  stmt  gentes  multx,  quae 
dicunl  -.Lapidetur  et  aspiciat  in  Sion  oculus  nostcr. 
Ipsi  vero  non  cognoverunt  cogitafiones  Domini,  et 
non  intellexerunt  consdium  ejus,  quia  congregavit 
eos  quasi  fenum  arex.  Surge  et  tritura  filia  Sion, 
quia  cornu  tuum  ponam  ferreum,  et  ungulas  tuas 
ponam  xreas,  et  comminues  populos  multos,  et  inier- 
ficies  Domino  rapinat  eorum  et  fortiludinem  eorum 
Domino  universx   terrsc.    Quis   hoc    nesciat,  quod 


485 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  II. 


486 


super  istam  Sion  gentes  multae  congregatae  sunt  ab  A  geniti  sunt,  lide  soliJi,  verbo  tinnuli  velut  ass,  quod 


initio  saaculi,  ex  quo  Cain  funestus  primum  civem 
civitalis  hujus  fratrem  suum  Abel  interfecit?  Gen. 
ix.)  Pleni  sunt  sacri  libri  lacrymabilibus  bisloriis, 
et  passim  peromnem  fere  paginam  divinam  gemi- 
tus  hujus  Sion  audiuntur,  dum  veniunt  genles  et 
ponant  morticina  servorum  tuorum  Deus  escas  vola- 
tilibus  cxli,  carnes  sanctorum  tuorum  besliis  terrx, 
dum  effundunl  sanguinem  ipsorum  languam  aquam 
in  circuilu  Hierusalem,  el  non  est  quisepeliat  (Psal. 
lxxviii).  At  illi  nulla  miseralione  gementi  Sion 
compaliuntur,  sed  pertinaci  crudelitate  semetipsos 
cobortantur  dicentes :  Lapidetur  ista  Sion,  id  est 
nullus  ei  parcat.  Et  optando  dicunt:  Aspicial  in 
Sion    oculus   noster.  Quo  dicto  vehemens  innuitur 


melallum  valde  sonoruiu  est.  Nam  in  omnem  ter- 
ram  exwit  sonus  eorwn,  et  in  fines  orbis  terrse  verba 
eorum,  et  non  sunl  loquelx  neque  sermones,  quo- 
rum  non  audiantur  voces  eorum  (Psal.  xvm). 
Hactenus  ad  illam  qus  vera  est  Sion  el  vera 
Hierusalem  sermo  esl  sie  incipiens,  et  iu  turris 
gregis  nebulosa,  filia  Sion.  Nam  de  illa  Ilierusalem 
lerrena  quaa  occidit  prophelas,  et  lapidavit  eos 
qui  ad  se  missi  fuerunt  (Maltti.  xxm),  audi  quid 
dicatur  : 

Cap.  V.  —  Nunc  vastaberis  filia  latronis.  Obsi- 
dionem  posuerunt  super  nos,  in  virga  percutient 
maxillam  judicis  hrael.  Cujus  vel  quanti  judicis? 
Nimirum  ejus  qui  et  magnus  Deus  est,  et  humilis 


odium  et  invidia,  quas  non  leviter  exsaturari  possit,  p  apparuit,  quod  multum  caute  sicut  eotempore  opus 


nisi  multarum  aspectu  miseriarum.  Quo  cum  potiti 
fuerint,  maligno  risu  solvuntur  et  crudeli  plausu 
tripudiant  dilalantes  os  suum,  sicut  scriptum  est 
atque  dicenles:  Euge,  euge,  viderunl  oculi  noslri 
(Psal.  xxxiv),  subauditur  mala  hujus  quae  deside- 
ravimus,  et  hoc  bene  conligit  nobis.  Ipsi  autctn, 
inquit,  non  cognoverunt  cogitationes  Dotnini,  et  non 
intellexerunt  consilium  ejus,  quia  congregavil  eos 
quasi  fenum  arex.  Et  est  sensus :  Congregatae  sunt 
gentes  super  te,  et  in  sua  gloriantcs  multitudine, 
praesentia  tantum  et  mamfesta  potuerunt  videre, 
scilicet  et  tuam  calamitatem,  et  suam  in  hoc  mundo 
prosperitatem  ;  bed  hoc  non  cognoverunt  neque 
intellexerunt  quid  in  futurum  Dominus  cogitaverit, 
et  quale  super  te  et  super  illos  consilium  inierit 


erat  sequentibus  verbis  preedicatur  :  Et  tu,  Beth- 
lehem  Ephrata,  parvulus  esin  mtllibus  Juda  ;  ex  te 
enim  egredielur,  quisitDominatorinlsrael,etegressus 
ejus  ab  iuiiio  a  diebus  xiernitalis.  Propter  hoc  dabit 
eos  usque  ad  tempus  in  quo  parturiens  pariet,  reli- 
quix  frairum  ejus  convertenlur  ad  filios  Israel.  Sicut 
jam  dictum  est  ad  illam,  et  de  illa  Hierusalem  qnae 
prophetas  occidit,  sermo  est  :  Nunc  inquit,  vasla- 
beris,  o  tu,  non  vere  lilia  Sion,  sed  vere  filia  latronis, 
videlicet  qua?  virum  homicidam  et  lalronem  Barab- 
bam  tibidimitti  petisti,  auctorem  vero  vitae  interfe- 
cisti  (Matth.  xxvmj.  Nunc,  inquam,  vastaberis,  nunc 
circumdabunt  te  inimici  tui  vallo,  et  circumdabunt 
te  el  coangustabunt  te  undique,  et  ad  terram  pro- 
n  sternent   le   et  filios   tuos,  qui  in  le  sunt  (Luc.  xix). 


Sed   ecce   consilium  et   cogitationes  ejus  dico  tibi,  "  Quam  ob  causam  sic  vastaberis,  elcur  prosternen 

quia  congregavil  eos  quasi  fenum  arex,  subauditur, 

ut  congregatis  illis  dicat  tibi  :  Surge  et  trilura  filia 

Sion,  quia  cornu   tuum  ponam  ferreum,  et  ungulas 

tuas  ponam  xreas,  et  comminues  populos  muitos,  et 

inlerficies   Domino   rapinas  eorum,    et  fortitudinem 

Domino  Deo,  universx  terrx.  Et  est  sensus  :  Quam- 

vis  fortes    et  robustos  esse   arbitrentur,   nimirum 

cum  sint    caro,  sic  sunt   quasi  fenum,  quia  otnnis 

caro   ut  fenum,    et    omnis   gloria  ejus  tanquam  fios 

agri  (Isai.    xl).  Et  vere  fenum  eat  populus.  Itaque 

sicut  fenum  in  agro  ad  tempus  viret,  et  in  tempore 

suo    aridum    deportatur   ad  aream,  ibique  serris 

dentalis  sive  plaustris  ferreis  trituratur  ;  at  tritico 

recondito,  stipula  el  paleae  projectae  igni  traduntur. 


turfllii  l[ii10bsidionem,inq[iit,posuerunt  super  nos, 
in  virqa  perculient  maxillam  judicis  Urael :  ;Super 
nos  prophetas  et  sapientes  et  scribas  obsidionem 
posuerunt,  id  est  ex  nobis  occiderunt  et  crucifixe- 
runt,  et  ex  nobis  flagellaverunt  ia  synagogis  suis 
etdeciviiateincivitalempersecutisunt(itfa/f/i.  xxm). 
Nam  hoc  totum  fuit  obsidionem  ponere  super  nos, 
quia  sic  voluerunt  claudere  ora  nostra,  ne  docere- 
mus  in  nomine  judicis  Israel,  cujus  maxillam  in 
virgapercusserunt,  in  !u>ya,inquam,id  est  in  arun- 
dine  qua  percutiebant  eum  spinis  coronatum,  sibi 
poteslale  concessa,  quemadmodum  ait,  sed  hxc  est 
hora  vestra  et  potestas  tenebrarum  (Luc.  xxm).  Per 
partem  totam,  idest  per  maxilla;  percussionem,  to- 


Sic  tu,  o  Sion,  omnesgentes  quae  congregataa  sunt,  D  tam  ejus  signiflcabat  passionem.  Pulchre  niniirum, 


supertesuperbientesatque  luxuriantes,  velut  viride 
fenum  injudicium  Domini  triturabisatque  commi- 
nues,  ita  duntaxat,  ut  quicunque  ex  illis  sese  in 
humilitate  deposuerint,  eos  tanquam  triiicum  Do- 
mino  universaj  terrae  consecres,  interficiendo  quid- 
quid  in  eis  vitiosum  erat ;  quicunque  aulem  perti- 
naci  superbioB  vento  sese  sublevaverint,  eosvelut 
stipulam  et  paleam  perpetuo  igni  (rades.  Neque 
enim  resistere  tibi  poterunt  cornu  ferreum  et 
aereas  ungulas  habenti,  quod  videlicet  cornu  tuum 
insuperabilis  rex  et  magnificus  triumphator  Chri- 
stus   est,    qus  ungulas  tuas  apostoli  de  tua  carne 


quia  passionis  ejus  hoc  (uit  initium,  quod  unus  as- 
sistens  ministrorum,  dedit  illi  alapam  dicens;  Sic 
respondes  pontificil  (Joan.  xvm.)  Proterva  crudeli- 
tas,  crudelis  protervia  lictoris,  etscurrae  qui  dum 
adulatur  Domino  suo  pontifici  et  ei  placere  vult,  as- 
siliens  coram  percutit  in  maxillam  judicem  Israel, 
necsolius  Israel,  sed  et  omnium  hominum,  quia 
ipse  est  qui  constitutus  esl  a  Deo  judex  vivorum  et 
mortuorum  (Act.  x).  Etulamplius  perhorrescas  te- 
meritateiu  nebulonis,  qui  percussit,  ille  judex  non 
tantum  homo,  sed  et  Deusest.  Hoc  enim  verbis  se- 
quentibus  testatur  :  Et  tu,  Bethleem  Ephrata,  parvu- 


4S7 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


488 


lus  es  in  milhbus  Juda,ex  te  mihi  egredietur,  qui  sit  A.  est,   idcirco   dedit  eos  idem  judex,  subauditur  m 


dominator  in  Israel,  et  egressus  ejus  ab  initioadiebus 
SBiernitatis.  Quid  enim  est  quod  et  egredietur  exte,  o 
Bethleem,  el  nihilominus  egressus  ejus  ab  inilio  a 
diebus  xternitalis,  nisi  quia  dus  sunt  ejus  egressio- 
nes,  id  est  nativitates  :  altera  Becundum  carnem.qua 
egredielur  ex  te,  o  Betbleem,ex  semineDavid  ;  al- 
tera  seeundum  divinitatem,  qua  non  egredietur, 
sed  egressus  ejus,  inquit,  jamdudum  exactus  esl, 
non  ex  mundo,  sed  ab  inilio,  non  in  diebus 
tomporalitatis,  sed  a  diebus  selernitatis  .  Nam, 
213  in  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud 
Deum,  et  Deus  erat  Verbum,  hoc  erat  in  principio 
apud  Deum  (Joan.  1).  Igitur  et  Deum  et  hominem 
testatur  hic  esse  illum  judicem  Israel,  sed  hoc  tali- 


manus  gladii,  et  in  captivitatem  in  omnes  gentes, 
et  in  partes  vulpium(Psal.  lxii),  id  est  maliguorum, 
spirituum.  Usquequo  sic  dabit  eos  ?  Usque  ad  tem- 
pus,  inquit,  in  quo  parturiens  pariet.  Parturiens  di- 
citur,  non  ista  filia  latronis,  id  est  terrena  llierusa- 
lem,qua;  Deo  sterilisest,  sed  illaspiritualisHierusa- 
lein  sive  Sion,  cui  supra  dixerat:  Dole  et  satage, 
filia  Sion  quasi  parturiens.  Illa  namque  mater  pa- 
riet,  subauditur  Judaiorum,  sive  Israelis  reliquias, 
juxta  illud  :  Si  fuerit  numerus  filiorum  Israel,  quasi 
arena  maris,  reiiquix  convertentur  ex  eis  (Isa.  x). 
Nam  boc  esl,  quod  hicprotinussubjungit :  Reliquix 
fralrum  ejus  convertenlur  ad  filios  Israel.  Cujus 
ejus?   Nimirum  ipsius  judicia  Israel,  quia  fratres 


ter  edici,  utvulgo  intelligeretur,  tunc  temporisnon  ~  ejussecundum  carnem  ipsi  JudaM  sunt,  qui  maxil 

-expediebat.Quomodoenim  audire  paterentur,  quod 

qui  Deus    Israel  erat  horao  futurus,  et  in  maxilla 

percutiendus  esset?  Caute  ergo  et  prudenter  pro- 

pheticus  sermo  dispensatur,  dum  a  facie  filiae  latro- 

nis,  cui  loquebatur  dicens,  nunc  vastaberis  filia  la- 

tronis,  etc,  seserepenteavertit,  et  ad  aliam,  id  est 

Bethleem  sese  convertit,  et  eidem  sic  loquitur,  ul  et 

veritatem  utriusque  naturae,  scilicel  divinae  et  hu- 

mana;  in  Christotestificetur,et  eamdemtestificatio- 

nem  talibus  verbis  enunliet,  ut  non  ab  illis  qui  surdi 

suntvelerant.etaures  audiendi  non  habebant,  tunc 

temporis  facile  perciperetur.  Quod  autem  Belhleem 

et  Ephrala   unius  ejusdemque  civitalis  David,  sive 

castelli  ubi  erat  David,  vocabula  sint,  habemus  ex 


lam  ejus  percusserunt.  Tempusquo  istud  fiat  tunc 
erit,  cum  pleniludo  gentium  intraverit.  Sequitur: 
Et  stabit  et  pascet  in  forlitudine  Domini,  in  sublimi- 
tate  nominis  Domini  Dei  sui,  et  convertentur,  quia 
nunc  magnificabitur  usque  ad  terminos  orbis  terrx. 
Judex  Israel,  sicutjam  dictum  est,  propler  hoc  dabit 
eos,  quia  percusserunt  maxillam  ejus,  et  ipsesur- 
gens  amortuis  stabit,  subauditur  a  dextrisDei  for- 
tis  et  sublimis,  juxta  quod  in  Actibusapostolorum 
scriptum  est :  Cum  autem  esset  Stepkanus  ptenus 
Spiritu  sanctointendens  in  coelum,  vidit  gloriam  Dei, 
et  Jesum  stantem  a  dextris  Dei,  et  ait :  Ecce  video 
cxlos  apertos,  et  filium  hominis  stantem  a  dexlris 
virlutis  Dei  (Act.  vn).  Stabil  ergo,  id  est  pro  suis 
morientibus  pugnabit  ipse  victor  mortis,  et  pascet 


Scriptura    dicente  :  Mortua  est  ergo  Rachel;  et  se- 

pulta  in  via,  qux  ducit  Ephratam,  hxc  est  Bethleem  L  subauditur  populum  suum    utpote  dives  et  prspo- 

(Gen.    xxxv).    Porro  cum   dicit :  Et  tu,    Bethleem,      tens  rex  in  fortitudine  Domini,  in  sublimitate  n  ,mi- 


Ephrala,  parvula  es  in  millibus  Juda,  subaudiendum 
est  apud  homines,  quorum  in  oculis  vix  parvus  vi- 
culus  es,  qui  non  celestem  sed  terrenam  quantita- 
emaitendunt.sed  profectoapud  Deum  nonminima 
es.  Alioquin  nisi  cum  eadem  affirmatione  quadicit 
parvnla  es,  et  ex  opposito  ista  negatio  in  prophe- 
ta;  sensu  intelligatur,  sed  non  apud  Deum  minima 
es,  tanquam  si  dicat  :  Parvula  sive  minima  videris, 
sed  non  minima  es,  dissonanter  lestimonium  hic  in 
Evangelio  sumptum  videbitur,  ubi  principes  sacer- 
dotum  et  Scribae  sciscitanti  Herodi  sic  respondisse 
narr.itur  :  Et  tu  Bethteem,  terra  Juda,  nequaquam 
minima  es    in    principibus    Juda   (Matlh.    n).    Cum 


nis  Domini  Dei  sui,  id  est,  sicut  fortis  Deus  habens 
nomen  sublime,  quodesl  super  omne  nomen  (Phipliv. 
n),  videlicet  quale  nomen  habel  Pater,  qui  propler 
assumptam  humanitatem  dicitur  et  est  Dominus 
Deus  ejus.  Nam  et  ipse  loquitur  :  Ascendo ad Palrem 
meum,  et  Patrem  vestrum,  Deum  meum,  et  Deum 
vistrum  (Joan.  xxix).  Et  convertentur,  a\l,  quta  nunc 
magnificabilur  usque  ad  terminos  terrx.  Hocipsum 
quod  hic  dicit,  et  pascet  et  convertentur ,  et  caelera, 
manifestius  in  psalmo  expressum  habemus.  Ait 
enim  :  Edent  pauperes  et  saturabuntur,  et  laudabunt 
Domiuum,  qui  requirunt  eum,  virent  corda  eorum  in 
sxculum  sxculi.    Reminiscentur  et  convertentur  ad 


enim  hic  dicat :  parvula  es,  et  illic  scriptum  sit.ne-  D  Dominumuniversi  fines  terrse(Psal.  xxi).  Pascet  ergo, 

quaquam  minima  es,  perspicue  lyra  dissonat,  sed  in 

sensu  clara  consonantiaest,  ut  cum  propheta  dicit, 

parvula  es,  subaudias  in  oculis  omnium  hominum, 

et  cum   Evangelium   dicil,  nequaquam  minima  es, 

subinlelligas  apud  Deum.  Quoddeindesubjungitur, 

propter  hoc  dabit   eos  usque  ad  tempus   in  quo  par- 

turiens  pariel,  et  retiqux  fralrum  ejus  convertenlur 

ad  filios  Israel,  manifesle  corapletum  atque  adhuc 

complendum  est.  Nam  quia  tantijudicis  Israel  ma- 

xillam    percusserunt,    qui   secundum    carnem   de 

Beihleem    ex  semine  David  egressus  est,  et  cujus 

egressussecundum  divinitatem  a  diebusaaternitatis 


scilicet  lerminos  terrw,  quoadusque  magniftcabitur, 
non  qualicunque  edulio,  sed  corporis  et  sanguinis 
sui  sacramento,  quod  edenles  et  bibentes  pauperes 
saturabuntur :  nam  corda  eorum,  id  est  animo?, 
vivent  in  sxculum  sxculi,  queraadmodumipsedicit : 
Si  quis  manducaverit  ex  hocpane,  vivel  in  xternum, 
etpanis  quem  ego  dabo,  caro  mea  est  promundi  vita 
(Joan.  vi).  Sequitur  : 

El  erit  isle  pax  Assyrius  cum  venerit  in  terram  no- 
stram,  et  quando  calcaverit  in  domibus  nostris.  In 
nonnullis  codicibus  legitur  Assyriis,  et  ordinatior 
littera  videtur.  Si  enim  legendum  est  Assyrius,  cur 


489 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  II. 


490 


praepostere  et  dicere  maluit,  Assyrius  cnm  venerit, 
qnam  dicereeiim  Assyriusvenerit  ?It.iquesecundum 
utranique  litteram  exponendum  est,  et  primum  se- 
cundum  hanclitteraturam,  eterit  isle  pax,  Assyriu 
c.um  venerit  in  terram  vostram.  Quando  venerildia- 
bolus.ait  beatus  Hieronymus,  qui  dicilur  Assur.su- 
per  tenam  re,L'ionemquecredentium,  et  eorum  quos 
pascet  Dominus  in  fortitudme  et  in  sublimitateno- 
minis  Domini  Dei  sui,  et  calcaverit  eostribulationi- 
bus  variis,  et  domos  animarum  nostrarum,  id  est 
corpora,  quesi  superbus  ascenderitatque  depresse- 
rit.et  tamennos  nihil  separaveritacharitateChristi, 
tunc  Christi  pax  sive  ipse  Chrislus  erit  in  nobis,  ct 
dicelur  desancto,  Nihil  proftcielinimicus  in  eo(Psal- 
lnxxviii).  Nunc,  utsecundum  aliam  litleraestructu- 
ram  dicamus,  scilicet  ila  legendo,  el  eril  istc  pa.r 
Assyriis,  cum  venerit  in  terram  noslram,  primo 
sciendum  quia  quod  dicitur,  cum  venvrit  in  terram 
nos/ram,  et  quando  calcaverit  in  domibus  nostris, 
sive,  utrursus  post  paucahabemus, etcum  calcave- 
rit  in  monienoslro,vecle.  deipsoDomino  intelligitur, 
prsesertim  cum  in  exordio  sermonis  hic  idem  pro- 
pheta  dixerit :  Quia  ecce  Dominus  egredietur  dc  loco 
stto,  et  descendet  et  decalcabit  supcr  cxcelsa  tcrrse 
(Mich.  i),  etc,  usque  ad  id  quod  ait  :  Qux  excelsa 
Judx,  nonne  Jerusalcm'1  (Ibid.)  Erilqne  hic  sensus  : 
Et  erit  isle,  videlicet  Dominus  magnilicus  usquead 
terminos,terra5,/)a.r/ls.*!/ms,idesteunctis  gcntibus, 
quarumeotempore  polentissimierantAssyrii,  imile 
et  pro  cunctis  gentibus  recte  possunt  bic  accipi. 
Erit,  inquam,  istepax  Assyriis,  id  est,  loquelurpa- 
cem  gentibus,  evangelizabit  pacem  eis,  qui  prius 
erant  inimici,  cum  venerit  in  terram  nostrum,  id 
est,cum  nos  visitaverit,et  cum  catcaverit  in  domibus 
nosiris,  subauditur,  eo  quod  non  cognovisti  tempus 
vtsilationis  tux  (Luc.  xix),  o  supra  dicta  filia  latro- 
nis.  Nam  214  idcirco  calcabit  indomibus  nostris, 
idcircoconculcabittemplum  el  civitatem,  itaut  non 
remaneat  lapis  super  lapidem.  Nam  quod  Duminus 
calcet  el  conculcel.tcstalur  ipse  dicens  in  alio  pro- 
pheta.  Calcavi  eos  in  furore  meo,  et  conculcavi  eos 
in  ira  mea  (Isa.  lxiii).  Vee  ergo  tibi,  quae  tibi  Ba- 
rabbam  latronem  donare  pelisli !  et  proinde  recle 
diceris  filialatroni*,  et  cujus  sediliones  haereditate 
possedisti ;  vae  tibi.quia  lucouculcaberisquoedieeris 
Israel,  pax  autem  tua As syriis ,  id  est  genlibus  pce- 
nitentiam  agenlibus,  sicut  significatum  est,  ubiad 
preedicationem  JonaeNinivecivitas  magna  Assyrio- 
rum  poenitentiam  egit  (Jon.  v).  Sequitur:  Et  susci- 
tubimus  super  eum  septem  pastores,  et  oclo  primates 
homines,  elpascent  terram  Assur  in  gladio,  et  lerram 
Nemroth  in  lanceis  ejus,  ct  liberabit  ab  Assttr,  cum 
venerit  in  tcrramnoslram,  et  cum  calcaverit  in  monte 
nostro.  Quorum  in  persona  supra  dixerat  obsidio- 
nem  posueruut  super  nos,  eorumdem  vox  ista  est,«t 
suscitabimus  super  eum  septem  pastores  et  oclo  pri- 
mates  homines,  vox  scilieet  prophetarum,  sapien- 
tium  et  Scribarum,  quos  ecce  ego  mitto  ad  vos,  ait 
illc  ju;lex  Israel  ad  eos,qui  maxillam  ipsiuspercus- 

Pathol.  CLXVIII. 


A.  serunt.  Ipsi  loquuntur  etiam  haec,  et  suscitabimus 
super  eum  seplem  pastores  el  octo  primates  homines. 
Super  quem  dicunl,  suscitahimus  eum.  Nimirum  su- 
per  eumdem  ssepe  dictum  judicem  Israel.  Profecto 
non  vile  obsequium,  non  parvam  honorificentia? 
portionera  de  studio  suo  promittunt,  ad  clarifican- 
dum  illum  tantum  judicem,  quem  filii  illius  filia? 
latronis  sic  inhonoraverunt  utmaxillamejuspercu- 
terent.  Qua;rendum  cst  diligenter  quinain  sintse/)- 
tem  pastores  el  octo  primales  homines,  et  deinde, 
quid  sitsusciiari  illossuper  huncjudicem  lsrael,et 
tunc  patebil  quia  non  levis  aul  incerta  haec  pollici- 
tatio  est.  Septem  fide  claros  et  meritis  insignes  de 
sanctis  Scripturis  novimus,  similiter  el  octo  prima- 
tes  homines,  quos  licet  hactenus  noverimus,  nec- 

n  dum  tamen  numerum  et  proprias  eorum  causas 
animus  adeo  perpenderat.pnusquam  loci  praasentis 
diligentia  nos  excitasset.  Primum  ergo  septempas- 
tores,  deinde  per  ordinem  recolamus  octo  primates 
homines. 

Primus  pastor  fuit  Abel,  de  quo  scriptum  est : 
Fuit  autcm  Abel  pastor  evium,  ct  oblulit  Domino 
munera  de  primogenilis  gregis  sui,  et  de  adipibus 
eorum,  et  respexit  Dominus  ad  Abel  et  ad  munera 
ejus  (Gen.  iv).  Secundus  pastor  fuil  Abraham.Ter- 
tius  Isaac.  Quartus  Jacob,  qui  stans  coram  Pha- 
raone  cum  filiis  suis.interrogante  illo  :  Quidhabetis 
operisl —  Paslores  ovium  sumus,  inquit,  servi  tui,et 
nos  et  palres  nostri  (Gen.  xlvii).  Erant  aulem  patres 
ejus  Ahraham  et  Isaac,  qui  protcotocuram  habue- 
runt  alendorum  gregum,  ita  ut  non  posset  eos  ca- 
pere  terra  prae  multitudine  gregura,  unde  et  facla 
est  rixa  inier  pastores  gregum  Abraham  et  Lulh 
(Gen.  xm),  el  fuit  jurgium  pastorum  Gerare  adversus 
pastores  Isaac  (Gen.  xxv).  Verumtauien  non  pro 
multitudine  vel  curagregum,sedproeo,  quodcirca 
res  horum  pastorales,  divina  sese  commendavit 
auctorilas,  septem  istos  pastores  excellentissimos 
numeramus.  Igitur,  ut  dicere  jam  ccepimus,  ho- 
rum  primus  fuit  Abel,  qui  de  primogenilis  gregum 
Domino  munera  obtulit,  qua;  suo  respectu  Do- 
minus  digna  duxit.  Secundus  Abraham,  qui  de 
armento  suo  vitulum  tenerrimum  tollens,  etopti- 
mum  inclytis  hospitibus,  scilicet  tribus  angelisve- 
nientibus  in  figura  sanctae  Trinitatis,  memorabile 
eonvivium  fecit(65en.  xvin).  Terlius  Isaac.qui  velut 

D  aries  ad  immolandum  duclus  est,  et  pro  quo  arie- 
tem  Abraham  inler  vepres  hosrcntem  cornibus  holo- 
raustum  obtulit  (Gen.  xxn).  Quartus  Jacob,  qui  de 
grege  duos  afferens  hasdos  in  cibum  patri  benodi- 
ctionem  accepit,  et  deinde  soceri  greges  pascens, 
auctus  est  benedictione  Domini  (Gen.  xxvn).  Quin- 
tus  fuit  Joseph  qui  cum  sedecim  esset  annorum, 
pascebat  gregem  cum  fratribus  suis,  et  inde  vendi- 
tus  fuerat.factusque  princeps  /Egypti  (Gen.  xxxvn), 
professionem  istam  non  erubuit,  quamvis  detesta- 
rentur  jEgyptii  omnes  pastores  ovium,  dicens  ad 
Patrem  et  ad  fratres  suos  :  Cum  vocaveril  vos  Pha 
rao,  et  tlixerit  :    Quod  opus eit  veilruml repondebi- 

16 


491 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


492 


lis  :  Viri  pastores  sumus  servi tui  abinfantia  nostra  A  "d  filios  Ammon,utpugnarel  conlraeos.Quos  traaidit 


usijue  inprgesens,  etnos,  el  patres  nostri  (Gen.  xlvi). 
Sextua  Moyses,  qui  pascebat  oves  Jetro  soceri  sui 
sacerdotis  Madian,  et  inter  pascendum,  cum  minas- 
set  gregem  ad  interiora  deserti,  venil  ad  monten  Dei 
Oreb,  apparuit  ei  Dominus  in  jhimma  ignis  de 
mcdio  rubi  (Exod.  111).  Septimtis  fuit  Daviri,  qui  de 
semetipso  proloquens  ad  Saul :  Pascebat,  inquit, 
servus  tuus  patris  sui  gregem,  et  veniebal  leoetur- 
sus,  tuUebulque  arietem  de  medio,  et  sequebar  eos, 
et  perculiebam  eruebamque  de  oreeorum.  Et  tlli  con- 
surgebanl  adversurn  me.  et  apprehendebam  menium 
eorum;'el  suffocabam,  interficiebamque  eos.Namet 
teonem  et  ursum  interfeci,  ego  servus  tuus.  Eril  ergo 
el  Philislseut   hic  incircumcisus  quasi   unu*  ex  eis, 


Duminus  inmanusejus,percussitquc  eos  plaga  magna 
nimis,  humiliatique  sunt  filii  Ammon  a  filiis  Israel 
(Num.  xi).  Oclavus  Sampson  perangelum  Oomini 
215  praenuntiatus  est  matri  slerili  :  El  hic  erit 
inquit,  Numrrcusab  infanlia  suaet  ex  matris  ulero, 
et  ipse  incipiet  liberare  lsrael  de  manu  P kitistinorum 
(Judic.  xm).  Isti  sunt  octo  primates  bomines,  qui 
miro  modo  sepiem  pastoribus  ita  inseruntur,  et  ita 
inter  sextum  pastoremqui  est  Moses,  et  septimum 
qui  est  !)avid,  surrexerunt,  ut  lilios  Israel,  quos 
Moses  sextus  pastor,  ut  jam  diclum  est,  de  /Egypto 
eduxii,  primus  hominum  primatum  JosuecumCa- 
lepb  introduceret  in  terram  repromissionis,et  libe- 
rationem  de  inanu  Philistiim,  quam  nelavus  primas 


qui   ausus  est    maledicere   exercitui  Dei  vivenns   (1  ,,  Sampsoninccepit,  perficeret  septimus  pastor  David. 

Habemus  igitur  et  seplem  pastor,  et  octu  primates 
homines  ex  propnis  causis  notos  et  insignes,  quos 
suscilabimus,  inquit  propheta,  supereum,  videlicet 
saepe  diciuin  judicem  Israel.  cujus  maxilla  percussa 
est.  Quomodo  illos  swcitabimus  super  eum  1  Vidcli- 
cet  eo  modoutquaeper  illos  corporalitergesta  sunt, 
doceamusspirilualiter  fieri  vel  impleri  per  ipsum. 
Doceamus,  inquam,  quia  quarum  rerum  in  iilis 
praecessit  figura,  in  isto  successit  veritas.  Hoc  l'a- 
cienles  suscitabimus  illos  super  eum,  nos  prophetae 
et  sapientes  et  Scribae,  ex  quibus  ego  sum.  Nain  et 
sisecundumtempuscorpore  absensSpiritucuui  illis 
praesens  sum,  quorum  spirituali  studio  fit,utin  lec- 
tionetalium  pastorum  elprimaluum  nihil  mortuum 
rcmaneat   aut  oiiosum,  dum  omnia  reieruntur  ad 


Reg.  xvn).  Ecce  isti  sunt  septem  pastores  inclyti 
quos,  Scriptura  tesle,  aucloritas  divina  commen- 
davit.  Porro  octo  primates  twmines  hi  sunt.  Primus 
Josue,  filius  Nun.  Secundns  Caleph,  filius  Jephone. 
Tertius  Otioniel,  filius  C;enez.  Quartus  Aoth,  filius 
Gera  filii  Gemini.  Quintus  Barach,  filius  Abinoem 
de  Cades  Nephtalim.  Sexlus  Gedeon.  Septimus 
Jephte  Galaadites.  Octavus  Sampson.  Isli  octo  id- 
circo  dici  merenlur  primates  homines,  quiaaucto- 
ritate  divina  praeeunte  et  induente  illos  Spiritu  Do- 
mini.constituti  judicesliberaverunt  populum  suum, 
unde  et  meruerunt  appellari  salvatores  Israel.  Pri- 
mushorum  Josueet  secundus  (  aleph  introduxerunt 
populum  in  terram  proroissionis,  dicente  Dou.ino 
ad  Moysen  :    Tolle  Josue  filium  Nun,   virum   in  quo 


est  Spirilus  Domini,  et  pone  mauumtuam  supcr  eum  C  Christum.Itaque  et  isti  cum  illo  vivent,  et  illi,  qui 


(Num.  xxvn),  etc.  De  Caleph  vero  ait :  Servum 
meum  Caleph,  qui  plenus  alio  spiritu,  secutus  est 
me,  inc/uram  in  terram  hanc  quam  circuivil,  et  se- 
men  ejus  possidebit  eam  (Num.  xiv).  Primatum  ejus 
hoc  divinum  testimonium  commendat,  et  prseter 
hoc  alia,  quae  praesenti  loco  inserere  longum  est. 
Tertius  Othoniel  filius  Csenez  liberavit  Israel  de 
manu  Cusamrasatbaimrefiis  Mesopotamiae.cui  ser- 
vierunt  octo  annis,  Scriptura  dicente  :  Et  clarntive- 
runl  nd  Dominum,  qui  suscitacil  eis  salvatorfm,  et 
liberavit  cos  Othoniel,  videlicet  filius  Csenez,  fuitque 
in  eo  Spirilus  Domini,  et  juilicavit  Israel  (Judic.  m). 
Quartus  Aoth  liberavit  Israel  de  manu  Eglon  regis 
Moab,  cui  servierunt  decemetocto  annis,  Scriptura 


tunc  erunt,  ex  istis  proficient.  Unde  cum  dixisset : 
Et  suscilabimus  super  eum  septem  paslores,  et  octo 
primates  humines,  confestim  subjunxit :  Et  pasctnt 
lerram  Assur  in  gladio,  el  lerram  NemroUi  in  lanceis 
ejus.  Quod  est  dicere  :  Et  omnes  gentes  qnae  nunc 
sine  l)eosunt,neque  verbi  Dei  pabulum  habent  ul- 
lum,  tunc  ex  mysticis  istorum  exemplis,  legendo 
prolicient,  qoarum  videlicetgentium  Assur  et  Nem- 
rot,  id  est  Assyriiet  Babyloniimaximi  Deoqua  ma- 
gis  adversi  tunc  erant.  Principium  namque  regni 
Nemroth  Babylon  fuit  in  terra  Sennaar,  et  de  illa 
terra  egressusestAssur,et  aedificavit  Niniven.  Nec 
vero  dubiumvel  incognitum  estquin  Assyrii  post- 
modum  decem  tribus  transtulerint,Babylonii  vero, 


dicente  :  Et  clamaverunt  filiilsrael  ad  Dominum,  et  D  proquibus  hic  ponitur  Neniroth,duas  reliquas.Ju- 


susciCavit  eis  salvalorem  Aoth  ftlium  Gera  (ibid.),  etc. 
Quintus  Barach  filius  Abinoem  lilieravit  Israel  de 
manu  Jabin  regis  Chanaan,  qui  per  viginti  annos 
vehementer  oppresserat  eos,  etipse  auctoritate  di- 
vina  suscitatus  per  Debboram  propheten  uxorem 
Lapidoth  (Num.  vi).  Sextus  Gedeon  liberavit  Israel 
de  manu  Madian,  cuiservierant  septem  annis,pras- 
cipienteangelo,  qui  apparuit  el(Num.  vi).Septimus 
Jephte  Galaaditesliberavitlsrael  de  manu  filiorum 
Aminon.cui  cum  Philisthiim  vehementer  oppresse- 
ranteosperdecem  annosetocio.  De  istoscriptumest 
Faclus  estsuper  Jephle  Spiritus  Domini,  transivitque 


dam  etBenjamin.  Magnifice  ergo  reconcilialiogen- 
tium  promittitur,  dum  deillis  qui  tunc  erant  inles- 
tissimi  talis  prophelia  texitur  :  Et  pasrcnl  terram 
Assur  et  terram  Nemroth,  et  hoc  non  sine  armis, 
sed  in  gladio  et  in  lanceis  ejus,id  est  in  sermone 
Dei,  qui  est  vivus,  el  ejficax,  et  penetrabilior  omni 
gladio  ancipiti  (Hebr.  iv).  Et  in  sententiis  veritatis, 
quae  sunt  lanceae  sive  sagittae  °jus,  suo^ladio  etillis 
lanceis  diabolum,  qui  prius  terram  obtinueral,  de- 
bellabitet  liberabit  humanum  genus.  Hoc  est  quod 
ait :  Et  liberabit  ab  Assur  cum  venerit  in  terram 
nostram,   et  cum   calcaverit  in  monte  noslro.  Ac  si 


493 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN  —  IN  MICH.  LIB.  II. 


494 


dicat:Eodem  tempore  qusndo  veniet  in  terram  se-  A  (drt.iv),repente  fierent  litterarum  periti,  et  poten- 


cundum  praesentem  prophetiam,  et  conculcahit  Ju 
da?os  subversa  civitate  et  templo.liberabit  a  diabolo 
gentes,  quae  bactenus  erant  terra  Assur  et  terra 
Nemroth,  quod  interpretatur  tentatio,  qui  per  hoc 
ipsum  quod  de  illo  scriptum  est  :Eral  robustus  ve- 
nator  roram  Domino  (Gen.  x),  signillcat  diabolum 
qui  possidebat  gentes  tanqu am  fortis  armalusc» s- 
todiens  atrium  suum  (Luc.  xi).  Sequitur  :  Et  erunt 
reliquix  Jarob  inmedio  populorum  mullorum,  quasi 
vosa  Domino,  et  quasistillx  super  herbam,  qux  non 
exspectant  virum,et  nonpraeslolantur  filiosliominum. 
Reliquiae  Jacob  credenles  rx  Judaeis  sunt,  quorum 
unum  ex  optimis  Apostolus  cum  dixisset:  Nunquid 
repulit  Deus  populum   suum  ?  subjungit  atque  ait  : 


tes  in  omni  sermone  (Luc.  xxiv). 

Hoc  idem  de  prophetissentiendum  esfetprimum 
de  Mose  Nam  ille  quidem  humanam  scientiam  per 
homines  didicit.et  eral,ut  Stepbanus  protomartyr, 
eruditus  omni  sapientia  /Egyptiorum  et  potens  in 
verbis,  sed  scientiam  rerum  divinarum  ut  Penta- 
teuchum  suum  conscriberet,non  per  hominem,sed 
per  solum  Deum  didicil ,  qui  illo  in  rubo  apparuit. 
Sed  et  de  David  caaterisque  prophetis,  et  de  Christi 
apostolis  omnino  sciendum  est.quos  omnes  et  solos 
Ecclesia  Chrisli  in  canonico  apice  suscipit.  Unde  et 
Petrus  in  Epistola  sua  d\cii:Hoc  primurr.  intelligen- 
tes,quod  propketica  scriptura  propria  intcrpretatione 
non  fit.  Non  enim  volunlale   humana  allata  est  ali- 


Absit,  Nam  et  ego  Israelita  sum  exsemine  Abraham  B  luando  prophetia,  sed  SpirUu  sancto  inspirati  locuti 

de  tribu  Denjamin  (Rom.  xn).   Etenim,  licet  illi  qui 

in  futuro  tempore  credituri    sunt,  cum   plenitudo 

gentium  intraverit,  reliquiae  dicantur,  nihilominus 

tamen  et  hi  recte  dicuntur  reliquiae.quae  tunc  cre- 

diderunt  pauci,  muliitudine    in  incredulitate  per- 

manente,  teslante  eodem,  cum   pra?misso  exemplo 

de  Heba.cui  dixit  re^ponsum  diwinum:  Deliqui  mihi 

septemm  illia  virorum,quinon  cwvuverunt  genua  ante 

Bual(III  lieg.  xvm);  sic  ergo,   inquit,  el  in  hoc  tem- 

pore  rehquix  secundum  elecliunem  gratise  salvxfactx 

sunt(l\om.  xi).  Ergo  reHquix  Jacob  erunt,  inquit,?ii 

medio  populorum  multoi  um  quasi  rosa  Domino,quasi 

stillx  super  herbnm,  id  esl,apostoli  Christi  sive  mi- 

nisteriales  judicis  ejusdem,de  quo  hactenus  seimo 


sunt  sancti  Dei  homines  (U  Pelr.  i).  Et  de  caeteris 
quidem  apostolis.qui  fuerunt  illic.ubi  Spiritus  san- 
ctus  in  igneishnguis  apparuit,seditque  supra  sin- 
gulos  eorum  (Act.n),  certum  est  quia  non  ab  ho- 
mine,  neque  per  hominem,  sed  per  revelationem 
Jesu  Christi  didicerunt.  De  Paulo  aulem  qui  tunc 
non  erat  illic,sed  postea  vocatus  est,duuium  volunt 
esse  quidam  adversarii  ijus  pseudoapostoli,  dum 
vellent  corrumpere  veritatem  Evangelii,  quam  ex 
ore  ejus  multi  suscipicbant  popnli.obhoc  derogan- 
tes  illi  et  auctoritatem  ejus  diminuere  volentes.quia 
Dommi  nostri  Jesu  Cfiristi.duinadhuccum  humini- 
bus  conversaretur,  discipulus  nun  fuit.hac  pro  ne- 
cessitate  plerisque  in  locis  2I6aposlolaluin  suum 
defendit,n;axima  autem  in  Epistola  ad  Galatas  cum 


fuit.  sanclam  et    divinam  de   rcelesti   conversione  R  ..  ..       ,,  «.■    <•     •     r         -r        ,     i 

iuii,  s.uwaui         u        a  *-*  dicit   :  Nolum  enun  vobis  facio  Evangelium,  jralres, 


sua  sumptamstillabuntveldepluenlgentihusscien- 
tiam.  Ros  eniro  suaviter  cadens,  et  slillae  scnsim 
decidenles  super  herbam,  evangelicam  vel  aposto- 
licam  significant  doctrinam  aDominodatam.el  pro 
capacitate  audientium  discrele  annuntiatam,et  du- 
pliciter  valentem  nobis,  scilicet  ad  refrigeramlum 
et  sanctilicandum.Terra  quippe  nostracalorevitio- 
rum  erat  exusla  el  a  maligno  spiritu  quasi  vento 
urente  percussa,ita  ut  cor  hominis  Babyloniaa  for- 
naci  non  incongrue  posset  simile  dici.  Tunc  aulem 
ccepit  Dominus  mittere  quasi  ventum  roris  flantem 
(Dan.  ui),  quando  ad  amorem  rcelestium  nos  exci- 
tavil  per  apostolorum  prrpdicationem.  Item  manus 
nostrae  vacantes  ab  operibus  bonis,  sic  erant  quasi 


guod  evangelizatum  est  a  me,  quia  non  secundum 
hominem  :  neque  enim  ego  ab  homine  accepi  illud 
neque  dnlici,  sedper  revclationem  Jesu  Chnsti  (Ga- 
lal:\).  Bene  ergo  cum  dixisset  de  reliquiis  Jacob  : 
El  erunt  in  medio  populorum  muttorum  qunsi  ros  a 
Domino,  et  quasi  stillse  super  herbam,  addidit,  qux 
non  exspecttmt  virum,  et  non  prxstolantur  filios  ho- 
minum.  Ac  si  dicat :  Et  erunt  apostoli  Jesu  Christi 
sapientes  et  eloquentes,totum  salutari  doctrinainr 
buenles  mundum,  quam  videlicet  doctrinam  non  a 
magistrishominibus  accipient.nonstudii  vel  ingenii 
proprii  labore  arquirent,sed  occulta  gratue  ccelestis 
aspiratione  percipient.L'e  rehquiis,  inquam,Jacob, 
id  est  de  apostolis,ila  dunlaxat  ajqueut  de  prophe- 


herba  macra  et  sterilis,sed  nunc  quasi  stillte  a  Do-  J)  tis  qui  et  carne  et  fide  sunt  filii  Jacob,  hoc  d  cere 


mino  super  herbam  ceciderunt,  quando  eadem  dnc- 
trina  nos  ad  dilectionem  proximi  rpflorescere  fccit, 
et  in  porrifiendo  eleemosynam  faciesnostrasexhila- 
ravit.Et  benede  isto  roreetde  hujusmodi  siillisait : 
Qux  non  exspectanl  virum,  et  non  prxstolanlur 
filios  hominum,  sed  signanter  cum  dixisset,  quasi 
ros,  addidit  a  Domino,  quia  videlicet  Evangelium 
eive  doctrina  quae  i-er  apostolos  adminislrata  est, 
non  per  instruclionem  vel  magisterium  bominum 
venit  aliquando,  sed  coelitus  data  est,  docente  illos 
invisibiliterSpiritu  sancloabsque  moraet  momento, 
ita  ut  qui  fuerant    homines  siue   lille.ris  et    idiotx 


verutn  est.  Caeterum  de  aliis  magistris  ecclesiarum 
quicunque  ex  gentililale  surrexerunt,  non  eadem 
sententia  est  vel  esse  potest,  quia  videlicet  sunt 
quidem  et  ipsi  quasi  ros  a  Domino,  et  quasi slitlx 
super  herbam,  scripturas  prophcticas  atque  aposto- 
licas  tractando  dulciter  et  exponendo  uliliier  ;  sed 
singuUhnrum.uthoc  facere  possent.exspectaverunt 
virum,et  prajstolati  sunt  fllios  hominum.  Mullos 
eninipostDpumcathygetasvi-l  magistros  subierunt. 
Unde  quidquid  dixeiunt,  uon  idcirco  ratum  habet 
Ecclesia  Christi,  quia  sic  ip.-i  diverunt  vel  Bense- 
runt,  sed  quia  dicla  velsensus  suos  (.ropheticisat- 


495 


RUPEim  ABBATIS  TUITIENSIS 


496 


quo  apislolicis  testimoniis.vel  aliqua  probabili  ra-  A  contristari,nunc  gnuieo,non  quia  eonlrislali  estis,  sed 


tione  conlirmare  poiuerunt.Sfquitur  :  El  erunt  re- 
liquue  Jncob  tii  gentibus,in  medio  populorum  multo- 

luni.qnau  leo  in  jumentis  silvarum,  elquasi  cutulus 
leonu  rugien<  in  gregibus  pecorum,  qui  \um  trans- 
ieril  ct  conculcaverit  ct  ceperit,  non  est  qui  eruat. 
Quamdiversaruin,  quam  lonje  dissimiiium  rerum 
simililudines  risdem  reliquiis  Jacob  hic  ascriptae 
sunt  !  Dixerat,  et  erunt  reliquiie  Jacob  quasi  ros  a 
Domino,  el  quasi  slillx  super  herbant,  et  conlinuo 
nunc  dicit,  el  crunl  reliquix  Jarob  quasi  leo  in  ju- 
menlis  silvarum,  el  quasi  catulus  leonis  ruyiens  in 
greijilius  pecorum.  Quid  magis  ctissimile  quam  sua- 
vitas  roris  a  leritute  leonis  '?  Quid  magis  diversum 
quam  lenitas  slillarum  stillantium  superherbam, 


quia  con'ristati  eslisadpcenilentium,contriHati  enim 
estis secundum  Deum  {II  Cor.  vn),  etc.  IIkc  vero 
quasideausterioriPaulo  exemplupotui^sepulemus, 
quasi  caeteris  apostolis  hunc  atnplius  stevitiam  leo- 
nis  exercuisse  dicamus.Nam,  ut  plura  sermo  prae- 
tereat,  nonne  Petrus  quoque  quasi  leo  sive  catulus 
leonis  in  gregibus  pecorum  nigiit,quandu  in  con- 
ventu  discipulorum  Ananiarn  pnmum,  et  deinde 
Saphiram  uxorem  ejus  increpavit.et  illi  ceciderunt 
et  expiraverunt,  quia  Spiritui  sancto  rucranl  men- 
titi  (Acl.  v).  Vere  igitur  reliquix  Jacob,  quas 
catulus  leonis,  qui  cum  trniuierit,  subauditur  ad 
nullius  pavens  occursum,  et  conculcavei it,  vidi  licet 
rebellantes,^  ee/>e)77,subauditurmendaces,ut  capti 


Bjevitiavelimpetucatulileonisrugientisingregibus  g  et  deprehensi  sunt  jam  ilicti  Ananias   et  Saplnra 

pecorum?Attamen  eisdem  reliquiis  Jacob.et  suavi- 

tas  roris  sive  lenitas  stillarum.et  feritas  leonis  sive 

impelus  catulileonis  aeque  per  similitudinemascri- 

biturhic.Quare  ?  Videlicet,  quia  magistri  populo- 

rum  sive  geutium  apostoli  Christi  etlenes  et  severi 

sunt,  lenes  in  docendo  sive  exhortando,  severi   in 

corripiendo  et  ulsciscendo.Exernpli  gratia  :  Paulus 

ubi  docel  inter  castera,  sic  loquitur  :  Quon.iam  qui- 

dcm  Deus  erat  in  Chrislo,mundum  reconcilians  sibi, 

etposuit  in  nobis  verbum  reconciliationis.  Pro  Chri- 

slo  ergo  legatione   fungimur,    tanquam    Deo   exhor- 

tante  per  nos.Obsecramuspro  Christo,  reconciliamini 

Deo  (11  Cor.  v).    Quid  isto  rore  dilectionis  suavius, 

quid  bac   stilla  verse   et  germanae  pietatis  lenius  ? 

Cstera  quoque  usque  ad  id, os  noslrum  palet  ad  vos, 

o  Corinlhii.cor  noslrum  dilatatum  est(II  Cor. vi),talia 

sunt  stillicidia  vel  talis  ros,  ut  ncmo,  qui    dubitet 

quin  sit  a  Domino  Palre  misericordiarum  et  lotius 

consolationis  Deo.atvero  idem  post  plurimadicit : 

Ecce  tcrlio,    hoc  venio  ad    vos.  ln   ore  duorum,  vel 

irium  Ustium  slabit   omne  verbum.  Prxdixi  enim  et 

prxdicout  prxsens  vobis  el  nunc  absens  iisqui  onte 

peccaverunt,  et  csteris  omnibus,  quoniam  si  venero 

iterum  nou  parcam.  An  experimentum  quxrilis  ejus, 

qui  in  meloquilur  Christus  ?  (11  Cor.  xm.)  Ecce  se- 

veritas  magistri  lanquam  leonis  rugitus  super.ju- 

menta  silvarum,   et  tanquam  catuli    leonis  super 

gregem  pecorum.Nam  jumenta  silvarum  recte  illos 

restima.Tius.quosredarguebat  super  immunditia  et 

fornicatione.et  impudicitia  quam  gesserunt.Nonne 


Spiritui  sancto  mentientes,  non  est  qui  eruat.  His 
dictis  de  reliquiis  Jacob.protinusadillum  converli- 
tursermo  propheticus  judicem  Israel.dequosupra 
dixerut :  In  virga  perculient  muxillam  judicis  israel, 
et  dicit  : 

Exnltabitur  manus  tua  super  hosles  luos,  cl  omnes 
inimici  tui  inlcnbunt. Uosles  publici  sive  inimici  Do- 
miniilli  majestatisadjudicantur.qui  nonsolum  pec- 
catoies.verum  etiam  impii  suntodiendo  nomen  ejus 
quales  maximeillifuerunt.ile  quibusip;e  in  Evange- 
lioloquitur:iYt<nc  autem  et  viderunt  et  oderunt  et  me 
et  Pntrem  meum.Sed  ut  imple.itur  sermo,qui  in  lege 
eorum  scriptusest,quia  odio  hubueruntmegratis(Joan. 
xv).Super  ejusmodi  hostes  exa!tabitur,\nqu\l,manus 
Juo, subauditur.ut  non  videant  gloiiamtuam,imo  ut 
videant  et  confnndaritur.quemadmodum  alius  pro- 
pheta,cum  sub  inlerrogatione  dixisset  :  Et  non  vi- 
debit  impius  gloriam  Domini  \Isa.  xxvi),  protinus 
duplicem  responsionem  hoc  modo  ipse  reddilit  : 
Vomine,exaltelur  manus  lua  ut  non  videant,  videant 
et  confundantur  zelunles  populi,  ct  ignis  liostes  tuos 
devorethbid.). Demqm  et  per  justam  increpationem 
dixit  :  Domine,  exaltetur  manus  tua,  et  non  videant 
gloriam  tuum,  et  subaudiendum  est,ita  utin  gloria 
tua  paitem  habeant  ullam,etper  severam  nimisque 
acerbam  concessionem,ait  protinus,i>i'aVan<'  el  con- 
fundantur.  Quodque  hic  dicit,  et  omnes  inimici  lui 
in teribunt, Wlio  similiter  conceditur,ut  fiat  dicendo, 
et  ignis  hostes  tuos  devoret.  Nam  ubi  cxaltabitur 
manus  tua,  Domine,  quando    apparebis  sedens   in 


superhujusmodi  quasi  leo  tuit  ?  Ait  enim  :  Et  vos  D  sede  majestatis   tuae  rex  et  judex   Israel    statutis 


inllati  cslis,  ct  non  mugis  luctum  habuistis,  ut  tol- 
latur  de  medio  vestrum  qui  hoc  opus  fecit,  id 
est  qui  uxorem  patris  habuit.  Ego  quidem  absens 
corpore,prxsens  autem  spirilu,  jam  judicavi  ut  pras- 
sens  sum  qui  sic  operatus  esl,in  nomine  Domini  no- 
stri  Jesu  Christi,  congrcgatts  vobis  el  meo  spiritu 
cum  virtute  Domini  Jesu,  lardere  hujusmorli  Salanw 
in  interitum  carnis,ut  spiritus  salvussitindie Domini 
(I  Cor.  v).  Porro  quasi  greges  pecorum  ejusmodi 
fuerunt.qualibusveluticonierritisad  rugitum  catuli 
leonis  gratululur  et  dicit  :  Quoniam  el  si  contristavi 
ios  in  Epistola,  non   me  pwnitet.  El  si  ad  horam  vos 


ovibus  ad  dexteram,  baedis  autem  ad  sinistram 
tuam,  tunc  omnes  inimici  tui  interibunt,  diabolus 
videlicet  et  angeli  ejus,  tunc  hostes  tuos  videlicet 
tam  diabolum  et  angelos  ejus,  quam  et  homines 
impios  sequaces  ejus,  ignis  devorabit  te  dicente  : 
2 17  !tr,maledicti,  in  ignem  xternum,  qui  prsrpara- 
tus  est  diubolo  et  angelis  ejus  (Malth.  xxv).  Hoc  ni- 
hilominus  ad  Ecclesiam  universam  referri  potest, 
cujus  caputesl  ille judex,exaltabttur  manus  lua  su- 
perhostcs  tuos,et  omnes  inimici  tui  inleribunt,  quia 
videlicet  qui  capitis,id  est,  hostes  vel  inimici  sunt 
corporis,quod  est  Ecclesia  ejus,et  ubicaputibi  ni- 


497 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  MICH.  LIB.  II. 


498 


mirum  exaltabilur  et  corpus.Reete  ergoetadipsam  ^  sancti  omnes  hic  manentem  civitatem  non  habent, 


dictum  hoc  recte  intelligitur,pra?sertim  quia  et  su- 
pr.i  illi  dicebalur  :  Snrge  et  tritura,  filia  Sion  (Uich. 
iv),  etc,  et  protinus  eidem  dicitur:  Eterit  in  dic 
illa,  dicil  Dominus : Auferam  equostuos  demedio  tui, 
et  dispergimquadrigas  tuas,et  pcrdam  civitalesterrx 
tu3S,el  i/estruam  omnes  muniliones,  el  auferum  ma- 
leficia  de  mnnutua,et  divinationes,non  erunt  in  te.Et 
perire  faciam  sculptilia  lua,  etstatuas  de  medio  tui, 
et  conteram  civitatestuas,  et  faciamin  furore  et  in- 
dignatione  ultionem  in  omnibus  gentibus,  qux  non 
audierunt.  Magnilice  in  verbisislis  consoleturseEc- 
cle^ia  Dei,  considerando  vit;e  rcternae  statum,  qualis 
futurus  sitex  die  illa.qua  omnes  sui  iuteribuntini- 
mici.Siquidem  hoc  promittitur  in  his  verbis,  quod 


sed  futurarn  inquirunt  (Hebr.  xm).  Perdam  igitur, 
ait  civitates  terrxlux,  et  destruam  omnes  munilio- 
nes,non  solum  spirituales,verum  ctiam  manufactas 
et  materiales,sinedubiosubintelligendum,et  omnes 
civitatum.itquemunitionum  seditiones  atque  cupi- 
dilates.et  universas,  qua  eisdem  Oain  morlalibus 
intulitciades,  et  malas  sollicitudines,quarum  uni- 
versitas  dicitur  et  est  Babylon,  cum  qua,  ut  audi- 
rnus  in  Apocalypsi  vocem  de  ccalo  dicentem  :  For- 
nicati  sunt  reges  ten-<e,  et  indeliciis  vixc.mnt  (Apoc. 
xvn).Et  de  qua  ibidem  ita  scriptuin  esl:El  sustulit 
unusangelus  forlis  lapidem  molarem  magnum,el  mi- 
sit  in  mare,  dicens  :  Hoc  impetu  miiletur  Bnhylon 
magna  civitas  et  illa,  et  ultra  non   inveniclur  (Apoc. 


non  solum  mala  omnia,verum  etiam  ipsa  quoque,  „  xvm).  Magna  igitur  requies  sanctae  Sion,id  est  Ec 


qusin  hoc  sasculo  videntur  et  sunt  quaedam  bona, 
quamvis  non  vera  velsufficientia  penitus  non  erunt 
illic.Quis  enim  nescit  maleficia,  divinationes,scul- 
ptilia.etstatuasatqueadorationesmanuumoperum, 
et  lucos  ad  sacrificandum  daimoniis  elcctossivesa- 
cratos,  vera  esse  niala  ?  Quis  item  neget  equos, 
quadrigas  civitates  atque  muniliones,falsa  essebo- 
na?  Falla.v  equus  ad  salutem,  ait  Psalrnista  (Psal. 
xxxn),  et  hi  in  curribus,  et  hi  in  equis,  nos  autemin 
nomine  Domini  Dei  nostri  invocabimus  (Psul.  xix). 
Possunt  quidem  proJesse  equi  et  quadrigae,imo  et 
neccssaria  suntad  subvectionem  tardis  et  infirmis 
corporibus,  vel  etiam  sanctis  ad  fugiendum  deci- 
vitate  incivitatem,si  urgente'persecutorefugiendum 
est  cititus,sed  cujusmodi  usus,  non  tam  verum  bo- 
num,  quam  verae  infirmitatis  est  solatium,saepe  ni- 
mium  habens  fallax  experimentum  quia,  sicut  jam 
dictum  est,  fallax  equus  ad  salulem,  ad  quod 
succinere  possis,  sed  non  fallax  ad  fatigationem. 
0  quanto  melius  est,  gravii  ut  nunc  sunt  corpora, 
immutari,  et  velocitate  angelorum  perfrui,  quam 
gravedinemcorporumequi-;  velquadrigis  vectitando 
fallaciter  consolari !  Igitur  magnoe  beatitudinis  est 
pronissloin  verbis  istis  cumdieil.e/  eritin  die  illa, 
dirit  Dominus  :Auferam  equos  luns  de  merlio  tui,  el 
dispergam  quadrigas  luns,  etc  Praemiserat  enim,  ct 
omnes  inimicitui  inleribunt.  Ergo  idem  est  ac  siili- 
cat:In  die  illa  laciam  illud.pro  quonunc  clamas  ad 
me  dieens:  De  necessitat ibus  meis  erue  me  (Psal. 
xxiv).Primum  cst,  quod  equos  tuosauferam,  el  ou<i< 


clesiae.inperditionecivitatumvel  munitionum  terrae 
promittilur,qui  videlicet  cum  jperditione  illarum, 
perditio  quoqueconsequentersubintelligiturrerum 
omnium  concupiscibilium,  quae  in  civitatibus  sunt 
(quarumex  intuitu  sancti  cives  regni  Dei  peregri- 
nantesin  hoc  mundo  tentati  etfatigati  sunt),videli- 
cetauri,  el  argenti,et  lapidis  pretiosi,  et   margari- 
tarum.et  byssi,  et  purpura?,  et  serici,et  marmoris, 
et  cinnamoni,et  amomi,et  odoramentorum,  et  un- 
guenti,etthuris,  et  vini,  et  olei,et  simile,  et  iritiei, 
et  jumentorum,  et  ovium,  et  equorum,et  redarum, 
et  mancipiorum,et  caeterorum  omnium  de  quibu9 
recte  sapiens  dica.i:Vanitasvanitatumetomnia  vani- 
tas  (Ecc(V.i),quarum  cupidi  mercatores,nunc  divitcs 
facti,  pauperibus  insnltant  filiis  tuis.o  sanctaSion. 
Sediuncillisflentibusatquelugentibusetdicentibus: 
Vse,  vx  (/l/;oc.xvin),istiexsullabuni  etlibenter  vide- 
bunt,pariter  periresuas  quoque  munitiones.etquas 
hic  pro  necessilale  habucrunt,  non  ut  alios  impu- 
gnarent.sed  ut  impugnantibusaliis  aliquod  refrige- 
rium  haberarent.  Et  auferum,   inquil,   maleficia   de 
manu  tua.  Ethic  subintclliueudum  est,  ut  amplius 
mali  quidquam  non  facias.Impossibile  namque  erit 
ex  die  il!a  ut  sancta  ehclorum  societas  mali  quid- 
quain  faciat  nel  admittat,et  eritfirma  etincorrupti- 
bilisinnocentia.Nequeenim  eril  ultra  serpentianti- 
quo  facultas  sive  licentii,  ut  sibilet  quidquam,   vel 
mali  aliquid  alicui  sanctorum  suadeat,  sicut  fecit 
quando  rnulieri  suasit,ut  vetitum  comederet,et  viro 
suo  porrigeret  (Gen.  m),quo  maleficio  totum  exinde 


drigas  tuas  dispergam,\d  estquod  terreni    corpuris  D  genus  humanum  venenatum  est.Ut  breviter  dicam, 


tant  i  velocitatem  efliciam,  ut  sit  quocunque  velit, 
quod  fieri  non  poj-setcum  equis  et  quadrigis.Tunc 
enim  homines  sequules  erunt  angehs,  ait  ipse  Domi- 
nus,e/  filii  sunt  Dei,c.um  sint  filii  resurreclionis  (Luc. 
xx).  Quod  si  aequales,  nimirum  et  aeque  veloces, 
aeque  ut  angeli  erunt,  equis  et  quadrigis  non  indi- 
gentes.  Quid  porro  de  civitatibus  et  munitionibus 
dicim,  cum  dicit,  et  perdam  civitates  terras  tzse,  et 
deslruam  omnes  muniliones  ?  Notum  est,  quiaCain 
fratrem  suum  Abel  per  invidiam  occidit.et  hic  pri- 
mus  xdificavil  civilatem,  vocavitque  eam  ex  nomine 
filii  sui  Enoch  (Gen.  iv).  Porro    et   Abel    et  cseteri 


sic  auferctDominus  demanu  electorumsuorumma- 
lelicia,ut  quibusdedit  nunc  malefacere  nolle,  tunc 
detquodampliusetperfectiusest.scilicctmalefacere 
nonpo3se.fi/iiuwnaft07ies  nonerunlin  te.  Divina- 
tio  prophetia  rr.endax  est.  Haec  sinc  dubio  feliciter 
tunc  deerit.quandopraesentiavelplenacognitioDei, 
praesensque  faciesvei'itatiscunctos  illustrabit,etni- 
hilincertum  vel  incognitum  erit.Hanc  perfectionem 
in  hac  vita  sancti  non  valent  consequi,sedea:/wr/.?, 
inquiunt,  cognoscimus,  etex  parte  prdphelamus.Cum 
autem  venerit  quod  perfectum  est,  evacuabilur  quod 
ex  pnrte  est.Vic/emus  nunc  perspeculum  in  senigma- 


499 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


300 


lc,  lunc  autemfncie  ai  facicm  (l  Cor.  xni).—  Et  pe-  A  dem  in  die  illa  perfecte   implebitur,  quod  nunc  ex 


rire  faciam  sculpttlia  tua,  et  statuas  de  mei/io  tui,  et 
non  adorabh  uttia  opera  manum  tuarum.  Hoc  eliana 
ante  iliem  illam  providendum  estutopera  manuuin 
suarum.scilicet  9cuptiliaet  statuas,adorct,qua?cun- 
que  animaDeum  verum  coiitvel  nomenejus  invo- 
cat,  verumtamen  magna  parspopuli  Dei,  populiele- 
cti  unum  Deum  culentis,perfectionem  hujusreinon 
ailjungit,  dum  cornore  vivit.Nam  et  si  manusexte- 
rius  vacat;  ut  visibilem  sibi  statuam  non  faciat, 
nonne  animus  celerrimus  artifex  formara  sibi  ali- 
quam  persaepe  lingit,dum  reeordaturCreatoris  sui, 
et  eum  contemplari  cupit,  cui  dicit,  in  oratione  : 
Pater  noster  qui  es  in  ctxlis  (Matlh.  iv).  Velociter 
namque  sibi  proponit,  aut  velociter  sibi  occurrente 


parte  impletum  esl  vel  implendum  est.  Non  enim 
jam  in  hoc  perfectioest,quodverumcolentes  Deum, 
non  lucos  frequentant,  nec  latebras  vel  tenebras 
qua?runt  ad  sacrificandum  principibus  tenebrarum, 
neque  civitates  suas  claudunt,  id  est.conscientias 
non  occultant.sed  opportune  peccatasuaconfitendo 
aperiunt,  non,  inquam,  perlectio  jam  in  hoc,  sed 
inchoatio  bealitudiuis  esl,  quia  raulta  sunt  adhuc 
non  solum  mala  erubescenda,  verum  etiam  bona 
reveland-i  quae  abscondunt  etabscondere  volunt,in 
his  qusreprebensibilia  sunt  metuentes  verecun- 
diamjinhis  quoe  laudabilia  sunt  fugientes  inanem 
gloriam.  At  vero  tunc  nihil  erit  quod  velint  esse 
occultum.neque  invilis  illis  fiet  illudquod  Aposto- 


delectabiliter  excipit,  quasi  venerabilis    formaa  se-  fi  lus  ait.quia  veniet  Dominus   et   illuminabit  \ubscon- 

dita  lenebrarum,  et  manifestabit  consilia  cordium  (l 
Cor.  iv).  Nam  de  raalis.ubi  certa  remissio  erit,  non 
habebunt  cur  erubescant,  imo  mullum  habebunt 
quod  gaudeant,  scilicet  magnam  et  sine  fmomagni- 
ficandam  remissoris  gratiam  et  jjloriam.  Porro  de 
bonis  ut  abscomlant  illa,nequaquam  inanem  opus 
erit  1'ugere  gloriam,quia  talisvcntus  illic  fiare  non 
poterit,ubi  vera  et  stabilis  gloria  Dei  super  omnes 
abundans  cunctasuperabit.universosque  et-<iigelo- 
rum  el  hominum  ordinesin  fuudameniosuae  visio- 
nis  cum  dulci  tremore  continebit.lgitur  et  lucorum 
evulsio.et  civitatum  contritio  tunc  ad  plenum  per- 
fecta  erit.quianullus  erit  quiocculte  quidquamge- 
rere,vel  conscientiam  suam  ne  videatur,aliquo  mo- 
do  circumceptam  esse  velit.Tunc  econtraibunt  im- 


nera  speciosum  et  uiagnum,  magno  ^18  consilio 
residentem,  et  fortassis  ita  pulat  esse  in  re,  sicut 
legit  vel  audit  in  illa  Danielis  visione  :  Quia  throni 
positi  sunt,  et  Antiquus  dierurn  sedil,  veslimenlum 
ejus  quosi  nix  candidum,  et  capilli  tjus  quasi  lana 
munda  (Dan.  vn),  etc,  quae  quasi  localem  loquun- 
tur  Deum,  cum  ipse  localis  non  sit.  Equidem  sic 
simpliciter  errare  veniale  est,  sed  erroremeumdem 
perlinaciter  defendere  damnabile,  quia  hacreticum 
est.  Undc  et  humaniformii  dicuntur  hasretici,  oui 
Deuin  forma  humana  membrisquedistinctum  asse- 
rere  conati  sunt.  Quod  igitur  nunc  dicit :  Et  perire 
faciam  sculplilia  tua,  et  staluas  demedio  tui,  et  non 
adorabis  ultra  operamanuum  luarum,  sic  in  illa  die 
perficicredenduinest,ut  circa  divinam  substantiam 


nemotaliter   erret,  videntibus   cunctis   qualis  sit-  L  pii  insupplicium  et  in  opprobrium  sempiternum.et 


Unde  Joannes  :  Scimus,  inquit,  quta  cum  apparue 
rit,  similes  ei  erimus,  quia  videbimus  eum  siculi  esl 
(I  Joan.  m).  Quod  deinde  sequitur,  et  evellam  lucos 
tuos  de  medio  tui,    el   conteram  civitates  luas;   ili- 


hoc  est,quod  hic  in  calce  sermonis  enuntians,  et 
faciam,  inquit,  in  furore  et  indignatione  ullionem 
in  omnibus  gentibus  qux  non  audierunt. 


LIBER    TERTIUS. 


119  Eorum  quae  hactenus  in  hoc  propheta,  vel 
propterhuncprophetam  dictasunt,duoprincipiave- 
hementernostrisauribusillisasunt,dicendo  videli- 
cet  in  primo  :  Audite,populi  vmnes,  et  altendat  terra 
el  plenitudoejus  (Mich.  i).In  secundo  autem  :  Au- 
dite,  principes  Jacob,  et  duces  domus  lsrael  (Mich. 
m).Et  prima  quidem  prophetici  sermonis  invectio- 
neSamaria,  id  est  decem  tribus  condemnantur, 
eorumque  detrimentum  recuperandum  ex  gentibus 
perChristum  his  verbispromittitur  :  Ascendei  enim 
pundens  iter  ante  eos  ;  diuidenl  et  transibunt porlam, 
et  egredientur  per  eam  ;  et  transibil  rex  eorum  eoram 
eis  (Mich.  n).  In  secunda  Hierusalem,  vel  tribus 
Juda  severius  arguitur,  dicendo  ad  principes  ejus, 
ad  sacerdotes  ejus  et  ad  prophetis  ejns:Propler  hoc 
causa  vestri,  Simi  quasi  ager  <ir«bitur;el,  /lierusulem 
quusiacervus  lupidum  erit  (Mich.  m),quibus  verbis 
illa  manifeste  desolatio  prsnuntiatur,  quae  facta   a 


Romanis  eamdem  filiam  latronibus  vastantibus.eo 
quod  pereusserit  maxillam  judicis  Israel,  sicut  ma- 
nifeste  sermonis  ejusdem  sequentia  vaticinantur, 
itemque  detrimentum  Judasorum.desalute  gentiura 
restaurandu!n,secundumhaecverba  promittitur.  Et 
D  fluent  ad  montem  Domini  poputi,et  properabunt  gentes 
multse  (Mich.  iv).  Et  rursus  :  Et  erunt  reliquise  Ja- 
cob  in  medio  populorum  multorum,  quusi  ros  a  Do- 
mino,  et  quasi  stillx  super  herbum  (Mich.  v),  etc. 
Eccrt  nunc  tcrtio  sermo  proheticus  quasi  tubam 
vocemsuam  exaltans,  neque  solam  Samariam  ut 
prima,  neque  sol.im  Hierusalem,  ut  secunda  inve- 
ctione  convenerat.sed  ambas  partes  simul  conve- 
niens  sic  inchoat  : 

Cap.  VI.  —  Audite  qux  Dominus  loquitur :  Surge, 
conteade  judicio  adversum  movles,  et  andiant  colles 
vocemtuum.  Audiantmontes  judicium  Domini,el forlia 
fundamenta  lerrx,  quia  judiciumDomini  cumpopulo 


501 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  III. 


502 


suo,el  cum  hrael  dijndicabilur.  Popule  meus.quid  feci  A  capiunt  (Hebr.  i),  et  inde  adversus  eos  judicio  con- 


tibi,aul  quid  moleslus  fuil  libi  ?  Respondemihi.  Quia 
eduxi  le  de  terra  -Egypti/i  de  domo  serviiutis  libera- 
vi  te,  et  misi  ante  fuciem  luam  Mosen  et  Aaron  et  Ma- 
riam.  Popule  meus,  memento,  quasso,quidcogitaverit 
Balack  rcx  Moab,  ct  quid  respondcril  ei  Balaam  p.- 
lius  Beor  de   Setihn  usque  ad  Galrjata,  ut  cogncceret 
justitias  Domini.  Hujusmodi  verbis  judicium  Doini- 
ni  de  magni9  rebus  ngi  incipit,  et  sicut  jam  dictum 
est,  ambae  partes,  scilicet  Samaria  et   Hierusalem, 
pariter  conveniunl  et  quodammodo  assislunl,  tan. 
quam  duo  rei,    diversas   secundum  merita  judicii 
alque  misericordire  sententias  excepturi.Sunt  enim 
isti  dissimiles  sibi  vuluti  aller  etiam  stib  judicio  re- 
bellans,  alter  coram  judice  prostratus  et  veniam  po- 
stulans  :  etenim  Samaria,  quae  se  in  perpetuo  schi- 
smate  detinuit  a  domo  David  et  templo  Domini,  cu- 
jusexregibus  nullus  recessit  a  peccatis  Jeroboam, 
id  est,  a  colendis  vitulis,  quos  illefecit,  nec  saltem 
comminaute  Deo  judicecaptivitatem  instantem.pce- 
nilentiam   egit,   reus   ille  est  qui  etiam  in  judicio 
per  contumaciam    nmgis  ac   magis   provocat  iram 
judicis  :  Hierusalem  vero.quae  tunc  lemporis  non- 
nunquam   pcenitentiam  egit,    cujus     reges    aliqui 
ad    pcenitenliam    conversi    sunt,    ut  ManassPS   (II 
Pnr.    xxxm),    aliqui   justi    fuerunt    et   sancti,   ut 
David  et  Ezechias  et  Josias  :  nam  prster  istos,  om- 
nes  in  idohs  ptccaverunt  ;  reus  ille  est  qui,  coram 
judice  prostratus,  tatetur  oulpam,poscit  et  meretur 
veniam.  Neqve  enim  de  decem  tribubus  translatis 
in  Assyrios  aliquem  poeniteniem,  etDeo  satisfacien- 


tendi  volunt,  si  non  egerint  cuncta  quae  ad  suum 
pertinebant  officium.  Alii  vero  Abraham,  Isaac  et 
Jacob,  et  patriarchas  reliquos  interpretantur,  qui- 
bus  quasi  auditoribus  et  adjudicium  convocatis, 
populi  Israel  negotium  ventilandum  est.  Verura 
neutra  sententia  liberum  habet  cursum,  aut  mani- 
festis  Scripturae  vocibus  comprobatur,  praesertim 
cum  Abrabam,  Isaac  et  Jacob  sancti  atque  amici 
Dei  sunt,  et  sancti  angeli  praelerito  jam  judicio 
divsi  a  malis  angelis  de  salute  sua  securi,  et  in 
beatitudine  sint  220  firmati.  Quomodo  ergo  vel 
adversus  istos,  vel  adversus  illos  montes  et  colles 
libereaffinr.arim.quod  fiat  contentiojudicii  divini  ? 
Ut  igitur  expeditior  ait  sensus,  illud  sequamur  quo 
B  manifeste  nos  praesens  littera  ducit,  dum  in  iniiio 
contenlionis  statim  dicitur  :  Popule  meus,quid  feci 
tibi  ?  Denique  populus  Israel  cujus  ambas  partes, 
videlieetSamariani  et  Hierusalem,  paulo  antedixi- 
mus  ad  judicium  convocari,  sub  uominibus  mon- 
tium  et  collium  corripitur  in  his  verbis.  Nec  vero 
incongrue  per  monles  figuratur,  qui  pars  utrajue 
in  monlibus  regnabat  et  superbiebat,  decem  tribus 
in  monte  Samariae,  et  duasreliqus  Juda  et  Ben.j  t- 
min  in  monte  Sion.  Unde  et  per  alium  prophetam 
idem  Dominus  :  Vx  igiturjui  opulenti  estis  iu  Sion, 
et  confiditis  in  monte  Samarisc  (Amos,  vi).  Igitur 
adversus  niontes,  id  est  adversus  Samariam  et  Hie- 
rusalem  in  montibus  habilantibus,  et  in  montibus 
confidentes,  Surge,   inquit,  et  contende  judicio,  et 


Q  collcs,  id  esl  urbes  minores  illarum  subapDendiees 
tem  legimus,sed  defilus  Juda  ductis  lnBabvlomam  ^1       ,  .um.uu.^uuMi 

audianl  vocem  tuam.  Ad  hoc  edictum  Domini  .jtidi- 


multum  est  quod  miremnr  et  compatiamur  :dum  et 
Daniel  in  lacu  lconum,  et  socii  ejus  in  fornace  B.iby- 
lonica  prostrati,  misericordem  judicem  Deum  de- 
precantur  (Dan.  vi).  I^itur  dum  proposito  ju^iicio 
ex  persona  Domini,  dicentis  :  Populc  meus,  quid  feci 
libi,  aut  quid  molestus  fui  tibi  ?  Responde  mihi,  et 
ctetera  repente  sese  personaofferl,  dicens  :  Quid  di- 
gnum  offeram  Domino  ?  curvabo  Dco  genua  excelso  ? 
hancarliitremur  esse  llierusalem,  qtios,  ut  jam  di- 
ctum  est,  illo  tempore  pcenitentiam  erat  actura.  Cae- 
tera  vero  qua?  repetito  clamore  subsequunttir,  inter 
qua;  judex  proloquens,  et  cuftodtsti,  inquit,  prse- 
cepta  Amii,  el  omne  opus  Achab,  conlra  Samariam 
dictaessenon  dubitemus,   qute  veluli  reus  rebellis 


cium  proponentis,  idem  praeoo,  id  est  propheta  qui 
pra:locutus  luerat,  dicens  :  Audite  qux  Dominus  lo- 
quitur,  rursus  pro  officio  suo  magis  ac  ma^is  atten- 
tam  volens  esse  plebis  multitudinem  sive  montium, 
id  est  principum  altitudinem,clamat.  et  dicit  :  Au- 
diant  montes  judicium,  et  fortia  fundamenta  lerrx, 
quia  judicium  Domini  cum  populo  suo,  et  cum  Israel 
dijudicabitur.  Montes,  ut  jam  dictum  est,  Samaria 
et  Hierusalem  dicuntur,  qus  utraque  metropolis  in 
monte  sita  est.  Porro  fortia  fundamentum  terrx,non 
incongrue  parlis  utriusqtie  reges  intelli^imus.Re::ia 
namque  polestas  quodammodo  terrae,  idest  populi 
fundamentum  est.  Unde  et  Graeco  sermone  rex  basi- 


veniam  a   judice  nec  poslulat,  nec  meretur.  Nunc  D  leis,  id  est  basis   populi  dicitur,    eo   quod  regibus 


perordinem  dicta  sequamur  :  Audite,  inquit,  quse 
Dominus  loquitur.  Hoc  in  persona  suaprophetacla- 
mat,  videlicet  tanquam  praeco  judici  sedenti  obse- 
quens,  ut  paret  silentium,  et  ad  audiendum  atten- 
tam  faciat  multitudinetn.  Hoc  ergo  praemisso  se- 
quuntur  ea  quae  Uominus  loquitur :  Surge,conlende 
judicio  adveutum  montes,  el  audient  colles  vocem 
tuam.  De  montibus  et  collibus  istis,  adversum  quos 
judicio  contendere  j  jbetur,  diversi  expositores  di- 
versa  senserunt.  Nam  alii  angelos  intelligunt,  qui- 
bus  rerum  humanarum  commissa  est  procuratio, 
quisque,  ut  Apostolus  ait,  administratorii suntspiri- 
lus,  missi  in  ministerium propter  eos  qui  hxrcditatem 


suis  populi  vel  csterae  di^nitates  innitantur,  veluti 
columnsbasibus.  Igitur  el  fortia  fundamenium  terrx 
tumidae,  terrae  montuosw,  id  est  reges  male  fortes, 
reges  in  vestris  viribus  et  opibus  confidenles,  qui 
subvehitis  S.imariam  et  Hierusalem  quse  in  monti- 
bus  sitfe  sunt,  et  quod  pejus  est,  in  montibus  confi- 
dunt,  audite,  inquit,  judicium  Domini,  quia  quod 
valde  timendum  est,  judicium  Domini  cum  populo 
suo,  et  cum  Israet  dijudicabitur.  Vere  enim  sensato 
homini  hoc  valde  timendum  est  ne  cnm  illo  Deus 
dijudicetur  :  scitenim  quianon  poterit  illi  respon- 
dere  unum  pro  mille  ideoque  prostratus  poslulat 
dicens  :  (Von  intres   in  judicium  cum  servo  tuo,  Do- 


503 


HUPERTI  ABBATIS  TUITTENSIS 


304 


mine,  quia  non  justificabitur  in  conspectu  luo  omnis  \  eum  in  manusgentiuni,  i  1  dominati  .  uiit  ejns,  qui 


vivens (Psal.  cxlii).  Haec  interlocuto  propheta,pi'oti- 
nu  s  nonip.seprophelacuidictumossevidebatur,  surge 
et  contende  judicio,  sedipse  Dominus  insuapersona, 
hocmodojudiciocontendereincipit.P(i/'H/t'  meu  s.quid 
feei  tibi.aut  quid  molestus  fui '.'  Respon  ie  mihi.Quia  c- 
lu  vitc  ilctci  ra  .Egyi>ti,t/edonw  scrrentium  liberavite, 
•i  ante  faciem  tunm  Mosenet  Aaronet  Mariam. 
Quis  his  loquitur  jurlicio  contendens.nisi  Dominus? 
Quis  autem  dixerat,  surge  etjudicioconten  V.nisi  Do- 
minus?  Ergoneeljubetet  obedit  unaeademqueper- 
sona,  ut  unus  idemque  est,  et  iile  qui  dicil,  et  ille 
cui  dicitur  ?  Hsec  idcirco  subtiliter  percunctamur 
et  qusrimus  quia  valdenobis  optabile  est,  uteliarn 
hic  nppareat,  qui  persaepe  in  Scripturis  Deus  Deo, 


oderunt  eura  :  causam  quoquesuam  istam  proponit 
per  quam  ostendat  sese  priorem  fuisse  in  beneficiis, 
et  mala  recepisse  pro  bonis,  dum  disit  :  Quia  eduxi 
te  de  terra  JEgypCi,  et  de  domo  servienlium  liberavi 
te ;  cl  misi  ante  faciem  tuam  Mosen  ct  Aaron  el  Ma- 
riam  [Num.  n).  Nec  vero  illos  tantum  qui  erant 
fratres  tui,verumetiam  alie;iigenam,videlicet  Balam 
filium  Beor,  qui  non  erat  de  gonte  tua,misi  ante  fa- 
ciem  tuam  ad  benedicendum  tibi.  Hoc  est  quod 
continun  subjungit :  Populc  meus,  mcmento,  quxso, 
quid  coijitavcrit  Balach  rex  Moab,etquid  responderit 
ci  liulaam  filius  ticor  de  Selhim  usque  ud IGalgalam, 
ut  cognosccrcs  justitias  Domini.  Et  est  sensus  :  Nura 
in  eo  moleslus  fui  tibi,  quod  haec  beneticia  pra?stiti 


Dominus  Domino,   P.iter  Filio  loquitur,  et  multa  „  tibi?Quod  dicit,  de  Selhim  usque  adGalgalam,  sic 
sunt  quae  inter  has  personas  dicla  invenimus,  quo-       intelligilur  ac  si   dicat,  i!e  loco  ad  locum  pergcns, 


rum  dulcissimum  alque  clarissimum  est  illud.quod 
David  in  spiritu  audivit,  nobisque  retulit  dicens  : 
Dixit  Domihus  Domino  meo,  sede  a  dexlris  meis 
(Psal.cm).  Sit  igifur  persnna  Patrisquaedicit  :  Sur- 
ge,  conlende  judicio  ;  sit  persona  Filii  quoe,  dicto 
ob;iud;pns,  judicio  contendit  et  dicit :  Popule  meus, 
quid  feci  tibi,  aut  quul  molestu»  fui  tibi  ?  Responde 
mihi.  Quid  enim?  Nunquid  quia  de  Virgine  Maria 
nondum  natus  erat,  idcire}  de  judicio  contendere 
nesciebat  ?lmoet  pr.edari  et  spolia  detrahere  jam 
poterat.  Hinc  est  enim  quod  de  illo  ad  alium  pro- 
phetam  dicitur  :  Voca  nomen  ejus,  accelera  spolia 
delrahere,  feslina  prxdari  (Isa.  vm).  Quam  ob  cau- 
sam  ?  Quia  anlequam,  inquit,  sciat  puer  vocare  pa- 


mulansque  loca  ut  totum  excrcituum  Israel  luatra- 
rent  oculis,  quasi  ego  non  possem  cum  pergente 
pergere,  et  cum  transeunte  transire.  Et  hoc  feci, 
ut  miscricordiae  meae  et  juslitice  notos  essent  tibi. 
Cum  itaque  pr.-emisso  quid  feci tibi,  autquid  molestus 
jui,  statim  subjunxit,  quta  eduxi  te  de  terra  JEgypti 
per  Mosen  el  Aaron,  et  deinde  meminisse  rogat, 
quomodo  Balaam  filiuin  Boor  a  maledicendo  cohi- 
buerit,  qua*  utraque  populo  non  molesta,  sed  valde 
fuere  jucunda  ?  simul  meminisse  oportet,  qualia 
populuseconlra  fecerit,  ut  causiscomparatis  appa- 
reat  in  judicio  opposito,  quamjustus  Deus,  et  quam 
injustuslsrael  sit.Quii!  enim  Deo  populus  fecit  ?  Non- 
ne  ipse  potiusmolestusfuit?  Ubi  illumDeus  de  -■Egy- 


irem  suum  el  matrem  suam,  auferetur  fortitudo  Da-  t-«  pto  eduxit,  ille  vitulum  conilatilem  fecit,  eique  ho- 

stias  immolavit,  Mosen  et  Aaron  unte  faciem  po- 
puli  Deus  misit,  populus  eosdem  acerbe  affligens, 
$21  pene  lapidavit  (Exod.  xxxu).  Ubi  Balaam 
Deus  cohibuit  ne  malediceret  populo  (Num.  xxn), 
populus  continuo  fornicatus  est  cum  filiabus  Ma- 
dian,  et  initiatus  esl  Beelphegor  [Num.  xxv).  Gas- 
terapercurramus,  quamvis  in  praesentijudicio  non 
commemoraverit  Dominus,  pauca  commemorasse 
contenlus,  et  in  omnibus,  inquam,  ex  populo  vicis- 
situdinem  repcricmus.  UbiDeus  populum  in  terram 
quam  promiserat,  introduxit,  populus  terriB  eisdem 
gcntibus  pejnra  fecit,  intcr  quas  commislus,  deos 
eorum  coluit  (Judic.  n).  Dedit  Deus  populo  David 
regem  secundum  cnr  suum,  populus  a  domo  D.ivid 


masci,  el  spolia  Samarix  (ibid.)  quos  videlicelDama- 
scusetSamariatunccunctisviribusJudamoppugna- 
bant.Quodestiiicere:ldcircoi'0«i?!emfrcpueri,  quem 
supra  vocandum  esse  prsedixit  Emmanuel  (Isa.  vn), 
acceleraspolia  delrahere,  festina preedtcari, qu\  prius- 
quamnascaturinaiundopatremquehabeatelmatrerr 
patrem  quiilem  optativum,videlicet  Joseph,matrem, 
autem  naturalem,scilieet  Mariam,  liberat,  et  hacle- 
nus  liberavit  ab  hostibus  suis  Judam  et  Hierusalem. 
Mira  acceleratio  et  inaudita  festinatio.  Nuiiquam 
fuit  aliquis  ita  festinus,  ut  quidpiam  faceret  ante- 
quam  nascerelur  vel  conciperetur,  praeter  istum  so- 
lum  qui  prius  erat  Deus,  de  Deo  Patre  geuitu?, 
quam  fieret  homo  ipsc  de  muliere  natus.  Igitur  sic- 


ut  vocari  jussus  est,  accelera  spolia  delrahere,  festi-  D  sese  rescindens,  ct  a  templo  Dei,  vilulos  aureos  co- 


na  prsedari  ita.  etsecunduni  prcesentem  causam  vo- 
cari  potest,  accelera  judicio,  contendere  feslina 
cum  Israel  dijudicari  ;  quia  videlicet  in  quo  el  toties 
judicatus  est  ut  Iraderet  ho^libus.et  toiies  liberatus 
est  ab  hostibus  Israel,  unum  idemque  estVerbum 
Domini,  unus  idemque  Filius  Dei,  verus  Deus  judi- 
cansjuste,  antequam  fieret  homo  judicandus  inju- 
ste.  Nunc  itaque  judicio  conlendentis,  quaestiones 
et  rationes  audiamus.  Popule  meus,  quid  feci  ttbi, 
aul  quid  molestus  fui  ?  Responde  milii.  Hac  per- 
cunctatione  pr.emissa,  ne  vacet  populo  molestias 
referre  quas  passus  est  in  eo  quod  toties  tradidit 


luit  (III  Reg.  xu).  Tandem  quod  maximum  est, 
Deus  homofactus  de  semiue  Abrahae  promissionos 
quas  promiserat  illi.implevit,  et  populo  seprresen- 
tavit,  populus  illurn  negans  crucem  ei  paravit,  et 
lancca  latus  ejus  perloravit  (Jonn.  xix).  Non  vane 
ergo  judicium  Domini  cum  populosuo  et  cum  Israel 
vultdijudicari,  quia  magna  sunt  et  multa  qua;  ve- 
niunt  in  quaestionem  ex  iniqua  parte  populi,  quo- 
rum  quaedam  propheticam  hanc  praecesserant  quae- 
dam  secutura  erant.  Nec  vero  quisquam  nostrum 
ab  ejusmodi  dijudicatione  liberum  se  putet,  qnia 
nos  quoque  sumus  Israel,  quos  Dominus  eduxit  de 


505 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  III. 


506 


^jypto  hujus  sa>culi,  id  est  dc  ignorantiee  cnebris, 
et  ruisit  ante  faciem  nostram  Mosen  et  Aaron  el  Ma- 
riam,  faciemlo  nos  revelata  facie  contemplari  quas 
per  illos  facta  sunt,  quia  in  figura  contigerunt,  et 
qualem  vicissiiudiuem  quisque  nostrum  Deo  reddi. 
derit,  conscientia  cujusquenovit.  Cum  igitur  audi- 
vimus  Deum  dicentem  homini,  quid  feci  tibi,  aul 
quid  molestus  fui  tibi,  non  sit  in  nobis  cor  durum 
et  indomabile,  et  ferrea  cervix,  quia  ad  hoc  se  taii- 
ter  apponit,  et  taliter  loquitur  altisssimus  Deus  mi- 
sero  homini,  ut  saltem  propter  humilitatem  Dei 
compunotus,  di<-at  homo  :  Peccavi  Domino  (I  Reg. 
vn),  secundum  exemplum  David,  cum  quo  Deus  t?.- 
liter  dignatus  est  dijudieari,  cum  ille  peccasset  in 
Belhsabee.  Ego,  inquit,»<«.ri  *<?  in  regem  super  Israel, 
et  ego  erui  le  de  manu  Saul  et  dedi  tibi  domwn 
Israel  et  Juda,  et  si  parva  sunl  ista,  adjiciam  tibi 
mulla  majora  (III  Reg.  xn).  Taliter  praeloquendo 
mollire  studuit,  et  per  pielatem  efficere  tenerum 
cor,  ut  melius  et  profundius  vulnerare  posset  proti. 
nus  inlerendo:  Quare  crgo  contempsisli  verbum  Do- 
mini,ut  faceres  malum  in  conspeclu  meol  etc.  (Ibid.) 
Quisquis  ille  similiter  compunctus  et  in  judicio 
salubriter  vinctus  loquitur  ea  quaa  protinus  hic  in 
propheta  sequtintur:  Quid  dignum  offeram  Dominol 
Curvem  genua  Deo  excelso?  Nunquid  offeram  ei  ho- 
locautomata  et  vitulos  anniculos  ?  Nunquiil  placari 
polestDominus  in  millibus  arietumaut  in  mullis  mil- 
iibus  hircorum  pinguium  ?  Nunquid  dabo  primogeni- 
tum  meum  pro  scclei  e  meo,  fruclum  ventris  mei  pro 
peccuto  animx  m«?  Ad  singula  horum  proeier  illud 
quod  ait,  curvem  genua  Deo excelso,  subaudiendum 
est,  non,  quia  videlicet  Deus  holocautomatibus,  vi- 
lulis  anniculis,  arietibus  ethircispinguibus  non  de- 
leclutur  et,  etiamsi  talibus  delectaretur,  non  esset 
condignum  pretium  vel  aequae  redemptio  ut  pro  pec- 
cato  rationalis  anima:  brutum  pecus  tanto  judici 
offerretur.  Multo  magis  offerre  primogenilum  vel 
fruotum  ventris  sui  pro  scelere  suo  longe  a  ratione 
dissentit,  praeserlim  cum  hoc  ipsum  facere  scelus 
sit  crudelissimae  gentilitatis,  licet  Jephte  vir  fortis 
immolatione  filiaetemerarium  votum  solverit  (Judic. 
xi).  Insingulis  quidem  et  eorum  qui  ante  nos  ad 
pcenitentiam  compuncti  fuerunt,unus  idemque  Spi- 
ritus  talia  traclal,  quid  dignum  offeram  Domino,  et 
caHera  juxta  quod  Apostolus  loquitur  :  Nam  quid 
oremus  sicut  oportel,  nescimus  ;  sed  ipse  Spirilut  po- 
stulat  pro  nobis  gemitibusinenarrabilibux  {Rom.  vm). 
Verurctamen  ut  certum  ordinein  retineamus,  et  a 
superioribus  non  deviemus,  ubi  ^amariam  etHie- 
rusalem  lanquam  duos  discrevimus  reos,  quorum 
alter  etiam  sub  judicio  perseverat  in  culpa,altersa- 
tagit  provenia.Nimirum  personahcec  audito  judicio 
dicit  :  Quid  dignum  offeram  Domino  ?  et  caetera, 
Hierusalem  esl.  In  illa  namque  laliter  peccata  sua 
confiter.do  emeruit.ut  captivitas  sua  post  annos  se- 
pluaginta  solveretur.detentisin  perpetuacaptivitate 
decem  tribubus.judice  Deo  per  aliura  quoque  pro- 
phetam  sic  praelocuto  :  Quianon  addam  ullra  mise- 


^  ren  domui  Israel,  sed  oblivione  obliviscar  eorum,  ct 
domui  Juda  miserebor,  sulvabo  eos  in  Domino  Deo 
suo  (Ose.  i).  Ubi  captivum  Judam  sive  vapulantem 
Hierusalem  piam  de  suo  scelere  habuisse  legimus 
solliciludinem,  secundum  verba  basc  :  Nunquidpla- 
cari  polest  Dominus  in  millibus  arietum,  aut  inmul- 
lis  millibus  hxrcorum  pinguium  ?  Nimirum  in  illa 
oratione  apud  Danielem  :  Peccavimus,  Domine,  ini- 
que  fecimus,  impie  egimus,  et  recessimus,  et  declina- 
vimus  a  mandatis  luis  el  judiciis  {Dan.  vi).  El  alibi : 
P.t  non  est  in  lempore  hoc  princeps  et  propheta,  et 
dux,  neque  holocaustum,  neque  sacrificium,  neque 
oblatio,  neque  incensum,  neque  locus  primitiarum 
coram  le,  ut  possimus  invenire  misericordiam,  sed  in 
anima  conlrila  etspiritu  hunzililatissusripizmur  sicut 

n  in  holocauslum  arielum,  et  iuurorum,  et  sicul  in  mil- 
libus  agnorum  pinguium  (Dan.  m)  Quid  tandem  di- 
cit  huic  divinu m  responsum  ?  Indicabo  libi,  ohomo, 
quid  sit  bonum,  el  quid  Dominus  quserat  a  te  :  Utique 
facere  judicium,  diligere  misericordiam,  et  sollicitum 
ambulare  cum  Deo  ttio.  Ne  ergo  sis  anxius  de  holo- 
cautomatibus  et  vitulis  anniculis,  de  millibus  agno- 
rum  et  hircorum  pinguium,  neque  de  ullis  omnino 
rebus  qurccunque  extra  te  sunt,  quia  non  quairit 
tua  Deus,  sed  teipsum.non  rem  tuam  sed  spiritum 
tuum  ;nou  arietcm  vel  hircum  tuum,sed  cor  tuum. 
Illud  uffer,  nam  hoc  estbonum  ;  offer,  inquam,ju- 
dicium  faciendo,  misericordiara  diligendo,  et  am- 
bulando  sollicitecum  Deo  tuo.Quid  est  judicium  fa- 
cere,  nisijudicium  Dei  praevenire  ?  Prasvenis  autem 
judiciura  Dei,si  temetipsum  prior  judicasinconspe- 

C  ctu  Dei,  ne  a  Deo  judiceris.  Nam  sinosipsos  judica- 
remus,  ait  Apostolus,  non  ulique  judicaremur 
(I  Cor.  xi).  Jam  quidem  hoc  interest  inter  duos 
reos  istos,  quorum  alter  Samaria,  alter  diciturllie- 
rusalem,  quod  Sam.iria  judicio  resistit,  nuoquam 
recedendo  a  vitulis  suis,  et  idcirco  Non  addam  illi, 
ait  Dominus,  ullra  misereri,  Hierusalem  autemju- 
dicio  concedit.veiiiamque  poscit,  et  idcirco,W  do- 
mui,  inquit,  Juda  miserebor,  tt  salvabo  eos  in  Domi- 
no  Deo  suo  (Ose.  l).  Bonum  ergo  qnidem  est  sequi 
judicium,  optimum  aulem  facere  judicium,  scilicet 
priusquam  judicando  scmetipsum.  Ft  deiudedeli- 
gere,  id  cst  diligenter  quaerere  misericordiam,quod 
est  esse  misericordem,  ut  ipse  misericordiam  con- 
sequatur.  Exempli  gratia,  sicut  eo  tempore  fucrunt 

D  maxime  Daniel  et  Neemias,  quorurn  alter,  videlicet 
Daniel,  completis  annis  septuaginta  desolationis 
Hif>rusalem,multumcompatiensdesolata3  suajgeoti, 
et  posui,  inquit,  faciem  meam  ad  Dominum  Deum 
meum,  rogare  el  deprerari.  in  jejuniis,  et  sacro,  et 
cincre  (Dan.  ix)  :  alter,  videlicet  Neemias,  cumque 
audisset,  ait,  verba  dicentis,  et  murus  Hrerusalem 
dUsipalus  est,  etportse  ejus  combustx  sunt  igni,seii 
et  flevi,  et  luxi  dics  multos,  et  jejunabam,  et  orabam 
ante  faciem  Dei  coeli(U  EscW.  i),  etc.  Quod  deinde 
dicitur  hic  in  propheta,  et  sollicitum  ambulare  cum 
Dco  tuo,  idcm  est  ac  si  dicat,  etdeinceps  cavere  a 
peccato.  Ejusmodisollicitudo  tanta  Danieli  etsociis 


307 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


508 


ejus  in  eadem  captivitate  exstitil  222  ut  ne  qui-  A  usque  ad  ultimum  Osee  fiiium   Hela,  qui   regnare 

dera  de  mensa  regis.et  de  vino  potusejus  pollui  pa- 

terentur.  Hisdictis  ad  personam  quae  percunclata 

fuerat,  dicendo  :  Quiddignum  offeram  Domino  ?  et 

caetera,  confestim  quasi  qusereret,  cum   igitur  fe- 

cero  haec  ut  indicasti  mihi,  quid  consequetur,  sub- 

junxit  atque  ait  :   Vox  Dominiad  civitatem  clamat, 

eritsaluitimenlibusnomen  meuni.  Personam  expres- 

sit  manifeslius,  quam  supra  diximus  esse  Hierusa- 

lem,  veluti  reum  subjudicio  eonfitentem  atquepoe- 

nitentem,  altero  in  malis  peraeverante,  scilicet  s  i- 

mariae,  id  est  decem  tribus,  contra  quas   protinus 

nequaquani  remissso  ciamoretaliter  invehitur..!»- 

dite,  tribus.  Et  quis  approbabil  illud  ?  Adhuc  ignn  in 

domo  impii,  thesauri  iniquitatis,  et  mensura  minor 


ccepil  in  Samaria  anno  duodecimo  regis  Juda  Achaz 
(IV  lieg.  xv),  sub  quo  ipse  prophetabnt.  Igitur 
adhue  ignis  in  domo  impii,  nimis  diu  perseveravit 
saliabilisavarilia  in  vobis.o  decem  tribus,  quae  estis 
domus  impii,  scilicet  Jeroboam  qui  vos  peccare 
fecit,  cui  vos  tanquam  Domino  domus  ad  malum 
deseruistis,  cum  deberetis  esse  domus  Domini  Dei. 
Quod  nomine  ignis,  ut  jam  dictum  est,  avaritia  de- 
beatintelligi,  sequens  liltera  salis  innuit.Cum  enim 
dixisset,  udhuc  ignis  in  domoimpii,stn\.\m  subjunxit, 
Ihesauri iniquilatis,et  mensura  minor  irae  pl<na.Num 
justificabo  staternm  impiam  et  saccelli  pondera  do- 
losa,  in  quibus  diriles  ejus  repleli  sunt  iniquitate,  et 
habitantes  in  ea  loqitebantur  mendacium,  el    lingua 


xrx  plena.  Num  justijicabo  stateram  impiam,  et  sac    n  eorum  fraudulenta  inore  ipsorum  ?  Mensura  minor, 


celli  pondera  dolosa,  in  quibus  aivites  ijus  repleli 
sunt  iniquitate,  et  habitantes  in  ea  loquebantur  men. 
dacium,  et  liugva  eorum  fraudulenta  in  oreipsorum  ? 
Et  ego  ergo  cmpipercutere  te  perdilionesuper  peccatis 
tuis.  Tu  comedes  et  non  saturabcris,  et  humiliatio 
tua  in  medin  tui.  Apprehendes,  et  non  salvabis  ;  et 
quos  salvaveris,  in  gladium  tlabo.  Tu  seminabis,  et 
non  metes  ;  lu  calcabis  otivam,  et  non  ungeris  oleo, 
et  mustum  ct  non  bibes  vinum.  Et custodisli prsecepla 
Amri,et  omne  opus  dornus  Arhub,  et  ambutusti  in 
voluntatibus  eonan,  ut  darem  te  in  perditionem,  et 
habitantes  in  ea  in  sibilum,  et  opprobrium  populi 
portabitis.  Manifeste  divisus  est  ciamor  Domini, 
verba  consolatoria  denuntianscivitati,  scilicel  Hie- 
rusalem,  qund  sit  salus  timentibus  nomen  Domini, 
filiis  ejus  decaptivitate  reversuris.  Uecem  vero  tri- 
bubus  qualia  merentur  ?  Audite,  inquit,  tribus,sub- 
auditur  opus  vestrum,  quod  nunc  in  judicio  Do- 
mini  arguitur.  El  quis  approbqbit  itludl  Videlicet 
nemo  probus,  nemo  nisi  improbus,  cujus  et  si  cu- 
piditas  approbat,  ratio  tamen  improbat.  Verumta- 
meninjudicio,  dum  res  ostenditur  nuda.mirum  est 
si  vel  improbus  approbare  audeat  pertinaci  impu- 
dentia.  Quid  est  illud  ?  Adhuc  ignis  in  domo  impii, 
thesauri  iniquitatis,  mensura  minor  irx  plena.Quaisi 
unum  crimen  decem  tribuum  in  judicium  adducit, 
sed  per  illud  unum,  caetera  quoque  simul  omnia 
comprehendit.Etrecte,namni(0'joi;!?i!M)?!  malorum 
avaritia  (/  Tim.  vi).  Ipsam  avaritiam  convenienttr 
nomine  ignis  denotat.  Sunt  enim  haec  similia.  De- 


quam  lexDomini  interdicit,  et  dolota,   id  est  non 

aequa  pondera,  dum  in  alio  pomlere  venduntur,  in 

alio  emuntur.  Mercimonia  profecto  avaritiae  instru- 

menta  sunt.  Et  hic  est  vere   ignis,   qui   et   cuncta 

bonadestruit,  elnwiquam  dicit.Sujficil  (Prov.  xxx). 

Num,  inquit,  hac  ego  justificabo  ?Non  utique,   sed 

condi-mnabo.  Minnr  mensura,  minorem  cnpiens  ve- 

nalern  substHntiam,  majorem  capit  iram  in  sinum 

vestrum  relundendum.  siquidem  pauperes  hoc  fa- 

cerent,poleral  inopia  scelus  necessitale  defendere, 

nunc  vero  divites,  ait,  ineis  repleli  sunt  iniquilate, 

id  est  divitiis  iniquis,  qnas  congrp(;antur  e.x  iniqui- 

tate,  et  habitantes  in  ca,   subau-litur  domo   inipii, 

loquuntur,  ait,  mendaciwm,  et  lingua  eornm  fraudu- 

lenta  in  ore  eorum,  quia  videlicet   congregationem 

*j  diviliarum  sequitur  mendaci'<m,  et  manu   assueta 

thesauros  con>lere  fraudul>'ntam  linguam  possidet. 

Veritas  paupertatem   parit.    Et  ego    ergo.   inquit, 

ccrpi perrutere  te  perditione super peccatis  tuis,  sub- 

auditur,  et  per.utere  non  desinam  usque   ad  con- 

summat.im    perditionero,    quoniam   perseveras  in 

peccatis.  Ac  sidicnt:  Proptereajam  sa?pe  misi  con- 

tra  regem  Assyriorum.  et  quia  tu  in  peccalis  perse- 

veras,mittam  illum  iterum.  Nam,  quia  iste  in  die- 

bus  Joalhan,  Achaz  et  Ezechiae  prophetavit.oppor- 

tunenunc  historiae  series  ad  memoriam  redit    pro 

eo  quod  ait  :  Et  ego  ergo  caepi  percutere  le  perditione 

super  peccatis  tuis.  Denique   nnno  duodecimo  Achaz 

regnavit  0z->ein  Samaria  super  lsmel,   asceniitque 

contra  eum  Salmanasar  rex  Assyriorum,  el  factui  esl 


mque  ignis  nunquam  dicit  :  Sttfficil,  ait  Sapientia  D  ei  Ozee  servus,  reddebatque  tributa   (IV  Reg.   xvn). 


(Prov.  xxx),  et  avurus  non  implebitur  pecunia 
(Eccl.  v),  igitur  adhuc  ignis  in  domo  impii,  id  est 
adhuc  avaritia,  qux  esl  simulacrorum  servitus 
(Coloss.  m),  adeo  regnat  in  Samaria  ut  aurum  colat 
lanqnam  Deum.colit  enim  aurea  sirr.ulacra  vitulo- 
rum.  Quod  dicit,  adhuc,  longiturniialem  ,  perseve- 
tantiam  peccati  significat  ;  quia  videlicel  ex  quo 
Jeroboam  illos  fecit  vitulos,  per  tot  annos  vel  tem- 
pora,  tot  succedentibus  vel  demuiatis  regibus,  tot 
signis  et  prodigiis  per  Eliseum  et  Eliarn  exhibi- 
tis  cultu3  eorumdem  vitulorum  perseverat,ct  nullus 
omnino   regum    a  peccatis  Jeroboam   recesserat, 


U.vc  fuit  incceptio  percussiouis,  dequa  nuncdicit; 
Et  ego  ergo  ccepi  percutere  te  perditione.  Sequitur 
autem  :  Cum  autem  deprehendiset  rex  Assyriorum 
Ozee,  quod  rebellare  nitens  misisset  nunlios  ad  Sua 
regtm  AZgypti,ne  prsestarel  tribula  regi  Assyriorum, 
sicut  siugulis  annis  sntitus  crat,  obsedit  eum,  et  vin- 
clumeummisil  in  cwcerem,  pervagatusque  esl  om- 
nem  lerram.  Et  ascendens  Samariam,  obsedit  eam 
tribus  annis.  Anno  autem  nono  Ozee,  coepit  rex  Assy- 
riorum  Samariam,  et  transfulii  m  Assyrios,  posuil- 
que  eos  ia  Ayla,  et  in  Abor,  juxia  ftuvium  Gozam  in 
civilatibus  Medorum,  [ibid.).  Hicannus  erat  sextus 


509 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  III. 


510 


Ezechiae,  nonus  autem  ejusdem  Ozee,  qui  regnare 
coeperat  anno  duodecimo  Achaz.  Nam  ut  illic  infra 
rursus  ssriptum  est,  post  annos  tresanno  sexto  Eze- 
chiae,  id  est  nono  anno  Osee  regis  Israel,  capta  est 
Samaria,  et  transtulit  rex  Assyriorum  Israel  in  As- 
syrios.  Igitur  cum  dicit:  Et  ego  ergo  ecepi  percutere 
te  perditione  super  peccatis  /ttts, statimqne  subjunjjit: 
Tu  comedes  et  non  saturaberis,  et  humilialio  tua  in 
medio  tui  ;  apprchendes  et  non  saluubis,  et  quos  sal- 
vaveris  in  gladium  dabo  ;  tu  seminabis  et  non  meles, 
tu  calcabis  olivam,  et  non  ungeris  oleo  el  mustum  et 
non  bibes  vinum.Cum,  inquam,  et  illa  de  praeterito, 
et  ista  de  1'uturo  tempore  dicit,  hoc  datur  intelligi, 
quod  inter  utrumque  ascensum  Assyriorum  iste  pro- 
phetaverit  hunc  sermonem,  qui  sic  incipit:  Pnpule 
meus,  quid  feci  libi,  aut  quid  moleslus  fui  libi, 
etdeprimo  quidem  illorum  ascensu  dixerit  Dominus, 
et  ego  ccepi  percutere  le,  scilicetin  eo  quod  hostibus 
tributarius  es  factu9  ;  de  secundo  autem,(u  comedes 
et  non  saluraberis,  et  humilialio  tua  in  med'0  tui, 
et  ceetera,  videlicetquiaet  tu,  Israel,caplivusmigra- 
bis,  et  rex  tuus  Ozeevinctus  mittelurin  carcerem. 
Quod  dicit,  ct  /lutniliatio  lua  in  medio  tui,  quae  vi- 
delicet  humiliatio  tam  carcer  Ozee  regis  quam 
captivitas  totius  populi  valet  intelligi,  talis  dictio 
?23  est,  qualis  et  illa,  sanguis  luus  super  eaput 
tuum  erit  (III  Reg.  n),  id  est  perditio  tuade  temet- 
ipso  erit,  nec  imputabilur  alii  rectius  quam  tibi, 
duni  recipis  quod  mereris,  nec  ignorare  potes  quin 
justum  sit.  Quod  deinde  subjungit,  apprehendes  et 
non  salvabis,  et  quod  salvaveris,  in  gladium  dubo, 
hoc  improperare  videtur  Ozee  regi.quod  non  polius 
ad  Deum  conversus  est,  sed  misit  nunlios,  ut  jam 
supra  dictum  est,  ad  rtgem  JEggpli  (IV  Reg.  xvn), 
ut  apprehenderet  eum,quasipaxillum  sivebaculum 
cui  posset  inniti.  Hoc  facto  utique  nec  suos,nec  se- 
metipsum  salvabit,  subauditur,  tribulis  regis  As- 
syriorum  solvendis,  imo  quos  ila  salvare  putavit, 
eosDominusin  gladium  dedit,quiamaxime  propler 
hoo  rex  Assyriorum  iratus  ascendit,  et  cepit  eos 
non  sine  voluntateet  j udt-;io  Domini.  Dum  tandem 
dicit.iu  seminabis,  etnon  metes,  tu  calcabis  olivam, 
el  non  ungeris  oleo  ;  et  mustum  et  non  bibes  vinum, 
persingula  dicta  magnum  illi  facit  tormenlum.quo- 
rum  cor  omnino  rebus  ejusmodi  erat  deditum. 
Tanla  cupiditate  vel  avarilia,  quanta  praecedenlia 
verba  denotaverunt.  Nam  quanto  quisque  majore 
laborat  morbo  avaritis,  lauto  magis  cruciatur  au- 
diendo  vel  videndo  quod  ipse  seminavit,  ungi  oleo, 
nt  bibere  vinum,  quod  ipse  usque  ad  calcatoriura 
elaboravit,  et  in  apothecam  recondidit.  Quod  vero 
per  conjunctionem  apponit,  dicendo  :  El  custodisti 
yrxcepta  Amri,  illi  priori  versicnlo  copulatur  :  Ad- 
huc  iguis  in  domo  impii  thesnuri  iniquitalis,  et  men- 
sura  minor  irse  plena.  Puit  autem  Amri  pater  Acliab, 
et  hic  Samariam  aedificavit  sicut  scriptum  est  :  Et 
regnavit  Amri  super  Israel  duodecim  annis  In  Chersa 
regnavitsex  annis,emit/ue  montem  Samarise  a  Somer 
duobus  lalenlis  argenti  et  aedificavit  eam,    et  vocavit 


\  nomen  civitatis  qnam  exstruxerat  ex  nomine  Somer 
domini  monlis  Samarix.  Fi.cit  aulem  Amri  malum  in 
conspectu  Domini  et  operalus est  nequiter  super  omnes 
qui  fuerunt  anle  eum  {III  Reg.  xvi).  In  hoc  denotan- 
tur  pracepta  ejusdem  Aairi,  quae  custodisti,  inquit, 
quia  videlicet  praecepta  Hieroboam,  qu;e  dederat 
formatis  viiulis,  dicens  :  Nohte  ultra  descendere  in 
Hierusalem.  Ecce  dii  tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  de 
terra  JZgypti  (III  Reg.xu),  iste  confirmavit  aedift- 
cando  alnm  metropolim,  scilicet  Samariam,  aiiver- 
sus  anliquara  et  legitimam  metropolim  Hierusalem 
civitatem  llavid.  Et  iste  quidem  praecepta  Jeroboam 
tahter  confirmando,  sua  pracepta  esse  fecit,  Achab 
autem  lilius  ejus  ampliavit.  Idcirco  cum  dixisset  et 
cuslodisii  prnrcepta  Amri,  addidit,  et  omne    opus  do- 

n  mus  Achab.  Quod  enim  fuit  opus  domus  Achab  ? 
Regnavit  in  Samaria  viginli  et  duobus  annis  ;  et  fecit 
inalum  in  conspectu  Domini,  suner omncs  qui  fuerunt 
ante  eum.  Nec  suffecit  ei  ut  ambularel  in  peccatis 
Jeroboam,  iusuper  duxit  uxorem  Jezabei  filiam 
Ethbaal  regis  Sydonioruin,  et  abiit,  et  servivit  B  /ut 
in  templo,  quod  aedificaveral  rn  Samaria,  etpkmtavit 
iucum  (III  Reg.  xvi).  Heinde  hoc  domus  ejus,  idest 
ipsius  et  uxoris  ejus  Jezabel  opus  luit  quod  occide- 
derunt  prophetas  Domini,  in  tantum  ut  diceret  He- 
lias,  putans  solum  se  esse  relictum  :  Domine,  alta- 
ria  tua  destruxerunt,  et  prophelas  luos  occidcrunl 
gladio  ;  derelictus  sum  ego  solus,  et  qiucrunl  animam 
meam  ut  auferanl  eam  (III  Reg.  xix).  lllorum  talia 
prxcepta  et  opera  t,u  custodisli.  Nunquam  enim  a 
peccatis  eorum  recessisti  tu,  Isra-1,  sive  tu,  Ozee, 

^  rex  Israel,  cujus  in  diebus  tecum  punitur  Israel,  et 
ambulasti  in  vanilatibus  corum,  provocans  me  in 
tantum,  ul  darem  te  in  perdilionem,  quod  justum 
est,  et  habituntes  in  ea,  subauditur  domo  Achab, 
quae  est  Samaria,  in  sibilum,  id  est  in  derisum,  et 
opprobrium  populiportabilis,  videlicetvos  regesim- 
pii, quia  vestrum  scelus,  vestrumque  deliramentum 
est  quidquid  patitur  Israel.  Sive  ut  e  converso  di- 
ctum  sit,  lotum  patitur  Israel  quidquid  vos  delita- 
stis.  Sequitur  : 

Cap.  VII.  —  \'x  mihi,  quia  factus  sum  sicut  qui 
colligit  in  autumno  racemos  vindemix.  Non  est  bo- 
trus  ad  comedendum,  p-xmaturas  ftcus  desideravit 
anima  mea.  Periit  sanclus  de  terra,  et  reclus  in  ho- 
minibus  non  est.  Omnes  in  sanguine  insidianlur,  vir 

D  fratrem  suum  venatur  ail  mortem,  malum  manuum 
suarum  dicunt  bonum.  Princeps  postutat,  et  judex 
in  reddendo  est.  Et  magnus  locutus  est  desiderium 
animx  sux,  et  conturbaverunt  eum.  Qui  optimus  est 
in  eis  quasi  paliurus,  et  qui  reclus  quasi  spina  de 
sepe.  Dicta  haec  de  fonte  pietatis  manani,  quia  per- 
lecto  zelus  bonus  quo  sancti  saevire  videntur,  nun- 
quam  sine  pielate  est.  Irascuntur  peccatis,  peccato- 
ribus  compatiuntur.  Sic  Moses  contra  peccata  sas- 
viens,  et  forti  ze.lo  accinctus  :  Ponat,  inquit, t>t>  gla- 
dinm  super  femur  suum,  et  ceciderunt  in  illu  die, 
quasi  viginti  tria  milliu  (Exod.  xxxn),  et  peccatori- 
bus  compatiens  ait  ad  Dominum  :  Aut  dimitle  eis 


51« 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


512 


har.c  noxam,  aut  si  non  facis,  dcle  me  de  libro  tuo  A  et  insidiatus  ei  Baisa,  pereussitque  curn.et  regnavit 


guem  scripsisti  (ibid.).  Sic  et  csteri  sancti  leciese 
noscuntur  quamplures,quorum  exempla  percurrere 
nimis  longumest.  Ut  de  isto  non  praHereamus,quid 
fortius,  quid  vehementius  inveclione  quam  longe 
euperius  ita  Qnierat :  Et  omnia  idola  Samarixponam 
in  perditionem,  quia  de  mercedibus  meretrecis  congre- 
gala  sunt,  et  usgue  uct  mercedes  mereiricis  reverlentur 
(Mich.  1).  Quid  vero  clementius  dici  potest,  quam 
id  quod  protinus  subjungit  :  Super  hoc  plangam  et 
ululabo  ;  vadam  spoliatus  et  nudus  (ibid.\.  Sic  et 
in  prresenli  loco  cum  thesauros  iniquitatis  et  meu- 
suram  minorem,stateram  impiam  et  ponderadolosa 
fortiter  coarguisset,  et  velut  adversarius  vindicem 
sententiam  ex  judieio  Domini  protulisset,  continuo 


pro  eo,  et  percusit  omnem  domurn  Jeroboam  (III 
Reg.  xv).  Eidem  Baasa  successerat  filius  suus  llela 
rebellavitque  contra  eum  servus  suus  Zamhri,  et 
oeciditeum.regnavilque  proeo.et  percu?sit  omnem 
domum  Baasa.  Regoavit  idem  Zambri  septem  die- 
bus,  et  ascendit  contra  eum  Amri,  et  ille  videns 
quodexpugnaretur  civitas.succenditsecum  domurn 
regiara.et  mortuus  est.  Tunc  mediu  pars  populi  se- 
quebatur  Tegni,  et  media  pars  Ainri.  Prsevaluit  au- 
lem  et  regnavit  Amri,  mortuusque  est  Tegni.  Post 
hunc,  videlicet  Amri,  regnavit  lilius  ejus  Achab, 
cujus  lilium  Joram  interlecit  Jehu  (ilius  Mansi,  et 
regnavit  pro  eo,  percussitomnes  qui  erant  de  domo 
Achab,  et  notos  ejus    universos,  et  Aazium  regem 


vulneratus  vera  compassione:  Vte mihi, inquit, quia  r>  Juda,  et  fratres  ejus  ;  erant  cnim  de  genere  Achab 

faclus  sum  sicut  qui  colligit  in  autumno racemos  vin-  (III  IScg.  xvi).  Regnavitque  Hieu,  et  filii  ejus  usque 

demitf,  etc.  Nimirum  quid  optaret,  vera  et  compe-  ad  quartam  generationem  (IV  Reg.  ix).  Factumque 

tenti  similitudine  melius  cxpressit  quam  si  nudis  estpost  hrec,  Sellum  (ilius  Jabes  percussit  Zafariam 

ipsam  rem  eloqueretur  verbis.  Vinea  enim  Domini  filium  Jeroboam,  filii  Joas,  filii  Joachas,  filii  Hieu, 

exrrcituum,  ait  ipse  Dominus  in  Isaia,  domus  hrael  et  regnavit  pro  eo  mense   uno.  Et  hunc   percussit 

est  (lsa.\).  EtPsalmista:  Vineam,  inquit,  de  /Egypto  Manaen  de  Thersa,  et  interfecit  eum,  regnavitque 

transtuhsti,  el  ejecisti  gentes,  et  plantastieam  (Psal.  pro  eo.  [IV  Iieg.  xv).  Hujus  filium  PbacEJam  per- 


lxxix).  At  illa,  cum  exspectaretur  ut  faceret  uvas, 
fecil  labruscas  (Isa.  v).  Hoc  iste  expertus  est  ;  ne. 
que  enim  eo  prophetante  vel  creteris.quos  Dominus 
misit.quisquam  ex  regibus  Israel  pcenitentiam  egit. 
Gongrua  ergo  similitudine  utens,  factus  sum,  ait, 
sicul  qui colligii  in  autumno  racemos  vindemise.  Sta- 
timque  subjungit  :  non  esl  botrus  ad  comedendum, 
id  est  qui  facit   pcenitenlia;   fructum    Omnes  enim 


cussil  Phacea?  filius  Romelis  et  regnavit  pro  eo  [IV 
Rcg.xn).  Gonjuravit  conlra  hunc,  et  insidias  teten- 
dit  iste  Ozee  (ilius  Hela,  et  percussit  e.um,  et  inter- 
iecil,  regnavitque  pro  eo,  cujus  nono  anno  Israel 
captivus  ductus  est,  ubi  tanta  fuit,  taroque  cruenla 
regum  divisio,  quanta  poluit  esse  regni  desolatio,et 
eorum  qui  partibusfavebant, conturbatio?  Non  ergo 
abs  re  dixit,  omncs  in  sanguine  insidiantur,  vir  fra- 


impcenitentes  Deum   offendunt,  sicut   uva?  acerbse  ^  Irem  suum  ad  mortem   venalur.  Porro,  cum  omnes 

quae  comedi  non   possunt.  Pcenitentes  vero  quasi      Uareprobi  fuerunt  reges  Israel,  ut  rtcte  dixeril  hic: 

uvas  vel  ficus  maturas,  dulces  et  suaves  sunt,  quas      Periit  sanctus  de   terru,  etreclusin  hominibus  non 

desideravil  anima  mea,  inquit,  sed  non  inveni.  Nam 

hoc  est  quod    sequitur  :  Periit  sanclus  de  lerra,  et 

reclus  in  hominibus  non  est.  De  terra,  id  est  de  Sa- 

maria,  pcriit  sauctus  qui  esset  mihi  quasi  bolrus  ad 

comedendum.et  in  hominibus,i<i  est  decem  Iribubus 

nonest  rectus,  qui  esset  rnihi  quasiprsmalura  ficus. 

Quis  cnim  iuitdecunclis  ri'gibus  Sarnariai  vel  decem 

tribuum,  ric  quo  scriptum  non   sit,  fecitque  malum 

in  conspeclu  Dominil At  vero  de  regibusHierusalem 

non  esl  ita,   qu,ne  el   supra   dixit  (Miclt.   rv)  :  Quid 

dignum  offeram   Domino  ?  et  postmodum   dictura 

est,  cgo  autem  ad  Dominum  aspiciam,   et  cxspec- 


est,  Iresexi-lis  magis  infames  SeriiAura  denotavit, 
videlicet  priorem  Jeroboam  qui  vitulos  fecit,  et 
Amri  qui  Samariam  condidit,  et  Achab  qui  Baal  co- 
luit  et  cum  uxore  sua  Jezabel  prophetas  Domini  in- 
terfecit,  quorum  et  hic  propheta  paulo  antemcmi- 
nit,  dicendo  :  El  eustodisti pratcepla  Amri,  et  omne 
opus  domus  Achiib  (Mich.  vi).  Horurn  trium  malam 
memoriam  liic  rursus  tangere  videturtribus  senten- 
tiis,  quas  lioc  ordine  subnectit  :  M.ilum  mtinuum 
suarum  dicunt  bonum,  etprinceps  postulal,  et  judex 
in  rcddendo  cst,  et  magnus  lotutus  est  desiderium 
aniiihV  sua>,  et   conturbaverunt  eum.  Nam,  qui  ma- 


tabo   Deum   Salvatorem   meum.   Nam    et  David    et  D  lum  manuum  suarura  dixit  bonum,  Hieroboam  fuil 


Ezechias,  ct  Josias,  botri  ad  comedendum  boni, 
id  esthomines  eancti,  fuerunt.et  de  caHeris  nonnulli 
quamvis  in  primis  acerbi  fuerint,  postea  per  poeni* 
tentiam  224  commutati,  dulces  etrecti  iacti  sunt. 
Audite  nur.c,  reges  Samariaj  vel  decem  tribuum, 
quam  acerbi  et  insuaves  luerint.  Omnes,  inquit,  in 
sanguine  insidiantur,  vir  fralrem  suum  venatur  ad 
mortem.Profcclo  diraetlongatragcedia  regum  Israel 
brevibus  verbis  insinuatur.  Nam  fere  omnes  post 
illum  vel  nb  illo,  qui  primus  erat  Jeroboam,in  san- 
guineinsidiati.etalterutrosad  mortem  venati  sunt. 
Jam  diclo  Jeroboam  filius  suus  Nadab  successerat, 


simulque  sacerdotes,  quos  ipse  sibi  de  extremis 
pnpuli  instituit,  quia  formatis  vitulis  dixerunt:£tc« 
dii  tui,  hrael  (III  fieg.  xri),  principem,qui  postula- 
vit  et  jude.r  in  reddendo  luit,  intelligimus  Amii,  qui 
ut  conlra  Hierusalem  nietropolim  Juda,  in  qua  erat 
templum  Doinini,  faceret  suarum  metropolim.emit 
montcm  Samaria?  a  Somer.qui  erat  dominusmontis, 
quanto  pretio  voluit.scilicet  duobustnlentis  argenti, 
pro  arbitrio  suo  jndicans  de  pretio,  quia  princeps 
fuit(lll  Reg.  xvi).  Maynus  qu\  locutus  esl desiderium 
animse  sux,  Achab  licet  inteliigi,  quia  projiciens  se 
in  lectum  suum  et  avertensfaciem  suam  ad  parie- 


513 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  III. 


314 


tem,  Pt  interrouatus  ab  Jezabel.  Qxiare  non  eomedis  A. 
panem?  —  Locu/us  sum,  ait  Nabolh  Jczraheldx,  el 
dixiei  :  Da  mihivineatn  luam,  acceplapecunia ;  aut,si 
tibi  placet,  dabo  libi  vineam  aliam  pro  ea  ;  el  ille 
ait :  Non  dabo  tibi  vineam  meam  (III  Reg.  xxi.  Sic 
loeutus  est  magnus  ille  desiderium  animx  fuse,  ni- 
mietatcm  cupiditatis  s u;e  Utauiem  maguus  vocetur 
tali  in  re,  mira  et  iracunda  facit  irrisio  uxoris  suee, 
qua?  iid  heec  laliter  cum  ironia  respondit  :  Grandis 
auctorilalis  es,  et  bene  regis  regnum  Israel  !  Surge, 
et  comede  ;  ego  tibi  dabo  vineam  Naboth  Jezrahelilx 
(ibid.).  Et  conturbaverunt  eam,  inquit.  Qui  cootur- 
baverunt,  et  quem  conturbaverunt?  Nimirum  ipse 
Achab  et  uxorsua  Jezabel  conturbaverunt  Naboth, 
snbmittendo  contra  illum  talsum  testimonium  dicen- 
tium  :  lienedixit  Deum  et  regem,  et  lapidaverunt  p 
eum,  sieque  mortuus  est  (ibid.).  Bene  ergo  cum 
dixisset,  magnus  locutus  e<t  desidcrium  animx  sux, 
subjexit,  el  coniurbaverunl  eum,  ponens  pronouien 
relativum  ad  illum,  cujus  non  posuerat  nomen  pro- 
prium,  videlicet  volens  justum  Naboth  optime  esse 
nolum.ita  utquodammodo  necessarium  uon  silno- 
minatim  exprimi  illum  qui  semper  debeat  esse  in 
memoria  omuium,  curn  sanguis  ejus  aemper  cla- 
met,  et  semper  accuset  impiorum  sacrilegium.  Vis 
adhuc  audire,  quam  reprobi  reges  illi  omnes  fue- 
runt  ?  Ait :  Qui  optimus  in  eis  cst,  quasi  paliurus ;  el 
qui  reclus,  quasi  spinn  <le  sepe.  Uptimus  in  regibus 
Israel  fuit  Jehu,  quippe  qui  solus  ex  omnibus  illis 
unctus  fuisse  legitur  in  regem  per  manum  Helisaei, 
fundentis  oleum  super  caput  ejus,  atque  dicentis  : 
Unxi  le  in  regem  super  populum  Domini  hrael,  el  " 
percuties  domum  Acliab  domiai  tui  (IV  Reg.  ix),  et 
cstera  qu®  illestrenue  implevit.  Delevil  enim  do- 
mum  Achab,  et  pra-cipitavit  Jezabel  quam  et  come- 
derunt  canes  ;  et  percussit  in  ore  gladii  cunctos 
sacerdotes  Baal,  et  destruxit  fcdem  Baal,  et  fe- 
cit  pro  eo  latrinas,  et  ita  delevit  Baal  de  Israel 
IV  Reg.  x).  Optimus  itaque  in  eis  Jehu,  videlicet 
pro  hac  parte  quam  diximus.  At  idem  a  peccatis 
Uieroboam  non  recessit,  sicul  de  illo  quoque  scri- 
ptum  est :  Verumtamen  a  peccatis  Hieroboam  fitii 
Naboth,  qui  peccare  fecit  Isracl,  non  recessii,  nec  de- 
reliquil  vitulos  aureos,  qui  erant  in  Belhel  et  in  Dun 
(ibid.).  Igitur  optimus  iste  revera  quasi  paliurus, 
videlicet  herba  spiuis  armata,  pungens  ac  retinens 
et  vulnerans  appropinquantem,  et  adunco  dente  D 
comprehendens.  Nam  in  hoc  ipso  quod  delevit  do- 
mum  Achab  et  Jezabeljubente  Domino.in  ultionem 
saoguinis  prophetarum,  et  sanguinis  omnium  ser- 
vorum  ejus,  non  tam  dilectioni  Dei  quam  proprias 
satisfacere  curavit  ambitioni,  unica  cupiditale  re- 
gnu'o  sibi  attrahens,  et  ob  hocsagittis  pungens,gla- 
dio  vulnerans.  Porro  rectus  in  eis  Ozee  rex  ulti- 
mus  intelligitur,  de  quo  sic  scriptum  est :  Fecit- 
que  malum  coram  Domino,  sed  non  sicut  reges  qui 
ante  eum  fueranl  (If  Reg.  xvu).  Dicitur  enirr.  liren- 
tiam  dedisse  volentibus  ascendere,  ut  facerent 
sacriticia  in   doino  Domini   in  Hierusalem,   quod 


anteriore;  reges  non  fecerant,  perseverantes  in 
peccatis  llieroboam  qui  pruhibuerat,  dicens  :  No- 
iite  ascendere  in  Bierusalem  (III  Reg.  xii).  For- 
tassis  ut  hanc  liccntiam  daret  Ozee,  deliniabat  ali- 
qua  gratia  regis  Juda,  cui  nimirum  non  insuave 
esse  poterat  illud,  quod  idem  Ozee  Pbacee  filium 
Romeli.einterlecerai,  et  pro  eo  regnabat.  Siquidem 
hostis  luerat  Jud.e  Phacee  tilius  Romeliae.quippe  qui 
cum  Rasin  rege  Syria?  ascendit  in  Hierusalem  ad 
praeliandum.  Unde  et  necessitate  compulsus  Achas 
misit  nuntios  ad  Teglatfallasar  regem  Assyriorum, 
dicent :  Ascende,  et  salvum  me  fac  de  tnanu  regis 
Syrix,  et  de  manu  regis  Israel,  qui  consurrexerunt 
adversum  me  IV  Reg.  xvi).  Verumtamen  quomcdo- 
cunque.quahcunqueprocausaminusfeceritmalum, 
quain  reges,  qui  ante  eum  fuerunt.constat,  quia  fe- 
cit  malum  coram  Domino,  quia  Scriptura  testis  est. 
Igitur  et  qui  rcctus  est,  subauditur  Ozee,  quasi  255 
spina  de  sepe.  Nam,  sicut  in  spinosa  sepe  dum  puta- 
tur  auxilium,  dolor  invehitur  ;  sic  Ozee,  dum  mittit 
ad  regem  jEgypti,  et  ejus  auxilio  vult  sepire  Jeru- 
salem,  per  hoc  ipsum  parat  Israeli  captivitatis  occa- 
sionem.Idcirco  non  mirum,  quod  qussivit  racemos 
vindemiae,  et  tion  est  bolrus  ad  comedendum,  quod 
prxmaiuras  hcits  desideravit  unima  mea,  et  non  in- 
veni.  Neque  enim  de  spinis  colligunt  ficus,neque  de 
rubo,  sive  de  paliuro  vindemiant  uvam  (Matlh.  7). 
Sequitur:  Die.i  speculationis  tux,visitatio  lua  ventt, 
nuncerit  vastitas  eorum.  Nolite  credere  amico,  nolite 
confidere  in  duce ;  ab  ea  qux  dormit  in  sinu  tuo,  cu- 
slodi  claustra  oris  tui,  qnia  filius  eontumeliam  facit 
palri,  filia  consurgit  adversus  matrem  suatn,  nurus 
contra  socrum  suam,  inimici  hominis  domestici  ejus. 
Ego  autem  ad  Dominum  aspiciatn,  et  expeclubo 
Deum  Salvatorem  meum.  Audiet  me  Dominus  Deus 
meus.  Sive  ad  Samariam,  cui  supra  dixerat,  custo- 
dhli  prucepta  Amri,  et  omne  opus  domus  Achab,  et 
ambutasti  in  voluntalibus  eorutn,  sivc  ad  Jerusalem 
dicta  haec  inlelligas,  secundum  utrumque  intelle- 
ctum  res  manilesta  est.  Nam  utriusque,  scilicet  et 
Samaris  el  Jerusalem,  captivitas,  qua?  hic  visitalio 
sive  dies  specutationis  dicitur,  tunc  veniebat  et 
prope  erat.  Melius  tamen  ad  Jerusalem  dicta  intel- 
ligi  placet  ;  quoniam  ipsa  estquae  respondet  et  cui 
respondere  convenit:  Ego  aulem  ad  Dominum  aspi- 
ciatn,  et  exspeclabo  Deum  Salvalorem  meum,  nimi- 
rum  eadem  et  humilitate,  qua  superius  dixit :  Quid 
dignum  offeram  Domino  ?  etc.  (Mich.  vi.)  De  ipsis 
quoque  contra  quos  dixerat,  qui  optimus  in  eis  est 
quasi  paliurus,  et  qui  rectus  quasi  spina  de  sepe,  sci- 
licet  de  regibus  vel  principibus  Samariaj,  sermo  ad 
Jerusalem  fieri  per  hoc  maxiine  inlelligitur,  quod 
cum  pramisisset,  dies  speculalionis  tux,  visitalio 
tua  venit,  statim  subjunxit,  et  haec  nunc  erit  vasti- 
/as  eorum.  Quorum  enim  eurum,  nisi  hominuii  in 
quibus,  ut  supra  conquestus  est,  rectus  non  erat, 
in  tantum,  ut  qai  optimus  in  eis  erat,  esset  quasi 
paliurus,  et  qui  reclus  quasi  spina  de  sepe?  Eorum 
nimirum  tunc  instabat  vastitas,  id  estirrevocabilis 


515 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


516 


decem  tribuum  captivita9.  Judae  autem  vel  Jerusa-  \  concitavit  enim  eum  Jeznbel  uxor  sua,  et   abomi- 


lem  non  ita.  Nam  venturus  quidem  erit  rex  Assy- 
riorum  usque  ad  ipsam,  unde  et  postmodum  hic 
diciiur  ei,  et  usque  ad  te  non  veniet  Assur,  sed  non 
vastaturus  eam,  dirente  Domino  per  Isaiam  pro- 
phetam  :  Non  ingredietur  urbem  hanc  neque  occupa- 
5(7  eam  (ha.  xxxvu).  ltem  tradenda  quidem  erat 
Babvloniis  eadem  civitas,  sed  praelinito  tempore 
reslituenda,  id  est  post  annos  septuaginta  [IV  lieg. 
xvi).Unde  et  postmodum  dicit  ei :  Dies,  ut  aedifi- 
centur  macerix  tuse,  subauditur  statuta  est.  Igitur 
quod  deinde  sequitur:  Nolile  credere  amico,  et  no- 
lile  conftdeie  in  duce;ab  ea  quw  dormit  in  sinu  tuo 
custodi  clauslra  oris  tui.quia  ftlius  conlumeliam  facit 
palri,  fttia  consurgii  adversus  matrem  suam,  nurus 


nabilis  faclus  est,  tfl  tantum  ut  sequerelur  idola  quse 
fecerant  Amorrhsei,quos  consumpserat  Dominus  a  facie 
ftliorum  Israel  [ibid  ).  Quamvis  aulem  pauca  talium 
exempla  certis  ex  personis  scripta  sint,multa  tamen 
tunc  evenisse  talia  neuio  est  qui  ambigat.  Similiter 
et  de  eo  quoil  protinus  sequitur,  quia  ftlius  contu- 
meliam  [acit  palri,  quamvis  duo  tantum  exetnpla 
scripta  sint :  alterum  ubi  Ituben  cubile  patris  aseen- 
dii  [Gen.  xlix),  alterum  ubi  Absaloa  fmlavil  patrem 
suum  Uavid  (II  Reg.  xvi),  qui  ante  tempora  ilia  fue- 
runt:  miilta  tamen  eisdem  temporibus  similia  ges- 
sisse  non  dubitandum  est,  tesiante  alio  propheta, 
cum  dic-it  inter  castera  scelera  Israel,  id  est  decem 
tribuum,ei/i/t'us  ac  paier  ejus  ii.troierunl  ad  pueltam, 


eontra  socrum  suam,  inimici  hominis  domestici  ejus.  g  ut  violarent  nomen  sanclum  meum  (Amos  n),  Fomi- 


Magnitudinem  calarailatis  eorum  exprimit,de  qui 
bus  dixerat,  et  nunc  erit  vaslilas  eorum,  ul  reeogitet 
auditur  et  perpenilat  quanta  fuerit  vel  esse  potuerit 
inordinatio  rerum  el  confusio  bominum  popularium 
sive  mediocrium,  ubi  regnum  decemtribuum  scis- 
sum  a  doiiio  David,  tantis  et  tam  crebris  scissuris 
diviilebatur  in  seipsiim,  sicut  supra  per.-trinximus, 
regibus  inlerfectis,  et  succedentibus  eorum  mter- 
feotoribus.  Ibi  fictusamicus  non  deluisse  credendr.s, 
quem  temporis  opportunilas  et  occasio  injuriae  ma- 
nifestum  faceret,  qualia  ante  tempora  illa  regni 
David  fuit  Achitopbel.  Nam.quia  insidiis  utittir  ma- 
xime  amicus  fraudulentus,  non  immerito  ptoejus- 
modi  computentur,  et  Baasa  filius  Achia  de  domo 
Isachar,  et  Ozee  filius  Hela  regum  Israel  ultimus, 


naruin  res  gestae  conscriptae  in  sacriscodicibus  non 
sunt,  e\ceptis  illis,  quae  tanta  fecerunt  ut  absque 
illarum  commemoratione  non  poluerint  conscribi 
memorabilia  gesta  virorum.  Nam  idcirco  quae  Jeza- 
bel  et  Alhalia  lilia  ejusgesserent  mala  in  Israelet  in 
Juda  conscripta  sunt,  quia  maxime  fuerunt  catiSEe 
tempestatum  femins  illae.in  quibus  viri  naufraga- 
vtrunt.  Itaque  de  eo  quod  sequilur,  ftlia  eonsuigit 
adversus  matrem  suam.  el  nurus  conlra  secrum 
s»rim,supeifluum  est  quaererehistoriam  temporum, 
cum  constet  otnni  tempure  leminasesse  vel  tuisse 
proniores  et  ardentiures  viris  ad  omne  flagilium.  Et 
quis  dubitet  in  illa  tempestate  filiani  adversus  ma- 
trem,  et  nurum  contra  socrum  suam  consurrexisse, 
cum  et  nunc  tanta  sint  exempla  vitae  quotidiana9,ut 


<=      c  —     — — — —  — 

quorum  alter  insidiatus  est  Nadab  filio  Jerolioam,  lj  magis  lugere  quod  tanta  sint  quam  quaerere  debea- 


et  percussit  eum,  regnavitque  pro  eo  (III  Fteg.  xv). 
Item  inter  eos  propter  quorum  exemplum  ;iit  :  Et 
nolite  conpdere  in  duce,  recte  computetur  Zambri, 
qui  cum  esset  dux  mediae  partis  equitum.et  servus 
Ela  filii  Baasa  rebellavit  contra  eum,  percussitque 
et  occidit  eum,  et  regnavit  pro  eo  (III  Reg.  xvij. 
Sunt  itaque  isti  in  exemplum  omni  mundo,  quod 
non  sit  omui  amico  credendum,neque  in  omni  ciuce 
contidendum,  propheta  dicente  :  Nolile  credere ami- 
co,nohle  confidere  in  duce,  id  est,  nolite  spem  ve- 
stram  ponere  in  hominibus  ea  consideralione,  quia 
sunt  duces,  quia  dicuntur  amici  ;  multi  enim  duces 
iniidi,  multi  atnici  insidiosi,  sicut  experimento  cla- 
ruit  temporibu?  istis.  Ab  ea  qux  dormit  in  sinu  iuo 


mus.  Similiter  quod  ait :  Inimici  hominis  domesiici 
e;'tw,ita  certum  est  ul  et  eisdemtemporibus  nonnulli 
quoque  regum  Judaaconjurantibus  servisinterlecti 
esse  leguntur,  et  nunc  plura  sunt  exempla  quam  ut 
te^titnoniis  indigeamus.  Kaec  ultina  sententia,  ini- 
mici  hominis  domeslici  ejus,  caeteras  omnes  allini- 
tates  comprehendit  qu<e  longinquiores  sunt,  et  id- 
circo  in  inimicitiis  minushabent  micaculi,  licet  non 
minus  periculi.ut  suntncpotesvelconsobrini.Quare 
autem  generum  praeterniisit,  qui  de  nuru  non  la- 
cuit,  dicens  :  El  nurus  convasocrum  siioin.cum  ge- 
ner  et  nurus  in  eodem  alfinitatis  gradu  sint  ?  Simi- 
iiter  et  Dominus  noster  in  Evangelio  cum  easdem 
alfinitates  ita  ut  hic  adversum  se  dividendas,  2^6 


custodi,  inquit,  claustra  oris  tui.  Ante  tempora  illa  D  propter  Evangelium  praadicens.etiam  reciprocaverit 


grande  exemplum  cavendum  in  hujusmodi  pr3eces- 
sit  in  Dalila,  quae  Samson  tlecepit  [JuUic.  xvi),  sed 
multo  magis  tempotibus  eisdem  in  Jezabel,  quas  vi- 
rum  suum  Achab  perdidit,  dicendo  illi  jacenli  in 
lectulo  :  Surge  et  comede  panem,  et  sequo  eslo  ani- 
mo,  ego  dabo  tibi  vineam  Naboth  Jexrahelitx  (III 
Reg.  xxi).  Aperuerat  enim  illi  claustra  oris  sui,  nar- 
rando  pro  qua  causa  esset  tristis,  et  omnino  com- 
miserat  ei  claves  universas  animi  sui  tam  in  illa  re 
quam  in  caeleris,  testante  Scriptura,  cum  pustmo- 
dum  dicit  :  Igitur  non  fuit  talis  altcr  ut  Achab  qui 
venundatusest  ut  faceret  malum  in  conspeclu  Domini  ; 


hoc  mo-io  :  Erunt  enim  ex  hoc  quinquein  domo  una 
divisi,  tresin  duos  el  duo  in  tres  dtvidenlur,  paitr  in 
ftlium,  et  ftlius  in  palrem  suum,  mater  in  ftliam,  et 
ftlia  in  malrcm  suam,  socrus  in  nurum,  et  nurus  in 
socrum  sunm  (Mallh.  xi)  ;  Luc.  xn).  Notandum  quod 
de  genero  tacuit.  Quod  si  dixisset,  socer  in  gene- 
rum,  et  gener  in  soceruni  suum,  non  jam  Ires  tan- 
tum  in  duos,  et  duos  in  tres,  secl  quatuor  in  duos, 
et  duos  in  qualuorseparasset,  et  nihilominus  verum 
dixissct.  Nam  saepe  qnidem  factum  est  ul  comra 
duos,  scilicpt  contra  patrem  et  matrem,tres  divide- 
rentur,  videlicet  fiiiuset  filia  et  nurus.  Saepius  au- 


517 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MlN.  —  W  MICH.  LIB.  III. 


518 


tem  accidit,  et  pena  in  usu  est,  ut  gener  contra  soce-  A.  tribus  Judae  sive  Jerusalem,  quae  in  Babylonem  du- 

cenda  erat  captiva,  translatis  prius  in  Assyrios  de- 
cem  tribubus.contraquas  praecedensdeprompla  est 
sententia.  Meminisse  namque  oportet  judicium  esse 
Domini,  et  Samariam  et  Jprusalem  dijudicari  ab  eo 
loco,  quo  ait  :  Audiant  montes  judicium  Domini, 
etjorlia  fundamenta  ierrse ;  quia  judkium  Dominicum 
pnpulo  suo  et  cum  Tsrael  dijudicabitur.  Popule  tneus, 
quid  feci  tibi,  aut  guid  molcstus  fui  tibi  ?  Responde 
mihi  (Mich.  vi),  etc.  Sub  hoc  judicio  tanquam  duos 
reos  adluctos  esse  diximus,  Israelem  et  Judam, 
sive  Samariam  impoenitentem  et  Jerusalem  pceni- 
tenliae  voces  emittenlem,  et  supra,  ubi  sic  incccpit : 
Quid  dignum  offeram  ?  (Ibid.)  El  hic  rursus  :  Ego  au- 
tem  ad  Dominum,  inquil,  aspiciam,  etc.  Sic  omnino 


rum,  et  socer  contra  generum  separetur.  Cum  ergo 
dn  genero  tacuit,  si  quia  non  adeo  mirum  vel  ra- 
runi  est,  idcirco  de  genero  tacuit,  cur  de  nuru  non 
tacuit,  cum  etiam  nuruin  socri  esse  invisam  fere 
usiiatum  sit  in  tantum,  ut  dicas  Comicus,  quid  est 
hoc  ? 

Omnes  socrus  oderunt  nurus 

(Terent.  Hecyr.,  act.  II,  sc.  i,  5.) 
Ad  haec  sciendum,  quia  superbia  vel  eontroversia 
generi  non  tantum  facit  vel  habet  inordinationis, 
qni  i  videlicet  nurus,  ne  conlra  socrum  consurgeret, 
viri  sui,  cui  secundum  Ipgem  subjecta  esl,  metu  et 
reverentia  dpbuit  coerceri ;  gener  autem,  etsi  uxori 
affectum    debet,    tamen    subjectionem   non   debel 


(Ephes.  v) ;  et  idcirco,  si  contra  sncerum  et  socrum  g  futurum  erat,  et  sic  factum  est  ut  hasc  verba  pro- 


turtm  conjugis  parentes  sese  erigit,  non  a.Ieo  mirurr: 
vel  turpe  est.  Apud  Matthaeum  Dommus  ipsis  pro- 
phet.e  hujusverbis,sentpntiam  magis  edicit :  Nolile 
inquieas,  arbilrari,  quia  venerim  pucem  mittere  iu 
terram.  .V.m  veai  pucem  mittere,  sed  gladium.  Veni 
enim  seiiarare  hominem  adversus  palrem  suum,  et 
filiam  aiversus  malrem  suam,  et  nurum  adversus  so- 
crum  suam  ( Uatth  x).  —  Et  mirnici  hominis  tiomeslici 
ejus.Qaia  igitur  ?Nuoquid  .Salvatorhocin  hoiuimbus 
faoere  venit,  quod  ante  ailventum  suum  per  pro- 
phetam  in  hominibus  reprehendil?  Absit  hoc.  Aliud 
est  bomincsodio  peccati,  alquealiud  odio  hominum 
separari.lllud  odiuni.quoodimuspeccatahommum, 
bonum,  imo  perfectum  est,  quod  praadicatur  in  illo 


phelica  luturum  esse  praenuntiabant.  Datis  namque 
sententiispt  dpcern  tribubusin  Assyrios.filii  autem 
Juda  in  Bahylonem  ductis,  illa  captivitas  ad  Domi- 
num  per  poenitentiam  non  aspexit ;  haec  autem  ad 
Dominum  asppxit,  et  exspeclavit  Dominum  Salva- 
torem  suum,  et  audivit  eam  Deus  suus,  et  dicere 
potuit  conlra  Babylonem,  quae  eam  captivaverat  : 
Ne  laeleris,  inimica  mea,  super  me  quia  cecidi,  ron- 
surgam.  Et  quid  verius  eo  quod  ait  :  Cum  sedero 
m  tenebris,  Dominus  tux  mea  est  ?  Ubi  namque  filii 
Juda  captivitatis  el  mQToris  tenebrassubierunl,  hu- 
miles  et  contemptibiles  facti  in  conspectu  Bab^lo- 
niorum,  ccce  Dominus  lux  eorum  1'oit,  lux  lllumi- 
nans  lucernam  per  gratiam  propheticam  quam  po- 


psalmi   versiculo  :   Nonna   qui  oderunt  te,  Domine,  „  neret  super  candelabrum  ut  luceret  omnibus,  et  re- 


oderam,  et  tuper  tnimicos  tuus  tobescebam  ?  Perfeclo 
odio  oderam  illos(P>al  cxxxvmj.  lllius  odii  gladium 
et  seperationem  Salvator  mittere  vel  facere  venit,  ul 
qui  discipulus  ejus  esse  cupit,  neminem  aspiciat, 
quamlibet  propinquum  adversantem  sibi  in  via  Dei. 
Porro  illud  odium,  quosanguis  quaeritur  hominum, 
vel  bonis  invid''tur,  homicid^rum  est.  Illius  odii 
separalionem  per  hunc  prophetam  idem  Dominus 
reprehendil.quia  videlicet  pro  eo  quod  separaverant 
se  a  domo  Djvid,  traditi  fuerant  spiritui  discordise 
et  seditionis,  sicut  et  ante  illa  tempora  contigit, 
quando  constituerunt  super  se  ducem  Abimelech 
filium  Jeroboal,  qui  omnes  fratres  suos  septuaginta 
viros  interfecit.  Unde  scriptum  est :  Mtsilque  Do- 
minus  spiritum  pessimum  inler  Abimelcch  et  habita 


gis  Nabuchodoncsor.et  omnibus  quiinregno  ipsius 
erant,  adversariis  quidem  eorum  ad  confusionem 
et  opprobium,  ipsis  autem  ad  consolationcm  et 
gaudium.  Danielem  loquimur  et  socios  ejus,  quo- 
rum  illuminationis  hoc  initium  fuit,  quod  soxnium 
regis  et  interpretationem  ejus  ipsis  orantibus,  Da- 
nieli  revelavit,  quae  prima  causa  illis  exstitil  conso- 
lationis  et  bonoris,  intantum  ut  rex  Nabuchodonosor 
caderet  in  faciem  suaw,  et  Danielem  adoraret,  qui 
et  hostias  et  incensum  prsrcejri/  ofjerri,  ul  sacrificare- 
lur  ei.  Tunc  in  sublime  illum  exlulit,  el  muntra  ma- 
gna  et  rnulta  dedit  ei,  et  conslUuit  eum  principem 
super  omnes  provincias  Babylonis,  et  prmfeclum  ma- 
gistraluum  sttper  cunctos  sapientes  Babylonis.  Daniel 
aulem  postulavit  a  rege,  ct  eonstituit  super  opera  pro- 


tores  Sichem,  qui  caeperunt  eutn  detestari  (Judic.  ix).  D  vincise    Dabylonis,    Sidrach,    Misach,    el    Abdenago 

Sequitur:  Ego  autem  ad  Dominum  aspiciam,  el  ex- 

spectabo  Deum  Salvatorem    meum    Audiet  me  Deus 

meus.  Ne  Iseleris,  inimica   mea,  super  me  quia  ceci- 

di,  consurgam.  Cum  sedero  in  tenebris,  Dominus  lux 

mea  esl.  Iram  Domini  portabo,  quoniam  peccavi  ei, 

donec  jttdicet  causam  meam,  et  jaciat  judicium.  Edu- 

cet  me  in  lucem,  videbo  justilias  ejus,-et  aspiciel  ini- 

mica  mea,  el  operietur  confunone  guse  dtcit  ad  me  : 

Ubi  est  Dominus  Deu<  tuus  ?  Oculi  mei  videbunt  in 

eam,  nunc  erit  in  conculcationem  ut  lulum  platea- 

rum.  Manifeste  haec  verba  sunt  confitentis  et  spe- 

rantis,  et  prolata  sunt  per  prophetam  in  persona 


(Dan.  n),  qni  postmodum  missi  in  fornacem  ignis 
ardentis,  et  illaesi  ambulantes  in  medioienis,  Nabu- 
chodonosor  dicente  :  Ecce  ego  video  viros  qualuor 
solutos  ambulantes  in  medio  ignis,  et  nihil  in  eis  cor- 
ruvtionis  est,  el  species  quarti  similis  cst  Ftlio  Dei 
(Dan.  m).  Profecto  aliam  divinae  claritatis  kicem 
profuderunt  ad  consolalionem  suimet,  et  concapti- 
vorum  fralrum  suorum  Judaeorum.  Caetera  quoque 
deinde  circa  illos  maxime  per  Danielem  celebrata 
mirabilialanta  tamquo  praeclara  fuerunt,  et  visiones 
quasvidittam  magnastamquesplendidaeexstiterunt 
ut  dubitare  non  oporteat  illuc  pertinere  quod  ait : 


519 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


520 


Cum  scdero    in  tencbris,  Dominus  lux  mca.    Quod  k  vobis  de  universo  populo  Domini  Dei  coeli  ?  Sit  Deus 


deinde  sequitur:  Iram  Domini  porlabo,  quoniam 
peccavi  ei,  donec  judicet  causam  meam,  el  faciat  ju~ 
dicium,  confessio  est,  et  magna  laus  juslitiie  Dei, 
quia  revera  multum  ipsa,  cujus  haec  verba  sunt, 
Jernsalem  peccavit  et  mnltis  peccalis  iram  Domini 
mcruit,  non  minus  qnam  Samaria.  tamen  hoc 
excepto  quod  de  regibus  quoque  Jerubalem  non- 
nulli  fuere  justi,  et  pcer.itentes  aliqui.  Debuit 
ergo  portare  iram  Domini,  inaxime  propter  peccala 
Manasse,  licet  ille  tandem  poenitentiam  egerit. 
Nam  de  peccalis  illius,  quod  maxime  propter  illum 
ira  venerit,  Scriptura  dicit :  Factum  est  aulem  hoc 
227  pcr  Verbum  Domini  contra  Judam,  ut  au/erret 
eum  coram  se  propler  peccala  Manasse  universa  qux 
fecit,  et  propter  innoxium  sanguinem  quem  effudit, 
et  implevit  Hierusalem  cruore  innocentium,  cl  ob 
hanc  rem  noluil  Dominus  propitiari  IV  Rctj.  xxiv). 
Portibo  igitur,inquit,jVamZ)omi'»i,consentiensjusti- 
tioe,  quoniam  peccavi  ei,  donec  judicet  causam  meam, 
et  faciat  judicium.  Quomodo  ?  Educet  m«,ait,  in  lu- 
cem,  vilebo  juslilias  ejus,et  aspiciet  inimica  mea,et 
operietur  confusione,  qux  dicit  ad  me  :  Ubi  esl  Deus 
tuus.  Hoc  jam  fieri  lunc  cceptum  est,  quando  et 
pueri  tres  educti  sunt  de  camino  ignis,  et  Daniel  de 
lacu  leonum,  videntibus  gloriam  eorum  imo  Dei 
per  eos,  Babyloniis  et  confusione  opertis  qui  illos 
accusaverunt  {Dan.  vi).  Paractum  est  autem  quando 
Babylon  a  Persis  et  Medis  subversa  vidit  per  alios 
solvi  captivitatem  et  resedificari  Hierusalem,  quarn 
succenderatigni  (II Par.  xxxvi).Nam  subversionem 
inimicaeillius,  scilicetBabylonis,prasvidens  subjun-  C 
git  adhuc  in  propheta  in  persona  Hierusalem  : 
Oculi  mei  videbunt  in  eam;  nunceiit  in  conculcaiio- 
ncmut  lutumplalearum.  Gonculcata  enim  est  a  Me- 
dis  et  Pcrsis,  videntibus  oculis  Danielis,  qui  unus 
eratex  captivis  illis  qui  de  Hierusalem  adducli,  non- 
dum  clauserant  oculos  suos  morte  prsevenli.  Nam 
idem  Daniel  scripturam  quoque  vidit  oculis  suis, 
quam  et  interpretatus  est  Balthasarregi,  Mane.Te- 
%cl,  Phares,  id  est  numcravil  el  complevil  et  divisit 
regnum  tuum,  et  dedit  illud  Medis  et  Persis,  el  eadem 
nocte  interfectus  est  Balthasar  rcx  Chaldxus,  et  suc- 
cessit  in  regem  Darius  Mcius  [Dan.  v).  His  dictis 
protinus  subjungitur  :  Dies  ut  xdificentur  macerix 
tux.  Nimirum  ea  quse  ex  persona  Hierusalem  spem 


itlius  cum  ipso.  A^cendat  in  Hierusalcm,  quse  csl  in 
Judxa,  el  xdificet  domum  Dei  hrael.  Ipsc  est  Deus, 
qui  est  in  Hierusalcm  (I  Esdr.  i).  Tunc  post  ad- 
versilatis  noctemdies  illuxit, quia  videlicet  aedifica- 
tio  maceriarum  eivitatis  vel  lempli  quod  destructum 
fuerat  pro  die  corapuuri  potuit  ;  die,  inquam,tam 
diutina,  quandiu  reparaiioois  illius  lux  perduravit. 
At  illi  qui  deinde  suborti  snnt  Judaei,  illa  die  sua 
male  cccperunt  uti,  dorelinquendo  legem  Domini, 
donec  iterum  fieretdesolalio  irreparabilis.  Sequitur 
ergo:  In  die  illa  longe  fiet  lex,  in  die  illa  usque  ad 
te  vcniet  Assur,  et  usque  ad  civilates  munitas,eta  ci- 
vitulibus  munitis  usque  ai  flumen,et  ad  marecle  mari, 
el  ud  montem  de  monle.  Erit  terra  in  desolnt ionem 
r.  propter  habitalores  suos,  el  propter  fructum  cogita- 
tionum  eorum  (l  Macli.  i).  IJoe  denique  historise 
temporumtestantur,etmai;imelibn  Machabsorum, 
quod  longe  facla  sillex  indie  illa,  id  est  intercporc 
illo,  de  quo  nunc  serino  est :  Exierunt  enim  de 
hracl  filiiiniqui,et  suaserunl  multis,  dicenles:  Eamus 
et  disponamus  tcsiamenlum  cum  gentibus,  qum  circa 
nos  sunl.  Et  xdificavcrunt  gymnasium  in  Hierosoly- 
nis  secundum  leges  nalionum,  et  fecerunt  sibi  prxpu- 
iia,  et  decesserunt  a  testamento  sancto,  et  jwicti  sunl 
nalionibus  (l  Machab.  \).  Hoc  denique  erat  longe 
fien  legem  decertantibus,  et  eam  retentare  volenti- 
bus  Machabaeis  fratibus.Juda  et  Jonatha  et  Simeo- 
ne  Matathi»  filiis,et  post  eos  Joanne  filio  Simeonis, 
qui  cognominatusest  Hircanus.Omnes  decesserunt 
prosperati  quidem  aliquotiesad  relinendam  legem, 
sed  nihilominusde  dieindiemlongius  atquelongius 
liebatlex.etnonerat  rex.  Jamdicti  Joannis  posteri  de 
regnoet  sacerdotio  nimis  cruenteetimpie  contende- 
runt,donecse  interposuitRonjanapotestasregemque 
imposuit,nonde  genleilla,  viuelicet  Herodeinnatum 
patreldum.330  et  matre  Arabica.  Kacta  sunt  igituret 
longe  lex,  et  contra  legem  alienigena  rex,  et  dein- 
de  desolalio  successit  gentis  qus  nunc  usque  per- 
manet,  de  qua  hicsubjungit :  In  die  illa  etusque  ad 
te  veniet  -tssur,  videlicet  nomine  Assur  universas 
consignificans  nationes.per  quas  illaet  gentisejus- 
dem  metropolis  Hierusalem  destrucla  est.  Primus 
itaque  Assur  ante  Babylonios  contra  Hierusalem 
ascendil  regnante  Ezechia,  sub  quo  iste  propheta- 
vit,  sed    repulsus  est,  percussis  in  castris  ejus  ab 


habentis  inDomino  dixerat  prophetas  persona,  imo  D  angelo  Domini  centum  octoginta  quinque  millibus 


per  prophetam  Dominus  confirmal,  dicendo  eidem 
Hierusalem:  Dies  ut  xdificentur  macerix  tux,  su- 
bauditur  apud  Deum  prajfiniti  sunt.  Et  per  alium 
prophetam,  scilicet  por  Hicremiam,  pra»scribentur 
hoc  modo:  E'  servienl  omnes  yentes  istx  regi  Baby- 
lonis  sepluagima  annis.  Cumque  impleti  fuerint  se- 
pluaginla  anni,  visitabo  super  regem  Babylonis,  et 
super  genlem  illam,  dicit  Dominus,  omnem  miquita- 
tem  eorum  (Jer.  xxv),  et  c*tera.  Etenim  post  finem 
annorum  illorum  suscitavit  Dominus  spiritumCyri 
regis  Persarum,et  transduxit  voceminuniverso  re- 
gno  suo,  etiam  per  Scripturam  dicens  :  Quis  est  in 


(IV  Rcg.xix).  Recte  ergo  pro  omnibus  Assyriis.Ba- 
byloniis,  Grcecis  atque  RomanisponiturAssur.quia 
contra  Hierusalem  fuit  omnium  primus.  Cum  dici- 
lur  :  In  dicilla  et  usquead  te  veniet  Assur,  quid  au- 
tem  est,  usque  ad  te  veniet, uiai  ac  si  dicatur  :  Nunc 
quidem  repelletur  a  te  Assur  sive  rex  Assyriorum 
Sennacherib,sed  non  semper  ita  repellenturhostes 
tui.  Quod  deinde  dicit,  et  veniel  usque  ad  civilates 
munitas,  et  a  civitalibus  munilis  usgue  ad  fiumen,  et 
admare  de  mari,  el  ad  montem  de  monte,  plenariam 
atque  universalem  vehementer  exprimitcommotio- 
nem  totius  orbis  ad  destructionemet  desolationem 


521 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH  LIB.  II. 


522 


terrse  unius,  de  qua  et  protinus  dicit  :  Eterit  terra  ^ 

in  desolalionem  propler  habitatores  suos,  et  propter 

fructum  cogitationum  eorum.  Nec   miruui    in  juslo 

propheta  tam  cito  post  consolationcm,  qua  dictum 

erat,  dies  ul  sedificentur  macerix  lux,  tam  repente, 

tam  magnam  prophetari  desolationcmejusdem  terras, 

cum  et  upud  Danielem  similiter  cum  oraret  ille,  in- 

telligens  in  libris  numorum  annorum  de  quo  factus 

cstsermoDomini  adHieremiam  prophetam,  utcom. 

plerentur  desolationes  Ilierusalem  septuaginti  anni 

(Jer.  xxv),  talier  ibidem  concludatur  visio.  El  civi- 

tatcm  el  sancluarium  dissipabit  populus   cum  duce 

venturo,  et  finis  ejus  vaslitus,  ct  posl  finem  bclli  sta- 

tuta  desolatio,  ct  deficiel  hostia  et  sacrificium,  ct  usque 

ad  consummatioaem  et  finem  persevcrabil  desolatio 

(Dan.  ix).   Quod   exlunc   faclum  est  et  fit,  iste  se-  _ 

quentibus  verbis  orando  propbetat,  et  prophetando 

orat :  Pasce  populum  luum  in  virga  tua,  gregem  hx- 

rcdilatis  tux,  habitantes  solusinsallu.  In  medio  Car- 

meli  pascentur  Basan  el  Galaad,  juxta  dies  anliquos 

secundum  dies  egressionis  tux  dc  terra  dZgypti.  Cui 

enim  hoc  dicitur,  pasce  populum  luum,  gregem  hx- 

redilalis  tux,  nisi  illi  qui  hoc  ipsum  se  facere  et  hu- 

jus  officii  ministerium  se  esse  testatur,  dicens  :  Ego 

sum  paslor  bonus;  ego  sum  oslium  ovium;  per  nie  si 

quis  inlroierit,  salvabitur  el  ingredielur,  et  egredie- 

tur,  et  pascua  inveniet  (Joanx).  Eratis  enim,  inquit 

Petrus,  aliquando  sicut   oves    errantes  (I   Petr  n). 

Nam  et   quod    dicit  :  Habilanles  solos  in  sallu,  hoc 

est  errantes  et  pastorem  non  habentes,  et  luporum 

(aucibus  expositee,  quia   non   eral   qui   requirerel, 

quippe  cum  et  lex  tongc  facla  essel,  ut  suprajam  di-  C 

ctum  est,  essentque  pravi  pastores,  pascendo  legem 

non  custodientes.  Undeet  peralium  prophetam  lo- 

quitur  contra  eos,  id  ipse  cui  dicitur  in  isto,  pasce 

populum  tuum  2?S  in  virga  tua,   gregem  hxredita- 

tis  tux,   habiiantes  solos  in  saltu:  Vx  pasloribus 

Israel  qui  pascebant  semelipsos.   Dispersx  sunt  oves 

mex,  eo  quod  non  essel  pastor;  et  factx  sunl  in  devo- 

rutioncm  bmnium  bestiarum  agri,  et  dispersi  sunt  ,et 

non  erat  qui  requireret,  non  eral,  inquit,qui  require- 

ret  (Ezech.  xxxiv).   Ecce  ego  ipse  requiram  oves 

meas  et  visitabo  eas,  sicut  visitat   pastor  gregem 

suum,  quando  fueritin  mcdio  ovium  suarum  dissi- 

patarum.  Ego  pascam  oves  meas,  et  ego  accubare  eas 

faciam,  dicil  Dominus  (ibid.).  Huicergo,  quem  tale 

propositum  habere  spiritus  propheticus  nonignora-  fj 

bat,  recte  et  constanter  dicitur,  ut  pascat  in  virga 

sua,  id  est  in  justitia  sua  Respondet  ille  et  dicit  : 

In  medio  Carmeli  pwcentur  Basan  et  Galaad,  juxta 

dies  antiquos,  secundum  dies  egressionis  tux  de  /£<?(/- 

pto.Ostcndam  ei  mirabilia.  Magnum  est  quod  in  ver- 

bis  istis  pastor  bonus   promittit,  i<i  medio  Carmeli 

pascentur  Basan  et  Galaad,   nimirum  eodem  sensu 

quo  in  alio  propheta  jam  praelibato,  et  pascam  eas, 

inquit,  in  montibus  lsrael,  in  rivis,  et  in  cunclis  se- 

dibus  tsrrx,  in  pascuis   uberrimis  pascam  eas,  et  in 

monlibus  excelsis  erunt  pascux  earum.  Ibi  requiescent 

in  herbis  virentibus,  et  in  pascuis  pinguibus  pasccn- 

Patrol.  CLXVIII. 


tur  (ibid.).  Carmelum  quippe  et  Basan  et  Galaad  re_ 
giones  aptas  fuisse  alendis  gregibus  Scriptura  testa- 
tur.  De  Carmelo  unde  fuerit  Nabal  constat  illud, 
quod  ibi  oves  paverit  insignis  pastor  David,  typum 
gerens  boni  pastoris  Christi.   Scriptum   est  enim  : 
Cum  ergo  auJissct  David  quodtonderet  Nabal  gregem 
suutn,  ascendite,  ail,  pueris  suis,  in  Carmelum  et  ve- 
nietis  ad  Nnbal  (I  Reg.  xxv).  Et  post  pauea  :  Nun- 
quam  eis  molesti  fuimus;  nec  aliqu  mdo  defuit  eis 
quidqvamde  grege  omni  lempore,  quo  fuerunt  nobis  ■ 
cum  in  Carmelo  (ibid.).  Porro  Ehsan  et  Galaad  re- 
giones  quarn  pascuosas  fuerint,  illud  satis  innuit, 
quod  eas  petiernnt  a  Mose  prece  instantissima  filii 
Ruben  et  Gad,  eo  quod  haberent  pecora  multa,  es- 
setque  illis  infinita  substanlia  (Num.  xxsn).  Inler- 
pretatur  autem   Carmelus  scientia  circumcisionis, 
Bisan   cunfusio,    Galaad    transmigralio   teslimonii. 
Igitur  tdm  rebus  quam  vocabulis  suis  Carmelus  et 
Basan  et  Galaad,   illas   significavit  pascuas   ovium 
Christi  uberrimas,ubi  pascuntur  et  impiuguuntur, 
in  sacris  nunc  epulando  Scripturis,  et  postmodum 
paradisideliciis,habentesprimum  scientiam  veraset 
spirilualiscircumcisionis,etdemdesalubrem  facien- 
tes  confessionem   de  peccatis   pristinis,    et  deinde 
consequens  perfectionem  fidei  taliter,  ut  eamdem 
fidem  confirmare  et  defendere  valeant  legisetpro- 
phetarum   testimoniis.   Quod   deinde   subjungitur, 
juxla  die<  antiquos,  secundum  dies  egressionis  lux  de 
Mgyplo,  ostendam  ei  mirabilia,  tunc  demum  recte 
intelligimus,  sed  non  obliviscimur  quod  Apostolus 
respiciens  et  commemorans  illos  dies  antiquos,  il- 
los  dies    egressionis  tu«,  o  antiqua  Ecclesia  de 
/Egypto,  et  mirabilia  quae   in  illis    diebus  ostendit 
Dominus.  Hoec  autem,  inquit,  omuia  ia  figura  facta 
sunt  nostri.  Nonne  omnis  ecclesiasticus  ordo  legen- 
do  et  scribendo  prsedicat   atque  concinit   quod  nos 
populus  Domini  et  oves  pascuae  sive  grex  haeredita- 
tis  ejus,  secundum  illorum  simililudinem  dierum  a 
spiriluali    Pharaone,  id  est  a  diabolo  liberati,  et  a 
peccatis  in  quibus  serviviinusei,  de  J_gypto  hujus 
saeculi,  id  est  de  igncrantiae  lenebris  exivimus,  si- 
gnatis  frontribus  nostrissigno  passionisChristi,  qui 
et  agnus  verus  et  pastorbonus  est,  et  transivimus 
marebaptismi,  etecce  spirilualem  escam  manduca- 
vimus,etspiritua!empotumbibimus,  scilicetcorpus 
et  sanguinem  ejusdem  pastoris  et  agni?  (I  Cor.  x.) 
Haec  et  castera  mirabiliaostendam  t'/,inquit,  subau- 
ditur  omni  credenti,  sive  populo  meo  giegi  haaredi- 
tatis  mea?,  quem  pascere  proposui  in  virga  mea,  id 
est  in  justitia  mea  vel   potestate  mea   quam  tunc 
significabatilla  virga  Mosi  inqua  signa  fecit.  Sequi- 
tur  :  Videbunt  gentes  et  confundentur  super  omni  for- 
tiludine  sua.  Ponenl  manus  super  os,  nures  eorurn 
surdx  erunt,  lingent  pulverem   sicut  serpens.  Velut 
replitiaterrx  perturbabuntur  de  xdibus  suis  ,Dominum 
Deum  vosirum   foimidabunt,  et  timebunt  le.  Et  hoc 
juxta  dies  antiquos,  secundum  dies  egressionis   de 
/Egyplo  futurum  erat  et  factum  est.  Sicut  enim  illis 
diebus  viderunl  gentcs,vel  cor.fus.n  vel  conturbatas 

17 


523 


RUPERTI  ABRATIS  TUITIENSIS. 


524 


sunt,  aseenderuntque  populi  et  ir  lii  sunt,  dolores  obti-  A  st'»m  quoque  dicenlem  :  Ei  inimici  ejus  lerram  liu 
nueruntkabUatoresPhilisthiim.elnuneeonturbatisunt 
principes  Edom,  robustos  Moab  obtinuit  tremor,  obri- 
gueruril  omnes  habitalores  Ghanaan  (Exod.  xv) ;  ita 

pistore  lsto  pasoente  populum  suum,  gregem  hsre- 
ditatis  suae,  pro  quo  mori  dignalus  est  et  quem  ac- 
quisivitsanguine  suo,  dum  ostenderet  mirabilia  quae 
per  apostolos  et  martyres  ejus  facta  sunt  innumera- 
bilia,  viderunl gentes  elgentium  imperatores,  vide- 
runtJudffli  atque  gentiles,  et  confusi  sunt  super 
omni  fortitudme  sua,  quia  videlicet  fortitudo  illo- 
rum  qua?  putabalur  magna  legibus  et  arrais  suffulta, 
non  polerat  evincere  virtutes  quas  faciebat  in  po- 
pulo  vel  gregesuo  pastor  bonusin  virgasua,  in  po- 
tentia  sua,  per  infirmos  et  contemptibiles  homines, 


gent  (Psal.  lxxi).  Verum  nec  saltem  illud,  secure 
facere  poluerunl.  Sequitur  eniin:  Velut  reptilia 
terrx  perturbabunlur de  sedibussuis,  subaurlitur  tam 
gentiles  quain  Ju riaei.  Nain  et  Judasi  de  civitate  ct 
templo  perlurbati,  quod  erat  in  Ilierosulyinis,  per 
omnes  terras  sunt  dispersi,  et  gentiles  ilo  fanis  suis 
ac  delubns,  in  quibus  sacrificabant  daemomis.  Ni- 
mirum  et  hoe  juxta  illos  dies  wUiquos  factum  est, 
quandu  ad  ingressum  liliorum  Israel  gentesChana- 
naeorura,  gentes  iminundae  velut  reptilia,  de  terra 
i  1 1  a.  porturbatae  sunt.  Novissimum  quod  dictum  esl, 
Domi-ium  Deum  nostrum  formidabunt  et  timebunt  te, 
subauditur,  o  Christe.  Repenle  namque  ad  illam 
conversionem  fecit  cum  graliarum    actione  tain  de 


non  sulum  per  grandsevas  personas,  sed  ssepe  per  g  increduhs  quam  de  credentibus  Ji.daeis  atque  genli 

pueros   atiue  puellas.   Confundebatur   ergo  super 

omni  fortitudine  sun,  quaa  solummodo  poterat  tan- 

gere  vasa  iictilia,  thesaurum  non  valens  lollere  qui 

in  illis  erat.  Quid  autem  dicam  de  gentium  earum- 

demsapientiu?Nihilominusetsupereaconl'useesunt. 

Hoc  est  quod  protinus  ait :  Ponent  manus  super  os. 

Nam  in  comparatione  ccelestis  sapientias,  quae  per 

illoslocutaest,  el  linguas  eorumfecil  disertas,  muta 

fuit  et  est  omnis  ssecularis  eloquentia,  poniique  raa- 

nuin  super  os  suum  couvictam  et  confusam  se  esse 

suoraet  testans  silentio.  El  hoc  nimirum  fictum  est 

secundum  illos  dies  antiquos,  dies  egressionis  de  /Egy- 

pto.  Tunc  enim  dicente  Mose  :   Obsecro,  Domine,  non 

sumeloquens.  abheriet  nudiusterlius  impeditioris  ei 

tardioris  linguse  sum.  Quis,  inquit  Dominus,  fecit  os  ^ 

hominis  aut  quis  fabricatus  est  os  surdum  et  mv.tum, 

nonrfeego?  (Exod.  iv.)  Et  rursura  cum  diceret  ille  : 

En  incircumcisus  lalnis  ego  sum,  quomodo  audiet  me 

Pharao  (Exod.  vi)  ?  Ecce,   inquit,  eonstitui  le  Deum 

Pharaonis,  et  Aaron  (rater  tuus  erit   propheta  tuus 

(Exorl.  vn).  Quod  deindesequitur,  aures  eorum  sur- 

dxerunt,  tam  de  Judaeis  intelligitur  quamdegenti- 

bus  incredulis,   maxime  autem  de  Judasis  quorum 

aures  detestabilius  surdae  dicuntur  ei  sunt,  quia 

prius  illis  est  annuntiatum,  et  legem  et  prophetas 

acceperunt.    Suoliaverunt  enim  aures  suas  auditu 

bono,  et  hoc  secundum  eosdem  dies  antiquos,  dies 

egressionis  cie  ,*;/;//)/o,quando  luelcruntinaures  au- 

rcas  de  uxorum  filiorumque et  ftliarum  suarum  auri- 

bus,  et  attulerunl  eas  ad  Aaron,  fecerunlque  ex  eis 


bus,  recte  potest  intelligi,  videlicel  secundum  ma- 
gnam  distantiam  forrnidinis  sive  timuris.  Nam  et  in- 
creduliaccusanteconscientialormidant,  quidem,  sed 
inuliliter,quemadmodum  daemones,  sicut  seriptum 
est:  Et  dsemoues  credunt  el  contremiscunt  (Jae.  n), 
creduli  autem  et  pii  timent  utili  timore,  qui  est  ini- 
tium  sapientiae.  Sequitur  :  Quis  Deus  similis  lui,  qui 
aufers  iniquitatem,  et  transis  peccatum  reliquiarum 
hsereditatis  tux  ?  Hoc  in  laudem  et  admirationem  di- 
cituret  diccndum  est,  inexhausta?  graliae  quae  nun- 
quam  fatigatur,  suscipiendo  ad  secouversos  quanr.- 
libet  multum  peccaverint,  quamlibet  in  peccatis  diu 
perseveraverintr.Futurum  enim  est  ut  omnis  Israel, 
in  quo  nunc  caecitas  contigil ,  salvus  sit,  cum  ple- 
nitudo  gentium  introierit  (Rom.  xi|.  De  hoc  :_iratula- 
bundus  :  Quis,  inquii,  Deus  simiiistuil  Non  enim 
sulijunxit,  qui  fecit  coslum  elterram,  et  mare.  et  om- 
niaquse  in  tis  sunt  (Psal.  cxlv),  vel  qui  eduxisti  ft- 
lios  lsrael  de  terra  JEgypli  (Exod.  xn),  quod  jam 
faciuin  esi,  sed  qui  aufers,  inquit,  imquitalem,  el 
transis  peccatum  reliquiarum  hsereditatis  luoe,  quod 
fulurumest.  Nechoc  taliter  disisse  contentus,  quasi 
qusreres,  ad  quid  dixerit.  Sequitur  adhucetdicit : 
Non  mitfet  ullra  furorem  suum  quoniam  volens  mi- 
scricordiam  esl.  Revertelur  et  miserebitur  nostri.  De- 
ponet  iniquitates  nostras,  ct  prcjicial  in  pro/undum 
maris  omnia  peccata  nostra.  Haec  quoque  ul  supe- 
riora  dicuntur,  et  fiunt  j«a;/a  dies  antiquos  secundum 
dies  egressionis  de  .Egijplo.  Nam  in  illis  diebus  an- 
tiquis,  in  illa  egressione  de  iEgypto,  videbo  sangui- 


•'itutum   conflatilem   el   adoraverunt   (Exod.  xxxiiV  D  nem,   el  transibo   vos  ;  nec  erit   in  vobis  plaga  di- 

sperdens,  quando  percussero  terram  Mgypli  (ibid.) 
Secundum  illam  similitudinera  iudicaturus  Dominus 


Nam  et  propter  cstcra  peccata,  et  maxime  propter 
illud,  nunc  aures  eorum  surdae  sunt,  dicente  Do- 
mino  :  Ego  autem  in  die  ultionis  visitabo  et  hoc  pec- 
catum  eorum  (ibul  ).  Tunc  aures  suas  spoliaverunt 
auro  ad  injuriam  Dei,  nunc  aures  eorum  spo- 
liatae  sunt  obedientia  Filii  Dei.  Deinde  lingent, 
ait,  pulverem  sicut  serpens,  id  est  terrena  tan- 
tum  cupient,  secundum  illam  similitudinem  ser- 
pentis,  qua  dictum  est  illi :  Terram  comedes  cun- 
ctis  diebus  vitsa  tuaj  (Gen.  m).  Per  verbum,  quod 
est  lingenl,  nimiam  nimisque  pronam  pulchie  ex- 
primit  «99  terrenarum  cupiditatem,  juxta  Psalmi- 


huncmundum  praemittitsignasua,  ul  reliquiae  Israel 
silvae  fianl/et  transibit  peccatura  eorum,  ne  simul 
cum  mundo  daranentur.  Volensemca  cst  misericor- 
diam,  et  idcirco  proedicare  non  desinit  poenitentiam. 
Quam  cum  susceperiut,  non  immittet,  ait,  ullra  fu- 
roremsuum,  subauditur  ut  hactenus  fecit,  excsecando 
cor  populi  hujus,  et  aggruvando  aures  ejus,  et  clau- 
dendo  oculos  ejus  ne  forle  videat  oculis  suis,  et  auri- 
bus  suisaudial,  et  corde  suo  intelligat  el  coiwerlalur 
(Isa.  vi).  Ilem  in  illis  diebus  egressionis  de  /Egyplo 


525     COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  PROLOGUS  IN  SEX  POSTEIIIOKES   PROPH.     526 

percussil  ornne  primogenitumin  terra /Egypti  (E.vod.  ^  Apostolus  :  Dico  enirn,  ait,    Christum   Jesum  mini- 


xiv,  et  omnern  exereitum  lbaraoniscuin  curribus  et 
equitibus  ejus  in  mari  Uubro  demersit  (Exod.  xv). 
Secundum  illam  similitudinem  deponet,  inquit, ini- 
quitales  nostras,  el  projiciet  in  profundum  maris,  id 
esl  delebit  in  baptismo  Christi  omnia  peccalu  nostra. 
Jum  finem  loquendi  faciens,  rursus  ad  ipsum  faa  i- 
liariter  converlilur  et  dicit:  Dabis  veritatem  Jacub, 
misericordiam  Abraliam,  quse  jurasti  patribus  nostris 
a  diebus  antiquis.  Istae  sunt  universx  vise  Domini, 
misericordia  el  veritas  (i'sal.  xxiv),  in  quibus  iste 
venerabilitersermonemsuum  consummavit.loquens 
ad  ipsum,  in  quo  miscricordia  et  venlas  obviaverunt 
sibi,  justitia  et  pax  osculatse  sunt  (Psal.  lxxxiv). 
Justitia  ipsa  est  ventas,  quam  dabis,  inquit,  Jacob, 


s/rum  fuisse  circumcisionis  propter  vcriiatem  Dei,  ad 
coiifirmandas  promissiones  patrum  ;  genlcs  aulem 
super  misericordiakonorare Deum  (Rom.  xv),  Quibus 
autem  patribus  juravent  hacc  Dominus,ut  iste  me- 
minit  dicens,  quse  jurasti  palribus  nustris  a  diebus 
(7«//i/H(s,sciredebemus,quia  isii  sunt  praecipuepater 
Abraham  et  palriarcha  David.  Juravit  enim  Domi- 
nus  David  veritatem,  de  fiuclu  venlris  tui  ponam  su- 
per  sedem  tuam  (Psal.  cxxxi),  juravit  misericordiam 
Abraham  super  miseris  gentibus,ita  ut  diceret:/Vr 
memetipsum  juravi,  quia  fecisti  rem  haiu  ,  cl  non  pe- 
percisti  filio  tuo  unigenito  ;  benedicam  tibi,  et  bene- 
dicentur  insemine  tuoomncsgcntes  ter/x  (Gerc.xxn). 
Et  haec  quidem,  scilicet  veritatem  et  miserieordiam 


videlicet   reddendo    unicuique   secuudum  Oj^era  sua      jam  dedit,  sed  datum  hoc  in  judicio  futuro  palam 


(Psal.  lxi)  ;  pax  ipsaest  misericordia,  quam  dabis, 
ait,  Abraham,  benedicendo  videlicet  in  semine  ejus 
omnes  gentes(Gen.  xxii),  ut  accipiant  remisiionem 
peceatorum  per  te  eumdem  Christum  Dei  Filium, 
quies  ipsaveritas,  cujus  domum  misericordia  est, 
qux  jurasli,  ait,  patribus  nostris  a  diebus  antiquis, 
ut  videlicetquoniquamdubitarcdeadimplendis  mi- 
sericordia  et  veritale  nefarium  sit.  Porro  illud  ani- 
madvertere  pulchrum  est,quod  in  plures  misericor- 
dia,  inpaucioresautemdanda  pronuntiatur  veritas, 
dum  non  dieit,dabi3  misericordiam  Jacob,veritatem 
Abraham,  sed  veritutem  Jacob,  misericordiam  Abra- 
liam  ;  Jacob  quippe  unius  lantum,id  est  Israeliticae 
gentis,  Abraham  autem  pater  multarum  gentium 
praedicatur,  dicente  Deo  :  Ego  sam  et  pactum  meum 


B 


cunctis  apparebit.  Debernus  enim  hunc  sermonem 
propheticurn  ita  terminare  ut  roemores  simus  initii 
quo  ita  coepit  :  Audianl  monles  judicium  Domini  et 
fortia  fundamenla  terrse,  quia  judicium  Domini  cum 
populo  suo  et  cum  Israel  dijudicabitur  (Mich.  vi). 
Plane  quod  de  una  gente  Israelitica  diximus,  quaj 
tunc  divisa  erat  in  duas  partes,  id  est  in  Samariam 
et  llierusalem,  idem  de  universo  genere  humano 
sentimus  et  dicimus.  Sicut  enim  tuncDominusju- 
dicium  proponcns,sese  inler  utrarnque  partem  exhi- 
buit,  Samariam  tanquam  reum  impoenitentem  per- 
petuae  captiviiati  adjudicans.  Hierusalem  vero  tan- 
quam  reum  poenitentem  de  Dabylonica  caplivitate 
solvendam  essedecernens.sic  abinilio  saaculi  fecii, 
et  facit,  et  facturus  est  in  fine  sseculi.  Nam  ut  de 


tecum,  erisque  pater   multarum   gentium  nce  ultra  C  2SO  jurlicio  breviter  dicam,inter  Cain  et  Abel,  qui 


vocabitur  nomcn  tuum  Abram,  sed  appeltaberis  Abra- 
ham,  quia,  palrem  mullarum  gentium  posui  le  (Gen. 
xvn).  Sedet  illud  non  omittendum,  qui  prius  com- 
placuit  Deo  quam  esset  cicumcisus.  Unde  Aposto- 
lus  :  Quomodo,  inquit,  rrpulata  est  Abrahse  pZdes  ad 
juslitiam  ?  In  circumcisione,  an  in  prxpulio  '!  Non  in 
circumcisione ,  sed  in  prxpuiio.  Et  signum  accepit 
circumcisionis,  signaculum  justitise  fidei,  qux  est  in 
prxputio,  ut  sit  pater omniuin  credentium  per  prxpu- 
lium,etsit  patercircumcisionis  (Itom.  iv).  Itaque  dum 
dicitur,  dabis  veritalcm  Jacob,  misericordiam  Abra- 
ham,  in  multos  quidem  veritas.sed  in  multo  plures 
misericordia  redundat,  quod  nimirum  nobis  expe- 
dire  spiritus  propheticus  bene  perpenderat.Nam  ut 


ambo,  sicut  et  nos  omnes,  in  Adam  peccaverant, 
taliter  se  exhibuit  ut  impoenitentem  Cain  omnino, 
abjiceret,  poenitentem  vero  et  dignos  pcenitentiae 
fructns  ellVrentem  Abel  susciperet  {Gen.  iv).  Porro 
de  line  saeculi  Evangelium  non  tacuit,  quia  gentes 
omnes  in  duasdivisiones,  tanquam  in  duos  reosdi- 
videns,alterampartempositama  sinistrisvelutireum 
impcenitentem  perpetuo  tradet  igni,  pronuntians 
quod  puenitentiae  fructum  non  fecerit,  alteram  vero 
partem  constitutama  dextris,veluti  reum  qui  dignos 
pmnitentiae  fructus  fecit,  ad  regnum  vocabit  (Nutih. 
xxv).  Et  ut  sciamus  quam  constans  in  tali  discre- 
tione  judex  iste  sit.in  ipso  suse  mortis  articulo.dum 
interduoslatrones  penderet.alterum  impceniteutem 


salvemur,  non  tam  veritatem  judicis  quam  miseri-  n  cl  blasphemantem  reliquit,  alteri  pcenitenti  et  con- 
cordiam  quajrimus  Creatoris.  Denique  et  si  iuerinl       fitenti  paradisi  januam  aperuit,  et  continuo  Judai- 
excircumcisione  sancti  perfecti,  quibus  ad  coronam       cum   populum  impcenitentem    derelinquens,  gen- 
veritatis  Dei  abundavit,  nobis  tamengentibus  mise-      tium  pcenitentiam  suscepit  (Euc.  xxm). 
ricordiae  est,  quod  idem  Deus  impendit.  Undeidem 


3»*  PilOLOGUS  KUPERTI  L\  SEX  POSTERIOHES  PROPHETAS 

Refriguerat  in  me  fervor  sludii  laudabilis,  quod  est  vacare  in  prophetis,  quemadmodum  Jesus 
filius  Sirach  dicit:  «  Sapientiam  omnium  antiquorum  exquiret  sapiens,  et  in  prophelis  vacabit 
(Eccli.  xxxix).  »  Hoc  lerventi  studio  facere  incseperam,  et  ante  hoc  biennium  dno.lecim  pruphe- 
tarum  volumen  ingressus,  et  ex  ipsis  sex  anteriores,  sicut  in  ordine  sunt,  quantum  polui  percru- 
status,  quantum  se  exquirentem  admisit  sapientia  ipsorum,  qute  Christus  est,  quia  reverasapien- 
tia  Dei  Christus,  sapientia  ipsorum  esl,  et  in  ipsum  tendit  omnis  eorum  prophetia,  et  omnis  acrip- 
tura  divinitus  inspirata.  Cum  ad  Naum  pervenissem,  qui  in  ordine  septimus  est,  substili,  et  velut 
offensus  toto  refrigescente  studio  non  ulterius  procedere  cupivi.  Quse  causa  properantem  animum 
offenderit,  jam  nunc  dicam  tibi,  o  Ekkenberte,  abba  venerabilis,   qui  ccenobio  Corbiensi  prsesi- 


527  RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS.  528 

dens,  eamdeoi  quam  prsedixi  sapientiam  antiquorum  studiose  legendo  exquiris.  Tu   quippe   niihi 
scribere  iliunuLu--  es   et  scripto  tuo  eommonere  me,  ut  eodem  studio  quo,  ut  tibi  visum  est,  trac- 
taveram  sex  prophetas  anteriores,  tractarem  et  posteriores,  utique  per  hoc  significans  simplieem 
te  habere  oculu  n,  i 1  partem  nullam  habentem  lenebrarum,  quales  paliuntur  nonnuli,    qui   nul- 
lam  lucernam  quamvis  clare  lucentem  videre  possint,  invidendo  aliis  quod  ipsi  asseculinon  sunt. 
Causa  haec,  est  cur  opus  illud  intermisi,  quia  videlicet  difQcultas  qua^i  de  praesumplione   re- 
darguens,  animum  defessum  reddidit,  et  intenm  Gunoreverendus  paler  ccenobii  Sygebergensis, 
putans  me  opus  illud  usque  ad  tinem  perduxisse,    i  lcirco  otiari,   oceasione  de  mutua  accepla : 
«  Scribe,  ail,  milii  librum  de  victoria  verbi  Dei.  »  II;ec   dicens  >t  scepius   repetens  non  deslitit, 
dom  c  animum  quo  voiehat  intendi,  et  ecce  tredecim  libellos,  Deo  adjuvante,  consuinmavi,    iilud 
opusculum  de  vicloiia  verhi  Dei  vix  evaginaveram,  vix  ad  porlum  consummalionis  perveneram, 
et  ecce  admonilionis  tuae  memor  diligens  animus  jam  dictns  sex  posteriores  prophelas  quos  omi- 
seram  respexit,  et  amore  iilorum  incaluit,  et  sciens  vel  sperans  quod  meditatio  sapienliee  illorum 
mercede  non  carebit.  I|isi  namque  fundamentnm  posuerunt,  et    quicunque   «   super  boc   funda- 
mentum  aurum.  argentum,   lapides  pretiosos  superaj  lificaverit,   mercedem    propriam    accipiet, 
Apostolus  ail  (I  Cor.  111).  »  Dicet  aliquis  :  lCrgone  sensus  tui  aurei  sunt,  et  sermones  tui,  lua  av-ti- 
matione,  argenti  sunt  ?  Nonego  dico,  sed  luum  facit  judicium  et  multorum,  qui,  ut  tu,  benevoli 
sunt,  quibus  etiam  vix  credo,  quod  seusus  nostri,    sermones  nostri,   sen?ibus  alque   sermonihus 
illorum  similes  sint.  quibus  in  psalmo  Spiritus  sanctus  dicit :  «  Si  dormiaiis  inter  medios  cleros 
pennee  columbae  deargentatse,  et  posteriora  dorsi  ejus  in  pallore  auri  ^Psal.  lxvii).  »  Et   est  sen- 
sus :  Si  fueritis  studentes  m  libris  Veteris  ac  Novi  Testamenti,  qui  medii  sunt,  qui  communiler 
de  uiroque  Testamento  a  fidelibus  eliguntur  et  in  auctoritate  babenlur,   et  si,  inquam,  fueriiis 
studentes  in  illis,  si  perceveraveritis  in  illis  usque  ad  dormitionem  mortis,  tunc  apparehit    vobis, 
et  per  vosinnotescet  aliis,  quod  «  pennee  columbae  deargentataj  »  sint,  «  et  posleriora  dorsi  ejus 
in  pailore  auri,  »  id  est  quod  sanctEe  Scripturse  sermo  exterior,  qui  nescientibus  videtur  vilis, 
ipse  super  omnem  eloquentiam  saecularem  praeclarus  sit,    «  velut  argentum  igne   examinatum 
(Psal.  xi),  »  et  mysticus  qui  sub  verbis  latet  sensus,  sicut  sub  pennis  dorsum  ipse    prceclarior  sit 
velut  aurum.  Igitur  quoniam  et  tu  commones,  ct  spes  mercedis  in  Deo  esl,  iste  quoque  unus   de 
filiis  captivilatis  super  fundamenium  hoc,  ul  ccepit,  superaedificet  quod  potest.  Olim  sic  fuit  dic- 
tum,  subsannando  liliis  transmigralionis  aedificantibus  rr.uros  Hierusalem  :  «  jEdificent,  si  ascen- 
deril  vulpes,  transiliet  murum  eorum  lapideum  (II  Esdr.  iv)  »  et  illi  econtra  :  «  Audi,  Deus  nos- 
ter,  quia  facti  sunius  despectui.  Converte  opprobrium  supercaput  eorum  (ibid).  »  Nnnquid  juxta 
opprobrium  illorum  ascendit  vulpes,  et  transilivit  murum,  et  quod  speranies  in  Domino  3edifica- 
verunt?  Imo  conversum  est  opprobrium  in  caput  eorum  «  et  magna  erit  gloria    civitalis  vel  do- 
mus  istius  novissiuaae,  plusquam  primse,  dicit  Dominus  exercituum.  Et  in  loco  islo  dabo   pacem, 
dicit  Dominus  exercituum  (Agi;.  1).  »  Unde  nobis  suo  loco   plenius  erit  dicendum  :   Fere  similia 
contingerunt  eis,  (juicunque  lideli  studio  superaadificaverunt  quod  potuerunt,   super   fundamen- 
tum  apostolorum  et  propbetarum,   quia  dum   viverent,   dum    aedificarent,    opprohria   de  nullis 
suslinuerunt,  sed  de  his  qui  exprobrabanl  decedentibus,  ipsorum  permanet  Eedificium.  Qua3  hac- 
tenus  dicta  sunt,  jam  calamus  scriptoris  usque  ad  ultimam  fere  dictiunculam  perscripserat,    et 
cum  rcce  duo  fratres  Helmuvardes,  Busensis  ccenobii  supervenientes,  brevem    porrexerunl  epis- 
tolam  quee  vel  sola  mihi  sufiragari  possit,  ne  quis  scripta  mea  legens,  magis  in  me  accuset   prae- 
sumptionem  nimis  ultroneam,  quam  circa  verbum  Dei,  per  quod  facti  et  refecti  sumus_.  studiosam 
consideret  benevolentiam.  Ait  enim  inter  caetera  scriptor  epislolae,  prior  ipsorum  scriba  doctus, 
et  sacrarum  Scripturarum  fidi  lis  alumnus,  nomine  Reginhardus,  de  quo  non  dubito    quod   pri  - 
rum  sex  prophetarum  exemplar  a  te,  cui  transmiseram,   fuerit  consecutus.  Sed  dt-bes,   inquit, 
adhuc  amori,  debes  honori  el  obsequio  dilecti,  per  ipsum  autem  et  propter  ipsum  nostro    deside- 
rio,  ut  verba  oiis  ejus  sicut  coepisti  usque  ad  linem  aperias,   ne  si  propter  dilficultatem    eorum 
tppi  lius  forte  secuti  non  fortiter  «  cucurrerimus  in  odorem  unguenlorum   ejus  (Cant.    i),    »    tibi 
impuletur,  qui  introduclus  in  cellaria  regis,  occulta-ti  divitias  sponsi,  quas   ibi  conspexisli.   Ex- 
planalionem  dico  duodecim  prophetarum,  cujus  partem  jandudum  tanta  perscripsi  aviditate,    ut 
viderer  nunc  primum  tali  me  studio  mancipasse.  Quauto    magis  autem  in   parte  delector,  tanto 
vehementius  in  exspectationem  totius  exaestuo.  Haec  ille  quem  praedixi.  Taceo  de  illo  monitore, 
et  pene  prasceplore  meo  Sigebergensi,  ani  me  cunctantem,  de  solita  admonitione  parum  proficit, 
gravius  quasi  ludibundus  impulit.  Imperio,  ait,  Spiritus  sancti  prcecipio  tibi.  Itaque   quoniam  et 
ipse  dilectus  dicit  :  «  Quas  habitas  in  hortis,   amici  auscultant   te,  fac  me  audire  vocem  tuam 
i'Cant.  vm)  »,  tibi  et  ceeteris  monitoribus  tanquam  amicis  dilecti  auscultantibus   obtemperans 
nio-rediar,  et  hanc  partem  profundi  totius  navigationis  cursum  sanclo  committens  Spirilui. 

932  IN  NAUM  PROPHETAM 

COMMENTARIORUM      LIBER      PRIMUS. 

C\p.  I.  —  Onus  Ninive:  liber  visionis  Naum  Hel-  A  causam  ?  quibus  culpis  prcecedenlibus  commeruit 
c/iseKi.Irametindignationem.tribulationemetangu-  Ninive  ut  iram  declamaret  super  illam  spiritus 
stiam,quametapostolusdeclamatinomnemanimam  propheticus  absque  ulla  commiseratione  ?Nam,si 
hominisoperantis  malum(/!om.  u),denuntiatonusa  totuin  onus  rite  perpendas,  si  totum  textum  pro- 
superna  OMJestale  superpositum  Ninive.  Quam  ob      phelias  diligenter  consideres,  non  commiserescens 


529 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.  -  -  1N  NAUM  LIB.  I. 


530 


jut  depoenilentiaconsulens,imo  consultabundus  ct  A  guratur,  qnia  de  ipsaChristuseral  nasciturus,  sicut 


quasi  de  cerlissima  vindicta  plaudens  fere   cuncta 
loquitur,  exceptis  paueis.quaeinterseritin  consola- 
tionem  populi  Dei,  secundum    nomen  suum,  quod 
est  Naum.  Interpretatur  enim   consolator.  Exempli 
gratia  :  Vox   flagelli  et   vox   impetus  rotx,  et  equi 
fremenlis,  ct  quadrigx ferventii  elcquilis  ascendentis, 
t'l  micantis  gladii,  et  fulgurantis  hast/f,  etmultiludi- 
nis  interfectse,  clgravis  ruinse,  et  finis  non  esl  cada- 
venim  (Nahum.  m).  Item  ;  Custodes  tui  quasi   locu- 
slx,  et  parvuli  tui  quasi  locustse  locustnrum,  quse 
confidunl  in  sepibus  in  die  frigoris.  Sol  ortus   est,  et 
avoluverunt,  el  non  cognilus  locus  earum  ubi  fuerint 
(ibid.).  Pauea  hajc  pro  exemplo   posita   sunt,    quia 
talis  est  totus  fere  prophetia?  textus,  ut  misericors 
irridere  videtur  ipse  qui  natura  misericors  est,  lo- 
quens  in  prophetis  Spiritus  sanctus.  Quam  ergo  ob 
causam,  vel  pro  quibus  eorum  meritis  sic  in  eos 
invehitur.  Agnosconda  est  causa  ut  agnoscalur  et 
iiei  justitia,  ac  proinde  magis  ipsa  pulchritudo  pro- 
phetise  prassentis  illucescat  ?  Quod  enim  obscura  vi- 
detur  et  clausa,  hoc  maxime  facit  eausanondum  in- 
tcllecla.  Dicamus  ergo  :  Ninive  civitas  magna,me- 
tropolis  erat  Assyriorum.  Porro  Aesyrii   tunc   prre 
coeteris  gentibus    regnabant,   easque    dominatione 
prcmebant,  quod  primus  lacere  coepit   Ninus  rex 
Assyrioruin,  a  quo  etcivilas  Niuive  condita  vel  deno- 
minata  est.  Propterea  per  Isai;.m  sic   loquitur  Do- 
minus  :  Vas  Assur,  virga  furoris  mei,  ct  baculus  ipse 
iu  manu  ejus  indignaiio  mea  (Isa.  x).   Nam   sicut 


econtra  regna  ipsa  per  septem  draconis  capita  recte 
intclliguntur.  Nam  ex  quo  mulier  in  utero  habere 
ccepit,  id  est  ex  quo  ad  Abraham  faclum  cst  verbum 
promissionis  de  semine  ejus  quod  est  Christus,  ut 
inipso  omnesgentesbenedicerentur,  extunc  septem 
regna  nurnerantur,  per  qu.-e  instanteragere  cnnatus 
est  diabolus,  uteadem  promissionouimplerelur,  ut 
salus  non  veniret,  ut  Christus  non  nasceretur  :  sci- 
licet  regnum  vEgyptiorum,  quod  pueros  Hebraeorum 
masculos    neeari  jussit  (Gen.  xxxiv ;   Exod.i);   et 
regnum  decem  tribuum  carnaliumque   Judseorum, 
quodAchabet  Jezabel  incipientibusprophttasDomi- 
nioccidit(////ief/.  xx)  ;regnum  AssyriorumatqueBa- 
byloniorum,quipro  unocapitecomputantur,quiave- 
n  nientes  ab  eodem   climate,  isti   decem   tribus,  isti 
Judam  captivaverunl  (IV  Iieg.  xvn)  ;  233  et  deinde 
regnum  Persarum  et  Medorum.subquo  voluit  Aman 
delereuniversumgenusJudsorum  (Esth.  m);deinde 
regnum  Macedonum  sive  Graecorum,  sub  quo  Ma- 
chuba?i  laboraverunt ;  deinde  regnum  Romanorum, 
sub  quo  ipse  Christus  et  martyres  ejus  passi  sunt. 
Caput  septimum  erit  Antichristi  regnum.  Quomodo 
iniqui  omnes  membra  diaboli  dicuntur  et  sunt,  sic 
eadem  regna  draconis  jam   dicti   capita  fueruut, 
quorum  singula  suis  lemporibus  contra  mulierem 
in  utero  hahentem,  id  est  contra  Ecclesiam  in  verbo 
promissionis  sperantem,  diabolico  spiritu  exagitata 
steterunt,plurimumque  sangninem  fuderunt.  Hinc 
illud  nostrum  opusculum  est,  cujns  supra  in  pro- 


virga  furoris,  velut  baculus  indignalionis    Domini  p  logo  mentionem  feci,  quod  intitulatur  De   victoria 


gentes  cecidit  et  regnaconfregit,  et  jugo  suo  pressit 
annis  ferme  mille  trecenlis.  Super  caetera  malaillud 
summum  fuit  sacrilegium  superbia:  et  cordis  ejus 
magnitici,  quod  captivalisdecem  tribubus,  super  Ju- 
dam  quoijue  et  Hierusalem  inundavit  (IV Rcg.  xvn), 
ubi  erat  verbum  promissionis,  unde  oportebat  salu- 
tem  venire,  id  est  Christum  nasci  juxta  vcritatem 
Dei,  de  semine  David  :  inde  est  ille  prophelae  dolor, 
illa  dolentis  exclamatio  :  Et  eril  extcnsio  alarum 
ejus  implens  latitudinem  terrx  iux,  o  Emanuel 
(lsai.  vm).  Et  est  sensus  :  Ad  hoc  lendet  superbia 
ejus,  et  ista  erit  intentio  diaboli,  cui  militat  super- 
bia  ejus,  ut  non  (iat  quod  juravit  Deus,  tuum  nobis 
adventum  promitlens,  audite,  inquiens  domus  Da- 
vid  :  Ecce  virgo  concipiet,  et  vocabitur  nomen  ejus 


Verbi  Dei.  Nunc  igitur  velut  ostio  sermonis  aperto 
in  altissimam  prophetiu;  hujus  seriem  ingredien- 
dum  est.  Onus  Ninive,  libcr  visionis  Naum  Helcke- 
sxi.  Naum,  sicut  jam  dictum  est,  consolator  inter- 
pretatur.  Porro  Nioive  hoc  loco  totus  mundusest, 
mundus  damnatus.  id  est  reproborum  nmnium  tu- 
tum  corpus,  etmundus  quielectos  Dei  persequilur, 
non  solum  propter  interpretationem  nominis,  quia 
Ninive  speciosa  interpretatur,  et  mundus  Graece 
zojijio?,  id  est  speciosus  sive  ornatus  dicitur,  verum 
et  quia  tunc  Ninive  mundi  erat  caput,  et  regnum 
Assyriorum  super  caetera  regna  principaium  obti- 
nens,  contra  Dominum,  sicut  apud  Isaiam  legi- 
mus  gloriabatur  (Isa.  x).  Nonne  isle  igitur  cujus 
i)oii:en,  quod  est   Naum,    ita   de   Uebraico,    sicut 


Emanuel  (Isa.  vn).  Num  parva  ista  causa  est?Re-  "  Paraclelus  de  Graeco,  vertitur  in  consolatoreir.,  et 

nunc,  inquam,  iste  consolator  sub  nomine  Ninive 
argueus  mundum,  illius  et  nomengerit,  et  ofiicium 
agit,  de  quo  Salvator  in  Evangelio  :  Cum  inquit, 
venerit  Paracletus,  ille  anjuet  mundum  de  peccato, 
etde  justilia,  et  de  judiciot  (Joan.  x)  et  quo  de 
peccato  jam  tunc  arguebat  n.undum  nisi  de  eo 
quod  nun  solum  non  speraverunt  in  te  Assyri; 
quorum,  utjam  dictum  est,  metropolis  erat  Ninive, 
verum  etiam  impugnaverunt  le,  fuitque  extensio 
alarum  eorum  implens  latitudinem lcrrcs  tux,  o  Emma- 
nuel  ?  (Isa.  vin.)  Cujus  de  justitia  mundum  ar- 
guebat,  nisi  de  illa  qua  exoptabat  David  justitiam 
Dei,  dicens  :  Miserere  mei,  ut  justificeris  in  sermo- 
uibus  luis  ?  (Psal.  lvi.)  De   i!la  nimirum  justitia 


vocetur  ad  memoriam  signum  lllud  magnum  et  me- 
morabile  de  Apocalipsi  quod  apparuit  in  ccelo  :  Mu- 
lier  amicta  sole,  et  luna  sub  pcdibus  ejus  et  in  ca- 
pite  ejus  corona  stcllurum  duodecim,  et  in  ulero,  in- 
quiens,  habens,  ct  claimbat  parturiens,  et  cruciatur 
ut  larial  ,  et  draco  magnus  rufus  habens  rapita 
septem,  el  cornua  decem,  sletil  ante  mulierem,  quse 
erat  parilura,  ul  cum  peperisset,  filium  ejus  devoraret 
(Apoc.  xn).  Mysterium  hoc  recte  perspectum  palam 
facit,  quod  revera  grande  onus  super  se  levaverit, 
magnumsuper  se  judicium  sumpserit  Ninive,  idest 
regnum  Assynorum,  ete.  regna  singula  suis  tem- 
poribus  locum  et  gentem  impugnantia,  qusvideli- 
cet  gens  per  illam  mulierem  in  utero  habentem  fi- 


531 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


532 


jam  tunc  argucbat  Spiritus  sanclus,  tam  in  isto  A  sionis  ex  ipso  impregnata  est,   credente  Abraham 


quam  in  eaeteris  prophetis  singula  ctpita  draconis 
hiantia  crudeliter,ad  perniciemsupradictsemulieris 
in  utero  habentis,  ne  illi  nascerelur  filius  masculus, 
qui  perveniret  ad  Deum  et  ad  tbronum  ejus,  que- 
madmodum  dicit  ipse.  Quia  ad  patrem  vado,  ct  jam 
non  videbitis  me  (Joan.  xvi).  In  hoc  denique  est 
justitia  l)ei,  in  hoc  justiticatus  est  Deus  in  sermo- 
nibus  suis,  quia  sicut  promissit,  sic  juravit  David, 
ita  de  fructu  ventris  rjus  super  sedem  suai7i  posuit 
(Psal.  cxxxi),  et  de  hac  justitia  redarguebatur  in 
propuetis,  redarguit  in  Evangelio  mundum,  qui« 
laborabat  ne  ita  Deus  in  sermonibus  suis  juslifica- 
retur,  quialaboravit  amplius  coruscante  Evangelio, 
ne  ita  Deus   in   sermonibus  suis  esse  justilicatus 


sibi  promittentiethanc  fidem  gentisuserelinquente, 
quod  in  semine  ejus,  quod  est  Chiistus,  universae 
gentes  benedicerentur.  In  quo  circa  dilcctam  ejus- 
modi  extunc  fuit  Kmulatio  Dei  ?  In  eo  videlicet  ut 
eam  virginem  castam  exhiberet  sibi,  ut  non  forni- 
caretur  cum  diis  alienis,  paritura  filium  sibi,  pari- 
tura  mundo  auctorem  salutis.  contraquemerathajc 
talis  ajmulatio  Dei.  Nimirum  contra  hunc  supradi- 
ctum  draconem,  qui  habens  capita  septein,  stetit 
ante  illam  mulierem,  Verbum  promissionisin  utero 
habentem,  ul  eam  aut  corrumperet  aut  inlerficeret ; 
id  esl  habens  regna  septem,  quae  suprajam  memo- 
rata  sunt,  stetit  et  egit  contra  Judaicam  gcntem, 
adversus  Davidicam  stirpem,  ut  eam  aut  in  anima 


praedicaretur.  Porro,  dejudicio  quomodo  jam  tunc  »,  per  cultum  idololutriae  adulleraret,  aut  in   corpore 


mundus  arguebatur  '?  Nondum  enim  princepshujus 
mundi  erat  judicatus,  nondum  erat  illud  judicium 
mundi,  de  quo  Salvator  dicebat :  Nunc  princeps  hu- 
jus  mundi  ejicietur  foras  (Joan.  xn).  Quomodo  ergo 
de  judicio  mundum  arguebat,  nisi  quia  munlo 
vidente  et  admirante  sintiula  draconis  capita,  ita 
condemnabat  ut  in  quamdam  similitudinem  judi- 
candi  principis  mundi  Pharaonem  obrueret  marc, 
canes  comederent  Jezabel,  Nabuchodonosor  quasi 
bos  fieret,  Aman  in  palibulo  quod  altcri  paraverat 
ipse  penderet,  Antiochus  Epiphanes  sine  manu  in- 
tritus  interiret,  Ita  nimiruui  dejudicio  mundus  jam 
tunc  arguebatur,  quia  videns  prodigiosas  impiorum 
vindictas,  tamen  ab  impietate  non  recedens,  secun- 
dum  exemplum  eorum,  locum  et  gentem  infeslare 


funditus  occideret  atque  delerel.  Igitur  xmulator, 
id  est  vehemens  amator  Deus,  eiulciscensDominus, 
quia  videlicet  in  ipsa  ;emulatione  peccata  gentis 
ipsius  saepius  est  ultus.  Exempli  gralia  :  Quando 
gentem  illam  aemulatus  est,  in  jEgyptiaca  servitute 
diis  alienis  servientem,  et  descendit  liberare  eam  in 
manu  potenti  et  brachio  excelso,  protinus  eorum 
murmurationem  sic  ultus  est  ut  omnesqui  nume- 
rali  fuerant  a  viginti  annis  et  supra,  proslraret  in 
deserto  (Num.  xiv).  Deinceps  ergo,  per  succedentia 
tempora  quolies  peccaverunt,  tradidit  eos  in  manus 
gentiam,  ct  dotninati  eorttm  qui  oderunt  eos  (1'sal. 
cv).  Sed  et  in  quibusdam  eorum  corporali  vel  tem- 
porali  ultione  non  contentus,  in  anima  quoque  est 
ultus.  Unde  et  repetit  ulciscens  Dominus,  additque 


non  desinebat,  unde  salus  ventura  erat.  Tandom  et  C  et  iia[,ens  furorem.  Do  talibus  alius  propheta  divinae 


illud  non  pra;tereundum,  quia  sicul  alii  sunt,  in 
quibus  Spiritus  veritatis  arguit  mundum,  et  alii 
quibus  ipse  est  Paracletus,  ita  titulus  iste  in  aliud 
atque  aliud  dividitur  onus  Ninive,  liber  visionis 
Naum,  quia  profecto  alii  sunt  quibus  prophetia 
haec  onus  est  damnationis,  et  alii  quibus  liber  est 
consolatoriaa  visionis,  non  abs  rc  quod  in  negotio 
vel  officio  tam  grandi  Helchesasum  sedicit  aviculo 
Ilelchelae  admodum  parvo,  suam  nimirum  parvi- 
tatem  humiliter  agnoscens,  ut  in  magna  gratia 
perseveraret  mentis  humilitas,  quia  Dominus  Deus 
noster,  qui  in  altis  kabitat,  ipse  humilia  respicit  in 
coilo  et  in  terra  (Psal.  cxn).  Oneris  pondus  sive 
pressura  jam  ex  initio  libri  senliri  potesl  cum  dicit: 


concedens  justitisli  dicit  :  Induc  super  eos  diem  af- 
flictionis,  et  duplici  contritione  contere  eos,  Domine 
Deus  meus  (Jer.  xvn).  Et  in  Deuteronomio  Dominus 
dicit  :  Ignis  succensus  est  in  /urore  meo,  et  ardebit 
usque  ad  inferni  novissima  (Ueut.  xxxn).  Quae  ha- 
ctenus  dicta  fuit,  de  illo  populo  constat  qui  se  ami- 
cum  Dei  et  populum  confitebatur.  Sequitur  de  illis, 
qui  manifeste  inimici  sunt  vel  hos'es  ejus,  quos 
ipse  non  aemulatur,  234  sciens  quod  contra  ipsum 
sint,  ita  ut  ne  ore  quidem  ipsum  conliteantur,  imo 
etnoinen  ipsius  in  confessoribuspjuspersequantur. 
Ulciscens  Dominns  in  hostes  suos  et  irascens  ipse 
inimicis  suis.  Hoc  nempe  isle  versiculus  a  praece- 
dente  ditfert,  quod  in  illo  et  xmulator  et  ulciscetis 


Deus  xnutlator,  et  ulciscens  Dominus,  el  Itubens  fu-  D  Dominus  dicitur,  et  in  eos  qui  ex  illo   populo  ejns 


rorem.  Ulciscens  Dominus  in  adoersarios  suos,  et 
irascens  ipse  inimicis  suis.  Quod  Deus  aemulatorsit, 
quodque  ejus  aemulalio  sanctis  imitandasit,  noverat 
itle  qui  dicit  :  Mmulor  enim  vos  Dei  xmulalione, 
despondi  enim  vos  uni  viro  virginem  castam  exibere 
Chrislo  (11  Cor.  xi).  Gum  multa  sint  in  Scripturis 
exempla  sive  documenta  aamulationis  Dei,  magis 
hoc  testimonio  libuit  uti,  quia  magis  ad  nostram 
intenlionem  accedit,  dum  intendimus  quoad  possi- 
b'\U;  est  demonstrare  in  quo  vel  circa  qoid  et  contra 
quemaemulatio  Dei  titvel  fuerit.  Intelligimusiquippe 
circa  Ecclesiam  aemulationem  Dei  semper  fuisse 
vel  esse,  et  maxime  ex  quo  Ecclesia  verbo  promis- 


reprobi  fuerunt  vel  sunt,  et  ulciscens  esse,  et  furo- 
rem  habere  asseriiur,  quem  Psalmista  pavescens  : 
Domine,  inquit,  ne  in  furore  ttto  arguas  me  (Psal.  vi) ; 
in  isto  aulem  de  wmulutione  sive  aemulatoris  nomine 
omnino  tacetur,  tantumque  lUciscens,  et  irasccns 
dicitur  Dominus,  et  in  quos  ulciscitur  quibus  ira- 
scitur,  hostes  et  inimici  manifeste  pronuntiantur, 
qnalis  erat  Pharao,  qualis  luil  Jezabel,  qualis  ex- 
stitit  Nabuchodonosor,  quando  dixit  :  El  quis  cst 
Deus,  quicripiat  vos  dc  manu  mca  (Dan.  ni),  quales 
sunt  vel  fuerunt  omnes  qui  tetenderunt  adversus 
Deum  manum  suam,  et  contra  omnipotentiam  robo- 
rati  sunt,  qui  cucurreruntadversuseumerectocollo 


533 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  NAUM  LIB.  I. 


534 


et  pingui  cervice    armati  sunt.  Non  eos  aemulatus,  A  nociva  suntauferens  nullara  accip!at  personam,sed 


imo  contra  eos  aemulatus  est  cemutator  Deus  semen 
Abrahae,  quod  erat  apprehensurus,  aemulatus  in- 
quam  ei  ultus  est  ulciscens  Dominus.  /Emulatus 
defendendo  et  liberando,  uitus  virgainiquitateseo- 
rum  et  in  verberibus  peccata  eorum  visitando.  Nec 
ante  desiit  pio  gente  illa  rsmulari  et  peccata  mise- 
ricorditer  ulcisci,  donec  ex  ipsa  carnem  assumpsil. 
Qno  facto  desiit  aemulari.quia  gens  eadem  in  con- 
trarium  surrcx.it,  futurum  hic  quasi  praeteritum  in 
Ezechiele  edixit:  Zeltis  meus  recessil  n  te ,  et  ultra 
non  irascar  tibi  (Ezcch.  xvi).  Verumtamen  in  Deum 
nulla  passio  cadit,  nec  more  hominis  irascitur  aut 
furorem  habet,  nec  ullo  modo  passibilis  est,  sed 
quid  |uidhisvocibussignificatur,agitinpassibiliter. 


solam  respiciat  causam,  et  eum  quem  culpa  facit 
nocentem,  et  si  illesit,  qui  simul  secum  dulcesca- 
piebat  cibos,  homo  unanimis,  dux  suus,  et  notus 
suus  {Psut.  liv),  non  per  proprium  favorem  dimit- 
tat  impunitum  velut  innoceniem.  Haecconsideratio 
velut  in  muitis  ejusmodi.quale  illud  fuit,  quod/Jo- 
minus  videns  civitatem  Hierusalem./Jewi  superillam 
[Lnc.  xix),  et  tamen  non  liberavit  eam,  ul  non  cir- 
cumdarent  eam  inimici  ejus  vallo,  ut  non  coangu- 
starent  eam  undique  et  filios  e|us,qui  in  ipsa  crant, 
et  ad  terram  prosternerent,ita  ut  non  relinquerent 
lapidem  super  lapidem  (?'r>7'«\).Impossibile  namque 
esl  eum  injustequid  agere.injuste  misereri  vel  par- 
cere,  nisi  prreeunte  poenitentie  humilitate.  Non,  in- 


Uodecum  dixisset:  Dominits    habens   furorem,   et  g  quil,  possum  ego  ameipso  fucere  quidquam(Jo«n.v), 


irascens  ipse  inimicis  suis,  statim  subjunxit:  Domi 
aliem  et  inagnus  forlitudine  ,et  mundansnon  jaciel 
innocente.n.  Cum  dicit  Dominus  paliens,  talem  as- 
seritDominum  qui  furoris  vel  irae  suae  impatientiae 
nullam  unquam  habelpassionem.Siniiliter  cum  <Ii- 
cit,  magnus  foriiludine,  talem  illum  praedicat  qui 
nulfifrangatur  doiorisiniirmitate.Sed  dicetaliquis: 
Quomodo  ergo  misericors  est,  aut  quomodo  quiin 
ipso  vel  ex  ipso  est  spiritus  pietatis,  secundus  in 
ordine  septem  spirituum,a  spiritu  limoris  Duinini? 
Ad  ha=c  inquam.  Nos  illam  pietatem  non  dicimus 
esse  passionem,imo  virluteri:,ut  veram  charitatem. 
Passim  legimus  quatuor  passiones  animihumani, 
gaudium  et  dolorem,  timorem  et  spem.Sed  profe- 
cto  qualuor  sunt  eorumdem  nominum  non  passio 


videlicet  ut  faciuntinjustijudices.quidxunt  bonum 
malum  et  malum  bonum,  propnam  volut.tatemse- 
quentes,  non  merita  rerum,«ed  sicut  audio.judico, 
et  proinde  judicium  meum  verum  est.Porro,  in  eo 
fortis  est  quod  nocens  quis  est,ut  causa  ejus  se  ha- 
bet,  pcenrc  adjudicatus,  effugere.vel  manuiejus  re- 
sistere  non  potest,sicut  postmodum  hic  idem  pro- 
pheta  dicit :  Ante  faciem  indignationis  ejus  quis 
stabit,  et  quis  resistet  in  ira  juvoris  cjus  ?subaudi- 
tur  nullus,  neque  homo,  neque  angelus,neque  dia- 
bulus,  neque  Antichristus,  quem  Dominus  Jcsus 
Cliristus,  ait  Apostolus,  tnterficiel  spirilu  oris  sui 
{11  Thess.  n),  id  est  tani  facile,  ut  tu  sufllando  ore 
tuo  pulverem  exiguum  dispergis.  Patiens  in  eo  est 
qnod  peccantem  ad  pcenitentiam  exspectat,et  ante- 


nes,  sed  magnae  virtutes  in  divinis  Scripturis,quas  "  quam  judicium  proferatad  misericordiamprovocat, 


brevibus  discernimus  vel  determinamus  differen- 
tiis.Etenira  gaudium  saeculi  passio  est.Gaudium  in 
Spiritu  sancto,  vel  gaudere  in  Domino  virtns  est. 
Dolor  vel  tristitia  soeculi  passio  est.  Quae  secundum 
Deum  tristitia  est  et  salutera  operatur,  virtus  esl. 
Timor  sa?culi,  tiinor  qui  pcenam  habet.juxta  quem 
timidus  quis  dicitur,  passio  est.  Timor  Domini  san- 
ctus permanens  insxculum  s&culi  (Psal.wui\  juxta 
quem  timoratus,reverensautreligiosusquisdicitur, 
virlus  est.  Similiier  spes  sa?culi,dum  sperat  quis  in 
saeculo  sive  in  principibus  saeculi,  passio  est.  Spes 
quae  in  Deo  est,  aeque  ut  fides  et  charilas,  virtus 
est.Haec  idcirco  dicta  sunt,ut  dum  in  Deo  negamus 
quatuor  passiones,non  negemus  in  eo  quatuor  eo- 


interdum  etiam  illum  quera  impoenitenlem  esse  non 
ignorat,  ul  omnis  pcenitens  id  quod  salvatur,  de- 
bere  sesciat  exspectantispatientiae,etnullusimpoe- 
nitens  in  damnatione  3ua  derogare  valeat  quasi 
festinantis  impatientiae.  Sequitur  :  Dominus  in  lem- 
peslale  et  turbine  vise  ejus,  et  nebulir  pulvis  pedum 
ejus.  Vias  Domini  sunt  supradict;e  aemulationes  et 
ultiones  ejus.  Ultiones,  quasi  habentes  furorem  ad 
tollendos  sive  puniendos  hostes  ejus.iniinicosejus. 
Porro  tempestas  elturbo  marissiveaeris  solemsub- 
tegunt,praesentemque  mortem  minantur,et  nebulae 
terram  tegentes  prospectum  oculorum  impediunt, 
ut  in  die  fere  sicut  in  nocte  terra  marique  progre- 
dientibus  anceps  persaepe  fiat  pericuIum.Juxtaho- 


rumdem  nominum  virtutes,  quas  nisi  exDeo,  nisi  D  rum  similitudiuem  supradicta;  viae  Domini,  oculis 


cx  spiritu  Dei  nullus  habere  potesl.Igitur  Dominut 
paliens,  inquit.id  est  cum  tranquillitate  judicans 
ct  magnus  forlitudine  el  mtindans  non  faciet  inno- 
centem,  et  magnus  forliludine  et  patiens,  idem  est 
ordo  sensuum  qui  et  in  illo  psalmi  versiculo  :  Deus 
judexjuslus,  fortis  et  paliens  [Psal.  vn).  Nam  mun- 
dando  non  facere  innocentem,  hoc  e?ljustum  esse 
judicem,  ct  magnus  forliludine  el  patieus,  idem  est 
qnod  foriis  et  patiens.  Hasc  tria  illi  conveniunt  se- 
denti  super  thronum  qui  judicat  «quitntem,  ut  sit 
justus  et  fortis  et  patiens.  Justus  in  eo  ut  mundans 
non  facial  innocentem,ii  estul  quaecunque  malavel 


vel  sensibus  hominum  dubiae  fuerunt  vel  sunt,  eo 
quod  illae  ultiones  Dominijuslos  ut  injustos  invol- 
vunt.sicut  figuratalocutionepermetaphoram  proti- 
nus  subjunctum  est:  lncrepans  mare,  et  exsiccans 
illu  !.  ct  omnia  flumina  al  deserlum  deducens.  Infr- 
mutus  esl  Basanel  Carmelus,  tl  flos  Libani  etatiyuit. 
llonles  commoli  sunt  ab  co,  ct  coi.es  desolati  sunt,  el 
conlremuit  lcrra  a  facie  ejus,  orbis  et  habitantes  in 
eo.  Per  lam  diversas  res  mare  el  flumina,  Basan  et 
Carmelum,  alque  Libanuir,  monteset  colles.et  ter- 
ram  siveorbem,  di\ersas  habitantium  in  orbe  ter- 
rarum  causas  intelligimus,   quia  propter  diversas 


535 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


536 


eorura  causas  pene  similibus  ultionibusultus  eslin  A  rum,tanijuam  fluminadefluentia  ad  captivitatisde- 


eos,  ut  ulciscitur  wmututor  Deus,  et  ulcisccns  Do- 
minus-  Exempli  gratia :  Libanus,  quo  nomine  non- 
nunquam  templum  unicum  Domini,  quod  erat 
2S5  in  Hierosolymis  in'elligitur,  ut  illic  :  Aperi, 
Libane,  portai  tuas,  et  comedat  ignis  cedros  tuas 
[Zach.  xi).  Libanus,  inquam,  id  est  locus  et  gens, 
ubi  notus  erat  Deus,ubi  magnum  erat  nomenejus, 
nunquid  tunc  lemporis  minus  adversapertulit.mi- 
nus  commolus,  vel  desolatusest  casteris  gentibus, 
quibus  non  erat  notus,a  quibus  non  adorabaturvi- 
vus  et  verus  Ueus?  Imo  etseverius  ultus  estin  il- 
lum  locum, ulciscens  et  eemulutor Deus, quia  pluribus 
malis  obtritus  non  solum  Israel  in  Assyrios,  id  est 
decem  tribus,  sed  et  Juda  in  Babylonem.civitate  et 


sertum  irrevocabiliter  perducta  suut  (IV  Ikg.wu), 
et  \ssyriorum  qui  eos  captivaverant.et  Judam  capti- 
vare  volebant,  centuin  octoginta  quinque  millia 
nocte  una  ca?sa  sunt  (IV  Reg.  xix).  Tertia  ubi.suc- 
censa  civitate  et  templo  Domini,  Nabuchodonosor 
quasi  in  bovem  demutatus  est,et  Babylun  subversa 
est  a  Medis  et  Persis  (Dan.  iv).  Quarta,  ubi  ille 
hostis  superbissimus  Aman  et  caeteri  hostcs  Judaeo- 
rum  in  regno  Assueri  ita  infirmati  sunt,  ut  ipse 
Aman  in  patibuloappcnderetur,  etsepluagintaquin- 
que  millia  occisorum  impleretur  (Esth.  iv).  Quinla 
ubi,Macbabaeismultajan  passis,superbus  Antiochus 
Epiphanesetca?terimontes,id  estSyriae  reges,magna, 
ut  legimus,  per    auxilium    Domini    commoniiione 


templo  ignibus  dato,  captivus  est  translatus.  Ibi,  n  in  malum  suum  commoti  sunt  (/  Mac/iaft.vi).Sexta 


sine  dubiu  vue  Domint  in  tempestate  ct  turbine,etne' 
bulsepulvis  peium  ejus ;  ibisicut  caetera;  gentes  onera 
sua,  itaet  locus  ille  sanctus,imo  et  severius  coerci- 
tus  suumportabat  onus  et  cum  peccatoribus  pariter 
justi  captivi  ducebantur,  quorum  fuere  notissimi 
Daniel  et  socii  ejus.  Multi  peceatores  et  sine  Ueo 
homines  pacem  habebant,  et  illi  flagellabantur.  Si- 
cut  in  nebnla,sicut  in  tempestate  et  turbine  sol  sub- 
tegilur  el  dies  obscuratur,  ita  pulchriludo  justitiae 
Dei  nou  videbatur.providentia  Dei  ab  infirmisnulla 
esse  putabatur,qualium  in  persona  Psalmista  loqui- 
tur  :  Mei  c.utem  pene  moli  sunt  pedes,  pene  effusisual 
gressus  mei,  guia  zelavi  supcr  iniquos,pacem  peccato- 
rum  videns    (Psal.  lxxii).    Ac   deinccps.  :   Ergo  sine 


ubi  post  passionem  Domini  colles  maligni,  id  est 
homieidae  Judaei  omnino  suut  desolati,  ita  ut  cadc- 
rent  in  ore  gtadii,  ei  in  omnes  gentes  ducerentur  ca- 
ptivilLuc.  xsi).  Septima  quaa  futura  est,  quando 
interfecto  Antichristo  et  venienle  ad  judicium  Do- 
mino,  revera  contremiscet  orbis  et  contremiscent 
habitantes  in  eo,  ita  ut  trepidi  resurgant  mortui. 
Cum  igitur  fortiludine  tam  rnagnus  sit  Dominus,et 
quid  restat  nisi  ut  sub  potenti  manu  ejushumilie- 
mur  ?  Hoc  intendens  continuo  percunctatur :  Ante 
faciem  indignationis  ejusguis  stabit,  et  quis  resi- 
stet  in  ira  furoris  ejusl Indignatio  ejuscflusa  eslut 
ignis  et  petne  dissolutx  sunl  ab  eo.Ante  faciem  indi- 
gnationis  Domini  stare,  est  de  juslilia  sua  quem- 


causa  justificavi  cor  mcum,  et  lavi  inter  innocentes  „  piam  confidere  posse.et  propter  operum  abuudan- 


manus  meas,  et  fui  flagcllaius  lola  die  (ibid.),  etc. 
Ad  summum  mare  pariter.inerepante  Domino,  ex- 
siccat,  id  est  juxta  sententiam  Domini  propter  pec- 
catum  Adaa  universum  genus  humanum  subealem 
mortis  conditione  teneturjusti  et  injusti  omnes  mo- 
riuntur.  Multa?  et  hac  via  Domini  sunt  nebulae,  et 
multi  pene  scandalizantur,  quodammodo  irruente 
in  oculoseorum  pulverepedum  e']us. Moritur  doctus, 
ait  Ecclesiastes,  similiter  ut  indoctus,  et  idcirco  la?- 
duit  me  vitas  mese  (Eccle.  n).  Nutandum  interea, 
septem  verbis,  quo  numero  plerumque  signiflcatur 
universilas,  cunctas  praesenti  loco  aemulatoris  Dei, 
sive  ulciscer.tis  Domini  ultiones  esse  declamatas. 
Mare,  increpante  illo,  exsiccatur,  flumina  ad  deser- 
tum  perducuntur,   Basan  et  Carmelus  infirmantur, 


tiam  seu  virtutum  conscienliam  misericordia  non 
indigere.  Sed  quis  in  hocsufficiens  est?Ne,  inquit 
PsalmisU,in  judicium  intres  cum  servo  tuo,qnia  non 
justiftcabitur  in  conspectu  tuo  omnis  vivens  (Psal . 
cxLii).Et  in  Job  veraciter  dictuni  est  :  F.ccequi  ser- 
viunt  ei,  non  suut  siabites,  el  in  angelis  suis  reperit 
pravilalem.  Quunto  magis  lii  qui  habitunt  domos  iu- 
teas,  qui  terrenum  habent  fuudamentum,  consumen- 
lur  velut  a  tineal  (Job.  iv).  Moses  quoque.invocans 
nomen  Domini  :  Dominator,  inquit,  Dcmine  Deus, 
misericors  et  clemens,patiens  etmutix  miserutionU, 
ac  verax,  qui  custodis  misericordiam  tn  millia,  qui 
aufers  iniquitatem,  et  scelera,  ei  peccata,  nuliusque 
apud  teper  se  innocens  est  (Exod.  xxxiv).  Ex  abun- 
danti  est,  nunc  astruere  quod  nulli  merita  propria 


et  flos  Libani  ela/iguit,  tnonles  ab  eo  suntcommoti,et  D  sufficientia  sint,  et  quod  non  salvemur  nisi  gratia 


colles  sunt  desolati,terra  vel  orbis  contremuit.El  re- 
verasi  rite  perpendas  sicul  fuerunt  septem  capita 
draconis  jam  supra  memorati.id  est  septem  princi- 
palia  regna  mundi  in  ligno  positi,  quae  steterunt 
contra  mulierem  in  ulero  habentem,ex  quo  factum 
est  ad  Abraham  verbum  promissionis,  ita  fuerunt 
septem  ultiones.singulae  in  singula  capita  ejusdem 
draconis.  Primafuit  ultio  ubi,  increpante  Domino, 
exsiccatum  est  medium  maris,  filiis  quidem  Israel 
pervium  fuit,  Pharaonern  autem,  et  currus  exerci- 
tuum  ejus  operuit  (Exod.  xiv).  Secunda,ubi  decem 
tribus  proptercultum  vitulorum  etneces  propheta- 


Dei,  quia  jamdudum  hoc  ex  sanctis  declaratum  est 
Scripturis,  et  vera  sententia  esl  Apostoli,  quia  om- 
nes  peccaverunt,  ct  egcnt  gloria  Dei  (Rorn.  m).  Et 
recte  in  causa  hujusmodi  nominalur  indignatio  Dei 
dicendo  :  Ante  faciem  indignationis ejus  quis  stabil? 
quia  videlicet  ille  indignationem  meretur,  qui  de 
suis  confidit  operibus,  et  juste  acciditei  ut  cadat, 
dum  se  stare  exislimal  (I  Cor.  x).  Porro,  resistere 
Deo  est  ipsam  iniquitatem  suam  defcndere,  etin 
peccato  suo  superbire.quales  illi  sunt  qui  dixerunt, 
ait  PssAm\sia,linguamnosLram  magniftcabirnusjabiu 
nostra  a  nobissunt  quisnostcrDominus  esl  ?  (Psal.  xi.) 


537 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  NAUM  LIR.  I. 


538 


Talis  erat  Pharao  cutn  diceret  :  Nescio  Dominum,et  A  dum  Isaiasdieit  deillis  :  Ecce  Dominusadducet  aquas 


Urael  non  dimittam  (Exod.  v).  Cui  Dominus  inler 
caetera  per  Mosen  :  Usquequo,  ait,  non  vis  subjici 
mihil  Dimilte populum  meum  nnhi.  Sin  aulem  rcsi- 
stis,  et  non  vis  dimiltere  eum.Exod.  x),  etc.  Contra- 
rii  sunthi  duo  superbiae  modi.cum  aliusde  justitia 
sua  pt"3esumil,seque  ;n  judiciostare  cum  Deo  etju- 
stilicariconfidit.aliusautem  ipsaminjustitiamsuam 
defendit,etad  satisfaciendum  Deo  non  vult  subjici. 
Et  ille  quid<jmjustilia3pra?sumptor,hominibusqui- 
dem  stare  interdum  videlur,  sed  Deocecidit;  iste 
autem  injustitia;  defensor,  etsi  resistere  ad  horam 
dimittitur,  non  diu  pacem  habere  potest,  sed  mox 
ubi  ira  furoris  Doinini  se  exerit,  in  sua  desolatione 
sentit  quam  invalidus  ad  resistendum  est.  Nam  m- 
dignatioejus  effusaest,  inquit,  ul  ignis,  subauditur  r» 
in  eum  qui  praesumit,  quod  ante  faciem  ejus  lan- 
quam  juslus  ^lnre  po<sH,etpetrx,  id  esl  resistentes 
dura  cervice,  et  rebelles  Deo  mentes  dissolulx  sunl 
ab  eo,  videlicet  ul  illePharao  cujus  cor  ut  pelrain- 
duratum,  ut  cera  fluxit  ab  igne  furoris  Domini.  Re- 
stat  igitur  ut  is,  qui  non  tam  fortem  quam  bonum 
Dominum  experiri  desiderat,  in  neulram  parlem 
sese  erigat,id  est  sicutdefendendo  lniquitatem  suam 
non  rebellat,  ita  de  justitia  sua  non  proesumat.sed 
spem  suam  in  Deo  ponat,  et  si  in  tnliulalione  est, 
peccatasua  cunfitens.deDei  misericordia  nunquam 
dcsperet.  Nam  sequitur:  Bonus  Dominus  et  confor- 
tans  in  die  tribulationis,  cl  sciens  sperantes  230  in 
se,  el  in  diluvio  prxtereunte  consummationem  faciet 
lociejus,  et  inimicosejns  persequenlur  lenebne.  Ha 


fluminis  forles  el  mullas,regem  Assyriorum  el  omnem 
glvriam  ejus,etascendel  super omnesrivos  ejus,e/  super 
uiriversas ripasejus,elibi per Judam  mundans,ettransi- 
liens  usqueadcollum  veniel  (Isa.  vm).  Ergo  quoddam 
diluvium  inundavit,quando  tanta  mulfiludine  con- 
gregati  sunt  populi  ;  sed  diluvium  illud  praeterivit, 
quia  multitudo  illadisperiit.Porrolocus  diluviiNi- 
nive  exstitil,  Assyriorum  metropolis;  locus  diluvii 
Babylonia  fuit,  unde  super  eamdem  terram  inunda- 
verunt  Chaldaei,  utriusque  loci  consummationem 
Dominus  fecit ;  quia,  volente  Domino,  et  Ninivem 
Cha]d;ei,elBabyloniam  subverterunt  Persae  etMedi. 
Et  notaniium  quod  nequaquam  ut  dixeraU»  diluvio 
praHereundurr,  haot  liixilconsummationeiHloei  ejus 
prxstereunti-iu.  Nam  adversitas  quidem,quam  pro- 
pterdisciplinam  suis  Deus  electis  superinducit,tem- 
poralis  est  et  praetent.  Ultima  autem,  qua  ulcisci- 
tur  hostes  suos  idem  Deus  aemulator,  non  prasterit  ; 
sed  fundata  permanet  et  super  eos  requiescit,id  est 
hic  incipitur.et  in  reternum  nonfinitur.  A  voce  enim 
Domini,  inquit  Ua\i\s,pavebit  Assur  virga  percussus, 
el  transilus  virgx  fundalus,  quam  requiescere  faciel 
Dominus  super  eum  (Isa.  xxx).  Econtra  Psalmista 
de  justis  dicit :  Quia  non  relinquet  Dominus  virgam 
peceatorum  super  sor/emjustorum  ut  non  exlendant 
jusli  advniquiialem  manus  suas  (Psal.  cxxtv),  id  est 
polestatern.quam  permittitpeccatoribussuperjuslos 
propter  eorum  correctionem  sive  probalionem,non 
dimiltet  diuturnioremessequampossMnl  ipsisusti- 
nere,  et  neafflictionis  nimiavis  compellat  eospec- 


tenussecundum  proposilionen?  quarn  proposuerat  l»  catoribus  in  quo  volunt  consentire.  Summa  lunda- 


primo  dicens  :  Omis  Ninive,  multa  elgravia  loculus 
est  de  magnaacmulatoris  Dci  fortitudine,  nunc  se- 
cunduin  nomensuum  quodestNaum,consolatureos 
qui  in  hocmundosub  prcssura  sunt,  et  tribulatio- 
nem  patiunturab  hominibusqui  sine  Deo  sunl,  qua- 
les  erant  nonnulli  in  illis  diebus,rege  Ezechia,dum 
Hierusalem  obsideret  rex  Assyriorum  (IV  ftcy.xix). 
quales  erant  Daniel  el  socii  ejus  in  Habylone,  non 
obliti  Domini  patrum  suorum  (Dan.  m).  Nam  vel  ab 
aliorum  experimento  claret,  quam  veraciter  dicat 
is!e  bonus  Dominus,  et  conforlans  in  die  tribulatio- 
nis,  et  sciens  spertmtes  in  se,  etc.  Nam  vere  bonus 
Douiinus  illis exstitil,  ct  bene  confortavit  eosindie 
tribulationis,manilestis  etg^oriosisprobati  judiciis, 


tionisvirgae  qua  percutitur  Assur,  conslitit  in  hac 
brevi  dictiune  quas  protinus  in  isto  subjungitur, et 
inimicos  ejus  persequentur  ler.ebrse.  Hoc  sine  dubio 
vernm  est  de  cunctis  Deihostibus  qui,cum  praesen- 
tem  vitam  male  finierinl,  nequam  ultiones  qui- 
bus  in  eos  ulciscilur  Dominus,  iu  mortis  carne  Q- 
niuntur,sedpersequunturanimascorum  etcompre- 
hcndunt  maligni  spiritus,  qui  tencbra;  sunl  et  non 
lux.  Econtra,  deeleclis  vel  pro  electis  quosilliaflli- 
xerunt  ad  tempus,  audi  quid  continuo  dicat  conso- 
Iator  Spirilus  :  Quid  cogilalis  conlra  Dominum,  quod 
consummalioncm  ipsc  facicl  ?  Non  consurgel  duplex 
tribulalio  Ad  eos  conversus  de  quibus  luquebatur, 
acri  invectione  malignam  eorum  percutit  intentio- 


quo,l    sciret    speranles  in  se,  quia  misit  angelum  D  nern  dicendo.  Quid  cogitatis  contra  Dominum,  quod 


suum  et  rore  suo  refrigeravit  Babylonicaa  fornacis 
incendium,  inisit  angelum  suum,et  conclusit  ora 
leonum  ut  noncontingerenlDanielem.quein  sciebat 
sperantcm  in  se.  Quod  deinde  sequitur:  Elin  rlilu- 
vio  prietereunte  consummalionem  faciet  lociejus,  de 
ejusdeni  temporis  experimento  comprobatur.  Nam 
in  diluvio  non  permanente,sed  prxtereunle  corripiet 
eos,  et  deinde  consummal ionem  fecit  loci  ejus,  su- 
banditurdiluvii.Quodfuit  diluviumilliustemporis,et 
quis  locus  diluvii.quomodj  loci  ejus  Dominus  con- 
summationem  l'ecit?Biluvium  illiusterrporismultitu- 
do  Assyriorum  ati[ueBabyloniorumfuit,quemadmo- 


consummationem  ipsefaciet.  Respieiarnus  illiussta- 
tum  temporis,  ctinvestigemus  de  Scripturis  quam 
maligne  contra  Dominum  cogilaverint  inimici  Do- 
mini.  Nec  vere  solummodo  Assyrios  sive  ChaldaBos 
ante  vel  circa  hujus  prophetis  tempora  fuisse  pute- 
mus  inimicos  Domini,  et  cogitasse  cogitationem 
ejusmodi  propter  quarn  sic  in  eos  invehitur  Spiritus 
Domini,  verumetSyriamet  aliasgentes  rnaximeque 
decetn  tribus  quae  scissaefuerantadomo  David.Quod 
ut  competentibus  comprobotur  teslimoniis,  jubente 
Domino,loquilur  lsaias  ad Achaz  ;  Xoli  limere.clcor 
tuumformidet  a  duahus  caudis  lilionnm  fumigantium 


530 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


540 


istorum  inirafurorisRasin,  etSyrise,  et  (Uue  Rome-  A  universitas  eorum  est  qui  venturum  Christum  ex- 


!  e,  eo  quod  cohsilium  inieril  contra  ic  Syria  in  ma- 
lum,  et  Ephraim.  el  filitn  Romclice,  dicenles '.  Ascen- 
damus  ad  Judaih,  etsusciiemus,  et  evellamus  vtimad 
nos,  el  ponamus  regjm  in  mcdio  ejus  filtum  Tabeel 
{Isa.  vn).  lnterea  dictis  propheticis  confirmabatur 
domus  David  quod  Deus  promiserat  et  juraverat 
David,  Christum  de  semine  ejus  nasci,  ut  ibidem 
cum  inter  ca_tera  dicit:  Audile  ergo,  domus  David, 
Dominus  ipse  dabit  vobis  signum.  Ecce  virgo  conci- 
piei  et  paricl  filium  ei  vovabiiur  nottien  ejusEmanuel 
[ibid.).  Non  dubiuir.  esse  debet  quin  inter  cn-ieros 
hostesmaximedecemtribusinvidentesfuerinttribui 
Juda  et  domui  David,  eo  quod  spem  habent.s  in 
verbo  promissionis  de  domo  illa  vel  tribu  adimplen- 


spectaverunl,et  qui  venientem  susceperunt  et  susci- 
piunt.  Filii  Eilom,  id  est  filii  terrenitaiis,  universi 
sunt  vel  Fueruntquiillospersequuntur  vel  persecuti 
sunt,etexinanitio  quam  dicuht .'  Exinanite,  exina- 
nite  usque  ad  fundamcntum  in  ca,  isla  consummatio 
est  quani.  ut  prophela  iste  subrcgat,  Dominus  non 
fecil,neque  faciet.Num  parvnestista  consolatio  quam 
dicit:  Non  consurgct  duplcx  tribulatio  '1 On.nes  qui  pie 
vivere  voluerunt  etvolunt  inChriSlo,  sivein  Deo, per- 
secutionem  patiuhtUr  (11  Tim.  in)  et  passi  sunt,  ut 
suo  lenipore  Ezechias.quando  Assyrii  super  Judam 
et  Ilierusalem  inundaverunt,  ut  suo  tempore  Da- 
niel  et  sociiejus,  suo  lempore  Machabsi,  suo  tem- 
pore  omnes  Chrisliani vel  Catholici  quoruiii  multae 


dae,  gloriari  interdum  soliti  fuerint,  dicendn  nliqua  R  tribulationes  in  hac  vita  fuerunt  vel  sunt.et  haec  est 

L..: j:      _j £3 :_     _i T 1    .._    "    _.      •  i  .       i       ,     .■  ,,      .   ,  , 


hujusmodi  ad  reges  Sama.iae,  et  omnem  Israel  ut 
Abia  rex  Juda  quondam  dixit  :  Num  ignoratis  quoi 
Dominus  Deus  Israel  regnum  dederit  Vavid  super 
Israel  in  sempiternum,  ipse  et  filii  ejus  in  pactum 
solisl  (II  Paral.  xiii).  Ac  deinceps :  Nunc  crgo 
vos  dicitis  quod  resistere  possitis  reyno  Domini,  quod 
possidel  pcr  filios  David  (ibid.)  Haec  idcirco  dicta 
sint  ut  non  ignitum  sit  quam  magnarn  et  unde  ma- 
gnam  invidiam  draco  diabolus  ex  cae teris  gentibus 
immiserat  contra  Judam  et  domum  David,  ut  ipso- 
rum  quoque  cognata>decem  tribus  maxime  invide- 
rint,  et,  communicato  consilio,  cumSyriis  avellere 
Judam,  et  transferread  se,  regemque  externum  in 
medio  eorum  ponere  voluerin'.  Contra  ejusmodi 
consilia  vel  cogitationes  genlibus  immissas  a  dia- 
bolo  intendente,ut  gens  illa  non  subsistorot,ex  qua 
Christus  nasciturus  esset,  gravissima  invectione  di- 
clum  hoc  accipiendum  est.  QuidcogitascontraDomi- 
num.quia  consummalionem  ipse  faviet  ?Oquam  mala 
consummalio,  si  sublato  Juda,  si  avulsa  domo  Da- 
vid,  non  esset  unde  impleretur  illa  beali  seminis 
promissio  .'  Tunc  vere  super  filios  David  consurre- 
xisset  duplex  tribulatio.  At  ille  fidelis  promissor  sic 
prorniserat,sic  juravcrat :  Visilabo  in  virga  iniquita- 
les  eorum,  et  in  verberibus  peccata  eorum,  scilicet  fi- 
liorum  \}a.\\a\,misericordiam  autem  meam  non  disper- 
cj an  ab  eo[{Psal.  lxxxviii).  Ut  dictum  ita  et  faclum 
est.  Nam  virganf  super  Hicrusalem  levare  et  filios 
David  quandoque^  verberare  potuerunt,  ita  ut  in- 
censa  civitate  et  templo  ducerent  eos  in    captivi- 


una  etsimplex  tribulatio.qu.imlibet  longavel  niul- 
tiplex  unius  praesenlis  vila.  alfliclio.  Ait  autem  hic: 
Non  consurget  duplex  tribulalio.  Non  igitur  tribula- 
buntur  in  futuro  saeculo,  el  sUbaudiendum  est,ubi 
sinedubio  tribulabuntur  qui  Iribnlavcrunt  vel  tri- 
bulant  eos.  Esto  nunc,  ut  illi  qui  tribulaverunt  ju- 
stos,  tribulationem  non  habuerint  vel  babcant  in 
praesenti  saeculo,  quamvis  multos,  imo  innumeros 
fuisse  noverimus  qui,  post  pcrpetrata  in  sanctos 
crudelitatis  scelera,  pra_sentcm  vitam  cum  amara 
tribulationefiniente&.transierunt  ad  tribul.itionem 
eeternam,  ut  Antioehus  Epiphanes,  ut  impiusHero- 
des,  ut  Juda?i  qui  Christum  occiderur.t,  et  ob  hoc 
circumdatia  Ftumanis  duplicijuxtaprophetameort- 
tritione  contriti  sunl  (Jer.  xvn),  quia  sicut  in  Psal- 
mista  praedixerat,  et  secundum  corpus  tradili  sunt 
in  mantis  gladii  (Psal.  lxii),  et  secundum  animam 
partes  vulpium  sunt  (ibid.),  id  est  mnlignorum  spi- 
rituum.  Quemlibet  ex  impiis  ejusmodi,  qui  vitam 
pra.sei)tem  in  pace  sua  (inierit,  confer  pio  cuilibet 
qui  vitam  in  tribulatione  finierit,  quamvis  peccator 
fuerit,de  qualium  peccatisscriplum  est :  Etomnium 
peccata  hominumin  tribulatione  dimittis  (Tob.  m). 
Ecce  et  hujus  simplex,  et  illius  simplex  tribulatio 
est,  sed  in  hoe  differunt  quod  hujus  temporalis  sive 
momentanea.illius  autem  tnbuiatio  sempiterna  est. 
Num  igilur  ista  consolatio  per  NaUttl,  id  est  conso- 
latorem  deprompta,parva  est? iiiio  ir.agna  et  fietilia. 
plena,  ul  audientes  dicant  isti  quicunque  sunt  eis 
benevoli,audientes,inqu  :m,eos  dicere  sive  canere  : 


tatem  qua.  fuit  una  et  simpliciter  eademque  tem-  D  Facti  sumus    sicut   consolati    [Psal.  csxv),  respon- 


poralis  tribulatio  ;  sed  non  consurrexit  alia,  quam 
intendebat  diabolus,  ut  lieret"  duplex  tribula- 
tio,  et  sic  omnino  exterminaretur  gens,  qua- 
tenus  non  superesset  unde  implcretur  illa  pro- 
missio.  237  Omnes  qui  ejusmodi  consumi;;at  u- 
cem  desiderabant,qui  anlequam  Christus  veniret, 
efpostquam  venit,  adhuc  laboraverunt,  ut  mentio 
nominis  ejus_  non  esset,  nusquam  Ecclesia  ejus 
subsisteret,  odit  Spiritus  j  sanctus.qui  in  Psalmo 
loquitur:  Jilemento,  Dominc,  liliurnm  Edom  in  die 
Hierusalem,  quidicunt :  Exinanite,  exinanile,  usque 
ad  fundamentum  in  ea  (Psal.  cxxxvi).   Hieiusalem 


deant  alque  succinant,  magnificavit  Dominus  favere 
cum  eis  {ibtd.).  Adde  ut  compararentur  ista  piorum 
simplex  tribulatio,  et  multorum  impiorum  duplex 
.r.iu/ii.i.  ,qualis  fuit supradictusHerodes  et  on.nes 
qui  pcenam  sustinentes.et  pcenitentia;  spiriium  u 
habentes,  abierunt  in  locum  suum  {Act.  i),  et  de 
temporali  tormento  ad  tormentum  a.ternum.Qualis 
ista  comparatioest?  Res  omnino  sunt  incompara- 
biles.Dicanlergo  isti  suam,ipsi  suam  consolationcm 
admirantes,  et  dicere  nondesinent,  magnificavit  Do- 
minus  (acere  nobisvum,  favti  sumus  Isetanles  (Psal. 
cxxv).  Sequitur  :  Quia  sicut  spinx  seseinvtcem  con- 


541 


COMMENT.  IM  XII  PROPH.  MIN. 


IN  NAUM  LIB.  1. 


542 


plec.tunfur,  sic  convivium  eorum  pariter  potantium.  A 
Consumentur  qnasi  slipnla  nridilate plena.Paulo  ante 
dixerat  de  inimicis  Domini  loquens.et  inimicos  ejus 
persequentur  tenebroe,  et  in  medio  aermonis  non 
contenlus  deipsis  verba  facere,repente  ad  eos  con- 
versus,  etjusto  vehementis  motu  animi  in  eos  in- 
vectus  exclamaverat  :  Quid  cogilatis  contra  Domi- 
num,quod  consummationem  ipse  faciet  ?  non  consur- 
get  duplex  tributatio,  subauditur,  electis  eis,  ut  ve- 
strum  quampluribus,nunc  rursus'|uasisedato  motu 
animi  ad  nos  conversus,  tranquillius  de  ipsis,  de 
quibus  cceperat,  perloquitur,causamquereddil  cur 
inimicos  Domini  tenebra:  persequantur,  cur  triplex 
tribulatio,  dum  in  sanctis  denegatur,  ut  quosdam 
impiorum  principes  surrexisse  vel  surrecturos  esse 
subaudiutur.Hsc,  inquit,  est  causa,  quia  sicut  s/ii-  n 
nx  sese  invicem  compleclunlur,  sic  convivium  eorum 
pariler  potantium.  Quale  est  ubi  spinoe  sese  invicem 
complectuntur  ?Nimirum  insuave  et  intractabile  ; 
quia  si  raanibus  attractentur,  pungunt,  lacerant, 
scindunt  :  et  sijactum  intra  eas  ceciderit  semen, 
ubi  cceperit  oriri,  suffocatur,  ut  ipse  Dominus  me- 
minit.  Tales  fuerunt  et  sunt  inimici  Domini.Insua- 
ves  sunt,et  intractabiles  sunt ;  et  si  quis  eos  attre- 
ctare  voluerit,  si  quis  incestaeorum  operavel  rapi- 
nas  arguerit  in  sermone  Domini,  non  utcunque 
pungunt,  nnn  utcunque  lacerant  autscindunt,  sed 
ferreis  interdum  armati  aculeis  sanguinem  effun- 
dunt,  corpora  occidunt,  aniraas  non  possunt,  sed 
unde  vivere  debenl  animae,verbi  Deisemen  crescere 
non  sinunt.  Tales  fuerunt  inimici  Domini  sese  in- 
vicern  complectentes,  id  est  in  malum  sibimetipsis  " 
complacentes.  Et  notandum,  quia  non  dixit,  sicut 
spinx  sese  invicem  complectuatur,  sic  ipsi  suntjsed 
dixit  quod  amplius  esl, sic convivium  corum  paritcr 
potantium.  Nam  in  conviviis  et  inter  potationes 
abnndantiori  loquacitate  sese  invicem  amare,et  in- 
citareconsueverunt  ad  necem  sanctorum.  Exempla 
qua»  sufficere  possunt  praesto  sunt.  In  convivio  et 
inter  potandum  Herod^s  et  llerodias  vere  spinae  et 
sese  invicem  complectentes,  male  adjuncta  salta- 
trice  sua  Joannem  pupugerunt,Joannem  decollave- 
raat(Mutth.  xiv).  In  convivio  et  inter  potandum 
Judseorum  pontifices  jam  lemnlenti,  utpote  nocte 
paschali,cobortera  et  ministrosad  coraprehenden- 
duin  Dominum  nostrum  miserunt,unde  etpra^scius 
spiritus  ejus  in  psalmo  conquerens  inter  caetern,  ct  D 
in  me,  ait,  psallebant  qui  bibebant  vinum  (Psul. 
lxviii).  Et  ne  omnino  superiora  prophetarum  tem- 
pora  sermo  praetereat,  in  captivitate  Babyloniea, 
quae  populo  Dei  tribulalio  fuitjam  temulentus  Dal- 
thasar  prsccepit  affefri  vasa  aurea  ct  argenlea  lempli 
Domini,  et  bibebant  in  eii  rex  et  opiimales  ejus;uxo- 
res  ejus  et  concubinx  ejus  bibebant  vinum,et  lawla- 
bant  dcos  suos  argenleos  el  aureos,  aereos  ei  ferreos. 
ligneosque  et  lapideos  (Dan.  v).  In  tribulatione  qua 
sub  Antiocho  Maehabei  iribuliti  sunt,  templum 
luxuria  et  commessationibus  erat  plenum  et  scortan- 
tium  cum  meretricibus,  sacralisque  sedibus  mulicres 


seullro  ingerebant,iniro  fcrentes ea  quse  non  licebant 
(II  Mach.  vi).  Recte  igitur,-  et  ut  debuit,  dictum, 
sic  convivium  eorum  pariter  potantium.  Quomodo 
tandem  digna,et  ipsiscompetenstribulatio  consur- 
gere  habebat?Co»Sttmwtefltttr,ait,gtt(m  slipula  aridi- 
tateplena.  Vere  digna  tribulatio,  ut  quoniamsicut 
spin;e  ita  suffocavcront,  quantum  in  ipsis  fuit,  se- 
men  bonum.et  oderunt  frumenti  granum;ipsi  tales 
inveniantur  ut  stipula  omni  grano  vidua,  consu- 
menturigni  ut  stipula  ariditate  plena.Mire  dictum, 
ariditate  plena.  Quid  enim  est  ariditas,  nisi  vacui- 
tas  ?  ergo  stipula  dicitur  hic  esse  aridilate  plena. 
Non  abs  re,  non  absque  sensus  gravi  pondere  sic 
dixit,  sciens  spiritus,  qui  mundum  arguit,diviiura 
hujus  mundi  falsam  plenitudinem  veram  esse  ma- 
eiem,  et  feni  ejusmodi  virorem  (omnis  enim  caro 
fenum)  veram  esse  ariditatem.Sequitur  :  Exle  cxi- 
bit  ?S8  cogitans  conira  Dominum  rnaliliam,  mente 
pertractans pr.Evaricationern.  Hic  familiariter  se  ac- 
commodat  et  loquitur  ad  cor  Hierusalem,qu«  non 
est  intractabilis,  ut  ejusmodi  spinre  fuerunt  vel 
sunt,  quas  non  repellit  arguenfem,  nec  in  peccatis 
assumit  excusitionem,  et  insinuat  illi  unde  vel  in 
quo  sit  justa  circa  illam  severitas  D  i,  permtttens 
illam  tribulari  sive  ab  Assyriis,  sive  a  Chaldoeis, 
sive  a  quibuscunque  hostibus  et  inimicisDei.£.r  te 
inquit,  exibit  cogilans  conira  Domiuum  malitiam, 
mcntc  pertractans  prxvaricationcm,  non  unus  qui- 
libct  homo  tantum,  sed  multitudo  hominum  pra- 
varicatorum,  sieul  quodam  loco  hahemus  ita  scri- 
ptum  :  In  dicbus  ilhs  exierunt  e.v  Israel  viri  iniqui, 
suaserunl  tnultis  diceAtes  :  Eamus  et  disponamus  te- 
stamcntum  cum  gentibus  qux  circa  nos  sunt ;  quin  ex 
quo  rccessimns  ab  eis,iiivcnefuTil  nos  multa  tnttla,  ct 
bonus  visus  est  sermo  in  oeulis  eorum(l  Mach  .i),etc. 
Hocfuit  initium  dolorum.Nec  vero  illotantumlem- 
pore  dequo  haee  scripta  sunt  putemus  talileracci- 
disseinitium  dolorum,sed  inomni  tribulationequaa 
accidit  genti  illi  sive  Ecclesiae  Dei,  palam  compro- 
bari  potest  boc  fuisse  initium,quod  ex  ea  exivitco- 
gitans  conlra  Dominum  mahliam,  mcnte  pertractcns 
prtevaricationem.  Ecce  prima  tribulatio,  quod  in 
/Egyptoextremaetmiseraserviluteservierunt.Nonne 
praecesserat  ejusmndi  causa?Nonne  ex  te,  o  Jacob, 
sive  Israel.exierat  inimica  fraternitas,  pravari&ans 
et  transgrediensjus  morale  jus  naturale,  elcogitans 
contra  Dominum  malitiam,  mente  pertractans  q'ia- 
tenus  non  fieret  quod  Dominus  decreverat,  quod 
Dominus  significaverat,  id  est  ut  fratri  suo  Joseph 
nihil  prodessent  soinnia  sua?(G<?n.xxxvn.)  Similiter 
deomni  tribulatione  qua  domus  Jacob  sive  donius 
Israel  tribulata  est,extunc  usque  ad  Christi  adven- 
tum  sentiendum  est  quia  tribulationis  lioc  fuitini- 
tium,quod  inde  exivitcogitans  conlra  Dominutn  mn- 
litiarn,  inente  pertr  aclans  pfaevaricaiionem.  De  sin- 
gulis  certa  possemus  proferre  testimonia,  nisi  vi- 
tandaesset  nimia,quae  fastidium  solet  parire,  pro- 
lixitas.De  tribulatione,qua  tribulata  estllierusalem 
sive  Juda  circa  prophetiae  hujus  tempora,  id  est 


5-43 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


544 


de  eo  quod  primo  rex  Assyriorum  superundavit,  et  A  lem  'Psa  civitas  exusta  et  templum  succensum  fuit 


deinde  Hierusalem  obsedit.et  deindf  rex  Babylonis 
civitatem  obsedit,et  Judani  captivavit,  non  praeter- 
eundum  qnaliter  ut  sic  evenirel,  exierit  ex  ea  coyi- 
tans  contra  Dominum  malitiam,  mente  pertractans 
prxvaricationem.  Nonne  luit  hoc  exire  de  gente  vel 
radice  sancla,  quod  reg-:'s  Juda  susceperunt  et  in 
templo  Uomini  coluerunt  Baal(/£-'  /tcg.\\i);et  quod 
;i  >st  morlem  Joiadx  pontifieis  ingressi  funt  principes 
Jttda  et  adoraverunt  regem  Joas,  et  ille  delinitus  ob- 
sequiis  eorttm,  acquievit  eis  :  Jt  dereliquerunt,  ait, 
templum  Domini  Dei  palrum  suorum,  servieruntque 
lucis  et  srutptitibus,  el  facta  est  ira  contra  Judam  et 
Hierusalem,  propter  hoc  peccatum.  Nam  et  Zacha- 
riam  filium  Joiudx  sacerdotis  inlerfecerwit,  et  non 


Chaldaico  igni,  plus  quam  rasura  fuit,  ut  congrue 
perEzechielem  ita  praedictae  sint  sub  nomineOolibaa 
meretricis  :  Nasum  tuum  et  aures  prxcidenl,  et  qui 
renwnserint  ghtdio  concidcnt  {Ezech.  xxm).  Quid 
autem  sibi  vult  quod  iiapvxmisit, siperfecti  fuerint, 
et  iia  plures,  et  tunc  deiiium  subjunxit,  sic  quoque 
atlondenlur  el  pertransibil.  Quae  est  illa  pcrfectio 
quee  Assyriis  ca?terisve  hominibus,et  si  adesse  po- 
tuit,  prodesse  non  potuit  ?Potest  quidem  sicintel- 
ligi,ac  si  diceret.etiamsi  perfecte  robuslivel  in  ro- 
bore  perfecti  fnerint  Assyrii,  et  fortitudo  eorum 
cunctarum  gentium  numero  aucta  fueritjverumta- 
men  quoniam  ita  dixeratad  Hieru?alem:Ex  te  exi- 
bit  cogitans   contra  Dominum    mililiam,  menle  per- 


cst  reeordatus   rex  Joas  miscricordix  quam  fecerat  r>  tractam  prasvaricationem,  per  quod  magna  imper- 

fectio  j ust itiae  suae  demonslralur  ipsi  Hierusalem, 
non  ahsurde  intelligimus,in  eo  quod  ait,si  perfecti 
/uen>i(,quemdam  Assyriorum  pulativajjustitis  per- 
fectionem.  Quod,  ne  mirum  dictu  sive  novum  vi- 
deatur,  scire  debomus  quod  Assyrii  sive  ca?leras 
gentes  Judaeis  invidentes  bonu.u  Deum,  et  legem 
sanctam  se  habere  dicentibus,  quoties  aliquam  ex 
ipsisaudiebant  malitiim,mullum  hoslililer  insulta- 
bant,  seque  in  comparatione  illorum  magnificeju- 
stificabant,  insuper  Deum  ipsorum  blasphemabant. 
Hinc  est  quod  apud  Isaiam  legimus  :  Dominalores 
e/i/s,subauditur  Hierusalem  sivepopuli  mei,  inique 
agunt,  dicit  Dominus,  ct  jugiler  nomen  meum  bla- 
sphematur  in  gentibus  (Lhu.  lii).  Et  ad  David,  cum 
dixisseUPeccani  Domino,  quia  peccaverat  in  Uriam 


Joiada  paler  itlius  secum,  sed  interjecil  ftlium  ejus 
(II  Paralip.  xxiv).  Post  ha;c  Amasias  allatos  deos 
filiorum  Seyr  statuens  sibi  deos,  et  adorans  eos, 
propheta  diccnle  sibi  :  Cur  adoras  illos  ?  num,  in- 
quh.consitiarius  regis  es  ?  Quiesce.  ne  interficium  ta 
(II  Paralip.  xxv).  Post  hunc  Osias  qui  dum  sacer- 
dotale  usurpat  officium,  lepra  in  fronte  percussus 
est  ;  et  posl  hunc  Joatham  (//  Paralip.  xxvn)  ;  et 
post  hunc  Achab  qui  ambulavil  in  viis  ,regumlsrael 
insuper  el  statuas  in/udit  Baalim(ll  Paralip.xxvm)  ; 
post  hunc  Ezechias,quo  regnante  venerunt  Assyrii 
in  Judam,et  civitatem  obsederunt,  exivitqueadeos 
Ripsaces  (IV  lieg.  xvm),  filius  Isaiae  prophelae,  ut 
Hebroei  volunt,  de  illo  dictum  existimantes,  exibit 
cogitans   conira    Dominummulitiam,  menie  pertra- 


clans  prievaricatwnem.  Sed  exile  videlurhoc  sentire  "  JBth(B\im,dixit  Nathan  :  Dominus  quoque  translulit 


de  uno.quod  manifeste  non  est  ex  Scripturis  com- 
probatum,  cum  nota  sil  malitia  sive  praavaricatio 
regum  vel  principum  fere  cuuctorum,  quia  prater 
David,ethunc  Ezechiam  et  Josiam  omnes  peccave- 
runt.Igiturad  cor Hierusalem  loquitur  etconscien- 
liain  ejus  convenit,ne  nesciat  vcl  non  imputet  sibi 
causam  tribulationis  quajcunque  super  eam  consur- 
rexit,ut  tunc  quando  super  eam  inundaverunt As- 
syrii,  sed  protinus  adjungit  consolator  et  dicit  : 
Hxc  ilicic  Dominus  :  Si  perfecti  fuerunt,et  ita  plures, 
sic  quoquc  attondenturetperiransibit.Dioiam  utiquc 
de  Assyriis  et  de  rege  eorum  Sennachcrib  quodfu- 
turum  essel,  et  ita  factum  est,  quiu  quam  facile 
crines  forcipe  succiduntur,  laiu  facile  nocte  ;;na 
succidenteangelo  Domini,  succisa  sunt  Assyriorum 
centum  octoginta  quinque  millia,  et  Sennacherib 
mane  surgens  tanla  multitudineprostrata,veIutat- 
tonsus  et  abrasus  egressus  est  et  abiit  receptosicut 
egeral  ;quia,  permittente  justo  judice  Deo,  Judarn 
ipse  raseral,  id  est  ascendcral  super  omnes  civi- 
tates  Juda  mnnitas,  et  ccperat  eas  (IV  P,eg.  xix). 
Kinc  illud  eral  dictum  contra  Acham  :  In  die  ilia 
radet  Dominus  novacula  conducta  in  his  qui  Iruns 
fiumen  suni  in  rcge  Assyriorum,caput  et  pilos  pedum 
et  liarbam  uuive.rsatn  (Isa.  vn).  Quandiu  stetil  Uie- 
rusalem  et  ternplum,  quantacunque  vastaverint  in 
circuitu  Assyrii.velut  quaedam  rasura  fuit;  ubi  au- 


peccalum  tuum,  non  murierts.  Ycruiutamen  blas/ihe- 
mare  fecisti  inimicos  Domini  propter  vcrbum  hoc 
(II  P,eg.  xn),  etc.  Hasc  idcirco  diximus,  ut  liquido 
constetEcclesiam  Dei  tuncitaut  nunc  spectaculum 
fuisse  hominibus  saeculi,  gentesque  semper  suam 
impietatem,clausis,imo  caecis,cultorum  autem  Dei 
praivaricationespatentibus  vidisseoculis.Nonneho- 
diequevidemus  quod  si  quaelibet  sancta:  professionis 
persona  do  pnevaricationis  cujuspiam  crimine  dif- 
fametur,  slatim  a  sa?cularibus,  non  illi  tantuui 
persons,  scd  loti  profcssioni  derogatur,  non  ta- 
men  *J80  volnnt.ut  si  quaelibet  ex  eorum  conjugi- 
bus  in  adullerio  deprehenditur,  dicamus  nos  tales 
esse  alias  omnes,qualis  illa  una  convincitur  ?  Sed 
"  ad  nostra  redcamus.  E.v  le  quidem,  ait  Dominus, 
exibil,et  jamdudum  exire  consuevit  cogitans  contra 
Domirtnm  maliiiam.  menle  perlraclans  prxvaricatio- 
nem.et  tanta  diffamabitur  malitia,  tanta  persaepe 
prtevaricatio  dcclamabil,ut  etiam  dicant  nunquam 
sic  auditum  vel  visum  fuisse  inter  gentes,et  utSo- 
domaqucqueetGomorrba  pufentur  fuissejustiores. 
Videbunlur  Assyrii  jusli,comparalione  tui,  ut  sunt 
vel  videntur  esse  multi  genliles,  secuudum  quam- 
dam  justitiam  sasculijustioresmullis.qui  uniusDei 
cultum  sunt  prolessi,et  in  domo  ejus  sub  lege  ejus 
educati,  parentibus  honorem  deferendo,  non  occi- 
dendo,  non  moechando,  non  fortum  facicndo,  non 


545 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  I. 


546 


loquendo  contra  proximum  falsum  testimonium,et 
multafaciendoqusapud  fidelesilliusjust.itiae,qua3ex 
Deo  est,  vera  insigoia  sunl.  Sed  hsecdieU  Dominus: 
Quia  etiamsi  fuerunt  Assyriorum  aliqui  secundum 
hssa  opera  perfecti,  et  ila  fuerunt  exeis  non  pauci, 
sed  plures  perfecti,  sic  quoque  attondentur,  id  est 
simul  una  noctc  percutientur,  et  percussis  centutn 
octoginta  quinque  millibus,  pertransibil  Sennache- 
rib  tonsus  et  abrasus  ;  pertransibit,  inquil,  a  filiis 
suis  ui  domo  dei  sui  interfcctus,  quod  utique  per- 
transireest,  ila  ut  non  inveniatur  locus  ejus.  Nec 
vero  sola  morte  corporis  detonsi  morientur,  sed  et 
duplici  contrilione,  id  est  corporis  simul  et  animae 
morte  moriealur.quantumvis  perfecti,  quantumvis 
justificali  comparalione  sanctorum,  qui  peccatores 
mei  sunt?  Quare,  videlicet,  quia  passer  non  inxenit 
sibi  domum,  el  lurtur  nidian  ubi  reponat  pullos  suos 
(Psal.  lxxxiii)  ;  id  esl  neque  cor  eorum  multa  sa- 
pienter  cogitando  subdituin  esl  Dco,  neque  caro  illo- 
rum  bonaquaeliljetoperandomercedemexDeo?perat 
in  futuro.sed  sibimet  vanitatis  congregat  in  prae- 
senti  saiculo.  Proplerea  sicut  a  Sapiente  diclum  est  : 
Melior  est  iniquilas  viri,  quam  benefaciens  mulier 
(Eccli.  xlii),  et.juxta  sensum  qui  in  hoe  dicto  latet, 
multo  melius,multo  utilius  est  cum  paucis  operibus 
habere  fidem  (juam  multa  facere  operaetnon  habere 
fidem.  Nam  de  fide  scriptum  est,quod  sfneilla  im- 
possibile  est  placere  Deo.  (Hebr.  xi) ;  de  operibus  au- 
tem  quamvis  el  ipsa  necessaria  sint,  nusquam  scri- 
plum  est,  quod  sine  illis  impossibile  sit  placere  Deo. 
Sequitur:  Affliei  te,  et  non  affligam  le  ultra.  Ac  si 
dicat :  Te,  o  Hierusalern,  ex  qua  exivit  cogilans  con- 
tra  Dominum  malitiam,  tnenle  pertractans prsevarica  ■ 
tioiiem,  impunitam  nondimisi,  sed  alflixi  ;  etsicut 
supra  dictum  est,  non  consurgct  duplex  Inbutalio, 
ita  nunc  dico,  non  affligam  te  ullra.  Afflixi  le  in  prae- 
senti  vita,  non  affligarn  te  in  futura.  M;igna  in  hoc 
est  inter  te  et  gentes  quae  sine  Deo  sunt,  afflictionts 
distantia.quod  etmulti  exeis  affligunlur  in  prsesenti 
ssculo,  omnes  autemaffligentur  infuturo,et  ibi  non 
temporalis.sed  aeterna  erit  afflictio.Quid  valet  quod 
nonnulli  ex  eis  receperunt  bonainvitasua,et  usque 
ad  linem  vitse  praesentis  licereteis  explere  voluptates 
suas  '?  Tunc  cruciabuntur  quando  tu  consolaberis, 
qui  similiter  mala  recepisti  in  vita  tua.  Sic  absque 
omni  scrupulo  recte  intelli^itur  dictum,  af/lixiteet 
non  affligam  le  ultra  ac  si  diceretur  :  Alflixi  te  in 
praesenti.et  non  affligam  te  in  futura  vita.  Sed  adhuc 
parum  est  consolationis  in  hoc  ilicto,  propter  infir- 
mitates  illorum  qui  adhuc  imperfecti  et  adhuc  nu- 
triendi  sunt  ;  et  si  haec  ipsa  vitae  praesentis  afflictio 
continua  sit,  cito  deficiunt,  et  prope  in  desperatio- 
nem  cadunt.  Suhjungit  ergo  et  supplet  quod  minus 
erat  dictum  in  utroque,  et  superiori  et  in  praesenti 
loco  ubi  dixerat,  non  consurget  duplex  tribulatio,  et 
ubi  dicil,  afflixi  te  et  non  affhgam  te  ultra.Qmd  sub- 
junxit,et  quomodoquod  deerat  supplet  consolalor  ? 
Et  nuncconteramvirgam  ejus  de  dorso  iuo,  et  vincula 
disrumpam.  Et  nunc,  inquit,  id  est  etiam  in  prae- 


Y  senti,  priusquam  vitam  istam  finias,  finieturtribu- 
lalio  ista,  ut  vivens  in  corpore  ultionem  de  inimico 
Sennacherib  videas, quia  ponam  circulum  in  naribus 
ejus,  et  frenum  in  labiis  ejus,  et  reducam  eum  in 
viam  per  qmim  venit  (IV  Reg.  x:x),  et  arr.plius  non 
revertetur  huc.  Notandum  quod  verba  ista,  conte- 
ram  virgam  ejus  de  dorso  tuo,  et  vincula  disrumpam, 
ita  solulionem  sive  liberationem  civitatis  Hierusa- 
lein  sonant,  ut  pariter  iram  in  gentem,  super  ho- 
slem  propriis  et  valde  congruis  vocibus  significent. 
Non  enim  contentus  fuit  dicere,  virgam  confrin- 
gam,  et  vincula  solvam,  sed  virgam,  inquit,  conte- 
ram  et  vincula  disrumpam.  Majoris  namque  indi- 
gnationis  est  pedibus  conlerere  quam  manibus  con- 
fringere;  majoris  itidem  animadversionis,  repe.nte 
vinculum  dirumpere  quam  paulatim  vel  aliquo 
moradissolvere.  Ipse  ergo  moduslocutionis  magni- 
tudinem  icdicat  indignationis  in  eos  qui  potestate 
sibi  permissa  in  servos  Dei  pro  arbitrio  vel  ralione 
arcani  judicii  pascuntur  eorum  suppliciis,  et  insu- 
per  audent  contra  Deum  gloriari,  ut  ille  Assur  sive 
Sennacherib  :  ln  fortitudine,  inquiens,  manus  mex 
feci,  et  in  sapientia  mea  intellexi  (lsa.  x),  et  caetera 
hujusmodi.  Quid  igitur  per  haec  dicta  consolatoris 
confectum  est,  nisi  ut  dum  audis  illud  supradictum 
ex  ore  arguentis,  quid  cogilastis  conlra  Dominum, 
quod  consummationem  ipse  faciet,  non  consurgel  du- 
plex  tribululto  jam  scias  conclamare  illi  et  dicere, 
imo  consurget  duplex  consolatio.  Et  revera,  sicut 
veruni  erat  et  est  quod  super  nullum  eleclorum  Dei 
consurget  duplex   tnbulatio,   ita  de   mullis  verum 

'J  erat  dicere  quia  consurget  duplex  consolatio,  qua- 
lium  nolissimus  nobis  est  bealus  Job,  cujus  novis- 
simus  posl  tentationem  benedixit  Dominus  magis 
quam  principio  ejus,  et  addidit  ad  omnia  quae  erant 
illiusduplicia  in  praesenti  vita,  sine  dubio  recepturo 
multo  plura  multoque  meiiora  in  futura  vita  (Job. 
xlii).  Verumtamen  quae  ejusmodi  sunt  ipsi  in  tali- 
bus  consolari  renuunt,  et  si  bujusmodi  consolatio- 
nes  alfluunt,  cor  apponere  nolunt,  ut  ille  qui  dice- 
bat,  cum  dives  esset  et  potens  et  gloriosus  in 
terra  :  Renuit  consolari  aniina  mea  (Psal.  lxxvij.  Et 
quoniam,  si  aliquis  quoereret  ubi  vel  in  quo  renuit 
consolari  et  in  quo  consentit  consolari  animamea, 
imo,  inquit,  res  transitorioe  pro  cocsolatione  mihi 
sunt,  sed    ineinor  fui  Dei,  el  delectalus  sum  (ibid.). 

D  De  rege  illius  temporis  Ezechia  non  prwtereundum, 
quod  recte  pro  consolatione  duplici  recipere  debuit 
illud,  quod  ad  eum  dictum  est  a  Domino  per  Isaiam 
prophetam  :  Audivi  oralionem  luam,  et  vidi  lacry- 
mam  tuam.  Ecce  ego  adjiciam  super  dies  tuos  quin- 
decim  annos,  et  de  manu  regis  eruam  te,  et  civilalem 
istam,  et  protegam  le  (tsa.  xxxvm).  Nam  praeter 
illam  communem  consolationera,  quae  illi  cum  om- 
nibus  electis  in  futuro  reposita  erat  saeculo,magna 
in  praesenti  ista  quoque  consolalio,  quod  adjicit 
Dominus  super  dies  ejus  quindecim  annos,  quia 
videlicet  per  hoc  faclum  est  iili  ul  locum  vel 
nomen  haberet  in  libro  generationis  Jesu  Christi 


347 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


5iR 


filii   David.   Nondum   enim    fllium  habuerat,  el  ad  A  (juorum  ut  supra  diximus,  duplex   cst  consolatio. 


hoc  reservatus  est  ut  generaret,  et  sicut  dictum  est 
in  serie  generationis  Christi,  pater  cum  patribus 
resideret.  Econtra  nonnullos  fuisse  vel  esse  impio- 
rum  pessimos,  super  quos  mcrito  ronsurgeret  du- 
plex  tribulatio,  jam  supra  dictum  est,  et  hicSenna- 
cherib  pro  oxemplosuliicereputest,  in  quem  conti- 
nim  conservua  240  scruio  propheticus  taliter  in- 
vehilur,durus  utiquc  duplicis  tribulationis  nuntius. 
Et  prxcipiet  contra  te  Dominus,  non  seminabitur 
ix  nomine  tuo  amplius,  de  domo  dci  iui  disperdum 
sculptHe,  et  conflatilc,  ponam  sepulcrum  tuum,  quia 
inhonordius  es.  Quid  enim  vel  er.i  praecipiet  Dumi- 
nus  contra  te,  nisi  angelo  percutienti,  ut  egressus 
pcrcutiat  in  castris  tuis  nocte  una  centum  octoginta 


Quod  interpositum  est,  de  domo  dei  tui  disperdam 
S(  ulplile  et  conflalile,  devnstationem  denuntiat  sub- 
sccuturam  totius  Ninive  a  Cbaldeeis  Bubvertftndae. 
Ubi  enim  non  parcitur  sculptilibus  ot  conflalilibus, 
id  est  deorum  simulacris,  qualia  verebantur  el  cole- 
bant  tam  Chaldaei  quam  Assyrii,  qualis  est  casus 
domorum  communiuni.vel  fori  totiusque  civitatis '? 
Vastata  est  Ninine,  dicturus  est  hic  idem  postmo- 
dsim  insultabundus  :  Et  ego,  dicil  Dominui  cxerci- 
tuum,  revelabo  pudenda  tua  in  faciem  tuam,  et  oslen- 
dam  gentibus  nuditatem  tuam  (Sahum.  m).  Quam 
ejus  nuditatem,  jam  hic  breviter  prseignat  dum 
jadicium  intendit  magnae  illius  superbioe,  de  domo, 
inquil,  dei  tui  disperdam  sculptile  et  conflalile,  ubi 


quinque  millia,  et  deinde  temetipsum  odorantem  in  n  constat  nominibus  non  esse  parcendum.dum  hostes 

templo  deum  tuum  Nesralh,  percutiant  gladiofilii 

tui  Adramalech   et  Sarasar   {W  licg.  xix)  ;  sicque 

flat  quod  dieitur,   non  scminabitur  ex  noniine  luo 

ampliusl  De  illa  tribulatione,  quae  magna  tibifuit 

in  praesenti  soeculo,   translatus  es  ut  tribuleris  in 

alio  sa?culo,  sepullus  in  inferno.  Undeet  hic  dictum 

est,  ponam  sepxdcrum   tuum,    quia  inhonorulus  es. 

Quod  Deus  ponit,  stat  immobiliter  ;  mutarivelre- 

moveri  non  potest.  Ponit  autem  sepulcrum   tuum, 

subauditur  in  inferno,  ubi  non  solum  ille  dives  de 

Evangelio  possidet  sepulcrum  (Luc.   x),  sed  etiam 

omnes  qui  similes  ejus  sunt  vel  fuerunt ;  el  maxime 

tu,  Assur,  de  quo  apud  Ezechielem  scriptum   est  : 

16;  Assur  et  omnis  multitudo  ejus  in  circuiiu  illius, 

scpulcta  ejus,  et  omnes  interfecti,  et  qui  ceciderunt 

gladio,  quorum  data  sitnt  sepulera  in  novissimis  laci, 

et  facta  est  multiludo  ejus  per  gyrum  sepulcri  ejus, 

universi  inlerfecti   cadentesque  gladio,  qui  dederant 

(juondam  formidinem   in    terra    viventium   (Ezech. 

xxxn).  Quam  ob    causam   ponam    illuc  sepulcrum 

tuum  1  Quia  inhonoratus  es.  Inhonoratus,  id  est  su- 

perbus.    Superbia   namque  inhonoratio  est,  quan- 

tum  quisque   superbus,   tantum   est  inhonoratus. 

Unde  idem  Dominus,  cum  dixisset  ad  Edom  :  Con- 

temptibilis  lu  es  valde  (Abd.  i),  statim  causam  hanc 

subjunxit :  Superbia  cordis  tui  exluUl  te  (ibid.).  Igi- 

tur  iste  ex  illis  est  super  quos  merito  coneurrexit 

duplex  tribulatio,    sicut   econtra   Ezecbias   ex  illis 


nec  lpsi  parcunt  reverentia  deorurn.clamando  mu- 
tuacohortatione  :  Diripite  aurum,  diripite  argentum 
(Sahum  n).  Et  recte  insultatur  superbia1,  qus 
tanta  fuit,  ut  superbia?  diaboli  passim  assimiletur 
insanctisac  propheticis  Scripturis.  Sane  ipsa  qui- 
dem  civitas  Ninive  mundus,  rex  autem  ejus  diabo- 
lus  in  prophetis  intelligitur,  propter  altitudinem 
magnifici  cordis,  et  oculorum  ejus  exempli  gratia, 
ut  apud  Ezechielem  Dominus  loquitur:  Ecce  Assur 
quasi  cedrus  in  Libano  pulchcr  ramis  et  frondibus 
nemorosus,  excelsusque  allitudine.  Cedri  non  fuerunl 
alliores  illo  in  paradiso  Dei,  omne  lignum  paradisi 
Dei  non  est  assimilatnm  ilti  (Ezcch.  xxxi),  etc. 
Unde  autem  hoc  memoriale  Assur  meruit  ut  no- 
men  ejus  ita  frequentelur  in  ratione  vel  judicio 
damnationis  diaboli.  Videlicet  ex  eo  quod  inter 
csetera  sive  tyrannidis  molimina  praesumptuosa, 
quibus  gentes  aiflixit,  adjecit  et  illud,  ut  delere 
conaretur  Hierusalem,  ubi  repositum  erat  verbum 
promissionis,  et  domum  David  unde  oportebat 
Christum  nasci,  secundum  promissionem  etjura- 
menlum  Dnmini  ad  ipsum  David  (//  Reg.  vn). 
Proinde  de  angustiis  Judaeae  latius  sermonem  ex- 
tendere  cupimus,  et  sic  deinceps  prophetiam  per- 
sequi,  ut  ea  potius  altendamus,  quorum  simili- 
tudinem  sive  typuni  fuisse  non  debitum  sit,  in 
omnibus  qua!  pro  Juda  et  Hierusalem  conlra  Nini- 
vem  prophela  vaticinatur. 


«4i«  LIBER  SEGUNDUS. 


Ilostei   v  js  sentianl    Madianilx,   ait    Duminus  ad  ])  jure  servos  Domini,  ut  erat  Moses,  hostes  sentire 


Mosen,  et  percutitc  eos,  quia  ct  ipsi  hostiliter  egerunt 
contra  vos  et  decepere  insidiis  per  idolum  Phoge,  ct 
Cozbi  filiam  ducis  Madian  sororem  suam  (Num. 
xxv).  Nunquid  quia  de  solis  Madianitis  scriptum 
est,  quod  contra  eos  Dominus  locutus  sit  et  taliter 
prasceperit,  de  solis  Madianitis  putandum  est.quod 


debuerunt?Imoet  decunctisgentibus,  quaecunque 
utMadian  hostililer  egerunt  contra  Israel,  hoc  in- 
dubitanter  sciendum  est  quod  eis  et  Mosen  et  cun- 
ctos  Mosi  spiritum  habentes,  hostes  esse  voluerit, 
et  ejusmodi  ultionem  optare  de  illis,  quam  ipse 
impetrans  Mosi,  ulciscere  prius,  ait,  filios  lsracl  de 


549 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  II. 


550 


Madianitis,  el  sic  eolligeris  ad  populum  luum  (iVnm.  A  regnaute  Salmanassar  captivaverat  ,'easdem  decem 


xxxi). Quam  ob  causam  ?  Nonne  omnes  sancti  sive 
periecti  qui  non  alium,quamillum  habent  suiritum 
quem  el  illi  habebact,  jubenlur  cum  Petro  recon- 
dere  gladium  in  vaginam  ?(Ma«A.  xxvi.)  Quam  igi- 
turobcausam  itajussi  tunc  gladii  saeviebant  aut 
sa;vire  debebant?  Nimirum  propier  Cbristumewm- 
dem  tunc  aaevire  debebant  propter  quem  nunc  saj- 
vientibus  in  nos  Chrisli  hostibus,  inermem  debe- 
mus  habere  patientiam.  Tunc  in  periculo  erat  res, 
quia  possibile  erat  deleri  gentem  illam  dequa  Chri- 
stus  exspectabatur  nasciturus,  nisi  modis  ornnibus 
defenderetur  contra  gentes  quibus  diabolus  ad  au- 
ferendam  spem  mundi,quae  Cbristus  est,  pertinaci- 
ter  ulebatur.    Nunc  autem    res  eadem  in  tuto  est, 


tnbus.Nunc  autem  quamvis  et  isle  sensus  rationa- 
bilis  sit.el  pro  Juda  Jacob  convenienter  possit  ac- 
cipi,libet  adhuc  intuitum  mentis  extendere  latius, 
uti  sub  istis  nominibus  Jacob  et  Israel,  omnes  tam 
antiqui  quam  novi,tam  illi  qui  precaesserunt  quam 
illiqui  subsequuntur  Christi  adventum,electi  inlel- 
liguntur.  Jacob  namque  patrem  secundum  carnem 
duodecimtiliorum  totidemque  tribuum  Israel.liben- 
terhic  accipimus,Chrislum  patremsecundum  spi- 
ritum  duodecim  apostoiorum,etornniumquipereos 
in  ipsum  crediilerunt  velcredunt.Erit  igilur  sensus 
amplissimus  et  omnioo  planus  in  istis  verbisidem 
i]ui  ia  illis  aposloli,  cum  de  priore  loqueretur,  om- 
nia  in  fttjura  eonlingebant   illis.  Nimirum    sicutilla 


quia  Christus  natus  est ;  et  si  tota  generationis  re-  fi  dequibus  nominatim  mentionerc  fecerat  Apostolus, 


ctorum  arbor  bona  corporaliter  succidatur.nullum 
salutis  hominum  detrimentumest,quia  totus  arbo- 
ris  bon.ne  Fructusjam  in  ccelumassumptus  est.Hoec 
idcirco  dictaet  sipius  dicenda,semperquememori- 
ter  tenenda  sunt,quateuus  justissima  cognoscatur 
melius  sanctorum  hostilis  vehementia.qui  et  quo:d 
poterant  cum  auxilio  Dei  de  hostibus  suis.hoslibus 
Dei,gentibus  impiis,vindictam  et  aDeo  quaerebant, 
et  manu  excrcebant,  et  habita  sive  aspecla  ultione 
alhuchostihter  insultabant,ut  isle  qui  contra  As- 
sur.imo  contra  omnem  hominem  hostiliter,  ut  su- 
pradietum  est,  a^entem  tam  laetam  contexit  pro- 
phetiam,  ut  quodammodo  triumphalem  persultare 
videatur  cantilenam,  ita  prosequens  : 

Cap.  II.  — Ecce  super  montes  pedes  evanqelizantis, 
et  annunliantii  pacem  Celeb^a,  Juda,  festivitates 
tuas,et  redde  volatua,quia  non  adjiciet  ullra  ut  pcr- 
tran*eal  inte  Belial,universus  interiit.  A^cendit  7  ;' 
dispergat  in  facie  tua,  custodiens  obsidionem.  1  rt- 
temptare  viam,conforta  lumbos,robora  virtutem  val- 
de,quoniam  sicut  reddidii  Dominus  superbiai  in  Ja- 
cob,  sic  reddet  superbice  in  Israel,  quia  vastores 
dissipaverunt  cos,  et  propagines  eorum  corruperunt. 
Haec  et  caitera  quae  sequuntur  usque  in  flnem,  ma- 
gnum  gaudiutn,  magnum  et  triumphale  resenant 
tripudium,et  totius  laetitiae  causa  haec  esV.Quoniam 
sicut  reddidit,  inq'  it,  Dominus  superbise  in  Jacob, 
sic  reddet  superbix  in  Isra?l'l  Non  ergo  parva  res  est 
quae  sub  verbis  istis  latet,  sicut    reddid.it  Dominus 


beneflcia  Dei  in  fxyura  contingebunt  illis  (I  Cor.  \) 
et  veraciler  implentur  in  Evangelio  Christi,  sic  illa 
ultio  de  Assyriis  in  figura  contingit  illis,  quorum 
temporibus  accidit  et  veraciter  impleturin  Evange- 
lio  Cliristi.  Magna  plane  causa  et  digna,  propter 
quam  sic  exclamet  Spiritus  sanctus  in  propheta  : 
Ecce  super  montes  pedes  evangelizantis  el  annuntian- 
tis  pacem,  propter  quam  congraluletur  et  dicat  : 
Celebra,Juda,  festivitates  tuas,et  redde  votaiua,  pro- 
pier  quamexcitet  in  gaudium  atque  conlidentiam, 
dicenlo :  Contemplare  viam,  conjorta  lumbos,  ro- 
bora  virlutem  valde,  etc.  Ul,inquit  et  hoc  facias, 
et  nonid  solum  attendas,  quod  taliter  reddiditDo- 
minus  superbiae  Assyriorum  quam  exerc^erunt  in 
Jacob,  quod  civitatem  hanc  Sennacberib  non  in- 
C  troivit,  nec  ejecit  in  eam  sagittam,  nec  occupavit 
eam  clypeus,sed  occisis  ab  angelo  Domini  centum 
ocloginta  quinque  millibus,  reversua  est  in  viara 
24*2  suam,  per  quam  venerat,  et  occisus  est,  et 
Ninive  subversa  est  (IV  Reg.  xix).  Non,  inquam, 
hoc  solum  altendas,  sed  simul  atlende  quia,  sicut 
Dominus  reddiditsuperbice  in  Jacob ,ut  Assyrii  ex-  siu- 
derenlur;  sicut  reddidit  superbix  injacob,  ut  Pha- 
rao  cum  curribus  et  equitibus  suis  in  marimerge- 
retur  ;  sicut  rcddidil  superbim  in  Jacob,  ut  a  Persis 
et  Medis  Batiylonia  subverleretur ;  sicut  rcdiid.il 
supcbice  in  Jacob,  ut  Aman,  bostis  Judaeorum,  in 
patibulo  quod  Mardochaeo  paraverat,  appenderet  ; 
situt  reddidil  superbix  in  Jacob,  ut  Antiochus  Epi- 
phanes  sine  manu  conteretur.  Sic  reddel  superbtie 


-, ,  e „ _..    , 

superbix  in  Jacofc,quoniam  totius  consolatioms  vel  u  (n  lsrael,  populum   novellum  evangelica  fide  rena- 


gaudii  causa  sive  maleria  in  ipsis  posila  est.  Quid 
igitur  est  vel  quem  sensum  habet,  quoniam  sicut 
reddidit  Dominus  superbia;  in  Jacob,sic  redclet  su- 
perbix  in  lsrael?  Unus  namque  et  idem  fuit  pater 
Jacob  qui  et  Israel,unus  et  idem  popi  lus  Jacobqui 
et  Israel.Siquidem  ita  dixisset,  quoniam  sicutred- 
di  lit  Dominus  superbios  in  Judam,  sic  reddel  super- 
biot  in  Israel,  sensus  ite  absque  irapedimenlo  vel 
scrupulo  sese  accommodaret  :  Quod  sicut  ultusest 
Domiaus  JudametHierusalem  de  regeSenoacherib 
et  exercilu  ejus,  sic  ulciscelur  decem  tribus  quae 
appellabaotur  Israel,  de  Ninive  sive  Assyriis,   quod 


tum,  cujus  generatio  secundum  Spiritum  de  Chri- 
sto  est,  patre  duodecim  apostolorum,  cujus  in  ty- 
pum  praecessit  ille  Jacob  pater  secunduin  carnem 
duodecim  filiorum.  Quid  reddet  superbiae  babilae 
contra  isturnlsrael.secundumsimilitudinemeorum 
quae  reddidit  superbiae  habitas  contra  illum  Jacob  ? 
Nimiruin  ut  princeps  hujus  mundi  diabolus,  ausus 
venire  ad  istumlsrael  in  quo  non  habet  qui  iquam, 
itasanguineetaquadelatere  ejus  emanantibusene- 
cetur;  sicut  ille  carneus  Pharao  cu.n  suis  omnibus 
submersus  est  in  aquis  vehementibus,  et  italigno 
crucis  transfigatur,  sicut  fuit  Aman  ille  translixus, 


55i 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


552 


et  sicut  conlritus  est  Antiochus,  tandemque  ita  et  A.  quod  m°rs  generis  humani,  qu.-o  per  invidiam  e.jus 


ipse  diabolus,  et  omnis  illi  consentiens  mundus 
extremo  judcio  damnetur,  sicut  ille  veniens  contra 
Judam  et  Hierusalem  superatusest  quisibi  videba- 
tur  insuperabilis  Assur,et  subversa  est  Ninive  ca- 
put  superbiae  e]us.Ecce,  o  Juda,super  montes,  ecce 
pedes,id  est  prsedicatores.  omnem  saculi  altitudi- 
nem  supergredientes,pedes  evangelizantis  el  annun- 
tiantis  pacem,  praedicatores  dantis  poenitentiam  et 
remissionem  peccatorum,  destructo  peccato,  con- 
summata  justitn,  principe  hujus  mundi  jam  judi- 
cato.Secundum  similitudinem  plagse  qua?  facta  esl 
in  parte,idem  in  Assyriis  factum  est,  idemsinedu- 
bio  (iet  in  toto,  scilicct  hoc  mundo,  et  in  principe 
hujusmundi.Cf/^ra  igitur,  o  Juda,  id  est  confes- 


in  hunc  mundum  introivit  (Bom.  v);  mors  niquam, 
universa,  mors  gemina  tam  animae  quam  corporis, 
omnino  interiit.Ubi  vel  quando  iste  Belial  interiit? 
Ubi  mortua  cst  mors  quam  intulit.unde  et  ap- 
pellatur  et  ipse  mors  ?  Videlicet  ubi  mortuus  est 
Christus,  ibi  nostrarum  mortua  est  mors  anima- 
rum  ;  et  nbi  resurrexit  Christus,  ibi  nostrorum 
inteiiit  morscorporum.Celebraudo  ergofesliviiales 
tuas.o  Juda,  memenlo  quod  ille  sit  ipsa  festivitas 
tua,de  quo  dicis,  qui  morlemnostram  morienda  de- 
vicit  et  vitam  resugendo  reparavil, ethinc  esse  quod 
d\c\tur,non  adjiciel  uliraut  pertranseal  in  te  Belial, 
univcrsus  interiit.  Nam,  si  illud  solum  [respicias 
quod  Sennacherib  non  reversurusabiit,   etinteriit, 


sor  prophetieae  et  evangelicae  Cidei.celebra  fe.stiviia-  g  non  est  verum  proinde  dicere  :  Belinl  \universus  in- 


testuas  et  redde  vota  tua,  id  est  a  malis  operibus 
vaca,  et  in  bonis  operibus  perssvera.  Festivitates 
quas  dudum  celebrabantur  in  Qgura,  nunc  in  veri- 
tate  celebra.  Exempli  gratia,ut  agnum  quem  <du- 
dum  comedebas  in  umbra,  quem  comedendo  tran- 
situm  maris,et  demersionem  carnei  Pbaraoniscele- 
brabas,  agni  Chrisli  signum  fuisse  scias,  caetera 
festa  legis,  evanselicae  jjlorioe  noveris  exstiiisse 
exemplaria.Sed  quidprodestqualescunquetestivita- 
tes  celebrare  deforis.nisi  fpslivilas  'contemplalionis 
in  mentefuerit?  Proinde  cum  dicit:  Cetebra,  Juda, 
festivitates  tuas,  et  redde  vota  tua  ;  psalmistam  in- 
terroga,  et  ipse  tibi  dicet  quomodo  facere  debeas  : 
Quoniam,  inqu\t,cogitatio  hominis  contitcbitur  tibi, 
el  reliquix  cogilationis  diem  (estum  agenl  tibi.Yovete 


tcriit,  quia  videlicet  post  illum  plurimus  Kelial, 
qualis  illefuit,in  te  pertransivit  qui  multoamplius 
nocuit.  Forlo  dicis,  o  Juda  :  Qnandiu  stat  Ninive, 
quomodomihi  dicis,  quia  Belial  universusinteriilt 
Quandiu  stat  mundus,  quomodo  consolabor  de 
mortis  interitu  ?  Ecceenim  Nero  saavit,Decius  insa- 
nit,Maximianus  morte  armatus  vesanit,  et  prater 
istos  filii  Belial  multi,  quorum  Antichristus  deler- 
rimus  erit.  Quomodo  ergo  jam  dicis,  quia  Bclial 
vniversus  inieriil  ?  Ad  ha?c  inquam  :  Ascendit  qui 
dispcrgat  in  facie  tua,  custodiens  obsidionem.  Quis 
est  illequiascendit?  Ad  illamquippeNinivenascen- 
dit  Nabuchodonosor  rex  Babylonis,  in  facie  lua, 
o  Juda,  qui  tunc  temporis  in  mundo  eras,  id  est 
te  praesente  vel   sciente,    dispersit  Niniven  illam 


el  reddite  Domino  Deo    vestro  omnes  qui    in  circuitu  C  circa  illam  custodiens  obsidioncm, donec  illam  cape 


ejus  affertis  munera  (Psal.  Lxxm).lsta3  sunt  tuaefe- 
stivitates,o  Juda,  utcogitatio  tua  Deo  confiteatur. 
et  si  nonomnis  cogitatiofestiva  esse  potest  etsplen- 
dida,saltem  reliquixcogitationis  diem  feslum  aganl, 
id  estsaltem  aliquindo  post  infestaliones  malarum 
cogitationum  locum  mentis  obtineant  'cogitationes 
bonas,  juxta  illud  :  Peccasti,  quiesce  (Sap  xxij.Cum 
hujuscemodi.lesto  die  redde  vota  tua,  quorumvide- 
licet  votorum  summum  vel  optimum  est,  calicem, 
salutaris,  juxta  Psalmislam,  accipere  (Psal.  cxm), 
id  estimitari  mortem  Salvatoris,  qui  moriendopa- 
cem  inter  Ueum  ct  homines  fecit,  ipsamque  evan- 
gelizavit  et  annuntiavit  pedibus.ut  jamdictum  est, 
id  est  praadicatoribus  sive  apostolis  per   mundum 


ret ;  sed  in  hac  parva,  imo  fere  nulla  consolalio 
est.Pejor  namquetibi  Nabuchodonosorpostmodum 
exstitit  quam  fuerit  Sennacherib.  Quis  igitur  ille 
est  qui  ascendit,  quique  in  facie  tua  sic  disperget 
mundnm  istum,  magnam  utique  Niniven,  ut  perfe- 
ctam  habeasconsolaiionem?  Profeetoquidescendit 
Christus,  ipse  ascendit;  et  sicut  ascendit,  ila  ve- 
nict  (Acl.  1)  Niniven  dispersurus,id  estmundum  in 
fac-ie  sua  judicalurus.  Quod  interim  facit  Nero 
sive  Dioclelianus  imo  ipse  diabolus  sive  Antichri- 
stusnihil  veritalem  diminuit.quin  veraciter  dicas: 
Betial  universus  interiit,  foras  n.issus  est  princeps 
hujus  mundi.  Non  bic  agitur  nec  agi  potest  quin 
mors  ,utraque   mors,  anima?  et   corporis  absorpta 


universum  missis,et  super  montesincedeniibus,  id  D  sit  in  victoria  istius  ascensoris  cceli.    Quid  enim, 


est  super  omnem  altiludinem  saeculi.  Profecto  non 
vana  festivitas  ita  celebrare,et  causam  hancfestivi- 
tatis  habere,  quia  non  ndjiciet  ultra  ut  pertranseat 
in  te  Belial,  universus  interiit,  videlicet  secundum 
similitudinem  Assur  siveSennacherib.qui  reversus 
in  via  per  quam  venit,  jam  ultra  in  te  pertransire 
non  poterit.Ita  namque  Belial,  quod  interpretatur 
absque  jugo,  scilicet  diabolus,ab  inilio  rebellis  Deo, 
ex  quo  tibi,o  Juda,  Christus  moriendo  ac  resur- 
gendo  festivitates  tuas  dedicavit,  ultra  jam  in  te 
pertransire  non  poterit.Nam  exlunc  universus  inte- 
riit.  Non  quod  substantia  ejus  esse  desierit,    sed 


si  adhuc  hostis  corpus  occidit  in  membris?Denique 
animam  non  potesl  occidere  vivificatam  capitis,  id 
estChristi  morte.etdeipsamortecorporistamcerlum 
est,  quod  interiiura  sit  in  membris,  ut  veraciier 
vcl  secure  jam  dicas  quia  interiit,  praesertim 
quia  caput  Christus  resurrexit,  el  membra  non- 
nulla,id  est  multi  cum  eo  sancti.  Olim  hoc  inten- 
debat,  hoc  sperabat  draco  diabolus,  quod  elficere 
posset,ut  de  illa  muliere  quae  erat  gen3  illa,  qua? 
secundum  carnem  quoquedicitur  Juda  sive  Judaea, 
non  nasceretur mascu)us  ftUusquri-ecturusesselgen- 
tes  in  virga  /errea  (Apoc.xn),  et  idcirco  illam  delere 


553 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  NAUM.   LIB.  II. 


554 


eonabatur  548  septem  capitibus  armatus,  sed  hoc  A 
jam  sperure  non  potest,  quia  jamnatusestiile  Filius 
et  jam  raptusest  ad  Deum  et  adthronumejus.IIoc 
tantumdeincepsinlenditperNeroneroetquoscunque 
similes   illi,  ut  non  ex^ectetur  rediturus  ;  sed   tu 
firmiter  tene,  quia  sicut  ascendit  ita  rediturus  est, 
ut  in  farie  tua  dispergat  Niniven.  ut  te  vidente  judi- 
cetmundum  non  credentem,  teque  persequentem, 
ita  custodiensobsidioneni.ut  nequeab  oriente,  neque 
nb  occidcnle,  neque  a  descriis  moniibus  (Psal.  xxiv). 
pateat   cuiquam  locus  eifugii,  quoniarn  Deus  ipse 
judex  est,  qui   omnia   concludit,  cujus  de   manu 
nemo  est  qui  eruere  possit.  Hoc  futuram  sciens.ad 
hoc  illum  rediturum  credens,  fac  qucd  nunc  dico : 
Conhtmplare  viam,  conforta  lumbos,  robora  pirlutem 
valde.  Haec,  inquam,  age,  sic  vive,  quia   non  hoc  g 
aliud  est  quam  quod  ipse  in  Evangelio  dixit,  anle- 
quam  ascenderet  :  Sint  lumbi  vestri  ■prxcincli.et  lu- 
ccrnx  urdentes,  et  vos  similes  Iwminibus  exspectan- 
tibus  Dominum  suum,  quando  revertatur  a   nuptiis 
(Luc.  !ii).   Quidnam   aliud  est  vigilare   secunuum 
similitudincm  hominum  exspectantium  Dominum 
suum  quam  contemplari  viam,  cum   sollicitudine 
exspccUre  illum,qui  et  venturus  est,et  ipse  viaest. 
Et  quid  aliud  est  confortare  IudjIjos,  quam  succin- 
ctos  habere  lumbos,id  esl  contra  libidinem  sivelu- 
xuriam  quae  in  lumbis  est,  castigatum  habere  cor- 
pus  et  custum  cor  ?  Perro  virtutem  valde  roborare, 
id  -ine  dubio  est  lucernas  ardentes  habere,  id  est 
cuni  honore  castitatis   opera   bona  exeicere,   et  in 
ipsis  perseverare.  Quomodo  autem  vel  unrie  virtus 
ejusmodivalderoboratur?Quod  est  virtutis  hujusce 
validum  robur  ?  Revera  humilitas,id  est  non  fallax, 
sed  omnino  verax  infirmilatis  conscientia.  Etenim 
in  ea  virtus  omnis  roboratur  :   nam   virtus,  mquit 
Apostolus,  in  infirmiiate  perficitur  (II  Cor.  xn).  N*on 
hoc  dicimus,quod  inlirmitas  ipsa  sit  liuniilitas  quae 
nobis  est  nccessaria,  sed  quod  ad  humilitatem  pro- 
ficiat.velut  instrumentum  quoddam  considerata  seu 
propria;  fragilitatis.seu  communis  conditionis  infir- 
mitas.  Propri.-efragilitatis,  ut  in  Apostolo  dicente: 
Ne  mugnitudo  revelalionum  exlollal  tne,  datus  est 
mihi  slimulus  carnis  mess,  angelus   Satanse   (ibid.). 
Corr.munis  conditionis,  ut  in  Job  dicente:  Memento, 
quseso,  quod  sicut   lulum  (eccris  mc,  et  in  pulrerem 
reduces  me  {Job  x),  etc.  Quod  si  experimentum  quoe- 
ritur  de  humilitate,  quod  omnis  virtus  ex  ea  valde  D 
roboretur,  ecce  etJacob  cum  angelo  luctari,et  non 
vinci  (Gen.  xxxvni) ;  et  Moses  Deum  dicentem  :  Di- 
mille  me,  tenerc  potuil  (Exod.   m).  Quod  utriusque 
tanta  virtus  ex  humilitate  roborata  fuerit,  evidenti- 
bus  comprobatur  testimoniis.Nam  de  Jacob  in  Ozee 
ubi  proemissum  est :  Et  in  fortitudine  sua  directus 
est  cum  angelo,  el  invaluit  ad  angelum,  et  confortatus 
est  [Ose.  xn),  slatim  subjunctum  est :  Flevit  et  ro- 
gavit   eum  (ibid.).  De  Mose   vero   Psalmista  cum 
diceret.ff  dixil,  subauditur  Deus,ut  disperderet  eos, 
statim  subjunxit  :  Si  non  Moses  etectus  ejus  stetisset 
in  confractione   in  conspectu  ejus   (Psal.   cm).  Quid 

Patrol.  CLXVIII. 


enim  estin  confraciione  ?Nisi  in  nimia  mentis  bu- 
militate?Jam  ita  perspecto,  quod  dicit,  roboravir- 
lutem  valdc,  sensum  rationabilem  habere  polest  id 
quod  sequitur.sicut  in  plerisque  codicibus  habetur, 
eta  LXX  non  discrepatlnterpretibus.  Quoniam  sicut 
reddidil  Dominus  superbiss  Jacob.sic  reddet  superbix 
lsrael,  vetcres  et  novos,  id  est  et  illos  qui  sub  lege 
fuerunt,  et  eos  qui  in  Evangelio  oredunt,  ita  intelli- 
gimus,ut  superius  ji  m  dictuni  est:Quaa  fuit  super- 
bla  Jacob,  et  quomedo  reddidii  Dominus  superbix 
Jacobl  Sine  dubio  superbia  Jacob  fuit,  ubi  Chore, 
Dathan  et  Abyron  de  sacerdolio  contendentes,  cum 
omni  ccetu  suocontraDominum  steterunt  el  ita  red- 
didil  Dominus  illi  superbis,ut  disrumperetur  terra 
sub  pedibus  eorum,  et  aperiensos  suum  devoraret 
Dathan  et  Abyron  cum  tabernaculis  suis,et  univer- 
sasuperbia.descenderentquevivi  ininfernum  operti 
humo.etperirentdemediomuIlitudinis.Sed  etignis 
egressusaDomino  interfecitriucentosquinquaginta 
viros,  qui  offerebant  incensum  (Ifum.  xvi).  Item 
Saul,  cum  esset  Christus  Douiini,superbivit,et  Do- 
minussupcrbiaeejus  ita  reddiditutmanciparrteum 
maligno  spiritui  (I  Pieg.  xvi).  Plura  sunt  exempla 
hujusmcdi,  quam  utcompcndio  cnncla  possint  ad 
praesensconscribi.Cum  igilur  pramisso,  roboravir- 
tutem  valde.id  est  humiliiatem  omnibus  habe,sta- 
lim  subjungit,  quoniam  sirut  reddidil  Dominus  su- 
perbise  Jacob,sic  rcldct  sup  rbise  Urael,  qua?  littera. 
non  discrepat  a  Septuaginta  Interpretibus,  ut  jam 
dictum  est  terrorem  magnum  incuti  universolsrael, 
qui  credendo  in  Christum  meruit  Isracl  nuncupari. 
Terribilis  namque  est  Deus  in  consiliis  super  filios 
hominum  (Psal.  lxv),  atqne  idcirco  lunc  unicuique 
eavendumetmagishumilitatistudendum.cum 
majora  supern.e  graliae  dona  pcrcepit,  non  tanlum 
in  eo  quod  Apostolus  pr.i  monuit  dicens  :  Noli  glo- 
rhiri  ndv,'rsu:  rumos  qui  confracti  sniit;  noli  altum 
saperc,  sed  lime  ;  si  enim  Deus  naturalibus  ramis  non 
pcpcrcit,  ne  fortc  nec  tibi  parcal  (fiom.  xi)  ;  verumet 
omnibus  modis,  ut  nunquam  alter  contra  alterum 
infletur,  nunquam  dum  vivit  se  comprchendisse 
arbitretur.  Supcrbia  Isracl,id  est  credentium  inter 
caeteramala  fecit  et  haereses,  et  non  minus  de  ipsis 
qui  videbantur  intus  quam  de  illis  qui  foris  erant 
vel  sunt  genlibus.  Verum  quod  sequitur :  Quia 
vastalo>-es  dissipaverunt  eos,  et  propagenes  eorum 
corrupertt»it,tanquain  vaslatores  vinearum  Domini, 
contra  quos  ipse  dileetus  dicit  in  Canticis  :  Capite 
nobis  vulpeculas  quse demoliunlur  nohis  vineas:  nam 
vinea  noslra  floruil  {Cant.  n).  Hoc  pejus  egerunt 
vastatoresistis  quam  vaslatores  illi.quod  illi  palam 
dis9ipaverunt,  id  est  persecuti  sunt  ;  isli  autem  el 
subdole  corruperunt,  et  interdum  aperta  vi  propa- 
gines  vastaverunt.  Reddet  igitur  Dominus  superbix 
hujusce  Isracl,  sicut  reddidit  supcrbix  illius  Jacob, 
videlicet  ut  apostolico  utamur  exemplo,  sicut  red- 
didit  eidem  Jacob  in  eo  quod  omnes  quidem  mare 
Iransierunt,  et  omnes  in  Mosc  baptizali  sunt  in  nube 
ct  in  mari  ct  omnes  camdem  escam  fpiritualem  man- 

18 


855 


RUPF.RTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


556 


ducaverunl,  omnes  eutndem  potum  spirituatehi  bibe-  A  eum  inluerentur  eunlem  illum   in  ccelum  apostoli, 


runt ;  sed  non  in  pliribus eorum  beueplaci/um  csi  n  }o 
(I  Cor.  x),  subauditur  ul  saltem  in  illam  terram 
ingrederentur,  quae  urnbra  er.it  illius  terrae  viven- 
tium,  quam  in  futuro  speramus  :  nam  prostrati 
sunt  ir.  deserto.  Hsbc  autem  in  figura  faela  sunt 
p.ostri  et  c;Hera;  nuncjam  sequentia  persequamur. 
Clypeus  fortium  ejus  ignitus,  viri  exercitus  ejus  in 
coccineis.  Ignex  hubenx  currus  in  die  prwparationis 
ejus,  et  agitatores  consopiti  .sun/.  In  ilineribus  con- 
turbatisunt,  quadrigx  collisse  sunt  in  plateis,  aspe- 
ctus  eorum  quasi  lamp  des,  et  quasi  fulgura  disrur- 
renlia.  —  Clypeus,  inquit,  fortium  pjus  ignitus.  Cujus 
pjus  ?  Putasne  illius  Nabuchodonosor,  qui  ascendit 
ut  disperderetilliim  localem,  quamvis  magnam  Ni- 


steterunl  juxta  illos  m  oestibus  albis,  qui  et  dixerunt : 
Viri  GaliLei,  qnid  statis  aspicientes  in  cielum  ?  Hic 
Jesus  qui  assumptus  est  a  vobis  in  ccelum,  sic  veniet, 
quemadmodunt  tidislis  eumeunlem  in  coelum  (Act.  i). 
Sic,  inquam,  vpniet,  dispersus  Niniven,  id  est  ju- 
riicaturus  hunc  mundnm.  Fortium  illorum  dc  prin- 
cipihus  unus  est  Michael,  de  quo  in  Apocalypsi, 
ubi  ascenriit,  ubi  raptus  est  filius  bealae  mulieris  ad 
Deum,  et  ari  thronum  ejus,  ita  scriptum  eat :  El 
(actum  cst  prcelium  mngnum  in  ccclo,  Michael  et  an- 
geli  ejus  prxliabanlur  cum  aracone  (Apoc.  xn),  etc. 
Horum  fortium  clypeus  verbi  Dei,  Verbum  Deusesl, 
et  clypeus  uiique  ignitus, qu\&  scriptum  estilgnitum 
ctoqunun  tuum  vehementer  (Psal.cxvm) ;  itemque  ad 


nivem  ?  Fuerit  quidem  fortium  illius  clypeus  q  io-  o  Salomoncm  dictum  est  :  Omnis  sermo  Dei  cly/ieus 


modocunqueignitusaut  splendidus,  et  viriexercitus 
ejus  vestiti  caligis  ae  ocreis  coccineis,  sive  alterius 
cujuslibetcoloris  pulchri.verumtamen  Spiritus  san- 
ctu»,  spititus  propheticus  nequaquam  ita  se  demi- 
seril.  ut  absque  respectu  myslerii  nugas  aut  vani- 
tates  ejusmodi,  clypeos  et  currus,  aut  curruum  ha- 
bcnas  et  currentes  quadrigas,  vestitus  coccineos  et 
aspeclus  virorum  fulgidos  tantopere  declamare,  et 
superventuris  saeculis,  quibus  Scripturam  prophe- 
ticam  244  perseverare  volebat,  notiticare  dignatus 
sit.  Spiritum  igitur  quoeunque  vadit,  pro  posse  se- 
quamur,  et  quia  verba  Spiritus  sancti  sunt,  spiri- 
tualia  potius  in  verbis  mysteria  requiramus.  For- 
tium  ejus  qui,  ut  supradictum  est,  ascendit  in 
ccelum,  Niniven;  dispersurus,  id  est  mundum  iudi- 
caturus  fortium  inquam  ejus  clijpeus  ignitus  est,  cl 
viri  exercilus  ejus  in  coccineis,et  ignex  habenx  currus 
in  die  prsrparationis  ejus.  Quae  sit  praeparaiio  vel 
dies  praparationis  ejus  et  quid  praeparetur  primo 
quaerendum  est,et  deinde  castera  melius  clarescent, 
quod  magnam  in  se  sensum  spiritualium  conti- 
neant  majestatem.  Quid  ergo  prajparatur,  nisi  ut 
mundus  judicetur.  Et  qua?  est  hujus  rei  pra^paratio, 
nisi  Evangclii  praedicatio?  Et  quis  estdies  praepara- 
tionis  ejus,  nisi  totum  hoc  tempus  usque  ad  con- 
summationem  saeculi  ?  Denique  quantacunque  diu- 
lurnitas,quantuscunquenumerus  annorumsit  sicut 
tempus,  ita  et  riies  recie  riicitur,  lestante  Domino 
ipso  cumin  prophetadicit :  Tcmpsre acceptoexaudivi 
te,  et  in  die  saiulis  adjuvi  te   (Isu  xlix).  Apostolus 


ignitus  est  (Prov.  xxx).  Contra  quos  ignitusest  bihs 
iste  clypeus,  nisi  contra  draconem  et  angelos  ejus. 
Intolerabilis  est  illisiste  ignitorum  clypeorumignis, 
unrie  et  exprobratur  illi  apud  Ezechielem,  ubi  sub 
nominibus  novem  lapidum  dicitur  in  eum  de  novem 
ordinibus  angelorum  :  Et  cjeci  te  de  monle  Dei,  et 
perdidi  te,  o  Cherub  protegens,  de  medio  lapidum 
iguitorum  (Ezech.  x*vm).  1'orro  viros  de  quibus  ait, 
viri  exercilus  ejus  in  coccineis,  illos  intelligimus  quia 
adjuvaniibus  fortibus  sive  cooperantibus  illis,sem- 
per  invisibiliter,  aliquando  autem  etiam  visibiliter 
viceruntillum  draconem,sicut  ibidemscriplum  est: 
Et  ipsi  vicerunt  eum  propter  sanguinem  Agni  (Apoc. 
xn),  et  laucrunt  stolas  suas  in  sanguine  Agni  (Apoc. 
vn).  Deinde  igneas  habenas  currus,  praelatos  sive 
reclores  Ecclesiarum  intelligimus,  quia  videlicet 
sicut  !iabena3  regunt  currum,ita  regula;  sive  monita 
horumillum  regunt  currum,de  quo  in  psalmo  scri- 
ptu m  est :  Currus  Dci  decem  millibus  m  u Itiplex  millia 
lxliintium(Psal.  lxvii).  Sunt  autem  habenae  igneae, 
quia  videlicet  dicta  vel  facta.reu  omne  regnum  eo- 
rum  non  est  vel  esse  debel  sine  magno  boni  zeli 
fervore.  llli  fortes  cumignitis  clypeis.isti  viriexer- 
cilus  ejus  in  coccineis,  istae  ignse  currus  habenx  in 
die  prxparaHonis  ejus,  subauditur,  nunquam  Jefi- 
ciunt  et  oranis  actio  eorum  prsparatio  est  extunc 
usque  in  finem  saeculi.pra?paralio  dispersionis.qua 
dispergendaestNinive,id  est  judiciiquojudicandus 
est  mundus  iste.  Interim  namque  per  eos  Spiritus 
sanctus  anjuil  mundum  de  peccato,  et  de  justitia,  et 


namque  succinit :    Ecce   nunc    lempus   acceptabite,  D  judicio  (Joan.  xvi).  et  eo  arguentc,  fugiunt  mundum 

ecce  nunc  dies  salutis  (ll  Cor.  vi).  Igitur  unus  idern- 

que  dies,  qui  credenti   munrio    esl    dies  salutis, 

non  credenti  mundo  cst  dies  praeparalionis,  et  in- 

tra  hunc   diem   pnpparationis,  invenire  debemus, 

et  igneos  fortium   ejus  clypeos,  et  vestitus  viro- 

rum  ejus  coccineos  et  habenas  curruum  igneas, 

et  quadrigas  in   plateis  collisas,  et   aspectus  ful- 

gureos,    et    caetera    bellici     apparatus    insignia, 

quae   declamanrio   ita  inculcat,  ut    palam    sit    ve| 

esse   debeat   quia  magna    agit   seria.  Fortes  ejus 

illos  hic  accipimus,  quarum  de  multitudiue  duo  in 

initio  preeparationis  hujusce,  quando  ille  ascendit, 


periturum  bi  qui  credunt,et  qui  creilere  nou  vultfit 
inexcusabilis  mundus.Hajc  est  praepnratio  ejus.  Et 
agitatores,  inquit,  consopili  sunt.  Agitatores  plane 
non  ejus  coatera  sunl  ejus,  fortes  quorum  clypeus 
estignitus,riicunturet  suntejas,viri exercitusin coc- 
cineis,  dicuntur  et  sunt  ejus,  currus  cum  igneis  ha- 
benis,  et  tota  prajparafio  dicitur  et  est  ejus  ;  agita- 
torcs  vero  nec  dicuntur,  nec  sunt  ejus.  Agitatores 
quippe  qui  sunt,  nisi  inquieti,  infesti,  injuriosi  et 
coniumeliosi  sive  superbi  ?  Tales  iste  non  habet, 
tales  non  ex  Deo,  sed  ex  maligno  sunt,  ex  mundo 
damnato,  ex  mundo  in  maligno  posito.  Primus  eo 


557 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  II. 


558 


teiinpore  quid  egit  ille  saepedictus  Assur,  unde  sic 
nolaretur,  unde  agitator  ipse  et  quique  similes  illi 
agitatores  recte  dicantur.  Apud  Isaiam,  ubi  adven- 
tus  ejus  prophetica  voce  denuntiatur,  inter  caelera 
sic  de  illo  dictum  est  :  Transierunt  cursum  (ha.  x), 
scilicel  Assyrii  contra  Hierusalem  properantes,et  de 
perdilione  ejus  quasi  jam  perpetrata,  nimis  certi 
nimisque  confidentes,  et  anitubil,  inquit,  manum 
suam  super  montem  fHiu:  Sion,et  collcm  Hierusatem 
(Ibid.)  Quia  si  hostiliter  agitavit  manum  suam  ille 
Assnr  sive  Sennacherib  sibi  arridens,  loco  sancto 
irridens,  in  se  tumide  gliscens,  contra  Deum  impro- 
vide  ludens,  recte  nimirum  nolavit  eum  Spiritus 
sanclus,  ut  agitator  ipse  et  quique  similes  illi  agi- 
tatores  nominarentur.  Similes  illi  in  die  przepara- 
tionis  hujusce,  de  qua  secundum  hunc  prophetam 
loquimur,  dum  pneparatur,  ut  Ninive,  id  est.mun- 
dus  judicetur,  similes,  inquam,  agitatores  fuere 
Nero.Diocletianus.Maximianus  etcaeleri  quicunque 
conlra  Evangelium  praeparationishujus  semetipsos 
a;;itaverunt,  pleni  diabolico  spiritu,  et  ecce  ronsopili 
sunl.  Quid  est  consoi>i(i  ?  Mortui  sunt.  Nonne  et 
illi  viri  pulchri,  viri  exercitus  ascensoris  coeli,  qui 
vicerunl  draconem,  ut  supradiotum  est,  propter  san- 
guinem  agni  (Apoc.  xn),  et  propter  verbum  testimo- 
nii  sui,  et  idcirco  sunt  in  coccineis  ?Nonne,inquam, 
et  illi  sunt  morlui  ?  Sunt  quidem  mortui,  sed  non 
consopiti.  N;im  etsi  mumlo  mortui  sunl,Deo  vivunt, 
el  in  castris  regis  sui,  regis  viventium  nunc  quoque 
militant,  non  minus  quam  viventes  in  carne  mili- 
taverunt.Plane  atque  indubilanler  miromodocum, 
deposita  carne,  sintin  alio  saeculo,  praesentes  nobis 
sunt,  et  meritis  regunt,  virtutibus  augenl  residuum 
exercitum  peregnnanlem  adhuc  in  hoc  saeculo.  At 
illi  agilalores,  et  Deo  mortui  sunt,  et  huic  sreculo 
jam  non  vivunt,  viventibusquenec  nbesse  nec  pro- 
desse  possunt  aut  poterunt  ,  etidcirco  verum  est 
dicere,  quia  consopiti  sunt.  id  est  profundo  somno 
mortis  sepulti  sunt,  unde,  donec  coelum  atteratur, 
non  evigilabunt,  nullumque  deinceps  fortibus  illis, 
viris  illis  supradictis,  currui  vel  habenis  Domini  fa- 
cient  obstaculum  sive  impedimentum.  Consopili, 
inquam,  sunt  inter  agendum,  sive  dum  agitur  id 
quod  sequitur:/n  ilineribus  cpnturbati  sunt,quudi  ig,v 
collisse  sunl  inplateis  aspeclus  earum  quasi  lampades 
fulgura  discurreutia.  Fueril,  ut  jam  dictum  est, 
exercitus  ille  Ghaldaicus  contra  Niniven  tam  velox 
tam  properans,  tamque  pomposus  quadrigis  con- 
currentibus  tarn  multis,  ut  pra:  multitudine  viam 
invenire  non  possent,  atque  inter  se  collide- 
rentur  245  in  plateis,  el  aspeetus  Babyloniorum 
ita  fulgurei,  aut  nescio  quo  lumine  luminosi,  ut 
ante  visu  adversarios  terrerent  quam  mucror.e  pro- 
sternerent,  nobis  tamen  exabundanti  est,  ut  huic 
sensui  litterali  immoremur,  potius  spiritum  se- 
quamur  et  post  ipsum  curramus.  In  hac  die  prae- 
parationis  judicii,  quo  judiear.dus  mundus  est, 
cujus  illa  Ninive  et  pars  fuir,  et  typum  gessit,  in 
hac,  inquam,  die    praeparationis    conturbati   gunt 


A  viri  Ninivitae,  diversa  conturbatione  in  ilineribus 
et  in  plateis,  quadrigis  collisis.  Quibus  in  itineri- 
bus,  vel  quibus  in  plateis  ?  Nimirum  in  illis,  iu 
quibus  evangelica  voce  sapienlia  chimavit,  sicut 
habemus  in  parabolis  :  Sapientia  foris  prsedicat,  in 
plaleis,  dat  vocem  snam,  in  capite  turbarum  cla- 
milat,  in  foribus  portarum  urbis  vroferl  verba  sua 
(Prov.  i).  Ilern  :  flunqiiid  sapientia  non  clamilal, 
et  prudeniia  dat  vocem  suam  f  In  summis  excelsisgue 
verticibus  super  viam  in  mediis  scmilis  stans  juxta 
porlas  civilults  in  ipsis  foribus  loquitur  dicens  :  0 
viri,  ad  vos  clamilo  (Prov.  viii),  elc.  Ergo  non  in 
occulto,  sed  in  itineribus  ;  non  in  angulis,  sed 
plateis  conturbati  sunt,  audila  sapientiae  voce, 
audito  Evangelio,  in  quo  revelalur,  ait    Apostolus, 

t»  ira  Dei  de  coelo,  super  omnem  impietatem,  et  inju- 
stitiam  eorum,  qui  veritatem  Dei  in  injustitia  deli- 
nenl  (liom.  i).  Coniurbati  et  commoti  sunl,  tremor 
apprehendit  eos  (Psal.  xlviii,  audientes  aliam  et 
meliorem  esse  civitatem,  quam  suam  Niniven, 
aliud  saeculum  essequam  saoculum  praesens,  et  hoc 
judicandum  esse  per  ignem.  Ibi  dolores  ul  partu- 
rieniis  (ibid.),  ibi,  inquam,  id  est  in  illa  contur- 
balione,  in  i!lo  tremore,  dolor  non  sine  tructu, 
sicut  non  sine  fructu  dolor  est  parlurientis.  Multi 
enim  audienles  quid  pra?pareiur  Ninive,  id  est 
mundo  huic,  ita  conturbati  sunt  ut  contristarentur 
ad  pcenitenliam,  et  ita  tremuerunt  ut  cito  quaere- 
rent  quomodo  possent  fugere  a  ventura  ira.et  eva- 
dere  lilud  judicium.  Alii  autem  qui  increduli  lue- 
runt,   ila   conturbati   sunt  et  iia  commoli  sunt  ut 

*-■  irali  seipsos  dirigerent  el  exagilarent,  contra  hoc 
magnae  praaparaliunis  Evangelium,  unde  et  paulo 
anle  agitatores  nominati  sunt.  Quae  porro  vel  cujus 
quadrigx  cotlisas  sunt  in  platcis  ?  Utique  quadrigas 
Aminadab,  quod  interpretatur  spontaueus  populi 
mei.  Iste  AminadabChrislus  est,  et  hujus  quadrigae 
collisae  sunt  in  plateis,  occurrentes  occurrentibus 
sibi  quadrigis  superbi  hujus  saeculi,  de  qualibus 
in  Zacharia  dicit  :  lpse  pauper,  fl  ascendens  supef 
asinam,  cl  putlum  plium  asinse  ;  el  dispergam  qua- 
di  igarn  ex  Ephruim,  el  cquum  de  Hierusalem,  et 
dissipabitur  arcus  belh  (Zack,  ix).  Qiia'lrig83  Ami- 
nndab  quatuor  sunt  Evanirelia,  de  quibus  nobis 
contra  Niniven,  quatuor  magna  praedicantur  sa- 
cramenta  :  incarnatio  ips-ius   Aminadab,  cujus  f'a- 

D  cies,  faciesest  hoininis  ;  passioejusdem,  quas  facies 
est  vituli  ;  resurrectio  ipsius,qua;  facies  esl  leonis, 
ascensio  ejus<lem,  qu;e  facies  est  aquil.e  volantis. 
Magna  ibi  conturbalio.  quia  magna  quadrigarum 
collisio.  Qui  bene  conturhati  sunt,  qui  ad  pceni- 
tentiam  contnstati  sunt,  per  collisionem  quadri- 
g<rum  confitentur,  et  satislaciunt  quod  in  illa  col- 
lisione  luerunt  ;  non  per  malitiam,  sed  per  igno- 
rantiam.  Dicit  enim  quilibet  illorum,  puta  Saulus, 
sive  quispiam  alius,  prius  adversarius,  posteacor- 
rectus  et  fidelis  quadrigarum  sor.ius.  \es:iri.nnima 
mea  conturbavitmeproptei  quadrigus Aminudab(Cant. 
vi).  Nescivi,  et  ignorans  feci,  ignoraasin  increduli 


539 


RLPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


K60 


tate  obstiti.cum  repente  vidissemquadrigas  Amina-  A  e|  >n  sepulcro  convecti    fuerint   apostoli  sive  mar- 


dab;nuncautera,consider  itadignitate  qua  Irigarum 
ejus,  conturbavit  me  anhna  mea,  sana  contri- 
Lio  les  ejua,  o  Aminadab.  Quam  pulcbrae  quadrigse  1 
quaui  splendbhe  aurig.-c  !  Aspectus,  iriquit,  eorum 
quasi  lampades,  ct  quasi  (ulgura  discurrentia.  Et 
apud  Ezecbielem  similiter  habes  :  F.t  aspeclus 
eorum  q\  asi  carbonum  ignis  ardentium,  quasi  aspe- 
cius  lampad  irum.  Il.rc  erat  uisio  discurrens  in  mc- 
din  an  splendor    ignis,    et   de  igne  fulgur 

egrediens  {Ezech.  i).  Ubi  quadrig»  collisae  sunt, 
ibi  facies  sive  aspectus  eorum.scilicetEvangeliorum 
sive  evangeiizantium  quasi  lampades  el quasi  fulgura 
discurn  ntia.  Lampades  illuminant,  fulgura  lerrent. 
Sic  isti  habentes  virlutes,  sive  virtutura  operatio- 


tyres,  utique  fortes  sui,  ita  recordabitur  eorum  ut 
tacUteosviventilius  cooperari,  et  sermouem  eorum 
conlirmare  sequentibussignis.Ejusmodi  recordatio, 
ut  lectorem  amplius  delectet,  fiet  secundum  mysti- 
cumexemplum  illiusSamson  fortissimi.  Cum  Phi- 
listiim  vociferantes  occurrissent  ei,  irruente  in  se 
Spiritu  Domini  inventam  maxillam,  id  est,  mandi- 
bulam  asini,  quaa  jacebat,  arripiens,  interfecit  in 
ea  mille  viros,  et  cum  siliret  valde,  aperuit  f)o- 
minus  molarem  dentem  in  maxilla  asini,  quam  de 
mnnu  projecerat,  et  egressae  sunt  ex  eo  aquaa,[qui- 
bus  haustis  refocillavit  spiritum  et  vires  reccpit 
(Judic.  x»),  Secundum  hanc  similitudinem  recor- 
datus    est  isle   fortium  suorum,  qui    et    secundutn 


nem  h  .  sicut  inpsalmoscriptumest  :Domi-  t>  carnem  infirnii  et  ignobiles,  at  secundum  spiritum 


nus  dabit  verbum  evangel  ■   virtutes   mullas 

(Psal.  lxvii),  dum  prxdicant  ubique,  Domino  coope- 
raate  el  sermonem  confirmanle  sequentibus  signis 
(Marc.  xvi).  mentes  hominum  et  de  cognilione  veri- 
ratis  illuminant,etde  miraoulisad  audiendum  atqne 
ndum  m.-gis  excitant,  et  recte  fulgura  dix.it 
discurrenlia,  quia  non  in  una  tantura  mundi  parte, 
sed  permundurnuniversum  visa.et  audita  suntprae- 
dicationis  evangeiicas  miracula.  Sequitur  : 

Recordahitur  forlium  suorum.  Quis  recordabitur 
fortium  suorum  ?  Recordabitur  Ninive,  recorda- 
bitur  rnundus,  et  verbi  gratia,  Roma,  quae  tunc 
erat  mundi  caput,  quando  primum  quadrigarum 
hujuscemodi  coliisio,  sive  collisionis  fragcr  in 
plateis  est  auditus.  Fortes  ejus  multi  fuera»t,  ut 
puta  Torquali,  Corvini,  Cornelii,  Scipiones  sive 
Afiicani.Caesarcssive  Augusti.  Ejusmodi  fortium  re- 
cordabitur,  inquit,  et  sic  faciurn  est.  Nam  in  de- 
rogationem  Christiana:  pacis,  in  contemptum  evan- 
gelicae  gratias  quoties  commemorati  sunt  fortium 
suorum  multiplices  triumphi,  de  toto  raundn,  de 
Europa,  Africi,  atque  Asia  concelebrati,  propitiis 
ut  aiebant,  diissuis.quorum  opitulatione,  quoniam 
florebat  religio  cultusque  in  temphs,  provecta  et 
dilatata  est  magnitudo  Romani  imperii.  Nunc  au- 
tem  aiebanl,  et  in  plateis  queruli  declamabant, 
pluvia  desit,  causa  Christiani.  Irali  sunt  dii,  pro- 
pterea  insuraunt  Britones.sive  Dani  repugnant.imo 
impugnant  Germani,  jussa  contemnunt  Alani.Ejus- 


fortes  et  nobiles  fuerunt,  el  ita  fortes  in  manu 
Cbristi  foriissimi,  ut  cum  paucis  illis  ila  commi- 
nueret  fortitudinem  saeculi,  246  sicut  ille  Samson 
delevit  mille  viros  in  mandibula  asini.  Ubi  illos  pro- 
jecil  aut  projecisse  visus  est,  quia  permisit  oecidi, 
quasi  curam  illorum  negligeret,  tunc  valde  sitivit 
ipse,  id  est  Ecclesia  quae  esl  corpus  ejus,  el  timuit 
incidere  in  manus  inimicorum,  id  est  infidelium, 
contra  quos  illi  dum  viverent,  verbo  et  opere  ma- 
gnum  erant  firmamentum.  Sic  aperuit  Dominus  se- 
pulcra  eorum,  ut  crebra  prodirent  fluenta  mirscu- 
lorum  unde  Ecclesia  spiritura  refocillavit,  el  vires 
recepit,  utconstanter  dicere  possit.Christum  Deum 
suum,!>eum  non  esse  mortuorum  scd  vivorum  (Marc. 
xn),  et  quia  fortes  sui  omnes  illi  vivunt  tur.c  et  me- 
lius,  quando  mundo  mortui  sunt.  Buent  igitur,  ait, 
in  itiueribus  suis\l\'\  fortium  suorum  recordati.quia 
recordabitur  eiisle fortiumsuorum  recordatione  bona 
et  efticaci,  ut  probet  quod  illorum  vana  fuerit,  et 
storum  vera  fortitudo,  cumquibus  Niniven,  id  est 
mundum,  ipse  judicabit  secundum  veritatem  prae- 
euntis  hujus  saapedictae  praeparationis.  Itafietquod 
sequitur  :  Yelociler  ascendent  muros  ejus,  et  prxpa- 
rubilur  umbraculum.  Portx  fluviorum  aperlx  el 
templum  ad  sotum  dirutum  est,  et  miles  captivus 
abductus  est,  el  ancillx  minabantur,  gementes  ul 
columbx,  etmurmurantes  in  cordibus  suis.  Litteralis 
sensus  de  subversinne  illius  Ninive  manifestus  est 
quod  velociter  muros  ejus  Chaldaei  ascenderint,  et 
propter  obsidionem   longissimam    ad  depellendos 


mndirecoTii&iioaomuatiuarecordabilur,  ait,  fortium  D  aestus  umbracula  sibi  praeparavcrint,  et  quod  aper- 


suorum,  quod  vidclicet fortes  fuerunt,  non  habentes 
Deum  Gnrislum,  aut  nomen  Christianura,  et  si 
fuissent  liodie  forles  illi,  non  auderet  quisquam  in- 
ferre  nomen  istud  auribus  eorum.  Sed  audi  quod 
sequitur  :  Et  ruent  in  itineribus  suis.  Vane  recor- 
dabitur  eo  modo  forlium  suorum  mundus  ;  nam 
quicunque  sic  recordali  fuerint,  ruenl  in  reti- 
bussuis,  ruent  ut  mendaces  et  vpritate  oppressi. 
Nam  econtra  forlium  suorum  recordabitur  et  ipse 
ascensor  cceli,  et  efficaciter  corum  recordabitur, 
uleorum  recordatio  multum  prosit.  Poslquam  for- 
tes  sui  prasenti  vita  excesserint,  postquam  occisi 


lis  portis  Ninive,  qua?  instar  fluminum  habebat  ci- 
vium  multitudinem,  ingressus  hostis,  ut  forumaut 
aedesforenses.ita  dirnerit  et  templum.et  quod  miles 
captivusabductus  sitin  Babylonem,et  quod  ancilla;, 
id  est  per  metaphoram  minores  urbes,vel  certecap- 
tivae  mulieres  minat;e  sunt  ante  ora  victorum,  tan- 
tusque  terror  fuerit  ut  ne  in  singultus  quidem  et 
ulutatum  erumperet  dolor,  sed  intra  se  lacite  ge- 
merent,  et  obscuro  rnurmure  devorarent  lacrymas 
in  uiorem  muscitantium  columbarum.Sed  in  bello 
bominum,  ut  erant  Babylonii  contra  Assyrios,post- 
quam  velociter   ascenderunt   muros,  ad  quid  illis 


561 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  II. 


m 


prasparari  umbraculum  ?  Nam  qui  obsiderent,lan-  A  sunt  ports  aeternales,  portaa  bona?,  justce  leges.per 


diu  necessarium  habent  ad  depellendos  aestus  um- 
braculum  sibi  comparari,  donec  muros  siveascen- 
dendo,  sive  irruendo  invadere  pos?unt.  Ergo  viri 
exercitus  ascensores  cceli,  viri  qui  ut  supradictum 
est,  eunt  tn  coccineis,  ipsi  suntqui  velociter  muros 
Ninive  ascenderunt,  et  post  eos  nobis  praeparatum 
est  umbraculum.  Manifestius  dicendum  martyres 
sancti,  apostoli  sancti.  Martyres,  inquam,  sancti, 
sanctorum  apostolorum  filii,  ipsisuntqui  velociter 
ascenderunt  muros  Ninive,  quando  nondum  erant 
apertae  fluviorum  portae,  quod  lactum  est  poslmo- 
dumsicutprotinussequitur:/)o;7a?//i<D.<wum  apertse 
sunt.  Clausae  erant  porta:  fluviorum,  portaj  populo- 
rum,  portae  quas  posuerant,  quas  clauserant  liujus 


quas  rex  glorias  Christus  introirei,  piorum  pnn- 
cipum  leges,  Christianorum  imperalorum  sanelio- 
nes.  Itaque  lemplnm  ad  solum  dirutum  est,  idolo- 
lutiiae  cultus  destructus  est.  Portis  enim  apei  li.=  . 
eruperunt  fluvii,  malis  legibus  remotis  mcliori- 
busque  dalis,  qua?  non  prohiberent,  imo  praedi- 
carent  Cbrislum  coli,  certatimque  ad  (idem  coa- 
fluxerunt  popuii,  el  ita  desertus  est  adulter  Jupitcr 
cum  Junone  et  Venere,  et  omni  sua  turpi  progenis, 
et  templadestructaautin  Christi  Ecclesias  conversa 
sunt.  Tunc  miles  caplivus  abductus  est  abductione 
bona,  captivitate  beata,  ut  qui  liberjuslitia:  fuerat, 
et  huic  Ninivae,  id  esl  huic  mundo,  irno  et  diabolo 
militaverat,  servus  justitiee  fieret  (Rom.  vi),  et  Deo 
creatori  suo  militaret.  Et  ancillse  ejus  minabantur, 


mundi  pnncipes,   reges  et  tyranni,    Caesares  atque  U  ,.,....,  ,. 

'      '       °     . ,      ,  ,.  „  id  est  humiles  sive  lgnobiles  saeculi,  ante  currum 

lmperalores,  ul  fluvns,  id  esl  popuhs  ad  vias  Lvan-  .  ...  .    „.    .  x.   ,       ; 

supradictum  boni  caplivalons  Christi  ducebantur 


gelii  quadrigas,  quae  collidebautur  in  plateis.  exire 
non  liceret.  Edicta  pendebant,  leges  et  proscriptio- 
nes  in  tabulis  ,publicis  propositoe  eran!,  ut  si  quis 
ad  evangelicam  fidemexiretnomenque  Christianum 
susciperet,  capitalem  aut  aliam  quamlibet  subiret 
mortis  sententiam.  Hncc  erat  clausvira  fluviorum. 
id  est  populorum,  hoa  purtae  non  apertae.ct  hi  ferrei 
vectes  portaraai.  Non  exspectaverunt  viri  exercitus 
Domini,  viri  nominati  et  inclyti,  ut  portae  fluviorum 
sese  aperirent,  ut  principes  populoruui  confitendi 
vel  annuntiamli  Christum^licentiam  darent.  Velo- 
citer  muros  Ninive  ascenderunt,  constanter  prin- 
cipum  sasculi  leges  supergressi  sunl,  et  Christi 
nomen  ultro  intuleiunt,  non  ignorantes  negotium  C 
istud  corporibus  suis  lore  periculosum,imo  praeop- 
tuntes  cum  dispendio  corporum  facerelucrum  ani- 
marurn.  Aiceudentes  comprebensi  sunt,  tenti  sunt, 
ante  reges  et  judices  adducti  steterunt,  accusati 
non  negaverunt,  interrogati  Chrislum  confessi  sunl, 
diversis  pcenis  afflicti,  diversis  mortibus  addicti, 
nonnuili  etiam  assati  gratias  egerunt  (//  Cor.  xi). 
Magnus  ibi  solis  osstus,  scd  el  prseparabitur,  in- 
quit,  umbraculum.  Compositis  namque,  ut  supra 
jam  dictum  est,  agitatoribus  illis,  inlerdum  relri- 
gescebat  aeslus  persecutionis.  Exempli  gratia,  ut 
contigit  Diocletano  de  regno  ejecto,  et  Maximiano 
mortuo.  Annuntio  voliis,  ait  moriens  martyr  in- 
signis,  pacem  Ecclesias  Christi  redditam,  Diocle- 


De  qualibus  Apostolus  :  Qux,  inquit,  stulta  sunt 
mundi  eleijil  T)eus,  et  quse  non  sunl,  ulea  quxsunt, 
destrueret  (I  Cor.  i).  Non  hocdicitur.quod  itaelege- 
rit  ignobiles  utnollet  eligere  nobiles  :  nam  et  milcs 
caplivus  abduclus  cst,  et  ancillse  cjus  minabanlur, 
id  est  nobiies  pariter  atque  ignobiles  absque  ac- 
ceptione  personarum  victoris  Christi  scivitio  sub- 
jiciebantur  ;  sed  hoc  dicit  Apostolus,  quod  in  iuitio 
Evangelii  non  prius  nobilia,  sed  ignobilia  Deus 
elegit  (tbid.).  Cur  boc  ?  Ut  non  glorietur  omnis  caru 
in  conspectu  ejus,  quod  utique  futurum  erat,  si  no- 
biles  prius  vocati,  et  per  eos  ignobilesad  Christifi- 
dem  luissent  adducti. 

Quod  protinus  subjungit,  gementes  ut  columbx, 
murmurantes  in  cordibus  suis,  tam  de  milite  quara 
de  ancillis,  id  est  Uva  de  nobilibus  quam  de  igno- 
bilibus  debet  intelligi.  Quid  autem  gemtntes,  unde 
murmurantes  ?  Non  utique  quod  captivi  abducti 
sunt  vel  quod  minentur  ante  currum  triumpha- 
toris  hujustnodi,  sed  inde  gementes  quod  ab  isto 
Domino  sibi  incognito  liberi,  et  Ninive,  hoc  est 
mundi  hujus  servi  fuerunt,  et  super  hoc  mur- 
uiurantcs  in  cordibus  suis,  iu  est  semetipsos  re- 
prohendentes  in  conscientiissuis.  Murmurare  nam- 
que  interdum  in  bono  aceipitur,  ut  illic  :  Ipsi 
dispergcntur  ud  manducandum,  si  vero  non  fue- 
rint  saturaii,  et  murmurabunt  (Psal.  lviii).  Quod 
247  est  dicere:  Ipsi  qui  conversi  erunt,  dispergen- 


tiano  de  regno  ejecto,  et  Maximiano  hodie  mortuo.  D  tur  ad  manducandum,  id  est  alios  praedicatione  sua 


Hoc  erat  piseparari  umbraculum,  quod  non  dimit- 
tebat  eos  tentari  supra  id  quod  poterant.vel  diutius 
quarn  poterant,  sed  faciebat  etiam  cum  tenlatione 
provenlum  ut  possent  suslinere.  Quid  multa  ?  Im- 
perante  Spiritu  sancto  ac  dicenle  :  Tollite  porlas, 
principes,  uestras,  et  elevamini  portce  selernules,  et 
introibit  rex  glorix  (Psnl.  xxiii),  tandem  poitx 
fluviorum  apertas  sunt,  et  templum  ad  solum  di- 
ruium  ed.  Porl.e,  iuquam,  /luviorum  aperlie  sunt, 
id  est  leges  principum  deletae  sunl,  mortuis  prin- 
cipum  delttie  sunt,  rnortuis  principibus,  qui  illas 
contra  nomen  Cbristianum  scripserunt,  et  elevataj 


sibi  incorporandum,  et  si  non  fuerint  saturali,  hoc 
est  si  praedicalio  eorum  nou  fruelificaverit  conque- 
rentur  et  dulebunt.  Itaque  et  hic  cum  dicit,gementes 
ut  columbx,  murmuranles  in  cordibus  suis,  sic  recte 
intelligitur  ac  si  diceret,  conquerentes  ac  dolentes 
de  peccatis  preeteritis,  et  semetipsas.ut  dictumest, 
reprehendentes  in  conscientiis suis.  Nam  licet  gratia 
victoris,  et  Iriumphaloris  ducentis  eos.non  ignorent 
se  esse  salvatos,  non  tamen  obliviscuntur  quales 
fuerint,etsuperhoc  dolere  et  conqueri  non  desinunt 
in  cordibus  su;s,  exempli  gratia,  ut  ille  qui  dixit, 
iiuo  hodieque  confitetur  et  dicit :  Ego  sum  minintus 


563 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


564 


apostolorum,  qui  non  sum  dignus  vorari  apostolus,  A  hic  remanent,  et   non  eos  morientes  sequuntur, 


qu  niam  persecuius  sum  Ecclesiam,  Dei  (I  Cor.  xv). 
Iieru  :  Qui  prius  fuiblasphemus,elpersecutor,elcon- 
tumeliosus  ;  sed  misericordiam  nonsecutus  sum,  quia 
ignorans  feciinincredulilate  (1  7Ym.i).Probujusmodi 

recte  dirunlur  gementes,  non  utcunque  s^dgemcii- 
tesut  columbse. Golumba  namque  gemitum  pro  cantu 
habet,  et  isiis  ita  gemere  valde  dulce  est,  ita  ut 
quandocanuntquidpiamin  laudem  captivatorissui. 
Verbi  gratia,  ut  illud  :  Asccndisti  in  ultum,  cmpisti 
caplivitatem  [Psal.  lxvii),  sive  juxta  aliam  tiunsla- 
tionem  :  Ascendens  in  altum,  aptivitam  duxitcapti' 
viUitem  (Eiihes.  iv).  Quando,  inquam,  tale  quid  ca- 
nunt,  tunc  deinum  se  legitime  cecinisse  sciant, 
quaudo  voces  canentium  singultus  animae  volenti 


juxta  illud  :  Quoniam  cum  interierit  dives  komo,non 
suniet  omnia,  neque  dcscendel  cum  eo  gloria  ejus 
[Psal.  xlviii).  Hic,  inquam,  remanet:  ipsi  vero  fu- 
gerunt.  Quid  est,  fugerunt  ?  Cilo  inortui  sunl.  Stulic, 
iuquit  Oeus,  hacnoclerepelunlanimam  tuam  abs  te, 
qu3S  autem  prxparasii  cujus  erunt  (Luc.  xn)  ?  Ele- 
gant  brevitatem  viiae  hominis,  sanctus  Scripturae 
Spiritus  lugam  nominare  consuevit,  ut  illic  :  Qui, 
videlicel  homo,  quasi  flos  egreditw  et  conteritur,  et 
fugit  velul  umbra  (Job.  xiv).  Item  :  Dci  mei  velocio- 
res  fuerunl  cursores,  fugerunlet  non  viderunt  bonum 
(Job  ix).  Multum  crgo  aqua;  Ninivc  infideles  sunt, 
quoe  nun  sequuntur  amatorein  suum.  Econtra  de 
aquis  bonis,  quae  non  piscinarum  sive  cisternarum, 


nimisque  ultronei,  crebro  intercipiunt,  et  de  oculis  g  sed  fontium  vivenies  aquae  sunt.  Nimirum  constat, 


lacrymas  elioiunt.  lbi  sunt  geinitus  similes  geuiili- 
bus  columbae,  quae  nescit  nisi  gemendo  canere  vel 
canendo  gemeie,  tamque  dulce  est  boc  ct  suave,  ut 
Vsalinista  testatur :  Fuerunt :  inquiens,  mihi  lacry- 
m,T  mex  pancs  die  ac  nocte  (Psal.  xli).  Ubitalis  vel 
talitercaptivilasabductaest.qualis  remanet  Mnive? 
Ait :  Et  Ninive  quasi  piscina  aquarum  uqux  ejus, 
ipsi  vero  fugerunt.  Stute,  stale,  et  non  est  qui  reverta- 
tur.  Dirijiitc  aurum,diripile  argenlum,  et  non  cst  finis 
divitiarum  prx  omnibus  vasis  desiderabilibus .Hscet 
caetera  quae  sequuntur,  quae  contra  Niniven  dicun- 
tur,  lalia  sunl,  ut  recte  dictum  intelligas  in  titulo 
prophetiee  :  Onus  Onus  Ninive,  quippe  est  Ninive,  id 
estcondemnatiomultitudinis  universa?,multiludinis 
innumerae,  cujus  quantitatis    comparationo  pauci 


quia  fideles  sunt.  Siquidem  possessorem  siveama- 
toreui  suum  non  relinquunt  morientem,sed  cum  eo 
vadunt  etsequuntur  euni  ad  excclsa,et  ibi  transeun- 
tem.  Iste,  inquit  alius  prophetaz»  excelsa  habilabit, 
munimcnla  saxorum  sublimiias  cjus,  panis  eis  datus 
est  aquae  ejus  fideles  sunt  (Isa.  xxxm).  Miro  autcm 
modo  quia  dixerat, ipsi  vero  fugerunt,  id  est  veloci- 
ter  nudi  etnihil  secum  portantes  de  hac  vitu  Iransie- 
runt  miro,  inquam,  modo  et  cum  hostili  irrisione 
inclamat  eis  dicens  :  State,  state,  diripilc  aurum, 
diripite  argentum.  Quanta  enim  etquam  hostilisir- 
risio  est  taliter  fugienlibus.quos  turbo  mortis  nimis 
invitos  abripit,  inclamare  ?  State,  sLate,  et  quando 
acerbius  est  dicere,  diripite  aurum  et  diripite argen- 
lum  quam  dieere  diripuistis  aurum,  diripuislis  ar- 


.»...«...«. w,  ..„j„^  ^-^ , ,  *,-» ~ —  — t ...  — „...,  ^. ........ 

sunt,  qui  supradicto   modo  de  Ninive  exierunt  vel  "  gentum.  Licet  boc  etiam  satis  acerburr.  sit  di 


exeunt,  qui  mundum  damnatum  et  extremo  judicio 
damnandum  reliquerunt  aut  relinquunt.Qualisest, 
qualis  remanet,  qualis  invenienda  et  judicanda  est 
istaNinive  ?  Quasi  piscina  flgiwum.inquit.Aquarum 
nomine  quanquam  populi  solent  intelligi,  tamen 
quoniam  sequitur,  et  non  esl.  finis  divitiarum.com- 
modiusintelligituraffluentiarerum.CulpaUirNinive, 
culpatur  mundus,  et  Ninive  cupiditalis  arguilur, 
dum  dicitur,  quasi  piscina  aquarum,  id  est  insatia- 
bile  receptaculum  divitiarum,propterquas  conlem- 
psit  Deum.  Aquse,  inquit,  ejus.  Quid  aqux  ejus  ? 
Eclipsim,  id  est  defectionem  dictionis  fecissevide- 
tur.  Eclipsim  namque  dicunt  grammalici  defectum 
dictionis,  in  qno  necessaria  verba  desunt,  ut  cui 
pbaretra  de  auro.  Deest  enim  erat.  Haec  in  divinis  D  rmn   argueret,  quorum  utique  avarilia  radix  est. 


tali  fuga  eorum.  State,  slate,  inquit,  statimque  sub- 
jungit  :  Et  non  est  qui  rever/atur.  Diripile,  ait,  au- 
rum,  diripile  argentum,  slatimque  adnectit :  El  non 
cst  finis  divitiarum  prx  omnibus  vusis  desiderabili- 
bus,  quibus  verbis  insatiabiliseorum  fuisse  avaritia 
declamatur.  Multum  vehemens  et  nmne  rhetorum 
sajcularium  grandiloquium  excedcns.estista  redar- 
gutio,quasub  nomine  Ninive  Spiritus  sanctus  san- 
clorum  Paracletus  in  isto  sui  nominis  propheta  re- 
darguit  mundum  de  peccato,  adhuc  addens  :  Vissi- 
pata  el  scissa  et  dilacerata,  el  cor  tabescens,  et  dis- 
solutio  genuum,  ct  defcclio  in  cunclis  renibus,  et  facies 
omnium  sicut  nigredo  ollse.  Parum  erat  arguere  de 
solo  avaritiae  peccato,  nisi  et  de  universitate  malo- 


sermonibus  non  inusitata  est,  utin  Psalmo  :  Quia 
neque  ab  Oriente,  ncque  ab  Occidcnte,  neque  a  deser- 
tis  monlibus  (Psal.  lxxiv).  Deest  enim,  palet  locus 
effugii.  Et  in  Evangelio  :  Si  ergo  vidcritis  Filium 
hominis  ascendentem,  ubi  eral  prius  (Joan.  vi),  ita  et 
bic,  cum  dicit,  atque  ejus,  neccssaria  verbadesunt, 
qua;  ejusmodi  esse  debeant,  colligitur  ex  eo  quod 
sequitur  :  Ipsi  vero  fugerunt,  per  hoc  namque  datur 
intelligi,  quod  dicere  velit,  quia  aquce  Ninive,  id 
estdivitiaeimpiorumetglonasive  voluptuteseorum, 
omne  quod  in  mundo  est,  concupiscentia  carnis,et 
concupiscentia  oculorum,  cuncta  qu«  sub  solesunt 


Septem  namque  diclionibusgrandisonis,  quo  videli- 
cel  numero  universitas  designari  solet,mala  omnia 
quae  avaritiam  consequuntur,  et  quorum  ipsa  radix 
est,  vchementer  dcclamat.  Primo  diciteam  dissipa- 
tam,  secundo  scissam,  tertio  dilaceratam,  quarlo 
contabescens,  quinto  dissolutionem  geuuum.sexto 
defectionem  in  cunctis  renibus,  seplimo  faciesom- 
nium  esse  sicutuigredinem  ollaj.  Disuipata  enim  est 
in  constanti  actione,  scissa  tam  sectarum  quarr. 
odiorum  contrarietate,  dilacerata  rapinarum  et  cre- 
dium  mutuarum  assiduitate,  et  cor  tabescens  moe- 
rore  invidiaa,  dissoluta  habens  genua  dissolutione 


565 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAU.M.  LIB.  II. 


S66 


diffidentire,  defectionem  in  renibus  cunctis,  ita  ut  A.  leoni%,et  non  cst  qui  exlerreat.  Leo  cepit  sufficienter 

catults  suis.et  necavit  leamis  suis,  et  implevit  prosda 
speluncas  suas.el  cubile  sum  rapiva.  Juxta  lhteram 
deNinive  dicitur,  quod  habitaeulum  regum  fuerit 
aula  nobilium,ad  quam  perrexit  leo  rex  Babylonis, 
id  est  Nabuchodonosor,  et  catulus  leonis  subreguli 
quique  ejus,  et  non  fuit  qui  eis  resisteret.  Secun- 
dum  anagogen  de  leone  qui  ad  istum  nundum  ve- 
nit,quod  senlimus  scrupulose  dic:'mus;quia  videli- 
cet  cum  leonernhuncdiabolum  nosirimajores  inte- 
iexerunl.nos  illum  Ieonem,nosillum  catulum  leonis 
iutelligi  pra30ptaraus,de  quo  patriarcha  Jaeob:Ca- 
/u/us,inquit,  leonis  Juda,  ad  pranlam,  /ilimi,  ascen- 
disli;requiesccns  accubuisti  leo,el  quasi  lexna.  Quis 
susntabil  eum  (Gen.    xlix)  ?  Nam  iste  solus  revera 


nulla  sit  virtus  eontinentiae.  Quantum  enim  in  su- 
perbia  tumuit.lanlum  in  libidinem  fluxit.Quod  ulti- 
mum  posuit,  et  facies  omnium  sicut  nigredo  ollae, 
idemest  ac  si  diceret.omnes  diabolo  similes  exisle- 
re.  Nam  ai  Jeremiam  loquitur  Dominus  :  Quid  lu 
videsfEt  di.vi,  inquit  :  Ollam  succensam  ego  video, 
e>  faciem  i  jus  a  facie  aquilonU.  Et  dixil  Uominus 
248  ad  me  :  Ab  aquilone  pandelur  malum  super 
omnes  habitalores  terrse  (Jer.  i).  Olla  succensa  ab 
ipso  incendio  jugem  retinet  nigredinem,  longe  ui- 
miumquo  dissimilis  auro  vel  argento,  quod  ex  in- 
ceadio  maiorem  et  magis  lucidam  reportat  purita- 
tem.Ita  diabolus  et  lota  civitas  ejus,  totus  hic  mun- 
dus  in  maligno    posilus  (I  Joan.  v).  da   ipsis  malis 


suis  pejor  eflicitur,  raultum  dissimilis  civitati  Dei,  „  ille  Ieo  est.ijuem  non  e-t  qui  exterreat  ;  et  iste  im- 

plevil  prmda  speluncas  suas,  et  cubile  suum  rapina, 
quia  ad  paarr/am,  inquit,///!  mi.ascendisti,et  ipsede 
senielipso  :  Ego,  inquit,  si  exallatus  fuero  a  terra 
omnia  traham  ad  meipsum(Joan.xii).lgilur  quoniam 
hactenus  subnomine  Ninive  arguatur  mundus  de 
peccalo,  dicendo  :  El  Ninive  qunsi piscina  aquaium, 
etcaetera,  pulchrum  nohis  est  intelligere  quod  nox 
arguatur  de  justitia  dicendo  :  Ad  quam  ivit  leo,  ut 
ingredcretur  illuc,uh\  subaudiendumest,eta  Ninive, 
id  est  ab  hoc  mundo  non  est  susccpias.Nam  in  hoc 
est  justiiia  Dei,  quod  juxla  verita'em  suae  promis- 
sionis  qua?  ad  patres  facta  est,  Christus  in  hunc 
mundum  venil,  quo  facto  verax  Deus  justificatus 
esl  in  sermonibus  suis,  et  de  hac  justitia  mundus 
arguitur,  quod  ea.n  non  susceperit.Nam  per  ordi- 
nem  dicta  eequamur.  Ubi  est,  inquit,  habitaculum 
leonum,  el  pascua  calulorum  leonum  ?  Cum  multa 
sint  vel  fuerint  habilacula  Ninive,id  esl  multae  civi- 
lates  hujus  mundi,  quae  et  leonum,  et  catulorum 
leonum.et  ursorum,el  pardorum.omnium^ue  fera- 
rumseu  bestiarum  babitacula  sive  pascua  merue- 
rint  dici,  unum  tamen  nominatim  libenter  hic  in- 
quiri  intelligimus  habitaculum  leonum,  el  unam 
pascuam  catulorum  leonum,itaul  etipsum  habita- 
culum  certum  sit  nominatuti,etipsi  leones  sive  ca- 
luli  leonum  quid  egennt,et  qui.vel  quandofuerint, 
non  sit  incognitum.  Arbitramur  namque  quod  ipsa 
fuerit  Hierusalem  eamdem  ob  causam  recte  dicta 
vel  dicenda  Ninive,  ob  quam  dicitur  Sodoma  et 
/Egyptus.sicut  inApocalypsi  habemus  :  Etcorpora, 


quae  tunc  pulchrior  apparet.quando  excoquiturigne 
tribulationis  inslar  auri  vel  argenti,  quod,  ut  jam 
dictum  est.probatum  per  ignem  amplius  enitescit. 
Quis  dinumerare  possit  calamitates  mundi  miseri, 
quas  isti  paucis.id  estseptem  dictionibus  declama- 
vit?Sunt  historiae,  libri  leguntur  divini  etsaeculares, 
mala  haec  recensente?,malorumque  causas  quatuor 
animi  passiunes.dolorem  sive  tristitiam,  timorem, 
gandium,  spem.  Ex  istis  qualuor  passionibus,  ut 
ipsi  quoque  sscularea  sentiunt,mala  hujus  mundi 
oricntur,  qu;is  videlicet passionescongruis  hic  de- 
scriptionibus  insinuari,dum  praemissis  malisdicen- 
do, dissipala  et  scissa  et  dilacerala,  subjungit  qua- 
tuor  h:ec:E;  cor  labescens,  et  dissolulio  gentium,  et 
defectio  in  cunclis  rembus.et  facies  omnium  sir.Ut  ni- 
grcdo  oltse.  Nam  cor  labescens  quid  aiiud  est  quam 
Iristi tia  sive  dolor  aul  invidia  ?  Porro  dissolutio  ge- 
nuum,  timor  hujus  saecuii  est.et  qui  limorem  illum 
habet.sinedubioad  omne  opus  virtutisgenibusdis- 
solutus  est.Gaudium  ssculi  maxime  in  renibusest, 
et  proinde  defectionem  in  eunclis  renibus  voluptatea 
inexplebiles  intelligimus.  Spesmundinon  mundo, 
sed  in  daemonibus  fuil,  et  daemonum  thecis,  id  est 
simulacris,  de  quibus  scriptum  est  :  Similes  illis 
fiant  qui  faciunl  ea,  et  omnes  qui  confu/unt  in  eis 
(P.ifj/.cxin),recte  et  hic  dictum  imelligimus,  et  fa- 
cies  omnium  sicut  nigredo  o//,?,idestsimilesilli  sunt 
iu  quo  sperant.in  quo  confidunt  diabolo  denigralo, 
et  lenebrarum  principi.  Quis  illas  legens  historias, 
imo  tragedias  truees  etsanguineas  non  exhorrescat 


atquoadmireturquomodomundussubsistat?Adhuc  D  inquit,  eorum  ponent  in  platea  civitatis  magnx,  qux 

vocalur  spiritualiter  Soc/oma  el  JEgyptus,  ubi  el  Do- 
minus  eorum  crucifixus  est  (  4pos.  xi).  Eamdem,  in- 
quam,  oh  causam  vocatur  Ninive;etenim  ipsa  erat 
mundus,  qui  crucifixo  Domino  est  gavisus.  quern- 
admodum  dixit  discipulis  suis  :  Quia  plnrabilis  et 
(lebitis  vos,  mundus  aulem  ga  debil  (Joan.  xvi). 
Quando  ivit  ad  eam  leo  catulus  leonis,  ut  ingre- 
derelur  ///i<c?Nimirum  qnando  descendit  de  ccelis,et 
de  gente  illa  incarnatum  est  Verbum  l)ei,utiqueleo 
et  catulus  leonis,id  est  Deus  foriissimus,  et  Filius 
Dei  fortissimi,  ut  ingrederetur  illuc,  quod  videlicet 
ipea  noluit,unde  et  illr  dicit  ei  :  Quottes  volui  con- 


malum  quoddam  est  hujus  mundi  quod  nondum 
dixit,  malum  pejus  omnibus  malis,  malum  quod 
reum  hunc  mundum  convicit,etexcusationem  tollit 
de  omnibus  malis.  Quod  est  illud  malum?Nimirum 
quia  venientem  ad  se  Salvalorem  Filium  Dei  non 
recipit.Malum  istud  enuntiaturus  Spirilus  sanctus 
miro  modo  vocem  suam  mutal,  qma  malum  istud 
caeteris  malis  dissimile  est,  etidcirco  vero  mutata, 
tanquain  judiciali  aclione.cum  judiciaria  majestate 
exclaraando  percunclatur,  percunctando  exclamat: 
Ubi  esl  habilaculum  leonum,etpascua  eatulorumleo- 
num.  Adquem  ivit  leo,ut    ingrederelur  iliuc  catutus 


561 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


568 


gregare  filios  tuos,  qu   m  xdmodum  gallina,  cunyregat  \  qund  dicendo,  ubi  est,    idcirco  requiralur  illud  ha- 


s  suos sub alas,et  noluisli  (Matth.  xxm).  Leonis 
ejusdem  sive  catuli  leonis  quod  vere  sit  vel  fuerit 
fortitudo  maga  breviter  praedicatur,cum  dicitur,  et 
non  est  quiexterreal.So\\is  enim  iste  dicere  potuit  : 
Venit  evim  princeps  mundi  hujus,et  in  me  ncn  habel 
quidquam  (Joan.  xn).  Quomodo  iste  lco  cepilsuffi- 
cienier  catulii  suis,  cl  necavit  leoenis  sui s  ?  Quomodo 
implevii  prxda  speluncas  suas,elcubilesuum  rapinal 
4d  prst  i  twi.inquit,  fili  mi,  ascendisti,  id  est  exaita- 
tus  es  in  cruce,infernum  confregisti  et  exspoliasti, 
atque  atriumillius  fortisarmati  tu  fortior  invadens, 
universa  arma  ejusin  quibus  eonlidHbat  diripuisti, 
et  spolia  ilitnbuisti  (Luc.  xi).  Cepit  igilur/tfo  sulH- 
cienler  catul  s   niis,  id  est  idem  Ghristus  apostolis 


bilaculum  leunum  et  illa  pascua calulorum  teonum, 
pro  po  quod  leonem  jam  dictum  venentem,  ut  in- 
grederetw  illuc,  leonem  de  iribu  Juda  Gbrislum, 
cum  viderent  eum  quasi  a.inuin  male  susceperuut, 
tanquam  leones  el  catuli  leonum.  Susceperunt 
ait,  sicul  leo  paratus  ad  prtedam,  cl  sicut  ca. 
leonis  habilans  in  abditis  (Psal.  xvi).  Leones  ilii 
poniifices,  et  catuli  leonum  Pharis«;i  fuerunt.  Ha- 
bitaculum  leonum  civitas  Hierusaleai,  pascua  leo- 
num  lempluiu  opulentum.  Ibi  namquc  pr.tdam  de 
populo  faeiebant,et  ob  eamdem  causam  ila  pascua 
catulorum  leonum,  sicul  recte  dicta  est,  et  erat 
illa  domus  spelunca  tatronum  (Luc.  xix),  et  revera 
ubi  arguitur  mundus,  recte  ipsa  redargutiu  ab  ilio 


vel  pra^dicaloribus  suis.quibus  moriendo  et  Spiri-  r>  lali  leonum  habitaculo    ineipit.ir,  quia  veniens   ad 


tum  sanctum  tribuendo  virtutem  dedit.et  viam  fecit 

quatenus  per  mundum  universum  ministeriumex- 

plerent  ejusdem  direptionis  suse  siveexspolationis. 

,.  ;i  |ua  Q,  sufficii ■/.;'. r.quia  nulius  eorum  defuit 

aut deerit.jm  se  ■undum  proposilum  vo'ali  sunt  san- 

cti  (Rom.  vm),  nullus  omnino  deest,  quem  eosdem 

quos  prsescivit  et  prxdestmavit  conformes  fieri  sibi 

(ibid.),  vocct,  justilicet  atque  rcagnificet.  Quomodo 

autem  et  necuvit  lecenis  $uis,ve\  quibus  leamissuis? 

Nimirum  una  leamaetmultae  ejusleaenae.unaesUjus 

Ecclesia  et  multeequaeper  orbem  parlicularessunt 

Ecc!esiae,quibus  quicunque  incorporantur,eo  moiio 

necantur,  quem  significans  spiritus  Petro  dicebal: 

Surge,    Petre,    occide,  el    manduca   (Act.    x).  Haec 

est  prxda    qua   speluncas   suas    implevil,    et    haec 


hunc  mundumleo,de  quu  jam  di\imus,leo  detribu 
Judre  Christus,  suam  illi  habiluculo  praesentiam 
corporalem  exhibuit,ut  primum  ingrederelur  illuc, 
et  deinde  in  omnes  gentes  poenitentia  et  remissio 
peccatorum  praedicarctur  in  nomine  ejus(Jt(.  xiii). 
Fatui  leones  el  stulti  catuli  leonum,  qui  propositum 
illius  avertere  putaverunt,  occidendo  illum  :  uara 
ille  moriendo  cepit  sufficienter  cutuhs  suis,  unde 
jam  dictum  est  el  de  ipso  quoque  habilaeulo  leo- 
nuin  tam  sufficienter  cepit,  ut  iiuIIlc  deesset  de 
omnibus  quos  habere  voluit.  Etenim  crediderunt, 
inquit  Lucas,  quotquot  prxordinali  erant  advitam 
oelemam  (ibid.).  Igitur  primo,  ut  jam  dictum  est, 
arguendum  erat  illud  habilaculutn  leonum,  et  ita, 
ut  perditionis  mundi    sive  judicii,  quo  mundus  ju- 


r -,-..     r  ,  -         _.  r ,, ,  ., ,_ 

2-49  rapina   quae  cubile  suum  implevit  ;  speluncas,  "  dicandus  est  perignem,  fieret  exemplum.  Hoc  est 


inijuam,  suas,  id  est  mansiones  quaj  in  domo  Pa- 
tris  ejus  multas  sunt,  et  cubile  suum,  id  esl  para- 
disum  deliciarum.lllic  pr/rdam  suaru  deposuit,illic 
rapinam  suam  collocavit,  praedam  utique  justam, 
et  rapinam  cum  judicio  raptam,  quia  non  aliena 
praedalus  est  aut  diripuil,  sed  sua  injuste  adempla 
recte  sibi  restituit.  Quis  satis  ut  dignum  est,  ut 
sese  reshabet.acrimoniam  percunctationis  hujusce 
persentit,  cum  propler  causam  hujusmodi  procla- 
mans  :  Vbi  est,  inquit,  habitaculum  leonum,  el 
pascua  ciitulorum  leonum  ejus  ?  Qua  intentir.ne  hio 
dictum  pulamus,  ubi  est  ?Duobus  autem  modis  di- 
citur  ubi  est.  Aiias  quideni,  dum  quis  requiritur 
ut  arguatur,  velut  cum  Adam  requirens  Dominus 


quod  confestim  requisito,  et  quasi  astante  reo  illo 
leonum  habitaculo,  talem  edidit  sententiam  :  Ecce 
ego  adte,  dicit  Dominus  exerciluum,  et  succcndam 
usque  ad  fumum  quadrigus  tuas,  et  catutos  tuos 
comedel  gladius.  i.xterminabo  de  terra  prmdam 
tuam,etnon  audietur  ultra  vox  nuntiorum  luorum. 
Sententia  hnec  jamdudum  super  illud  habilaculum 
venii,  et  eventum  ejus  totus  orbis  audivit.  Ecce, 
inquit,  ad  te,  dicit  Dominus  exercituum.  Quis  ille 
Dominus  exercituum  haec  dicit,  nisi  ille  leo  qui,  ut 
jam  dictum  est,  ivit  ud  eam,  cui  haec  dicit  ?  Nam 
ipse  est  Dominus  exercituum,  et  competeoter  nunc 
seipsum  nomicavit  Dominum  exercituum.dum  di- 
cit  :  Ecce  ego   ad  te,    subauditur,  venio  cum  exer- 


ait :  Ubi  es    (Gen.  m).   Alias  aulem,    cum  idcirco  D  citu  Romanorum.  Mei  narnque  nonsoliiiu  exerci- 


requiritur,  ut  jam  non  csse  ostcndatur,  quemad- 
modum  in  Job  dicitur  :  Si  ascenderit  usque  in  cm- 
Iwm  superbia  ejus,  videlicet  impii,  et  capui  ejus 
nubestetigerit,  quasi  slerquilinium  in  fine  perdelur, 
el  qui  cumviderant  diceul  :  Ubi  est'l  Yelul  somuium 
avotans  non  invenienlur  (Job  xx).  Utrolibet  horum 
modo  hic  .iicatur,;iunc  ubi  cst  kabitaculum  leonum0. 
Multum  ad  causam  quam  prasmisemus  atlinet.  Ve- 
rumtamen  quoniamjam  diximusNautn  interpretari 
consolatorem,  et  Paracletum  Spiritum  sanctum  in 
hoc  stare,  u t  arguat  mundum  de  peccato  el  de  ju- 
stitia  el  de  judicio,  et  delectat   inagis    hoc  sentire, 


tus  angelorum,  verum  etiam  exercitus  hominum, 
exercitus  cunctarum  gentium  mihique  militan!, 
etiam  dum  nesciunt  meamque  vuluntatem  faciun'., 
dum  gens  in  gentem  et  regnum  consurgit  adver- 
sus  regnum,miroque  modo  justis  judiciis  n.eis.non 
jusia,  scd  valde  ^injusta  intentione  sua,  serviunt. 
Ecce  ego,  inquam;  ad  le,  non  jam  ut  agnus,  sicut 
prius  in  multitudine  misericordiae,sed  tanquam  lco 
cum  exercitibus  suis,  cum  exercitibus  Romaois, 
in  ira  et  justo  furore.  Talis  ecce  ego  veniam  ad  te, 
ci  succendam  usque  ad  fumum  quadrigas  !uas,  ei 
catulos  iuus  comedet  gludius.    Hoc  ego    faciam  pcr 


569 


COMMENT.  IN  XII  PKOPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  III. 


5"0 


iiiarius  c-xerciluum  uieorum,  per  manus  Romano-  A. 
runi.  Quadiigas  tuas,  id  esl  superbiani  tuaro,  civi- 
lates  tuas,  et  ornnia  superbiae  tuae  instrumenta, 
ipsumque  templum,  elationis  luas  currum  prreci- 
puum  succendam  usque  ad  fumum,  id  est  non  ila 
ut  exstinguatur  et  remaneat  semiustum,  ut  fieri 
soleL,  quanclo  concurrentibus  auxiliis,  antequam 
cuncta  devoret  exslinguitur  incenriium  ,  sed  fla  ut 
omnibus  consumptis  et  materia  deticiente  morien- 
tis  ignis,  reiiquise  converlantur  in  lavillam  et  fu- 
mum,  videlicet  secundum  Sodomorum  exemplum, 
de  quibus  ita  scriptum  esl  :  Abraham  uutem  con- 
suigsns  mane,  ubi  stelerat  prius  cum  Domino,  in- 
tuitus  est  Sodomum  et  Gomorrhum,  et  uuiversam  lcr- 
ram  regionis  illius ;  i  iditque asccndentem  favillam  de 
terra,  quusi  fornacis  fumum  [Gcn.  xix).  Sicut  nul-  p 
lus  fuit  qui  exstingueret  Sodomam,  vel  propter 
quera  deberet  Deus  pareere  illi  regioni,  egresso 
Loth  cum  suis,  lla  nullus  erit  qui  n.e  succendenle 
exstinguat  te,ad  quam  ivi  et  a  qua  recessi,et  usque 
ad  favillam  et  fumum  ardebis,  et  iunc  cutulos  luos, 
id  est  lilios  qui  in  te  sunt,  comedet  gladius,  id  est 
cutlent  ora  gladii,  et  qui  superfueiint  captivi  ducen- 
tur  in  omnes  gentcs  (Luc.  xxi).  Exterminabo  de  ierra 
praedam  tuam.  yuam  praedam  tuam,  nisi  riomum 
tuain,  domuni  quondam  meam.quam  cum  deberet 
vocari  vel  esse  domus  orationis,  tu  speluncam  la- 
tronum  fecisti  (Luc.  xxi).  lllam  talem  pradam  tuam 
ita  exterminabo  ut  non  sit,  ut  non  remaneat  lapis 


supir  lapidtm,  quinon  destruaiur  (Luc.  xxi).  Etnon 
audietur,  ait,  ultra  vox  nunliorum  luorum.  Nuntios, 
quos  Graece  dicimus  angelos,  sacerrioles  intelligi- 
mus,  juxta  illud  in  Malachia :  Labia  saccrdotis 
custodiunl  scienliam,  et  legem  requirunt  ex  ore  ejus, 
quia  angelus  Domini  exerciluum  est  (Malach.  11). 
Ejusmorii  uuntiorum  sive  angelorumquondam  vox 
audiebatur,quia  videlicet  sacerdotes  hostias  immo- 
lantes  pro  populo  orabant  et  exaudiebanLur  ;  sed 
ultra,  inquit,  vox  eorum  non  exauditur,  et  neque 
preces  neque  sacrificia  de  manibus  eorum  susci- 
pientur.  Hinc  est  quod  in  Isaia  loquitur:  El  cum 
extendeiilis  manus  veslras,  avertam  oculos  meos  a 
vobis ;  el  cum  multiplicaveritis  vrationcm,non  exau- 
diam,  minus  enim  vestrx  plcnx  sunt  sanguine  (ka. 
i).  Proinde  cuin  dicit,  vox  nuntiorum  tuorum,  pa- 
riter  intelligendum  est,  et  non  jam  meorum.  Olim 
quippe  sacerdotes  i  111  templi,  sicut  et  prophetae 
dicebanlur  et  eranl  nuntii  Domini.  De  sacerdoli- 
bus  jam  ante  dictum  est  exemplum,  labia  saccr- 
dolis  (ilalach.  n),  etc.  Porro  de  proplietis  illud 
exemplum  sive  testimonium  est :  Et  dixit  Aggseus 
nuulius  Dominidenuntiis  Domini(Aggaii),  etc.Olm, 
inquam,erat,ut  dicerentur  iilius  templi  sacerdotos 
sive  prophets,  angeli  sive  nuntii  Domini,  sed  ex 
quo  civitas  vel  gens  illa  Christum  negavit  ante 
faciem  Pilati,  jam  non  sunt  nunlii  Domini,  el  id- 
circo  vox  nunliorum  signanter  luorum  dixit,  et  non 
jam  meorum,  debet  subintelligi. 


LIBER  TERTIUS. 


25©  Evangelio  Christi,  in  quo  revelatur,  ait  Q 
Apostolus,  ira  Dei  de  ccelo  super omnem  impietatem 
et  iiijustitiamhominum  eorumqui  veritatem  in  inju- 
slitia  detinent  (iioin.  i),  quorum  in  hoc  propheta 
sub  nomine  Ninive  intelligimus  universitatem,  ma- 
gnumetevidens  est  verilalis  testimonium,  idquod, 
sicut  iu  antedictis  ostendimus.manifestum  ejusdem 
irae  primi  Judaei  subieruut  judicium.  Verax  Cl.ri- 
8lus  et  veridicus  Christi  Apostolus,  in  quo  Chri- 
stus  janidudum  loquebatur.  His,  inquiens,  qui  ex 
contentione,  el  qui  nou  acquiescunt  veri/ati,  credunt 
aulem  iniquitali,  ira  cl  indignuiio,  tribuiatio  el  an- 
gusiia  in  omnem  animam  hominis  operanlis  maluin 
(Rom.  n)  siatimque  suljungens,  Judxi  primum  et 
Grxci  (ibid.).  Sicut  praedixerat,  sicut  preescripse- 
ral,  Judxi  /irimum,  ita  factum  est,  quia  cum  Ju-  p. 
da;us  et  Groeeus  sive  Judaeus  et  genlilis  malum 
operans,ipse  sit  mundus  damuu.usel  damnandus, 
primus  jam  damnationis  partem  subiil  Judaeus,  ita 
ut  dubium  jam  non  sil  vel  esse  debeat,  quin  sub- 
ditus  sit  el  Ursecus.  quando  pariter  in  fine  sasculi 
ambo  judicabuntur.  Plurimum  hoc  valere  arbitra- 
mur  ad  elucidationem  prophetias  hujus,  utiu  cate- 
ris  quoque   quae  deir.ceps  sequuntur,   siue   dubio 


pradicantia  irain  et  indignationem,  tribulationem 
et  angustiam  in  omnem  animam  hominis  operan- 
tis  malum,  semper  illud  memoriter  tencamus,  Ju- 
dxi  priinum  et  Grxci.  Sciuilur  : 

Cap.  Ilf. — ■  \x,  cioitas  sanguinum,universamen- 
dacii  dilaccralione  plena,  non  recedet  a  le  rapina. 
0  civitas  singuinum,  civitas  diaboli,  contraria  ci- 
vitati  Dei !  Umnis  anima  iwminis  operanlis  malum, 
Judxi  primwn  et  Grxci.  Vae  tibi  propter  hoc  ip- 
sum  quod  es  civitas  sanguinum,  quia  videlicet 
s.snguinem  efiudisti,et  in  sanguinibusaedilicaiates. 
Tu;primum,o  omnis  animaJudasi  malum  operanfis, 
civilas  sanguinum  es,  plus  quam  omnis  anima 
Groeci,  ex  quo  Christum  occidendo,palru  n  tuorum 
qui  prophetaset  justos  occiilerunt,  mensur.im  im- 
plevisti,  ut  veniret  super  u  omnis  sanguis  justus, 
qui  e/fusus  est  a  sangnine  Abel  jusli(Mallh.  xxm). 
Y;eti:<i,  quia  tu  es  civitas  sanguinum,  ut  jam  di- 
cluin  est  nontantum  eo  mo.lo  quaanima  Graeci  sive 
gentilis,sed  abundantius  quiaGraecus  sive  gentilis 
qui  maiLyrum  sanguinem  fudit,  Icgem  non  habuit, 
promissiones  ignoravit.  Tu  legem  habens,  pro- 
missiones  audiens,  ct  prophebs,  et  ipsum  Dorni- 
num  prophelarum    occidisLi.    Et  universa  quidem 


571 


RUPERTI  ABBATIS  TUITENSIS 


572 


civitas  mendaeii  dilaceratione  plena,  sed  tu  anima  A  moriam  redit,  qniasicut  Josephus  refert  ( '),  toties 
Judaei  abundantius  quam  anima  Gra?ci,quia  Graeci      voces Judaeusaudivit.quandoacoepturuserat  primi- 


quidem  animain  pluribus  veritatem  D  si  in  injuslitia 
detinuit,  sive    in  mendacium  commutavit,  et  cum 

cognovisset  Deum,  non  sirutDeum  gloriiicavil  aut 
gratias  egit.  Tu  antem  ipsam  veritatem  de  carne 
tua  ortam,  et  vidisti  et  odisti,  et  mendaciis  cirrum- 
dedisii,  et  mendacii  oecasuMiea  i  mortemlradi 
Non  dico  civitas  mendacio  plena,  sed  dico,  quod 
plus  est.  ;  'ilaceralione  plena,   quia  ueque 

omnis  Grtecua  unomodo  mentitur,  si  ipsum  men- 
dacium  in  plures  apud  eum  sectas  scinditur  et  dila- 
ceratur,  neque  omnis  Judaeus  uno  modo  de  s.inrlis 
Scripturis  mentitur,  sed  nunc  aliud  et  nunc  aliud 
conlingit.ut  effugiat,  quoties  illum  quispiam  veri- 


tias  damnationis,id  est  quando  excidium  Hieroso- 
lymorum  '251  venturi  erant  Romani:  Jesus,inquit, 
filius  Arr.an  plebeius  et  rusticus,  cum  ad  festum 
diem  venisset,  quadriennium  prius  quam  bellum 
gereretur,repente  exclamare  ctrpit:  Vox  ab  Oriente, 
v  s  ab  0  'cidente,  vox  a  quatuor  ventis.vox  in  llie- 
rusalem  et  templum,  vox  in  maritos  novos,  no- 
vasque  nuplas,  vox  in  ornnem  hunc  populum.  Se- 
ptima  vr.x  erat  magis  continua,  vaevae  Hierosoly- 
mis.  Quucunque  spiritu  ille  attonitus  voces  illas  de- 
clamaverit.noset  illarum  ct  istarum  septenario  nu- 
rni  r  i  vocum  designatamintelligimus  ;  illic  primum 
Judaeo,  hic  Judaeo  pariter  et   Graeco,  malorum  sive 


tatis,  quas   Christus  esl  miles  slrcnuus  insequUur.  g  misoriarum  universi!atem,  quaa  tunc  universo  orbo 


\:e  tibi,  quia  non  recedet  a  lerapina,  id  est  remit- 
telur  tibi  rapacitatis  vel  avaritiae  culpa,  qua,-  tibi 
malorum  omnium  radix  exstitit,  et  causa  homici- 
darum,  propter  quae  tu  civitas  sanguinum  vocabe- 
ris  el  vere  es.  Voic  flugelli,  el  vox  impelus  rolx,  et 
equi  frementis,  et  quadrigx  ferventis,  equilis  a^cen- 
dcnlis  el  micantis  gludii,  et  fulgurantis  lia$!;r, 
et  multitudinii  interjectx,  et  gravis  ruinm,  et  fmis 
non  esl  cadaverum.  Tam  pulchra,  inquit  b 
Hieronymus  (3),  juxta  Hebraicum  et  piciura  si- 
milis,  ad  prselium  se  prseparantis  exercitus  descri- 
ptio  e$t  ut  omuis  sermo  meus  sit  vilior.  Quaiis- 
cunque  fuerit,  qiiantumcunque  terribilis  ensti- 
terit   ille     exerciius     Babyloois,    qui    Nlniven    in 


supervenient.  Non  quidem  equis  et  quadrigis.caete- 
risque  rebus  bellicis,  quae  hic  declamaotur,ad  judi- 
candum  hunc  mundnm  Deus  utetur  :  sed,sicut,ju- 
stum  est,  ut  per  quas  res  peccavit  hic  munJus  su- 
perbus  ac  sanguineus,  earumdemrerum  nominibus 
terrores  illi  praedicentur,  cun  quibus  est  judican- 
dus.Juxta  hunc  sensum  et  illu  I  dictum  accipimu^: 
Omnes  enim  qui  acceperint  gladium,  glalio  peribunt 
i.  xx  .  Similiter  namque  diei  convenit:  O.n- 
nesqui  abutentes  potentia  fl  .gelliverinletiinpenun 
rotae,  et  equum  Irementem,  et  quadrigam  ferven- 
tem,et  equitem  ascondentem.et  micantem  gladium, 
et  fulguranlem  hastam  agitaverint.sive  libraverint, 
maxiine  super  eos  qui  Domini  Dei  sunl,  et  flanello 


tempore    illo     subverlit,      nulhm    potest    habere  n  inundante,  et  rota  impeterite,  et  equo  fremenle,  et 

qubdriga  fervente,  et  equite  ascen  lente,  el  «1  idio 
micante,et  hasta  fulgurante  peribunt,  et  ipsi  inter- 
fecli  et  gravi  ruina  pressi  jacebunt ;  nec  erit  finis 
cadaverum,  quia  in  sempiternum  c  idivera  erunt, 
quia  morte  sempiterna  morlui  vera  vita,  quae  Deus 
est,  sine  fine  carebunt.  Sequitur  :  Ec  corruent  iit 
ribus  suis,  propter  multitudinem  fornicationum 
iricis  spcciosiP,  ct  gratae,  ct  habenlit  maleftia, 
quse  vendi  lil  genies  in  fornirationibus  suh,  ct  fumi- 
tias  in  mnltfuiis  suis.  Corrutiit.inquil.in  corporibus 
juM,scilicel  in  aralremendi  judicis,ad  cjus  adven- 
tum  omnes  homin>>s  resurgi-re  habent  cuin  corpori- 
bus  suis.et  in  infernum  corruere,umnes  impii  cum 
ipsis,  in  quibus  peceaverunt.corporibus  suis.Quam 
ob  causam?  Proplcr  multitudinem,  inquit,  fornica- 


eomparationem  ad  magnitudinem  fortitudinis  irae 
et  indignationis,  angustiae  et  tribulationis,qnse  su- 
pcrveniet  universo  orbi  in  die  judieii  universalis, 
quo  lendentem  prophetiae  spiritum,  r.ostri  conamur 
sequi  praesentis  inientio  sermonis.  Vcix,  inquit,  fla- 
gelli  vox  impetus  rotx.  Ubi  vocem,  quam  dicit,  hu- 
dierat  iste?  Nimirum  intus  audivit,  in  interiore 
homine  audivit,  ubisunt  vel  esse  debenlaures  au- 
diendi  mysteria  regni  Uei.  quales  Dominus  requi- 
rebat.clamans  adturbas  :  Qui habet  aures  audiendi, 
audial[llaUh.  sin).  Suht  autem  de  victrici  parte 
voces  septem.  Vox  flagelti  it  uox  imprtus  rolx,  vox 
equi  fremetdis,  vox  quadrigx  feroentis,vox  cquiiis 
ascendenlis,et  vcx  micantis  gladii,  cl  vox  fulgurantis 
haslx.  Nam  quod  sequilur :  Bl  mullitu  linis  inlerje 


cl.v ;    et   gravis    ruinse,  el  ftms  cadaverum  non  esl,  "  tionum  meretricis  speciosx,  et  graur.el  hobentis  nta- 


alflictae  partis  miseriie  sunt.  ler  hunc  septenarium 
numerumvocura  universitatem  ntelligimus  com- 
motionum,  quae  magnae  Ninive.id  est  mundi  hujus 
praecurrent  excidium,  secundum  hoec  verba  veri- 
tatis,  quas  iransire  non  possunt :  Et  erunt  siyna 
in  sole,  et  luna,  et  slellis,  el  caetera  usque,  nam 
virtules  ceelorum  movebuniur  (Luc.  xxi).  Etquoniam 
jam  diximus  secundum  Apostulum  venturam  esse 
iram,  in  omnem  animam  operanlis  malum,  ludxi 
primum  el  <.  llj  opportune  nunc  ad  me- 


leficia.  Quae  estilla  meretrix  ?  Cupiditas.  Quaeenim 
alia  meretrix  dici  potest  vel  cogitari,cum  qua  mun- 
dus  iste  a  Creatore  suo  recedens  fornicatus  sit ? 
Ipsa  est,quae  adornata  multis  et  pulchris  creatura- 
rum  instrumentis,  mundum  infelicem  per  concu- 
piscentiam  carnis,  et  concupiscentiam  oculorum 
mul tipliciter  decepit.ita  ut  servire  faceret  cum  cre- 
aturae  potius  quam  Creatori.  Speciosa  namque  vi- 
detur,et  grataest  oculis  eorum  corruptis  ct  animis 
an.biliosis,    qui    atlendere  nolunt   vel  perpendere 


(3)  Coinment.  in  Nahum  lib  ,  cap.  3. 


(4)  De  bello  Jud.  lib.  i,  cap-  17. 


573 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  III. 


51i 


qiuinto  speeiosor  esse  possit  Deus,  omnium  Crea- 
tor  et  Dotninus.  Habet  et  roaleficia  meretrix  ista, 
scilieetimmistasuaavolupUtiinalignorumspirituum 
insidias,  verbi  grutia,  dum  auro  vel  argento  quas 
pulchra  sunt  ila  se=e  adbibenl  spiritus  maligni,  ut 
delitescentes  in  simulacns,  dando  responsa,  mun- 
dum  opinione  repleverint,quod  opera  manuumho- 
minum,  scilicet  aurea  vel  argentea  simulacra,  dii 
sunl.  Ita  vendidil  ista  meretrix  genlesin  fornicutio- 
nibus  suis  et  jamilias  in  maleficiis  ,si«s,quia  videli- 
cet  per  ebrietatem  cupiditalis  accidit,quod  animaa 
hominum,  auri  et  argenti  pulchritudine  intantum 
delectatae  sunt  ut  se  prostituerent  simulacris.  Non 
tantum  gentes,  verurn  et  familias  vendidit  in  ejus- 
modi  fornicalionibus  vel  muteficiis  suis,  id  cst  non 
tantum  illos  qui  iguorabant  Deum,  neque  per  scri- 
pturam  aliquam  nomen  ejusaudierant,verumetiam 
eos  qui  legem  acceperant.undeet  Deo  creatoriquo- 
dammodo  familiares  erant,  saepissime  secum  fecit 
fornicari,  sicut  passim  fere  onrnes  testantur  libri 
divini:  Ecre  ego  adte,dicit  Dominus  e.vercituum, 
el  recelabo  pu  tenda  lun  in  faciem  tuam,  et  ostendnm 
gentibus  nudttatem  tuam,et  regnisignominiumtuam; 
et  projiciam  super  te  abominationes  tuas,el  conlume- 
liis  te  afficium,  el  ponam  te  in  exemplum,et  erit  om- 
nis  qui  viderit  te,  irsiliet  a  le,  eldicet:  Vastata  est 
N inive.  Supra  dixerat  :  Ecceego  adte,  dicit  l)om>- 
nus  exerciluuin,  et  succendam  usque  ai  fumum  qua- 
drigus  luas;  el  nunc  dicit  Dominus  :  Ecce  ego  ad  te, 
et  revelabo  pudenda  lua  in  faciemtuam.  Illic  super- 
biam,  hic  mundi  hujus  arguil  luxurium,  quae  Deo 
mala  sunt  praecipua  in  pcrversione  lotius  hominis, 
quia  videlicet.  superbia  spiritum  erigitjuxnriu  car- 
nem  corrumpit.  Revelabo,  inquit,  pudenda  lua  in 
faciem  tuam.  IIoc  ipsum  in  psalmo  sic  dicitur :  .-(/■- 
guam  te,  et  staluam  conlra  faciem  luam  (Psal.  xlix). 
Nunc  enim  permentis  superbiam  videre  dedignaris 
vel  scire,  qualem  vel  quantam  babeas  turpitudinis 
maculam,  nec  pudet  te  quod  insaliabilem  luxuriam 
et  libidinem  sequaris  passivam,  et  si  vides,  non 
tibi  est  pudori,  imo  laetaris  cum  malefeeeris,  et 
exsultas  in  rebus  pessimis  (Prov.  n),  et  pcccatum 
tuum  sicut  Sodoma  pradicas,  nec  abscondis  (lsai. 
m).  Tum  nimirum,  quando  tibi  prae  magnitudine 
tribulationis  et  angustiae  sic  superbire.sic  laetari,et 
sic  exsulUre  uon  vacabit,  nuda  turpitudinis  con- 
scientia,  melius  pitebitin  facie  tua,  in  oculis  tuis, 
jugi  memoria,  quasi  libro  semper  apertn,ut  sem- 
per  legere  cogaris,  quaicunque  fecisti,  dixisti  aut 
mente  tractasti.  Necsoli  tibi,  o  quascunque  anima 
hominis  operanlis  malum,  Judsci  sive  Grxci,  non, 
inquam,  soli  tibi  revelabo  pudenda  tua,  modo  quo 
jam  dixi,  sed  cl  osle.ndam  gentibus  nudilatem  luam, 
et  regnis  ignominiam  luam.  Quibus  gentibus  et  rc- 
gn£s,ve\  ad  quid  ostendam  illis  nuditatem  etignomi- 
niom  tuam  ?  Nimirum  omnibus  gentibus,  quascun- 
que  IVci,  de  quibus  Psalmista  :  Venient,  inquit,  et 
adorabunt  coram  te,  el  glorifxcabunl  nomen  tuum 
(Psal.  lxxxv),  ad  hoc   ostendam,  utvidentes  dam- 


A.  nationis  tuae  ciusam,  sciant  etiam  laudem  judicii 
vel  judicantis  justitiam,  et  scientes  dicant  :Magna 
et  mirabilia  opera  tua,  Domine  Deus  omni/iotcns.  /u- 
slx  et  verse  vix  tux,  rex  sseculorum.  Quis  non  time- 
bil  te,  Domi?ie,  et  magnificubit  nomen  tuum  IQuia  lu 
solus  pius,  quoniam  omnes  gentes  venient,  et  adora- 
bunt  in  conspectu  luo,  quonium  judicia  tua  mamfcsta 
sunt  (Apoc.xv).  Item.  Salus,  et  gloiia  et  virtus  Deo 
nostro;  quia  vera  etjusta  judicia  cjussunt,  quia  ju- 
dicavit  de  meretrice  magna,  qux  corrupit  terram  in 
prostitutione  magna  (Apoc.  xixj.  Ut  hoc  dicant,  vel 
dicere  sciant,  ostendam  illis  nuditatem  luam,  et 
projiciam  super  te  abominationes  tuas,  et  contumeliis, 
subauditur  tuis,/e  afficiam,etponam  te  in  exemplum, 
ut  videlicet  de  te  capiant  divinoe  laudis   materiam 

ri  sive  documentum  ;  semperqucjuslae  siveritalis  vel 
sevene  justitiaeDei  in  tesciant  experimentum  Quo- 
modo  autem  omnis  qui  viderit  te.resiliet  a  te  et  re- 
siliendo  dicet :  Vastata  est  Ninicel  Videlicet  eo 
modo  ut  magnum  chaos  firmatum  sit  inler  te  et 
omnem  qui  non  tenebitur  tecum  in  tua  perditione, 
et  multum  laHus  erit.quod  poterit  resilire  a  te,  nec 
saltem  ad  horamcapiet  transire  ad  te  pro  ulla  con- 
sofitione.  Nam  cum  dixent:  Vust.ito  est  Ninive, 
nihil  aildet  amplius  loquiaut  adjungere  se  tibiali- 
quo  verbo  vel  gustu  consolantis.  Sequitur  enim  : 
Quis  commovebit  super  le  caput  ?  (Jnde  quseram  con- 
solatorem  libil  Commoti  capitis  aliquando  pro  in- 
sultatione,  aliquaudo  pro  consolatione  solet  "25$ 
imelligi.  Pro  insultatione,  ut  illic:  Opprobrium  fa- 
clus  inimicis  meis,  videi  unl  mc,  el  moverunl  capita 
sua  (Psal.  cvm).  Itera  :  Deriserunt  me,  loculi  snnt 
labiis,  ct  movcruiil  caput  [Psal.  xxi).  Ilaec  namque 
pradictade  eo  sunt,  quod  crucifixo  Domino  prx- 
iereuntes  blasphemabanl  eum,  movente*  capila  sua 
(Matth.  xxvn).  Pro  consolatione  vero,  ut  in  Job  : 
Venerunt  aulemad  eum  omnes  fralres  sui,  etuniver- 
sx  sorores  sux,  eicnncti  qui  noverunt  cum  prius,  et 
comederunt  cum  co,  ei  moverunt  super  cum  caput,  et 
consolali  sunl  eum  (Job  xlii).  Circumstantia  discer- 
nuntcommotionem  capitis,  utrumconsolintium  au 
deridentium  sit.  Cum  dixissel  hic,  quis  commovebit 
super  te  caput  suuml  Statim  subjunxit:  Vnde  qux- 
ram  consolalorem  iibi'1  Ergo  quis  commovebitsuper 
te  caput,  idern  est  ac  si  dicat :  Quis  tibi  compulie- 
tur.quis  teconsolabilur,  et  subaudiendum  est.nul- 

D  lus.  Item  cum  dicit:  Unde  quseram  consolatorem 
liln?  Opporlune  ad  memoriam  reditillud,  quod 
Abraham  respondit  ardenti  diviti.  Nam  quod  uni 
dixit.omnibus  dictum  debet  intelligi.Unde  tibiadi- 
tum  quaaram,  ut  Lazarum  mittam,  qui  refrigeret 
linguam  tuain  ?  (Luc.  xvi.)  In  omnibus  inter  nos  et 
vos  chaos  magnum  firmatum  est,ut  qui  volunthinc 
transire  ad  vos,non  possint,  neque  inde  hue  trans- 
mrare.  Ergo  nou  est  umle  quxram  consolalorem 
tibi,  tempus  tuae  consolationis  omne  prateriit.  Re- 
cepisti  bona,  recepisti  consolationem  in  vita  lua. 
Sequitur  '.Nunquid  melior  es  Alexundria  populorum, 
qui  habitant  in  fluminibus,  aqua  in  circuitu  ejus,  cu- 


575 


RUPERTI  AISBATIS  TUITIENSIS 


576 


jusdivitixmare,  aquas  muri  ejus,  Mthiopia  fortitu-  A  dumsimilitudinem  Alexandriaepppulorum.quorum 


do  rjuset  /Egyptus,  Aphrica  et  Lybies  forlitudo  cjus, 
auxilio  tibi  (uerunt.  Sed  et  in  ipsa  iransmigrati  ne 
dutxtur  i>i  eaptiuitatem.  Parvuli  ejus  elisi  sunl  inca- 
piteomnium  viarum,  etsuper  iitclijtosejusmittelsor- 
tem,  etomnes  oplimantes  ejus  affligenlur  compedibus. 
Quo  lempore  hsec  pn  phetia  acripla  esl,  qure  nuno 
voeutur  Alexundria  dicebstur  No,  et  longe  post 
tempore  ab  Alexandro  Magno Macedone  nomeii  ac- 
cepit,semperque  sub  nomine  primo.id  estNo._Egy- 
pti  metropolis  fuit,et  abundantissima  populis.  De- 
nique  et  hi  qui  res  gesla  Alexandriae  memorirc  Ira- 
diderunt,  principcm  eam  fuisse  antumant.  Dicitiir 
itaque  ad  Ninive,  nunquid  populosior  es  aut 
potentior  Alexandria  ?  Et  describitur  situs  Ale- 
xandria.,  quod  super  Nilum  et  mare  posita, 
hinc  inde  a,;uis  et  fluminibus  ambiatur.  Quod 
autem  .Eihiopia  /Egyptus,  et  Aphrica  in  pra- 
sidio  ejus  sint,  ipse  situs  provinciarum  et  urbis 
ostendit.  Haec  quoque,  inquii  propheta,  capietur  a 
rege  Babylonis,  et  in  captivitatem  ducetur  [Jcr. 
xxxvnO.  Parvuli  ejus  allidentur  in  capite  omnium 
viarum,  et  inclyti  ejus  sive  nobiles  compedibus  di- 
videntur  sorte  victorum.  Nunquid  tu  meliores  illa? 
Non  et  tu  ergo  inebriaberis,  et  eris  despecta,  et  tu 
quaeres  auxilium  ab  inimico,  suhauditur,  aeque  ut 
illa  justo  judicio.Juxta  hanc  similitudinem  Ninive 
atque  Alexandri;e  collationem  sive  comparalionem 
fieri  suggeritprophetiae  spiritus.eorum  qui  manife- 


parvulos  in  capite  omnium  viarum  elisos  et  incly- 
tos  sive  optimates,  ait  eompedibus  esse  afflictos. 
Hmc  illud  est,  et  ad  hunc  sensum  perlinet,  quod 
Petrus  apostolus  cum  dixisset  :  Quoniam  tempvsesl 
ut  incipiat  judicium  de  domo  Dei  (1  Petr.  iv),conti- 
nuo  subjunsit :  Si  autem  primum  a  nobis,  quifmis 
illorum,qui  noncredunt  Dei  Evangclio?(Ibid.)Cum 
illo  pariter  dicamus,  secundum  praeseatem  hujus 
prophetiae  locum.  Si  judicia  Uei  pcrsaepe  violcntia 
persecutionis  super  domuiu  Domiui  incubuil  proeo 
quod  cum  deberent  spiritualibus  esse  intenti,magis 
c  irnalia  sunt  secuti  et  seeculares  effecti,  et  propter 
nomen  fidei,  per  omnia  fere  similes  Alexandrinis 
qua_stuosis,  quis  eorum  finis,(|ui  oniuino  non  cre- 
g  dunt,  ettam  verbo  quam  opere  contradicent Evan- 
gelio  Dei,  pcr  omnia  similes  Assyriis  superbis  et 
impiis  ?Et  quonium  jam  supra  roeminimus  divilis 
purpurati,  et  Lazari  mendici,  qui  duo  pro  exemplo 
onini  humano  generi  sunt  appositi.  Si  Lazarus  ex 
norniue  Deo  notus.impunilus  non  est  dimissns,sed 
recepit  mala  in  vita  sua,  quis  finis  tuus  debetesse, 
o  dives,qui  et  Deo  per  nomen  ignotus  es,etrecepi- 
sti  bona  in  vita  tua?  Nunquid  tu  Lazaro  melioraut 
justior  es,ut  Lazarus  nunc  una  et  simplici  consola- 
tione  consoletur.quia  dum  viveret,non  habuitcon- 
solationem  vitaj illius,lu  dupliciconsolatione  conso- 
latus  sis,  id  est  ul  et  tu  purpura  indutus  et  Lysso 
epululus  fueris  quotidiesplendide,et  nunc  de  inlin- 
cto  in  aqua  digit.o  Lazari  capias  refrigeriumlinguse 


ste  Deo  contrarn  sunt,  quales  il lo   teropore  Assvrn 

f„_  „   .    .  *  ...         F,  J      n  lua3?  (Luc.  xvi.)  Non  sic  sehabet  ordo  vel  ratioiu- 

tuerunt.et  eorum  qui  cum  negotns  saeculi  sunt  im-  ^  „,:,:„  :..„:„:.  ^':    „...     .,  ...  ......  ..._t......   ._«■___- 

plicili,  quales  maxime  Alexandrini  fuerunt.non  ta 


men  professionis  voce  blasphemant  Deum,  imo  et 
profitentursenosse  Deum.  Et  congrue  perAlexan- 
driam  populi  possunt  intelligi  ;  qui  nec  tam  impii 

suni.ut  possint  abEcclesia  judicari.tanquam  apud 
Deum  jam  condemnati,  nec  ita  religioni  quam  pro- 
fitenturintenti,ut  Judasive  Hierusalem  mereantur 
nuncupari.lgitiir  si  conqueratur  in  extremojudicio 
Ninive,  id  est  mundus  damnatus  super  sententiam 
sua.  damnationis,  nunquid  ait,  tu  »../.<..  es  Alexaa- 
dria  populorum.  Et  sit  sensus  :  Nunquid  tu  impio- 
rumuniversilas  justeevaderes  impunita.cum  eliam 
multiludo  quae  nihil  egit  lecum  contra  Deum.multi- 
tudosa?culariterquidem  vivenlium.verumtamenve- 
ritatem  Dei  pervimnon  impugnantium.dignum  pro 
merilis  portuveril  aut  portel  judicium.pro  eo  quod 
fluctuosis  sa_culi  negotiisnimis  intendil,secundum 
similitudinem  AIexandria.,qua_  tam  negotiosa  quam 
populosa  est,  habitansin  fluminibus.aquashabens 
in  circuitu,  quae  sunt  pro  muris  ad  munimenlum 
ejus,  unde  et  ab  /Ethiopia  et  ab  /Egypto,  alque  ab 
Aphrica  muliae  divitiae  commodius  _d  eam  conve- 
huntur,  ita  ut  mare  dici  possint  divitia.  ejus.  Hu- 
jusmodi  intra  terminos  ejus,  quae  dicitur  Hierusa- 
lem  quamplurimi  continenlur,  et  quamvis  ibi  sint 
vel  fuerint  pro  suis  quis-iue  meritis,  aliqui  tempo- 
ralitef,  aliqui  etiam  Eeterniliter  puniuntur  secun- 


stilife  judicii  Dei.  Ergo  et  tu  inebriaberis.  0  Ninivc, 
cujus  exemplum  est  dives  ille,  et  incbriaberis,  in- 
quit,  absinlhio  et  felle  (Jer.  xxm).  Et  eris  detpecta, 
et  tuquseres  auxilium  tuumab  inimico.  Videlicet  si- 
cutquaesivit  ille  auxilium  a  Lazaro,  quem  sibi  fe- 
cerat  inimicum.  Lazarus  primum  qua_sierat  auxi- 
lium  ab  inimico,  jacendo  ad  januam  diviiiset  cu- 
piendo  saturari  de  micis,  quae  cadebant  de  men.a 
divitis,  utique  inimici,  quia  vel  micas  nolebat  lar- 
giri,versa  vice  postmodum  dives  auxilium  quaesivit 
a  Lazuro  jusle  non  amico,  et  non  obtinuit.  Juxla 
horum  exemplum,  o  Ninive,  o  mundus  qui  totus  es 
deditus  avaritia.  atque  superbiae,  cum  multi  qui 
portandi  sunt  in  sinum  Abrahae,persu'pe  qua-runt, 
et  qusesierunt  auxiliuin  abs  te  in  aliqua  necessitate, 
et  non  solum  non  oblinueruntauxilium,verumetiam 
inveneruntapud  lesupplicium.lit  planeconstat  quia 
quaesierunl  auxiliumabinimieo.idest  a  te  qui  odisti 
cos  et  adversuris  Deo.  Heddetur  tibi  vicissitudo,  ut 
et  tu  quaras  auxilium  ab  inimico,  id  est  ab  omni 
quem  ininiicum  tibi  fecisti  injuste  persequendo,  et 
nun  oblinebis;  sed  dicetur  tibi  :  Recordare  quia 
re  episli  bona  invilatua,et  istevelille  similitermala. 
25 8  JSunc  ergo  hic  consolutur,  iu  vero  cruciaHs 
(Luc.  xvi).  Omnes  muniliones  tiuc,  sicut  ficus  cum 
grossis  suis,  si  concussx  fuerint,  cadent  inoscome- 
dentis.Si  ad  illam,quaro  subvertit  Nabuchodonosor, 
Ninivem  respi_ia3,  locutio  est  hyperbolica.  Nequc 


577 


COMMENT.  IN  XII  fltOPH.  MIN.  —  IN  NAU.M.  LIB.  III. 


578 


enim  munitiones,  aut  muri  sive  turres,  vel  oppid.i 
Ninive  tam  lacile  cesserunt  Babvloniis,  ut  in  ca.-u 
suo  Qcia  pos^int  comparuri  primitivis,  quEe  si  con- 
cussae  fuerunt  levi  taclu,  in  os  cadent  devorantis. 
Porro,  de  toto  mundo  isto,  sieut  dicitur  vel  sicut 
littera  sonat,  ita  liet.  Facillime  etsicut  ejusmodi  fici 
fructus  levi  motu  deoutitur,  el  non  in  terram,  ne 
saltem  parvus  labor  sit  comedentiuna.sed  statim  in 
os  cadit  devorantis,sic  in  die  judicii  quando  mani- 
feslc  veniet  Deus  noster  el  non  silebit,  quando  ignis 
in  conspeclu  ejus  exardescet,  et  in  circuilu  ejus  tem- 
peslas  valida  (Psul.  xux),magno  terra?  nictu  cadent 
munitione^totiusorbis,quantaecunquevelqualescun- 
queta:nspirituaIesqu;tirimaterialespossunt'ntelligi, 
et  illse  quarum  primus  structor  fuit  Cain  (Gen.  iv), 
etillaequascontraveritatem  exstruxitoninis  spiritus 
erroris,  cadent  in  os  devorantis  inferni,  glutientis 
abyssi,  gebennalis  incendii.Sequitur  :  Eca  populus 
tttus  mulieres  in  medio  lui.  Ethocutipsasonatlittera, 
veraciter  de  Assyriis  sontiendum  est.  Cum  enim 
prius  fuerint  viri  fortes  alque  terribiles,  postremo 
facti  sunt  quasi  mulieres,  maximeque  Assyriorum 
reges,  quos  maxime  viros  esse  oportuis^et.  Postre- 
mus  apud  eos,  ut  refert  Pompeius  Trogus,  regnavit 
Sardanapalus  vir  muliere  corruptior.  Ad  hunc  vi- 
dendum,  quod  dum  nemini  ante  eum  permissum 
fuerat,  praefectus  ipsius.Moedis  prspositus,  nomine 
Arbactus,cum  admitti  niagna  ambitione  aegre  obti- 
nuisset.invenit  eum  inter  scorlorum  greges  purpu- 
raincolenlem  et  cum  muliebri  habilu,cum  mollitia 
corporis  et  oculorum  lascivia  omnes  feminas  ante- 
iret.pensaintervirginespartientem.Hfec  prima  tunc 
temporis  destructionis  imperio  Assyriorum  causa 
fuit.  Ecce  ergo,  inquit,  populus  tuus  mulieresin  me- 
dio  tui.  Statimque  subjungil  :  Inimicis  tuis  ad  aper- 
lionem  pandentur  porlx  tu;c,  devorabit  ignis  vectes 
tuos.  De  mundo  hoc  probrose  constatedici.ex  oppo- 
sito  illius  laudationis,qua  superius  asconsoris  cceli 
viros  collaudavit.  Clijpeus,\nqu\i,  fortiumejus  igni- 
tus,  viri  exercilus  ejus  in  coccineis,  ignex  habence 
currus  ejus  (yahum.  n).  Isti  viri  sunt,  et  istis  ad 
apertionem  pandentur  porta?  hujus  Ninive,  Domino 
cum  senioribus  populi  sui  ad  judicium  veniente  et 
populi  ejus,  mulieres  in  medio  ejus  capientur,  et 
in  aeternam  captiviiatem  devolventur.  Tunc  devora- 
bi>  ignis  vectes  tuos,o  Ninive.quia  judicabitur  saacu- 
lum  per  ignem,  et  non  potent  resistere.  Sequitur: 
Arjiiam  propter  obsidionem  hauri  libi,  ex^true  muni- 
tiones,  intra  in  lulum,  et  calca  subigens,lene  laterem, 
ibi  comedet  te  ignis,  peribis  gludio,  devorabii  te  bru- 
chus.  Congregare  ut  bruchus,  mulliplicwe  ut  locusta. 
Plures  fecisti  negotiationes  tuas  quam  slellx  sunt 
c/di.Ad  illam  Niniven  juxtalitteram  sie  intelligen- 
dum  est.  Prope  est  obsidio.  Hauri  igitur  aquam.et 
cura  ne  potus  desit  obsesss.  Muni  turres,  lateres 
confice  ut  iaterrupta  murorum  struas.  Et  cum  haac 
omnia  feceris,  ut  a  brucho  humus,ita  gladio  devo- 
raberis.  Sed  cum  mukiplicata  fueris  ut  bruchus.et 
ut  locusta  in  unum  pariter  congregata,et  congrega- 


\  veris  sicutastra  cceli  divitias  tuas,  sicut  locustee  et 
bruchus  et  parva  genimina  locustarum.quaa  vocan- 
luratelebus,sole  incalescente  avolant.nec  reperiun- 
tur,  sic  tu  dispergerls,  et  fugies.  Natura  enim  haec 
locustarum  est.  ut  in  Irigore  torpentes  per  calorem 
volitent.  Porro  atelebus  parva  locusta  est,  inter 
locuslaiu  et  bruchum,  nt  modicis  pennis  reptans 
potius  quam  volans  semperque  subsistens,  et  ob 
quam  causim,ubicunque  orta  fuerit,  usque  ad  pul- 
verem  cuncta  consumit,quia  donec  crsscant  pennrfi, 
abire  non  potest.Haec  hactenus.Ego  autem  prassens 
capitulum  mente  pertractans,et  intus  prospicien?, 
primuui,  fateor,  vim  dictorum  expavesco,  sensum- 
que  parumper  occurrentem  pras  por.dere  ipsius 
ferre  vix  valeo,  ac  deinde  beatos  illos  esse  dico  qui 

R  non  generaverunt,  memor  pariter  ipsius  Domini 
dicentis  :  Quoniam  ecce  venient  dies  in  quibus  di- 
cent :  Beatx  steriles,  et  venires  qui  non  genuerunt,et 
ubera  qux  non  laciaverunt  (Luc.  xxm).Tanta  est  in- 
sania  mundiquoa  praesenti  loco  arguitur,lanta  gra- 
vitas  ejus,  qui  arguit  sanctus  Spiritus,ul  diu  seroco 
cuuctetur,  nesciens  qua  erumpel  admiratione  prre- 
ventus.Tolum  ergo  capitulum  nunc  rursus  recitare 
liDet.  Aquam,  inquil,  propltr  obsidionem  hauri  tibi, 
exstrue  muniliones,  intra  in  lutum,et  calca  subigens, 
lene  lalerem,  ibi  comedet  te  ignis,  peribis  gladio,  de- 
vorabil  te  bruchus.  Congregare  ut  bruchus,  multipli- 
care  ut  locusta.  Plures  fecisli  negotiationes  luus 
quam  slellae  sinl  coeli.  Unde  sermonis  erit  initium? 
Qua  ex  parle  quaeremus  explanationis  aditum?  Li- 
bet  primum  ingredi  ab  hac  parte  qua  d\cit,plures  fe- 

"  cisli  negolialiones  Iwis  quam  steilx  sint  cceli.  N'am, 
postpartishujusingressum,meliusc;eterapatel)unt. 
Quid  ergo  est,  plures  /ecisd  negolialion.es  luas,  o  Ni- 
nive,o  mundus  (cujus  quasi  ca:>ut  tunc  erat  Ninive). 
quam  slellx  cwli,  nisi  plures  fecisti  generationes 
tuas,  quam  destinati  unquam  fuerint,  qui  vocaren- 
tur  sancti  secundum  propositum  Dei,  qui  omnes 
stella;  sunt  cceli.  Vere  plures  fecisli  negotialiones 
tuas,  negotiationes  carnis  nogotiando  negoliatione 
infelici,  unde  congregareris  ulbruchus,  multiplica- 
reris  ut  locusta,  cujus  videlirei  bruchi  sivelocuslae 
exiguitas  non  iiiinimum  a  stellarum  cceli  dignitate 
distat.Numerus  el  ordo  tanturamodo  stellarum  coeli 
suntin  propositoCreatoris  benedicenlis  primisma- 
sculo  et  feminae  atque  dicentis:  Crescite  et  multipli- 

D  camini,  el  reptete  terram,  et  subjicite  eam  (Gen.  i). 
Congregatio  sive  multiplicatio,  qua  congregaris  ut 
bruchus,  multiplicari  ut  locusta,  non  de  gratia  est 
illiusbenedictionis.seddeira  et  infelicitate  peccati; 
de  ira  ejusdem  Creatoris  dicentis  ad  mulierem  post 
effectum  peccali,pro  reatu  pravaricationis  :  Uulti- 
plicabo  xrumnas  tuas,  el  conceptus  tuos  (Gcn.  ni). 
Et  quid  est  multiplicabo, nisi  permittam  muliiplicari 
justo  judicio  ?  Tu  enim,o  Ninive.non  mihi  generare 
desiderans,tu,  inquam,  mundus,non  mihi  filios  fa- 
cere  cupions,non  mihi  de  carne  tua  slellas  cceli  fa- 
bricare  intendens,sed  tuis  voluptatibus  incumbens 
et  tantum  in  terra  multiplicari  ambiens,  intras  et 


579 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


580 


pertinaeiteratqueintemperanter  intrabisin  iutum,  A  non  interveniente  morte,  ut  dasmones  quibus  non 

caloas  atque  caleabis  subigens,  et  tenebis  latcrem. 

Fac  quod  facis,  intra  in    lutum,  et   calca  subigens, 

tcnc  laterem.  Dum  le  impendis  ad  coitum,  veraciter 

intras  in  lutum.dum  cito  turbino  libidinis  desuper 

ageris,  tuiinel  impotens,nimirum  culcas  subigens, 

dumeomplexustringisetslringeris.sinedubio   tenes 

lalerem.  Haec  est  pars  tua,  pars  sordida,  magnain- 

felicitas.  Cui  servis  hoc  agens?  Cui  generas.ita  fa- 

ciens  '?  Ibi  comedel  te  ignis,  peribif  gladio,  devorabil 

te  bruchus.  Comedetie  ignis,  qui  non  exstinguetur, 

et  peribis  gladio,  quo  jandudum  percussus  est  dia- 

bolus,  devorablt  ic  bruchus,  id  est  vermis  qui  non 

moritur   Bruchus  nanique  vermis  est,  volatilis  qui- 

dem  interdum  sed  sno  pondere  prsgravatus,  quia 


morientibusjudicium  aeternae  mortis  repositnm  est. 
Inde  nunc  sernio  estquod  homiues  morhmi  natura- 
lem  non  exspectantes,  quoties  lam  multis  in  prae- 
liis,tantis  millibus  sese  collegerunt  atque  convene- 
runt,  rnentesin  ferrum,  ut  centenaria  millium  mo- 
rientium,  mirer  si  quis  ex  historiis  numerare  velit, 
satis  admirari  possit.  Ad  hoc  negolium  inter  caele- 
ras  insanias,  proletanos  quoque.ut  jam  dictum  est, 
sibi  in  urbibus  collocaverunt,  ne  rieessent  alii  qui, 
occisis  iiliis.substiluerentur  ad  oeeiriendum.Nonne 
igilur  vel  pro  hac  stullilia  dignum  su  fecit  mundus, 
ut  ille  qui  habitat  in  ccelis  irrideret  eum  diceos  : 
Intra  in  lutum,  cl  calca  subigens,  tene  laterem,  et 
caetera,  usque  ad  id,  plures  fecisti  negotiationei  tuas 


pennulis  nnn  satis  juvatur,  detrahitur  et  lasso  in  p  ijuam  stelke  sunt  cceli,  id   est,  sicut  jam  diximus, 

plures  morti  et  inlerno  generasli.quam  sint  vel  esse 
debeant  omnes  electi,proptcr  quos  ut  nascerentur, 
Deus  masculum  et  feminam  fecit,et  benedixit  eis  ? 
At  vero  ipsas  stellae  ceeli  id  est  electi  Dei,filii  bene- 
dictionis  snb  hac  irrisione  plorant,  et  semetipsos 
deflent,  reculen  es  illud  lutum  suae  originisinitium, 
de  quo  hoc  dictmn  intelligimus  :  lntra  in  lutum,  et 
semetipsos  confilentur  lutum  esse.Et  plorantesdi- 
cent:  Et  nunc,  Domine  pater  noster  tu  es  ;  nos  vero 
luluni,  ct  firlor  noster,  et  opera  manuutn  luarum  om- 
nes  nos  (Isa.  lxiv).  Ilem,  et  quilibet  eorum  dicit: 
MdhCnlo,  quaeso,  quod  sicul  lulum  fcceris  me,  et  in 
pulverem  reduces  ms.  Konne  sicnt  lac  mulsisll  me  f 
(Job.  x).  Ha?c  dicendo  uiique  praeoccupanl,  sive 
praeveniunt   faciem  ejus  in  conjessione  (Psal.   xciv). 


terra  cadit  volalu.Sunt  igitur  istae  ejusmodi  senten 
tia?,  intra  in  lutum,  et  calra  subigens.  lene  'J54/u- 
terem,  quab  s  grammatici  sive  rhetores  concessas 
appeltanl  pulchro  locutionis  modo,  ita  se  habentes 
ut  et  in  compulsione  prohibear.t.et  in  prnhibitione 
compellant.Qua;  tanien  ne  non  inlellpctae  persuasio- 
nis  ecce  videantur,permista  suntaliqua  verba  quae 
manifeste  repugnant,  ne  quod  dicitur,  audienles 
imperari  vel  persuaderi  putenl.  Ita  hic  esse  mani- 
festum  est.  Nam  cum  dixisset  inira  in  lutum,  et 
calca  subigens,  tene laterem,  continuo  subjunxii :  Ibi 
comedet  te  ignis,  peribis  gladio,  decorabit  te  bruchus. 
Ubi  dixil,  congrcgare,mo\  apposuit  ul  brucbus  ;  ubi 
dixit,  multiplicare,  statim  addidit,  utiocusta.  Conti- 
nuo  scientiam  vere  grandinosam  invexit,habentem 


plurimum   vituperationis    ptures,   inquiens,  frcisti  &  Nam  quasi  oblitus  Deus  sit  dequam  Iragili,  quam 


negoiiationes  tuas  quam  stellx  sint  casli.  Nonne  hu- 
jusmodi  in  tali  re  concessio,  magna  desupernis  est 
irrisio.  Est  enim  in  ccelis  nonnulla  irrisio,  dicente 
Psalmista  :Qui  habitat  in  calis  irridebit  eos  (Psal.n). 
Et  quis  unquam  sensalus  rem  vidit  vel  audivit,qu33 
superns  sit  irrisione  dignior,  quam  fuit  vel  est 
mundi  hujus  studium  in  generando,  vel  unumpro 
exemplo  sive  experimento  istud  accipe.  Gentes  in- 
sana?,el  ipsi  qui  sibi  sapientes  videbantur  Romani, 
proletarios  decreverunt  in  urbibus  esse,  proletarios 
ab  eo  diclos,  quod  nullam  hubentes  occupationem 
tantummodo  sufliciendae  proli  vacarent :  infeliees  ac 
miseri,ad  quid  sufficienda?  proli  ?  nimirum  ad  occi- 
dendum,ut  non  deesset  diabolo,  unde  quotidianum 


vili  illos  materia  fecerit,  de  quibus  ccelestem  forti- 
ludinem  exigit,  ui  forles  sint  >t  in  coelum  fortiter 
ascendere  velint  et  st  tiones  habere,quarum  simili- 
tudinem  quamdam  praelerunt  visibiies  stellae  cceli, 
de  quibus  meniionem  praesenti  loco  fecit,  dicendo 
mundo  huic  :  Plures  fecisli  negotiationes  tuas  quam 
sU-llx  sur,t  cceli, reducunt  illi,  videlicei  Greatori  sive 
pbismatori,  ad  memoriam  unde  eos  fecerit  sive 
plasmaverit.  Nunquid  ergo  his  qui  ejusmodi  sunt, 
dicere  novit  Deus  tale  quiddam  intra  in  lutum,  et 
non  potins  operi  manuum  suarum  porrigere  dexte- 
ram,  ut  non  intrent  in  lutum  ?  Sed  et  si  intratordi- 
nato  introitu,  id  est,  secundum  legem  qu.im  ipse 
posuit,  qui  masculum  et  feminam  creavit  et  bene- 


fere  posset  habere  sanguinis  humani  ludibrium,  D  dixil,  non  pertinet  ad  eum  irrisio  baec  ejus,  Jtti  ha- 


quotidianum  6pectaculum,  quoniam  educebantur 
dietim  morituraelegionesiu  pra3lium;ubi  velut  arida 
stipula  caedebantur,  ne  dicam  millia  hominum,po- 
tius  miriades  legionum.  Quis  non  audivit,imo  quis 
audire  suffecit,  cui  legercvel  audire  vacavit  a  con- 
stitutione  mundi  continuas  mortes  hominum  ferro, 
fame  atque  pestilentia  pereuntium  ?  Taceo  de  mor- 
tis  conditionecommuni,quam  justitia,  imo  miseri- 
cordia  ccelestis  ornni  generi  humano  induxit,  di- 
cendo,  quia  paluis  es,  et  in  pulverem  reverteris 
(Gen.  111),  ne  videlicet  in  anima  mortuus,  vita  car- 
nishomo  in  aeternum  viveretrapiendusadjudicium, 


bilatin  ccclis  (Psal. n).Quare  ?  Videlicet,  quia  causam 
non  habcnt  eamdem,  quam  bic  praemisit  Scriplura, 
dicens,  propter  obsidionem.  Qurenam  causa  est  quae 
significatur,  dicendo  propter  obsidionem,  nisi  illa 
propter  quam  reprobantur  a  Deo  filii  hujus  s«culi, 
quia  volunt  habere  hic  manentem  civitatem  ?  Pro- 
pter  istam  causam,  quasi  necessario,quasi  rationa- 
biliter  ruebantgentesin  Lbidinem.et  uterque  sexus 
quasi  aquam  fundebat  atque  hauriebat  immodera- 
tam  carnis  voluptalem. 

Unde  notandum  quod  propriis  partibus  cuique 
exprobratur  sexui.  Femineo  videlicet,  dum  dicitur 


581 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  III. 


S82 


aq-tam  hauri  tibi,  virili,  dum  dicitur  in/ra  in  lu/um 
Nam  quod  aquam  haurire.hoc  sit  mulieri,intempe- 
ranler  virum  subire,  de  illa  Sapientis  seatentia 
constat,  quam  dicit  :  Sicut  vialor  siliens  ad  fon- 
lem  os  suum  aperieC,  el  ab  omni  aqua  proxima  bihet 
(Eccli.  xxvi).  [taque  hoc  modoexstruere  munitiones, 
scilioet  muliere  hauriente  aquam,  viro  intrante  m 
lutum,  ho.;esl  propter  cnusam  supra  memoraiam, 
cerlitim  morituras  suuplere  legiones.  Taceo  de.  illa 
parte  exlremo  turpitudinis,  quam  Apostolus  merilo 
horrescns  terribililPr  percuiit,  quia  feminx  eorum 
immutaverunt  naturalem  usum,  in  eum  usum  qui  est 
contrii  naturam  ,  iimiliteret  masculi  reticlo  nalurati 
utu  feminge,  ex  irseruni  in  desideriis  suis  invicem, 
mascuti  in  masculos  turpiludinem  operantes  [Rom.  i). 
Suilicit.ad  pr;Esent'S  Scripturs  intPntionem,expro- 
brare  illu-1  quudaliquam  haberevidebaturrationem, 
scilicet  quod  multos  lacerenl  filios  propter  obsidio- 
nem,  propter  viodicandam  terrs  habitationem,  sive 
quamlibet  civitatem.  Nun,  inquain,  pertinet  ad  eos 
irrisio  haec,  dicentis,  intra  in  lutum,  etcaetera  ne- 
que  ibi,  sive  propterillud  comcdet  eos  ignis.  aut  pe- 
ribunt  qladio,  auldevoravi:  eos  bruchus  ;  verumtamen 
hoc  tempore  beati  ires  sunt,  qui  permanent  secun- 
dum  Apustoli  cmsilium,  ut  vi  lelicet,  qui  solutus  esl 
ab  uxore,  nolil  quasrere  uxorem,  el  qui  habeni  uxores, 
tanquam  non  kabenles  sint  (I  Cor.  vn),  illud  quoque 
inter  caeteras  tribulationes  carnis  reputantes,  ne 
forte  quod  generant,  veniat  ad  numerum  stellarum 
cceli,  quoniam  hic  ita  dictum  est  :  Plures  fccisti  nc- 
gotia/ionesquam  slellx  sunt  celi.  Denique  et  patri- 
bus  et  palriarchis,  quorura  primo  Abrahee  dixerat 
Deus  :  Suspice  ccelum,  et  nutnera  slellas,  si  potes 
(G<  n.  xv)  ;  ac  deinceps  :  Sic,  inquit,  erit  semen  tuum 
(ibid.) :ipsis,  inquam,  palribus  contigit  plures  facere 
neijoliaiiones  quam  stellse  sunl  cceli,  id  est  ut  non 
omnes  quos  ipsi  generaveruntpertinerent  ad  nume- 
rum  stellarum  ejusmodi.  Nonnc  fraler  Esau  erat 
Jacob,  ait  Dominus,  et  dilexi  Jacob,  Esau  autem 
odio  kabui  ? (Malac.h.  i).  Sequitur  :  Bruchus  cxpan- 
sus  i<st  et  avolavit.  Cus/odes  tui  quasi  locustx.  et  par- 
vuli  lui  quasi  locustx  locustarum,  qux  confvlunt  in 
955  sepibus  in  die  frigoris.  Sol  ortus  est,  et  avola- 
verunl,  el  non  est  cognitus  locus  earum,  ubi  fuerint. 
Quia  dixerat  :  congregare  ul  bruchus,  multiplicare  ut 
locusla,  immoderatam  alque  superfluam  volens  in- 
telligi  generationem  atque  conceptuum  infelicium 
abundantiam  quaeveluti  pennati  vermicuii  de  carne 
hujus  mundi  quotidie  nascendo  scaturiunt,  perma- 
nens  in  metaphora,  grande  vanitatiseorum  riducu- 
lum  pandit,  sicincipiens  ;  Bruchus  expansus  est,  et 
avolavit.  Qu.inti  enim  aestimatexaltatiunem  sive  di- 
latationem  filiorum  hujus  saeculi,  comparando  illos 
brucho  expanso  et  avolanti  ?  Collando  inomnibus 
sancto  Spiritui,  quia  congruam  illis  similitudinem 
invenit.  Exempli  gratia  :  Alexander  Magnus  cujus 
regnum  apud  prophetam  Johel  per  bruchum  inlelli- 
gimus  (Joel.  i),  quando  fere  usque  ad  Qnes  terra? 
sese  magniQcavit,  natus,  ut  fertur,  de  inoestu  ex 


A.  Olympiade  uxore  Philippi  Macedonis,nonne  btuchus 
vermis  expansus  fiiit  ?  At  ille  expansus  avolavit,  id 
est  velociter  decessit,  scilicel  ietatis  sua;  anno  trice- 
simoprimo,  regni  autem  duoiecimo.  Quid  si  quis 
aliusaliquot  mensibus  vel  anni3  sese  expandendo 
dmtius  duravit,  num  diulurna  expansio  cujusquam 
debet  aestimari,  quantorumlibet  annorum  fuerit  ? 
Nimirum  qui  pluribus  annis  vivens  in  hoc  sasculo 
sese  dilatavit,  brevi  expansione  sese  expandit,  et 
citodecessit.[llumdecessisse,bruchumavolas.-e  est 
el  pulchre  non  dictum  est,  expansus  est  et  volavit, 
sed  expansm  est  et  avolavit,  id  est,  nonrediturus 
recessit.  Quam  leve  esthujus  vitae  mompntum.quod 
adhuc  ip9e  qui  hubitat  in  ceelis,  irridens  (Psal.  n)  : 
Custodes,    inquit,    tui  quasi  locustx,  4t  parvuli  lu^ 

p  quasi  locustx  locustarum.  Quinam  sunt  tui,  o  Nini- 
ve,  custodes,  nisi  saeeuli  principes,  non  in  Deo  sed 
in  saeculo  potentes  ?  Isti  igitur  vidcntur  c.-se  gigan- 
tes,  sedeccequasi  locustfe  sunt.  Subsiliant  in  cur- 
ribus,  volitent  in  equis,  et  in  tibiis  suis  glorientur 
juvenculi  :  nam  interim  spectans  eos  desnper  sa- 
pientia.  ridet  ei  dicit  :  Florcbit  amygdalus,  unpin~ 
guabilur  locusta  (Eccle.xu.  Quidnam  est  impingud- 
bilur  locusta,  nisi  intumeseent  et  tumore  suo  grava- 
buntur.si  ad  citam  senectam  pervenerint,quae  nunc 
saliunt  crura  juvenilia  ?  fnfelix  floritio,  misera  im- 
pingualio,  cum  prae  ariditate  seneclutis  canities  flo- 
rescit  ;  ct  econtra  prae  humore  inulili,  crus  aul  tifia 
pingu'escit.  Qui  porro  sunt  parvuli.de  quibus  dicit  : 
ll  parvuli  tui  sicul  locustx  locustarum,  nisi  vulgus 
exilesive  popularesaut  plcbei,  quorumaestimatione 

^  dum  adulanlur  potentioribus,  lpsi  potentes  quasi 
gigantea  sunt?  Utique  quantumlibet  adulando  non 
elficiunt,  ut  ipsi  potentes  quasi  elephanti,  et  qui  sub 
eis  quisi  boves  sint,  aut  quasi  bubuli,  sed  quasi  lo- 
cusix  locustarum,  id  est  minimi,  portantes  imperia 
parvorum.  Quam  vero  decenter  subjungit :  Quxcon- 
•  jhlunt  in  sepibus  in  die  frigoris,  sot  ortus  est,  el  aco- 
laverunt,  et  non  est  cognilus  locus  earum  ubifuerunt, 
videlicet  secundam  naturam  locustarum,quac  ejus- 
modi  est,  ut  in  frigore  torpenies  per  calorem  vuli- 
tenl.  Quid  per  diem  frigoris  nisi  tempusintelligimus 
adversitatis,  quando,  causis  exigentibus  justnm  est 
gentem  quatr.libet  aut  regnum  tribulari  ?  Tunc  ef- 
fusae  miiltitudinesexercituum  tanquam  locusta?  in 
urbibus,  aut  cirea  urbesconsidunt,  et  tam  in  vicis 

D  quam  in  agris  cuncta  consumunt.  Exempli  gratia, 
ut  Assyrii  tunctemporis  ascenderunt  ad  universas 
civiiates  Juda  munilas  et  ceperunt  eas,  et  obsede- 
runl  Hierusalem.  Dies  frigoris  erat,  id  cst,  alflictio- 
nem  propter  sua  merebantur  peccata.  Sed  ortus  est 
sol,  et  locuslae  avolaverunt,  quia  propitius  factus  est 
Dominus,  et  una  nocte  deleta  sunt  castra  Assyrio- 
rum  centum  octoginta  quinque  millia  hominum 
(IV  Pieg.  xvm).  Nonne  velociter  avolaverunt  locustx 
ejusmodi,  et  non  est  cognitus  locus  earum  vbi  fue- 
rint  ?Sic  omnis  multiplicitassive  congregatio,quam 
dixerat,  congregare  ul  bruchus,  multiplicare  ut  lo- 
custa,  velocitertraneit  et  pertransibit,  permanebunt 


583 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


584 


aulem  stellae  coeli  fixae  in  alfitudine  lirmamenti,   de  A  norum  nottrorum  in  ipsis  septuaginta  r.nni.  Si  autem 


quibus  dixit  :  Plurcs  fecisti  negoliationes  tuas  quam 
stelUt  sunt  rwli,  quia  multi  reprobi,  piuci  suutcle- 
cti  (Matlh.  xx).  Sequitur  :  Doimitaverunt  pastores 
tui,  rex  Assur,  sepclientur  ptincipcs  tui.  Dispersusest 
populus  tuus  super  montes,  nor.  eslqui  congrcget.non 
esl  obsrura  contritio  tua,  pcssima  est  plaga  tua.  Om- 
nes  qui  audierunt  auditionem  tuam,  compresserunt 
manum  supcr  te.  Quia  super  quem  non  transivil  ma- 
litia  tua  semper  ?  Ecce  in  verbis  istis  judicium  illud 
audimus,  de  quo  mundum  arguil  Spiritus  sanctus, 
quiaprinceps  mundi  liujus  judicatus  est  (Joan.  xvi). 
Nam  rex  Assur  ipse  est  princcps  mundi  hujus. 
Hactenus  scrmo  erat  contra  Niniven,  id  esl  contra 
hunc   mundum,   et  sub  nominc  Ninive  arguebatur 


in  potcntatibus,  id  est  in  valentioribus,  qui  diutius 
durant,  octoginta  anni,  amplius  eorum  labor  ct  do- 
lor  (Psal.  lxxxix).  Non  ita  ante  diluviutn,  sed 
vivebant  alii  nongcntenis,  alii  octogentenis,  vel  se- 
plingentenis  annis.  Quia  vero  propter  illam  vitae 
quantulamcunque  diuturnitalern  256  tam  superbi, 
tamque  luxuriosi  fuerunt  homines,  ut  Scriptura  in- 
nuit,  dicens  :  Gigantcs  autem  erant  supei  terram  in 
dicbus  illis,  et  videntes  filii  Dii  filius  hominum,  quod 
cssent  pulchras  (Gen.  vi),  etc,  recle  ct  opportune  pro 
ipsis  experimentum  voluit  Deus  notum  esse,  quod 
utiliter  hominem  anima  mortuum  carne  voluerit 
esse  mortalem,  conlirmando  sententiam  quam  po- 
suer.it,    dicens    :    Ne  sumat  de  ligno  vitte  et  vival 


mundus  de  peccato,  et  de  juslitia  (27;?'d),  sicut  in  ini-  „?n  xlernum,    confirmando,    inquam,   et   diccndo  : 
,•     ,•   •  l ■ ■     a ..  : "  nr„„  „„ i.j    <?_.•...•!.. _■..    / ... .  .-..   .„,... 


tio  diximus,  nunc  sub  nomine  regis  Assur,  et  ipse 
princeps  mundi  hujus  judicatus  esse  09tendiiur,ita 
ut  ex  hoc  loco  manifestum  fieri  possit,quod  de  ju- 
dicio  ejusrecte  arguat  mundumSpiritusParacletus, 
qui  in  isto  propheta  loquilur,  secundum  nomen  ip- 
sius,  quia  Naum  ex  Hebraeo  consolator  interpretatur. 
Dormitaverunt,  ait,  paslores  tui,  rex  Assur.  Pastores 
regis  Assur  hi  sunt  qui,  ut  supra  dictum  est,intran- 
do  in  lutum,  calcando  et  subingendo  atque  tenendo 
laterem,  id  est  opus  generationis  nimis  intemperan. 
ter  exercendo,  congregati  sunt  ut  bruchus,  multi- 
plicati  sunt  ut  locustae.  In  quo  suntvel  fuerunt  illi 
pastores  regis  Assur  ?  In  eo  videlicet  quod  paverunt 
vel  pascunt  oves  regis  Assur,  oves  oceisionis,  id  est 
hominum  mullitudinem  superfiuam,  qui,  ut  cani 


Non  permanebit  Spirihts  meus  in  homine  in  xtcr- 
num  (ibid.).  Poito  ha.r.  dormitatio,  id  est  car- 
n:s  per  mortem  dissolulio,  non  solis  pastoribus 
regis  Assur,verum  etiam  supradictis  stcllis  ccali  id 
est  his  qui  secundum  propositum  vocati  sunt  san- 
cti  communiter  imposils  est.  Sed  vide  quod  sequi- 
tur  :  Sepelientur  principestui.  Ubi  sepelicntur  nisi 
in  inferno  ?  Mortuus  esl  diies,  ait  Dominus,  ct  se- 
vullusest  in  inferno  (Luc.  xvi).  Et  apud  Ezechielem 
ipse  loquitur  :  Ibi  Assur  et  omnis  multiludo  ejus,  in 
circuitu  illius  sepulcra  cjus,  omnes  interfecli,  qui  ce- 
eiderunt  gladio,  quonim  data  sunt  sepulcra  in  novis- 
simis  laci  (Ezech.  xxxn).  Hoc  plus  habent  pastores 
vel  principes  tui,  rex  Assur,  quod  omnes  quidem 
homines  tam  boni  quam  mali  dormilaverunt  dor- 


mus  in  psalmo,  sic.ut  ovcs  in  infernopositi  sunt,  mors  C  mitione  corporcae  mortis,  soli  autem  mali  sepelien- 

turin  inferno,  propler  hoc,  quia  sunt  pastores  vel 
principestui.  Et  nunquid  aliquando  inde  huc  revo- 
candi  erunt?  Dispersusesl,  ait,  populus  iuus  super 
montes,non  esl  qui  congreget.  Quod  dicit,  dispersus 
est  poputus  tuus,  hoc  est  quod  supra  dixerat,  bru- 
clius  e.ipansus  esl  el  avolavit,  sed  ortus  est,  el  lo- 
custx  locustarum  avolavcrunt.  Etquod  dicit, non  esl 
qvi  congregct,  hoc  esl  quod  dixerat,  et  non  csl  co- 
gnilus  locus  earum  ubi  fuerunl.  Causa  tantaa  perdi- 
tionis  et  irrevocabilis  judicii  superbia  c.st  ;  idcirco 
cum  dixisset  :  Dispersus  esl  populus  iuus,  addidit, 
super  montes.  Narn  per  montes  altitudo  illa  intelli- 
gendaestquae  eisdem  regi  Assurapud  Isaiam  his 
verbis  exprobratur :  Et  erit cum  compleverit  Dominus 


depascet  eos  (Isa.  xlviii).  0  pastores  infelices,  qui 
generaverunt  quos  paverunt,paverunt  quos  genera- 
verunt  regi  Assur,  de  quibus  infernus  impleatur, 
quos  depascendo  mors  s;ituraretur  !  Pastores  ejus- 
modi  dornnlaverunt,  ait.  Quid  est  dormitavcrunt  1 
Mortui  sunt,  et  inde  laus  Deo,  quia  sic  dormitando 
pascere  vel  generari  regi  Assur  cessaverunt.  Quid 
enim  est  nisi  sic  dormitasscnl  et  generare  dsiis- 
sent  ?  Cum  adeo  congregatus  sit  bruchus  et  intan- 
tuni  multiplicata  locusta,  in  ista  pastorum  hujus- 
modi  vita,  cum  hodieque  moribunda?  carnis  tanta 
superbia,  tanta  sit  luxuria  ut  multitudines  nascen- 
tium  persaepe  pestilenlia,fame,  bestiiset  gladio  suc- 
cidi  oporluerit,  etpraetereaquotidie  passim  demetat 


eos  mors  naturalis,  et   adhuc  mundus  plenus  sit,  D  cuncta  opera  sua  in  monte  Sion  et  in  Jcrusalem, 


quid  pulas  fieri  potuisset  si  non  dormitassent  aut 
dormitarent  isti  paslores,  id  estsi  non  morerenlur 
homines,  ex  quo  facti  sunt  trangressores  regi  As- 
surobtemperantes?Laus  igitur  Deo  quia  dixi :  Nune 
ergo  ne  jorle  miltat  munum  suam,  et  sumat  etiam 
de  ligno  vitse,  el  vivat  in  xlernum  (Gen.  m),  quia 
videlicet  si  usque  ad  diem  judicii  viverent  homines, 
ut  vivunt  daemones,  et  gencrarenl.quod  non  faciunt 
daemones,  quam  male  fuisset,  cogitet  qui  potest.  Mi- 
sericorditer  Deushomini  mortuo  morteanima;  mor- 
tem  carnis  imposuit,  nec  utcunque  mortalem,  sed 
brevissimae  vitae  voluit  esse  hominem.  Nam  dies  an- 


silabo  super  fructum  maqnifici  cordis  regis  Assur,  el 
super  gloriam  altitudinis  ocnlorum  cjus(lsa.  x).  Igi- 
tur  super  rnontcs,  id  cst,  propter  supcrbiam  populus 
tuusdispersus,quiapopnlustuus  fihisuntsupcrhia?, 
quorum  tu  es,  rex  Assur,  sicut  ad  beatum  Job  di- 
ctum  est  de  te:  Omncsublime  videt,  etipse  esl  rrxsu- 
per  oiMies  filios  superbix  (Job  xli)  :  non  ita  disper- 
sus  est  populus  tuus,  non  ita  dispersi  sunt  pasto- 
res  vel  principes  tui,  quomodo  dispergitur  populus 
dum  fugit  :  sed  ita  ut  fugere  non  possint,et  ut  sua 
quidem  invicem  sepulcra  sulphure  et  igne  ardentia 
videre  queant,  sed  alter  alteri  prodesse  vel  adesse 


583 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  III. 


non  valeant.Sane  in  diipersione  populi  bujus  regis 
Assur.latere  nosnon  debel  dispersio  populi  Judtici 
neque  oblivisci  aut  ignorare  debemus  quod  ipse  sit 
populus  rogis.iinoille  populus  maninie  e^t  populus 
res;isAssur,et  mterpretationpquoquenominis  hujus 
maxiine  Judsi  denotantur/Assyrii  namque  dirigen- 
les  interpretantur.Et  qui  sunt  dirigentes  nisi  hi  qui 
semetipsos  dirigunl?Qui  autein  houiines  magis  se- 
metipsos  diritrunt  quam  Judaei.qui  suam  quserentes 
ttalnere  juslitiam,  justiike  Dei  non  sunt  subjecti 
(Rom.x),  Igiiur  inter  pastores  et  principes  tuos,  o 
rex  Assur.in  medio  populi  tui  qui  super  monles,id 
esl  propier  altitudinem  superbia?,  dispersus  est,  o 
prtDcepa  mundihujus  Maxime  isticonsiderandi  sint 
quorum  dispersionem  ipse  cum  antiquo  consilio, 
qui  jaindudura  .ntiquus  spiritus  ejus  loquebatur  : 
Deus  ostendil  mihi  super  inimicos  meos,  ue  occidas 
eos.nequando  obliciscanlur populi  mei.  Disperge  illos 
in  virtu'e  iua  (Psal.  l\xxv)  Factum  est  secundum 
illius  antiquaj  ostensiouis  consilium,  quia  videlicet 
primum.illi  pastores  vel  pnocipes  tui  qoos  ita  de- 
not>vil  ut  diceret.</um  ecce  ceperunt  animammeam, 
irruerunlinme  !Ortes(ibid.  ),dormitaverunt  et  sepul- 
ti  sunt.circumdati  a  Romanis  mortui  sunt,  et  in 
inlerno  sepulti  sunt  ct  qui  superfuit  infelix  populus 
dispersus.  et  in  omnes  geotes  ductus  est  captivus, 
elnon  e.st  qui  ccngreget,  quia  qui  solus  congregat, 
et  congregata  restaurat  Christus  illis  ablatus,et  a- 
biit  ad  gentes.et  stabile  lecit  esse  quud  sibi  osten- 
sum  est./Vec  occidas  eos,  r/isnerge  illos  in  virtute  tua 
(t'6tt4.),id  est  ne  p-nitus  eos  evellasa  terra.sed  ubi- 
que  tei  raruui  dlsperge  illos  in  virtute  tua.in  poten- 
tia  tua.  Cur  hodin  ?  Nequando  oblwiscantur  populi 
mei{ibid). Unde  notandum  Judaeorum  dispersionem 
ideo  factam  es»e,ut  non  tantum  in  uno  loeo.sed  ia 
omni  terra  fidem  gentium  confiimirent.dum  eum  a 
parentibus  suis  crucifixum  fuisse  assererent,  et 
Scripturas  in  quibus  nobis  praedictus  est  se  habere 
non  denegarent.atque  itadum  vivere  permitteren- 
tur.eoruin  etiam  testirionio  lides  gentium  cenior 
halieretur.T.indem  alversum  te,o  rei  Assur.  cau- 
sam  dicit  Paraclelus,  curvel  quo  de  judicio  mun- 
durn  ar^uiTe  debuerit.quia  tu  judicatus  es..\'.i>;  esl, 
ait,  obscura  coniritw  lua  ;  peisima  est  plaga  lua. 
Contritio  qua  contritus  es,illa  est  qua  contrivit  niu- 
lier  capultuum.juxta  Domini  judicis  edictum  quod 
eduxit  super  te  in  initio,  dicens  ad  serpentem  ? 
Inimicitias  ponam  inter  ie  e.t  mulierem,  et  semen 
luum  et  semen  illius,  ipsa  contetel  rapui  tuum,  et  tu 
instdiaberis  calcaneo  ejus.{Gen.  m).  Insidiaberis  cul- 
caneo  beataa  mulieri-.,  tieutas  Maria  virginis,  imo  et 
calcaneo  seminis  ejus,  quod  esl  Christus.  Qnod 
ipse  non  ianorans  dicebat  :  Yenil  enim  princeps 
mundihtijus.et  non  habi-t  in  me  quidquam{Joan.x\u). 
Propterpa  hoc  ipsuni  quod  tu  in  illoquidquara  non 
baluiisti,  et  tamen  ad  eum  venisti,  qusrens  quasi 
debitum  peccali.id  est  exigens  pcenam  mortis,con- 
tritus  es  calcaneo  ejus,victus  es  line.id  est  passio- 
ne  vel  morteejus.  Quis   istam   contritionem  tuam 

Patbol.  CLXVIII. 


586 

A  non  audivit  ?  In  omnem  terram  exivi/  sonus  eorum, 
el  m  fuies  orbis  terras  verbn  eorum  (Psal.  xvm>,  sci- 
licet  ccelorum  qui  istamgloriam  Ulii  Dei  enarrave- 
ruat  vel  annuntiaverunt,  quod  ipse  moriendo  con- 
trivissetcaput  tuum.  lion  igitur  est  obscura  contri- 
tio  lua,  quia  videlicet  clare  in  omnem  terram  est 
enarrata,  clare  in  fines  orbis  terra?  est  annunliata. 
Proinde  Paracletusrecte  arguit  mundum  dejudicio, 
quia  excusare  se  non  potest.quin  audierit  judicium 
quo  judicatus  es,  sive  contritionem  qua  contritus 
es.  Qnis  iti.lern  non  audivit,  quia  pessima  est  plaga 
tua  ?Eodem  oamque  Evaogelio  quo  enarratur  vel 
enuntiaturjam  dicta  contritio  tua,  pariler  enarra- 
tur  pessiina  plaga  tua,quae  in  ccelo  plagatus  es.  ita 
ut  caderes  vidente  Domino  te,o  Satan,  sicut  fulgur 

g  de  ccelo  cadentem  (Luc.  x).  Plaga  illa,  plaga  est 
gladii,  plaga  pessima.sed  non  pessime,  imo  optime 
illata.  Plaga  pessima  est,  quia  insanabilis  est  ;  sed 
optime  illata  est,  quiatu  justissime  damnatus  sive 
pereussiis  es  Justissime,  inquam,  quia  tu  non  ut- 
cuoqne,  s«d  superbe  peccasti,  homicida  ab  inilio, 
qui  in  verilate  nan  sletisti.in  quo  verilas  nuu  est,  qni 
cum  loqueris  mendacium,  ex  proprits  loquerU,  quia 
mendaxes  et  pa'er  mendacii(Joan.  vm).  Ita  mabgne 
peccasti.et  ob  hoc  pessimam,idest  insanabilem  ex- 
cepisii  plagam  gladii,  et  mirum,  quod  cum  plaga 
tuatam  pessima  sit,  tu  adhuc  vivis.  Non  quidem 
vere  vivis.sed  vivere  tementirs.etquasi  tevivenlerc 
defenflis.Hinceslillaadmiratioin  Apocalypsi.de  bes- 
tia  quae  habet  plagamgladii,et  vixit.  vel  cujusplaga 

„  mortis  sanata  e,sl:Juxtim>ndaciumtuum  pltga  mor- 
tis  257  tuxsunwa  est  (Apoc.  xm).  et  tu  habens 
plgam  gladii  vivis;  sed,  juxta  veritatem  Dei,  tam 
pessima  esl  plaga  tua  ut  in  feternum  insatiabilis 
sit.et  tu  ita  morluus  es.ut  nunquam  ullo  modo  ad 
vitam  respirare  possis.  Super  boe  judicio  mundus 
arguilur,  mundus  tibi  confcederatus.teque  in  tem- 
piis  vel  simulacris.ut  Deum  et  quasi  vivum  venera- 
tus.  quia  postquam  judiciuin  tuum  in  Evangflio 
Christi  revel  itum  est  justius  artjuitur  quisquisa  te 
dod  est  separatus.  Omnes  qui  uwlieiunl  auditionem 
luam,  compresserunl  mnnum  super  te.  Auditionem 
audire  plus  est  quam  simpliciterquiilpiam  auilire, 
sicut  aures  andiendi  habere  [Matth.  xi),  plus  est 
quam  simpliciter  aures  habere.Ubi  namque  hujus- 
modi  verba  sive  vocabula  geminantur,duplexaudi- 

D  tus,  scilicet  corporiset  cordis  exigitur  sive  intelli- 
gitur.Ergo  omnes  qui  audierunt  auditionem  tunm,  id 
est  audientes  crediderunt  contritionem  tuam,  sive 
pessimam  plagam  luam.compresscrunt,  ait,  manum 
supra  fe.id  est  quam  devotas  egprunt  gratias  ei  qui 
contrivit  te.qui  platia  pessima  plagavit  Solent  enim 
fidelt-set  devoti  homiues,  cum  primum  audieriot 
bonum  nuntium  de  operibus  sive  beneficiis  Dei,  ci- 
tato  pietatis  aflectu  oculos  manusque  compressas 
sublevare,  el  cum  islis  fidei  signis  sedentera  super 
thronura  Domini  altissimum  laudare,et  glorificare. 
Itaque  hoc  dicto  compresserunt  m-mum  super  te, 
magnasignificaturabundantiagratulationiset  lssti- 

19 


5S7 


RUPEIITI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


588 


HrejuxtR  considerationem  juati  judicii,  justee   vin-  A  pertran$iit,in  quo  omnes  peccaverunt  (flom.v).  Super 


diotae.  Q'iia  super  quem  non  transivit  malitia  tua 
.srm/^r.^Ioterrogando  super  qwmnou  trcinsivit  mnli- 
tia lua  semi.er,  vehementius  allirmat  quod  super 
omnes  transierit  malitia  e.jus  semuer.ex  quo  enim 
per  serpentcm  m  .liguus  ct  malitiosus  mentitusost 
d.cens  ;  Neguaquam  morie  moriemini  ;  comedite,  et 
eritis  sicut  dii(Gen.  m),  semper  et  incessanter,  ex 
uuo  et  per  unum  in  omnes  homines  malitia  ejus 
pertransiit,  quemadmodum  Apostolus  :  Quia  per 
unum  hominem  in  hunc  mundum  peccatum  inlravit, 
ct  perpeccalum  mors,  el  ita  in  omues  hoiniiies  mors 


quem  ergo  malitiu  ejus  non  perlrunsutlQuis  non  in 
iniquitatibus  conceptusest,et  quem  non  in  peccatis 
concepit  mater  sua  ?  (Psnl.  i).  Igitur  causa  baec, 
causa  magnaeot  cur  super  iemanum  compresserint, 
omnes  qui  audierunt  auditionem  tuam ;  quia  le  qui- 
dcm  cujusm.ilitia  super  omnes  per  unun.  pertransi- 
vit,  unus  homo  qui  sulus  sine  peccatoexivil,  dam- 
navit  atque  contr:vit;ipsos  autera  de  mshlia  libeia- 
vit  atquejustificavit,  qui  audientes  gravisi  sunt,  et 
gaudentes  atque  credenles  super  te  manum  compres- 
serunt. 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  JONAM  PROPHETAM. 

S58  Octavum  pro]i!ietarum  Abacuc  jamdudum  ingredi  ardebat  animus,  dum  adhuc  in  prse- 
cedeute,  scilicet  Naum,  totus  teneretur  intenlus.  Adhuc  enim  circa  fines  illius,  videlieet  Naum, 
rr.edilatione  lere  eontinua  vrrsnbatur,  et  jam  quasi  de  propinquo  loco  aliquo,  illa  hujus  vocife- 
ratio  grandis  auiiit  batur.  o  l  squei]uo.  Domme,  clamabo,  et  non  exaudies  (Habac.  1),  »  vocifere- 
bor  ad  te  vim  patieus,  et  non  salvabis?  llem  :  «  Domine  audivi  auditionem  tuam,  et  limui  (Ha- 
bac.  111).  »  Fateor  quia  vim  clamoiis  hujuscemodi,  non  sine  quodam  divino  horrore  audiebat 
auris  interioiis  homiiiis.  Namque  illuc  ingredi  cupiehat,  memor  illius  versiculi .  «  I.aelabor  ego 
super  eloquia  tua,  sicut  qui  invenit  spolia  multa  (Psal.  cxvm).  »  Sentiebam  aliquid  de  cupidilate 
hominis  negotialoris,  bonas  margaritas  quaerenlis,  qui  tunc  demum  unam  se  invenisse  pretiosam 
margaritam,  non  vane  aibitratur,  cum  fidem  vel  justiliam,  quae  Christus  est,  invenit  in  lege  et 
prophetis,  per  quos  sine  dubio  locutus  est  Spiritus  sanctus.  Novit  ipse  Christus  cordis  paterni, 
cordis  aurei  margaiita  preliosa  quasi  scrutamlo  Sciipturas,  scrutiindo  prophetas,  ipsum  quserit, 
ista  scrutanlis  anima  sanctum  invocans  Spiritum,  qui  locutus  est  per  prophetas,  ut  pulchriiudi- 
nem  talis  margaiiiae,  jam  hic  per  hoc  spieulum,  in  isto  prophetici  sermonis  senigmate  sic 
praeostendit,  quatenus  eamdem  in  luturo  sacculo  semper  possidere,  et  sicuti  est,  videre  concedat. 
Dicil  aulem  Apostolus:  «  (Juia  gloria  nostra  haec  est,  te.-timonium  conscientiae  nostrre,  quod  in 
simplicitate  et  sinceri  ate  Dei,  et  nou  i.n  sapientia  camali,  sed  in  gratia  Dei  conversali  sunius  (II 
Cor.  i).  »  Cum  hoc  exemplo,  et  illud  ad  consolalionem  aecedit,  quod  vos,  o  viri  ecclesiastiei  et  le- 
ligio.M.benevoli  et  spirituale^  amici,  quos  in  picemio  explanalionis  Naum  praenomiuavi,  parvitatem 
meam  bona  spe  consolamini  fructus  perripiendi,  his  et  hujuscemodi  verbis.  Insiste  igitur,  bone 
vir  et  «  viriliter  age,  et  confortelur  cor  tuum  (1  rov.  xxx),  »  ut  deliciis  quas  in  hac  pcregrina- 
tione  summatim  piaelibas,  tandem  pleno  ore  in  regno  Dei  super  mensam  ejus  edens  et  bibens 
perfruaris.  Non  igitur  quasi  supra  modum  gravalus  detractionem  cujusquam  ita  vereatur  fidelis 
auimus,  ut  a  bono  studio  deeidat,  et  torpeat  remissis  manibus,  imo  siellionis  memor  sit,  qui 
pennas  non  habens  manibus  utitur,  et  moratur  in  aedibus  regum,  et  galli  succincti  lumbos  et 
arietis,  nec  esl  rex  qui  resislat  eis. 


IN  HABACUC  PROPHETAM 

COMMENTARIORUM     LIBER    PRIMUS. 


259  Cap.  I.  —  Onus  quod  vidit  Abacuc  prophcta. 
Quu  tempore  fueiit  Abacuc.ex  Panielt;  docemur.ad 
quem  in  lacu  leonum  cum  prandio  n;issus  lcgitur 
(Dan.  xiv),  ait  B.  Hieronymus,  quanquam  apnd 
Hebraos  illahistoria  non  le^atur.  Sive  quis  recipit 
Scripluram  illam,  sive  non  reoipit,  bic  tanquam 
propheta  scribit,  qua;  ventura  coynoscit.  Et  quo- 
modo  propheta  Naum,  quem  hic  sequitur,  vatici- 
nium  habuit  contra  Ninivem  et  Assyriosqui  vasta- 
verunt  decem  tribus,  qua?  vocantur  Israel,  ita  iste 
onus  vidil,idest  rem  gravem  et  potid^rislaborisque 
plpnam,  adversus  Bahylnnem  et  Nabuchodonosor.a 
quibus  Juda  et  Hierusalem,  templumque  subversa 
sunt.  Usqucquo,  Dominc,  damabo,  cl  non  exuwHes; 
vocijerabor  ad  le  vim patiens ,et  non  salvabis'1  Quare 


g  ostendisiti mihi  iniquitalem  el  laborem  videre,elprx- 
dam  et  injustUiam  conlra  me.  Hecte  hic  prophcta 
nomenAbacuc  sortitus.quod  interpretatur  amplexio 
sive  luctator,  quia  videlicet  quodammodo  in  certa- 
men  et  luctantem  et,  ut  ita  dicam,  in  amplexum 
more  luctantis  cum  Deo  congreditur.ausus  eum  ad 
disceplationemjustitias  provocare,  et  dicere  ei,cur 
in  rebus  liumanis  tanta  verselur  iniquitas,  etinju- 
stus  contra  justum  prsvalet.  Usquequo,  Dominc, 
inquit,  clamuho,  el  non  exaudies,  voci/erabor  ad  te 
vim  paiiens,  ei  non  salvabis  ?  Quare  ostendisti  m ihi 
iniqiiilalem  et  laborem  videre,pr;edam  et  injustitiam 
contra  me  ?  Et  tactum  est  judicium  et  contradiciio 
potentior.  Propler  hoc  lacerata  esl  lex,  et  non  n.  r- 
venil  usquc  ad  finem  judicium,  quia  impius  prasoalel 


589 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.   MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  I. 


590 


«adversus.ju9tum,proptereaegrediliirjudiciumper-  A 
versum.»  Desuonim  statu  temporum  loqui  videtur, 
quia  impius  Nabuchodonosor  praevaluit  adversus 
justum  Judim,  et  hanc  esse  causam,  quod  dixerit 
judicium  non  pervenissead  finem,  quia  iniquum  sit 
et  perversum,  ut  Josias  rex  justus  a  rege  injusto 
trucidetur  (//  Par.  xxxv),  ut  Daniel,  Ananias,  Aza- 
rias,  Misael  serviant  (Dan  1),  et  imperel  Babylonius 
imperator,  et  inter  scorta  et  concubinas  suas  Bal- 
thasar  potet  in  phialis  Dei  (Dan.  v).  Sed  nunquid 
ad  propheticam  perfectionem  valet,vidisse  illa  sui 
temporis  rnala,  quae  alius  quivis  ignorare  non  po- 
tuit?Utquid  ergo  sic  in  tiiulo  praemisit,  onus  quod 
vidit  Habacuc  propbeta?Simulconsiderandum,quia 
quod  protinussequitur  :  «  Aspicite  in  gentibus,etvi- 
dete  ;  admiramiaietobstupescite,quia  opus  factum  p 
est  in  diebus  ves'ris,quod  nemo  credet,cum  enarra- 
bitur  »,  ad  evangelica  spectare  tempora,  Paulus  in- 
tellexil  apostolus,imo  qui  Paulum  assumpseratSpi- 
ritus  janctu-s.  Nam  ubidixit  Spiritus  sanctus  :  «  Se- 
gregate  mibi  Barnabam  et  Paulum  in  opus,  quo  as- 
Bumpsic.os  »  [Act.  xml.postmodum  ita  legimus.quia 
«  Paulus  et  qui  cum  eo  erant  venerunt  AntinchUm 
Pisid;ae.  El  ingressi  synairogam  Judasorum  diesab- 
batorum,  srderunt.  Surgens  antem  Paulus  »  (ibid.), 
sermonemexhortationis  habuit  ad  plebem.quem  ita 
conclusit."  Videteergo  nesuperveniat  vobisquod  di- 
ctum  est  in  prophetis.Videiecontemptores  et  respici- 
le,el  admiraminietdispiTdimini.quiaopusoperorego 
in  diebns  vestris,n|.u*  quod  noncredetis,siquisenar- 
raverit  vobis >>  (ibid.j.  I.iitera  paululum  due.-saest,  p 
videlicctsecundun:  Scptuaginta  Interpreles.Quod  si 
illud  re|iugnare  videiur,  ne  ad  evangehcas  grat''ae 
tempora  Apostolum  sequentes,  re<piciamus  quud 
protinusscquilur:  •  QuiaecceegosuscitahoClialdaeos 
gentem  amarametvelocem;  »hocenim  nun  futurum 
sed  jamdudum  fueratfaclum  temporibua  apostolo- 
rum  ;  nos  similiterdicimus.quia  quando  ha>c  scri- 
psit  Abacnc,  jam  luerat  factnm,  jam  suscitave.rat 
Dominiis  (^haldaeos,  et  gentium  tabernacula  ['Ossi- 
debant,  jamque  Jnduri  in  caidivitatem  duxerant. 
Igiiur  probetiae  texlum  ingredientes.quantum  pos- 
sumns  mysticorum  majestatem  sensuum  magniti- 
cemus.et  eum  quid  locutusest  per  prophetas  ducem 
sequenteni  Spiritum  sanclum,  ipsum  in  islo  pro- 
pheta  non  dubitemus  loqui  Christum  Jesuro  cruci- 
fixum.«Usquequo,Domine,clamabo,etnonexaudies,  D 
vociferaborad  te  vim  patiens  et  non  salvabis?»Nun- 
quid  enim  hoc  non  iili  par  aut  simile  est,quod  jam- 
dudunvipud  Psalmistamdicebat:«  Deus  Deus  meus, 
respice  in  me;  quare  me  dereliquisti  ?  Deus  raeus, 
clamabo  perdiem,  etnon  exaudies  »  (Psul.  xxi).  Si 
revera  David  illud  non  in  sua  sed  in  Christi  dixit 
persona,  cur  non  et  iste  in  i  ersona  ejusdem  dicat 
haec  similia  ?  Veraciter  hoc  dignum  cst.et  Sp:ritum 
sanctum  decet  ut  verba  quae  per  prophetas  loculus 
est,  illi  ascribantur  personae,  260  de  qua.jureilli 
cura  esl,qui  vere  justus  exsiitit,quia  pcccatum  non 
fecit,  et   idoirco  dum  pateretur  tanquam  peccator. 


dum  praevaleret  adversus  cum  justusatque  claraa- 
ret,  et  non  exaudirelur  ad  tempus.judicium  quae- 
rere  poterat  securus,  sicut  manifeste  in  pr.esentibus 
dictis  habemus.  Nam,  ut  erat  fortis  luctator.Deum 
vocatin.jus  el  dicil  :  Usquequo,  Domine,  clamubo, 
et  non  exaudiesl  Clamabat  autem  cl.imore  valido.et 
exauditus  est,  quamvis  et  hic  in  Psalnio  dicat : 
Clamubo  etr.on  exaudies  (P>a/.  xxi).  De  hoc  Aposto- 
lus  :  «  Qui  in  diebus  carnis  suae  preces  supplicatio- 
nesque  ad  eum  qui  possetsalvum  illum  facere  a 
mortuis,  cum  clamore  valido  et  lacrymis  otTerens, 
exauditusestpro  sua  reverentia»(//<6r.vi).Nonquasi 
ijjnorans  quaerit,  ut  d  scat,  usquequo  vel  quandiu 
illuin  oporleat  clamare  et  voeiferari,  et  exauditio- 
nem  sive  salulem  ejus  differri,quamvis  ibidem  con- 
tinuodicat  Apostolu9  :«Etquidemcum  essetFilius, 
didicit  ex  his,  quae  pa9su9  esl,  obedientiam  r,  (ibid.). 
Scibat  namque,  sed  nondum  experimento  sciebat 
obedientiae  laborem,  et  scientiam  ejus  non  latebat, 
quod  oporteretilum  clam  ire  et  vociferari  usque  ad 
mortem,  mortem  aulem  crucis,  et  ante  illam  obe- 
dientiae  consummationem  non  debere  audiri,  non 
oportere  salvari.  Delectat  valde  ita,  ut  dictum  est, 
hujus  calamilaiis  in  propheta  personam  intelligere. 
Nec  hoc  ita  dicimus  quod  ipse  propbeta  clamoris 
sive  vociferationis  ejusdera  expers  fnerit,  sed  hoc 
veraciter dicimus  quia  quiJ  |uid  iste  vel  alius  di- 
gnumauditu  D>'i  clamavit  aut  vociferatus  est,  cla- 
mor  et  vociferatio  fuit  ejus,  cujus  spiritug  in  illis, 
ut  loquebalur,  ila  et  clamabat  et  vocilVrabatur. 
Unde  sicul  quodam  loco  voc.iri  jussusest,  accelera 
spolia  detruhere,  /estina  prxdari  Khai.  vm),  pro  eo 
quod  anle.juam  vocare  sciret,  atitequam  in  saeculo 
haberel  matrem,  et  adoptivum  patrera,  saepe  Hieru- 
salem  de  hostibus  liberavit,ita  nihilvetat  illum  vo- 
cari,  acceleraclamare,  festina  vociferari,  quia  vide- 
licit  antequam  nasceretur  de  matre,  et  assumpto 
homine  laboraret,  ipseclamabat  et  vociferabatur  in 
sanclis  lidem  habentibus  promissionis  etadventus 
sui.  sine  cujus  lide  non  derebat  quemquam  exau- 
diri.  Equidem  in  inultis  exau^iiti  sunt  propter  euiu, 
scd  non  ita  ut  consumma  retnr  praevancatio,  et 
Qiiem  acciperet  peccaium,  et  di  leretur  imquitas,et 
adduceretur  justitia  sempiterna.  Non  ita  Christus 
habebat  exaudiri,  donec  ipseroet  in  .-ua  persona 
consummaret  obedientiam«  usqueadmortem,  mor- 
tem  autemcrucis(P/u/ip.ii),quaefuturaeratconsum- 
matio  clamoris  et  vociferationis.  Quod  dicit  vocije- 
rabor  vim  patiens,  sensum  habel  venerabilem,  si 
recolas  quod  alibi  dicil,  qux  non  rapui,  tunc  exsol- 
vebam  (Psal.  lxviii),  id  e9t  quam  non  merui  mor- 
temsustinebam.Unde  confestim  quodammodn  quae- 
ritur,  dicens  :  Quare  ostendisti  mitii  iniquitatem  et 
laborem,  videre  prsedam  et  >njustiliam  conlra  mt? 
Quod  dicit,  oslenAisti  mihi,  hunc  spnsum  habet  ac 
si  diceret,  imposuisti.  Ostendisli  mrhi.  ait.  imquita- 
iem,9ub  iuditnr,non  meem;  ostendislimihi  laborem, 
id  est  imposui9ti  mihi  ut  laborem  propier  iniqui- 
tatem,  non  meam.sed  alienam.  Nam  et  hinc  Isaias 


5'>i 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENPiS. 


592 


loqnitur.  BtDominusposuit  i  i  eo  iniquitatemomnium  A  Ubi  lu,  Domine,  ostendisti  mihi  iniquitatem  et  Inbo- 


n  lUrwn,  ei  Dominus  v  iluit  conterere  eum  in  infirmi- 

lute,  et  pro  eo  quol  laboravil  anima  ejus  videbit  et 

saturabitur  (Isai.  Lin).Osteniiit  etiam  prxdam,  sicut 

protinus  apud  eumdem  Isaiam  :  Disperdam  ei,  in- 

quit,  plurimos,  et  fortium  dividetspoba,  pro  eoquod 

tradidit  in  moiUm  animam  suam  (iiW.)-Audiendum 

diligenter  est  quod  cum  dixisset,  prxdam,  addidil, 

et  injustitiam  contra   me.  Nara   lu,    Deus,  preedam 

illi,  praedam  juslam  ostendisti  ut  fortem  armatum, 

id  est  diabolumjuste  praedaretur,  ijui  fueratinjuste 

praedalus.  At  ille  qui  maxime  debuisset  eumreci- 

pere,  ut   ei  cederent  in  partem  pradae,  repulerunt 

enim  nimis  injuste.  Uoc  rectp  inlelligitur,  ubi  cum 

dixissel,  ostendisti  mihi pr,rdam,  addidit,  ei  injusti- 


rem,  videre  prsrdam  et  injuslitiam  contra  me.  Ubi 
ego  clamabam,  et  non  exaudiebas,  vociferabar  ad 
tevim  patiens,  et  non  salvabas  ;  ibi  et  in  similibus 
eventibus,  id  est  propter  similes  eventus  factum  est 
judicium,  subauditur  perversum,  et  contradictio  po- 
tentior,  subanditur  dictione  illorum,  qui  quod  ve- 
ri.m  dicunt,  ut  puia justus  es,  Domine,  itnctum  ju- 
dicium  tuum  (Psal.  cxviii).  Potentior,  inquam,  eo- 
rum  dictione,  de  quibus  itidein  scriptum  est  :  Quam 
bonus  lsract  Deus,  iis  qui  reclo  sunt  corde  (Psal. 
Lxxiii.  Contradictio  illorum  est  qui  dicunt,  qui  facit 
malum,  bonus  est  in  conspeclu  Domini,  et  lales  ei 
placent,  aul  cerle  ubi  est  Deus  judicii  ?  Suam  nam- 
que  contradictionem  roborant  argumentis  quasi  re- 


liam  conlra  me.  Quod  modo  jam  dieto  ostendit  illi  n  rum  evidentium,  quia   videlicet  pacem  peccatorum 


iniquilatem,  et  luborem.  et  prxdam,  non  fuit  contra 
ipsum.quU  sponte  inomnibus  subiit  obedientiam. 
Haec  autem  injustitia  qua  repulerunt  eum,fuitcon- 
tra  ipsum,quia  non  fuit  ex  Deo,  licet  ut  hoc  face- 
rent,  excaecati  et  aggravati  fuerint  per  justuin  Dei 
judicium.  Non  autem  quasi  ignorans  dicit,  quare 
mibi  haec  ostendisti,  sicut  et  illiid  in  psalino  : 
Quare  me  dereliquisli  (Psal.  xxi)  ?  sed  hujusmodi 
quaestionem  ideo  ponit  ita,  ut  solvat  sic  :  Longe  a 
saliue  mea,  verba  deliclorum  meorum  (ilnd),  id  est 
quia  te  a  salute  me:i  longe  lieri  expostulant  delicta 
meorum.  Sequitur  :  Factumesl  judicium,  et  contra- 
dictio  potentior.  Faclum  est  judicium,  subauditur 
perversum.  Sequitur  enim  :  Propter  hoc  lacemla 
csi  lcx,  et  non  pervenii  usque  ad  finem  judicium, 
quia  impius  prsevalet  adversus  juslum,  pronterea 
egreditur  judicium  perversum.  Et  quid  est  fudicium 
perversum,  nisi  judicium  contradicentium  ?  Prae- 
misso  narnque,  d  factum  esl  judicium,  sub.jnnxit, 
et  contradiclio  potentior  ;  et  quid  est  contradictio, 
nisi  legis  laceralio  ?  Statiin  namque  intulit,  propter- 
ea  lacerata  esllex,  etc.  Jam  nunc  ut  ad  sensum  in- 
limum  expeciitior  aditus  paleat,  primo  nolandum 
estquod  non  ita  di.xit,  propterea  impius  praevalet 
adversus  justum,  quia  lacerata  est  lex,  et  non  per- 
venit  usque  ;id  flnem  judicium,  propterea  impius 
praevalet  adversus  justum.quia  egreditur  ju 'icium 
perversum  ,  sed  e  converso.  propter  Iwc,  inquit, 
lacerata  est  lcx,  et  non  pervenii  ad  finem  judicium, 
quia  impiiis  prxvaict  adversum  justum.Hon  eiiin,  hic 


vident,  quia  non  est  respectus  mortui  eorum,  et  in 
labore  hominum  non  sunt,  elcum  hominibus  nonfla- 
g ellabuntur,  imo  el  abundantes  in  sxculo  divitias  ob- 
tiuuerunt.ei  econtra  jusli  flagellati  fuerunt  iota  die, 
ei  castigatio eorum  in  matutinis  (ibid.^el  ego  qui  om- 
niumjusti^simuseram  velsum,  praeomnibusflagel- 
latus  261  et  casligatus,derisus  sui.et  morli  turpis- 
simae  addictus,  et  omnes  qui  videbant  me,  deriscrunt 
me,locuti  sunl  labiis  el  moverunt cajjut.me  clamante, 
me  vocijeranle,  Deus  Deus  meus,  ut  quid  dereliqui- 
sti  me  (Psal.  xxi ;  Maltk.  xxvn  ;  Marc.  xv)?  Ouia 
sic  impius  praevalet  adversus  justum.potentior  con. 
tradiclio  esl,  utpote  pra;sentibus  argumenlis  mu- 
niens  se.legemlacerans.legisqueDcum  ic  Dominum 
blasphemans,  adversus  eos  qui  recto  sunt  corde.re- 
sistens  illis  potentius,  seque  opponens.dicentibus: 
Quam  bonus  lsrael  Deus  (Psal.  lxxii).  Laceratur  hoc 
modo  lex,  et  non  pervenit  usque  a  I  tinem  judicium, 
id  est,non  conceditur  verum  habentibusjudiciuni, 
Deum  esse  bonum,Deum  esse  justum,Deumcurare 
de  rebushominum,imo  egrediturjudicium  per/er- 
sum,scilicet  omnem,  qui  facit  malum,  bonum  esse 
in  conspectu  Domini,  ei  tales  ei  placere.  Sed  nun- 
quid  impius  semperpraevalet  advprsusjustum?Xun- 
quid  illeimpius,scilicet  populusJudaicus,qui  tunc 
praevalens  adversusjustum  crucifixit  pum,etlacera- 
vit  eum,  movens  caput  et  dicens  :  Speravil  m  Do- 
mino,  eripiat  eum,  salvum  faci'it  eum,  quoniam  vult 
eum  (Psal.  xxi) ;  sive  illud  :  Vahi  !  qui  deslruis  Um- 
plum  Dei,  et  in  triiuo  illud  rexdificas,  salva  temet- 


deiiloagiturjudicium  perverso,quo  saepe  judices  in-  D  ipsum    (Mallh.  xxvn),  et  his   similia.  Nunquid,  in- 

justi  pro  muneribus  justificaut  impium,  condem- 

mnantes  justum,    sed  de    illo  quo  homines  ipsum 

praesumunt  judicnre  Deum,  veluti  iojustum.quoties 

adversitalibus  fatigari  justum,  et  properari  vide- 

rint  impium.  Talibus  Malacbias  propbela  loquitur  : 

Laborare  fecistis  Donunum  in  serrnonibus  vestris,  et 

dixistis:  Ia  quo  eum  ferimus    laborarel  In  eo  cum 

diceritis :  Omuis  qu<  facit  malum,  bonus  esl  in  con- 

spectu  Domiui,  el  ttiles  ei  placent.  Aut  certi  ubi  est 

Dcus  judicii  (Malach.  n),hoc  praenotato,  jam  nunc 

ad  praelibata    propbetie  verba  recurramus.  Et  ja- 

chnn  est,  inquit.  judirium    el  conlradiclio  potentior. 


quam,  impius  semper  validus,  et  justus  ilie  semper 
invalidus  ?  Non  ulique,  sed  quod  continuo  mutata 
voce  loquitur:  Aspicite  in  gcntibus,el  videte,  el  ad- 
miramini,  el  obstupescite.quia  opus  factum  esl  in  die- 
busvesiris,  quodnemo  credet  cum  euarrabitur.  Quia 
e  ce  e<jo  s  tscitabo  Chaldxos,  gentem  amaram  et  ve- 
locem.  ambulanlem  super  lalitudinem  terrce.ut  possi- 
deat  tabernacula  non  sua,  horribilis  et  terribilis  est, 
ex  semetifisa  judicium,et  onus  <  jus  egredietur.  Levio- 
res  pardis  equi  ejus,  et  velociores  lupis  vespertinis, 
et  dtfjundrnlur  eq<titesejus.  Quanla  vocis  mutatio, 
nou  mutata  persona.  Unus  idemque  cjuanta  prius 


593 


COMMElNT.  IlN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  I. 


594 


loquebatur  in  inflrmitate,et  quam  magna  nunolo-  A  randum  arbitralus,   ita  scripsit    (De  bell.  Jud.  lib. 


quitur  in  virtute,  jam  supra  praelibavimus,  hujus 
loci  meminisse  Paulum  in  Actibus  apostolorum.ubi 
apud  Antiochium  ingressii3  Synagogam  Judajorum , 
habitum  sermonem  exhortalionis  ad  plebem,  ita 
conclusit:  Videte  ergo,  ne  supervenial  vobis,  quod 
didurn  est  in  proj>hetis.  Videte  contemplores,  et  ad- 
miramini,  et  disperdimini,  quiaopus  operor  ego  in 
diebus  vestris,opus  quod  non  credetis,si  quis  enarra- 
vil  vobis.  Ilorrende  dixit,  lerribililer  pronuntiavit : 
Videte  ergo,  ne  superveniat  vobis.  Horrendum  nam- 
que  et  terribile  est,non  credere  opus,quod  ego  ope- 
ror  in  diebus  vestris,  ait  Dominus,  propter  illud 
quod  continuo  sequitur  :  Quia  ecce  ego  suscitabo 
Chnld%os,el  cstera.Nisi  apostolicum  sensum  sequa- 


vi),  c.  14).  Titus  autem  disc?ssil  in  Antoniam,  de- 
creto  postridie  mane  ciitn  omni  exercitu  aggredi, 
templumque  obsidere.  Sed  id  plane  Dei  sententiu 
jamdudum  igne  damnaverat,  evolulisque  tempori- 
bus  aderat  latalis  dies.qui  erat  decimus  mensis  Au- 
gusti,  quo  otiam  prius  a  rege  Babyloniorum  fuerat 
concrcmatum.  Item  post  ejusdem  incendii  narratio- 
nem.Mirabitur  autem,ait,  quis  in  eo  etiara  circum  • 
arti  ternporis  fidem.Nam  et  mensem,ut  dictum  est, 
eum.  diemque  servavii,  quo  primum  a  Bibyloniis 
templum  erat  incensum.Nec  vero  solummodo  pro- 
pter  hujusmodi  similitudinem,illud  excidium  arbi- 
tramur  congruedictum  esse  suseitationemChaldsso- 
rum.verum  etiam  propter  invisibilem  impelum,qui 


mur,  et  in  illis  diebtis  intendamus,de  quiuus  ipse  g  profecto  simul  aderant,spirituum  malignorum,qui  - 


sentit  dictum  hoc  esse  in  prophetis,  quomodo  sia- 
bit.aut  verum  erit.quia  opns  operor,quod  non  cre- 
detis  si  quis  enarraverit  vobis,  quia  ecce  ego  susci- 
labo  Chaldtros'1  Nunquid  illud  opus.quod  olim  su- 
scitavitr.hald*osetregeniNabuchodonosor,utambu- 
larent  super  latitudinem  terra.non  crediderunt  Ju- 
daei,aut  non  crederent.si  narraretur  eis?  Imoquid 
opus  fuit  enarrari  illis^praasertim  captivis  in  Baby- 
lonia  succensa  civitate  ettemplo  Chaldaico  igni? 
Quis  enim  illorum  hoc  ignnrare  potuit?Adde  quod, 
sicut  superius  dictum  est,temporibus  apostolorum, 
imo  et  tempore  quo  prophetavit  Habacuc,non  futu- 
rum,  sed  jam  erat  factum,  id  quod  .liitera  sonare 
videtur  praesenti  loco,  quia  ecce  ego  suscitabo  Chal- 
dseos.  Igitur  aspicite  in  genlibus,  et  citlete,  et  admi- 
ramini,  sive  juxta  septuaginta  Interpretes,  vi-dete 
contemptures,  et  admiramini,  et  disperdimini,eX  cae- 
tera  verba  sint,  ut  vere  sunt,  non  jam  judicaturi, 
seri  jam  judioantis  justi.adversus  quem  iinpius  Ju- 
daicus  populus  prsvaluil,  ut  diceret  :  LJsquequo, 
Domine,ctamabo,  et  non  exaudies,  vociferabor  ad  te 
vim  patiens,  et  non  salvabis,  sive  Deus  meus,  ut  quid 
dereliquisti  me't  Aspiciie,  inquit,  videte,  ait,  et  ad- 
miramini,  o  vos  conteniptores  Judaji,  et  in  omnes 
gentes  disperdiraini.  Quam  ob  causam  ?  Quia  o/tus 
factum  est  in  diebus  vestris,  quud  nemo  credet  cum 
ennrrubitur. Qaot]  est  \\\ud  opus  }Quiaecce  egosusci- 
tabo  Chal>lxos,gentem  amaram  et  velocem,el  caetera. 
Revera  hoc  opus  non  creriiderunt  Jurieei,  tunccum 
enarrarent  apostoli  non  creriuntnunccum  enarrant 


bus  sine  dubio  Judaei  secundum  animam  etcorpus 
traditi  sunt.et  quos  Chaldaei  noinine  et  re  significa- 
verunt.  Nomine,  quia  Ghaldasi  fcrores  interpretan- 
tur,  re  autem,  quia  populum  Dei  de  teTa  sua  ca- 
ptivum  duxerust.sicutoperatione  malignorum  spiri- 
tuum  in  Ariam  sub  pfccato  captivati,omnes  electi  in 
hujus  mundi  exsilium  devenerunt.  Magna  res.ma- 
gnummalurn,  et  tam  grande,  ut  riignum  sedixerit 
Spirilus  sanctus  per  os  Apostoli,  videre contempto- 
res,  ne  supcrveniat  (.-tct.  xm).  Commonuit  eos,  sed 
non  profuit  eis,quia  non  viderunt.non  sibi  provide- 
runt,  ne  superveniret  eis.  Oportebat  ergo  ita  fieri, 
necessarium  erat  impleri  veritatem  judicii,  et  ita 
factum  est.Suscitavitille,suscitatus  a  mortuis,alios 
Chalriaos,alterani  Babyloniam.id  est  Romam.  Nara 
salutat  vos,  ait  Petrus  apostolus,  Ecclesiie  qux  est 
in  Babylone  coelecta  (I  Pelr.  v),  Romam  tropice 
percutiens.  id  est,  ipsamjtixta  omnem  rerum  simi- 
lituriinem  volensintelligi  Babylonem.Curnoneariem 
ratione  Chaldaeos  hic  intelligimus  Romanos?Hoc 
est  opus,quod  nemo,  mqu\t,credel,  cum  rnarrabilur. 
Creilunt  quidera  Judasi,  imo  bene  sciunt,  et  nimis 
bene  noverunt  quod  venernnt  Romani,  et  similia 
Chald;i-is,imo  pejora  fccerint  eis  quam  Chalria=i,sed 
non  credunt  narrantibu?,  non  credunt  pra?dicanti- 
bus.quori  ille  hoc  opus  fecerit  aut  facere  potuerit, 
qni  ab  ipsis  crucifixus  est.qui  mortuus  et  sepultus 
262  est.quod  resurrexerit,  in  ccelos  ascenderit,  et 
oninem  habens  potestalem  in  ccelo  el  in  terra,hoc  il- 
lis  facere  potuerit.  Nemo  creriit,  iri  est,  qui  credunt 


snccessores  apoflolorum    Christiani.quod  ego  ipse  D  sunt  paucissimi.    Nam    qui   crederent    ex  Judeeis, 


qui  in  cruce  moriens.tanquam  derelictus  clamavi, 
qui  mortuusel  sepultus  fui,  ego  ipse,imiuam,nunc 
vivam,  nunc  resurrexerim,  et  arihuc,  o  Deus  Paler, 
tecum  sim.etpost  paucosex  quo  mortuns  fui  annos, 
suscitem  Chnldxos,\A  est genlem  amarumet  velocem, 
similem  Chaldaeis,  similem,inquam,id  est.quae  ve- 
ram  nimisquepertectamileretsimilitudinem  eorum, 
quaa  olim  gesserunt  in  vos  illi  homines,gentili  no- 
mine  Chaldaei,  ita  ut  eodem  mense,  imj  et  eoriem 
die  anni  succensa  civitate,  succenriant  et  lemplum 
vestrum.quo  illud  olim  succenderunt  illi  Chaldaei. 
Nam  et  hoc  Josephus,non  negligendum,iuio  admi- 


fuerunt  quidem  aliqui,sedin  comparatione  non  cre- 
dentium,  fuerunt  et  sunt  paueissimi,ita  ut  rectedi- 
cas,  nemo  credit,sicut  apud  Isaiam  eadem  verilas  : 
Justus,  inquil,  perit,  et  nemo  recogilat.sive  perci- 
pit  corde,  et  viri  justi  tolluntur,et  nemo  recogi- 
tat  (Isa.  LVii).Verumtamen  primo  spiritus  mulignos 
hic  inti'lligimusChdda?09,secun  larie  Romanos.hoc 
solummoilo  in  hoc  rriysteiiodifferenteviuoah  equis 
dilferunt  equites.quoniam  hoc  dictum  est  :Leiiores 
panlis  equi  ejus,  et  caetera.  Igiturjam  ipsariiligen- 
tius  verba  consulamus.  Ecce,  inquit,  ego  suscitabo 
Chaldxus,  gentem  arnaram  el  velocem,  ambulantem 


593 


RUPEKTl  ABBATIS  TLITILXSIS. 


596 


super  latitudinem  terrse,    vt  poxsideant  tabernacula  \  daemones.honiinum  malos  agitatores,  et  tam  equu8 


mm  tua  Uo"  est  onusquod  vilii  Ilabaeuc  prophela, 
hsec  est  illa,  quae  passionem  Christi  Filii  l)i  i  seruta 
est.  ira  et  pressura,quemadinodum  ipse  dixit  :  Erit 
enim  press'.ra  maiinasuper  terram,  et  ira  popnlo 
huic.  et  cadent  in  ore  gladii,et  captivi  ducenlur  in 
oinnes  gentes  {)!at:h.  xxiv;  lur.  xxil.  Cbaldaeos  fe- 
roces.Cbald#os  b"Stes  visibiles  panteret  invisibiles 
suscitavit.quando  Romanos  adduxit,  simulque  ma- 
lignis  spiribitus  ini|  ium  qni  praevaluerat  adversus 
justum,  tradi  lit,  et  '|uisg»ntem  ill.mi,  gentem  ne- 
scntamaram,gentemvelocem?Quam  amaribumano 
generisunt  spiritus  maligr.i.e.quam  veloces  ad  per- 
sequendumet  consequenduinomnemauimam.quae- 
cunque  hieme  vel  Sabbato  fugit,id  est,quae  depre- 


quam  equile-,  tam  homines  qnam  damones.uimi- 
ru'n  Chaldaeos,  id  e-t  feroces  equos.inquam,  id  est 
homines  ternbiles,  equites,  id  est  daemones  borri- 
biles.Iaiturgens  bornb  bs  alqnp  terribilis  Nnnquid 
D"us  hoc  tenl.quod  est  horribilis.  qund  est 
terribilis "?  V.n  utique,  ait  ipse  Dominussed  ex  se- 
metipsa judicium,  et  inus  rjus  egredietur.  Quid  est 
judicium.nisi  damnatio  ?  Et  quid  nnus.nisi  proprii 
cordis  induratio  sive  aggravaiio?  Nimirum.ut  bre- 
viter  dicam,  cum  quis  scienter  peccat,  ita  ut  de  illo 
veraciter  dieas  quia  subversus  est  et  delinquit,cum 
sit  proprio  judicio  con  lemn  itus,  verum  est  de  illo 
dicere,  quiaej;  semelipso  judicium  ejus  igredietur. 
Et  cum  quis  gladium  accipit,  non  ut   miuisterDei 


henditur  in  frigore  infidelitatis,et  tuncprimum  sa-  g  non  ut  sit  vinde.x  in  iram  ei.qui    male  agit,  sed  uj 


lutis  sua^meminit.quandosicutnon  est tempusope- 
randi,  ita  non  est  licentia  fugieudi.Quam  velociter 
gens  ista  coosecuta  est  impium  illuin  sibi  traditum 
ab  illo  justo.qui  haec  loquitur,quoniam  injuste  prae- 
valuerat  adversus  eum.Quod  deinde  dicit ambukm- 
tem  super  laliludinem  terrse,ut  po»sideat  tubernaeuta 
non  sua,  et  subinde  levioret  pardis  equiejus.et  velo- 
ciores  lupis  vespi rtinis, admirat'one  maais  quamex- 
positione  indiget,  si  recolas,  quomodo  RomaDa  po- 
tentia  super  lalitudinem  terrae  ambulaverit,quanta 
egerit.Non  utique  per  orbem  terrarum  tantum  fu- 
disset  sanguinis,  tam  sui  quam  alieni,  nisi  dorso 
ejus  taiiquam  equogens  amara  et  velox  insedisset, 
gens  invisibilis,de  quajam  dictum  est:Quoddeinde 
dicit,  ut  possideul  tabernacula  non  sua,  lam  equos 
quam  equiles  culpat,quia  videliret  etRomani  nimis 
cunidepossederuntalima.et  iualignus  spiritus.cum 
in  Evangelio  dici  :  Regna  orbis  terrae  omnia  mibi 
tradita  sunt.et  cui  v.do,  do  illa.  profecto  possidrre 
praesuniit  tabernacula  non  sua  (Mallh.  iv).  Verum 
nos  nunc  de  illis  puiissimum  agimus  tabernaculis, 
in  quibus  olim  justilia  habitabat,  ait  Isaias,  nuuc 
aulem  homicid-e  (Isa.  i).  Civitas  Sion,  sive  Hieru- 
salem  et  templum.tabernacula  erant,quae  gens  ista 
non  possidebat,  necerant  sua.  quandiu  justitia  in 
eishabitabaljuslitia  fidei  et  spei.quas  illic  reposita 
fuerat.in  promissione  advenlus  Christi,in  qua  cre- 
didit  Abraham.etestreputatum  iliiad  justitiam(Gen. 
v).Non,  inquam,  possidebat,  quamvis  illadevasta- 
ret  ad  tempus.ul  prius  illi  Ireere  Cbalds-i,  quando 


voluntativel  invidiae  propriae  morem  gerat.aut  etiam 
ad  male  agendum  compellat,  ut  fecit  Antiochus.  et 
quique  similes  ejus,  verum  est  dicere.  quia  e.v  se- 
me  ijisn  onus  ejus  egredietur.  Sx  est  om'iis  i-ta  uens 
Chaldaeorum  universitas  malignorum  spiriluum  et 
lmpiorum  hominum  quia.et  pmprio  jnduiocondem- 
nati  sunt,  extollendo  se  contra  Creatorem  suum.et 
in  omni  pressura,  quam  faciunt  feroces  atque  su- 
perbi,  invidiae  velvoluntati  proprias  serviunt.  Inde 
se  justiflcat  et  excusal.mali  nullius  auctnrDeus,nul- 
lam  creaturam  malam  esse  faciens  Creator  bonus, 
dum  de  gente  ista  dicit :  Ex  semeti,-sa  judicium  e.t 
onus  ejusegredietar.Quomado  ergo  gentem  ejusmodi 
su-citare  se  dicit  ?  Ait  enin:.  quia  certee^o  suscitabo 
Chaldxos  gemem  amarnm,  et  csetera.  Ad  ha?c  cita 
responsio  patel.quia  aliud  est  gentem  amaram  fa- 
cere.  aliud  gentem  amaram  suseitare.  sive  genti 
amaiae  polestatem  dare.quod  interdum  po^cit  o'do 
justiiirf».  E\eiiipli  eralia  :  Pbaraonem  Ueus  maluin 
esse  non  fecit,  sed  cum  malus  esset,in  regiam  po- 
testatem  suscitavit  quia  sic  expediebat,et  interdum 
expedit  pnpi.lo  Dei,  ut  qui  malus  est,flat  etiam  po- 
tens,  sitque  in  manu  Dei  virga  furoris  et  haculus 
indignatiunis  et  iudecommoda  ilia  proveniunt,quae 
Salon.on  loquitur  in  parabolis  .Peslilente  fligellato, 
siultus  saj  ientior  erit  si  autem  eorripueris  sapientem, 
inlelliget  iisciplinam  (Prov  xixl.  Igitur  onus  gpntis 
hujus  amarae,2entis  borribilis  alqueterribilis,f.r«- 
metipsa,  inquit.  egredietur,  id  est,  spontanea  cor 
ejus  impietate  gravabitur.eltotus  in  inalum  erit  co- 


N  ibuchodonosor,concremata  civitate  et  lemplo.du-  u  natus  ejus.unde  Ueus  non  erit  culpandus.vdut  au 

ctor  amariludinis  ejus.  imolaudandus.quod  amari- 
tudine  e.jus  bene  utetur.ut  dum  pestilentes  flagel- 
lantur,  aliquis  slultusad  sapientiam  proficiat,  eo- 
rura  exemplo  territus,  et  qui  sapientes  fueri  t.  ut 
olim  Dauiel  et  socii  ejus,  eodem  flagello  correpti, 
melius  intelligaul  disciplinam.  Qui  porro  sunt  vel 
fuerur,  tpardi,etlupi  vespertini.quibusleviGreset  ve- 
locioresdicunturequibujusgentis?PardoslibetGr3B- 
cosintelligi,quia  vilelicetapud  Danielem  perparduoa 
regnumGraecorumcoiistatin  visionesignilicari  (Dan. 
vn  Lupos  vespertinos  arbitramur  Persaset  Medos, 
videlicet.    Aman  hostem   Judaeorum,  et  complices 


xit  habitatores  in  Babyloniam  captivos.  Ex  quo  de 
illis  tabernaculis  maliagricolae  ejecrru-it  etocci  le- 
runt  fiiium,  dominum  vineae  (Matth.  n),  ex  eo  gens 
ista  possidet  eadem  tabernacula.quondam  nonsua. 
nec  enim  extunc  ulla  in  ceremoniis  iilorum  taberna- 
cu!orum  habitat.vel  habilare  potest  .jusiitia.  Qualis 
ista  gens  ?  Horribilis,  ait,  el  terribilis  ett,ex  seniet- 
ipsa  judicium  etonus  ejus  egredietur.  Leviores  pardis 
equi  ejus,  et  celociores  iupis  cespertinis,et  d  ffunden- 
lur  equiles  cjut.Duo  de  ijente  ista  prsdicavit.horri- 
bilis  et  ternbilis,  eamque  in  duo.scilicet  in  pquos 
et  equiles  distinxit.Equus  houiines,equitesint.ellige 


597 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.   MIN.  —  IN  HABAC.   LIB.  I. 


3'jS 


ejus,  qui  utique^Persae  et  Medi  per  ursum  in  eadem  A 
visione  intelliguntur.  Illi  namque  tanquam  lupi 
vespertini,  lupi  famelici,  nihil  in  mane  relinquere 
volebant,  sed  totum  devorare,  universum  genu9 
26S  Juiaeorum,  unde  Cbristus  nasceretur,  delere 
cogitabant.Lupis  illis  et  parc/is  jam  dictis  leviores 
atque  velociores  fuerunt  equi  Chtldaici,  equi  Baby- 
lonii.sive  illim  priorem  Babyloniam  intelligas,  ubi 
regnavit  Nabuchodonosor,  sive  secundam  Babylo- 
ni  im,idestRomam,de  qua  jam  superiusdictumest, 
quia  salutat  u<w,ait  Petrus  apostolus,  Ecclesia  qux 
esi  in  Babijlone  collect>i  (I  Petr.  v):  Babyloniam  nam- 
que  Homam  dicit,  propter  effusionem  muliiplicis 
idololatrise.  Tempore  enim  Claudi  Caesaris  Romae 
illam  Epistolam  scripsit,  priusquam  Alexandriam 
mitteret  Marcum.cujus  ibidem  meminit,  dicendo  :  r> 
tl  Marcus  filius  rneus  (ibid.).  In  quo  tandem  equi 
isli  Uviores  fuere  pardis  M\s,vclociores  lupis  illfs.  In 
eo  videhcet,  quod  illuc  usque  pervenerunt  quo  in- 
tenderunt,  et  quod  insequebantur  assecuti  sunt. 
Nara  utrique  Babylonii  civitatem  et  templum  suc- 
cenderunt,el  populum  captivum  duxerunt.Et  prio- 
res  quidem  Babylonii  pooulum  intra  se  captivum 
tenueruni,  quia  sic  voluerunt  ;  posteriores  autem 
vendiderunt,et  in  omnes  gentes  captivos  distraxe- 
runt.quia  sic  voluerunt.At  vero  pardi  illi,  lupiilli, 
non  tam  veloces  fuerunt,  ut  assequerentur,  quod 
voluerunt.  Nam  lupos  quidam,  scilicet  Aman  et 
complices  ejus.regina  Ester,etMardochaeus  (Esther. 
n),velociores  sapienter  praevenerunt,pardos  autem, 
id  est,Graecos  cum  Antiocho  Epiphane.Judas  Ma- 
chabaeus  etsocii  ejus  fortiterabincoeptoretraxerunt  " 
(/  Maeh.w).  Equos  jam  dictos  nullus  praevenit.nullus 
retro  egit.sed,sicutjamdictumest.pervenerunt,quo 
intenderunt.perfecerunl  quod  voluerunt.usque  ad 
ignem,usque  ad  fuinuni.usque  adcivilatis  et  tem- 
pliirrecuperabile  exterminium.Addequodsequitur: 
Bl  Aiffundentur  equites  ejus.  Equites  malignos  spi- 
ritus,  eqnos  autem  eorum  homines  jam  diximus. 
Parum  erat  ad  vindictam,  quod  ceciderunt  in  ore 
gladii  corporahominum,nisi  etiam  malignisspiriti- 
bus  io  praedara  caederentanimnpillorum  Diffunden- 
lur  ergo,  ait,  equites  ejus.id  est,  omnia  complebunt 
raaligni  spiritus,  nullis  obsisteniibus  bonis  spiriti- 
bus,quippe  qui  jam  abierant,dicentes,ut  relert  Jn- 
s°phus  (De  bel.  Jud.  lib.  vn,  c.  17),migremus  ex  his 
sedibus.«  Festo.  inquit,die  quem  Pentecosten  vo-  D 
cant,  nocte  sacerdotes  intiiuum  templum  more  suo, 
a  i divinas  res celebrandas ingressi.primum  quidem 
rr.otum  quemdam  strepitumque  senserunt,  postea 
vero  stibitam  vocem  audierunt,  quae  d'\cercl,  tnigre- 
mushinc.»  Profecto  res  quae  subsecuta  est,  sat:s 
astruit,migrasse  illinc  omnem  praesidium  bonorum 
spirituum,  et  in  locuin  destitutum  diffusam  fuisse 
multiiudinem  spirituum  malorum,quos  hic  dicimus 
equites  invisibiles  equorum  visibilium.id  est  belli- 
corum  hominum  duros  agitatores.  Unde  adhuc  se- 
quitur  :  Equites  namque  ejus  de  longe  venient,  vola- 
bunt  quasi  aquila  festinans  ad  comcdenium.  Omnts 


ad  prsec/am  venienl,  facies  eorum  ventus  urens.  Re- 
■"era  de  longe  venerunt  equites  ejus,quia  videlicet 
natura  sive  eonditione.  I.mge  a  quncunque  homine 
sunl  maligni  spiritus.Proinde  trens  ejusmodi  horri- 
bilissupra  dicilur,  nimirum  et  ab  humano  genere 
natura  longe  sunt,  et  contra  humanuai  genus  im- 
maui  odio  feruntur.  Et  quia  veloces  sunt,  utpote 
spiritus  parum  fuit  dixisse^iwu^n/.addiditque  vola- 
butit.  Congrue  per  hoc  verbum  volabunt,  quod  est 
avium,  n  ituralem  expressit  v-jlocitatem  immanium 
spirituum.Nec  vero  quomodocunque  volabunt,sed 
sicut  aquila,inquit,feslinans  ad  comedendum .Aquila 
rex  avium.aces  tamen  ab  aviditate  comestionis  di- 
ctaesunt.siveab  eo  quod  vias  cerlascertasnon  habe- 
ant,sedperaviaqu33quediscunant.Simulsciendum, 
quod  aquilae  iigura  signuoi  erat  ic  vexillo  Romano- 
rum.  Cum  er^o  dicit,  quusi  aquila  fesliuans  ad  co- 
meiit;«du'.'!,mirasimilitudinisaptitudinevelocitatem 
atque  avidiiatem  simulque  potestalem.vimque  ma- 
gnam  declamat  ejusmodi  equitum.id  est  maligno- 
rum  spirituum,  properantium  cum  illis  Chaldaeis 
sive  Babylonii?,  scihcet  hominibus  Romanis  suis, 
ul  jamdictum  est.equis  ad  permissarum  sibidevo- 
rationem  animarum.  Omnes,  ait/irf  prxdam  venienl, 
[acies  eorum  venlus  urens.  Cum  dicil  omnes,  simul 
equos  et  equites,id  est  homiues  inlelligere  pariter 
etdaemones.  De  equitibus,  id  est,  daemonibus  ex 
abundanti  est  dicere.quam  avidiad  efferendas  ani- 
mas  venerint  praedon°s.  De  hcuninibu?  vero  quam 
intenti  ad  proedam  fuerint,  et  cupiditalis  quam  odi- 
bilis.cum  mulla  in  historiisexperimenta  siut,unum 
hic  nitr.is  horrendum  non  prasterire  libiiit.  «  Qui- 
dam,  aitJosephus  (Lib  vn,  c.  27),  apud  Syrios  ex 
trnnsfugis  deprehenditur  e  fimowntrisaureoscolli- 
gens.Transglutientesenim  eos  veniebant,  qui  cun- 
ctos  seditiosi  scrutabantur,et  maximavis  auri  fue- 
rat  in  civitate.  Hac  arte  detecta,totis  castris  fama 
percrebuit  quod  auro  translugae  pleni  venirent.Ara- 
bum  enim  multitudo  et  Syri  scissos  ventres  suppli- 
cium  rimabantur.et  hac  ego  clade,  inquitille,  cre- 
do  sffiviorem  non  contigisse  Judaeis.Una  denique 
nocte  duorum  millium  patefacta  sunt  viscera.»  Ve- 
raciter  igitur  omnes,  ail,  ad  prxdam  venient  sta- 
limque  subjungit  :  Facies  eorum  ventus  urens.  Et 
revera  sic  accidit.quia  completum  esl  quod  ad  Mo- 
sen  praedictum  fuerat,  ignis  succensus  esl  in  furore 
meo ,et ardebilusque  ad inferni  no>.'issima(Ueut.xxxu). 
Kostesvisibilesignemsuccenderuntvisibiliteruren- 
tem,  et  ille  ignis  in  furore  Domiiii  succensus  est, 
hostes  autem  invisibilesanimarum  praedam  devexe- 
runt  ad  ignem  invisibilem,ignem  inf  xstinsuibiliter 
urentem,  et  hic  ardet,  et  ardebit  usque  ad  inferni 
novissima.id  est  usque  in  finem,  velsine  fine.quia 
sicutregni  Dei  nullus  erit  finis,  ita  nulla  inferni 
erunt  novissima.Seqiiitur  :  E<  congregabil  quasi  are- 
nam  eaptivitatem.  De  regibus  ipse  triumphabit.et  ty- 
rauni  ridiculi  ejus  erunl.  Ipse  super  omnem  munitio- 
nem  ridebit,  et  comportabil  aggerem,  etcapiel  eam. 
Tunc  mutabitur  spiriius  et  pertransibit,  et    corruet. 


599 


RUPERTI  ALBATIS  TUITILNSIS. 


000 


Hxcesl  forlitudo  ejus  dei  fui.ln  quem  hiecdicuntur,  A  vilatem.Si mililer  etderisu  ejus  superomnem  muni 


dubium  esse  non  debet, quin  ipse  sit  diabolus  rex 
pquorum  et  equitum,  de  quibus  ante  loquphnlur 
rnx  Chaldieorum,i')ert  ferocium  omnium  superbias 
01iorum,tam  malignorum  spinluum,  qu.nu  impio 
rum  hominum.  Cum  de  equis  et  de  equilibus  pjus 
sermo  habernlur,  repente  ad  ipsum  lransiit,qui  est 
eorumcaput.  Nam  ne  dubites,  quin  de  ipso  sermo 
sit.sic  illum  devoravit.et  designavit.  Hac  est  forti- 
tudoejui  dei  sui. Nou  dixit.tec  estjortiludo  dei  ejus, 
diabolus  enim  non  habet  heum.nee  babere  vult.sed 
ita  dixit  hxc  est  forldudo  fjus,  quia  ipse  suus  est 
deus,lactor  BUUS,quod  videbeel  ipse  dieere  luil  au- 
sus  unde  et  apud  Ezechielem  illis  verbis  sub  no- 
mine  Pharaonis    arguitur  :  Ecce  ego  ad  te  Phurao, 


tionem.et  de  eo  quni  lyranni,  inquit,  ridiculi  ejus 
erunt,  idem  senlienduiii  si  rite  perpendimus,  id 
quo  I  jam  ante  diutura  est,  quia  Paulus  apostolus 
contra  contemptores  Julsus  ad  priesentem  locum 
respexit,  videleergo,  inquiens,  nesuperveniul  vobis, 
quml  diclum  est  in  prophelia,  et  caetera.  Iia  et  illum 
intellexisse,  ita  i.hnstum  quiin  eo  loquebaiur  vo- 
luisse  libenter  accipimus,  iiC  si  diceret:  Videle  ne 
superveniat  vobis,  ut  diaholus  per  manus  Chalda-o- 
rum,id  es!  Romanuriim,  quoniam  tunc  Roma  al- 
tera  eratB.ibylonia.congreget  devobis  quasi  arennm 
caplivitatem  ne  superveniat  vobis  ut  dum  de  regibus 
ipse  triuiiph,it,vestri  quoque  lyranni  vestri  princi- 
pes  seriitiosi ,et nequissiini  ridiculi  ejus  sunt.ne  su- 


lex  /Egiipii,  draco  magne,  quicubas  in  medio  flumi-  n  perveniat  vobis.ut  super  omn?ui  munitionem  ves- 

uum  tuorum  et  dicis,    meus  est  fluvius,  et  ego   feci 

memetipsum  (Ezech.  xxix).  Et  alibi  :  Et  dixisti,  ait, 

Dominuseonira  ipsum,  Deus  ego  sum,  et  in  cuthedra 

Dei  sedi  (ibid.  xxvm).    Non  ergo  dubium,    qum  in 

quem  haec  dicuntur,  ipse diabolus  sil.quifi  ita  con- 

cluduntur  :    Hxc  est   fortitudo   ejus  dei   sui.  Nunc 

ipsa  vcrba  per  ordinem  sequamur.  Et    congregubit 

quasi  arenam   captivitatem,   de  regibus  ipse  trium- 

phabit,  etcstera.  Non  ignoro  pleraque  horum.quae 

hicdicuntur.vel  anle  dictasunl,superNabuchodono- 

sor  intelligi  posse.sed  quia  Apostolicam  semel  seiui 

auctoritatem  libuit.,264  siquidem  apostolus  Pau- 

lus,ut  supra  dictum  e^t.hujus  prophetiae  meminit, 

dicendo  Judaeis  :  Videle  ne  supervenial  vobis,  quod 

dicium  est  iu  prophetis    (Actcr.  xm),et  caetera.    Fa- 


teor,  non  libenter  recuint  animus  ad  illum  car-  " 
neuin  Nabuchi  dorosor.praeseitmi  cum  i^teHabacuc 
legalur  alicubi  fuisse  Danielis  coniemporaneus.quo 
tempore  non  fulura,sed  facta  pmnt,  quie  de  eodcm 
Nabucbodonosor  legimus  (DanieL  xiv).  Verumta- 
nien  sive  ante,sive  post.quaui  Nabuehodonosor  ille 
Judam  in  captivitalein  congregavit,  haec  prophetia 
contexta  sit  illud  nemo  est  qui  nescire  debeat  illum 
gessisse  typum  diaboli.et  quod  ita  subnomine  ejus 
diabolus  in  sanctis  Scripturis  condemnetur,  sicut 
sub  nomine  Pbaraonis.et  sub  nomine  Assur,  suis 
locis  vel  temporibus.  Igiture/  congregabit,  inquit, 
id  est,  congrcgare  non  cessabit, quasi  arenam  cayti- 
vitatem,  captivator  generis  humuni  diabolus.quan- 
diu  in  hoc  saeeulo  suhsistit  humanum  gpnus.  Con- 
gre>-'are  roepit  in  Adam,  et  ex  eo  congregaie  non  u 
desinit.aul  desinet  usque  in  finem  seccu li, q ■tasiure- 
namcaptivitatem,\A  estinnumcrabilemf  aptivitatcm. 
Quisenimdinumerarepossitcaptivilatemgeneris  hu 
mani.quam  congregavitet  congregabit,etiam  nunc 
liberatis  ad  Christi  lidem  h'\s,quosprasscivit  Deus,f( 
prxdeslinavil  conformes  fieriimaginis  ejusdem  Fiiii 
sui'1  (Rum.  vm).  Et  si  de  casteramultitudine  homi- 
num  miuus  curanduiu,  attamen  prophetae  de  sua 
gentepro  humanoaffectueratdolendum.Nam  etipse 
Dominus  videnscivitatem.flevitsuper  illam(Luc.  xix), 
videlicet  consideransjuste  superventuramilli  dupli- 
cemmortem,duiilicemanimarumetcorporumcapti- 


tram,super  Antoniam.et  super  Phaselum,  et  super 
Mariamnem.et  super  Hippiilicon,su|>er  Macheronta 
et  superMasadan.et  super  capteras  omnes  munitio- 
nes  vestras,  super  templum,  etsupercivitatem  nsu 
buo,  risu  fellilo.etamaro  joco  rideat,  et  comportet 
aggerem,  et  capiat  eam,  per  omnia  redlens,  ut- 
pote  grande  et  mirum  mortis,  qua  pascitur,specta- 
culum  praeocculis  habens,  quantum  vel  quale  in 
nulla  gente  vel  natione  habuisse  legitur,si  cunctas 
gentium  historias  sive  tragcedias  recenseamus.  Le- 
gamus  Josephum  (Debel.  Jud.  Iib.  vn,  c.  46j  usque 
ad  munitionis  ultiina?  excidium,  quod  vocabatur 
Masada,el  manilestum  est  quia  diabolus  ibi  habuit 
unde  rideret.Illud  enim  1'uit  ullimum,quu  compor- 
tato  aggere,  dum  caperetur,  sicarii  qui  intuserant 
numero  nongenti  simuletsexagintaciim  mulieribus 
simul  et  pueris,  consilium  secuti  sunt  iirincipis 
Eleazari,  tanquain  beahtudinis  aeternas  prasmium 
assecuturi,  si  semetipsos  trocidarent  potius  quam 
vivos  capi  sinerent,hoc  modo  egerunt  Sorle  ex  nu- 
mero  suo  decem  leotis  omnium  pereussoiibus,rum 
universi  etiam  propter  conjuges  ac  liberos  prostra- 
tos  cornpositi  alqueamplexi  manibusjacuissenl.pa- 
raloammosemactandos  praebebant,  infelicissimum 
illud  exhibentibus  minitterium.  Novissimi  percus- 
sores  ipsi  cumessent  decem,uni  novpmse  occiden" 
dos  supposuerunt,  isque  novissimus  circumspeeta 
multitudine  mortuorum,ne  quis  furtein  multacaede 
superesset.qui  suae  manus  egeret,ubi  cognovitom- 
nes  pe-emptos,ignem  quidem  immittit  rej;ifle,vehe- 
mpnti  vero  manu  toto  per  se  transarto  gladio.joxta 
suos  occubuii.  Laluerunt  duae  tanlum  mulieres  et 
quinque  pneri  ppr  cuniculos,remque  ex  his  ut  ges- 
la  fuerat  Romani  cognoscenles  adrnirati  sunt.  No- 
viss':iiahaec,sed  non  solafuil  Judaicae  mortis  insa- 
nia.  Quanto  putas  risu  diabolus  risil  in  talibus,  et 
si  in  caderis  quoque  gentibus  habuit  undc  rideret, 
hoc  unicum  luit  ludibrium  nulli  simile.ubi  ipseni- 
mirum  in  Romanis  agens  comportavit  aggerem,  et 
caepit  civilalemillam  Hierusalem.atque  inde  capti- 
vam  adduxit  animarum  multiludinem.Nam.ut  Jo- 
sephus  qnoque  iestatur,contit;it  civitalem  illam  ad 
sumrnum  felicitatis  gradum  provectam  ad  ultimoa 


601 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  I. 


602 


casus  deponi.  Denique  omnium  post  saecula  resad- 
versas.sicum  Judsorum  calamitatibusconferantur, 
superatum  iri  non  ambigo.  Sequitur  :  lunc  muta- 
bitur  spintus,  et  pertransibil  etconuel.  Hxc  est  \or- 
tiludo  ejus  dei  sui.  Nehominem  esse  putes  in  quem 
loquebalur,  spiritum  appnllat  eum,  sine  duoio  vo- 
lens  intelligi  diabolum.  Non  cnim  iiixit  lunc  muta- 
bitur  spiritus  ejus,  quod  congrue  de  homine  aliquo 
loqueretur,  sed  lunc,  ait,  mutabitur  jpiW(uj,scilicet 
ille  de  quo  loquor,  qui  non  caro,  sed  spiritus.Quid 
est  autem  dicere,  tunc  mutabitur  spiritus,  nisi  ac  si 
diceret,  tunc  non  erit  deus  ille  spiritus  ?  Hoc  nam- 
que  prascipue  differl  falsus  Deus  ab  eo  qui  solus 
est  verus  Deus,  quod  ihe  mutabilis  est  et  inultis 
variaturaccidentibus,  verus  autem  Deus  incommu- 
tabilis  est  et  nullis  subjacet  accidentibus.  Pulcher- 
rime  ergo  perboc  verbum  lti»r  mulnbitur  Deus  nou 
denegatur  esse  ille  sj.iritus.  Et  quamobrem.vel  in- 
loitu  Deus  esse  dem-gatur,  dicendo  lunc,  id  est,illo 
tempore  mutabilur.  Nimiium  ob  rem  reitain,  ob 
rem  magnam,  ijuia  videlicet  olim  spiritus  dnus 
esse  sua  praesumptione  existimabalur,  unde  et  hic 
prolinuscum  trcproperio  dicitur  D  ussuus.his  ver- 
bis  :  Hxc  est  forlilnrlo  ejus  Dei  sui.  id  est,  illius  qui 
ipse  suus  est  Deus  dicendo  :  Ego  memetiiisum  feii 
(Ezech.  xxix),  sicut  jam  supra  cum  prophet;co  testi- 
moniomemoraviinus.Quaiidohoec  prophetia  conde- 
batur,  tunoiste  spiritus  et  daemonia  e.jus  pro  eo  oo- 
lebnntur,  in  simnlacris  adorabantur,  ettunc  r^vera 
stultus  sibi  erat  Deus,  \mo  et  exlolldw  $U)>ra  omne 
i/uod  dicitur  Deus,  aut  qnod  colilur  (II  Thes.  lii, 
«it  Apostolus.Futurum  enim  erat.ut  stulim  post  ri- 
sum  quo  risii  super  templum  illud,su(jer  civitatem 
el  munitiones  ejus,  super  Juiceam,  in  qu  t  sola  na- 
tus  eatPnus  lueral  Ueus,  dum  ipse  111  genlibus  qua- 
si  Deus  lubervtur,  staiim,  inquan,  ipse  vanitatis 
arguitu',Untnque  mutatio  fieret  c.rca  ipsum.utco- 
gnosceretur  esse  nun  Deus,  sed  diabolus.suumque 
ammitteretatrium  illud  maximum,id  est  Romanum 
imperium.  Et  econira  Deus,  sive  Dei  Filius,  CbrU 
slus,  pro  uno  templo,  super  quod  ille  fecit  risum 
juste  permissus,  et  pro  una  gente  Judaea  in  qua  de- 
buprat  esse  notus,  innumera  per  orbem  terrarum 
haberet  templa,  et  a  cunctis  coleretur  gentibus  ex- 
pulso  illo,  tam  de  teaiplis,  quam  deipsarum  gen- 
tium  cordibus.  Tuncergu,  inquit,  mutabitur  spiri- 
tus,  nirairum  inagna  mutatione,  ut  appareat  muta- 
bilis  diabolus,  qui  putabatur  esse  et  volebat  videri 
incommutabilis  Deus.  Htec  mutatio  conlinget  ei 
secundum  similitudinem  illius  Chaldei,  sive  regis 
Challaici,  qui  dum  eudem  spiritu  inflatus,  dire- 
265  ret  :  Nonne  hxc  est  Babylnn  magnn,  quam 
ego  sedificai  in  domum  regni,  in  robore  [ortiiudmis 
mex,  el  in  gloria  decoris  mei,  statim  dematatus  est 
in  amentiam  bovis  "?  Fenum,  inquit  superna  vox, 
quasi  bos  comedes,  et  srptem  tempora  mutabuntur  su- 
per  te  Daniel  iv).  Secundum  illam,  inquain,  simi- 
lituJinem  mutabitur,  ait,  spiritus,  ut  videlicet,  et 
ipse  fenum  ut  bos  comedet,  sicut  ad  beatum  Job  de 


X  ipso  dictum  est  :  F.cce  Behemoth  quem  feci  tecum, 
fenum  qua*i  bos  comedet  (Job  xl).  Nec  vero  sic  so- 
lum  mulabilnr,  veruin  etiam  et  pertransit,  ait,  et 
corruel.  Ergo  non  bona  mutatiobcec,  cujus  finis  hic 
esi.quod  pertransibit  et  corruet.  Pervefsa  mutatio 
h;ec,  quoniam  non  fecit  ille,  qui  solns  incommuta- 
bilis  est.  Eteniin  praeler  ii  sum  omne  quod  est,mu- 
tabileest.sed  aliorumquidpm  mutationem  illefecii, 
aliorum  aulern  non  lecit.  Mutationem  bonon  m  I  - 
cil  in  bonum,  ut  puta  coelorum,  id  e>t  san.ctorum, 
dequibusin  psalmoscriptum  est :  Initio  tu,  Domine, 
terram  fundasti,  el  opera  manuum  tu  irum  sunt  eceli. 
Ipsi  peribunl,  tu  autem  permancs,  et  omnes  sicut  ve- 
stimentum  veterascent.  El  sicut  operloriura  mulubis 
eos,  elmutahuntur,  iu  auleoi  idem  irsee*,  et  annitui 

n  non  difwienl  (Psal.a).  Heec  mutatio  ccelorum  bona 
est,  et  hanc  facil  immutabilis  Dtus.qualem  et  nos 
speramus,  quando  mortui  resurgeot  incorrupti.Ait 
quidam  ex  ipsis  ccelis,  Paulus  apostolu:-:£(  nos  im- 
mutabimur  (I  Cor.  xv).  id  est  impassibiles  eflicie- 
mur.  Hmc  est  illud  in  tiululc  psalmi  quadragesimi 
qu.irti  Iu  finem  pro  liis,  qui  commutabuntur.sub- 
&uditur,perl'ecta  commutatione.  quae  in  futuro  erit, 
quando  de  tnstitia  in  gaudium,  de  imperfecta  «d 
perfectumcoiivcrtentur.quaiilumcunque  despicabi- 
les  el  conte  nptibiles  in  hoc  mundo  videantur  Non 
illis  improperatur,  aut  improcerabile  est,  imopro- 
mittitur,  et  in  laetiti.i  prsedicatur.quia  mutabuntur, 
quoruin  Dominus  Deusest;  sed  huic,  qui  suusDeus 
est  iinproperabitur,  quia  mulabilur,  additurque.et 
periransihil,  el  corruel.QuoA  si  quis  objicit  de  ece:is 

'J  jam  diclis,  quod  et  ipsi  pertransibunt,  quiasic  .!i- 
ctum  est  :  Ipsi  peribunt,  tu  autem  permanes,  scire 
debet,  quoniam  perire  illorum,  h.c  ^ecu  .luin  car- 
nem  ad  tempus  interire  est.  Siranlque  videal  ordi- 
ne.ii  dictorum,  quis  spiritus  iste  primum  muiatur, 
et  deinde  pertransibit  et  corruel.  Cceli  autem  illi 
primum  peribunt,eldeindetu,Domine.mutabis  ecs, 
et  mutabantur.  Finis  hujus  corruere  est,  quia  vilio 
suo  Jiutatus  est,  linis  illorun:  mutari  est,  qoia  vir- 
tus,  id  est  spes  eorum  in  ccclis  reposita  est 
usquetandempertransibit.vel  quid  pertransibil?Nu- 
merum  suum  pertransibit,  quousque  expleal  su  a 
numerumpertr.insibit.  Ilabetenimnumerumsuurr, 
et  hic  sapientia,  est  diciiur  in  ApocalypM  :  Qi 
bet  int(tlectum,computct  numerum  bcstix(.l/oc.  xm). 

D  Numerus  eniui  hominis  est.  et  numerus  ejus  r  v- 
c  nti  sexagiiila  sex.  Numerus  hominis  senarius  est, 
quia  sexta  die  homo  faetus  est.  Porro,numeius  sc 
ptenanus  quodammodo  numerus  est  Dei,  quia  die 
septimo  requievit.  Omnis  hominis  numerus.qui  ad 
requiem  Domini  nun  pervemt,  qualibus  juravi,  in- 
quit,  in  ira  mea,  si  introibuut  in  requiem  meam, 
omnium,  inquam,  qui  creatura  Dei  vel  semetip^is 
abutuntur,  et  dilectionem  Creatoris  non  habent.vei 
qui  crealura?  potiusquam  Creatori  serviunt.nij  n:erus 
senarius  est.  At  vero  ipsi  diabolo  nuirerus  isie  tri- 
plicatus,  imo  terdecuplitus  est,  quia  numerus  sex- 
tenti  scxaginta  sex.  Quam  ob  causam  ?  Nimirum 


603 


ItUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


604 


quia  judicium  ejua  est  triplex,  lertio  judicaius  est,  A.  allerum  infirmiiaiis,  hsc  duo  reddidit  propheta  fi- 


itautsuperillum  loqui  deceal  inajestaterr,  supernam. 
Ter  juravi  in  ira  mea,  si  iotrabit  in  requiein  meam 
(ha.  xiv),  Olim  quippe  de  ccelo  projectus  est  propter 
superbiarn,  quiacontra  Deuin  se  extulit.Deindeju- 
dicium  maledictionis  accepit  in  serpente,per  quem 
hominem  decepit  (Genes.  111).  Tertio  judicii  sive 
damnationis  incremento  feriendusest  inillo  quem 
incressurus  est  homine  pecciti,  filio  perditionis  [11 
Thess.  n).  Hluc  usque  pertransibit,  et  lunc  dernum 
repleto  numero  suo,  corrui't,  ait,  videlicet  sicut  ad 
bcatum  Job  lo'|uitur  Dominus,  quia  virlenlibus  cun- 
ctis  pmripitabitur  (Jobxi.).  Hxc  est,\iiqu\i,fortitudo 
Dei  sui,  et  hoc  exprobaniis  elogium  est,  ha?c  est 
fortitudo,  id  est,  lalis  est  fortitudo  ejus,utique  fal- 


lax  fortitudo,  vana   fortitudo.  Nunquid   enim  vera  n  tis,  non  quomodocunque,  see  confessio  cum  a 


delis.  Nam  quod  ait  :  Nunquid  non  tu  a  principio, 
Domine  meus  Deus,  sancte  mrus,  et  non  moriemur, 
pulchre  hic  intelligitur,  ut  si  vox  fidei  etconfessio- 
nis,  vox  pietatis  et  animi  compatientis.animi  incli- 
nati  el  proni  ad  agoniam,  Filius  (ili  hnminis  in  pas- 
sione  agonizantis,  ubi  et  apparuit  illi  anirelus  de 
ccelo  confortans  eum,  et  prolixius  oranlemjactus- 
queeratsudorejus,sicut  guttae  sanguinis  decurren- 
tis  in  terram.  Loquitur  ergo  ad  eum  tahter,  uti 
quemque  nostrum  loqui  vult  ipse  qui  per  eum  Io- 
quitur  ';piritus  sanctus,quoties  agonis  sive  passio- 
nis  illius  commemorationem  lacimus,  enmque  pro- 
pter  nosincruce  pendentem  memori  mente  conlem- 
plainur.  Est  namque  in  his  verbis  confessio  verita  - 

d  rn  i- 


fortitudo  est  equitare,  captivitalerc  quasi  hominum 
congregare,  de  regibus  triumphare,  et  tyrannos  ei 
rediculos  esse,  super  omnem  munitionem  ridere, 
comportando  aggerem,  et  capiendo  eam,  et  tunc 
mutari,  ac  pertransire  et  corruere.  Non  est  haec 
fortiludo  vera,  imo  arrogantia  casa,  non  alta  om- 
nipotentia,  imo  tumida  irapotentia.Attamen  illein- 
ttrim,  antequam  corruat,  vel  pnecipitetur.  ut  jam 
d.ctum  est,  in  ignem  xternum,  qui  paratus  est  ei  el 
angelts  ejus  ()lalth.  xxv),  fortis  sibi  videtur,  quia 
quidpiam  posse  putatur,  tortis,  inquam,  et  Deus, 
extollens  se  supra  omne,  quod  dicitur  Deus,  aut 
quod  colitur  Deus,  ut  jam  supra  dictum  est.  suus, 
et  ut  dicit  ipse  a  semetipso  factus  (II  The^s.  n). 
Quapropter  juJex  verbum  1'ei   novissiraa  illum  < 1 1 


ratior.e,  admiralio  266  cum  confessione.  Nun- 
quid,  ait,  non  tu  eras  a  principio,  Domine  Deus  meus, 
sancte  meus  ?  Nonne  tu  es  verbum  quod  eras  in 
priucipio  apud  Deum.  et  Deus  Verbum.et  Verbum 
caro  lactum,  el  propter  boc  quia  tu  mortuus  es 
fiet  nubis,  quod  non  moriemur  ?  Vere  a  principio, 
namet  alia  Scripturadicil,  cujus  quoque  Apostolus 
ac  Hebraos  pro  tua  persona  meminit.  El  lu,  in- 
quions,  in jrrincipio Domine,  lerram  fnnda*ti  etopera 
manuum  luarum  sunt  ctxli.  Ipsi  peribttnt,  lu  autem 
permanes,  el  omnes  sicut  vestimentum  velerascent,  et 
velut  amictum  mulahis  eos,  el  mulabuntur;  Lu  aulem 
idem  ipse  es,  et  anni  tui  non  deficient  (Psal.  ci ; 
Hebr.  i).  Confortare  igitur,  Domine  meus,  sancte 
meus,  quia  non  ad  i nsi pientiam  tibi,  quod  videtur 


ctione  irridendo  denotavit.  Gum  enim  dixisset.-ffec  ^  te  dereliquisse  Deus,  imo  ad  magnam  sapientiam, 


est  forlUudo  cjus,  subjunxit,  Dei  sui,  hoc  est.qui  se- 
metipsuin  fecit,  sic.ut  sibi  arrogare  praesnmpsit. 
Sed  id  jam  superius  ex  propheta  Ezechiele  demon- 
stratum  est  (Ezech.  xxixV  Jam  ergo  his  pertr.ictatis, 
audiamus  quid  sequatur  :  Nunquid  non  tu,  a  prin- 
cipio,  Dumine  Deus  meu<,  sancte  meus,  et  non  morie- 
mur  ?  Domine,  injudicium  posuisli  eum,  et  foHem  ul 
com/ieres  fundasli eum.Exc  et  castera  usque  ad  id: 
Super  custodtam  meam  slabo,  el  ftgnm  gradum  super 
munilionem,  et  contempiabor,  ut  videam,  quid  dica- 
tur  mihi,  et  quid  respondeam  tid  arguentem  me.Pro- 
phela  in  suimet  persona  loquitur,  statim  quippe 
subjungit,  et  respondit  ad  me  Dominus,  et  dixit  : 
Scritevisum,  et  explana  eum  super  tabulas,  et  per- 


magnus  enim  erit  mortis  tuae  fructus.quia  non  mo- 
rieinur,.|uiaet  si  penliunl  coeli,  id  est  sancti  morte 
carnis,  tu  primus  resumpla  carne  permauebis,eos- 
que  veterascentes  sicut  vestimeutum,  pro  condi- 
tione  mortalitatis,  tu  velut  amictum  muiabis  vera 
resurreclione  ejusdem  carnis,  et  mutabunlur.ita  ut 
jara  ex  eo  semper  in  aelernurn  incorruptibiles  et  im- 
passibiles  sint. 

Porro  hoc  alie.rum,  quod  continuo  subjungit  : 
Domine,  in  iudicium  p^suisti  eum,  jortem  ut  corri- 
peres  fundasii eum,  viventi  ex  virtute  Deidigne  dirit 
eideru  Ghristo  Domino.  Cnjus  infirmitas  ex  nobis 
sumpta  pertransiit.  Nani  in  judicium  posui-li  ewn, 
jortem  ut  corriperes  fundasti  eum,  quem    putamus, 


currat   qui   legerit  eum,  qui    adbuc   visus  procul,  el  D  nisi  illumrisoremdiabolum.de  quo  nunc  dicentem, 


apparebit  in  fimm,  et  non  mentielur.  S>  moram  fe- 
ceiit,exspeclaeum,  quiavenicns  veniet,et nontardabil. 
Ha3C  ergo,  nunquid  non  tu  a  principio,  Dmnine  Deus 
meus,  el  non  moriemur,  Domine,  in  jud  ciu  n  posuisli 
eum,  et  forlem  ul  corriperes,  fandasli  eum  ;  hcec,in- 
quam,  reddidit  ad  ea  quae  audierat  inlus,  quae  au- 
dierat  in  spiritu.  Audierat  personam  Chrisli  Filii 
hominis,  Filii  Dei,  primum  ex  infirmitate,  in  qna 
dereliquii  eum  Deus,  dicentem  :  Usquequo,Domine, 
clamabo,  et  nm  exaudies,  et  caetera  usque  ad  id, 
tunc  mutabitur  tpiritus,  et  pertransibit,  et  corruet. 
Hxc  est  forliludo  ejus  Dei  sui.  Ad  ilia  duo,  quorum 


audiebat  eum  lem  Dominum.  De  regihus  ipse  irium- 
phabit  et  tyranni  ridiculi  ejus  erunt,  ipse  super  om- 
nem  munttionem  ridebit,  el  comportabit  aggerem,  el 
c  ■■  i  eam,  tunc  mutabitur  spiritus,etperlranhibit,et 
corruel,  hxc  est  fortiludo  ejus  Dei  sui  f  Eum, inquit, 
Domine  in  fudicium  posuisti  eum  ul  corripercs,  for- 
temlundasii,v[ip\\ceisecundum  similitudinem  Pha- 
raonis,  cui  dixisti  :  Idcirco  autem  posui  te,  ul  os- 
lendam  in  te  fortiludinem  meam,  et  narretur  nomen 
meum  in  omni  terra  (F.xod.  ix).  F^rgo  non  solum 
eum.sed  maximeeum,  DoTiine,posuistiinjudicium, 
ut  ostenderes  in  eum  fortitudinem  tuam,  el  ut  co- 


605 


COMMENT.  IN  XII  PRoPH.  MIN    —  IN  HAB^C.  LiB.  II. 


C06 


gnosceretur  nomen  tuum.nontantum  inomni  terra, 
veniro,  et  in  omni  cctlo  el  in  omt.i  terra.  Ubi  po- 
suisli,  vel  in  quo  funda^ti  eum?  Non  enim  suspi- 
cunlum  nubis  est  quod  tuum  ponere,  hoc  sit  ma- 
lum  tacere  ;  qnoil  tuum  fu1  dare.hoc  sit  vellesuper- 
bum  esse.  Non  Ita  posuisti  eum,  non  ita  foitem 
iundasti  eum.sed  nnc  quemniam  tnalorum  sive  tor- 
lium  hominum.  Utique  non  Pbaraonem.nnn  Assur, 
sive  Nab  cbodonosor,  non  Aman  superbissimum, 
non  Antiochum,  sive  Ilerodem  fecisti  malum,  vel 
voluisti  esse  superbum,  sed  cum  essent  maiiatque 
superbi.posuisti  iHosin  sublimi,et  hoc  in  juilicium, 
fundasti  eos  furtes,  et  hoc  ad  corripiendum.  Opor- 
tet  enim  notum  esse  qui  ad  hoc  corripilur,  ut  fjus 
excmplo  caeteri  corriganiur  sive  erudiantur.  Ubi 
ergo  posnisti  eum  in  jndicium,  ubi  tortem  fundasli 
eum  ad  corripiendum  ?  In  monte  sancto  Dei,quem- 
admodum  apud  Kzechielem  ipse  dicis  :  Tu  cherub 
extenlus  et  proteqens,  et  posui  te  in  monte  suncto 
Dei  ;  in  medio  lapidum  iyniiurum  ambutasti  :  perje- 
ctus  in  viis  tuis.  a  di?  conditionis  iupe,  donecinvenla 
esi  iniguitas  in  te(Ex,ech  xxvm).  Sciebas  qualis  es- 
set,  et  quia  sciebis  quod  corripere  volebas,  ideirco 
illuc  eum  ponebas,  ut  primum  tieret  notus.et  lunc 
demutn  corriperetur,  msi  enim  fuisset  notus,  non 
tam  mulli  exemploejuseru'1irentur,quemadmodum 
et  de  Pharaone  dici  convenit,  quia  nisi  in  regnum 
fuisset  elevalus,  non  hodie  neque  ipsum,  neque  cor- 
reptionem,  qua  correptus  est,  tam  bpne  sciremus. 
Ibi  pnsuisti  eumin  unum  ipsius  judicium.ibt  fortem 
fundasli  eum,  fortem,  inquhm,  quasi  cedrum,vali- 
dum  liabenlem  radicis  suae  lundamentum.  Nun  so- 
luinmodo  fortem,  verum  etiam  pulchrum  et  ma- 
gnum.  Nam  ilid"m  apud  Ezechielein  dicis  de  illo, 
Domme  Deus,  ecce  Asstir  quan  ccdrus  in  Libano, 
putiiter  ramis  et  frondibus  nemorosus,  exceisusque  al- 
titudine,  et  inter  condensas  jrondes  etevaium  est  ca 
cumen  ejns  Omne  lignum  paradisi  Dei  non  est  assi- 
milalum  iili,  el  pulchntudini,  quoniam  speciosum 
[eci  eum  (Ez-ch.  xxxi).  Non  igitur  reprehendendum, 
imo  laude  itignum,  quia  justum  est,quod  nunc  di- 
cis,  tunc  mulabiiur  Spiritus,  et  pertramibit,  el  cor. 
ruet.  Sed  nec  illud  reprehendere  ausim,quod  inter 


A.  caetera  suae  tyrRnnidis  opera,  quae  agendo  in  hoc 
ntundo  tyrannizat,  et  super  omnem  munitionem  ri- 
det,maxime  super  munitionem  meam.super  genera 
meam,  super  templumet  civitatem  llie.rosotymam 
ridebit  el  compurtabit  aggerem,et  capiet  ca:n.  Nec 
illud,  inquam,  reprehendendo,tnio  hoc  dico  :  Mundi 
sunt  oculi  tui,  ne  videas  malum,  et  respicere  ad  ini- 
quitatem  non  poteris,  Eeontra,  immundi  su:il  oculi 
judicum  perversorum,  et  idcirco  vas  illis,  quia  vi- 
dent  malum  et  ad  iniquitatem  respiciunt,  dum  di- 
cunt  malum  bonum,  et  bonum  malum  (Isa.  v). 
Ista  ratio  vel  sola  sufQciens  est,  si  quaeram  ego,  si 
qu  rrat  alius  quUcur  illum  lu  super  munitiunem, 
sive  civitatem  illam  ridere^team  capere  permiseris, 
cum  gens  tua  sit,  et  locus  tibi  dicatus  fuerit.cum- 

n  que  tu  natura  clemenssis,  preesertim  cumtu  videns 
civitatem  illam.et  illum  diaboli  risum  perspiciens 
imminere,  fleveris  super  illam  (Luc.  xix),  3i  quis, 
inquam,  qu;erat  cur  ita  sit,  ista  raliu  siveresponsio 
suluViens  est,  vel  mihi  vel  cuilib^t  alii.  Exempli 
gr.ttia  apostulo  Paulo  dicenti  :  Veritatcn  dico  in 
Christo,  non  mentinr,  lestimonium  mihi  perhibente 
conscienlia  mea,  in  Spirilu  sanclo,quoiaam  tristiti  i 
est  mihi  magna.el  continuus  dolor  cordimeo pro  fra- 
tribus  meis,  qui  sunt  cognali  mei  secundum  carnem, 
qni  sunt  Israelita;  (Hom.  ix),  et  caete.ra.  Uationem 
hujusmodi  debet  admittere  dolor,  ut  dicat  :  Mundi 
sunt  oculi  tui,  ne  videas  malum,  ci  respicere  ad  ini- 
quitatem  non  polens,  quod  est  dicere.  Non  puteris 
favere  facientibus  malum,  facientibus  iniquitaiem, 
quamvis  cognati  tui  sint  secuudum  carnem,  sicut 
et  nostri  cognati  sunt  cognati  prophetarum  et  apo- 
stolorum.tristiliam  magnam  etdolorem  continuum 
pro  illis  habentium.  Quod  dicimu^  hic  /<  ■  icere  dd 
iniquilatem  non  poteris,  tu  cunfirmas  Evangelio, 
cum  dicis  :  Non  possum  ego  a  meipso  facere  quid- 
quam,  sed  sicut  aulio,  judicv  (J  an.  v).  Prnsmiseras 
namque,  in  judicio  tuo  nullaru  esse  accepti  eru 
personae,  diceudo  :  El  procedent  qui  bona  fecerunl 
in  resurrectionem  vitx,  qui  vero  mala  egerunt,  in 
resurreclwnem  judicii  (Joan.  v),  et  subaudtc 
est,  absque  distinclione  Judaei  et  Graeci. 


LIBER  SECUNDUS. 


267  Loquentem  ad  Deum  hominen,et  volentem 
ut  tanta  majestas  voluntatem  ejus  f.>cial,  oportet 
aliquid  verae  fortitndinis  habere,  id  est  justitiae,  ut 
scilicet  nihil  eorum  petat,  quae  justo  Deo  tacere  non 
convenit,  nec  ita  velit  eum  esse  misericordiie  me- 
inorem,  ut  obliviscatur  judicii.  Stc  Abraham  cum 
Ueo  ratiocinari  potuit,  cum  esset  ipse.ut  fatebatur 
pulvis  et  cini*,  quia  videlicet  ultra  id  quod  justum 
erat  loqui  non  addidit,  interpelUns  pro  Sodomis. 
Non  enim  justum  erat  apud  Ueum,  illos  reservari, 
si  m  tanta  multitudtne  non  invenirentur  saltem  de- 


Dcemjusti  (Gen.  xvm).  Sic  Jacob  cum  Deo  licta 
poluit,  et  esse  vel  dici  contra  Deum  fortis,quia  lu- 
clando  nihil  injustum  extorquere  voluit,  imo  esu- 
riens  et  sitiens  justiliam,  bene'iictionem  flagitabat, 
qua  sperabat  ji.stilicari  (Gen.  xxxn).  Sic  Moso.i 
Deum  dicentem  :  Dimilte  me,  tenere  potuit,  quia 
non  exigebat  ab  eo,  quod  injustum  esset,  quatenus 
impunitos  dimitteret  auctores  peccali  in  reatu  vi- 
tuh,  sed  ut  ita  judicaret  vel  puuirel  illus.ijuatenus 
ipse  nihilominus  verax  permaneret  et  justus,  in  eo 
quod    Abrahas    promisit,   et  repromittendo  juravit 


607 


RUPERTI  ABBATIS  TUlTlEiNSIS. 


G08 


(Exod.  x>xul.  Sic  el  iste  secundum  nomen  H.ibacuc,  A  sensus  :  Quomodo  pisces  sive  reptilia  maris   prin- 


qund  iuterpretatur  luctator,  luctari  potestcum  Deo, 
et  loqui  velut  arpuendo,  quia  non  defendit  impios 
vel  injustus  super  quoscunque  videbat  risum  esse, 
permissum  esse  diabolo,  sed  justum  esse  concedens 
super  illos  judiciuui,  juxta  quod  novissime  dixit  : 
«  Mundi  Bunt  oculi  tui  ne  videas  malum,etrespicere 
ad  iniquitatem  non  poteris,  »id  solumin  ratione  cum 
Deo  ponit,  quod  dum  in  saeculo  puniuntur  injusti, 
sicut  per  manuni  Romanorum  puniti  sunl  impii 
Jud<i'i,multa  etiam  patiunlur  jusli  lanquam  injusii, 
agitante  polentes  bujus  sieculi  bomines  eodtm  illo 
spiritu,  de  quo  ipse  Dominus  supra  loculus,  boc 
itu  iueipit : »  Quarenonrespicissuperiniquaagentes, 
ettacesdevoranteimpio  justiorem  se.  »Haecetcaelera 


cipem  non  habent.ita  videntur  hoiuines  nullam  ex 
te  habere  provisionem,  nec  pertuam  regi  providen- 
tiam  ;  «juia,  sicut  hamus  lotuni  sublevat  sicut  sa- 
gena,  sicut  retetotumcircumdatvel  con^regat,  tam 
illud  quod  bonum  quain  illud  quod  in  genere  pi- 
scium  est  malum,  sic  ille  iuipius  in  suam  potesta- 
tem  totum  redigit  et  quod  bonum  et  quod  est  in 
humano  genere  malum,  te  tacente,te  illum  permit- 
tente  in  homines  justos  desaevire,  ita  ut  patentur 
Dcuni  non  habere.  Et  hoc  mirum,  cum  te  habeant 
et  sciant  Dcum,  el  quotidie  ad  te  ilament,dicentes  : 
«  Et  propitius  esto  peccatis  nostris,  propter  nomen 
tuum.  Ne  forte  dicant  in  gentii>us  :  (Jbi  estDeus  eo- 
rum  ?  Ultio  sanguinis  servorum  tuorum  qui  effusus 


qu*  sequunturita  trautare  ingredimur,ut  prae  oeu-       est,  introeal  in  conspeclu  tuo  gemilus   compedito 

1;..   V,..l.„..„     ,.„i; „     ;ll.,.l     „..„„« „.       ... ..„.     X.  .  „    I»   _ a       /i> 1 \    n». .:_!-_:__  i _.  .u_  : ■ 


lis  haliere  velimus  illud  sanctorum,  quorum  bic 
unusestdesi  leriuindesiderantiumejusqui  veuturus 
est,  et  cui  hic  loqmtur,  adventum  secundum,  qui 
cum  venerit,  jam  et  iniquo  iniqua  agere,  et  impio 
justiorem  se  devorare  non  licebil.  Quid  enimaliud 
istedicit  el  clamat  quam  dicunt  et  clamant  subtus 
altare  animae  interfectorum,et propter  verbuin  Dei, 
el  propter  testimonium  quod  habent.clamantes  voce 
magna,  et  dicentes:  «  Usquequo,Domine,sancluset 
verus,nonjudicasetvindicassanguinemnostrum,de 
his  qui  habilant  in  terra?»  (,_/.i.e.vi.)Deniqueidquod 
dictum  estillis  ut  requiescerentadhuc  tempusmodi- 
cum.donec  impleanturconservi  eoruin  etfratreseo- 
rum,  nonne  simile  est  ei  quod  responsum  est  huic  : 
«Apparebit  inlinem.etnon  mentietur;si  morain  fece- 
rit,  exspectaeum,  quia  veniens  veniet  et  nontarda-  « 
bit?»(Ha6nr.  u.)Igiturquoniam  prophelaest.nondu- 
bium  qnin  de  reyibus  longppostfuturisproloquitur, 
ad  Christi  venturi  prospiciens  tempora,  sic  istam 
querelum,«quarenon  respicissuperiniquaigentes,» 
et  ceetera  perpendere  dignum  est  lauquamingemis- 
cenlis,  propler  illas  quas  sancti  et  justi  passi  sunt 
persecutiunes  sive  pressuras,per  idem  illud  bestiale 
imperium,sub  quo  et  ipse  Ghristus  passus  est  et  in 
vindictam  sanguinis  ejus  accidit  faiuosum  illud  ex- 
cidium  Hierosolymorum.  Qun- e.inquil,  «  non  respi- 
cissuperiniquaagente>,»subauditurimpiorum  prin- 
cipes,  per  totum  orbem  leges  impias  et  iniquitalis 
edicta  ponen\.cs,ei  qu&retcices,  Domine,  «  devomnte 
lmpio  justiorem  se?  Quos  enira  impius  quilibet  in 


ruin  ?  »  (Psal.  lxxviii).Tu  interim  taces,  et  ilti  mipio 
totum  in  bamo  sublevare,  lotum  in  sagena  sua 
trahere.totum  in  rete  suum  contrahere  licet,etcum 
sit  inipius,  super  omnestam  juslos  quam  injuslos 
imperium  obtinet,  et  devurandi  sive  occidendi  pu- 
lestatemhubet. «  Superhoclaetabituretexsultabit,  el 
propterea  immolabit  sagenae  su;e,et  saenficabit  reti 
suo,  quia  in  ipsis  incrassata  est  pars  ejus,  et  cibus 
eju..  electus.  »Non  dubium  aut  innotumest  quin  im- 
pius  in  magno  imperio  mnltum  laetaius  fuerit,  et 
sper.ms  in  multitudine  268  divitiarum  suarum 
multum  exsultaverit,  ita  ut  eliam  dcdignatus  hu- 
manam  conditionem,  deura  se  appeliari  maluerit 
et  jusserit,  quod  exempli  graiia,de  G«io  dicere  pos- 
sumus,  ut  Josephus  quoque  scribit  (Antiq.,  lib. 
xxvm,  c.  16)  :  «  Procedente,  inquit,  tempore  ma- 
gnitudine  dignitatis  elevatus,  humanum  perdidit 
intellectum,  et  se.se  volebat  divinilali  videri  consi- 
milem,  divinitatem  qua_  vera  est  inhonorans.Na.il 
simulacrom  suum  jussit  erigi  Hierosolymis  in  tem- 
plo  De.i,renitenlibus  Judaeis,  eosque  volenles  pugna 
superatoscogi.  Igitur  superhoc, inquit,  «  laetabiiuret 
exsultabit:  "iiiinirum  laetitiainepta.exsultiitionefal- 
laci.  EqnideiM  non  omnis  impius  ejusmodi  sic  laeta- 
bitur,  aut  tantum  exsultabit  ut  sibi  videatur  Deus, 
aut  pro  Deo  velit  haberi,  sed  faciet  quod  sequitur  : 
«  Proplerea  immolabit  sagena?  suae,  et  sacrific-bit 
reli  suo.  >•  Quul  est  s.igena  impii,  et  quid  rete  ejus  ? 
Nimirum  cum  et  aliud  quid  possit  intelligi  maxinie 
aurum    et  argenlum   ejus  sagena  est  et  rete  ejus. 


hocmundo  princeps,  diaboli  satelles,  nt  luit  Nero,  D  Nam  de  nulla   re  magis  impius  praevalet,  quam  si 


et  post  illum  quaraplures,  quos,  inquam,non  potuit 
pielate  nudare,  sibiquecon1  rmare.illus  secundnm 
corpus  proposita  morte  absorbuit.et  hocfuilimpin 
devorare  justiorum  se,  te  tacente,  te  vindictam  ilil- 
ferente,  cura  clamet  quotidif  eorum  sanguis  ad  te, 
«Etlaeieshominisquasi  piscesmaris,et  qmisi  reptile 
nonhabenspiincipem.»Subaudiendiim  hieest,quare 
ita  lacies,  quare  ita  lieri  permities  ?  Et  quasi  quis 
interrogel,  in  quo  lecerit  homines  o  quasi  pisces  ma- 
ris,  et  quasireptilenon  habens  principem,»conlinuo 
subjunxit:  «  Totum  in  bamo  sublevavit.traxit  illuni 
in  sagena  sua,  et  congregavit  in  rete  suum.  »  Et  est 


aurum  vel  argenium  copiosum  habet.  Ejusuiodi 
sagenae  lioenler  includuntur,  et  ad  hujusmodi  reie 
volentes  cupidi  homines  congreganlur,  et  beatum 
dicunt  impium  cuju^  haec  sunt,  et  eum  ultro  se- 
quunlur  njusque  imperium  subjectis  manibusam- 
plectuntur.  Hoc  sciens  quidam  cx  ejusmodi  Anto- 
nius  ex  Cleopatra  male  lamosus,  cum  Actium  sibi 
ut  classeiu  constituerat,  advenii-s>'t,  et  prope  ter- 
tiara  partera  remigum  lame  absumptam  offendis- 
set,  nibil  motus  :  «  Remi,  inquit,  modo  salvi  sint, 
nam  remige.-  uou  deerunt,  quoadusque  Graecia  ho- 
mines  habuent.  »  Coeperat  enim  Artabauen  Arme- 


609 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  II. 


610 


nia?  regera,  quem    et  arj/entea  catena   vinctum  ad  a_  justiores  illo  impio,sed  cum  tres  fuissent  immissi, 


contessionem  the-aurorum  regiorum  coegerat  Qui- 
bus  ablatis,  nimirum  quasi  sagena  grandi  et  reti 
magno  instructus  Orientem  pariter  et  Occidentem, 
totum  detiique  Romanum  imperium  includere  et 
ad  se  trahere  properavit.captus  ipse  sagena  diabol>, 
scilicet  amoribus  jam  dictae  Cleopatrae  reginae  JE- 
gypti.Itaque  quia  et  vera  est  sapientis  sententia  di- 
centis  :  Perunue  obediunt  omnia  (Eccle.  x)  ;  recte. 
di\erim,quia  sagena  et  rete  iinpii  aurum  et  argen- 
tum  ipsius  est.Porro  de  auro  el  de  argento,  nonne 
sibi  dens  fecit  ?  nonne  simulacra  operatus  est  et 
ipsis  sacrificavit  ?  Imo  et  subditos  silii  populos  ad 
sacrificardum  invitavit,  adorarecoegit,  et  nolentem 
hoc  facere.solius  Oeatoris  adoratorem  occidit,  at- 


«  quatuor  deatubulabant  soluti  per  medium  ignis,et 
apeciesquarti  »,ait  ipse  qui  vidit.sinu/is  est  Filio  Dei 
[lbid.)\  se  I  quanta  extunc  futura  erat,  et  facta  est 
pro  eadem  causa  devoratio  justorum,  inlerfectio 
gentium?  Proinde  non  solus  iste  clamat  ad  Deum, 
dicens :«  Quare non  respicis  »,et  caetera  qua> hactenus 
dictasunt  ;  sed  et  omnes  sancti,omnes  justi.taliter 
devoraticlamant,etdicuntvocemagna  :<•  Usquequo, 
Doojinesanctusverusnonjudicasptvindictassangiii- 
nem  nostrum,de  his  qui  habitant  in  terra  »  (Apoc.vi). 
Nec  sola?  clamant  illorum  animae  in  illo  saeculo,ve- 
rumetcum  illis  et  propter  illos  ad  ipsum  clamat  Ec- 
clesia  viventium  in  praesenti  sasculo.  desiderans  ju- 
dicisetSalvatorisadventum,  quijustumdeomnibus 


que  ila  juxta  querelam  hujus  justiorem  se  impius  n  facturusestjudicium.SequiturCAP.il:  «Supercus 

toJiam  neamstabo  et  figam  <_'ra>lum  super  munitio- 
nem,  et  contemplabor  ut  videam  quid  dicatur  n.ihi, 
et  quid  respondeam  ad  arguentem  me.»  Tale  quid  et 
Isiias  luquitur  : «  Super  speculam  Domini  ego  sum, 
juj-Mterstans  perdiem.et  super  custodiammeam  ego 
sum  stans  totis  noctibus  »  (ij-ai.xxi).Et  revera  qui  ad 
Drumloquitur  etrationem  postulatde  judiciis  ejus, 
oportet  ut  supra  custodiam  suam  stet,  et  gradum 
figat  super  munitionem,ne  forte  labatur  in  sermone 
spirilns  ejus,  aul  supra  qnam  expedit  quidpiim  lo- 
quatur./Ve  temere  inquitEcclesiustes,  «  quid  loqua- 
ris.neqiiecorluum  sitvelox  ad  proferendum  sermo- 
nem  coram  Deo.Deusenim  in  coelo.et  tu  superter- 
ram  :  idcirco  sint  pauci  sermoncs  tui.  »  (Ercles.v). 
Staboergo.  inquit,  «  supereiModiam  meam.el  figsm 


devoravit.  Igitur  revera  sagenx  suse  immolavit,  et 
rcti  suo  sarrificavit.QuRm  ob  eausam  ?  Quia  in  ipsn, 
inquit,  incrassa>a  esl  pars  ejus.  et  eibus  ejus  eleclus. 
In  auro  namque  et  in  argenlo,  sicut  jam  dictum 
est,  omnino  speravit,  et  fecit  de  hominibus  quod 
voluit,  et  inter  hoinines  gloriam  acquisivit,  poten- 
tiam  obtinuit,  honorem  assecutus  est,  voluptates 
suas  explevit,  quibus  rebus  alfluere,  utique  luit 
paitem  ejus  incrassari.  Mullos  eliaiu  ex  eis  qui 
religiosi  esse  videbantur,e.idem  sagena  sua  vel  eo- 
dem  reti  suo  irretivit  sibique  conformes  f'ecit,quo- 
rurn  vel  qualium  resnectu  nimirum  recte  nunc  dici- 
tnr :  «  Et  cibus  ejus  eledus.Propler  hoc  ergo  expan- 
dit  sagenam  suam,et  semper  interficere  gentes  non 
cessat.  »  Irlein  videtur  repetendo  dixisse,  expandit 


n  *  r  ------ ■-.  -.c 

sagenam  suam,   quod  anle   dixeral,  traxil   illud   in  °  gralumsupermunitionem.»Qn;eautcmillacustoi!ia, 


sagena  «Mn.Verumtamen  illud  palam  constat,  quia 
duas  impius  habuit  vel  habet  sajzenas:  alteram.qua 
volentescepit  populos  etgentes.baecestaurumetar- 
gentum.sicut  j.m  dictum  est;  alteram,qua  invitos 
quoqui'  conslrinxit.et  hasc  est  omne  iniquarum  le- 
gum  ejus  edictum,  quod  per  totum  orbem  expan- 
dit,  pra?cipiendo  cunctos  interfici,  qui  nollent 
sacrificarc  sagenz?  et  reii  ejus.argento  et  auro  ejus, 
aureis  et  argenteis  simnlacris  ejus,  ut  jam  dirtum 
est.  Unde  protinus  sequitur  :  Et  semper  inlerfiecre 
genles  nnn  cessnt.  Denique  hasc  summa  est  querelae 
hnjus  causa  qnod  justorum  sanguinem  impius  fun- 
dendo,  jusuorem  se  devorat.  Primus  ita  fecisse  le- 
gitur  Nabuchodonosor.Nam  ante  illum,et  si  fuerunt 


vel  quid  est  illa  munilio  ?  Nimirum  vera  mentis  hu- 
mililas.  Illa  namque  virlus  munitio  firma.  virtu- 
tumque  omniuui  fida  est  custodia.  Nec  facile  qui 
locum  alinm,  petramvp  aliam  reperire  poiuerii,  de 
quo  Moses  saltem  posteriora  Dpi  dignus  videre  ftie- 
rit  dicentis  sibi:  «  Ecce  est  apud  me  locus,  stabis  su- 
pra  petram.Cumque  transibit  gloria  mea.ponam  te 
in  foramine  petra?»  (£.rod.xxxin),etc.l>enique  looum 
illum  nou  qiudem  illic  nominatum  invenis,sed  ejus- 
dem  Dei  spiritus  eum  apud  Psalmistm.  pulehreet 
magnifice  nominavit.id  est  nimiam  mentis  humili- 
tatem.Ait  enim  :  «  Et  dixil  ut  disperderet  eos,si  non 
Moscs  electus  pjus  stetisset  in  confraetioiie  in  con- 
spectu  e]us  »  (Psal.cv).Nunc  talem  locum.id  estcon- 


quiauroetargentosacrilicarent.nullus  tamen  fuisse  D  fractiouem,  nimiam,  nl  jam  dictum  est,mentis  bu- 


lenitur  qui  taliter  expanderet  sagenam  suam.ut  de 
interficiendis  geniibus  daret  le^em  qui  sacrilicare 
nollent.Ille  taliier  expandit:  «  Vobis  dicitur  populis, 
tribubus  et  linguis  :  In  hora  qua  audieritis  snnitum 
tubaeel  listulae  et  citharaj^sambucaB.p^alterii  et  sym- 
phouiae.el  universigenerismusicornm.cadentesado- 
rate  statuam  auream.quam  constituit  Nabuchodo- 
nosorrex  Siquisautem  i.on  prostratusadoraverit,ea- 
dei  liorarailtaturin  fornace.mignis  ardenlis»  (Dan. 
niJ.Equidera  ibi  tacere  visus  est  Dominus,  devorante 
iiupio  justioremse,se<i  non  usquequaque.  Num  per- 
misit  quidem  mitti  in  ignem    tres  pueros,    ulique 


mililaiem  esse,  apud  se  testatur  ipse.  dum  dicit  : 
«Disciteamequiamitissumetbuiniliscorde»(i/rt/(/i. 
xi).  Sciens  igitur,  etistelutam  esselirmitatera  ejus- 
modi  loci.etqnod  exindeoptimumsitcumDeoluctari, 
supercustodiam,mqn\t,meam96Sstabo,etfigamgra- 
dumsupcrmunilionem,etcoilemplatior,utvileamquid 
diralur  mihi,  et  quil  retpondeam  ad  arguenlem  me. 
Quemadmodum  jamdictus  Moses  eodem  loco  poste. 
riora  Dei  contemplatus  est,tit  videret  quiddiceretur 
sibi.etqiiidresponderetadargupntemscetdicbntem, 
vade.deseende,  peocavit  populus  tuux,quem  eduxistide 
terra  ALggpli  (Exod.xxxn),  et  castera.Denique  et  iste 


611 


RUPERTI  ABBATIS  THTIENSIS. 


612 


oonleirplatusestfortiterfixogradu.neveniretsibipes  A  qui  noncredit  Evangelio  ejus.etinm  si  multum  ope- 


superbiae.et  vidit  qui.i  diceretur  sibi,et  quiJrespon- 
rieret  ad  arguenlem  se.id  est  timnre  sancto,timore 
bono  et  necossario  prementem  se.  Sequitur  enim  : 
«Etresponde.bitad  meDominuseldixit.Scribevisun, 
etexpl  maeumsuper  labul.is.et  percurrat  quilegerit 
i-u iii,Ljtiia.  aiihuc  visus  procul.et  apparebitin  (inem, 
et  non  mentietur,  si  moram  fecerit,  exspecta  eum, 
quia  veoiens  veniet,et  non  tardabit  »  Haec  et  caetera 
quas  sequunlur.dicta  sunt  ei,  veluti  attendebat,  di- 
cens  :  «  Et  contemplabor,ut  videam  quid  dicatnr  mi- 
hi.»  Po?t  haecsemetinvenisseostendit.quid  respon- 
deret  ad  argueniein  se.Dom»ie,inquiens,«  audivi  au- 
ditionem  tuam  et  timui  »  (Habac. ni),et  catera.Igitur 


retur,  non  erit  recta,  id  est  cond''mnal>itur  anima 
ejus.sicut  vera  et  manifesta  ratione  lestntur  Apnsto- 
lus.hoc  brevi  tesiimonio  taliter  :  «  Justitia  enim  Uei 
ineovidelicet  »Evangelio«  revelatur,exfidein  fidpm, 
sicut  scriptum  estjustus  autem  ex  fide  v  i  %  i  t  (/inm.i). 
Etalibi:«  Sinefide.impossibileestplacere  Dco(fleir. 
n).El  quis  est  incredulus,  nisi  superbus  ?  Superbia 
tiamque  incredulitatis  causa  efficiens  est.  Unde  el 
protinus  subditus  :  «  Et  quomodo  vinum  potuntem 
decipit.sic  erit  vir  superbus.el  non  decorabitur,qui 
dilatavit  quasi  infernus  animam  suam.et  ipse  quasi 
mors  non  adimpletur.el  congregrabit  ad  se  onmes 
gentes.et  coacervabil  ad  se  omnes  populos.  »  Ergo 
superbia  magna  est  ebrietas,et  itamentem  subver- 


quia  fortiter  slabat,et  in  exigendo  fortis  erat,vidit 

illud,  qun  I  ut  videret  contemplabatur.  4it   enim  :  g  tit,vimque  omne-n  debilitat  sensus  atque  rationis, 

o  Et  respondit  a.l  meDomintis,»  idest.ostendit  mihi,       ut  qnod  audit  discernere  non  possit.Hoc  ipsum  Do- 


et  vidi  oculo  prophetali,quis  finis  futurus  esset  ini> 
qua  agentium,et  quoraodo  haberet  loqui  et  judicare 
ipse.qui  nunc  videlur  tacere,  iievorante  impin  jus- 
tiorem  se.Et  deinde  ut  alii  quoque  sperare  scirent, 
dixil  mihi  :  «  Scribe  visum,»  id  est  scribe  quod  vi- 
disti,scriiie  quoJ  responJi  tibi  :  scribe, \nqu&m,  vi- 
sum,et  non  in  obscuro  sive  occulto,sed  explana  eum 
super  tabulas,id  est  plano  serraone  et  manifesto, 
ut  percurrat  qui  legerit  eum,nihilo  ejus  offendente 
intellectum.hoc  morio  :  «  Quia  arihuc  visus  procul 
et  apparebit  in  finem  et  non  mentietur,  si  moram 
fecerit  ex=pecta  eum,quia  veniens  veniet.el  non  tar- 
dabit.»  Quid  enim  hic  non  planum,  et  apertum  ad 
inlelligendum  ?.IJ/iuc,inquit,«  procul  est  visus,»  id 
est  non  statira  veniet  ipse  in  terra  visus,  et  «  cum 
hominibusconversatus,»  abiit  prncul  aseendilin  cce- 
lum.dicentibus  angelis,«  sic  veniet  quemaJmodura 
vidistiseum  ascendentem  in  coelum  i>(.4<'/cr.i).Procul 
est  adhuc,procul  abiit,  quia  acceptus  est  in  ccelum . 
Apparebit  a.v>tem  in  fmem.ec  non  m«i/)«iur,subaudi- 
tur  de  omnibus  qnae  locutus  est,  dum  cum  homioi- 
bus  conversHretur.Exempligratia:  Va  tute<,a\l,«  cce- 
lorum  movebuntur.et  tunc  videbunt  Filium  hominis 
venientemin  nubecum  potestate  raagna  etmajeslate 
(Lur:.xxi),siveet«  videbitisFilium  hominissedentem 
a  dextris  virtutis,  et  veniemem  in  nubibus  cceli  » 
(Matth.  ixvi),  et  his  similia.Ila  venientem  quisquis 
eum  videre  desiderat,  et  prassentem  quoque  vitam 
fastid  t,in  qua  non  potesteum  videre.dicitque  cum 


minus  in  Evangelio  confirmat  verbis  hujusmodi  : 
«  Quomodo  potrstis  vos  credere,qui  gloriam  ab  in- 
vicem  accipitis.et  gloriam  quae  a  solo  Deo  est,  non 
quaritis  ?»  (Joan.  v.).Qui  gloriain  ab  invicem  dixit 
recipitis,proeo  utdiceret,qui  snperhi  eslis.Pulcher- 
rime  asperilateni  dictionis  evilavit,  el  sensum  non 
praeterivit:Unde  si  quis  requisitus,  qnid  sit  super- 
bire,respondeat  gloriam  ab  invicem  accipere.nimi- 
rum  vera  el  pulchra  atque  irrefrugabili  usus  est 
diffinitione.Potro  sensus  dicti  hujus,  quod  est  glo- 
riam  accipere,verbis  amplilicatur  praesentibus,«  qui 
di]atavitquasiinternusanimarrsuam,»videlicetsem- 
per  majora  ambiens,"  et  ipse  quasi  mors  non  adim- 
pletur.o  stibauditurpecuniis,«et  congregrabitad  so 
omnes  gentes,et  concervabit  ad  se  otnnespopulos,ut 
fecit  suo  tempore  Nabuchodonosor,  suo  tempore 
Magnus  AU'xander,suo  tempore  Roma  ;  quae.ut  su- 
perius  dictum  est.aliera  fuil  Babylonia.Omnes  re- 
gnoruui  illorum  cupidi  et  ambitiosi  homines,nonne 
gloriam  ab  invicem  accipieliant,  et  pro  accepiione 
gloriae.  ut  alter  alteri  glonam  raperet,  in  invicem 
rueb.tnt  ?  Kevera  «  quomodo  vinum  potantem  deci- 
pit,  »  sit  ejustnodi  homines  spiritu  superbiae  de- 
cepti  fuerunt  et  sunt,  nec  ornamento  firiei  decorati 
sunt,sed  nudi  sunt.huinilitatem  crucis  abhorrentes, 
utpote  conirariam  spiritui  supprbiae  quo  inebnati 
vel  decepti  sunt.  Quid  erit  de  illis,  quando  isle  in 
finem  apparebit?  Imo  ut  singulari  numero  proposi- 
tum  sequanaur  capituluuyiuomodo  judicabtlur  vir 


Aposlolo,«cupiodissLi!viet  esse  cumChristo»(P/n7<p.  D  superbus,pt  quomodo  non  decorabitur  ?  Ail:«  !Nun- 


i).Quisquis  ille  est,et  hoc  audiat,et  hoc  sibi  dictum 
esse  scat :  «  Si  tnorem  lecerit,exspecta  eum,  quia 
veu'ens  veuiet.»  id  est  cprtissime  veniet,et  cum  ve- 
nerit.non  tanquam  tardus  aderit,sed  totum  praeteri- 
tum  tempus  videbitur  fuisse.ut  vera  est,nimia3  ve- 
ntatis.Interim  donec  appareat  in  finem,praedicabi- 
lur  Evangelium  omni  creaturae.«  Qui  credideril  et 
baptizatus  fuerit.salvus  erit ;  qui  vero  non  credide- 
rit.conJemnabitur  »  (Marc.utl.).  Hoc  est.quod  con- 
tinuo  °equitur  :  «  Ecce  qui  incredulus  est,  non  erit 
recta  anima  ejus  in  semetipso  ;  justus  autem  in  fide 
sua  vivet.»  Ecce  apparebit,  id  est  cito  apparebit,  et 


quid  non  omnesisti  super  eumparabolamsument.et 
loquelam  aatiigmatum  ejus  ?  Et  dicetur  :  Vas  ei  qui 
multiplicat  non  sua  usquequo.et  aggravat  conlra  se 
densum  lutum.Ntinquid  non  repenteconsurgent  qui 
mnrJeantte,et  suscilabunl  te.lacer.intes  te,et  eris  in 
rapinem  eis?  Quia  tu  spoliasti  gentes  multas,et  spo- 
liabunt  te  omnesqui  reliqui  luerintex  popu  is.pro- 
pter  sanguinem  hominis,etiniquilatemterrae  civita- 
tis  et  otnnium  habitantram  in  ea.  »  Intenou'ando 
acrius  .iltirtnat  dum  dtcit  :  Nunquid  uon  omnes  isti, 
sub.iuditur  populi  sive  reliqui  de  orr.nibus  populis, 
super  eum  parabolam  sument,  et  caetera.Solet  au- 


613 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  II. 


61* 


tem  Scriptura  sacrareliquos  siveresiduosappellare 
justos  sive  electos,  ut  illic:  «  Et  eritomnis  qui  reli- 
ctus  l'ueritinS;oii,et  residuusin  Hierusalem,sanctus 
Yocabitur,  omnis  qui  scriptus  est  in  vita  inHierusa- 
lem  » (hai.  xl).  Etalibi :  «  Et  miitet  id  quod  salvatum 
fuerit  de  domo  Juda,  et  qund  reliquum  est  de  I^rael, 
radicem  deorsurn  1'aciet,  et  fruetum  faciet  sursum, 
quia  de  Hierusalem  exibunt  reliquiae,  et  salvatio  de 
monteSion  »  (Isa.  xxxvn).  Ergo  et  hic  omnes  istos, 
dequibusdicit,»  quiatuspoliasti  gentesmultas,spo- 
liabuntteomnesqui  reliqui  fuerintdepopulis,  ■>  recte 
sanctos  vel  justos  intelligiraus,  quisuperfuerunt  vel 
supersunt,  quossupradictus  virsuperbus,dilatatam 
babens  aniinam  suam  quasi  infernum,  et  quasi 
mortem  devorare,  id  est  ad  consensum  animae  vel 
voluntalis  su;e  2IO  pertrabere  non  potuit,  quam- 
vis  igne,  ferro,  fame,  bestiis  et  oranium  tormento- 
rum  genere  ad  hoc  eertaverit  et  laboraverit,  quod, 
ut  superius  jam  dictum,  primus  ille  N  ibuchodono- 
sor  inchoavit,  quando  populis,  tribubus  et  linguis, 
quas  ad  se  congrngaverat,  atque  coacervaverat,  pce- 
namedixit.  ;<Siquis,»  inquiens,«  non  prostratusado- 
raverit  statuam,  eadein  hora  mittetur  in  fornacem 
ignisardentis»(D«ri(W.  m).  Quantasimilia,  imoma- 
jora  fecit,  major  utique  altenus  Babylonis,  id  est 
Romae  potentia  ?  Quomodo  gentes  omnes  ad  se  con- 
gregavit,  et  populos  omnes  ad  se  coacervavit,  et 
quantismortibuspropositisexterminarevoluithunc 
visum,  d-'  memoria  hominum,  de  quo  nunc  dicitur  : 
ht  apparebil  in  finem,  et  non  mentieturl  Equidem 
vir  superbus,  ut  puta  Nero,  siveDecius,  aut  certe 
ipse  diabolus,  qui  per  eos  ministerium  iniquitatis 
operabatur,  quasi  mors  et  quasi  inlernusdilatatus, 
omnes  omninogentes,  quantum  in  se  fuit,  devora- 
vit,  sed  reliqui  sunt  et  eruntaliqui,  q'ui  et  admiran  - 
ti  s  e"entus  sui  felicitatem,  evasionis  suae  bealitudi- 
nem,  el  respicientes  unde  evaserint,  exclamani,  et 
dicunt  universi :  «  Nisi  quia  Dominus  erat  in  nobis, 
dicat  nunc  Israel,  nisi  quia  Dominus  erat  in  nobis. 
Cum  exstirgerenthomines  in  nos,  forsitan  vivos  de- 
glutissentnos  •  (/>sni'.cxxiii),et  caetera.Nunquidnon 
omnes  isti  supereum,  scilicet  virum  superbum,  irno 
supcr  ipsum  diabolum,  et  super  universitatem  om- 
nium,  quorum  caput  est  superbiae  filiorum  p.irabo- 
lam  sument,  et  loquelam  aenigmatum  ejus?  Judica- 
bunt  enim  sancti  nutiones,  et  dominabuniur  populis 
(Sapient.  m\sive  ut  alibi  scriptum  est: «  Stabunt  in 
magnaconstantia  adversus  eos,  qui  se  angustiave- 
runt,  etqui  abstulerunt  labores  illorum  »{ibid.v). 
Quomodo  isti  sument  parabolam,  et  dominabuntur 
populU,siveutquidest  istaparabola,el  quidaenigma 
ejtis?Parabolasancta  prophetic.i,  sive  legalisScrip- 
tura>st,quiavidelicet  totafere,vel  maxima  partepa- 
raboliciseteenigmaticislocutionibusplenaest.  Pa-a- 
rabolanamqueeomparatioestex  rebus.lissimilibus. 
Verl.i  gratia,  cum  sermo  Dei  vel  sententiajudicialis 
gladio  materiali  cumparatur,  ut  in  psalmo,  cum  de 
istis  reliquis,  id  est  de  omtiibus  sanctio  canimus: 
«Exsultationes  Dei  in  gutture  eorum,et  gladiiancipi 


A  tesin  manibuseorum  »[Psal.  cTnxi.eteoetera.usque: 
Ut  tacianl  in  eisjudiciurr  Cimscriptum.  Porro,  aenigma 
propositio  est  obscura,  qus  non  facile.  intelligitur, 
nisi  aperiatur,  ut  est  illud  :  «  De  comedente  exivit 
cibus.etdeforti  egressaest  dulceilo»  (Judic.xiv).  Et 
hujusmodilocutiones  passim  inScripturisinveniun- 
tur,  et  valent  non  solum  ad  occultandas  porcis 
margaritns,  verum  et  ad  lioe,  ul  in  eorum  ditficul- 
talibtis  bona  exerceantur  ingenia.  «Audiens»  enim 
«  sapiens  sapientior  erit,  et  intelligens  gubernacula 
possidebit»(Pr0U  i).Am'madvertet  parabolam.etin- 
terpretationem,verba  sapientiuro,  et  aemgmata  eo- 
rum.  « Igitur  sumentsuper  eum  »  ait, «  parabolam  el 
1onuelamaenigmatumejus,»iilestadimplebunlScri- 
ptnram,  et manifeslas facientobscuritates ejus,  quas 

n  difficile  eta  paucisvix  intelliguntur,  nisi  priuseve- 
nianteaquae  in  ipsis  significantur,  atque  ita  rerum 
eventudictaquipobscuraerantaperiantur.  Acsiqti33- 
reres,cujusmodisitillalocuiio,quam  p.rabolam  vo- 
ce!,statimsubjungit.«Etdicetur:Vapei,quimultipli- 
cat  nonstiausquequo,  etaggravatcontrase  densum 
lutum.»Hocnamqueparabolicumest,quodmultipli- 
catas  divitias  densum  lulum  appellavit.  Itidem  et  il- 
lud,  quod  subjun^it :  «Nunquid  non  repenteconsur- 
gent.quimordeantte.etsuscitabunturlaceranteste, 
et  erisin  rapinam  eis, »  parabolica  siva  «nigmatica 
sunt,  quia  videlicet  isti  reliqui,  de  quibus  nunc 
sermo,  seilicet  omnes  sancti  vel  justi,  nequaquam 
ut  littera  sonat,  dentibus  mordere  aut  lacerare,  ac 
manibus  rapere  consueverunt.  Sciendum  quoque, 
quia  dicetur   quidem  tunc,  sed    non  incipiet   dici, 

"  tunc  tale  quid,  quando  apparebit  in  finem,  quando 
veniensveniet judicaturus,  qui  hincabiit judicalus. 
Jam  enim  dici  coeptum  est,  ex  quo  ille  abiit,  jubens 
Evangelium  omni  crentur*  praedicari.  Dici  cosptum 
est: «  Vceeiqui  multiplicat  non  suausquequo  aggra- 
vatcontrase  densum  lutum  »abinitio  pr;edicationis 
Evangelii,  in  quo  revelabilur,  ail  Ai.ostolus,  ira  Dei 
decmlo«superomnem  impietatemetinjustitiam  lio- 
mintim  »(Rom.  i),  dicetur  lunc  in  finem  eidem  va2, 
taliter  uteatin  ignem  aeternum.  Itidem  fieri  coeptuin 
est  per  Evangelium,  ut  repenle  isti  reliqui  consur- 
gerent,  et  morderent  impium.et  suscitarenttir  lace- 
rantes  eum,  essetque  eis  in  rapinam,  taliler  utmul- 
tos  ab  illo  separarenl,  quod  est  mordere  et  man.lu- 
care,  juxta  quod  Petro  dictum  esl :  «  Mactu  et  raan- 

D  duca»(.leCx).  Fietautem  in  finem  taliter,  utgladius 
exeatdeoreillorum.ut  sint  «gladii  ancipites  in  ma- 
nibuseorum,  ad  laciendam  in  eo  vindictam  »  (Ps*il, 
cxlix),  sive  jndicium  conscriptum.  Nam  quod  iuul- 
tos  ab  impietate  couvertere,  hic  sit  corpus  impii 
mordere  et  lacerare,  ex  eo  quoque  comprobatur, 
quod  ad  beatum  Job  Dominus  loquitur  : «  Concident 
eum  amici,  divident  illum  negotialores,  el  nunqtiid 
implebis  sagenas  pelle  ejus,  et  gurguslium  piscium 
capite  illius  »  \Jub  xl)  ?  subauditur,  ut  ego.  Hoc  Ut 
nnnc  in  bonum  illorum,  quis  denies  isti,  quales 
demonstrantur  in  Canticis,  dicendoad  ainicara,sci- 
licet  Ecclesiam  :  «  Dentes  tui.  sicut  grex  tonsarum, 


619 


RUPERTI  ABB.VTIS  TUITIENSIS. 


GIO 


quas  iscPnderuntrielavacro»(Ca.i/.iv|,quos,inquaui,  A  omnem  animam  hominisoperantismalum»  (Rom.u). 

rienies,  id  estapostoli  sivo  pr.eriieaiores,  qui  hic  re- 

liqui  dicumur,  quasi  manducanrio  in  corpus  suuin 

traducunt,   tunc  autem   iri    quod  sequitur,  fiet  in 

malum  ejusdem  impii,  qui  malo  suo  repulit  appeti- 

tum  dentium  istorum. «  Quiaiu  spoliasti  gentes  mul- 

tas,spoliabunttaomnes,quireliquifuerintdepopu- 

lis.  i)  Cum  spoliationes  inultis  fiant,  ille  morius  orn- 

niuin  pessimusest,  quogens  aut  populus,  sive  homo 

quilibetuniusDei  Creatoris  sui  honore  spoliatur,  et 

lunc  vere  est  nudns.  Hinc  est  illud  in  Ex'do  :  «  Vi- 

densergoMosespopulum,quodessetnuriatus,spolia- 

veratenimeum  Aaronpropler  ignominiamsordis,  et 

interbostesnudum  constituerat»  (Kxm/. xxxn),igno- 

niiniam  sordis  reatum  dicil  vituli  quem  lecerant,et 


Judaei  primum  et  Graeci  ;  in  quo  primum  isti  jaui 
spoliatisunt?  Nimiruut  in  eo,  quori  perdiderunt  non 
solum  locum  et  genlem,  verum  etiam  adoptionem 
filiorum  (ibul.  vui),  ei  gloriam,  et  teslamenta,  et 
legislationem,  et  obsequium,  et  promissa  quaeipso- 
rum  erant,  et  ipsum  Cliristum,  qni  ex  ipsis  est  se- 
cunrium  rarnem,qui  est  super  omnia  Deus  benedi- 
ctus  in  saecula  :  Amen.  Orr.nibus  bonis  jam  spolia- 
verunt  eos,  oiunes  qui  reliqui  sunt  de  populis,  se- 
c.unrium  speciem  Jacob,  quem  Deus  riilexit.qui  pri- 
mogenitum  Esau  spoliatum  vestibus  valde  bnnis, 
quas  Rebeeca  apud  se  domi  habebat,  et  induit  eos 
(Geu.  xxvii).  Sic  juste  spoliati  sunt,  qui  pars,  ut 
jamriictum  est,  luerunl  el  sunt  corporis  impii,  qui 


ouo  farto    auxilio  et  "ralia  Dei   nuriati  erant.  Iloc       iientes  multas  spoliavit.maximecultu  vel  cognitione 

,  _.■ .  .:.    !_:-   :..,      D   p„„„,„_:.      „,    •    ,; ,.,.„     :„    :„._;_    ,•    ; .       „.„l. 


norio  quot  _ei  tes,  quot  populos  spoliavil  hic  im 
pius,  in  quemba_criicuntur?  Igitur«  quia  spoliasti 
gentcs  multas,  »  iri  esttam  miquis  persuasionibus 
scparastiaCreatonsgratia,  spoliabuntte  i«tireliqui 
ex  eis  juriicando,  ut  lu,  sicut  tuo  Creatore  ornare 
noluisti,ita  nrc  in  ipsa,  quam  praeoptasti  ulterius 
gloriari  possis  creatura  Dei.  Aridilurque  adhuc: 
«  Propter  sanguinem  hominis,  et  iniquitatem  terrffi 
civitatis.etomnium  habitantiuminea. »  Sanguis  ho- 
minis  hoinicidium  esl.  et  hoc  profectn  iniquitas  est. 
Terravero,  cui  possil  iniquiias  impulari,  nimirum 
non  aliud  quam  horao  est.  Civitatis  quoque  non 
aliudest.quam  hahitantium  in  ea.quiavirielicet  non 
murorum,  aut  aedificiorum,  sive  lapidum  civitatis, 
sed  hominum  habilantium  in  civitate  est  vel  esse 


Creatoris,  et  isti  quantum  in  ipsis  fuit,  multo  ne- 
quius  spoliaveruni,  quia  Christum,  cxspectationem 
genlium,ut  periret  nnmpn  pjus,  et  neque  ipsi.neque 
genles  eum  haberenl.inlerfeceruni.  Igitur  quoniara 
el  hoc  Apostolus  dicit:  Scimus  quia  qiicTcwque  lex 
loquilur,  h>s  qui  in  lege  sunt,  loquilur  (Rom.  111). 
Praemiseratauteu.  testimonium  non  de  Mose,  sed  de 
Psalmis,  ron  riubilemus,  el  ista,  quae  hic  loquitur 
lev,  id  est,  Scriplura  si.rra,  his  qui  in  legesunl,  eam 
loqui,  el  declamare  in  omnemanimam  hominisope- 
rantis  malum,  primum  Judaei,  deinde  Graeci,  sive 
gentilis.  «  Va-quicongregat  avaritiam  malamdonui 
suae,  utsitin  excelso  nirius  ojus,  et  liberarise  nutat 
demanu  mali.  »  Quisnam  ille  est,  qui  congregit,  vel 
congrpgnvit    avaritiam    malam  domui   suse,  magis 


potest  iniquiias.  Virielur  ergo  hic  pssp.  tropus,  qui  a  C  qu.im  populus  Judaicus,  ccetus  Phansaicus?  Omnes 


grammatiris  Graece  iauloU<gia,  Latine  quoque  elo- 
quium  dicitur,  dum  res  una  plurimis  verbis  .  ignifi- 
calur,  ad  hoc  ut  veritas  sive  magnitudo  rei  splenrii- 
dius  proriucatur.  Verumtamen  et  illud  scienrium, 
nuia  cmn  omne  hooiicidium  sit  vel  fuerit  iniquitas 
hujus  impii,  maxiine  sanguis  civitatia  ad  Dei  ini- 
quitatem  reputetur  ei.  Givitas,  inquam,  Dei,  quod 
olim  erat  illa  Hierus  ilem,  in  qua  snla  i.rat  templum 
H7  1  Dommi,  et  nunc  esi  Eeelesia  catholica  ;  er  or- 
bem  terrarum,  de  qua  Psaimista  riicit :  «Fluminis 
impetuslaetificatcivitatem  Dei  »  (Pso/.xlv).  [Iliusci- 
vitatis  sanguinem  ludit  impius  Nabuchodnnosur  rex 
priina'  Babylonis.  Istius  autpm  fundereccepitiinpius 
Nero  imperator  al'erius  liabylonis,  de  qua  Petrus  in 


inquit  Apostolus,  declinavirunt,  simul  inutiles  jacti 
sunt  (Psal.  xm),  de  psalmo  testimoniutn  hoc  assu- 
mens,  statimque  subjungit,  id  quod  ante  diximus: 
«Scimusautemquonianiqu.erunquelexloquitur.his 
qui  in  legesuntloquitur.  »  [giturel  istud  primum  ei, 
qui  in  lege  est  vel  erat,  dictum  hoc  nondubitemus. 
«  Vae  qui  congregatavaritiam  malam  doiuui  suae,  ul 
sitin  excelsonidusejus.»Nam  verehoclecit  Judams. 
bquiiiem  omnis  impiusavaritiam  congre^avil, et  ob 
hoc  vae  ei,  el  Judaeus  autem  avaritiam,non  <|  ualem- 
cunque,  seri  avaritiam  malam  con^regavit,  et  idcirco 
primum  va_  ei.  Nam  quiri  rogo  est,  quod  dicit :  ava- 
ritiam  mnlaml  Quis  unquam  audivit  in  Scripturis, 
avaritiam  bonam,  ut  ex  illiusoppositi  hicoportue- 


Epistolasua:  «Salutat  vos,»  inquit,  «  Ecclesiaquae  D  rit  dari  vel  apponi   differentiam   hujuscemodi,  di 


estin  liar.ylone.electa  «(IPetr.  v).  Una  px  utraquese- 
cunrium  lidem  et  eleclionem  civitatis  facta  est,  et 
sanguis  hujus  civitatis  Dei,  iniquitas  est  terrae  Ba- 
bylonicae  civitatis  diaboli.  Inter  omnem  sanguinem 
summacausa  esl  sanguis  hominis  unius  Jesu  Chri- 
sti,  quem  recte  hic  intelligimus,  duiu  dicit,  provter 
sanguinem  hominis,  et  Judtei,  qui  fuderunt  illum, 
pars  luprunt  et  sunt  corpons  impii,  cui  dicitur,  spo- 
liabunt  te  omnes  qui  reliqui  fuerint  de  populis.  Deni- 
que  et  isti  maxime  sunt  spoliati  el  spoliandi,  maxi- 
eop,  inquam,  et  in  primis  quemadmodum  et  Aposto- 
lusdicit :»  Fraet  indignatin,  trihulatio  et  angustia  in 


cendo-iuim/iai.i  malam ?Qualisergoavar:tiafuit,  vel 
est  Judaei,  ut  recte  dicatur  rnala,  et  adjectio  non  sit 
supeiflua?Nimirum  talis,uttotusurbisaudivit,quia 
domuin  Dei,quaedon  ustral  velessedebebatoralionis 
fecitspeluncam  latronum  (Matlh.  xxi;  Joan.u),  etip- 
sum  propterea.quiadisputabatcontraavaritiam  illo- 
rumeamdem.intirlecitdomus  Dominum.Quammala 
fuil  baec  avaritia,  pra_sertim  eorum  qui  eranl  filii 
peregrinorum,  qui  pauperes  spintu  patres  habue- 
runt  hquidem  avaritia  nusquara  bona,  sed  ibi  ex- 
cellenter  et  nimis  mala.  Et  cui  vel  quasi  domui  sux 
congregavit  avarilium  tam  malaml  Nimirnm  qure 


<iI7 


COMMENT.  1N  Xll  PHOPH.  MIN.  —  IN  HABAG.  LIB.  II. 


618 


fuerat  domus   Domini,    quia    per  congregationem  A  totis  enim  regionibus  ad    azymorum  diem  feslum 


avaritias  malas  suam  fe:"it  illam  donium,  imo  spe- 
luncam  suam,  speluncam  Iatronum,  el  superbi* 
su;e  malum,quam  denotavit  protinus.subjungcndo, 
ul  sit  tiidus  ejus  in  exceho.  Avaritia  namque  sine 
superbia  non  est.  Unde  Sapientia  cum  dixissel  : 
«  Avaro  nihil  essesceleslius,»  statimsubjungit:«Quid 
superbis,terra  et  oinis?»  (Eccles.x.)Bene  ergo  dixit, 
«ut  si  inexcelso  nidus  ejus,»domum  superbientis 
subsannans,ut  nidum  volucris,»  etliberari,»  inquil, 
«se  putatde  niaiui  mali; »  subauditur,proaltitudine 
illius  nidi  excelsi.Quod  propheta  alius  prospiciens: 
«Nolite,»  ai t , t<  confidere  in  verbis  mendacii,dicen- 
tes  :  Templum  Domini,templum  Domini, templum 
est  Domini  *  (Jer.vn),etc.Uemque  alius  cum  dixis- 


congregati,  hello  subito  circumfusi  sunt,  ut  primo 
quidem  illis  pestifera  lues  ex  loci  augustia  nasce- 
retur,  deinde  citius  fames.  «  Cuncidisti  »ergo,  ait 
«  populos  multos.et  peccavit  aniina  tu;;,»  id  est  ne- 
quamintentio  tua.  Nam  peccatum  111  tuum  non 
ex  ignorantia.sed  ex  cogitalionisluas  venitmalitia:. 
Vretibi,«quialapisdeparietale  clamabit,et  lignum, 
quod  inter  juncluras  est  a?dificiorum,  respondebit. 
Quis  enim  iste  est  lapis,  nisi  ille,  qui  seipsum  per 
parabolarn  vine.e  significans  (Matlh.  xxi),  extra 
portam  civitatis  ejiciendum  esscet  crucifigendum, 
ubi  parabolameduxit,  et  judicium  a  Pharisoeisau- 
divit,  de  malis  agricolis,  qui  erant  ipsi.  Nunquam, 
ait,legistis  in  Scripturis:..  Lapidem  quem  reproba- 


set:«  Principesejus,»  videlicetSion,siveHierusalem,  p  verunt  «diflcantes,hic  factus  est  in  caput  an"uli,  a 


Domino  factum  est  istud,  et  est  mirabile  in  oculis 
nostris?»(Psa<:.cvii.)Et  quod  est  «  lignum  interjun- 
cluras  ae>liliciorum,»  nisi  lignum  crucis,  per  quod 
aedificia  duo  prius  conjur.cla  erant,  quandiu  erant 
inimieitia?  inter  homines  et  Deum,  Dominumque 
angelorum.sed  per  crucem  pacificata  vel  conjuncta 
sunt?(Co/OM.i.)Ita  recte  inleliigitur  dictum  liguum, 
quod  esl  «  inter  juncturas  sdificiorum,»  sive  homi- 
num.quod  in  lerris  vel  deterra  est  aedificiorum,de 
duobus  parietibus  constat,  qui  sunt  antiqua  ante 
Christiadventum  synagoga,etnovapostejus  adven- 
tum  Ecclesia.quosvidelicetparietes,  quiueonjungit 
in  semetipso,lapis  angularis  dicitur  et  est.Hinc  ali- 
bi  idem  Apostolus  :  «  Ipse  est  enim  pax  nostra  qui 
fecitutraque  unum  »(Ephes.  n),etc.«  L;ipis  »  igitur 
«  depariete,»iuquit,«clamabit,»subauditurcoiitra 
te,«  et  Iignuui.quod  interjuncturasestaedificiorum, 
respondebit,»nimirum  adversum  te.Quid lapis cla- 
mabit  autquid  lignum  respondebit  ?  Nimirum  id 
quol  sequilur:«Vae  qui  aedificatcivitatem.insangui- 
nibus,et  praeparat  urbem  in  iniquitate.»  Nedubium 
sit,cui  vae  istudinclamat  lapis  ille.aut  lignumillud, 
aliuspropheta.seilicetMichaeasdicit^.Quiaedificatis 
Sionin  sanguinibus,  el  Hierusalem  in  iniquitate  » 
[Mich.  in).  Ergo  cui  «  vae  qui  33dific.it  civitatem  in 
sanguinibus.et  pneparat  urbem  in  iniquitate,»  popu- 
lus  est  Judaicus.ccetus  est  Pharisaicus,  qui  imple- 
vit  mensuras  patres  suorum,  quia  patres  quidem 
ejus  prophetasocciderunt,ipse  autem  prophetarum 
Dominum,  ut  venirel  super  eum  omnis  sanguis 
Caiphas  ille  cogitavit,qui  prophetavit,dicens:  «  Vos  D  justus,  qui  eliusus  est  super  terram.  Nunquid  au- 


«  in  muneribus  judicabant,  et  sacerdotes  ejus  in 
mercede  docebant,et  prophetae  ejusin  pecuniadivi- 
nabant,"  protinus  addidit:.'Et  super  Uominum  re- 
quiescebant,dicentes:Nunquid  non  Dominusinme- 
dio  nostrum?Non  venient  super  nos  mala»(iV<c/i.in), 
Hoc  nimirum  idem  est  quod  hic  ait:«  Et  liberari  se 
putat  de  manu  mali.  »  Mox  conversus  ad  eum,  de 
quo  loquebatur.taliter  in  eum  invehilur:«  Cogitasti 
domui  tuaeeonlusionem^concidisti  populosmultos,et 
peccavit  anima  tua.quia  lapis  de  pariete  clamabit, 
el  lignum.quod  inter  juncluras  est  a3dificiorum,re- 
spondebit.  »  Revera  omnis  avarus  cogitavit,  id  esl 
cogitando  avaritiam,  acquisivit  domui  sua3  confu- 
sionem,  qune  confusio  quanta  sil,  manileste  supra 
memorato  Sapientiae  loco  ditur  intelligi.ubi  cum 
dixisset:«  Avaro  nihil  essescelestius,quid  superbis, 
terra  et  cinis?»  Ita  demum  inlulit:  «Gum  enimmo- 
rieturhomo  haereditabit  serpentes,et  bestias.etver- 
mes  »  (Eccles.x).  Porro  Judaeus,  qui,utjam  dictum 
est,  avaritiam  tam  malam  congregavit,  dupliciter 
domui  suae  confusionem  cogitavit,  id  est  acquisi- 
vit.  Primo  illam,  quam  apud  prophetam  alium, 
scilicet  Michaeam  audire  poluerat.  llle  enim  cum 
dixisset  id  quod  ante  memoravimus,  et  super  Do- 
minum  requiescebanl,dicentes:«  Nunquid  non  Do- 
minus  inmedio  nostrum,nonvenient  super  nos  ma- 
la,  »  statim  intulit  :  «  Propter  hoc  causa  vestri  Sion 
quasiarabitur,et  Hierusalem  quasiacervus  lapidum 
erit.et  mons  templi  in  excelsa  sylvarum»(J/;'c/i..ni). 
Profectohujusmodi  confusionem  illidomui  maxime 


nescitis  quidquam,  nec  cogitatis,  quia  expedit.ut 
unus  moriatur  homo  pro  populo,  et  non  tota  gens 
pereat  »  (Joun.xi).  Hoc  namque  dicendo,  timore  ibi 
lrepidavit,ubi  non  erat  timor,  sociorumque  callMe 
adauxit  pavorem,imo  pavoris  fictionem  dicentium: 
«  Sidimiltimus  euua  sic.venient  Romani,et  tollent 
nostrum  locum  et  gentem.  »  Ilacogitando,  conci- 
disti,  ait,  populos  multos,  id  est,  causa  fuisti,  ut 
conciderentur  populi  multi.  Occisorum  namque,  ut 
refert  Josephus  (lib.  vn,  c.  25),  per  omne  tempus 
occisionis.fueri  undecies  centum  millia,  ethorum, 
ait,  plerique  gentiles  fuerunt,sed  non  indigenae.  A 

Paxhol.  CLXVHI. 


tem  revera  taliter  civitatem  aedificavil,  aut  in  tanta 
iniquitale  urbem  pra3paravit?Nequaquam,sed  .-,tul- 
tissimus  ita  putavit.Dixitenim:«Occidamus  eum,et 
nostraerit  riasreditas  »  (Matlh.  xxm).  Idcirco  locum 
et  gentem  perdidit,  quia  sanguinem  fundere,  hoc 
putavit  esse  aedificationem  civilatis,  et  iniquitatem 
perpetrare,  hoc  putavit  fore  sibi  praeparatiouem 
semper  possidendae  urbis.  Alias  autem  et  vere  civi- 
tatem  asdificavit  iu  sanguinibus,  et  veraciter  prae- 
paravil  urbem  in  iniquitate  non  sibi,  se.d  Deo  vi- 
venti,  non  illam  urbem  aut  civitatem  terrenam 
Hierusalera,  sed    civitatem   Dei  viventis   ccelestem 

20 


ei9 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


620 


Hierusalem.Quanloseniiu  prophetas  occidit,  quot  A.  recordamur  illius  inActibus  apostolorum:Et  nunc, 


sapientes  et  scribas  interfecit,  crucifixit,flagellavit 
in  synagogis  suis,  et  persecutus  est  de  civitale  in 
civitatem,  tot  lapides  vivos  quadravit,  de  qualibus 
recte  concinas  magno  architecto  sancto  Spirilui, 
qui  tonsionibus  el  pressuris  expoliiisuis  coaptan- 
tur  locis.permanumartificis  disponun'ur, perman- 
suri  sacris  eedifioiis.  Hoc  quidem  rite  perpendens 
ubi  martyrem  insigncm  pictoris  arte,  fustibus  at- 
que  plumbatis  subigi  conspexit,  hujusrnodi  disti- 
chon  expressit : 

Cwlitur  xlernx  lapis  urbis,  gemmaque  Christe, 

Hxc  lua  splendidius,paena  famulante  polilur. 

In  hujusmodi  officio  sive  ijedificio  populus  Ju- 
daieus.ut  primus  est  ef  notissimus.«  Lupis, » inquit 
«depariele  clamabit,  etlignumquod  inter  junclu- 
rasesl  a;dificioru!ii,»unde  jam  dictum  est,«respon- 
debit:V;e  »  illi,«  qui  civitatem  «sic  «  aedificat,  »  qui 
«  urbem  »  sic  «  prajpurat,»  quia  bonus  quidem  ef- 
fectus,  sed  intentio  est  maligna.  Quando  vel  ubi 
secundum  veritatem  hujusprophetia;  lapisille,lapis 
angularis,''»  istud  clamavit  ?  Nimirum  quando  vel 
ubidixil:«Ecce  egomitlo  advosprophetas,etsapien- 
tes.et  scribas,»etc.,usque:«  Amen  dico  vobis,venient 
haec  omnia  super  generationem  istam.»  Statim  nam- 
que  gravissime  intulit:«Jerusalem,Jerusalem,  quae 
occiilisprophetas.ctlapidaseos.quiadtemissisunt» 
(Matth.  xxm).  Quod  ibi  subaudiendum  est,  nisi  vic 
tibi?Praemiserat  namque,  septies  vae,  sicut,  o  pru- 
dens  lector,  ibidem,  scilicct  apud  Mutthaeum.eiiu- 
merare  poleris  :  vaa  vobis,  Scriba  et  Pharisaei,  vae 
vobis.Scribae  et  Pharisaei  ;  vaevobis,  duces  caeci  ;  ^ 
V33  vobis.Scriba;  et  Pharisaei  ;  vae  vobis,  Scribae  et 
Pharisaeijvae  vobis,  Scribas  et  Ptiarisaei  ;  vae  vobis, 
Scrib*etPharisasi,ad  singulas  exclamationescausis 
subjunctis,  quarum  novissima  et  septimahaec  est : 
«  Qui  aedificatis  sepulcra  prophetarum,»  usque, «  et 
vos  implete  mensuram  patrum  vestrorum,  d  ideo 
«ecceego  mitto  ad  vos  prophela?,etsapientes,et  scri- 
bas,»  etc.Nonneisie  impius,iste  populus.vaeseptem- 
plici  damnatus.ille  estCain.cujus  typum  est  dictum 
in  illum  unum  hominem  hujus  nominisseptuplum 
ultio  dabitur  de  Ca.\n(Genes.iv),  qui  numerus,  quia 
insolubilis  est,peccatum  irremissibile  significat  ? 
Plura  hinc  dici  poterant.sed  legentis  fastidium  vi- 
tantes,caeterapersequamur.Ait:«  Nunquid  non  haec 
a  Dumino  sunt  exercituum?  »  Puta  quod  dixerit  :  D 
«  Nunquid  non  a  Domino  factum  est  istud,  el  esl 
mirabilein  oculis  nustris^u^a/.cxvi).  Quid  est  is- 
tud,nisi  quud«lapis  quem  reprubaverunt  »'difican- 
tes,hicfactus  esl  in  caput  anguli,»  et  hic  «  lapis  de 
pariete  clamabil,  et,  utjam  diclum  est, .< lignum  » 
erucis  ejus,«  quod  inter  juncturas  est  aedificiorum 
respondebit?Nunquid,»  iuquam,«  non  haeca  Domi- 
no  sunt  exercituum  ?  »  Nuuquid  non  «  a  Domino 
factum  est  istud?»Plane  aDornino  exercituum  sunt 
haec.plane  a  Domino  factum  est  istud;unde  proba- 
bimus.  Sequitur  : 

«  Laborabunt  enim  populi  in  uiulto  igne,et  gentes 
in  vaouum  ut  deliciant.»  Cum  hoc  diclo  prophetico, 


ail,Gamaliel,dico  vobis,«  viri  Israelitae.discedite  ab 
hominibus  istis.sinite  illos,  quoniam  si  est  ex  ho- 
minibus  consilium  hoc  aut  opus,dissolvetur;si  vero 
ex  Deo  est,non  poterimus  dissolvere  ens.ne  forteet 
Deo  repugnare  inveniamur  »(/ici.v).Ha»cille  sapien- 
terelocutusest.In  istoautemSpiritussancluspraedi- 
xerat:«  Laborabunl  enim  populi  in  multo  igne,  et 
tes  in  vacuum  ut  deficiant,  »  et  sic  factum  est.  In 
multo  i<yN<?,subauditur,invidia;  luboraveruut,id  est, 
Juda;i,laboraverunt  gentes,id  estgentiles,utdissol- 
verent  consilium  et  opus  quod  de  isto  angulari  la- 
pide  pi'asdicatur,sed  laboraverunt  in  vacuumetde- 
fecerunt.quis  dissolvere  non  potuerunt.imo  el  ace- 
dentes  ad  islum  lapidem,  ad  quem  accedere  bonus 
R  cassi  laboris  defeclus  est,  et  ipsi  tanquam  lapides 
vivi  superaedificati  sunt.«  Nunquid  igiturnon  ha?ca 
Uominosunt  exercitnm?»  Nunu,uid  non  «  a  Domino 
1'dctum  est  istud  ?  »  Si  enim  non  fuisseta  Domino 
consilium  hoc  vel  opus,  profecto  jam  dissolutum 
esset,tot  gentibus  el  populisad  dissolvendum  labo- 
rantibus,  et  quae  causa  labores  illorum  evacuavit  ? 
Ait:«  Quia  replebiturterra.ut  cognoscat  gloriamDo- 
inini  quasi  aquae  operientes  mare.  »  Quid  isto  dicto 
vcrius.constantius  atqueperl'ectius?«  Spiritusenim 
Domini  replevit  orbem  terrarum  »  (Sap.viu;  Actor. 
iv),  et  eo  replente  repleta  est  terra,  ut  cognosceret 
gloriam  Domini.ut  fierent  sapientes  atqueeloquen- 
tes,  quierant  idiotae  et  sine  litteris,  ut  fierent  coe- 
lestes  qui  erant  lerreni,  imo  qui  terra  fuerant, 
fiercnt  coeli,  cognoscentes  gloriam  Domini,  enar- 
rantes  gloriam  Dei,non  quomodocunque,  sed  quasi 
a/uae  opericnles  mare.  Quid  est  hoc  dicere  ?  Quam 
27  3  magna3  deberent  esse  .iquae.quae  multitudiuis 
sui  operirent  mare,  vel  quarum  ad  coinparationcm 
mare  nihil  viiferetur  esse.Mirum  illud  osset,etnon 
minus  miraculi  habet,  quodmare,  id  est  sapientia 
omniumsuperavit.datasimplicibus  abundantiacoe- 
lestis  sapientiae.  Haec  e.st  illuminatio  credenlium 
Evangelio  Christi.qui  dicunt:A  Domino  factum  est 
istud.et  est  mirabilein  oculis  nostris.  Econtracae- 
teri  excaecali  sunt,videlicet  illi,  qui  ut  jara  dictum 
est,  consilium  hoc  vel  opus  dissolvere  cupiebant, 
de  quibus  hic  ait:«  Laborabunt  enim  populi  in  mu- 
to  igne.et  gentes  in  vacuum  ut  deficiant,  quam  ob 
causam  excaecati  sunt.  »  Sequitur: 


«  Vae  qui  polum  d.it  amico  suo,mittens  fel  suum 
el  inebrians,ut  respiciatnuditatem  ejus.Repletusest 
ignomiiiia  pro  gloria.Bibe  tu  quoque,  et  consopire, 
circumdabiitecalixdexteraeDomini,etvomitusigiio- 
miniae  super  gloriam  tuaiu.  »  Ilunc  locum  istud  de 
psalmo  raanilestiorem  f'acit:«El  dederunt  in  eseam 
meam  f'el,et  in  siti  meapotaverunt  meaceto»(Pia/. 
lxh.)  Fial  mensa  eorum  coram  ipsis  in  laqueuiu,et 
in  retributionem,  et  in  scandalum.  Obscurentur 
oculi  eorum  ne  videant,  et  dorsum  eurum  senij.er 
incurva.Miro  itaque  modo  cum  dixisset  quia  reple- 
bitur  lerra.ut  cognoscat  gloriam  Domini,quae  gen- 
lium  illuminatio  est,causam  oontraposuitceecitalia 


621 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  ?,f!N.   -  IN  HABAG.  LIB.   II. 


622 


quae  in  Israel  contigit,  dicendo  :  «  Vae  qui  potum  dat  A  stium,  terrestrium.  et  infernorum.et  omnis  lingua 


amico  suo.  n  Caecitas  ipsa  est  vae,  causa  vero  quia 
potum  dedil  amico  suo.  Ipse  est  enim  amicus.qui 
dicit  in  psalmo  : «  Etdederunt  in  escam  meam  fel,  et 
in  siti  meapotaverunt  me  aceto.»Intantum  amicus, 
ut  frater  sit  effectus,  et  nostrae  naturae  consangui- 
neus,  quippe  qui  cum  Deus  esset,  homo  factusest, 
ac  de  illo  populo  incarnatus  est.  Huic  amico  suo 
potum  dedit,  mittens  fel  suum,  et  inebriavit  eum 
amaritudine,  ut  aspiceret  nuditatem  ejus,  id  est,ut 
comprobaret,  quod  esset  aDeo  derelictus.  Dixerunt 
enim  impii  :  Promittit  se  scientiam  Dei  habere.Fi- 
liumDeise  nominavit.  Videamus  si  sermones  illius 
veri  sint,si  enim  est  verus  Filius  Dei,  liberabit  eum 
de  manu  contrariorum,  contumeliaet  lormento  in- 


confitetur,quiaDominus  JesusChristus  ingloria  est 
Dei  Patris  »  (Philipp.  n).  Quomodo  autem  el  quam 
vehementer,conversus  in  eum  invehitur,qui  potum 
suum  dedit,  qui  fel  suum  misit,  qui  inebriavit,  et 
ilormire  fecit  amicum  suum  somno  mortis,  et  eo 
modo  cudltatem  ejus  aspexit,  id  est  nudum,  et  a 
Deo  derelictum  esse  voluit.  Bibe,  inquit,  lu  quoque 
el  consopire,  et  quid  bibes?  «  Circumdabit  te  calix 
dextraeDomini.et  vomitus  ignominiae  supergloriim 
luam.CalixdexterffiDomini,»  idestiraomnipotentis 
Domini.itatecircumdabit.ut  sicui  in  ipso  scriptum 
est:«Fiat  mensaeorum  coram  ipsis  in  Iaquetim,etin 
retributionem,et  in  scandalum  »  (P.s«/.lxviii).Qu33- 
nam  est  mensa    tua,  nisi  lex  tua.  Scriptura  sacra 


terrogemuseum,et  probemuspatientiamejus.Morte  n  libi  credila.primum  tibi  ad  edendum  etbibendum 


turpissimacondemnemus  eum.Hanc  eorum  nequis 
siraam  curiositatem,  et  quasi  nuditatis  exploralio- 
nem,  psalmus  declamat  ex  persona  ipsius  :  «  Et  qui 
custodiebant  animam  meam,  consilium  fecerunt  in 
unum,  dicentes  :  Deus  reliquit  eum.persequimini, 
etcomprehenditeeum,quianonest  quieripiateum.  » 
Exploravit,  invenit.aut  aspexisse  sibi  visusestim- 
pius  nuditatemejus,audivit  enimcumdicere:  «Deus 
meus,Deus  meus,ut  quid  dereliquisti  me?  «  Malth., 
xxvn),  hoc  pro'ecto  statim,ne  quid  deesset  sui  fellis 
ad  inebriandum  illum,  cui  totus  calix  passionis 
potus  erat  amaritudinis.obtulit  ejus  ori  et  acetum 
(Joan.  xix).  Vae  igitur  illi,  quia  taliter  polum  dedit 
amico  suo  el  fratri  consanguineo  suo,ut  aspiceret 
nuditatem  ejus,   intirmitatem  ejus,    ad  faciendum 


proposita?  Ibi  calix  dexterae  Domini,  idem  ipsa 
mensa  tua,  ipsa  lex  vel  Scriptura  tua  te  circumda- 
bit,quomodolaqueuscircumdare  consuevit.laqueus 
enim  ipse  tibierit  habenlispirilum  erroris.sorbenli 
sive  haurienti  retributionem  fellis  tui,  quem  amico 
tuo  in  polum  dedisti.Istud  bibe  tu,  el  consopire,ita 
ut  nunc  obscurentur  oculi  tui,  ne  videas,  et  post- 
modum  consopiaris,non  quomodo  ille  amieus  tuus 
qui  evacuato  felletuo,«  ego  dormivi.inquit,  etsopo- 
ratus  sum,  et  exsurrexi  »  (Psal.  m),  sed  ita  ut  in 
aetema  morte  sepultus  jaceas,quod  vere  est  conso- 
piri/Quam  autem  diversum  est,  id  quod  sequitur, 
«  et  vomitus  ignominipe  supergloriam  tuam,  ab  eo 
quod  antedixerat,repletuseslignominiaprogloria.» 
Ignominia    qua  ille  amicus  tuus   repletus  est    pro 


sive  capiendum  experimentum.quod  non  essetDei  *-'  gloria,  et  ignominia  cujus  vomilu  pollueris  super 


Filius,imo  quod  esseta  Deoderelictus.Hoc  forisan- 
nunliat,  et  blasphemat  tanquam  maledictus  Cham, 
qui  forisannuntiavitnuditatempaterna.n,sed  quanto 
ista  resillasimilitudine  majorest  I  Ille  namqueCham 
non  dedit  potum  patri  suo,  non  inquam,  dedil  po- 
culum  vini  delectabilis,  ut  eum  inebriaret,et  nudi- 
tatem  ejus  aspiceret  (Genes.  ix),  sed  iste  impius 
amico  suo  dedit  potum  amaritudinis,  misit  fei 
suum  et  inebriavit  eum,  ut  aspiceret  nuditatem 
ejus,  et  sicut  per  Mosen  praedixerat  spiritus  pro- 
pheticus  :  «  De  vinea  Sodomorum  vinea  eorum,et  de 
suburbanis  Gomorrhae  uva  eorum  uva  fellis,  et 
botrus  amarissimus,  fel  draconum  vinum  eorum,et 
venenum  aspiduminsanabile  »(Deut.  xxxu).«Reple- 


gloriam  luam,  non  eamdem  habent  rationem.  Illi 
namque  ignominia qua repletusest de foris accessil. 
nec  enim  propter  sua,  sed  propter  aliorum  peccata 
male  tractatus  est,  et  pro  futura  gloria  sustinuit  ; 
vomitus  autem  ignominiae  tuae  de  intus  venit,  dete- 
ipso  processit,sicut  vomilus  ejus.qui  seipsumcom- 
movit,  quia  tu  temetipsum  de  corde  tuo  mendacia 
vomendo  inhonorasti,  et  ille  vomitus  super  tuam 
praeteritam  gloriam  erumpit.  Inhocquoque  magna 
distantia  est,  quod  ille  prius  ignominiam  sustinuit, 
et  deinde  gloria  successit.ut  debuit,  tu  autem  prius 
gloriatus  es  festinanter  gloriam  accipiendo  ab  invi- 
cem  (Joan.  v),  siout  ille  tibi  quodam  loco  expro- 
bravit,  ct  deinde  vomitus  ignominiffi  successit.  Iste 


tus,ail,ignominia  pro  gloria  »  (ibid.).  Quis  repletus  D  ordo  notus   est    supernae  dispositionis,  ut    impius 


estignominia,progloria?Illene,qui  amicosuodedit 
an  ipse  amicus.cui  datus  est  polus  fellis  ?  Nimirum 
ipse  amicus  repletus  est  ignominia,  id  est  passus 
est  ignominiam,  sustinuit  mortem,  mortem  autem 
crucis,  quara  prosumma  ignominia  miscuitimpius 
illi,  mort:,  inquiens,  lurpissima condemnemus  eum 
(Sap.  n).  Tanta  ignominia  repletus  passus  est  pro 
gloria,  videlicet,  sciensinde  sibi  proventurum,  ut 
jam  exeosederel  a  dextris  virtutis  in  gloria  DeiPa- 
tris.Nam  propterhoc.ait  Apostolus,  et  «  Deus  illum 
exaltavit,et  donavit  illi  nornen  quod  est  super  omne 
nomen.utinnomine  Jesu  omne  genu  flectatur,coele- 


quidem  priusgloriose  exaltettir,  et  deinde  ignomi- 
niose  humilietur,  pius  autem  propter  hoc  ipsum 
quod  pie  vivit,prius  humilietur,  et  ignominiam  pa- 
tialur,ac  deinde  cornu  ejus  in  gloria  exaltetur.  Se- 
quitur.  Quia  iniquitas  Libani operiet  te.  Hoc  ad  il- 
lud  conjungitur  quod  praemisit,  Vse  qui  potum  dal 
aniico  »MO,etc.  Vae  libi,  inquit,  quia  iniquitas  Libani 
operiet  le,  id  est  bypoerisis  tuacondemnabit  te.  Li- 
banus  narnque  candidatio  interpretHtur  274,  et 
interdum  sub  hoc  nomine  templura  intelligitur,  ut 
in  Zacharia  :  Aperi,  Libane,  portas  tuas,comedat  ignis 
cedros    tuos  (Zach.  xn).    Ergo  iniquitas  Libani,  bi- 


623 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


024 


est   iniquitas  templi,  ipsa  pulchritudo  religionis,  A  bemus  esse  iram  illam,quae,ut  superius  jarn  meDii- 


cujus  omnis  candnr  tua  est  bypocrisis.potissimuui 
operiet  te,  maximum  condemnabit  te.  Nam  quod 
magna  fuerit  religionis  illius  hypocnsis,  ipse  Do- 
minus  satis  acerbe  innuit,  toties  sub  uno  ductu  se- 
monis  dicendo  :  «  Vae  vobis.Scribseet  Pharisaei  hy- 
pooritae  »  (Matlh,. xxm),loco  apud  Matth83um,quem 
supramemoravimus,  ubi  cum  septiesvae  super  il- 
los  detonuerit,  per  singulas  vices  hypocritae  dixit, 
excepta  una  duntaxat  vice,  ubi  taliter  dixit,  vae  vo- 
bis,  duces  c<eci.  Paulus  quoque  non  ignorans  ini- 
quitatem  hujusce  dealbationis,cum  staret  in  medio 
concilii,  et  princeps  sacerdotum  Ananias  os  ejus 
jussissetpercuti,dixitad  eum:«PercutietteDeus,pa- 
ries  dealbute  ■    [Acl.   xxm),  et  quid  aliud  erat  hoc 


nimus,revelatur,ait  Apostolus,de  coelo  in  Evangelio 
Dei  in  omnem  animam  hominisoperantis  malum.Ju- 
dsei  primum  etGraeci  (Rom.  xxv).Deniquein  animam 
Judaei  primum  et  deinde  Graeci  sive  gentilis.  Ira 
h;ec  pro  necessitate  temporis  dicta  est  in  prophe- 
tis  obscurius,  in  Evangelio  autem  itarevelatur,  ut 
veraciter  dicas,  sicut  audivimus,  ita  et  vidimus 
(Psal.  xlvii)  :  Dicto  namque  vse  quater.in  animam 
hominis  Judaei  operantis  malum,quod  ita  termina- 
tumest,«et  vastitasanimaliumdeterrebiteosdesan- 
guine  hominis,»  dum  quinto  loeojam  dicit «  Va^qui 
dieil  ligno  expergiscere.surge,  lapidi  tacenti,»  etc. 
Nonne  istud  est.quod  ita  vidimus,sicut  audivimus? 
Deterritis  namque.ludaeis,ulnonaudeanl  Evangelii 


dicere,  quam  iniquitas  Libani  operiet  te?  Et  revera  g  pradicatores  occidere,  aut  persequi,  quod  factu 


quod  uni  dixit,  omnibus  dixit,  universo  llli  sacer 
dotio  et  populo  dixit  :  Factumque  est  quod  dixit.et 
percussionem  illlam  tolus  orbis  audivit.Prolinus  ab 
illo,  inquam,  invehebatur  populo  impio,  conver- 
susadauditores  sermo  propheticus,italoquitur:  «Et 
vastitas  animalium  deterrebit  eos.de sanguinibusho- 
minis.et  iniquitate  terrae  et  civitatis  et  omnium  ha- 
bitantium  in  ea.  »  Ut  dictum,  ita  et  faclum  est.Ve- 
ncrunt  enim  animalia  de  silva,de  quibus  Psalmista: 
Ezfemina»tt,ea«i,inquit,Bcilicetvineam  iuam,aper 
de  silva,  el  singularis  ferus  depastus  est  eam  (Psal. 
L\xix),nimirum  propter  scelus.quo  cum  debuitfa- 
cere  uvas  et  afferre  vinum,  supradicto  amico  suo, 
Uomino  vel  possessori,  imo  et  plantatori  suo  misit 
fel  suum,    et    amaritudine  mortis  inebriavit  eum 


est  per  vastitatem  animalium,  id  est,per  excidium 
vel  permanua  Romanoruin  gentilium,  liberiusjam 
adversus  idololatriam  per  idem  Evangelium  decla- 
matum  est,et  praedicatum  vae  pertolum  orbem  ter- 
rarum,  inomnem  animam  hominis  Graeci  sive  gen- 
tilis,ligno  et  lapidi  sive  auro  et  argento  sese  incur- 
vautis.Et  notanda  series  litterae  praesentis.Non  enim 
initio  dicit,«  vae  qui  dicit  ligno,expergiscere,surge, 
lapiditacenti.»  Sed  prius  suaviter  alluquitur.et  per- 
cunclando  excitat  hominem  ad  intuitum  rationis. 
«  Quid  prodest,inquit,sculplile?  »  Vultintelligi.etre- 
sponderi,  nihil,  et  rationem  ostendit  cur  prodesse 
nihil  possit.  «Quia  sculpsit,  ait,  illud  fictor  suus,» 
nimirum  talis,qui  figmento  suo  spiritum  vel  vitam 
dare  noa  possit.Fecit  «conflatileetimaginem,»cujus 


Venit  aper,scilicet  Vespasianus,et  singuiaris  ferus,  l*  rei  voluit,  aut  hominis  corruplibilis,aul  volucrum, 


videlicet  Titus,  Glius  ejus,  de  silva,  id  est  de  urbe 
Roma,ubi  erat  multiplicitas  errorum,  etferihomi- 
nes  habitabant,  sicut  ferae  in  silva.  Horum  vastitas 
animalium  deterruiteos  desanguinibus  hominis  et 
iniquitate  terrae,  civitatis  et  omnium  habitantium 
in  ea.  Ex  tunc  enini  perdiderunt  audaeiam,  qua 
primi  ex  omnibus  gentibus  ausi  fuerunt  ad  semis- 
sos  prophetas  et  sapientes  et  Scribas  occidere  et 
ci  ucifigere,flagellare  in  synagogis  suis,et  de  civila- 
te  in  civitatem  persequi  (Malth.  xxm).  Nonne  ab 
hujusmodi  crudelitate  audaci,  audacia  ctudeli,  ex 
eo  tempore  sunt  deterriti?  Neminem  quippejam 
audenl  occidere,  aul  saltem  flagellare  in  synagogis 
suis,  praesertim  ubique  lerrarum  captivi,  et  scabel- 


aut  quadrupedum.aut  serpeni\um,imaginem  utique 
fulsum,  id  est,omni  veritate  substantis  cujus  vide- 
tur  siiuilitudo  fraudatam,  et  idcirco  sculpsit  illud, 
«  quiasperavit in figmento tictor ejus,» itadeceptus, 
qui  homorationaliserat.ut  faceret«simulacramuta,» 
quae  «os  habent  el  non  loquentur.oculos  habent,et 
non  videbunt,aureshabentetnon  audient,naresha- 
bent,et  non  odorabunt  »  (Pini.cxui),nequeenimest 
spiritus  iu  ore  ipsorum.Hoc  rationabihter  praemon- 
strato,  qui  non  credit  Evangelio  verum  Deum  prae- 
dicanti,  profecto  est  inexcusabilis,quia  ratioestir- 
refragabilis.ltaquenune  demuminciamat  inclama- 
tioneterribili :«  Vaequidicit  ligno,expergiscere,sur- 
ge,  lapiditaceuti,  »  aequipolleuteritapotestdici :  Vae 


lum  pedum  Doinini  sedentis  adextrisDomini,  et  in  £)  cognoscentibusDeum,  siveaudientibusDei  Evange- 

medio  iuimicoiumsuorunc'  dominantis,qui  videlicet 

inimici    ejus    sunt  ipsi.  Et  si  aliis  gentibus  licuit, 

ipsis  omnino  tale  quid  ipsa  captivitatis  eorum  lex 

nonconcedit.Sequitur:  «  Quid  prodestsculptile,quia 

sculpsit  illudliclorsuus,conflatile  et  imaginem  fal- 

sam,quia  speravit  in  figmento  fictorejus,ut  faceret 

simulacra  muta?  Vae  qui  dicit  ligno.expergiscere, 

surge,lapidi  tacenti.  Nunquid  ipse  docere  poterit? 

Eeceipse  coopertusestauro  elargento,etomnisspi- 

ritus  non  est  in  visceribus  ejus  :  Douiinus  autem  in 

templo  sancto  suo,sileat  a  facie  ejusomnis  terra.» 

Istud  vae  j  im  quintum,sicut  et  praecedentia  scire  de- 


lium,  et  non  sicut  Deum  glorificautibus  eum,quia 
sponte«mutaveruntgloriamincorruptibilisDeiin  si- 
militudinem  imaginiscorruptibilis  hominis.»  Nuu- 
quiil  ipse  docerepoteritcui dic\l,expergiscere,surge, 
cumlapis  autlignum  sit?EcReipse,subauditur,deus 
ejus.coopertus  est  auro  et  argento,et  omnis  spiri- 
tus  non  est  in  visceribus  ejus,  omnis,inquam,sive 
hominis,  sive  volucris,  sive  quadrupedis,  siveser- 
pentis,  cujuscunque  imago  in  ligno  aut  lapide,  in 
aurosiveargento  simulata  sit.ltaque  flctor  imagiuem 
falsarn  sculpsit.  Ipse  autem,  quem  praedicamus, 
Deus  et«  Dominus  in  templosanctosuo,»in  templo 


625  COMMENT.  IN  XII  PROPH. 

corporis  sui  est,  quod  solutum  ab  impiis.ipse  post 
triduum  suscitavit.  Sileat  a  facie  ejus  omnis  terra, 
videlicet  in  eo,  ut  blasphemare  sive  alium  extra 
ipsumnominare  Deum  non  audeat,et  in  hocsilentii 
reverentiam  ilii  exhibeat.ut  ab  ipsos  gratiam.id  est 
remissionem  peccutorum,supplieiter  deposcat.Nam 
super  hac  re  nunquid  ullum  ratio  aut  Scriptura 
veritatis  silenlium  concedil  ?  (lsa.  lxii.)  Imo  dici- 


MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  III.  626 

A.  tur  nobis:  Qui  reminiscimini  Domini,  ne  laceatis, 
et  ne  detis  silentiuru  ei.  Breviter  diffiniendum  est, 
quia  a  facie  Domini  tacere,  hoc  est  Dominum  ti- 
mere.  Quod  et  si  nondum  fit.multi  enim  contradi- 
cunt  ei,  flet  profecto  in  die  judtcii,  sicutPsalmista 
vehementerastruit,cumid,quod  sinedubiofuturum 
est,quasijampra;terittimtaliteredicit:D(;ca!/oau(/i/um 
fecisti  judicium,ierram  Lremuit  et  quievit  (PsuI.lxxv). 


LIBER  TERTIUS. 


27  5  Conscius  temeritatis  fere  in  omnibus  tan- 
quam  temerarium  redargui  me  vereor  ab  omnibus, 
eo  quod  prapclara  sanctorum  atque  orthodoxorum 
Patrum  studia  latitudineui  ingredi  sum  ausus  agri 
pleni,  cui  benedixit  Dorninus,  id  est   sanctae  Scri- 
pturee,  in  qua  vel  ex  qua   est  omnis  benedictionis 
odor  suavis  et  fructus  :  et  quid  respondebo  arguen- 
tibus?  Ruth  MoaUitiden,  Ruth  festinantem  me  in 
spiritu,  pavida  intentione  imilari  credant  dicentem 
ad  socrum  suam  :  Vadam  in  agrum  et  coliigam  spi- 
cas  qux  mclentium  fugerint  manus,   ubicunque  cle- 
mentis  in  mepatris  familiat  reperero  gratiam  (Ruth. 
n).  Sicut  mandavilBoozproillapuerissuis.utnemo 
illi  esset  molestus,ita  putent  omnes  quihaec  vide- 
rint,  quod  mantlet  eis  Christus  ex  illa  humilitate 
progenitus,  ne  mihi  quasi  pro  praesumptione  indi- 
gnentur.  Quod  et  si  quis  indignari  voluerit,pauper- 
cula  nihilominus  anima  pro  semetipsa  sollicita,!'a- 
memque  ventur.tm  praecavens.de  qua  Psalmista  lo- 
quitur  :  Quia  immaculati,  quorum  dies  novit  Domi- 
nus,  non  confundcntur  in  tempore  maio,  et  in  diebus 
jamis  saturabuntur   (Psul.  xxxvi),  ccepto   in  opere 
persistet,  et  ibi  ante  faciem  suam,  ut  operetur  ci- 
bum,  qui  permanet  in  vitam  aeternam  (Joan.  vi). 
0HAT10  PRO  IG^IOR.iTlONIBUS. 
Titulus  iste  aureusest,etmagni  ponderisverbum, 
de  quo  veraciter  a  sapiente  dicitur  :  Verba  sapientis 
quasi  slatera  ponderabuntur    (Eccl.  xxt).   Quid  est 
enim  oratio  prophetee  pro  ignorationibus,  aut  quid 
sibi  vult  quod  orat  propheta  proignorationibus  ?  Si 
est  propheta,imo  cum  sit  propheta,  quomodo  sein 
ignorationibus  esse  profitetur?  Siquidem  ante  pro- 
phetasset,  sive  antequam    quidquam  propheticum 
scripsisset.iste  titulus  prrevenisset.putaremus  eum 
sanctum  prophetiae  spiritum  velle  invocare,  el  hoc 
intendere,  ut  sortiri  mt-.reretur  vocabulum  sive  of- 
ficium  prophetale.Nuncautem  non  ita  est,sedjam 
prophetaverat,  jam  prophetica  mysleria  conscripse- 
r.it.  Ergone  prius  aut  minus    est  prophetare,  pro- 
pheticamque  scientiam  habere,    posterius  autem 
atque  profediusprc  ignorationibus  orare?Planeita 
esl.  Verumtamen  non  istud  quis  ajstimet,  quod  pa- 
ria  sint  heec,  ignorantiam  Dei  habere,  et  pro  igno- 
rationibus  orare.  Nam.exempli  gratia,Paulus  igno- 
rantiam  Dei  h&beuB,blasphemus  et  persecutor  el  con- 


B  tumetiosus  fuerat  (I  Tim.  i),  et  Ecclesiam  Dei  per- 
sequebatur,oransautemproignorationibus,magnus 
jara  erat  Apostolus,  vas  electionis.sapientia  plenus 
dum  exclamans  ita  loqueretur  :  0  altiludo  divitia- 
rumsapientix  et  scientix  Del,  quam  iiuomprehensi- 
biha  sunt  jwlicia  ejus,etinvestigabilesvix  ejus(Rom. 
h)  !  Quid  multis  moror?  Omnino  perfectorum   est 
eteorum  cum  quibus  Deus  loquitur.orarepro  igno- 
rationibus,  sive  hoc   ipsum  videre,  quod  sint  in 
ignorationibus.  Obsecro.  Oomi'ne,aitMoyses,?iO«  sum 
eloquens  ab  heri  tl  nudiusterlius,  ex  qao    loculus  es 
ad  servum  luum,impeditiorti  el  lardioris  lingux  sum 
(Exod.  iv).   Isaias  quoque  clamat :  Vx   mihi,  quia 
lacui,  quia  vir  pollutus  labiis  ego  sum,  ei  in  medio 
populi  polluta  labia  habentis ego  habilo,et  Regem  Do- 
p  minum  exercituum  vidi  oculis  meis  (Isaix  ix).  Sed 
quid  opus  est  singularibus  exemplis?  Denique  de 
universis  ejusmodi  Sapientia  dicit :  Visio  quam  lo- 
cutus   esi  vir,  cum  quo  est  Dominus,  et  qui  Deo  se- 
cum  morante  confortatus  ait :  Stultissimus  suin  viro- 
rum,et  sapientia  hominum  nonesl  mecum.Non  didici 
sapienliam,  el  non  novi  sanctorum  scientiam  (Prov. 
ni).  Longe  hic  est  ab  illo,  qui  sibi  sapiens  videtur 
aut  visus  est,  et  proptereacum  improperio  dicitur 
apud    Ezechielem  :    Cherub   exlenlus  et   protegens 
Ezech.  xxvni).  Igitur  ipse  titulus  hoc  indicat,  quod 
iste  sit  vir,  cum  quo  erat  Dominus,  et  qui  Deo  se- 
cum  morante  confortatus  est.  Proinde  quod  vidit, 
quod  audivit  iste  confortalus  et  luctator  fortis  Aba- 
cuc  jaududum  Christi  Ecclesia  miratur.et  nos  admi- 
rationemejusaudientes,utinam  intelligere,et  digne 
cura  ipso  admirari  queamus,  el  ipsi  nos  orare  pro 
ignorationibus.  Domine,  audivi  awlitionem  tuam,et 
timui.Domine,opus  tuum  in  medio  annorumvivificat 
iltud.  In  medio  annorum  notum    facies,  cum    iratus 
fueris,  misericordias  recordaberis.  Quam  vel  qualem 
Domini  auditionem  iste  audivit.et  timuit  ?  lllam  ni- 
mirum  quam  ipse    postmodum   edicit :  Deus,  in- 
quiens,  ab  austro  veniet,  et  sanctus  de  montePharan 
cornua  in  manibus  ejus,  ibi  abscondita  est  fortiludo 
ejus,eic.  Veraciterhujusmodi  auditionem  audiendo, 
timeresive  expavescere  fidelis  et  snpientis  animi  est, 
Quantumenim  hoc  est,quod  veniens  in  huncmun- 
dum  Deus  et  Dominus,omnium  majestas  altissime 
cunctis  virtutibus  ccelorum  limenda  et  adoranda 


1> 


627 


RUPERTUS  ABBAS  TUITIENSIS 


Q2S 


carne  assumpta  manibus  confixisad  crucis  cornua  A  excesserunl  potentiores  magisque  durabiles  aliqui, 


pependit,  et  ut  hocpateretur.ut  tam  male  tractare- 
tur  tantus  Dominus,  contumacium  culpa  servorum 
causa  exstitit  ?  Quisquis  eorumdem  tervorum  hanc 
auditionem  audit,  id  est,  sentit  vcl  intelligit,  hoc 
enira  est  auditionemaudire.quod  audivit  auiis  cor- 
poris,  etiam  cordis  aure  perei[.ere.  Quisquis,  in- 
quam,  eorumdem  servorum  istud  audivit.et  consi- 
deravit,  quomodo  non  timuil,  quomodo  non  expa- 
vit?  Puta  quod  attonitus  dixerit:  Heu  !  quid  erit  de 
nobis  servis  malis,  quorum  propter  scelus  talem 
tantumque  Liominum  lam  rnale  tractare  cportuit? 
Nnvi  quemdaiii,  Deo^teste,  qui  per  visam,  elevatis 
sursum  oculis,aspicere  se  putavit  altitudinem  sum- 
rnae  et  incircumscriptaa  magniludinis,et  miro  atque 


sed  Hin  potentatibus,  octoginta  anni,  el  amvtiuseo- 
rum  laior  et  dolor  (ibid.),  ergo  anni  vitae  hominis 
septuaginta  .sunt.  Futurum  autem  erat,ut  in  medio 
hujus  numeri  annorum  vivificaret  Dominus  opus 
suum,  opus  mortificalum.opus  quod  est  genus  hu- 
mauum.  Equidem  cceli  et  lerra  et  mare,  et  omnia 
quae  in  eis  sunt,  opera  sunt  Domini.sed  homo  quod- 
dam  opus  speciale  est  Domini,  opus  manuum  Do- 
mini.  Nain  dixit  Deus  de  caeteris,  et  facta  sunt  j  ut 
autem  hominem  faceret,assumpsit  lutum  et  plasma- 
vit  et  fecit  opus  manuum.  Hinc  Isaias :  Et  nunc, 
inquit,  Domine  pater  noster  es  tu,  nos  vero  luium,et 
fictor  noster,  et  opera  munuum  tuarum  omnes  nos 
(Isa.  uv).  Et  sanctus  Job  :  Manus  tux  fecerunl  me, 


inelfabili  modo,8J6  vim  sentire  illius  divinae  vir-  n  Ct  plasmaverunt  me  tolum  in  arcuitu  (Job.  x).  Ergo 


tutis,et  quasi  in  medio  ejusdem  altitudinis,magni 
tudinis,  immensitatis  videre  stantem,  minis  excel- 
sum  et  ineffabiliter  altissimum  illum  Filium  homi- 
nis,qui  crucilixus  est  pro  nobis.Cumque  visus  ejus- 
dera  magno  quidem,sed  suavi,ultra  quam  dici  po- 
test  pondere  premeretur,haec,  quam  dixi,  cogitatio 
illi  in  mentem  venit.Heu  !  quid  erit  de  nobis  servi-, 
maiis,quoram  propter  scelus.talem  lantumque  Do- 
minum  tam  male  tractare  oportuit  ?  Statimque  co- 
gitationi  huic,  alia  cogitatio,quasi  desuper  ab  ipso 
Filio  hominis  emissa,  suavissime respondit :  Nec  ego 
tantus  nunc  Dominus  existerem,nisi  propter  servo- 
rumcausam  tam  male  tractatus  fuissem.etquaemihi 
fuit  causa  passionis,  eadem  esi  gloriae  et  honoris. 
Qualiacunque  sint  haec,  illud  recte  dixerim,  quia 
opus  hoc  tam  magnum.tarrque  incomprehensibile 
est.ut  quisquis  dignus  luit  audire  auditionem  ejus, 
recte  timeat,  et  oret  pro  ignorationibus.Nam  igno- 
rantiam  quidem  hujus  rei  nullus  habere  debet,sed 
ignorantiam  in  consideratione  ejus,qui  non  habeat, 
nullus  est,  quia  nullus  ad  plenum  considerare  vel 
asstimare  potest.  Non  tamen  timor  hujusmodi,  ti- 
mor  esl  servilis  aut  pcenalis,sed  timorest  sanctus, 
permanens  in  s^culum  sasculi,  quem  charitas  non 
foras  mittit,  sed  intus  adducit,  in  quo  raajestatem 
aeterni  Dei  laudant  angeli,  adorant  domiuationes, 
tremunt  potestates.  Hocex  ipsare  satismanilestum 
est.  Nam  ubi  dixit.nudtri  auUlionem  luam,et  iimui, 
non  licet  subaudiri,  ne  fieret  quod  tuturum  esse 
audivi,  cum  dicat  protiuus  :  Domine,  opus  tuum  in 


et  si  castera  Dominus  operalus  est,  homo  tatnen 
propriumquoddaui  opus  nianuum  Domini  est,quod 
diabolus  per  serpentem  mortiticavit  morte  ani- 
mae,  subsequente  ex  juxta  Dei  sententia  corporis 
morte.Hoc  opus  ita  mortificatum  viviticaturus  erat 
in  medio  annorum  vitae  hominis  annorum  septua- 
ginta.Et  ita  factum  est.Cumenim  esset  ipseDonii- 
nus  homo  factus,  paulo  tninus  quam  in  n  edio  se- 
ptuagintaannorum,8cilicetastatem  habensannorum 
triginta  trium,  ipse  moriendo  atque  resurgendo  vi- 
vificavit  opus  suum  genus  humanum.  Moriendo, 
mortem  destruxit  animarum  nosirarum  ;  resurgen- 
do.vitam  reparavit  corporum  nostrorum.Igiturmiro 
modo  istetimuit.qui  in  islo  timore  hoc  ipsum  quod 
timebat,  prophetando  oravit  ul  citiusfieret,orando 
prophetavit  quod  citius  faciendum  esset.  Iterum 
ail  :  In  annorum  medio  notum  facies.  Quid  notum 
facies  in  aliero  medio  annorum?Uiximusenim,quia 
in  medio  annorum  viiae  hominis  opus  tuum  vivifi- 
casli,  id  est,  templum  tuum,  templum  non  manu- 
faclum  corporis  tui,Judaica  impietate  solutum  sus- 
citasti,et  cum  ipsogeneris  hurnanivitam  reparasti. 
Quid  facies  notum  in  altero  dimidio  annorum,  nisi 
hoc  ipsumquodreveravivificaverisjam  dictumopus 
tuum.  Cum  enim  completi  fuerint  quadraginta  an- 
ni,  ex  quo  illud  opus  luum,  illud  templum  tuum 
aadificasti  de  corpore  Virginis  matris,jam  tunc  no- 
tum  laclum  erit,  quid  operatus  sis  venientibus  Ro- 
manis,  et  veritatem  tuam  implentibus  in  destru- 
ctione  templi  manufacti,super  quo  calumciam  sus- 


medio  annorum  vivihca  tilud,  hoc  ipsum  citius  Deri  D  tinuistiadicentibus.Hiedixit:Possumdestruerelem 


optavit,el  oravit.quod  fuiurum  esse  audiens  timuit. 
Ergo  bonus  timor,sanctus  timor.de  quo  alibi  Psal- 
mista  :  Adorabo,  inquit,  ad  templum  sanctum  tuum 
in  iimore  iuo  (Psal.  v).  Domine,  inquit,  opus  tuum 
in  medio  annorum  vivifica  illud.  Miro  modo  iste 
non  timidus,  sed  timoratus  et  orat  et  prophetal : 
Quid  enim  est  in  medio  annorum?  Qui  sunt  anr.i, 
quorum  in  medio  fieri  orat.quod  audiens  fulurum 
esse  timuit?Annos  istos  libenter  intelligimus  annos 
vitae  hominis,quos  Psalmista  computalos  habens  : 
Dies,  inquit,  annorum  nostrorum  in  ipsis  seplua- 
ginia  anni  (Psal.  lxxxix).  Equidem  numerum  hunc 


plum  Dei,et  post  triduun:  reaedilicare  illud  [Matih. 
xxvi).Item  : Vah,quidestruxit  templum  Dei,  etpost 
triduum  illud  reaedificat  [Uatih.  xxvn).  Non  enim 
remar.ebit  lapis  super  lapidem  qui  non  destruatur. 
Mira  et  |  avenda  celeritas  operis  tui,Domine,  quia 
in  medio  annorum  nosirorum.annorum  quadraein- 
ta,  qui  vitae  nostrae  anni  sunt,vivilicabis  illud,sicut 
jam  dicium  est,  et  in  altero  eorumdem  annorum 
medio  sicnotum  facies.quid  egeris.ut  ejusdemope- 
ris  lui  gloriam  aemulatio  templi  Judaici,templi  ma- 
nufacti,  oeeultare  sive  obscurare  non  possit,  quia 
destructum  erit,  magna  ira  ;  magna  tunc  pressura 


629 


COMMENT.  IN  XII  PROPH. 


eritpopulo  huic.Sed  quid?«Cumiratusfueris,rnise- 
ricordiae  recordaberis.  »  Non  erimus  sicut  Sodoma, 
non  efiiciemur  quasi  Uomorrba,  sed  reliquuesalvae 
flent  ex  nobis.  Hinc  Isaias  dicit  :  «  Nisi  Dominus 
exercituum  reliquisset  nobis  semerj,  quasi  Sodoma 
fuissemus,  et,  quasiGomorrhasimilesessemus  »  (Isa. 
i),  et  est  sensus  :  Nisi  Dominus  praeordinasset,  ut 
reliquia  salva?  fiant  ex  nobis,  et  omnis  Israel 
salvus  sit,  cum  plenitudo  gentium  subintraverit,ita 
tota  gens  noslra  consumpta  fuisset  absque  ullis  re- 
liquiis,  sicut  Sodomiae  omnes  igne  et  sulphure  sunt 
consumpti,  excepto  Lot,  qui  non  erat  ex  il!is  (Rom. 
xi ;  Genes.  xix).  Quod  apud  septuaginta  Interpretes 
italegitur,  «  in  medioduorumanimaliumeognosce- 
tis,  »  non  praelerire  libet,maxime,quia  in  coetu  sive 
in  conventu  Ecclesiae  usitalum  est.  Simplex  quidem 
interpretatio  et  opinatio  vulgi,  ait  B.  Hieronymus, 
de  Salvatore  inlelligit.quod  inter  duos  latrones  cru. 
cifixus,  agnilus  sit.  Qui  autem  melius  hoc  dicunt, 
qui  in  prima  Ecclesia,  quae  de  circumcisione  fuit  et 
de  prsputio  congregata,duobus  populissehinciude 
cingentibus,  intellectus  sil  Sulvator,  et  creditus. 
Sunt  qui  duo  animalia,  duo  intelligant  Testamenta, 
Novum  et  Vetusquae  vere  animantia  sunt,atque  vi- 
talia,  quae  spirent,  et  in  quorum  medio  Dominus 
cognoscatur.  Sequitur  :  n  Deus  ab  austro  veniet,  et 
sanctus  de  monte  Pharan.  »  Semper  hactenus  admi- 
rando  exclamaverat,  nunc  rem  ipsam  latius  eloqui 
incipit,  super  cujus  magnitudine  attonitus,  excla- 
mationem  praemiserat.  Deus,  inquit,  veniet,el  san- 
ctus  veniet.  Unde  veniet  ?  «  Ab  austro  de  monte  Pha- 
ran.  »  Quod  de  Chrislo  Dei  Filio  scimus  vel  credi- 
mus,  propter  quod  et  loquimur,  libenter  in  istis 
prophetae  verbis  intelligimus,  quia  a  Deo  exivit,  et 
in  hunc  mundum  venit,  homo  factus,  secundum 
operationem  Spiritus  sancti.  Spiritus  enim  san- 
ctus,  sicut  in  multis  Scripturarum  locis,  ita  et 
hic  recte  per  austrum  intelligitur,  quia  ventus 
esl  calidus,  et  regio..e  calida  aquiloni  apposi- 
tus,  quo  significari  solet  spiritus  maliguus  Spiri- 
tui  sancto  contrarius.  Ipsa  autera  Dei  Patris  per- 
sona  277  per  montem  Pharan,  sive  secundum 
Septuaginta  interpretes,  permontem  umbrosumet 
condensum  congrue  significatur,  aiuavidelicet « in- 
comprehensibilia  sunt  judicia  ejus.et  investigabiles 
viae  ejus.et  immensa  est  altitudo  divitiarum  sapien- 
tiae  etscientiae  Dei»  (Rom.  xi  I,  quod  innuit,  ut  supra 
diximus,  titulus  ipse,  oratio  Abacuc  prophetae  pro 
ignoraiionibus.  Porro  Deus  et  sanclus  ipse  est 
Christus  Dei  Filius,  utique  Deus  verus,  homo  san- 
ctus,  nequaquam  in  iniquitatibusconceptus,et  qui 
peccatura  non  feeil,  «  nec  inventus  est  dolus  in  ore 
ejus»(/sa.  liii).  Isteigitur,  inquit,  ab  austro  veniet, 
id  est  ut  veniat  iste,  hoc  Spiritus  sanctus  efflciet. 
Nam  propter  charitatem  suam  magnam  veniet.pro- 
ptereharitatemsuammagnammitieteumDeus  Pater 
(/  Petr.  xn).  Charitas  autem  Patris  mittentis.et  Filii 
qui  missus  est.quid  est  aiiud  nisi  Spiritus  sanctus  ? 
Ergo  a  Spiritu  sancto  veniet,  id  est  utveniat,  sicut 


MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.    III.  630 

Ajam  diximus,  Spiritus  sanctus  efficiet,  et  Spirilus 
sanctieritoperatio.quod  eumvirgo  incorruptaconci- 
piet  verum  Deum.verumque  hominem  puriet  Secun- 
dumtiesistas,uniusveratetsummaedeitatisper.-onas, 
tribusdistinctionibuscanticumhocpropheticumsub• 
distiuguit.Distinctionumearumdemsignuraestseiu- 
per,quodHebraicese/a,etaGraecistranslatoribusin- 
terpretatumest  diapsalma,  de  quo  sciendum,  quod 
nounisi  in  psallerio,  et  in  praesenti  loco  sit  positum  : 
o  Et  puto,  nit  Beatus  Hieronymus,musici  cujusdam 
soniessesignaculum  aut  certe  perpetuitatem  eorum 
quae  praedictasuntjudicari.et  ubicunquesela,  hocest 
diapsalma si ve  semperapponitur,ibi  sciamus  non  tan- 
tum  ad  praesens  tempus,verum  ad  oetemum  vel  quae 
sequantur  vel  quae  pra;cesserunt  portinere.  »  Prima 

d  distinctio  ab  hoc  versu  incipit: «  Operuitccelosgloria 
ejus.»  Secunda  :  «  Fluvios  scindeus  terrae.  »  Tertia  : 
«Maledixislisceptrisejus.»  Etprimaquidemdislinc- 
tiospectal  ad  Deum  DeiFilium,de  quo  dixerat  Deus, 
ab  austro  veniet ;  na.mcornua,  inquit, «  in  manibus 
ejus  ;  ibiabsconditaestfortitudoejus,  »etc  Secunda 
distinctione  manifestum  est  quod  alii  persona?  lo- 
quatur:  nam  egressuses,  inquit,  «  in  salutem  populi 
lui,  in  salutem  cum  Christo  ;  »  elilla  persona  recte 
inlelligitur  Spiritus  sanctus,  quem  per  austrum  si- 
gnificari  accipiinus,  qui  visibilia  praesentia  suae  si- 
gna  praebuit,egrediens  cum  Christo  suo  in  salutem 
populi  sui,  quod  suo  loco  planius  dicendum  erit. 
Tertia  distinctione  alia  persona  est  cui  loquitur, 
«  maledixisti  sceptris  ejus.  »Postmodum  dicens :  «Ego 
autemin  Domino  gaudebo.et  exsultabo  in  Deo  Jesu 
meo,  »et  illampersonam  cui  loquens,hocde  Domino 
Jesu  suo  confitetur,  partem  gratanter  accipimus. 
Nunc  ipsam  dictorum  seriem  persequamur.  Operuit 
«coelos  gloriaejus.et  laudis  ejusplenaesllerra.  »Sic 
loquitur.  Haec  et  caetera  quae  sequuntur,  tanquam 
timorplenus,  et  alio  auditu  in  interiore  homineat- 
tonilus,quem  pramisit :  Domine,  inquiens.  «  audivi 
auditionem  tuamet  timui.»Dixerat :  «  Deusabaustro 
veniet,  et  sanctus  de  monte  Pharan,  »  sive  de  monte 
umbroso  et  condenso.Jam  quasi  quaereres  quasi  vel 
quantus  Deus.quants  sanctitatis  sanctus  ?  Operuit, 
ait,«coelosglona  ejus,etlaudis  ejus  plenaeslterra.  » 
Cum  dicit,  «  operuit  coelos  gloria  ejus,»quid  nisi  ho*" 
intimarevultquodaeque  umbrosus  etcondensus  sit. 
utipsemons,  id  est,  ipse  Pater  dequo  venit  idem 

D  Deus?Deniquevaldeumbrosumetcondensum,valde 
incomprehensibilem  illum  esse  testatur,  cum  dicit, 
operuit  caelos  gloria  ejus,  quod  idem  esl  ac  si  dicat  : 
lncomprehensibilis  est  divinitas  ejus,  etiam  ccelis, 
id  est  cunctis  spiritibus  angelicis.  Tantus  tamque 
gloriosus  et  iste  Deus.  Quam  sanctus  sit  si  quaeras, 
et  laudis  ejus,  ait,  plena  est  lerra.  Pulchre  dislinguit 
gloriamDei,  laudem  Dei.  Nam  inde  gloriosus,  quia 
Deus  ;  inde  laudabilis,  quia  sanctus.  Et  sicut  gloria 
divinitatis  ejus  ccolos,ut  jam  dictum  est,  operuit, 
ita  laude  sanctitatis,  laude  sanctae  humanitatisejus 
terraplena  est.Nec  coeli.id  est  angeli,  gloriam  divi- 
nae  claritatis  ejus  ad  finem  perspicere  possunt, nec 


631 

homin 


RUPERTI  ABBAS  TUITIENSIS 


632 


esin  terrasanclitatem  et  humilitatem  huma-  A  absconditaestforlitudoejus.  Ait  enim  :  «  Antefaciem 


nitalis  ejus.quantumest  dignum,laudare  sulficiunt 
Non  hubel  linem  Deus  magnuset  excelsus.non  ba- 
bet  aestimalionem  Deushomo  faclus  sanctuset  bo- 
nus.  Quid  ergo,  si  gloria  ejus  ccelos  operuit?  Unde 
cognoscetur,  si  est  umbrosus  atque  condensus.  Ait  : 
«  Splendorejus  utluxerit.  »Acsi  dicat:  Non  itaest 
umbrosus  et  condensus  ut  non  possit  videri  ;  non 
ita  est  incomprehensibilis  ut  non  possit  agnosci. 
Splendebit  enim,  «etsplendor  ejus  utlux  eril,»id  est 
creaturarn  satis  illuminabit.  Habet  quidem  lucem 
inaccessibilem.sed  tolerabilemnovit  emitteresplen- 
dorem.  In  ipsum  lucis  profundum  aecedere  vel  pe- 
netrare  creatura  non  potest,  sed  ad  creaturam  lux 
ipsa  lemperalivosplendore  procedere  potest.  Splen 


ejusibilfrors,etegredieturdiabolusanlepeilesejus.» 
Quid  enim  est  hoc  nisi  acsi  diceret,  illo  quasi  hamo 
Leviathan  278  capietur.  Sicut  cnim  piseis  hamo 
captus  ante  pedcs  capientis  hamumque  trahentis  de 
Dumine  sive  de  mari  cgredietur,  ita  «  diabnlus  egre- 
dietur, » ait, ante pedes ejus,hoc  estvenietin  potesta- 
tem  ejus,  «  et  foras  idem  princeps  mundi  ejicietur  » 
(Joan.  xn).  Duo  dixit,  «  ante  faciem  ejus  ibit  mors.et 
egredieturdiabolusanlepedesejus,»ethaecsuntquae 
nos  credimus  et  loquimur,  et  credentes  speramus  ; 
quia  ante  conspectum  ejus  mors  fugit.  Resurrexit 
enim.et  nobis  resurreclionis  gloriam  donavit,  dia- 
bolumqueauctorem  peccati  p.t  mortis  ad  pradicatio- 
nem  Evangelii  sui  fecit  foras  egredi  et  ante  pedes, 


duit  gloria  ejus  ipsis  ccelis  quos  operuit,  et  terrae  R  id  est  ante  prfedicatores  suos  conculcari.Sequitur  : 
splenduit.ubi  homo  factus,  homines  latuit.  Splen-      „  Stelitetmensuseslterrar 


dorejusmirabilium  est  operumeu"eelus,incceloetin 
terramirabilia  fecit,  et  quotiesmirabiliafecit,  toties 
splendorememisit,eihujusmodisplendorejus,utlux 
estetutluxerit,quiacreaturamsuamangelir;amsive 
humanamadcognosceridumseipsumsufrjcienterillu- 
minaletilluminabit.  Quid  tandem  umbrosius,  quid 
condensiuseoquodsequitur:Corn«o,ire»ia«i6tM  ejus. 
Ibiabsconditaest/ortiiudoejus^Cornu&namqueyexW- 
ladicit,ettropa3a  crucis,  cujusbrachiis  confixce  fue- 
ranlmanusejus.  «Cumenim  in  forma  Dei  esset,non 
rapinam  arbitralus  est,  esse  se  eequalem  Deo,  sed 
semetipsumexinanivitformamserviaccipiens.factus 
obediensPatriusqueadmorlem,mortemautem  cru- 
c\s»(Philip.  n).  Incruce  ergo  paulisperabscondita 
estfortitudoe,jus,quandodicebatadPalrem:«Tristis  ^ 
est  anima  mea  usque  ad  mortem  »  (Matth.  xxvi) ;  et : 

«Paler,sipossibileest,transeatamecalixiste»(i6(d.), 
et  in  ipsa  cruce  :  «  Pater,  in  manus  tuas  commendo 
spiritum  meum  »  (Luc.  xxm).  Quid  tam  umbrosum, 
tam  condensum  PNamnos,  inquit  Apostolus,  «  prae- 
dicamusJesumChristuracrucifixum,Judaeisquidem 
scandalum.gentibus  autem  stultitiam  »  (/  Cor.  i). 
Quomodo  autem  vel  ad  quid  « lbi  sbscondila  est  forti- 
tudoejus?»  Nimirumsicutincarneabsconditurha- 
mus.id  est  ferri  aculeus,  ad  hoc  ut  piscis  capiatur. 
Nam  hoc  est  quod  de  Behemot  sive  Leviathan  ad 
B.  Job  Dominusloquilur:  «  An  exiraherepoterisLe- 
viathanhamo»?(/oftxL.).Subauditurutego.Proinde 
cum  dicit,  cornua  in  manibus  ejus,  non  id  solum  nos 
attendere  vult  quod  cornibus  sive  brachiis  patibuli  D 
confixaefuerintmanusejus,  alioquin  magis  proprie 
dixisset,  manus  ejus  in  cornibus  ;  sicut  non  sic  di- 
cere  solemus,  cruxinChristo.sed  Christum  incruce 
flxus,  hoc  magis  non  perpendere  vult  quod  propter 
confixionem  quacruci  confixus  vel  in  cruceexalta- 
tus  est,  omnis  potestas  sive  omne  regnum  quod  per 
cornusignificarisoIet,datum  est  in  manibussive  in 
manu  ejus,  sicut  ipse  prsdixerat :  «  Si  exaltatus  fue- 
ro  a  terra,  »  omnia  traham  ad  meipsum  (Joan.  xn),et 
sicut  ait  poslea  :  «  Data  est  mibi  omnis  potestas  in 
cceloetin  terra  »  Matth.  xxvm).  Ipse  propheta  pro- 
tinus  enuntiat  quid  eventurum  esset  inde,quod  ibi 


rram.  Aspexitetdissolvitgen- 
tes,  et  conlnti  sunt  niontes  saeculi.  Incurvati  sunt 
colles  mundi  ab  itineribuswternitatisejus.  »Ipsequi 
incruce  mortuus  fuit,  ubi«  abscondita  erat  fortiludo 
ejus,»resurgensamoituis,nimirumjam  non  abscon- 
ditavel  abscoudenda,  sed  deinceps  manilestaforti- 
tudine  stetit,  subauditur,  a  dextris  virtutis  Dei,ad 
expugnandasreliquiaspeccati,addebellandoshostes 
Evangelii  sui.  Nam  ecce  video  ccelos  aperlos,  ait  Ste- 
phanus  protomartyr,  «  et  Filium  hominis  slautem  a 
dextris  virtutis  Dei  >»  (Acl.  v).  Et  Isaias  jamdudum 
fuerat  pra?locutus:  «Slatadjudicandum  Dominus,et 
staladjudicandospopulos  <>(Isa.  m).Stetit  ergo«Do- 
minus  fortis  et  potens,  Dominus  potens  in  preelio  » 
(Psul.  xxm),   diabolum   victum  habens  ante  pedes 
suos.  «  Et  mensusestterram.  n-Quomodomenswsest, 
nisi  lanquam  judex  vivorum  et  mortuorum?  Nempe 
quod  de  David  scriptum  fuerat,«quia  percussit  Phi- 
listiim.et  percussit  Moab,  et  mensus  est  funiculo  co- 
aequans  lerrae,mensus  est  ;iutem  duos.unum  ad  occi- 
dendum  et  unum  ad  vivificandum»(//fl«!7.  vm);hoc 
de  isto  a  manu   forti  venerabiliter  est  senliendum, 
quia  mcnsus  est  terram,  mensus  duos    funiculos, 
unum  funiculum  misericordiae  et  unum  funiculum 
judicii  ;  funiculum  misericordiae  ad  vivilicandum, 
funiculum  judicii  ad  occidendum.  Ita  meliendo  ter- 
ram  aspexilgenies,  miseratus  est  gentes,  funiculum 
misericordiae   ad  vivificandum   mensus  est  super 
gentes.   Porro  judicii   funiculum   ad   occidendum 
mensus  estsuper  Judipos,  ut  excaecati«  cadcrent  in 
oregladii,etcaptividucerenturinomnesgentes  »(Luc. 
xxi).  Idipsum  quoddicimusdeaspectu  misericordiae 
quo  aspexit  (.'enles,  pulchre  innuithoc  dictum,  «  et 
dissolvitgentes,»et|quodsubjungit,  «et  contritisunt 
montcs  saeculi  et  incurvati  s untcollesmnndi. »  Quid 
enim  est  dissolvit,  nisi  ad  poenitentiam   emollivit  ? 
Econtra  de  impio  dicitur,  quia«  corejus  induravit  » 
(Joan.  xn).Et  quid  est,  <•  contrili  sunt  montes  saeculi 
et  incurvati  sunt  collesmundi,»nisi  ad  poenitentiam 
conlristati  sunt  principes  sieculi,  majoresqui  intel- 
liguntur  per   montes,  et  minores  qui  significsntur 
per  colles  ?  «  Commotaest  et  contremuit  terra,  »  ait 
Psalmista,  «  etfundamenta  montium  conlurbata  et 


633 


COMMENT.  iN  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  HABAC.  LIB.  III. 


634 


cummola  sunt,quoniam  iratus  est  eis  »  (Psal.  xvu).  A.  >d  est  omnia  sacra  vel  secreta  gentilium  declinan- 


Bona  contritio,qua_  fit  ab  ilir.eribus  aeternitatis  sjus: 
nam  hoc  cst  «  contritum  et  bumiliatum,  »  quod  non 
rlespicit  Deus  (P_a/.L),„oc  totum  fuit  vel  est  metiri 
funiculum  unum.funiculum  misericordia.  ad  vivifi- 
candum.  Porro  quod  continuo  sequitur  :  «  Pro  ini- 
quitate  vidi  tentoria  _£thiopia>,  turbabuutur"pelles 
Lerrae  Madian.»  Mensio  esl  funiculi  alterius,funiculi 
judicii  ad  occidendum.Nam  de  illo  _Elhiope  hic  ser- 
mo  est.quinon  n.utabUSpellem  suam.et  de  illo  Ma- 
dian,qui  semper  et  perlinaciter  declinant  judicium, 
secundum  hoc  ipsum  nomen  quod  estMadian  (Jer. 
xin).Madian  quippe  inlerpretatur  «  declinans  judi- 
cium,»  et  significat  eos  qui  non  credunt  futurum  ju- 
dicinm.Igitur  ipse  qui  «  aspexit  et  dissolvit  gentes  » 


tium  judicium,non  credeutium  futurum  esse  judi- 
cium.Quod  Gedeon  Ghristi  pertulerit  typum  sccun- 
dum  sui  nominis  interpretationem,Gedeon  namque 
interpretalur«  circuicns  uterum,»  et  quod  viri  ejus 
trecenli  martyres  Christi  significaverint,  certantes 
atque  morientes  pro  fide  sanota.  Trinitatis,et  quod 
confractio  hydriarum  mortes  fragilium  corporum, 
fulgurautemlampadarumgraliam  significaverit  mi- 
raculorum,quae  postmartyrum  ca>dessplenduerunt, 
unde  superata  atque  confusa  sunt  euncta  fanatica 
gentilium,  sancti  Patres  lalius  tractaverunt,  quae 
quoniam  suis  in  locis  inveniuntur,  hic  non  praes- 
cribimus  vitantes  legentis  fastidiuru.Igitur  «  turba- 
buntur,»  ail,«pelles  terra  Madian,»  id  est  vanitales 


aspectu  misericordiae,ipse  «  pro  iniquitate  vidit,»  id  n  etinsania.  falsae  illorum.qui  noncredent  secundum 

_______.__•._.__       _  _        !_______._.____ *__  _______ h   irt.niTAlll     •".  ryrn     .  _  ^*  r.   .    ..-.t./_  tt^y     •».   I   l.  *-  ■  _  rv*     __  .-  .~  _-.    .   ..!.-,.  _-_-*       .-  __ 


cst  iniquilatem  judicavitomnem  incredulum.o  om- 
nem  animamhominis  increduli  etmalum  operantis, 
Judoei  primum  et  Gro_ci  »  (fiom.nJ.Siquidem  laber- 
naculum  -Ethiopia.  est  omnis  anima  Judaei  malum 
operantis,potius  quam  tMernaculum  Libani,id  cst 
templum  ipsum  de  cujus  candore  sive  religioneso- 
lebat  gloriari,et  dicere :«  Templum  Domini.templum 
Domini,templum  Domini  est  »  (Jer.  vn).Verum  di- 
rere  licet,  quia  ex  quo  Salvatore  crucifixo  tenebne 
circa  meridiem  faclae  sunt,et  secundum  illud  pra_- 
sagium,  «  csscitas  contigit  in  Israel  »  (Rom.  xi),  et 
obscurati  sunt  oculi  eorum,  et  ipsum  templum,  et 
omnia  sacra  Juda^oruui^tabernacula.Elhiopia.  facta 
sunt.Sicut  enim  /Ethiopes  ex  vicinosplendidi  solis 
calore  denigrali  sunt,ita  Juda_i  miro  modo  de  proe- 


Evangelii  praedicationemfulurum  essejudicium,su- 
perabuntur  alque  destruentur  per  mira  et  inaudita 
praelia  martyrum  sua  corpora  ad  supplicia  traden- 
lium  et  moriendo  vincentium.Sequitur  :  «  Nunquid 
in  fluminibus  iratus  es,Domine,  aut  in  fluminibus 
furor  tuus,vel  in  mari  indignatio  tua?»  Hujusmodi 
interrogationes  interdum  lauere  potucrunt  et  caeteri 
proplietoe  et  fecerunt,excepto  quod  iste  cum  majori 
inlerrogat  admiratione.Exempli  gratia  :  Ubi  Daniel 
vidit  in  visioue  quod  «  quatuor  venti  cceli  pugna- 
bant  in  mari  rubro,  et  quatuor  bestia.  grandes  as- 
cendebant  de  mari  diversoe  inter  se  ;  et  deinde 
throni  positi  sunt.et  Antiquus  dierura  sedit »  279 
(Dan.  vn)  et  interfecta  est  judicio  ejus  bestia  illa 
magna.aliarum  quoque  bestiarum  potestas  ablata, 


s  mtia  Salvatoris  per  Invidiam  suam  deteriores  facti  C  admirari  poterat  ipse  Daniel,et  eodem  modo  inter- 


sunt,et  perodium  lucisobscuralisunt oculi  eorum. 
Igitur  «  pro  iniquitale  vidit  tentoria  .Ethiopia.,»  id 
est,veram  et  consummatam  iniquitatem,  judicavit 
atquedamnavitcunctaqua.  priussibimethabilacula 
fuerant,  festa  vel  caeremonias  religionis  Judaica.. 
Denique  « turbabuntur  » ,ait,«  pelles  terrae  Madian.» 
Et  iste.  et  alius  propheta,  videlicet  Isaias,  qui  cum 
dixisset,»  jugum  enim  onerisejus,etvirgam  humeri 
ejus.et  sceptrum  exacloris  ejus  superasti  Mlsai.it), 
ttatim  addidit,  «  sicut  in  die  Madian  »  (ibid.),  ad 
illum  nos  mittunt  sacrae  b  storia.  locum.ubi  Gedeon 
dux  Israel.miro  raodo  tmbavit  castra  Madian.Om- 
nis  Madian  et  Amalech,et  orientales  populi  congre- 
gati  fuerant  simul,  et  Gedeon  quaesierat  signura  in 


rogare.Nunquid  in  leonibus  iratus  es,  Domine,  aut 
pardis  aut  ursis  furor  tuus,  et  in  ventis  atque  ia 
mari  indignatio  tua  ?  Nunquid  de  talibus  tibi  est 
cura,  ut  propter  haac  in  judicio  sedeas  ?  Et  ratione 
ipsa  respondenle,  non  consequebatur  ut  per  illas 
imagines  significarentur  quaedam  alia  majora,quoe 
scire  volens  ille,  «  aceessi,»  inquit,  «  ad  unum  de 
assistentibus.et  veritatem  quaersbam  ab  eo  de  om- 
nibus  his  »  ( ._>../.)S: mili  rnodo  etZachariasdemultis 
quaerit.el  dicit:«Quidsuntha.c,Dominemi?»(_.a./i.i.) 
Iste  autem  magis  attonitus  et  majori  admiratione 
citatus,  videbat  enim  et  audiebat  aure  vel  oculo 
prophetali  unde  timeret.sicut  praemisit,  «  Domine, 
audivi  auditionem  tuam,et  limui,»  interrogat  et  di- 


vellere.scire  volens  si  salvum  tacerel  Dominus  per  D  cit :  «  Nunquid  in  fluminibus  iratus  es,Jomine,aut 


manum  ejus  Israelem,sicut  locutus  est.  Divisilque 
trecentos  viros,quos  de  omni  Israel  secum  retinue- 
rat,in  tres  partes,et  dedit  tubas  in  manibus  eorum, 
lagenasquevacuas,aclampadasinmediolagenarum. 
«  Cumque  omnes,»  secundum  ducis  edictum  atque 
exemplum,i  pergyrum  castrorum  in  tribus  perso- 
narent  locis,et  hydrias  confregissent,tenuerunt  si- 
nistris  manibus  lampadas  et  dextrissonantestubas, 
clamaverunt  :  Gladius  Domini  et  Gedeonis.  Omnia 
itaquecastra  turbatasunt,et  fugientesmutua  se  cae- 
de  truncabant »  (Jud.vu).  Secundum  illius  rei  gestae 
similitudinera  turbabuntur,  diit,peUes  lerrx  Uadian, 


in  fluminibus  furor  tuus,  vel  in  mari  indignatio 
tua?»  Et  sine  dubio  responsum  est  ei,  nonnullam 
quippe  iramelementa  inanimatameruerunt.et  sicut 
Danieli  (Dnn.n),  sicut  Zachariae  interrogantibus,  ita 
et  huic  dictum  est,  quid  essenl  vel  quid  significa- 
rent  ea  quae  videbantur.Nulla  tamen  itaexpositum 
est  aliquod  ejusmodi  mysterium,  ut  concederetur 
ei  scribere  manifeste  ad  intelligendum,imo  sic  pree- 
cipiebatur  :  Tu  autem  claude  sermones,et  signali- 
brum  usquead  tempusstatutum.Quid  iste  videritut 
diceret:  «  Nunquidin  fluminibus  iratus  es.Domine,» 
ete.Sequentia  manilestius  eonant,cum  dicil:  «  Vide- 


635 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


636 


runt  te  •  aquae  Deus,  «  et  doluerunt  montes,  gurg^s  A.  tuas,  sed  quadrigae  tuee  quatuor  Evangelia  tua.sive 


aquarumtransiit.deditabyssusvocemsmim.xetc.Ita- 
quesicutin  legalibusdiotis:Non  alli^abisosbovi  tri- 
turanti  (Dei<i.xxv),cum  audimus  Apostolum  dicen- 
tem  :  Nunquid  de  bobus  cura  est  Deo  (l  Cor.  ix), 
scimus  respondere  :  Non,sed  de  pr;edicatoribus  hoc 
dixit  lux  spii itualis.Ita  in  his  visionibus  propheti- 
cis,dum  dicit:«  Nuuquid  in  fluminibus  iratuses.Do- 
mine,  »  ipse  vi-lens,  sive  prophela,  et  nos  videntis 
sensumhabere  cupientes,responderesciamus:  Non, 
et  sub  nominibus  montium    atque  collium,  equo- 


Evangelii  lui  quatuor  sunt  sacramenta,  per  totum 
mundum  currentia,  scilxet  incarnatio  tua,  passio 
tua,  resurrectio  tua,  ascensio  tua,  quae  sine  dubio 
sunt  salvalio  nostra,  quorum  sine  flde  nulla  est 
salvalio  nostra.  Cum  istis  equis  et  quadrigis  tuis, 
tuscitans,3iit,v  suscitabis  arcum  tuum  ,»id  est  prsdi- 
cans  praedicabis  fulurum  judicium  tuum  te,  ad  ju- 
dicandum  vivos  et  mortuos,  venturum  quemadmo- 
dum  illi  testes  resurrectionis  et  ascensionis  luae  te 
viderunteuntem  in  ccelum.  Illud  namque  praedicare 


rum  atque  quadrigarum,  fluminum  sive  ?quarum,  judicium  quodammodo  lale  est,  ul  si  quis  intendat 
sagittarum  fulgentium,  et  fulfjurantis  hasta3,  ca?te-  aroum  suum,  quia  sicut  arcus  de  longe  lerit.ita  de 
rarumque  rerum.de  quibus  aeque  ut  de  bobus  cura  longinquo  venit  dies  judicii,  ita  ut,  antequam  feriat, 
Deo  non  est,  res  illas  intelligamus.de  quibus  Deo  praeviderinon  possit.«Suscitabisjuramentatribubus 
sine  dubio  cura  esl.flumina  illa  nobis  in  intellectu  g  quae  locutus  es.  »  Quae  sunt  illajuramenta  ?  Duobus 
sint.illa.quorum  voces  audits  sunt,  vel  audire  po-      quidem  hominibus   juramenta  locutus  es,  scilicet 


tuerunt  aqua?  illae  et  mareillud,et  flumina,de  qui- 
bus  in  psalmo  scriptum  est :  «  Elevaverunt  flumina, 
Domine,elevaverunt  flumina  voceui  suam.Elevave- 
runtflumina  fluctussuosavoce  aquarummultarum. 
Mirabileselationesmaris.mirabilisinaltisDominus» 
(Psal.  xciu).  Fluniina  enim  quae  elevaverunt  vocem 
suam.sacra  catholicae  fide'  dogmata  sunt,  Domino 
dicente:  «  Quicredit  in  me,sicut  dicit  Scriptura.flu- 
mina  de  ventre  ejus  fluent  aquae  vivae  »  (Joan.  vn). 
Porrofluminaaiia,  fli.minacontraria,quae « eJevave- 
runtfluctussuosa  vocibus  aquarum  multarum»,illa 
sunt,  de  quibus  gloriatur  draco  magnus,  ut  apud 
Ezechielem  Dominusloquitur:  «  Ecce  ego  ad  te,Pha- 


Abrahaeet  David,dicens  Abrhaae:  «  Permenietipsum 
juravi.quiafecistiremhanc  »  (Cenes.  xxn).  Etjurans 
Havid,sicut  Scripturadictt:«  JuravitDominusDavid 
veritatem  »  (Psal.  cxxxi).  Verumtamen  el  omnia  di- 
cta  tua,  propter  firmam  et  insolubilem  veritatem 
dici  possunt  juramenta.  Tu  es  enim  ille  Angelusde 
qnoin  Apocalypsi  scriptum  est  :  «  Et  Angelus  quem 
vidisupramarestantem,levavitmanumsuam  incoelo, 
et  juravit  per  viventem  in  saecula  saeculorum,  qui 
creavit  coelum,  et  ea  quae  in  eo  sunl,et  terram,etea 
quae  in  ea  sunt,et  mare,  et  ea  qus  in  eo  sunt.quia 
tempus  ampliusnonerit»(/lpoc.x),etc.  Quodcunque 
locutus  es,  tam  firma  tamque  vera  sunt,ac  si  jura- 


rao  rex  dJgypti,  draco  magne,  qui  cubas  in  medio  „  veris  per  temetipsum,  sive  per  beatam  Trinitalem 


fluminum  luorum,et  dicis:Meus  est  f\u\\us»(Ezech. 
xxix),  populi  mei  sunt,  inquieti  et  impetuosi,  qui 
elevaveruntfluctus  suos,fluctus  persecutionis  atque 
seditionum  a  vocibus  aquarum  multarum,  id  est 
proptervocesChristidiscipulorumhabentiumabun- 
dantiam  ccelestium  gratiarum.  Illud  mare  totus 
mundus  est,  mundus  impiorum  et  incredulorum, 
cujus  tanquam  maris  elationes  mirabiles  fuerunt, 
mirabilis  autem  in  altis  Dominus.qui  elationes  illas 
compescuit.Qualiacunque  vocabula  sint,tam  in  his, 
quam  in  casteris,  quse  sequuntur,illas  debemus  in- 
telligere  res,  quibus  Dominum  summe  sapientem, 
et  summe  justum  irasci  vel  indigaari  a  ratione  non 
discordet.Sequitur : «  Qui  asceudis  superequostuos, 
etquadriga'  tuae  salvatio.Suscitanssuscitabisarcum 


viventem  in  saecula  saeculorum.  «  Ccelum  el  terra 
transibunt,verbaautem  meanon  »  transibunt(Mat/A. 
xxiv).  Ascendendo  super  equos  et  quadrigas  tuas, 
et  suscitandoarcum  tuum  implebis  omnia.quae  tan- 
quam  juramenta  locutus  es,  quorum  finis  erit,dare 
tribubus  tuis  terram  veraciter  fluentem  lac  et  mel. 
Setnper.  Jam  supradictum  est,  quod  aversiculo  illo, 
« Deusabauslroveniet,elsanctusdemontePharan,> 
sive«  umbrosoetcondenso » quosanctani.intelligimus 
Trinitatem,  trina  distinctione  distinctum  sit  hoc 
canticum,  et  singularum  distinctionurn  signum  sit, 
semper  pro  quo  in  Giaeco  diapsalma,  el  in  Hebraico 
sela  scriptum  est,  et  ubicunque  apponitur  ibi.vel 
quae  sequantur,  vel  quae  praecesserint.non  tantum 
ad  praesens  tempus  pertinere  sciamus.  Ea  quae  jam 


tuum.juramentatriliubus.qusalocutuses.  »Quia  se-  0  dicta  sunt,  manifestum  est  ad  peraonam  pertinere 

melinterrogavil,«  nunquid  in  fluminibus  ir.itus  es, 

Domine?»Etinterrogando,interrogationisatqueres- 

ponsionisviam  nobis  aperuit,interrogemus  eliamde 

his  :  Nunquid  super  equos  quadrupedes,  Domine, 

ascendisti,  aut  ascendes,  et  quadrigis   vectaberis, 

ut  reges  vel  consules  ?  Nunquid  arcum  intendes,et 

sagittarius  fies,et  scapulas  hominum  Iransfiges,  et 

perculies  inter  pulmonem  et  stomachum.aut  egre- 

dietur  sagitta  per  carneum  cor  eorum  ?  Et  respon- 

debimus  :  Non.Nam  ascendes  quidem  equos  tuos, 

sed  equi  lui  homines  sunt,  sponte  subeuntes  obe- 

dientiae  tuae  frenum.    Ascendes  quidem   quadrigas 


Dei,  et  sancti,  qui  ab  auslro  et  de  monte  umbroso, 
et  condenso,  id  est,  a  Spiritu  saucto,  et  a  Patre 
Deo  venturus  erat,  et  nunc  interposilo,  semper, 
quae  sequuntur  ad  personamdicunturSpiritus  san- 
cli.quodmaximeex  illo  liquet  versiculo  :  «  Egressus 
esin  salutem  populi  tui.insalutemcumChristoluo.» 
Ait  ilaque  «Fluvios  scindens  terrae.viderunt  teaquae 
etdoluerunt280montes,gurgesaquarum  transiit. » 
Ni:  fluvios  et  aquas,  sive  aquarum  gurgites  hic  in- 
telligamus  vulgariter,  vetuit  nos  interrogatio  prae- 
missa,  dicentis  :  «  Nunquid  in  fluminibus  iratus  es. 
Domine,  aut  in  fluminibus  furor  tuus,  vel  in  mari 


617 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  III. 


638 


indignitiotua?»Ergofluviosterr,i?,  idest.omnessa-  A  statimquerursustemporepraelerito  :«  Egressuses,  » 


pientes,  sive  omnes  loquacitates  philosophiae  mun- 
danae,  tu  auster  bone,  tu  Spiritus  Sitpientisseindes, 
tu  qui  fluii.en  Dei,  id  est  doctrinam  evangeiieam, 
absque  seissura  currere  facies  sequentibus  signis. 
Ad  quid  illos  fluvios  scindes?Nimirumut  minusaut 
nihil  valeant,  per  scissuras  comminuti  atque  atte- 
nuuti,  et  transeant  per  eos  calceali.  Nam  hoc  est 
quod  apud  Isaiam  l.ilitcr  dictum  esl  :  «  Et  desolabit 
Dominus  linguam  maris  .Egypti,  et  elevabii  manum 
suam  super  flumen,  in  fortitudine  spiritus  sui,  et 
percutiet  eum  in  septem  rivis,  ita  ul  transeantper 
eum  calceati  »  (Isa.  xi).  Lingua  namque  maris  i£gy- 
pti,  loquacitas  est  sapientinm  saeculi.  quani  Spiri- 
tus  sanctus  slultam  fecii,  quamdum  scissa  et  con- 


inquit,«insalutem  populi  tui,insalu!emcum  Christo 
tuo,»  etc.  Nunquidcasu,et  absqueulliusrationis  in- 
tuitu,  ita  in  prophetis  suorum  tempora  verborum 
variarej  consuevit  Spiritus  sanctus  ?  Non  utique 
absquc  rationeest,  quae  si  uobis  non  omnino  patet, 
tamen  inJe  persentire  aliquid,  dulce  et  jucundum 
est.  Attendenti  diligenter  illud  occurrit,  quia  sermo 
propheticus,  ea  quae  quodam  certe  tempore  ventura 
vel  lacienda  essenl,  magis  prreteriti  temporis  verbis 
edixit.  llla  vero,  quae  fieri  non  desinerent,  omnibus 
diebus  usque  ad  finem  saeculi,  verbis  1'uturi  tempo- 
riu  enunliavit.  Siquidem  ut  praedicatores  suos  in 
mundo  baberet  Dominus,  et  futurum  praedicaret 
judicium  usque  ad  finem  saeculi,  non  erat  defulu- 


tra  semetipsam  divisa  est,  facilius  transierunl  per  g  rum.etidcircoverbis  futuri  tempo 

eam,  quicunque  fuerunt  vel  sunt  «  calceati  pedes  in 

praeparatione  Evangelii  pacis  »  {Ephes.  vi).  Hoc  facto 

viderunt  te,  ait,  aquoe,  et  doluerunt  montes,  id  est, 

cognoveruntte  populi,  et  doluerunt  principes,aliqui 

dolore  poenilentiae,  aliqui  dolore  invidiae.et  intume- 

scentquidempopuli  multi.quoniodointerdum  aquse 

intumescunt,  sed  tumoris  eoruin  finis  erit,  hoe  est, 

quod  nunc  ait,  gwges  aquarum   transiit.  Sequitur: 

«  Dedit  abyssus  vocem  suam,  altitudo  manus  suas 

levabit.  Sol  et  luna  steterunt  in  habitaculo  suo,  in 

lucesagittarumtuarnmibunt.insplendorefulguran- 

tis  hastae  tuae.  »  Ubi  gurges  aquarum,hoc  est,omnis 

eorum  impetus,  et  pcrseculio  transiit,  qui  vexabant 

tunc  populum  tuum,   tunc  abyssus,  id  est,   inferi 

laudaverunt  te,  tunc  etiam  superi,  id  est  angeli  in  p 

plausum]  suis  manibus  concrepuerunt,  et  victorem 

velu  ti  gestu  quodam  ettripudio  elevatarum  manuum 

demonstrant.  Sol  tuus  et  luua,  et  omnis  splendor, 

qui  prius  illuxerat  populo,  et  postea  malorum  pon- 

dere,  et  teuebraruui  horrore  universa  fuerant  coo- 

perta,  receperunt  lumen   suuin,   el   pristinum  ha- 

buerunt  fulgorem.  Sagittae  tuae,  et  fulgurans  hasta 

tua,  id  est  plagae  tuae  et  eruditio  tua,  lumen  po- 

pulo  tuo  praebuerunt.  Denique  in  luce  sagiltarum 

tuarum,  et  in  splendore  hastae  tuae,  quaj  eos  ad  hoc 

corripuit,  ut  emendaret,  ambulavit  populus  tuus, 

le  limens,  te  diligens,  et  uu.gnam  tui  admirationem 

habens.  Ilicprotinussequitur:  «  Infremituconculca- 

bisterram.in  furore  obstupefaciesgentes.  Egressus 

es  in  salutem  populi  tui,insalulemcumChristo  tuo. 


risedixit. «  Ascen- 
des  super  equos  tuos  suscitans  suscitabis  arcum 
tuum.»Ulauteii)in  inlirmitatepassionis  lateretvir- 
tusdivinitatisejus.certoquodametbre.vitemporefu- 
turum  erat,  etidcirco  praeterito  tempore  dixit :  «  Ibi 
ab^conditaestfortitudoejus.  »Discretio  haeceadem, 
illicevidentiusapparet,  ibi  de  passione  sua  loquens, 
praetento  temporeait : «  Foderunt  mar.us  meas  etpe- 
des  meos »  [Psal.  xxi),  quod  sed  seinel  oportebat  fieri. 
Futuro  aulem  :  «  Narrabo  nomen  luum  fratribus 
meis,in  medio  Ecclesiae  laudabo  te  »  (ibid.),  quod  fit 
etfiet  usque  in  finem  saeculi.  Quapropter  quod  ait, 
ab  eo,  ftuvios  scindes  terrce,  repetere  libet,  verum- 
tamen  prius  egressum  illum,  de  quo  ait :  «  Egressus 
esinsalutem  populitui,insalulemcumCbristotuo,» 
considerare  ad  rem  praesentem  nonnihil  attinet. 
Egressus  es,  ail,  id  est  praesentiae  tuae,  vel  adventus 
tui  ad  homines,  signa  visibilia  dedisti,  Deus  invisi- 
bilis.  Ita  egressus  es  cum  Chrislo  tuo.  Ergo  cui  haec 
dicuntur,  alia  est  persona  quam  ipse  Christus.  Nec 
vero  persona  Palris  hic  intelligenda  est,  quia  vide- 
licet  personam  illam  ex  nomine,  nulla  Scriplurae 
auctoritas  refert  taliter  apparuisse  hominibus  ut 
visibilia  praesenliae  suae  signa  praeberet.  Filius  Dei, 
Deus  invisibilis,  homo  visibilis  factus  est,  et  cum 
ipso  taliter  egresso,  Spiritus  sanctus  ita  egressus 
est  in  salutem  popuii  sui,  ut  visibile  daret  signum 
adventus  sui.  Nam  et  super  ipsum  Christum  suum 
descendiicorporalispecie,sicutcolumba  (Matlh.  m). 
Et  supra  discipulos  Christi  sui  apparuil,  tanquam 
ignis,  et  supra  singulos  eorum  sedit  (Aclor.  n).  Ita 


Percussisticapuldedorroimpii.denudasti  fundamen-  "  egressus  est   in  salutem  populi    sui,  cum  Christo 


tum  usquead  jollum.  «Procedereel  properarevolens 
animus,  adhuc  ad  ante  jamdicta  revocatur.  Minus 
enim,  quem  cupit  ipse,  sibimet  dixisse  videtur.  Si- 
quidem  de  lemp;ribus  verborum  tacuit  omnino, 
tanquam  casu,  et  absque  ulla  ratione,  variata  sint 
io  his  verbis  propheticis.  Fuluro  tempore  prophe- 
ta  dixerat:  Fluvios  scinries  terne,  et  repente  verbis 
agererem  ccepit  prsnteriti  temporis.  «  Viderunt  te  » 
aquaa,  «  et  doluerunl  monles.gurgesaquarum  trans- 
iit,  »  et  subinde  iterum  secundum  tcmpustuturum. 
«  In  luce,  »  ait,«  sagittarumtuarumibunt,infremitu 
conculcabis  t8rram,  in  furore  obstupefacies  gentes, » 


suo,  id  est  ut  salvaret  populum  suum,  cum  Christo 
suo  Salvatore  nostro.  Primo  egressu  visus  est  ad 
aquas  Jordanis,  ubi  baptizabatur  Christus  ejus. 
Pulchre  ergo  ab  aquarum  similitudine  incipit  opus 
ejusdem  salutis,  inlaudem  ejus  quiegressus  est  in 
salutem  populi  sui.  Fluvios,  ait,  scindes  lerrx,cide- 
runl  le  aquae,  etc.  Verbum  scindere,  satius  esl,  et 
plus  significat,  quam  si  dixisset,  emittes  sive  ape- 
ries.  Uno  namque  hoc  verbo,et  malorum  desolatio- 
nem  et  bonorum  sigmfkat  fluviorum  diffusionem. 
De  malis  vel  contrariisjam  supra  positum  estexem- 
plum.  «EtdesolabitDominuslinguammariSiEgypti, 


639 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENPIS 


640 


elelevabitmanumsuam  super  flumen  in  fortitudine  A  rex''  enim   ille  a    mortuis,    et   hoc   videns  omnis 


spiritus  sui,  et  percutiet  eum  in  septem  rivis.ita  ut 
transeant  pereum  calceati  »  (h,i.  xi).  De  bonis  alibi 
dictumesl,quia«  scisseesunlindesertoaquae,  et  tor- 
rentes  in  solitudine,  ct  quae  erat  arida  in  stagnum, 
el  siliens  in  fontes  aquarum  »  (Isa.  xxxv),  et  mali 
quidem  fluvii  sunt  fluvii  terra_,boni  autem  fluvii  non 
sunt  ejusdem  ierrae,  sed  scissae,  id  est  per  divisam 
gratiam  dati  sunt  terrae.Utrumque  fieri  cceplumest 
abaquis  Jordanicis,  ab  ipso  egressu,  quo  in  specie 
columbse  Spiritussanctusad  aquas  Jordanis  egres- 
sus  cum  Christo  suo  in  salutem  populi  sui.  Exinde 
namque  coepit  Jesus  Christus  eis  praedicare  publica 
proedicalione,  et  in  digito  Dei  doemoniaejicere.  Ta- 
liter  egressum  viderunt  te,  inuuit,  aquae,  et  dolue- 


mullitudo  coelorum,p]ena  felici  admiratior.e  plau- 
sum  fecit,et  tripudiando  exsultavil.  Nec  mora,  dein- 
de  sol  et  luna  steterunt  in  habilaculo  suo,nam  tuus 
idem  Christus  ascendit  in  cceluin,  et  sletit,  vel  se- 
tlit  a  dextris  virtutis  Dei,  et  Ecclesia  ejus  sublata 
de  inferis,  ipsa  quoque  a  dextris  stetit,  sicut  psal- 
rnus  praedixit :  Astitil  rcgina  a  dextris  tuis  (Psal. 
xliv).  Exinde  ccepit  fieri,  et  fit,  et  fiet  usque  ad 
consummationem  saecnli.idquod  protinussequitur : 
Temporibus  mutatis,  id  est  facto  transitu  detem- 
pore  praeterito.ad  verbatemporis  futuri.  «  In  luce  sa- 
gittarum  tuarum  ibunt,in  splendorefulgurantisha- 
st,e  tuae.infremituconculcabis  terram,  in  furore  ob- 
stupefacies  gentes.»  Illuminatinamquesunt  apo9to- 


runt  montes,  id  est  cognoverunt  te  populi,  et  invi-  n  li,  et  praedicando  emittere  coeperunt  lucida  verba 


derunl  principes.  Nam  turbae  equidem  admiraban- 
tur,  Pharisaei  autem  dicebant :  «  In  Beelzebubprin- 
cipe  daeraoniorum  ejicit  daemonia  »  (Matlh.  u).  Vi- 
derunt,  inquam,  te  aquae,  et  doluerur.t  montes, 
?8I  quia  exierunt  Christo  tuo  obviam  turbaeeum 
ramis  palmarum,  pium  hosanna  conclamanles,  et 
inviderunt  principes  sacerdotum,  mortem  illi  ma- 
chinaules  (Matth.  xxi).  «  Videtis,  quia  nihil  profici- 
mus  PEccemundustotusposteum  abiit  »(Joan.  xn). 
Detalium  quolibet  in  psalmo  diclum  est:<>  Concepit 
dolorem  et  peperit  iniquitatem»  (Psal.  vn),elmontes 
pariter  viderunt  le,  quod  scilicet  tu  cum  illo  Christo 
tuo  esse3,  et  quod  ille  non  in  Beelzebub  (Luc.  xi), 
sed  in  te,  multa  signa  faceret,  sed  aquae  et  viderunt 
le,  et  laudaverunt,  montes  autem  viderunt etinvi- 


veritatis.Illa  denique  verba  sagittae  sunt,tuae  sagit- 
tae  lucentes,luce  sua  viam  vitae  demonstrantes,  et 
acuminesuo  corda  populorum  ad  poenitentiamcom- 
pungentes.Hinc  vidclicet  in  psalmo:  «  Sagittae  tuae 
acutae,  populi  sub  te  cadent  in  corde  inimicorum 
regis  »  (ibid.).  Et  est  sensus  :  Verba  preedicationis 
tuae  acuta  sunt,  usque  ad  animam  pertingentia,  et 
non  homines,sed  vitia  hominum  interimentia,qui- 
bus  conlixi  populi  in  corde  inimicorum  regis,idesl 
in  corde  suo.Qui  prius  inimicabantur  regi  Deo,vel 
regno  Dei.cadent  sub  te,  id  est  adorabunt  te,  sub 
luum  imperium  redacti.Nec  solaerunt  praedicatio- 
nis  verba.sed  sequenturet  signaterribilia.Bene  ergo 
cumdhisset:  «  In  luce  sagittarum  tuarum,  »  addi- 
dit:«  In  splendore  fulgurantis  hastaetuae.  »  Fulgu- 


, „ „t ,_.0 — D_ 

derunt;  deinde  gurges  aijuarum,  inquit,  transiit  u  rans  hasta  faciendorum  est  9ignorum    polentia.  In 


(Psal.  cxm).  Quid  ibi  fuil  gurges  aquarum,  nisi 
profunda  et  seditiosa  malitia  Judoeorum  '?  Denique 
sicut  turbas  illas  quae  viderunt  et  laudaverunt,  no- 
mineaquarum,  et  sicut  pontifices  et  Pharisieos  no- 
minemontium,  ita  concilium  quod  illi  collegerunt, 
et  habitatores  Hierusalem.recte  intelligimus  nomi- 
ne  gurgitis  aquarum.  Nam  hinc  est,  quod  idem 
Christus  tuus  jamdudum  per  Psalmistam  dicebat, 
orans:  o  Salvurn  me  fac,  Deus,  quoniumintraverunt 
aquae  usque  ad  animam  meam  »  (Psal.  lxviii).  Illic 
«gurgesaquarumtransiit,  »subauditur,superChris- 
tumtuum.Transiit,  inquam.idestveniiquidem,  sed 
non  diu  mansit  supereum.  Intravil  usque  ad  ani- 
mam  ejus,  id  est  tandiu  donec  ille  moreretur.  Sed 


hujus  splendore,  et «  in  illarum  sagittarum  luce  » 
ibunt,  ait,  subauditur,tam  praedicatoresquam  au- 
ditores  Evangelii,et  ita  faetum  est,et  fit,et  fiet  us- 
que  ad  finem  saeeuli.lil  sagittarum  lux,el  splendor 
hastae  fulguiantis  eo  usque  processit,ut  Christiana 
fides  obtineret  pnncipatum  mundi,et  super  gentes 
exercet  in  fortitudine  zeli  boni  severitatem  magis- 
terii  religiosi.Dicit  ergo  sagittarum  ejusmodi,talis- 
que  hastae  Domino  Spiritu  sancto:«  In  fremitu  con- 
culcabis  terram.in  furore  obstupef'aciesgentes.»Ubi 
enim  super  mores  hominum  terrena  sapientiuin, 
magisterium  exercetur,ibi  terra  conculcatur  in  fre- 
mitu.et  ubi  gentiliterviventes,  pro  modopeccati  pu- 
niuntur,verbi  gratia,cum  tradun{ur SatanX  ininteri- 


quid  protinus?  «  Dedit,  »  inquit,  «  abyssus  vocem  D  lum  carnis[ICor.\),\b\  gentes  per  justum  furorem 


suam,  altitudomanus  suas  levavit  ;soletlunastele- 
runtinhabitaculosuo.»Postgurgiiemaquarumtran- 
seuntem,statim  deditabyssusvocem  suam.  Quiasla- 
tim  ubidixit:  Conswnmalum  est,  cl  emisitspirilum, 
statim  inferna  concremuerunt,  et  qui  in  illa  tali 
abysso  erat  sanctorum  populus  dedit  vocem  suani 
et  vocem  lacrymabilem,  quam  nos  per  fidem  tam 
bene  intelleximus,  ac  si  praesentes  ibi  fuissemus. 
Illa  vox  hujusmodi  fuit :  Advenisti,  desiderabilis, 
quem  exspectabamus  in  tenebris,  ut  educeres  hac 
nocte  vinculatog  declaustris.  Posttalem  abyssi  vo- 
cem  altitudo  quoque  manus  suag   levavit :  Regur- 


stupore  afliciuntur.  Nunc  demum  diligentius  consi- 
derandumest  quod  dixit  hoc  modo :  «  Egressus  es 
in  salutem  populi  tui,in  salutem  cum  Cbristotuo.  » 
Nec  enim  vacare  putanda  est  ista  repetitio,  insalu- 
lem  cum  Christotuo.  Denique  unus  quidem  est  Spi- 
ritus,  et  una  est  salus  populi  ejus,  sed  duo  legun- 
tur  in  Evangelio  Christi  egregsus  ejusdem,  el  gemi- 
num  est  ejusdem  salutis  opus.  Primus  egressus  e9t 
in  speciecolumbae  ad  aquas  Jordanis  (Matth.  m). 
Secundu9  egressus  in  ccenaculo  super  apostolos,  in 
igne,  etlinguis  dispertitis  (Actor.  n).  Hoc  jam  su- 
pradictum  est.  Porro  de  gemino,  salutis  opere,ili- 


6ii 


COMMENT.  Ifl  XI!   PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.   III. 


G42 


dern  sciendum  est,  quia  primum  esl  opus,  remissio  A  oeisti  sceptris  ejus  jsecuadum  quod  maledixisCi  capiti 


peccatorum.secundum  divisio  gratiarum.Remissio- 
nem  peccatorum.opus  primum  et  maxime  necessa- 
rium.a  passione  Christi  sui  coepit  operari.llle  enim 
resurgens  a  mortuis.et  stans  in  medio  discipulorum 
insuttlavit  et  dixit  eis  :    Accipite  Spiritum  sanctum 
[loan.  xx),  et  subaudiendum    est  in  remissionem 
peceatorum.    Sequitur    enim,    quorum    remiserilis 
peeeala,  remiUunlur eis.    Divisionem  gratiarum.se- 
cundum  salutis  opus  erat  quidem  in  quibusdam  ex 
parte  effectum,ante  Chrisli  passionem,  ut  haherent 
aliqui  sermonem  sapientiae  et  sermonem  sciontiae, 
fidem,  prophetiam,  operationem  viriutum,  discre- 
tionein  s,)irituum,et  postpassionem  ejus,die  Pente- 
costes   abundamius   peractum    est,   datis  insuper 
generibus  linguarurn,  ut  exinde  salus  eadem  cun- 
ctis  gentibus  innotesceret.  Singillatim  cuique  cre- 
dentium  hocopus  perficitur,dum  primum  exaqua 
et  Spiritu  sancto   renascitur  (Jonn.  m),   et  deinde 
per  manuum    impositionem  (Act.   xix),  chrismatis 
unctionemconfirmatur.Ita«insalutem  egressusper- 
cussisti,»  ait,  «  caput  dedomoimpii,  denudastifun- 
damentum    usque  ad  collum.»  Semper  iinpiusdia- 
bolus  est,et  domus  ejus  mundus.sive  «  omne  quod 
in  mundo  est,  »  scilicet«  concupiscentia  earnis,  et 
concupiscentia  locul orum,et»uperbia  vitac  »  (/  Joan. 
n).Quid  ergointelligimuscaput  ejusdem  domus.nisi 
aut  ipsum  diabolum  princirem  mundi,aut  originale 
peccatum,quod  regni  vel  domus  ejus  caput  et  prin- 
cipium  fuit?  Hoc  caput  percussisti  percussione  la- 
pidis,  id  est  passione  Chrisli,  et  proinde  recte  di- 
ctum  esl    quia   egressus   es   in   salutem  populi  tui. 
Deinde  domus  ejusdem  denudasti  fundamentum  us- 
que  ad  collum,  id  est  quidquid   errorum,  quidquid 
vitiorum  erat   in   mundo,  non    dimisisti  inconcus- 
sum,  tam  illud    quod   latebat,    sicnt  latet  clomus 
fundamentum.quam  illud  quod  patebat,sicut  patet 
corporis  collum.  lllis  namque  linguis  igneis  quas 
foris  ostendisti,intus   fervidi  et  loris   sapientes  fa- 
cti  et  eloquentes,  non  cessaverunt,  donec  propalu- 
rent  mundi  hujus  sapientia,quanta  esset  stultitia  ; 
quK  dicebantur  in   templis  gentium  sacra,  quanta 
essent  sacrilegia.  Tertium  est,  hoc  semper,  de  quo 
quid  sit,  jam  semel  et  secundo   dictum  est.Sequi- 
tur:  «  Maledixisti  sceptris  ejus,   capili  bellatorurn 
SS?  ejus,  venientibus  ut  turbo  ad  dispergendum 


bellatorum  ejus ;  tertium,  quod  maledixisti  cunctis 
bellatoribus  ejus,  venientibus  utturbo  addispergen- 
dum  me.  Tunc  maledixisti  sceptris  ejus,  quan  Jo  in 
ccelo  damnasti  superbiam  ejus,volentis  lenere  sce- 
ptra  cceli  divinumque  imperium,  et  seipsum  facere 
altissimum.Dicebat  enim  in  corde  suo  :  similis  ero 
Altissimo  (Isa.  xix).  Illis  autem  sceptris  maledixi- 
sli,  id  est  propter  lll.im  prasumptionem  irreeupe- 
rabiliter  illum  damuasti.  Tunc  vero  maledixhli  ca- 
pili  bellatorum  ejus,  quando  dixisti  ad  serpentem 
per  quem  deceperat  hominem,  quod  fuit  initium 
belli  ejus  contra  humanum  genua,  unde  et  idem 
serpens  recte  dicitur  caput  bellatorum  ejus  :  «  Quia 
fecisti  haec,  maledictus  eris  interomnia  aniraantia, 
p  et  bestias  terrae  »  (Genes.  ni),  etc.  In  se^pente  ipse 
maledicebatur,  et  ex  eo  vocabulum  sumpsit,  ut  vo- 
cetur  serpens  antiquus.  Maledicis  nunc  usque  cun- 
ctis  bellatoribus  e'}us,venientibus  ut  turbo  addisper- 
gendumme,et  cunctos  similes  mei,  timentes  le. 
lllorum  primus  fuit  Pharao  rex  .Eg.vptius,  novissi- 
mus  erit  Antichrislus.Ille  namque.videlicet  Pharao, 
|irimus  post  verbum  promissionis,  velut  quidam 
turbo  dispergere  me  voluit.id  est  auferre  mihieffe- 
ctum  juramenti  quod  ad  Abraham  jurasti  in  repro- 
inissione  beati  seminis,id  est  Christi,  quia  ut  nul- 
lum  veniret  semen,  masculos  omnes  necari  pree- 
cepit  (Exod.  \).  Sed  quid  illi  et  casteris  provenerit, 
quis  nescit  ?«  Viam  lecisti  in  mari  equis  tuis,in  luto 
aquarum  mullarum.»Cumquoillepersequensausus 
fuisset  post  eos  ingredi,submersus  est  cum  exercilu 
suo  in  mari.et  ibi  dejecisti  eum,  et  periit  cum  cur- 
ribus  et  equitibus  suis.  I II I  primi  fuerunt  omnium 
persecutionemanifesta.persequentiumnoraen  tuum, 
casteri  omnes,  sicut  similes  sunt,  vel  fuerunl,  ita 
similem  damnalionem  acquisierunt  et  acquirunt,et 
ju^te  maledicti  sunt  bellatores  ejusmodi,  quia  in 
hoc  ipso  exsultant,quod  vacat  eis  occidere,  et  per- 
sequi  quod  est  assimilari  diabolo  sive  Antichristo. 
Hoc  estquod  ait:«  Exsultatio  ejus.sicut  quidevorat 
pauperem  in  abscondito  »  (Psal.  ix).  Quis  enim  est 
ille,  qui  devorat  pauperem  ''n  abscondito,  nisi  ille 
qui  dum  insidiatur,  ut  rapiat  pauperem,  et  rapit 
quantum  potest.dicit  in  corde  suo  :  Deus  non  requi- 
ret  ?  Et  quidem  illud  magoum  et  gloriosum  fuit, 
quod  illum  carneum  Pharaonem,  et  currus  exerci- 


„  .  ,      

me.  Exsultatio  eorum.  sicut  ejusqui  devorat  pau-  u  tuum  ejus  mare  operuit,tuis  autem  equis  sive  ho 


perem  in  abscondito.  »  Quoniam  distinctione  trina 
distinctum  est  hoc  canlicum.cujus  videlicet  distin- 
ctionis  signum  est,  semper,  sive  diapsalma,  tertio 
jam  appositum,  et  in  antedictis  clare  discernuntur 
duae  persona?  Filiiet  Spiritus  sancli,  delectathanc 
tertiam  partem  cantici  referre  ad  propriam  perso- 
n  im  Palris.ut  sit  canticum  sive  laus  totiusTrini- 
tatis.  Maledixisti,  inquit,  sceptris  ejus,  etc.Ac  si  ili- 
cat  :  Non  hac  vice  solum,  non  hac  vice  primum 
percussus  est  impius,  quando  passus  est  Christus, 
sed  .jamdudum  damnatus  fuerat,  cttriplex  est  judi- 
cium  damnationis  ejus.  Primum  est,  quod  maiedi- 


minibus  in  eudem  mari  viam  fecisti,sed  magis  mul- 
toquegloriosius  est,  quod  eadem  aqua  per  Christi 
sacramentum  credentes  in  eum  transmittit  ad  re- 
gnuni  oeternum,  omnia  operiens  peccata.quae  spiri- 
lualium  sunt  casira  ^Egypticrum,  et  quod  in  mari 
hujus  saeculi,  ubi  erat  lutum  aquarura  multarum, 
id  est  nimium  carnalis  et  turbida  conversatio 
gentium,  viam  fecisti  equis  tuis.  de  quibus  su- 
pra  dixi,  qui  ascendea  super  equus  tuos,  et  qua- 
dri;_'3e  tus  salvatio  «  Audivi  et  conturbatus  est  ven- 
ter  n.eus,  a  voce  contremuerunt  labia  mea.»  Ver- 
siculus  iete   idem    sonat,    eamdemque   animi  ra- 


64  J 


HUPEKTI  ABBATIS  TUJTIENSIS. 


644 


tionem  renovat,  quara  in   initio  praemisit :  Domine,  A  accinctum  nostrum.  »  Quid  nisi  quod  mitem  et  hu- 


inquiens,  audivi  aulitionem  tuamet  ftmtit.ExpoBuit 
quid  audiens  tirnuisset,  et  tunc  demum  quasi  per 
illambene  ordiuataeoralionispartem,quamrhelores 
oomplexionem  vocant,  ad  primam  propositionem 
rediens,"  audivi,»inquit,«et  conturbatus  estventer 
meus.a  voce  coutremuerunt  labia  mea.»Conlurbatio 
haec.sive  tremor  isteoptabilis  est.quia  vilis  est,ma- 
gnumque  divini  respectusemolumenium  habet.  Ait 
enim  :«Ad  quam  autcm  respiciam  nisi  ad  pauper- 
culum  et  contritum  spiritu.et  trementem  serrnones 
meos?  »  (fea.LXVi.jConturbato  ergo  ventre,et  a  voce 
quam  intus  audierat  contremiscentibus  labiis.optat 
eamdem  conturbationem,  sive  tremorem  sibi  adau- 
geri,et  optando  dicit  :«  Ingrediatur  putredo  in  ossi- 


milem  esse  corde.ut  ver.iciter  amictum  esse,  ct  ad 
populum  accinctum  ascendere.populum  a  quo  resnuoJ 
ccelorum  vim  patitur,  et  violenter  diripitur?  Qua 
enim  aliacinctura.nisihumilitatisspiritu  Mosenac- 
cinctum  esse  putas  (:Yum.  x),ut  iortissimum  spiri- 
tuum  Deum  universae  carnis  leneret,diceniem:  Di- 
mitte  me  (Exod.  xxxu),  et  ad  suam  voluntatem  in- 
flecteret.  Indubitanter  scieDdum  est,  quia  ab.-que 
hac  cinctura  nulla  usquam  fortitudo  justitiae  est. 
?83Quamvis  multorumquispiam  sit  operum.abs- 
que  isto  justitiae  praesidio  nullus  est,nec  illepopu- 
lus  accinctus  populusejusest  qui.accinctis  renibus, 
carnes  agni  comeait,  per  mare  ascendit,  sicut  hic 
nunc  dixerat,«  viam  fecisti  in  mari  equis  tuis,i  vane 


bus  meis.et  sublern.escateat,  ut  requiescam  in  die  3  Synagoga  de  omnibus  confidit,quia  impossibile  e-t 

eosjustificari,«quisuamvolentes  statuerejustitiam, 
justitiae  Dei  nonsuntsubjecti »  ( Fiom. x). Hoc  estquod 
continus  per  metaphoram  aptissime  dicit  :  «  Ficus 
enim  non  florebit,et  non  ent  siermen  in  vineis.Men- 
tietur  opus  olivae.etarva  non  afferentcibum.Abscin- 
detur  de  ovili  pecus,et  non  erit  armentum  in  prae- 
sepibus.»Subistosenario  numero.universa  reprobat 
opera  legis,  quae  sex  diebus  operari  concedit.et  id- 
circo  reprobat  quia  Judaeus  operarius  legis  non  in- 
tendit.utcelebretSabbatum  Domini,nonhabet  fidem 
et  humilitatem.quam  commendans  irivenietis,aH.re- 
quitm   animabus  vestris    Matth.  xi).  Ficus  et  vinea, 
nec  non  et  oliva  praesenti  loco  Synagoga  est.etarva 
non  afferentia   cibum,  Judaicae    caeremoniae  sunt. 


tribulationis  et  ascendam  ad  populum  accinctum 
nostrum.»  Gratulor,inquit,quod  dicere  jam  potui, 
conlurbatus  est  venter  meus,  quod  dicere  ille  non 
meretur.qui  non  habet  teneritudinem  ventris.imo 
duritiam  cordis  tanquam  duritiam  lapidis,  cujus 
Deuscornonemollivit.qualiumPharaorex.Egyptius 
notissimus  habetur  in  sanctis  Scripturis,gratulor, 
inquam.quod  opera  tua,Domine,considerans  intre- 
mu>  per  spiritum  humilitatis,  opto  autem  ut  mihi 
adaugeas  humilitatem  cordis,vel  loquens  ad  te  Do- 
minum  meum.magis  ac  magis  agnoscam  quia  sum 
pulvis  et  cinis,moxque  futurus  putredo  et  veraais. 
Putredo  illa.  id  est  putredinis  illius  memoria,  qua 
postmodum  putrescam,  «.   ingrediatur    in  ossibus 


meis.et  subter  me  scateat,  »  id  est  humiliet  totum  _ 

1  '  .  .  .     r  Pecus  et  armenlum  minores  et  maiores  Judaei,  sive 

quidquid  esl  in  me  virtutis   aul  boni  opens,   et  ln 

radice  cordis  in  profundoconscientia  magis  ac  ma- 

gis  accrescat.    Taliter  enim  fiet,  ut  requiescam  in 


dietribulationis,quodsciensChristustuus,ubi  dixit: 
«  Et  discite  a  me  quia  mittis  sum  et  humilis  corde,» 
statim  hocaddidit.tetinvenietisrequiem  animabus 
vestris  »  [Hatth.  xn).  Et  quis  est  ille  dies  tribula- 
tionis  ?  Non  longe  quaeratur,  jam  hoc  tempus,  in 
quo  sumus,  inquo  vivimus,  dies  tribulalionis  est. 
Sive  sirsgulariter  diem,  sive  pluraliterdies  dixeris, 
dies  tribulationis  est.diesmali  sunt.quia  pleni  sunt 
adversis,pleni  peccatis.'  Beatus  homo,»inquit  Psal- 
mista,"  quem  tu  erudieris,Domine,et  de  lege  tua  do- 
cueris  eum,ut  mitiges  ei  adiebus  malis  »(rsa/.xcn}. 
Hanc  intendens  mitigationem  jam   dictus  Christus 


populus  et  sacerdotes  sunt.  Eorum  omnium  fidem 
et  humilitatem.Cbristi  non  habentium  opera  cuncta 
reprobantur.et  didendo,  hcus  enim  non  jlorebit,  etc. 
Ac  si  dicat:  Idcirco  humilitatis  gratiam  tantopere 
desidero.quia  in  operibus  legis  nullus  est  justitiae 
fructus,  nullum  germen  justitiae,  nullum  opusju- 
stitite,  nullus  omnino  vilalis  cibus  animae.  ln  qno 
pecus  abscissum  est  de  ovili,  et  armentum  a  prae- 
sepibus  fugit?  In  eo  quod  Judaeus  non  credit,quod 
justitiae  Dei  non  vult  subjici,  et  non  audire  vocem 
Domini  sive  pastoris  boni.Hinc  ille  dicit :«  Sed  vos 

non  creditis,  quia  non  estis  ex  oviLus  meis»  (Joan. 
x).Item:«  Propterea  vos  non  auditis,quia  exDeo  non 
estis  »  (/uan.vmj.  «  Ego  autem  in  Dominogaudebo, 


tuus.loco  memorato,itainccepit :«  Venite  ad  meom-  D  et  exsultabo  in  Deo  Jesu  meo,  Deus  Dominus  forti- 


nes,  qui  laboratis  et  operati  estis,  et  ego  reficiam 
vos.»  Quid  enimaliud  est.«et  egoreficiamvos.quo- 
niam  ego  a  diebus  malis  mitigabo  vos.Et  ostendens 
in  quo,«  tollite,  »  ait,«jugum  meum  supervos,  et 
discite  quia  mitissumet  humilis  corde,»ac  demu^; 
inlulit,  «  et  invenietis  requiem  animabus  vestris.» 
Ergo  putredinem  in  ossibus  adniittere.et  subter  se 
scatentem  babere,id  est  propter  conscientiamputre- 
dinis.quod  tu  homo  mox  futurus  es,  ruitem  esse  et 
humilem  corde  ;hocest  jam  requiescere.non  solum 
in  luturo,verum  etiam  in  praeseritisaeculo.Quid  au- 
tem  sibi  vult  quodcum  d'xisset,«  ut  requiescam  in 
die  tribulationi8,»addidit,eu<ascendamad  populum 


tudo  mea.i  Quod  dicit,hoc  est,idcirco  Israel  seclan- 
do  justitiae  legem,  in  legem  justitiae  non  pervenit, 
quia  non  ex  fide,sed  quasi  ex  operibus.  Ego  autem 
non  quasi  ex  operibus,sed  ex  fide  credam  io  Patrem, 
et  Filium  et  Spiritum  sanctum.Nam  dicendo  :  «  in 
Domino  gaudebo.»  ccnfitetur  Patrem;dicendo:«ex- 
sultabo  in  Domino  Jesu  meo,  »  confitetur  Filium  ; 
dicendo:»  DeusDominus  fortitudo  mca,»  conlitetur 
Spiritum  sanctum.  «  Etponel  pedes  meosquasicer- 
vorum,  etsuper  excelsa  mea  deducet  me  victor  in 
psalmiscanentem.»Sicutenim  pedescervorumagiles 
sunt  ad  dumeta  transil^ndaet  aita  petenda,  sic  per 
hancfidemagiliBero.utinlegemjustitieperveniaOiet 


643 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  SOPHON.  LIB.  I. 


646 


in  lapidem  offen9ionis  non   offendam  (Rom.  ix),  et  A  ctus,  in  psalmis  canentem  victoriam   cursus  mei, 
deducet  me  haec  justi'ia  fidei  super  excelsa  mea,  id      non  operibus  meis,  sed  gratiae  ejus  ascriuentem.et 
est  super  justitiam  operum,  deducet,   inquam,  me      pro  hoc  gratias  sempitcrnas  agentem. 
victor,  Deus  unus,    Pater  et  Filius  et  Spiritus  san- 


PHOLOGUS  I.UPERTI  IN  SOPHOMAM  PROPHETAM- 

?84  Proiuissum  tuum  verum  est,  Jesu  Christe,  testis  fidelis,  promissum  tuum  verum  et  fidele 
est,  quo  Spiritum  Paraclelum  promitteus  inter  ccetera  dixisti :  «  llle  me  clarificabit,  quia  de  meo 
accipiet,  et  aununtiabit  vobis  (Joan.  xvi).  »  Omoe  quod  locuti  sunt  prophetaB.  omne  quod  scrip- 
tum  est  in  lege  et  prophetis  et  psalmis,  tuum  est ;  et  «  omnia,  quaecunque  habei  Pater,  tua  sunt 
(ibitl.).  »  Proinde  in  Scripturis  aliud  quam  tenihil  quaero,  tu  scis,  vel  in  hac  parte  similiscupio  esse 
«  homini  aedificauti  domum,  qui  fodit  in  altum,etpo>uit  fundamentasupra  petram  (Luc.  vi).  »  Ubi 
major  difficultas  occurrit  te  inveniendi,  ibi  plerumque  teipsum  melius  inveni,  et  tunc  demum  in 
singulis  prophetarum  libris  me  pervenbse  arbitratus  sum  ad  pelram  supra  quam  tundamenta 
ponerem,  quando  per  meditationis  iustantiam,  sub  obscuritate  litlerae  tuam  inveni  gloriamdesi- 
derabilem.  Non  enim  ignoro  causam  fui-se  prophetis,  propter  quam  necessario  debuerint  tuae 
claritatis  sacramenta,  verbis  obtegere  condensis,  quam  videlicet  causam,  in  capite  hujusoperis 
pro  posse  latius  exposni.  Jam  igilur  nonum  in  ordine  duodecim  prophetarum  Sophoniam  te 
quaerendo  promptus  ingredi  sanctum  invoco  Spiiitum  quem  dedisli,  qui  Scripturas  quae  teslimo- 
nium  perhibent  de  te  aperiendo,  hactenus  te  clarificavit,  et  clarificare  non  desinit,  ut  de  islo 
quoque  tuo  accipiat,  et  annuntiet  mihi  gloriam  luam  quaerenti,  solummodo  in  fide  et  cognitione 
tui,  spem  vitae  aeternae  habenti. 


IN  SOPHONIAM  PROPHETAM 

GOMMENTARIORUM    LIBER    PRIMUS. 


tS5  Cap.  I.  — «  Verbum  Domini  quod  factuin  est  B 
ad  Sophoniam  filiumChusi,  filii Godolise,  filiiAma- 
riae,  filii  Ezechiae,  in  rliebtis  Josiae  filii  Amon  regis 
Juda.  »  PraeterhuncetJohel,qui  in  ordine  propheta- 
rum  secundus  est,  et  Zacharias  qui  undecimus  est, 
nullus  eorum  in  titulo  paternum  nomen  habet.Tra- 
dunt  autem  Hebraei,  ait  bealus  Hieronymus.cujus- 
cunque  prophetaa  pater  aut  avus  ponatur  in  titulo, 
ipsos  quoque  prophetas  fuisse.  Hoc  si  verum  est.in- 
quit,Sophonias  propheta  generatione.ut  ita  dicam, 
prophetieaet  glorios.i  majorum  suorum  stirpe  ge- 
nerutus  est.  Habuit  enim  patrem  Chusi,avum  Godo- 
liam,  proavum  Amariam,  alavurn  Ezechiam,  et  ta- 
lem  quadrigam  ipse  velut  extremus  auriga  comple- 
vit.  Verum  qualiscunque  il!a  traditio  sit,illud  magis 
delectat,  quod  secundum  sequentis  prophetiae  mo-  r 
dum,nominacongrua  sunt.et  secundum  interpreta- 
tionem  norninum  sese  habet  qualitas  rerum  vel  sen- 
suum,  qui  ab  ipso  vel  per  ipsum  conscripti  sunt. 
Denique  st-cundum  nomen  Chusi,  quod  interpreta- 
tur  humilitas,  sive  « jEthiops  rreus,  »  dicturus  est  in 
istoDominus:  «  ultra  flumina  jEthiopiae  indesuppli- 
ces  mei  >  (Sopli.  m),  et  seeundum  nomen  Godoliae, 
quod  interpretatur  mugnitudo  Domini,  nomenque 
Ezecbiae,  quod  sonat  fortitudinem  Domini,  rnagnifi- 
oe  et  fortiter  dicturus  est  :  «  Juxta  estdie  Domini 
magnusjuxta  et  velox  nimis.vox  diei  Domini  amara, 
tribulabitur  ibi  fortis,  »  et  secundum  nomen  Ama- 
riae,  quod  verlitur  in  sermonem  Domini,  post  acer- 


rimam  exclamationem  magnitudinis  atque  fortitu- 
dinis,  habilurus  est  sermonem  exhortat'onis,  sic 
incipiens  :  Convertite  [Vulg.,  Convcnite],  •  congrega- 
rr.ini.gens  non  amabilis,  antequara  veniat  super  vos 
ira  furoris  Domini  »  (Soph.  n).  Porro  secundum  no- 
mensuum  Sophoniam,  quod  alii  speculam,  alii  ar- 
canum  Domini  transtulerunt,  revera  speculatorem 
niagDa?  rei,  scilicet  judicii  Domini,  quod  utique 
grande  arcanum  est.quia  de  illa  die  et  hora  prseter 
Deum  nemoscit,hicitiiincipit: « Congreganscongre- 
gabo  omnia  a  facieterrae.dicit  Dominus,  congregans 
hominem  etpecus.congregans  volatile  cceliet  pisces 
moris.»  Profecto  Dominus  qui  haecloquitur,  Dei  Fi- 
lius  est,Oeus  ipse  et  Dominus,  quod  ex  eo  vel  ma- 
xime  liquet  quia  longe  inferius  ila  dicturus  est  : 
«Qnapropterexspectame,dicitDoininu8,indieresur- 
rectionis  meas.in  futurum  »  (Soph.  iu),etc.Non  enim 
qua?vis,  sed  qua?dam  ex  tribus  personis  beataeTri- 
nitatis,  certa  persona  dieni  resurrectionis  habitura 
erat,  quae  ron  est  alia  quam  Dei  Filius  Deuset  Do- 
minus,  tunc  quidemhomo  futurus,  passurus,mori- 
turusatque  resurrecturus  ;  nunc  autem  jamhomo 
factus,  passus,  mortuus,  sepultus  atque  a  mortuis 
resuscitatus,  el  adhucin  futurum  diem  resurrectio- 
nis  habens  universalis,  queni  nos,  ut  ipse  jubot, 
exspectamus.  Igitur  ipse  qui  in  isto  loquitur;  «  Gon- 
gregans  congregabo  omniaa  facie  terrae.congregans 
hominem  et  pecus,  congregans  volatile  coeli  et  pisces 
maris,»  ipseest  qui  inEvangeliosuodicit:«Et  ego, 


Gn 


RUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


618 


siexallatusfueroaterra,omniatrahamadmeipsum  »  A.  rum.  Libel  hic  lilteram  prascribere  utriusque  vin- 


[Joan.  xn).  Et  de  quo  Psalmista  ad  Dei.m  Patrem  : 
Minuisti,  inquit,«  eum  paulo  minusab  angelis.gloria 
et  honore  coronasti  eum,  et  constituistieum  supcr 
operamauuum  tuarurn.Omniasubjecislisubpedibus 
ejus,ovesetbovesuniver£as,insuperetpecoracaai|)i, 
volucres  coeli  et  pi^cer  maris  »  [Psal.  vm).  Nunquid 
de  bobus  et  ovibus,  de  avibus  et  piscibus  cura  est 
Deo  ?  (/  Cor.  ix.)  An  non  potius  hic  intelliguntur 
aut  intclligi  debcnt  de  omni  populo  et  natione,  de 
omniumtribuum  et  liiigiiarumdiversitate,decunetis 
hominibus  sive  gentibus,  quorum  ita  mores  divisi, 
sludiatam  diversa  sunt  ut  alii  bobus,  alii  ovibus, 
alii  avibus,alii  piscibus  similes  recte  dicantur?  !la?c 
omniatruxit  ad  seipsum.  Ha?c,  inquam,  omnia,  Do- 
mine,inquitPsalmista«subjecistisubpedibusejus.» 
Fulurum.ut  Apostolus.de  quo  loquitur  :  u  Nunc  au- 
tem  necdum  videmus  omniasubjectaei,  »  subaudi- 
tur,  «  quia  multi  contradicunt  ei  »  (Hebr.  ix).  Verum 
jam  factum  est,  quod  a i t : «  Etconstituisti  eum  super 
opera  manunm  tuarum.  »  Jam  enim  propter  passio- 
nemmortis«gloriaet  honore»  coronalusest.il  Etdata 
est  mihi,  »  ait,  «  omnis  potestas  in  ccelo  et  interra  » 
(Matth.  xxvm)  Quomodolandem  vel  inquosubjicien- 
tur  ei,  qui  pertinaciler  inimiciejussunt,et  contradi- 
cunt  286  ei  ?  Nimirum  ita,  vel  in  eo  quod  protinus 
sequitur:«  Et  ruime  impiorum  erunl,et  disperdam 
homines  a  facie  terra?,dicit  Dominus.  »  Haec  evange- 
lisia  Matthaius  et  Joannes  nobis  luce  claiiora  fece- 
runt.  Nam  quod  hic  ait  :  «  Congregans  congregabo 
omnia  a  faeie  terra?,  et  ruina;  impiorum  erunl,  »  hoc 


dictc-e  sivejudicii,  quod,  ut  ,jam  dictum  est,ventu- 
rum  erat  supercivitatem  illam,  et  jam  venit.Sequi- 
tur.  «  Et  extendam  manum  meam  super  Judam,  ct 
super  omnes  habitatores  Hierusalem,  el  disperdam 
de  loco  hoc  reliquias  Baal,ct  norninaa?dituorum  cum 
sacerdotibus,  eteos  qui  adorantsuper  tecta  militiam 
coeli,  et  adorant  et  jurant  in  Domino,  el  jurant  in 
Melchom,et  qui  avertuntur  de  post  tergum  Domini, 
etquinonqua?sieruntDominum,nec  investigavurunt 
eum.  »  Hoc  ut  dictum.itaet  factum  est  postmodum 
per  regem  Nabuchodonosor,  per  exercitum  Cbal- 
daeorum.  Sequitur  de  eo  quod  faciendum  erat  per 
manus  Romanorum  :  «  Silete  a  facie  Domini  Dei.quia 
juxta  est  diesDomini,quiapra?paravithostiam,san- 
j.  ctilicavitvocatos  suos,  »etc.,usque,  «  et  «dificabunt 
domos,etnonhabitabunt,etplantabuntvineas,etnon 
bibent  vinum  earum,  »  post  quaestatim  subjungitur 
deillodiemagnouTiiversalis  judicii  :  «  Juxta  est  dies 
Dominimagnus,  juxtaet  veloxnimis,  »  etc,  usque 
«  quia  consummationem  cum  feslinatione  faciet 
cunclis  habitantibus  terram.  »  Nunc  uer  ordinem 
dictatractemus.£Jt?.r/e>i(ir»??,inquit,«  nianum  meam 
super  Judam,et  super  omnes  habiiatores  Kierusa- 
lem.  »  Hoc  itaprascedentibus  continuatur.utubidi- 
xit,  «  el  ruina?  impiorum  erunl,  »  subaudias,  Judxi 
primum  et  Grxci  \Rom.  n),  juxta  sensum  Apostoli. 
Prior  namque  Judaeus  quam  gentilis  mala  quae  me- 
rebatur  recepil.etiam  temporibus  suis.Hoc  et  histo- 
riee  tradunt,  et  prophetiae  testantur  per  divinam  pro- 
videntiam  fuisse  ordinatum.  Sume,  ait  Dominus  ad 


apud  Matthajum  ila  dicit  Dominus  omnium  :  «  Cum  C  Hieremiam,  «  calicem  vini  furoris  hujus  de  manu 


venerit  Filius  hominis  in  majestate  sua,  et  omnes 
angeli  ejus  cumeo,tunc  sedebit  supersedem  majes- 
tatis  suae,  et  congregabuntur  ante  eum  oir.nes  gen- 
tes, »  etc,  usque  :  «  El  ihunl  hi  in  supplicium  aeler- 
num,  » justi  autem  (Matih.  xxv),  etc.  Apud  Joannem 
autem  hoc  modo  :  «  Amen  dico  vobis,quia  venithora 
in  qua  omnes  qui  in  monumentis  sunt,  audient  vo- 
cem  Filii  Dei,  et  procedent  qui  bona  fecerunt  in  re- 
surrectionem  vitae,  qui  vero  mala  egerunt  in  resur- 
rectionem  judicii »  (Joan.  v).  Non  igitur  dubium  vel 
obscurum  est  hoc  dictum  propheticum  :  «  Congre- 
gans  congregabo  omnia  a  facie  terra?,dicit  Dominus. 
Congregans  hominem  etpecus,  congregans  volatile 
cceli  et  pisces  maris,  et  rninae  im:iorum  erunt,    et 


mea.et  propinabis  de  illocunctis  geniibus,  ad  quas 
ego  mittam  te.  Et  accepi,  »  inquit,  ille,  «  calicem  de 
manu  Domini,etpropinavi  cunctis  gentibus,ad  quas 
misit  me  Dominus,Hierusalem,et  cunctis  civitatibus 
Juda,  et  regibus  ejus,et  principibus  ejus  » (Jer.  xxv), 
et  deinde  Pharaoni,  inquit,  «regi  .Egypti,  etregibus 
terrae  Pbilislhiim,  regibus  Tvri,  et  regibus  Sidonis, 
et  regibus  terra"  insularum,  etregibus  Arabiae.et  re- 
gibus  Occidentis.et  regibus  Zambri.et  regibus  Hela- 
ni,  et  regibus  Medorum,  et  cunctis  regibu?  uquilo- 
nis,  et  cunctis  principibus  eorum,  et  omnibus  re- 
gnis  terra3,qua?.  super  faciem  ejus  sunl.Bibentes  au- 
tem  bibetis.  Quia  ecce  in  civitale  in  qua  invocatum 
est  nomen  meum,  ego  incipio  affligere,  et  vos  quasi 


disperdam  homines  afacie  terra?,  dicit  Dominus  ;  »  rj  innocentes  immunes  eritis  ?  »  (Ibid.)  Igitur  ruinse, 

quiavidelicet  et  hoc  et  illud,  quod  postmodum  pro- 

pheta  loquitur  :  •  Juxta  est  dies  Doniini  magnus, 

juxtael  velox  nimis,  vox.liei  Domini  amar.i.tribula- 

bitur  ibi  fortis,dies  irae  dies  illa,  »  etc,  de  illo  ma- 

gno  et  universali  judicio  loquitur  quod   futurum 

esse  in   novissimo    die   omnes    audivimus.   Porro 

post  islud   initium,  antequam  illud  dicat  :  «  Juxta 

est  dies  Domini  magnus,  »  duo  judicia  praenuntian- 

tur,  qua?  tunc  futura  vel  facienda  erant  super  Ju- 

dam  el  super  Hierusakm    :  allerum,  propter  san- 

guinem  prophetarum,  quem  patres  fuderunt ;  alte- 

rum,  propter  sanguinem  ipsius  Doinini,  quem  fun- 

dendo  implere  habebant  fiiii  mensuram  patrum  suo- 


inquit,  impiorum  erunt,  et  subaudiendum  est,  pri- 
mum  impii  Judmi,  et  deinde  impii  Grxci  sive  genti- 
lis.  Nam  et  in  istis  particularibus  vindictis,  quse 
teniporaliter  fiunt,  gente  in  genlem,  et  regno  sur- 
gente  adversusregnum,quodpermeum  fitjudicium, 
in  primis  «  extendarn  manum  meam  super  Judam 
etsuperomnes  habitatores  Hierusalem,  »  videlicet 
propter  sanguinem  prophetarum  quem  fuderunt, 
maximeque  propter  Manassen  in  quem  magis  ha;c 
scelera  redundabant,  quem  eontinuo  propheticus 
sermo  denolat,  dicens  :  «  Et  disperdam  de  loco  hoc 
reliquias  Baal,et  nomina  redituorum  cuin  sacerdoti- 
bus,  et  eos  qui  adorant,  etjurant  Domino.et  jurant 


649 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  SOPHON.  LIB.  I. 


650 


in  Melcliom,  et  qui  avertuntur  de  post  tergum  Do- 
inini.et  qui  non  quaesierunt  Dominum,nec  investi- 
gaverunt  eum.»  ln  tantam  denique  venerantimpie- 
tatem  ut  in  temploDei,  juxtaquod  scribit  Ezechiel, 
et  Regum  liherquartus  indicat.statuam  Baal.quam 
imaginem  zeli  Dominus  vocat,  staluerint,  et  in  eo- 
dem  sanctuario  idola  pariter  et  Deum  venerati  sunt 
(Ezech.  xiv).  Unde  signanler  idolurum  sacerdotes, 
non  sacerdotes,  sed  aedituos  appellavit,  et  jedituos 
ergo  et  sacerdotes  quondau  Dei,  el  eos  qui  super 
tecla  ritu  gentilium  adorant  militiam  cceli,  scilicet 
solem  el  lunam,  et  astra  reliqna,  et  qui  jurant  in 
nomine  Domini,simul  et  in  nomine  idoli  Ammoni- 
tarum  Melchom.  Disperdam,  inquit,  de  loco  hoc, 
maxime,ut  jam  dictum  est,propler  peccata  Manas- 
sen,  qui  amplius  inhujusmodi  Dominum  irritavit, 
et  implevit  Hierusalem  sanguine  innoxio  usque  ad 
os(/T  Reg. xxi).Etenim  cum  de  Josia  rege  Scriptura 
narrasset:«  Verumtamen,»  inquit,«  non  estaversus 
Dominusab  irafurorissui  inagni.quo  iratusestfuror 
ejuscontrajudam.propterirritationesquibusprovo- 
cavcrat  eum  Manasses  »  {lf  Reg. xxm).Septem  sunt 
enuntiationes,  quo  numero  plerumque  universitas 
signifieari  solet,quarum  prirna  est.  «  Et  disperdam 
delocohocreliquids  Baal.»Septima;«  Nec  investiga- 
verunt  Dominum.»Etsireciprocato  ordineconside- 
renlur.sive  nurcerentur,hoc  modo:»  Non  investiga- 
veruntDominum,et  nonquaesierunteum,etaverten- 
lur  de  post  tergum  Domini,et  jurant  in  Domino,  et 
in  Melchom,et  adorant  super  teota  militiam  cceli,et 
nomina  habent  ceilituorum,etcolunt  Baal,»  semper 
malo  pr;ecedenti,  id  quod  sequitur  deterius  est. 
Nam  non  investigasse  Dominum,  malum  quidcm 
est,nnn  quaesisse  autem  dum  inveniri  possit,pejus, 
averti  de  post  tergum  Domini,  id  est  Dominum 
conlemnere,  et  voluntatem  ejus  nolle  intelligere, 
profecto  pessimum  est  in  religione.  Porro  contra 
religionem  jurare  in  Domino,  et  jurare  in  Mel- 
cbom,quod  interpretatur  «  rex  eorum,  »  quod  no- 
men  simplicibus  haud  impium  videri  poteral,  ma- 
lum  erat.  Alorare  autem  super  tecta  militiam 
cceli,  quod  et  ipsum  rustiea  simplicitate  fieri  po- 
terat,  pe.juserat;  «dituns  veroesse,vel  sacerdotes 
in  templo  Domini,quandiu  lllic  erat  Baal,  proiecto 
possimum  erat.Summus  omnium  cumulus  malo- 
rum,  erat  ipseBaal.  Septemigitur  enuntiationibus 
malorum  omnium,majorum  atque  minorum  decla- 
mata  287  esl  universitas  atquediversitas,  propter 
quse  tuni;  iram  Juda  et  Jerusalem  commeruit,  ut 
super  habitatoresejus  manum  suam  extenderetDo- 
minus  qui  h«c  dicit  :  Erat  autem  ille,  qui  necdum 
scieb;it  vocare  patrem  aut  malrem,  quia  videlicet 
necdum  natuserat,q'joil  postcafactum  est,eanativi- 
tnte.qua  didieit  et  scivitvocare  patremautmalrem, 
patrem  utiqueadoptivumsivenutrilium,autmalrem 
virginem.B-ecteigitur  vocari  poterat  nornen  ejus.ac- 
celera  inanum  tuam  extendere.festina  peecalores  de 
loeo  suo  disperdere,et  captivos  in  Babyloniam  mit- 
tere,sicut  apud  alium  prophetam  vocarijussusest: 

Patroi.  CLVVIII. 


\  «Acceleraspoliadetrahere,festinapraedari»(isr7.viii), 
pro  eo  quod  antequam  sciret  puer  vocare  patrem 
suum  etmatrem  suam.auferenda  eratfortitudoDa- 
masci  et  spulia  Samariae,  ipso  agente.  Sequitur  : 
«Siletea  facie  Domini  Dei.quiajuxta  est  dies  Do- 
mini,quia  praeparavit  hostiam,sanctificavit  vocatos 
suos.eteritindiehostiae  Domini.visitabosuperpriu. 
cipes.etsuper  filios  regis,et  super  omnes  qui  induti 
sunt  veste  peregrina,et  visitabo  super  omnem  qui 
arroganteringreditursuperliinenindieilla.quicom- 
plentdomumDominiDeisuiiniquitateetdolo.»Quid 
est,quod  dicit,vel  quos  intuens  dicit:  «  Silete  a  facie 
Doniini  Dei,  quia  juxta  est  dies  Domini  ?  »  Jam 
ante  dictum  est,  eumquisic  incipit,  «  congregans 
ccngregabo  omnia  a  facieterrae,  »  Chrislum  Dei  Fi- 

_  lium  esse,qui  exaltatus  aterra,deberetomnia  Irahe- 
re  ad  se,  et  judicare  vivos  et  mortuos  in  novissimo 
die,dequopostmodumdicit:«  Juxtaestdies  Domini» 
magnus.juxta  est,et  velox  nimis,et  quod  anle  illud 
ultimum  judicium  duojudicia  faclurus  erat,  super 
illam  terrenam  Jerusalem,  quae  jam  fecit,  alterum 
per  Nabuchodunosor  et  exercitum  Chaldaeorum, 
propler  sanguinem  prophetarum  quem  effuderunt, 
allerum  per  manus  Romanorum,  propter  ipsum 
prophetarumDominum  quem  occiderunt.Deprimo, 
qucd  faciendum  erat  per  manus  Chaldaeorum.dixe- 
rat:<i  Etexiendam  manummeam  superJudara,etsu- 
per  omnes  habitatores  Jerusalem,»  etc.Nunc,deillo 
dicturus  quod  per  manus  Romanorum  faciendum 
erat,sicincipit:«  Siletea  facie  Domini  Dei,  quia  juxta 
est  diesDomini.»  Ad  quid  ergo,  vel  quos  taliterin- 

C  tuens  edicit  ?Nimirum  nihil  hic  libenter  intellexe- 
rim,  quam  illos  petulcos  insanos,  et  nocte  illa  pa- 
schali  crapulatos  el  ebrios,  qui  audientes  huno 
Dominum  adjuratum  a  pontifice,  ut  diceret  si  ipse 
essel  Christus  Filius  Dei,respondentem«tudixisti,» 
o  et  »  amodo  videbitis  Filium  hominis  sedenlem  a 
dextris  virtutis  Dei,et  venientem  innubibus  coeli,  » 
exclamaverunt:«  Reus  est  mortis,»  et  « tunc  exspue- 
runtin  faciem  ejus,»  et  velaverunt  faciem  cjus,«et 
colaphis  eum  ceciderunt,»  et«  palmas  ei  in  faciem 
dederunt,dicentes:  Prophetiza  nobis.qui  estqui  te 
percussit?»(.)/a«/i.xxxi.)Etaliis  multis  modis  laciem 
ejus  conviciati  sunt.Qualeeratinjudieio.sanctiSpi- 
rilus  pnr  ora  prophetarum  loquebatur?Oigitur  irre- 
verentes  et  indisciplinnti.male  natiet  maleeducati, 

D  quid  est  quod  facilis:  «  Silete  a  facie  Domini  Dei,  » 
continete  os  vestrum  «  a  facie  Domini  Dei,  »  bo- 
minis  pro  sua  reverentia  tremendi  etiam  cunctis 
virtutibus  cosli.  Quomodo  vos  eum  inhonorastis  ? 
«  Silete,  quia  juxta  est  dies  Domini.  »  Et,  sicut 
Moyses  dixerat,  »  juxta  est  dies  perditionis,  et 
adesse  festinant  tempora  »  [Deut.  xxxn).  Vae  vobis 
in  illa  die  hujus  Domini,  et  vos  silebitis.  Silebi- 
tis,  inquam,  etenim  ille  dies  Domini  vobis  eril 
dies  perditionis,  quia  pra-paravit  hostiam,  san- 
ctificavit  vocatos  suos,pr33paravit,inquam,hostiam, 
idest,  semetipsum,  et  praeparatione  ipsa  talis  ho- 
stiae  sanctificavit  vocaios  suos,  videlicet  quos  ante 
saeculapraescivit  et  praedestinavit  suos  fieri.et  tem- 

21 


65  i 


RUPERTI  ABKATIS  TUITIEXSIS. 


652 


poribus  suis  vocavit  per  eunctarelro  sa;cula,usque  A.  dum  opera  uod  est  faciondum.  Tales  erant  Scribce 


in  diem  illam  qua  faciem  ejus  eouspuistis,  velastis 
atque  exalapastis,  et  contra  eamdem  faciem  ejus 
ir.ovistis  capiia  veslra,  dicentes  :  Vah  !  hoc  loturn 
quod  ipse  sustinuit,  hostke  proeparatio  fuit,  et  in 
illa  hostia  corporis  sui,sanguinis  sui,  sanctifioavit 
vocatos  suns  sanctificatione.quae  est  omnium  pec- 
catorum  remissio  (Rom.  vn).  Quid  ulterius  jam  re- 
stat.nisi  ut  relinquatur  vobis  domusveslra  deserta? 
Nimirum  nulla  est  causa  propter  quam  districtio- 
nis  vestrte  judicium  differat,  quoniam  assumptio 
jam  facta  est,quoniam  miro  modo  de  vobismortuis 
vitaestas3umpta.«Juxta  est»illa«dies  Domini,»  qua 
istud  fiat.Hoc  ex  persona  suapropheta  inclamavit: 
«  Silete,»  i:iquiens,«a  facie  DominiDei.quiajuxtaest 


et  Pharisaei,nimirum  propter  quod  bypocritae  sep- 
ties  uno  brevi  sermone,  apud  Matthaeum,  va;  illis 
inclamat  visitator  iste( Ua/f/i.  xxm),  qui  secundum 
veritatem  hujus  prophetiae,jam  debebat  super  illos 
visitare.Deinde,et  visitabo,  ait,  super  omnem,  qui 
arroganter  ingreditur  super  lumen  in  die  illa,  qui 
«  complent  domum  Domini  Dei  sui  iniquitate  et 
dolo.»  Et  quis  est  de  quo  verius  dicas,  quod  arro- 
ganler  ingreditur  super  limen,  quam  iile  qui  non 
exspectat.ut  ostiarius  illi  aperiat.sed  violenter  288 
intrat  in  ovileovium(Joa?;.  x).  Tale  et  hoc  tempore 
mulli  sunl,et  illotempore  Annas  etCaiphas  pontifi- 
ces  fuerunt,qui  infelici  commercio  coemptum  lace- 
rabant  summum  sacerdotium  alternatim,  per  an- 


dies  Domini,»  et  non  dixitmaguus,  juxta  el  veloi  „  nuas  vices  intersedividendo  pontilicium.Etquis  de 

nimis.  Proinde    expeditior  currit  explanatio,  quia 

nihil  observantia:  nostrae  refragatur,qua  secundum 

propheiicae  hujus   Scripturae  textum,  vel   ordinem 

ju.liciorum  Domini,  tempora  distinximus.  Sequilur 

ex  persona  Domini.qui  antenus  loquebatur  :  «  Et 

eril  »  inquit,«  in  die  hostiae  Domini,  visitabo  super 

principes.et  superfilios  regis,  et  super  omnes  qui 

indutisunt  vesteperegrina,et  visitabo  superomnem 

qui  arroganter  ingreditursuper  limen  in  dieilla,et 

qui  complentdymuuiDomini  suiiniquitateetdolo.» 

Dies  hostife  Domini.tempus  est  apassione  Domini, 

quo  vidclicettempore.postquadraginta  annos.facta 

est  visilaiio  haec  quam  nunc  dicit,sicut  totus  orbis 

audivit.Illavisitatio  talis  maxirne  ex  principum  sa- 

cerdotum  provenit.Unde  recte  primo  loco,  vimabo 

superprineipes,  ail.Qui  autem  erant  filii  regis,  nisi  C 

tam  ipsi.quam  eaeleri  Judaei,gloriantesquasidesin- 

gulari  nobilitategeneris'?Gloriatisuntnamquenimis 

insolenter,quodam  loco  dicentes:  «  Semen  Abrahae 

sumus  et  nemini  servivimus  unquam  »  (Joan.  vm). 

Item:«  Nos  ex  fornicatione  nati  non  sumus.unum 

patrem  habemus  Deum  »  (Ibidem).  Propter  hujus- 

modi  superbiam  appellavit  eos  ipse  tilios  regni.ubi 

taliter  locutus  esl:  «  Dico  vobis  quod  aboriente  et 

occidente  venient,  etrecumbent  cum  Abraham,  et 

Isaacet  Jacob  in  regno  coelorum,  filii  autem  regni 

ejicientur  in  tenebras  exteriores  «(Matth.viu).  Quos 

illic  Dlios  regni,bicrecte  intelligimus  filios  regis,id 

est,superbos,et  coulra  omne  genus  bumanum  sese 

extollentes,  <le  nobilitate  singulari,  tanquam  filios 


illis  dubitet  hoc  dictum,quod  compleverint  domKm 
Dci  sui  iniquituteet  dolo,  quod  ipse  Dominus  Deus 
ore  proprio  redarguens:Vos,inquit.  Patris  mei  do- 
mum,quas  dehuit  esse  domus  oralionis,fecistis  spe- 
luneam  latronum  (Matth.  xxi).  Heec  dicen9  nonne 
etiam  facto  significavit  visitationem.quae  in  his  so- 
nat  verbis  propheticis?  Fecit  enim  quasi  fiagellum 
de  funiculis,  et  omnes  ejecit  de  templo,  per  hoc 
terribiliter  innuens,eos  de  regno  Dei  fore  protinus 
ejiciendos.imo  nihil  habere  in  illo  templo  vcl  regno, 
cujus  se  gloriabantur  esse  filios.«  Et  eritin  dieilla 
dicit  Dominus,vox  clamorisa  porta  Piscium,et  ulu- 
latusa  secunda,et  contritio  magnaacollibus.'iPor- 
tam  Piscium  vocabant  cam  qua;  vicinior  mari  erat 
inter  cunctas  vias  Jerusalem,  de  qua  et  Esdras  re- 
fert:«  Portam  vcro  Piscium  a;dificaverunt  filii  Asa- 
naa.ipsi  lexerunteam,  et  stutuerunt  valvas  ejus  et 
seras  et  vectes  »(]/  Esd. i:i).Quod  aulem  ait.cet  ul'j- 
latus  a  secunda,»  et  secundi  muri  in  eodem  climate 
portam  significat.de  qua  in  libro  Regum  scriptum 
esl:«  Ierunt  itaque  Helcias  sacerdos,  et  Maican,  et 
Achobor,  et  Saphan,  et  Asaza  ad  Oldam  propheten 
uxoremSellum  filiiTecuae,filii  Araascustodisveslium 
quae  habitabat  insecunda»  (IV  Reg. xxn).  Contritio- 
nem  autem  magnam  a  collibus,  de  monte  Sion  et 
excelsiore  urbis  parte  loquitur  quia  cum  altioraet 
arx  civitatis  fuerit  occupata,  facilior  est  in  prona 
descensus.Unde  quibus  ex  rebus  gestusomninoge- 
rendis,  sensum  propheta  concepit,  ut  exclamatio- 
nem  ita  trifariam  divideret,  scilicet  in  voccm  cla- 


regisDei.maxime  quia  contra  verum  et  unicum  Dai  D  moris  a  porta  Piscium.et  vocem  ululatus  a  secun- 


Filium  cogiiantus  homicidium,  inter  ca;tera  dixe- 
ranV.Unum,  Patrem  habemus  Dt-um.Quidautem  ineo 
propheticus  sermo  denotat,dicendo,«  Et  superom- 
nes  qui  induti  sunt  veste  peregrina?»Putasne  hypo- 
crisis  vestis  cst  peregrina  ?  Utique  nimiurr.  pere- 
grina.  Quid  enim  in  vestibus  magis  peregricum, 
quamsunt  lupis  r.ipacibusvestimenta  ovium?Quid, 
inquam,  magis  peregrinum  quam  ei  qui  intus  est 
plenus  iniquitate.forishominibusjustum  apparere? 
Quid  magis  peregrinum,  quam  dilatalio  phylacte- 
riorum  et  magniiicatio  limbriarum,et  sessio  super 
cathedram  Moysi,pr;csertis  in  illi=,quorum  secun- 


da,et  vocem  contritionia  magnae  acollibus.  Mirum 
diclu  et  horrcndumsensibus,siveintellectibus,quo- 
modo  secundum  istam  vocum  districtionem  conti- 
gisse  constat,  in  illo  famosissimo  excidio  miserae 
Jerusalem.Nam  etanlequam  Romano  exercitucin- 
geretur,  et  tolo  tempore  obsidionis  intus  triplici 
seditione  nimisatrociter,nimis  horribiliter,et  supra 
quam  dici  vel  credi  potest,  seindebanlur,  lacera- 
bantur,  conscindebantur  in  suis  visceribus.  Tres 
erant  principes  seditionuin,  Joannes,  Eleazarus  et 
Simon.  Eleazarus  cum  suis  superiora  urbiset  lem- 
plum  occupaverunt,  et  interiora  Simon,  media  Jo- 


653 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  I. 


654 


annes  obtinebat  (Joieph.,  He  belJud,,  lib.  vi.  c.  1). 
Quis  unquam  audivit  similia  bis  quse  intrinsecus 
facta  sunt  ?  Vere  tanta  fuerunt,ut  propheticaexpla- 
natioue  recte  digna  existimentur,  et  veraciter  tunc 
fuil  vox  clamoris  a  porta  Piseium,  id  est  ab  infe- 
rioris  urbis  parte,  ubi  tyrannizabat  Simon,et  ulu- 
latus  a  secunda,  id  est,  a  media,ubi  bestia  Joannes 
saeviebat,  et  coniritio  magna  a  collibus,  id  est,  a 
templo  et  arce  civitatis,  ubi  Eleazarus  tali  eratdo- 
minus,qui  aram  insam  templi  sanguine  imbueret, 
et  mortuis  indigenis  per  atria  divinaslagnum  face- 
ret  diversorum  cadaverum  sanguinis.  Quid  tantum 
passa  es,  o  miserrima  civitas  a  Romanis,quantum 
a  tuis  et  indigenis  '?  Imo  quae  unquam  civitas  vel 
gens  talia  pertulit  ab  extraneis,  qualia  tu  a  pro- 
priis  ?  Sed  cesset  omnis  commiseratio,cum  tu  pro- 
priosiscondernnatajudicio.  Dixislienim  :«Sanguis 
ejussuper  noset  supe.r  filios  nostros  »  {Mallh.xx.vu). 
Sequitur  ergotam  duraquam  justacontritio.  «  UIu- 
late.haDitatorespiloe. »  P,  la  hocloco,non  perbrevem 
syllabam  legenda  est,  sed  per  productam,  ut  de 
pila  sciamus  dici,  in  qua  frumenta  tunduntur,  vas 
concavum  etmedicorum  aptum  usui,  in  quo  pro- 
prie  typsanae  lieri  solent.Et  pnlchre  dictum  est,  qui 
habitalis  in  pila,  quod  scilicet  sicut  frumenta  fe- 
riente  desupervectetunduntur,itade  porti  liscium 
et  dc  secunda,  et  de  collibus  proruens  in  populum 
decurrat  exercitus.Qui  calamitates  illiusobsidionis 
et  angusiias  compressae  civitatis  vult  atlendere 
(Ezech.  xvi),  nimirum  ipse  perpendit  quam  con- 
grua  Mmilitudine  usus  sit  dicendojiabitatores  pilze  ; 
sicut  enim  frumenta  in  pilam  ad  hoc  congeruntur, 
ut  feriente  desuper  vecte  desilire  non  valenlia  tun- 
dantur,  ita  de  cunctis  Judoere  civitatibus  vcl  regio- 
nibus  confluens  populus,  repentina  est  obsidione 
arctatus,  et  praedictorum  principum  seditionis  im- 
mani  crudelitate  deintus  magis  quam  de  foris  ab 
hostibus,  fjladio,  fame  et  peste  inenarrabiliter  di- 
scruciatus,  mirando  circumseptus  Dei  judicio,  ut 
qui  ad  hostes  pro  remedio  vellet  effugerc,  non  pos- 
set.Sequitur: «  Conticuitomnispopulus  Chanaan.di- 
sperieruntomnesinvoluti  argenlo.»  QuisestisteCha- 
naan  ?  Nimirum  populus  Judaicus,  in  quem  dicit 
alius  propheta :«  Patertuus  Amorrhaeus.etmater  tua 
Caetbea,  »  et  Daniel  ad  presbyterumsenemloquitur: 
«  Semen  Chanan  et  non  Juda:,  speeies  decepitte.  » 
Quareautem  praesenli  loco  nomen  hoc  assumpsit, 
i-X  populus  Ghanaan,  quam  populus  Judreorum  di- 
cere  maluit?  Nimirum  propterrerum  vel  meritorum 
veram  qualitatem,  et  propter  formidinem.  Nam  et 
alius  propheta,  /brmid^inquit,  «etlaqueus,faclaest 
nobis  v-iticinatioetcontritiot  (Tkren.  m).  Occiditur 
enim  in  sanetuario  Domini  propheta  et  sacerdos. 
Oportebat  lalli  oopulum  fallacem.quatenus  dum  de 
aliis  putaret  tale  quid,  et  aliquos  prophetarum  vi- 
vere  sineret,  et  Scripturam  venturis  sreculis  profn- 
turam  reservaret.  Igitur  omnis  populus  Chanaa», 
quod  interpretatur  motus  eorum,  id  est,  populus 
Judaeorum,  qui  contra  Dominum  caput  moverunt, 


A  motisjam  pedibus,  quia  in  voritate  non  steterunt, 
conlicuit,  subauditura  facie  Domini.Debemus  enira 
meminisse  quod  supra  incipiens  itadixit :  «  Silete  a 
facie  Domini  Dei.quia  juxta  est  dies.  »  Ille  populus, 
il!e  impiorum  ccetus,  qui  tunc  insultavit,  qui  tunc 
non  siluit,  qui  non  solum  non  reveritus  est,verum 
et  ore.  et  manibus  inhonoravit  faciem  Domini,ecce 
conticuit,  ecce  auctoritatem  loquendi  amisit.et  si- 
cut  denuodam  illorum  notissimo  dictumesl,«et  epi- 
scopatum  ejus  accipiatalter,  »sicdeomni  populoillo 
certum  est  quia  magisterium  jam  non  habet,  et 
sicut  hic  in  pejus  nomen  illi  commutatum  est ;  non 
enim  dixit  propheta,continuit  omnis  populus  Juda, 
sed  omnis  populus  Cbanaan,sie  el  honorem  amise- 
runt,et  omnem  vocem  in  ultimam  venundati  servi- 

r>  tutem,  etcaptivi  non  utcunque,  non  ut  oiim  in  Ba 
bylone,  sed  ipsa  captivitate  dispersi  in  totum  or- 
bem  :  Malorum  omnium  totius  perditionis  causa 
illis  fuit  avaritia.usque  ad  pretium  sanguinisdila- 
tala.Sequilurergo:«  Disperieruntomnesinvoluti  ar- 
gento.  »Causae  hujus  exemplumomni  populoChana- 
nceo  tuit  ille  Judas  proditor.Sicut  enim  ille  cupidi- 
tate  argenti  involutus,triginta  argenteis  sanguinem 
Doniini  vendidit  illis,  et  idcirco  male  periit,  sic  om- 
nis  illepopulus  maxime  in  eo  fuit  intractabilis.quia 
retibus  erat  involulus  argenti,  et  maxime  propter 
hoc  ipsum  Dominum  oderuul,quia  disputabatcon- 
traavaritiameorum.Secundum  numerum  argenteo- 
rum  quibus  et  ille  vendidit,  et  illi  sanguinem  Do- 
mini  emerunt,  triginta  maledictiombus,  tam  ven- 
ditor,quam  emptores  involuti  sunt.quarum  in  psal- 

^1  mo  centesimo  octavo  prima  est  :  constitue  super 
euin  peccatorem  ;  ultima  est  :  et  oi>eriantur  sicut 
diploide  confusione  sua.Imo  dictionis  vis  est,  quia 
non  dixit,  disperierunt  omnes  habentes  argentum, 
sed  disperierunt  omnes  involuti  argento.  Longe 
alir.d  est  habere  argentum  quam  argento  esse  invo- 
lutum.  289  Siquidem  et  Abraham  et  David,  mul- 
tique  alii  sanctietjustiargeutum  habuerunt.inauro 
et  argento  iliviies  fuerunt,  et  tamen  non  disperie- 
rnnt,  quare  ?  Videlicet  quia  pecunias  tanquam  do- 
mini  possiderunt,  non  tanquam  servi  pecunia?  in 
pecuniis  argentisperaverunt.Qui  inargento  spcrant 
vel  confidunt,  ipsi  argento  involuti  sunt,  et  tales 
omnesdispereunt.Discretione  hac  opus  est,  ubi  Do- 
minus  loquilur  discipulis  suis:  «  Quam  dilficile,  qui 

D  pecuniashabent  introibunt  in  regnum  Dei.»  (Luc. 
xviu.).Poterantenim  obstupescere,discipuli,etofts/u. 
pescebant,  aitevangelistaMarcus,  «in verbisejus.At 
Jesus,rursusrespondens,aitillis:Filioli,quan)difQcile 
estconfidentesinpecuniisintroireinregnum  Dei,»et 
tuncdernumitadixit:«Faciliusestcamelumperfora- 
menacustransire  quam  divitem  introireinregnum 
Dei»(V/arc.x).Igiturillosexcepitdivites,quiquamvis 
habeant  pecunias,  non  tamen  sunt  coulidenles  in 
pecuniis  et  eos  tantum  divites  illa  sententia  premit, 
qui  per  hoc  quod  confiduntin  pecuniis,  suntetiam, 
et  ab  hoc  propheta  dicuntur  argento  involuii,et  ea- 
dem  involutioneitagrossefacti,ut  nimia  difficilesit 


655 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


656 


eos  introireinregnum  Dei.Sequitur:  «Et  eritintem-  A  amantes  sua  peccata,  et  odientes  justitiam.haben- 


poreillo,scrutaborHierusaleminlucernis,etvisitabo 
super  viros  defixosin  fcecibussuisqui  dicunt  in  cor. 
dibus  suis,  nun  faciet  Dominus  bene,  et  non  laciet 
male.  »  Quam  ultronea  Spiritus  sanctus  dignatione 
occurrit,  ne  vel  prophela  vel  alius  quis  sollicitare- 
tur  ea  solliciludine  quam  beatus  senex  Abraharn 
sollicitus,  audito,  quod  Dominus  de  Sodomis,  ait  : 
«  Nunquid  perdesjustum  cum  impio  ?  Absil  a  te,ut 
rem  hanc  facias,  et  occidas  justum  cum  impio,fiat- 
quejustussiculimpiu3.Nonesthoctuum,quijudicas 
oinnem  terram  »(Ge;*M.xvm).ConcessitilliDominus, 
concedit  et  huic  quod  non  sit  suum  occidere  cum 
impio  justum.Juslus  autem  quodam  modo  dici  po- 
teral,quisquis  inipsum  Dominum  ignoranlerpecca- 


tes  amorem  praesentis  saeculi,  odium  fuiuri,  non 
cupienl  audire  verba  Dei,  quae  proferentur  cum  si- 
gnorum  testimoniis,  imo  ex  eis  quos  niittam  ad 
eos,  prophetis,  et  sapientibus,  et  scribis,  occident 
et  crucifigent,  et  flagellabunt,  et  persequentur  de 
civitate  in  civitatem  (Matlh.  xxm),  et  dicent  fal- 
sum  et  quod  dicunt  isti.  Non  faciet  Dominus  bene 
bonis,  et  non  faciet  male  malis,  id  est.non  erit  dies 
judicii,  aut  certeiste  quem  dicunt  Dominum.quem 
crucifiximus,  nullus  est,  non  talis  fuit  aut  erit,  ut 
nobis  bene  vel  male  facere  possil :  Idcirco  visitabo 
super  eos  ita  ut  veniat  super  eo3  omnis  sanguis 
justus,  qui  effusus  est  super  terram,  a  sanguine 
Abel  justi.  Dicamque  eis  :  Ecce  'relinquetur   vobis 


verat,  et  audita  vel  cognita    veritate,  pcenitentiam  g  doLnus  veslra  deserla,  hoc  est    quod    conlinuo  se- 


acluruserat.sieut  fecerunt  ad  pradicationem  Petri, 
una  die  ex  ipsis  tria  luiliia  (Aci.  n).  Justus,  in- 
quam,utcunque  jam  dici  poterat.quisquis  ejusmodi 
erat,  sicut  de  semetipso  Abimelech  :  Domine,\nqu\t, 
num  g^ntem  ignorantem  interficies?  (Genes.  xx  )  Tu- 
leratnamque  uxorem  Abrahas  ignoranter.  Igitur  et 
in  istoDominus  abejusmodi  sollicitudine.velipsum 
prophetam.vel  quemlibet  alium  liberat,cum  dicit : 
«  Et  erit  in  tempore  illo,scrutaborHierusalem  in  lu- 
cernis,  »  etc.  Ac  si  dicat:  Antequam  perveniat  ille 
die  visitationis.dies  clamoris,et  ululatus,  el  magnae 
contritionis.faciam  quod  mulier  sapiens  facit,  qua, 
cum«  perdiderit  drachmura  unam,  accendit  lucer- 
nam,eteverrit  domum.etquserit  diligenterdonecin- 


qiiitur  :  «  Et  erit  fcrtitudo  eorum  in  direptionem,  et 
domus  eorum  in  desertum.et  sedificabunt  domos  et 
non  habitabunt,  etplantabunt  vineas,et  non  bibent 
vinumearum.»Quidhorum  effectumanifestius?For- 
titudo  eorum,  qua  primo  contra  Deum,  deinde  con- 
tra  homines  male  fortes  fuerunt,  facta  est  in  dire- 
ptionern.Quomodo  fortes  fuerunt  contraDominum? 
Nimirum  sicut  pbreneticus  contra  medicum.  Non 
enim  vera  erat,  aut  vera  est  fortitudo  illorum,  ju- 
stitiam  suam  statuere  voleniium,  sed  fulsa  estom- 
nino  el  lallax,  sicut  fortitudo  phrenetici,  cum  per- 
culit  medicum.  Deinde  mirum,  et  miro  Dei  judicio 
factum,  quoJ  contra  homines  ita  de  fortitudine 
praesumpserunt,  ut  Lellum  implacabile  susciperent 


veniai;  (Luc.xnil.Nontantum  unam.sedplureslucer-  n  contraRomanos,victores  omniumgentium.Talisdi 
nas  egoaccendam.id  esi,  apostolos.Spiritu  sanctoet 
virtute  ex  allo  induam  (Z-uv.xxivi.ut  sint  mihitestes 
usque  ad  ultimum  lerrae,  incipientibusabHierusa- 
lem  et  ab  omni  Judxa  et  Satnaria  (Acl.  i),  Nimi- 
rum  hoc  erit  scrulari  Hierusalem  in  lucernis,  ut 
ubicunque  foerit  drachma,  quae  perdita  est,  latere 
non  poterit,id  est  quicunqueex  Deo  erit,dignusjue 
Hierusalem  civitate  ccelesti,  in  culpa  perfidiae  non 
remanebit.  Sicut  enim  drachina  perdita,  drachraa 
aurea.dum  quaerilurcum  lucernis,  ad  lumen  iucer- 
narum  reiucet  de  tenebris,  et  invenitur,  sic  oinnes 
ignorantes  el  justi,qualem  seAbimelech  jam  diotus, 
fuisse  testabatur,  audita  veritate  dictorum,  et  visa 
claritatesignorum.erumpenteinvocemconfessionis, 
compuncticorde,aiquedicentes,«Quidfaciemus,viri 
fratres  »{Acl.n)1el  pcenitentiasusceptabaptizatisal- 
vabuntur,  ita  scrutando  Hierusalem,  tandiu  donec 
credant quotquot  praaordinatissunt  ad vitam  aeler- 
nam,tuncdemum«visi!abosupervirosdefixosin  lce- 
cibu3  suis,  non  faciet  Dominus  bene,  et  non  fac^et 
male.  » Eruntnamqueproprio  judicio  condemnati, 
Leshicernasmeas,et  amandofecessuas.etsieut 
illi  qui  •>olutaiHurinlecibuslibidinis,duminocculto 
scortantur.dum  polluuntct  polluuntur,  noluntsere- 
quiricumlucernis,imooderuntlucernasetabhorrent 
eas,  ita  illi  nequam  et  invidum  contra  veritatem 
habentes  oculum.odientes  et  me  et  Patrem  meum, 


I 


reptio  non  estaudita  usquam  gentium,qualisfuerit 
direptio  fortitudiniseorum.Domuseorum  quomodo 
facta  est  in  desertum?  Nimirum  ita  ut  desereretur 
templum  illud  ab  omni  praesidio  coelestium  spiri- 
tuum  dicentium  :  Transmigremus  ex  his  sedibus, 
quod  Josephus  palam  auditumfuisse  testatur..Edi- 
ficium  domus  illius,  id  est,  tempii,  valde  fuerat 
recenliori  tempore  auclum,  turribusque  atque  por- 
ticibus  valde  venusiatum.  Ipsa  civitas  domibus 
pulcbris  orn;ita  opibusque  referta,  regio  undique 
vinetis  arboribusque  diversi  gfneris,  mire  consita 
atque  uberrima.  Sed  cuncia  excisa,  cuncta  diruta 
et  igni  concremata,  in  desertum  redacti  sunt,  et 
qui  gladio  superfuerunt  ex  eis,  in  omnes  gentes 
captivi  ducti  sunt,  et  hoc  modo  veritas  apparuit 
dicentis:  «eta3dificabuntdomosetnonhabitabunt,et 
plantabunt  vineas,et  non  bibent  vinum  earum.  His 
praemissii  quid  protinus  ciamet,  quid  continuo  de 
excelsa  specula  dicat,  et  annuntiet  speculator  isle, 
attonitis  auribus  audiamus,  qui  nos  dormire  non 
patitur.Ait :  «  Juxta  est  diesDomini  magnus,  juxta 
est  et  velox  nimis  Vox  diei  Domini  amara,tribula- 
bitur  ibi  fortis.Dies  irae  dies  illa,  dies  tribulalionis 
et  angustiae,  dies  calamitatis  et  miseriae.dies  tene- 
brarum  et  caliginis,  dies  nebulae  et  lurbinis,  dies 
tubae  et  clangoris,  supercivitates  munitas.et  super 
angulos  excelsos.  Et  tnbulabo  homines,  et  ambula 


657 


COMMENT.  1N  XII  PHOPH.  MIN. 


1N  SOPHON.  LIB.  I. 


658 


«  bunt  utcaeci,qui  Domino  peccaverunt.Et  effunde- 
tur  sanguiseorum  sicuthumus.etcorpora  eorum  si- 
cut  stercora.  Sed  etargentum  eorum  et  aurum  non 
poterit  eos  libcrare  in  ilie  irae  Domini.  In  igne  zeli 
ejus  2?>2  devorabitur  omnis  terra,  quia  consum- 
malionem  cum  festinatione  faciet  cunctishabitanti- 
bus  terram.»0  quantus  clamor  etexclamatio.quam 
vehemens  omni  homini,  nisi  ei  qui  surdusest,  qui 
non  habet  aures  audiendilQuid  ;erat  quod  videbat, 
quia  ita  clamabat  ?Qualis  erat  visio  mentis,  cujus 
tanta  est  acrimonia  vocis?Beatus  papa  Gregorius 
recte  ad  vim  clamoris  hujus  attonitus:«  Pensate,  » 
inquit,« fratrescharissimi,ad conspectum  tantijudi- 
cis,quis  in  illo  die  terror  erit,quando  jampoenoere- 
medium  non  erit :  quee  illa  confusio,cui  reatu  suo 
exigente  contingit  in  conventu  omnium  hominum 
angelorumque,erubescere;quipavoreum,quem  tran- 
quillum  mens  hinnana  capere  non  valot,  etiratura 
videre  !  Quem  diem  propheta  intuens,  ait :  «  Dies 
irae.dies  illa,dies  tribulationisetangustis  diescala- 
mitatis  el  miserias,  dies  tenebrarumel  caliginis,dies 
nebulae  et  turbinis,diestuba3  et  clangoris  »  Pensate 
ergo,  fratres,  cxtremi  judicii  diem,super  corda  re- 
proborum,quaasperitate  prophetavidit  amarescere 
quem  tot  appellationibus  non  valet  explicare.»  Quid 
opportuniusobservare  potuit  de  olficio  boni  orato- 
ris  juxtaconsiderationem  rei  quam  ho",ut  attentus 
fieret  auditor,  in  exordio  sermonis,  imo  declama- 
tionis?  Quo  autem  verbo,  quali  dicto  attentionem 
speculator  melius  excitaret.quam  dicendo,«  juxta 
est.»  Comtemplatus  est  diligenter,  multo  et  claro 
intuitu  vidit.quia  juxta  est  id  quod  lippis  et  caecu- 
tientibus  longe  esse  videtur,et  dicunt,  in  tempora 
longa  fiet  istud.Nec  semel  cuntentus  dixisse,«juxta 
estdies  Domini,»repetivit«juxtae»t,etveloxnimis,» 
etveresecundum  magnitudinem  perieuli,«juxta»ac 
«  veloxnimis,»ethocnonvanevideturhominihaben- 
tiquidpiam  desensu  Dei,cujus«anleoculosmillean- 
ni  »  sic  sunt,  «tanquamdies  hesterna  quaj  praete- 
riit,  »  autcerte,  quod  brevius  et  tanquam  «  custo- 
dia  in  nocte,  »  id  esl.una  dequatuor  vigiliis  unius 
noctis.  Imo  «  quee  pro  nihilo  habenlur,  eorum 
anni  erunt,  »  id  est,  inter  ea  reputabuntur,  (Psal. 
lxxxix).  Ille  dies  erit  magnus,  quantus,  exquo 
dies  esse  cceperunt,  non  fuit,  nec  erit  arnpli- 
us.  Quam  aulem  vocem  attendit  continuo  dicens, 
«  vox  diei  Doinini  amara,  tribulabitur  ibi  fortis,  » 
quam  aliam  putamus,  nisiillam  :  «  Itamaledicti,in 
ignem  aternum,  qui  paratus  est  diibolo  et  angelis 
ejus  »(Ma/f/i.xxv).Vereamaravox:lbi,inquit,idest,in 
illa  voce,tribulabitur  fortis,etquis  fortis,nisisuper- 
bus,fortisdiabolus,fortesangeli  ejus,  fortes  homines 
sequaces  ejus  ibi  tribulabuntur,  ir.  illa  voce  tribula- 
buntur.  Ergone  veraciter  fortis.qui  in  vocetribula- 
bitur.Imo  falso  fortis,vereinvalidus.Fortisenim  di- 
citur,  non  quod  ita  sil.sed  quod  ita  videatur.  Tunc 
autem  non  ita  sibi  videbitur,sed  nec  negare  poteril 
quodsitinvalidus,quando  una  vocefortisille  fortium 
rex,«  videntibuscunctis,  praecipitabitur  »  (Job.  xl). 
Quando  impelu,  quam  magnospirituilliusdicima- 


A  gnitudinemdescriberegestiens,rfies,inquit,«ira3,die8 
tribulationis  el  angus!i»,dies  calamitaliset  miserias, 
diestenebrarum  et  caliginis/liesnebulaeet  turbinis, 
dies  lubajetclangoris.»  Diem  unam  eamdemquesex 
vicibuscum  adjectionibus  ternficis  rieclamavit,  et 
septimam  vicem  non  addidit.  Cur  hoc?  Exisiimo 
nimirum  quia  de  septima  die  nihil  ibi  erit,nihil  de 
Sabbalo  Domini,sed  sinerequie,  sine  ulla  requie- 
tionis  spe  triliulabitur  ibi  fortis.  Nam  hoc  totum 
quod  tantis  nominibus  declamavit,erit«super  civi- 
tates  munitas,  et  super  angulos  excelsos,»  id  est, 
super  homines  impios,  et  super  angelos  super- 
bos.  Nam  civilates  cum  dicit,  «munitas,»  subau- 
diendum  est,  citra  Dominum.et  angelos  cum  dicit 
«    excclsos,    »  intelligenda   est  celsitudo    princi- 

g  pum,  contra  verum  el  solum  excelsum  Dominum 
sese  extollentium.  Itaasunt  civitatesmunitas,  etisti 
sunt  excelsiangeli  quos  Apostolus  manifestius  ex- 
primit.utin  Evangeliofieri  debuit.in  quo  revelatur 
ha3C  ira  sive  dies  iree  Dei.Nam  pra3misso,«  revelatur 
enim  ira  Dei  de  coelo,»  secutus  est  dicens,  «  super 
omnem  impietatemet  injustitiam  hominum  eorum, 
qui  veritatem  Dei  in  injustitia  detinent,»  (Rom. x).etc. 
Nonne  talibus  congruii,  ct  jusio  judicio  repositum 
estidquodcontinuo  post  verbaprophets  exsuaper- 
sonaDominusjudexdicit?«Et  trilmlabo,»  ait,  «  ho- 
mines  et  ambulabunl  ut  coeci.»Et  propheta  slslim 
comprobans  judiciura  causam  reddit.quia  Domino 
peecaverunt.Hecteetenimillic  «  ambulabuntut  ca3- 
ci,»  quihic  oculosvoluntarie  contraveritatem  clause 
runt,«quiacumcognovissent  Deum.non  sicutDeum 

^  glorificaverunt,aui  gratias  egerunt,sed  evanuerunt 
in  cogitationibus  suis.et  »  voluntarie  «  obscuratum 
estinsipienseoreorum,»el«dicentesseessesapien- 
tes,»et  revera  plerique  illorum,«invisibilia»  Dei«a 
creaturaniundi,  per  ea  qua3  facta  sunt.intellecta,  » 
conspicientes.nihdominus,  imo  et  amplius  «  stulti 
facti  sunt,  »  et  immutaverunt  «  gloriam  incorrup- 
tibilis  Dei,  in  similitudinem  imaginis  corruptibilis 
hominis.et  volucrum,  et  quadrupedum,  et  serpen- 
tum.  »  Vere  igitur  causa  est,  «  quia  Domino  pec- 
caverunt.  »  Quia  vero  propter  hoc  ipsum,  et  «  tra- 
didit  illos  Deus  in  desideria  cordis  eorum,  in  im- 
munditiam,  ut  contumeliis  afficiant  corpora  sua  in 
semetipsis,  e<  tradidit  illos  in  passiones  ignomi- 
nia3,»  ut  tamfeminoequam  viriimmularent  «  natura- 

D  lem  usum  in  eum  usum  qui  est  contra  naturam,  » 
et  «  tradidit  iilos  inreprobum  sensum,ut  faciantea 
quae  non  conveniant  »(!7>id.).Rectaet  justaestsenten- 
tiahtec.abjectioniseorum  plenissima,  «et  effunde- 
tur  sanguis  eorum  sicut  humus,  el  corpora  eorum 
sicut  stercora.»  Quod  deinde  subjungit,«  sed  etar- 
gentum  eorura  et  aurum  non  poterit  liberareeos  in 
die  iroe  Douiini,»hocjam  in  isto  tempore  assertione 
non  indiget,  imo  et  nolum  et  certum  est  quia  nec 
aurum  nec  argentum  cum  eis  qui  possederunt  ad 
illud  veniet,quippecumscriptumsit  alili,quia«cum 
interierit,non  sumel  omnia,nequedescendet  cumeo 
gloriaejus  »  (Psal.  XLViu).Amplius  vero  id  quod  se- 
quitur:Omnedestruit  auxilium  auri  et   argenti,  in 


659 


RUPKRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


660 


igne,inquit,zeli  ejus  devorabitur  omnis  terra,  quia  A  omnes  gentes,  etdeinde  communiter  cum  casteris 


consunimationem  cum  festinaiione  faciet  cunctis 
habitnntibus  terram.Si  enim  illo  igne,quo  judicabi- 
tur  sa.>culum,  devorabilur  onmis  terra,quod  verum 
est,  sicut  alibi  dicit,  «  cceluin  et  terra  Iransibunt, 
verba  autem  mea  non  tran.sibunt  »  (A/a/t7i.x\iv),au- 
ruin  el  argentuiu  ubi  parebit.quod  utique  terraesl? 
Sed  etsi  placeret,uunquid  eorumesse  debcret?Ni- 
hil  intule.runl  in  hunc  muadum{/  Tim.  vi),et  prop- 
terea  peccatores  nihil  pra?ter  peccata  tunc  habe- 
bunt,  et  idcirco  justus  ille  ignis  justissimi  zeli  Do- 
mini  consummationem  faciet  feslinanler,cunctiseis 
habitantibus  terram,propter  hocipsum,  quod  cce- 
lum  desperantcs,  tota  mente  habitaverunt  lerram. 
Scquitur  : 

Cap.II.  — »  Convenite,congrega*nini  gensnon  ama- 
bilis.priusquam  pariat  jussio  quasi  pulverem  trans- 
eunlem  diem.antequam  veni.it  super  vos  irafuroris 
Domini.»  Hoc  olficium  et  hic  mus  est  speculatoris 
fideijegali  fidelis,  ut  non  contentus  sit  clamas°e 
quod  viderit,vel  nuntiasse  cui  rei  leg<ttionemsusce- 
perit.verumeliam  superintendat  spontaneuin  quid- 
piam  sermonis  hortatorii,  per  quod  auditorem  fa- 
ciendo  henevolum  ad  cautelam  necessariam  propc- 
ret  excitare,  quae  magna  pars  est  boni  adjulorii. 
Hoc  Apostolus  de  semetipso  pulchre  ostendit.cum 
praemisso  ad  Corinthios,  quoniam  quidcm  Deus 
erat  in  Chrislo  mundum  reconcilians  sibi,  et  291 
«posuitin  nobisverbum  reconciliationis  proChris- 
to,  pro  quo  legationc  fungimur  »  (//  Cor.  v),  deinde 
subjungit:  «  Adjuvanles  autem  exhortamur,  ne  in 
vacuum  graliam  Dei  recipiatis  (II  Cor.  vi).Sic  iste, 
ubi  speculatoris  more  prophetico  ore  clamavit  quae 
vidisset  mala  ventura.primum  in  partibus,  deinde 
in  universitate  mundi.quasi  demissa  paululum  dc- 
clamationis  vehementia.suavius  incipit,  et  horlatur 
his  verbis:  «  Convenite.congregamini,  subauditur, 
conventu,congregalione,qua  Deo  Creatori  conjungi 
possumus  et  conjungi  debemus,  quod  quicunque 
non  faciunt,ipsisunt«tanquam  pulvis  qucm  projicit 
ventus  a  facie  terrae  »  (Psal.  l).  Hinc  est  quod  dicit: 
«  Priusquam  parial  jussio  quasi  pulverem  transeun- 
temdiern,antequam  veniatsupervosirafurorisDomi 
ni.»Naoi  indepulvis  mobilis  est,et  ventus  dumfiave- 
rit,dispergiteum  et «  projicitafacieterra3,»quia  non 
convenit,noncongregatusestinunumroresuscepto, 


gentibusimpiis,vcntura  esset  super  eos«  irafuroria 
Domini,»dieuniversalis,|udicii.Verbum  hujusmodi 
«  priusquam  pariatjussio,»  proro  satis  congruit  illi 
qui  apud  alium  prophetam  dicit:«  Tacui,sempersi- 
lui.patiens  fui.sicut  parluriens  biquar  »  (Ua.  xlii). 
Illam  namque  iram  furoris  sui  diu  continuit  et  di- 
stulit,  sed  tandem  tanto  durius  declarabit  quanlo 
patientius  sustinuit,sicut  in  utero  habens.diu  qui- 
dem  vocem  continetetcontinerepotest.sed  cum  ve- 
nerit  hora,  non  sine  clamore  et  gemitu  depromit, 
quod  apud  se  nonnihil  habuerit.Talis  quoqueicoin- 
pellatio,«gensnonamabilis,»sensumeumden)habet, 
licet  minusasperesonet,quam  illuddictumaJoanne 
Baplista:<c  Genimina  viperarum,  quisostcnditvobis 
n  fugerea  ventura  ira?»(JWatire.ui.)]Sed  et  ipse  Domi- 
nus:«  Generatio,  »inquit,«  pravaetperversa  signum 
quajrit»  (ilalth.  xn),  etPetrus,  utjam  supra  dictum 
cst,«salvamini-»  ait,«agenerat;oneista  prava»  (Act. 
i  ).  Nequehic  neque  illic  dictum  estita  sine  judicio 
legis.I'rimusnamqueMoysesdixit:«  Generatio  prava 
atque  pcrverss,haeccinereddisDomino  «(DeuJ.xxxn). 

el:  «DevinsaSodomorum  vinea  eorum,»  ete.  (ibid.). 
Sequitur:«Qua3iite  Dominum  Deum  nostrum  omnes 
mansueti  terra3,quijudiciumejusestsoperatii.  Quaa- 
ritejustum.quaeritemansuelum^siquomodoabscon- 
damini  in  die  furoris  Domini,  quia  Gaza  destructa 
erit,et  Ascalon  indesertum,Azotum  in  meridieeji' 
cicnt,et  Aeearon  era  licabitur.»Sicutubi  revelariper 
Evangeliumccepilira  Deidcccelo  superomnem  im- 
P  pietatem  hominum  (Hom.  i),  primum  oportebat  Ju- 
dfeisloqui  verbumDei,et  deinde  converti  ad  gentes 
(Act.xm),  sic  in  istospiritus  propheticus  ubi  pras- 
nuntiavit  iram  sive  diem  iras  ei  furoris  Domini  juxta 
esse,  et  velocem  nimis,  primo  gentem  non  amabi- 
lem,genlem  Judaicam  exhortando  compellavit,  di- 
cens:«  Conveniteet  congregamini.et»  deinde  omnes 
gentesalloqu!lur,dicendo:«Qu33riteDominumDeum 
no-trum  omnes  mansueti  terrae,»  et  hoc  ipsum  ver- 
bum.quxrite,ler\.\o  repetit,«qno3riteDominumDeura 
nostrum,qua3ritejustum,qu33ritemansuiitum,»qiiod 
non  aliud  esse  arbitror,  quam  credite  in  Patrem, 
credite  in  Filium,credite  in  Spiritum  sanctum.Qui 
hujusmodi  adhortationem  receperunt  vel  rceipiunt, 
rccte  dicuntur  mansueli  et  operatijudicium  Dei.si- 


perquem  poterat  sibimet  cohajrfire.Cumautem  ven-  Q  clU  econtra  Judaei  qui  repulerunt  verbum,  et  indi- 

tus  illum  projecerit,ubi  parebit,aut  unde  convenire 

vel  congregari  rursus  polerit?  Itanimirum  indcOm- 

nipotenlis  jussio  pariet  super  impios  el  incredulos 

diem  transeuntem,et  eos  transire  facientem,  quasi 

pulverem,  quia  non  conveneruut,  non   congregali 

sunt  al  Deum  et  Dominum  pergratias  ejus  rorem 

salutiferum.per  aqtiam  etspiritum,  per  quemom- 

nes  quicunque  non  pereunt  unum   cum  illo  capite 

corpus  effecti  sunt.Hoc  Petrus  sciens,eodcm  sensu 

quo  et  ipse  dicebat;»  Salvamini  a  generatione  ista 

prava»  (/!<:/.  n).Sciebat  enimquia  super  generatio- 

nem  illam  primo  paritura  foret«jussio,quasi  pulve- 

rem  transeuntem  diem,»  utcaptividispergerenturin 


gnos  se  judicaverunt  aeterna?.  vitae  (/  Cor.  xi),  dicun- 
tur  gens  non  amabilis.Et  revera  omnes  mansueti, 
per  hoc  ipsum  quod  sunt  mansueti  et  tractabiles 
verbo  Dei,judicium  operali  sunt  et  operantur  Do- 
minijudicando  semetipsos,  ut  non  judicentur,  cn- 
jus  videlicet  judicii  principium  est  semetipsos  ut 
peccatores  et  reos  mortis  addicere  patibuloDnmini 
id  est  baplizari  in  morte  ejus.et  consepeliri  in  illo 
per  baptismum  in  mortem  perfectio  autem  ejusdem 
judioii  vel  justilia3  esl,iladecaetero  in  novitate  am- 
bulare,quomodo  ille  surrexit  a  mortuis  pe.<-gloriam 
Patris (Honi. vij.Mirum  quodtalibus  dicit,«siquomo- 
do  abscondainini  in  die  furoris  Domini.»  Ergoneet 


661 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  SOPHON.  LIB.  1. 


662 


ipsi  vix  abscondentur  in  diefuroris  Dornini?  An  non  A.  relinqueturvobisdomusvestradesertaKi^/af/A.xxni). 


et  hoc  Petrus  apostolus  dicit?  Ait  enim:  «  Si  autem 
primum  a  nobis,quis  finis  eorum,  qui  non  credunt 
Dei  Evangelio?  Et  si  justus  vix  salvabitur.impius  et 
peccator  ubi  parebunt?»  (IPetr.  iv.) Igitur  quamvis 
mansuetus  quis,quamvis  judicium  ;it  operatus  Do- 
mini,  semper  sibimet  suspectus  sil,nec  se  compre- 
hendisse  arbitretur,  quia  nec  justus  quispiam  sal- 
vari  poterit,  si  absque  misericordia  judicetur.  Im- 
pius  et  peccator  omnis,sub  nominibusrecte  intelli- 
gitur  urbium  Pbilistiim,  Gazee,  et  Ascalon,  Azoti  et 
Accaron,  duplicem,ut  reor,ob  causani.  Prima  causa 
est  quiagensPhilisthiim  primo  locodenotatur  inter 
omnes  gentes  quas  inviderunl  glorire  Dornini,  et 
mansuetisterras,  scilicetMoysi,  etceeteris  ascenden- 


«QuaerileDominum,om'iesmansueti,»etnoliteessesi- 
cut  Azotus,id  est  sicut  hi  qui  genuinam  voluptatem 
ullro  exasperantes.verterunl  in  furorem,  et  confla- 
verunt  sibi  ignem  urentem.quia  talis  Azotus  in  me- 
ridie  ejicitur,  id  est  m^nilestojudicio  condemnabi- 
tur,  talis,  inquam  Azotus,  judicium  portabit  Sodo- 
morum  et  Gomorrhae,  juxta  Prophetam  alium  di- 
centem:  «  Auditeverbutn  Domini.principes  Sodomo- 
rum  ;  percipite  auribus  legem  Dei  mei,  populus  Go- 
morrhae  »  (lsa.  i).  Quxrile  Dominum,  et  ne  sitis  sicut 
Accaron,id  est  sicut  sterilis  vinea  Domini  Sabaoth, 
domus  Israel,quae  cum  debuisset  facere  uvas  judicii 
etjustitia3,«  fecitlabruscas»(/sa.  v)iniquitatiset  cla- 
moris,  quia  talis  Accaron,talis  sterilitas  eradicabi- 


tibus  de  terra  JEgypti.Ascenderunt  enim,a.it,i(  populi  r>  tur.Omnibus  quidem  rcpositaestirafuroris  Domini 


et  irati  sunt,dolores  obtinuerunt  habitatores  Phili 
sthii'jn,tuncconturbatisuntprincipesEdom,»elcaetera 
(E.rod.xv).  Primosnominavitft«()(<«/.orM  Philislhiim, 
quia  primi  doluerunt,  et  primi  ad  impugnandum 
ascendentem  Israelem  fuere  preeparati.  Scriptum est 
enim:«Igiturcum  emisissetPharaopopulura,noneos 
eduxit  Dominus  per  viam  tcrrae  Philistinorum,  quae 
vicinaest,  reputansne  fortepceniteret  eum,sivideret 
adversumse  bellaconsurgere»(£xo(/.xiii).Aliacausa 
est,  quia  sub  inlerprctationibus  eorumdem  nomi- 
num  omnium  illorum  perversitas  denot  >tur  qui  se- 
cundumsiinilitudinemPhislithiiinpiosomnesadeum 
fugienles,  el  hoc  sa?culum  neqnam  relinquentes, 
odio  habent  et  persequuntur.  Gaza  namque  forti- 
tudo  ejus,   Ascalon  ponderata,  vel  ignis   homicida, 


gentibus  incredulis,  sed  maxime  et  prae  omnibus 
genti  illi  qure  prima  resti til,et  persecutionem  exci- 
tavit  Evangelio  Christi,  vel  sacramento  baptismatis, 
secundum  similitudinem  Philisthiim.qua:  gens.ut 
supra  dictum  est,prima  invidit,et  obsistere  bellum- 
que  inferre  prompta  fuit  Israeli  ascendenti  df  terra 
iEgypti  in  transitu  maris  Rubri.Sequilur  ergo:«Vae 
quihabitalisl'uniculummaris,genspei'ditorum.»Gens 
habitans  luniculum  maris,  id  est  vicina  baptismo 
Christi.sicut  gens  Philistbiim  vicina  erat  mari  per 
quod  Israel  Iransivit.Qnam  enim  vicina  fnit  illi  sa- 
cramento  eeternae  salutis,  apud  quam  idem  sacra- 
mentum  Cbristus  moriens  condidit,  apud  quam 
aquam  et  sanguinem  de  suo  latere  fudit,apud  quam 
dato  Spiritu  sancto  claruit  multis  signis  et  prodi- 


'       '     • r >  <• '   p 1 -D I 

Azotus  ignis   gcnerationis,  Accaron   eradicatio  vel  *-  giis,  quod  dux  esset  ipse  Dominusin  misericordia 


tterililas  interpretatur.  Et  est  sensus  :  Omnes  qui 
sibi  applaudunt  in  fortitudine  corporis.et  in  poten- 
tia  saeculari,  et  dicunt  cum  diabolo  : «  In  fortitudine 
manusmes  leci  »  (Isa.v),  diripientur,et  adnihilum 
redigentur  in  die  irae  Domini.  Sirailiterqui  arsit  ad 
effundendum  sanguinem,  et  multas  scandalizavit 
auimas,  sceleris  sui  mensuram  recipiet,  et  eodem 
quo  operatus  estpondere  deprimetur,et  iraplebitur 
in  eo  :  «Virum  sanguinum  et  dolosum  abominabitur 
Dominus  »(Psul.  v),  dum  gehennae  ignibus cum dia- 
bolo  cremabitur.  Itidem  qui  arsit  libidine  et  gene- 
rationis  incendio  debacchatus  est  :  Omnes  enim 
«adulterantes,qiiasiclibanus»cordaeorum(0.ieevu), 
non  in  tenebris,  non  in  occulto.judicio,  sed  in  me- 


populo  quem  redemit,  gradientibus  in  Ironte,  in 
transitu  maris  Rubritribus  millilius  hominum,quia 
ipsadiePentecostes«baptizutisuntinnominePatris, 
elFiliietSpiritus  sancti  »( .-/ct.u).«  Vastibi,  gensper- 
ditorum,»VB3tibitaliterhahitanti<cfuniculum  .Tiaris,» 
quia  cum  posses  trahere  ad  te  funiculum  ejusmodi, 
funiculum  distributionis,in  quasorte  dividitur  lerra 
regni  Dei,  non  solum  non  attraxisti,  verum  etiam 
subeuntibuseltrahentibusinvidisti.«VerbumDomini 
supervosChanaan  terraPhilistinorum.etdisperdam 
le  ita  ut  non  sit  habitator.  »  Quod  terra  Philisthiim 
terra  sit  Chanaan,  nulli  dubium  est,  et  quod  pree- 
senti  loco  Ghanaan  Judaeus  sit  jam  dicturo  est,  et 
multis  Scripturarum  testimoniis  comprobari  solet. 


ridie,  hoc  est,  quando  sancli  plemtm  recipient  cla-  D  Itaque  super  vos,o  Chanaan,  et,o  terra  Philisthiim  ; 


ritatem,  projicietur  in  tenebras,et  sanctorum  con- 
sortiumnon  habebit.Item  qui  non  solum  nullosfru- 
clus  habuit,  sed  perversitate  doctrinae  suae  plurimos 
eradicavil,ipse  quoque  eradicabitur.I'roinde,ic  quas- 
rite  Dominum,omnes  mansueti  terrae,»  et  ne  sitissi- 
cut  Gaza,  id  est  sicut  male  292  forles,  et  non  man- 
8ueti,qui«sua<nqua;rentes  statuerejustitiamjusliliae 
Dei  non  sunt  subjecti  »  (Rom.  x),  quia  lalis  Gaza  de- 
structaerit.«Quaerite,[)ominumomnesmansueti,»et 
ne  sitis  sicut  Accaron,  id  est  ardentes  igne  homi- 
cidii,  quorum  manus  san^uine  plenos  sunt.quia  de- 
serta  erit  talis  Accaron,  sicut  dixit  Veritas  :  «  Ecce 


super  vos,  o  non  Judaei.sed  Chananasi  ;  o  non  terra 
Hierosolymorum,sed  terraPhi!islhinorum,idest  po- 
tione  cadentium,  verbum  Domini  super  vos  est, 
quod  ego  loquor  non  in  bono  sed  in  malo,  non  in 
gratiased  in  ira,  non  in  misericordiasedin  vindicta. 
Sequiturenim:  «Etdisperdam  teitautnonsithabita- 
tor.Eteritfuniculusmaris.requiespastorum.etcau- 
laeovium,  eterit  fuuiculuseisqui  remauserint  indo- 
moJuda,  ibi  pascenturin  domibusAscalonis,ad  ves- 
peram  requiescent,  quia  visitabil  eos  Dominus  Deus 
eorum,  etavertet  captivitatem  eorum. »  Utrum  ita  fa- 
ctum  sit,ut  litlerasonat,quod  terra  Puilisthinorum 


663 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


664 


deserta  et  absque  ullo  habitatore  fuerit.Deus  vide-  A  jam  nostros  circutnfertis,  ut  quidquid   de  Christo 


rit.  «  Disperd.imle,i>inquit,  «  itautnullussit  habila- 
tor, »  et  in  tantam  veniesvastitatem  utomnes  tuae  ur- 
besmunitissimae  sint  in  ovilia  pastornm.Quomodo- 
cunqueterra'  illi  quae  propriodictaestlerraPhilisthi- 
norum  contigerit,  et  terne  Moab,  et  terra;  (iliorum 
Ammon,  dequibus  postmodum  diclurusest:  Nos 
quis  scimus  signatum  luisse  librum  (Dan.  xn),  et 
clausas  visionesprophetarum.sicut  nonnulliseorum 
legimus  imperatum,  dubitare  non  debemus  sacra- 
menta  rerum  spiritualium  sub  rerum  corporalium 
recondita  esse  nominibus,  et  cuncta  ad  Chrislum 
applicanda,«habentemclavim,»utin  Apocalypsilegi- 
mus,  «  quietaperit  etnemo  claudil,clauditet  nemo 
aperit»  (Apoc.m),  quia  cuncta  in  eo  reserantur.Igi- 


pradicalur,  Graecis  et  Latinis  sive  barbaris,  pra?- 
bentes  vos  cum  scriptis  veslris  palain  testilicemini 
quod  nonsitnovumsiveconfictutn  quidquid  auribus 
eorum  quasi  nova  refert  voxe\angclicae  praedicatio- 
nis.  Quod  deinde  subjungitur,  «et  erilfuniculuseis, 
qui  remanserint  de  domo  Juila,  »  cum  praecedenti 
diclo  bene  perspectum,  conjunclionem  satius  evi- 
denter  indical  aliarum,  et  aliarum  ovium  in  ovile 
unum.  Qui  enim  sunt,  nqui  remanseruntde  domo 
Juda,  »  vel  quid  estremanere  dedomo Juda?Nimi- 
rum  remanere  de  domo  Juda,  hoc  est,  salvari  de 
eadem  gente  perditorum,  gente  Judaica,  et  qui 
hoc  modo  remanserunt  vel  remanebuni,  primi 
apostoli  fuerunt,  et  qui  post  ipsos  vel  per  ipsos  cre- 


tursupervos,o  terraChanaan,terraPhilisthinorum,  -r>  diderunt,  et  ille    erunt   reliquiae,  quae  salvae  fient, 


id  est  super  vos,  o  Judaei,  verbum  Domini  est;  quia 
jam  semen  Chanaan  et  non  Judae  terra  estisPhili- 
sthinorum,id  est  putione  cadentium.ex  quo  Christo 
Dei  Filio  «  dedistis  in  escam  suam  fel,et  in  siti  sua 
potastis  eum  aceto»  (Psal.  Lxvm),unde  et  facta  est 
coram  vobis  mcnsa  vestra«  in  laqueum.etin  retribu- 
tionem,ei  in  scandalum»  (ibid.).Te,o  terraejusmo- 
di//isperduw,ait,«itautnonsithabitator.»Juxlaqucd 
et  Psalmista:  Fiat,  inquil,"  habitatio  eorum  descr- 
ta,  el  in  tabernaculis  eorum  non  sit  qui  inhabitet  » 
(ibid.).  Ita  namque  factum  est :  Non  est  ex  vobis, 
qui  habitet  in  illa  terra  vestra,vel  dominetur  in  ea. 
Quid  porro  fiet  de  funiculo  maris  de  quo  paulo  ante 
diclum  est:«  Vaequi  habilatis  (uniculum  maris  ?  Re- 


postquam  subintraverit  plenitudo  gentium  (liom. 
xi).  ?93  Pulchre  ergo  ila  distinctum,  et  erit  funi- 
culusmaiis  requies  pastorurn  et  caulae  pecorum, 
quudrecteintelligiturde  pastoribusetpecoribus  ple" 
nitudinisgentium.  Ac  detnum: «  Eterit  funiculus  eis 
qui  remanserint  de  domo  Juda  »  qnod  nihilommus 
recte  imelligitur  de  illis  reliquiis  quae  supersunt  et 
supererunt  de  Israel,  in  quo  contigit  caeeitas  (Rom. 
xi).  Simul  de  utrisque,  de  ovibus  sive  pasloribus 
parlium  ulrarumque  illud  intelligendum,quod  sub- 
junctumest:  «IbipascenturindomibusAscalonis.ad 
vesperam  requiescenl.  »  QuidesttM  pascentur,n\s\  in 
funiculo  illo  possidebunt  ?  Funiculus  namque  pos- 
sessio  est,  juxta  illud  :  «ParsautemDomini  populus 


quieserit  pastorum,et  caukTpecorum.»  Quisuntpa-      ejus,  Jacob  funiculus  haereditatisejus»  (Dcul.xxxm). 

_4 „4 „ „  „;„„  „„,>„  9  l\j;mi-.,»-  ».„i.,..  ti    ... .  .  ,•.._•    .,.._  j:„,„„„: „„;„„;„  „„i   ;.,„(„ 


stores,  et  quae  pecora  sive  oves  ?  Nimirum  pastores 
illi,quorum  princepsille«bonuspastorest,qui  posuit 
animam  suamproovibus  suis»  (Joan.  x).  Et  illae  oves 
sunt,  de  quibus  idem  ail  :  «  Et  alias  oves  habeo  quae 
non  sunt  de  hoc  ovili,  et  illas  oportel  me  adducere, 
et  vocem  meam  audient,et  fiet  unum  ovile.et  unus 
pastor  »  (ibid.)  Funiculus  maris,  quem  vos  habi- 
tatis,  o  Judaei,  id  esl  omne  quod  habere  vel  quod 
vicinividebarriniessesacramentobaptismalisChris- 
ti,  qnod  inimicos  nostros  Pharaonem  spiritualem,et 
exercilum  ejus  operuil,  scilicet  lex  et  prophetaa, 
cuncta  quae  credila  sunt  vobis  eloquia  Dci,  requies 
eruntpastoribus  istis.et  erunt  cauiae  pecorum  sicut 
ovium  quam  Dominus  adduxit.Nonne  ita  est,  o  Ju- 
deei,  imo  Chanancei,  sive  Philislhiim  ?0ves  istae  et 


Aut  cerle  funiculus  dimensio  possessionisest.juxta 
illud:  «Et  ejecit  a  facie  eorum  gentes,et  sorte  divisit 
eis  terram  in  funiculo  distributionis»  (Psal.  lxxvii). 
Quulihet  modo  accipias,  sensus  tutius  suriima  est. 
«Ibi  pascenturin  domibus  Ascalonis,advesperam  re- 
quiescent,  »  ac  si  diceret :  In  sorte  Domini  computa- 
buntur,  iu  sinubus  Abrahae,  Isaac  et  Jacob  colloca- 
buntur,  in  ccelestibus  mansionibus  quas  Ascalon,id 
est  ignis  homicida,  scilicet  Judaica  impietas  suas 
esse  domosgloriatur.At  illi  «  filii  regni  ejicientur  in 
tenebrasexteriores,»istiautemvenientesaborienteet 
oceidente,  recumbent,  in  sinubus  Abrahas  Isaac  et 
Jacob  (Malth.  vm).  Unrle  hoc?  Quin  vhitabit,  inquit, 
u  eos  Dominus  Deuseorum,  et  avertet  captivitalem 
eorum.»  Quis  ille  Dominus  qui  visitabil,nis\  ipse  qui 


pastores  earum,id  est  Christiani  et  doctores  eorum  D  dixit  de  his,  et  de  semetipso  :  «  Et  fiet  unum  ovile  et 


in  illo  tali  funiculo  quondam  vestro  nunc  requie- 
scunt,  quia  legem  et  prophetas  vestros  scienterlo- 
gunt.Ille  vesterfuniculus  Hebraicoquidem  sermone 
consertus,deindein  Graecum  ductus  et  in  Latinum 
reduclus,amplafecit  spatiacunctis  gentibus,etecce 
in  spatis  t-jus  requiescimus,  et  caulse  pecorurn,  id 
est  lectiones  sive  meditaliones  noslrae  sunt.  Mirum 
quod  vos  ipsi  caulas  nobis  ovibus  Christi,  no  vete- 
rascant  aut  vertustateinfirmenturet  labescantjugi- 
ter  cnnfirmatis,  et  ad  conlirmaudnm  nobis  mate- 
riam  validam  ubique  terrarum  subministratis, 
duin  captivi  in  omnes  gentes  liberos  vestros,  imo 


unuspastor?»Ipsenamqueiie  visitatiune  haedicitin 
alio  propbetn:«  Ecce  ego  requiram  ovcs  meas,  et  vi- 
sitabo  eassicut  visitai  pastorgregem  suum  »  {Joan. 
x)  «in  die  qnando  fueril  in  medio  ovium  suarum  dis- 
sipatarum»  (i.xecli.  xxxiv),  etc.usque:"Ecceei.'oju- 
dico  inter  pecns,  et  perus  arietem  et  hircum,  inter 
pccuspingueet  pecus  macilentum»  (ibid).Duo  dicta 
sunt  in  illo.  Visitabo  oves  meas,el,  «  judieabo  inter 
pecuset  pecus,»duonihilominusin  isto,quia«visita- 
bit  eosDominus  Deus  eorum.elavertetcuptivilatem 
eorum.  Visitabit,»  s-ubauditur,  primo  adventu  suo, 
ut  sit  lpse  pastor,et  ovein  perditam  ad  gregemsuo 


665 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  II. 


666 


reportat    humero    (Lu:.  xv).  Avertet   captivitatem  A  benedicti,  Patris  mei,  possidete  paratum  vobis  re- 
eorum,  secundo  adventu  suo.quando  judicabit  uti-       gnum,  »  et   hoedis    a   sinislris  :  «  Discedite   a   me, 
que  inler  pecus  et  pccus  (Etech.  xxxiv),  et  separabit       maledicti,  in  ignem  aetemum  »  (Matth.  xxv). 
oves  ab  haedis,dicetque  ovibus  a  dextris:  «  Venite, 


LIBER  SEGUNDUS. 


294Adversariorum,seu  veritalicontradioentium 
universitas  tritariam  divisa  est.  Alia  divisio  Judaao- 
rum  et  alia  heereticorum,  alia  paganorum.  Super 
omnes  divisiones  istas  verbum  Domini  est,  eoordi- 
ne  quo  nunc  a  nobis  nominatae  sunt.  Siquidem  su- 
per  Judaeos  jam  prolatum  est  verbum,  et  ipsi  desi- 
gnatisunt  subnominibusChanaanet  terraePhilisti- 
norum,  dicendo  :«  Verbum  Dominijsuper  vosCha- 
naan  terra  Philistinorum  ;  »heerelici  protinusdistin- 
guuntur  sub  nominibus  Moab  et  filiorum  Ammon, 
dicendo:  «  Audivi  opprobrium  Moabet  blasphemias 
tiliorum  Ammon,  quae  exprobraverunt  populo  meo, 
et  magnificatisumsuper  terminos  eorum.»Subinde 
paganorum  impietas  sub  nomine  condemnatur  /£- 
thiopum,cumdicit :  «Sedetvos,  /Ethiopes,  interfecti 
gladio  meo  eritis.  »  Protinus  et  ipse,quiest  omnium 
inimicorum  caput,  diabolus  perditus  atque  perden- 
dusdesignatur  sub  nomine  Assur,  dicendo  : «  Exten- 
detmanumsuamsuperAquilonem,etperdetAssur.» 
Denique  sub  istis  nominibus  debere  hujusmodi  sen- 
sus  suscipi  satis  probabile  est,pri?sertim  quia  prs_ 
ceptum  fuisse  scimus  prophetis,  non  omnia  mani- 
feste  loqui,  imo  claudere  sermonem  et  signare  li- 
brum,  et  ligare  testitnoniutn.el  signarelegem  disci- 
pulis  tiomini.cum  pollicitatione  :  «  Quia  pertransi- 
bunt  plurimi,  et  multiplex  erit  scienti  1 »  (Dan.  xn). 
Preeterea  et  illud  nobiscum  facit,  quia  nec  rerum 
preesentium,  nec  historiarum  quae  de  rebus  gestis 
conscriplae  sunt  aliquod  sulfragatur  experimentum 
sive  testimonium  ei,qui  simpliciter,et  ut  vulgo  nota 
sunt,  accipit  heec  nomina  Chanaan  sive  Philistino- 
rum,  Moab  et  iiliorum  Ammon  atque  /Ethiopum. 
Nam  et  si  non  immunes  fuere  malorum  quae  in 
mundo  facta  sunt  vel  fitint.nihil  tamen  usquam  le- 
pitur  tale  vel  tarn  maguum,  ut  preesenlis  prophetias 
litlera  sonat,  simpliciter  audientibus,  verbi  gratia, 
cum  protinus  ita  loquitur  :iVivoego,dicit  Dominus 
exercituum,  Deus  Israel,  quia  Moab  ulSodoma  erit, 
et  filii  Aminon.quasi  Gomorrha.siccitasspinarum.et 
acervisalis,etdesertumusquein33ternum.»Simiiii.er 
de  terra  Philisthinorum.  Quando  enim  factum  esl, 
quod  dicit .  «  Et  erit  requies  pastorum  et  c;iulas  peco- 
rura  ?  »  Quando  nullus  in  ea  fuit  habitator,et  in  tan- 
tam  venil  vastitatem,  quss  laetabatur  in  eversione 
Judaeae,  ut  omnes  urbes  ejus  munitissimae  essent 
in  ovilia  pastorum,  atque  ita  inculta  et  sic  vepri- 
bus  atque  urticis  operta  ut  pastores  de  reliquiis 
Judeeorum  in  Ascalone  post  meridiem  requiesce- 
rent,  et  in  urbe  quondam  nobiligreges  suos  accu- 


bare  facerent.  Proinde  cceptum  iter  securi  perga- 
mus,etSpiritussanctiverba  spiritualiterintellexisse 
conlenli  6imus.  «  Audivi  opprobrium  Moab,  et  bla- 
sphemiasTtlioruTiAmmon.quseexprobaveruntpopu- 
lo  meo,  et  magnificati  sunl  super  terminos  eorum. 
Propterea  vivo  ego,  dicit  Dominus  exercituum,Deus 
Israel,  quia  Moab  ut  Sodoma  erit,  et  filii   Ammon 

g  quasi  Gomorrha.siccitas  spinarum  et  acervisalis.et 
desertum  usque  in  eeternum.Reliquiee  populi  mei  di- 
ripient  eos,et  residui  gentis  meae  possidebunl  lllos. 
Hoc  eis  eveniet  pro  superbia  sua,quia  blasphemave- 
runt  etmagnificaiisuntsuprapopulumDomini  exer- 
cituum.  «Causapro  posse  dicendaest,  curhisnomi- 
nibus  haeretici  designati  sint,  vel  ob  quam  similitu- 
dinem  vocentur  Moab  et  filii  Arnmon.  De  Judaeis 
supra  dictum  est  quod  recle  vi.centur  Philistiim, 
videlicet,  quia  sicut  ubi  accpsserunt  filii  Israel  de 
terra  jEgypti  per  mare  rubrum,  Philistiim  quivicini 
erant  mari  primi  doluerunt,  et  primi  belluminferre 
parati  fuerunt,  ita  ubi  conditum  est  baptismi  sacra- 
mentum,  Judaei,  penes  quos  conditum  est,  primi 
viderunt  et  inviderunt  et  primi  contrafidem  evange- 

p  licam  persecutionem  exercuerunt,  mala  potione, 
scilicetspiritu  erroris  inebrialiet  insanientes  secun- 
dum  nomea  Philistiim,  quod  interpretatur, potione 
cadentes.  L)e  haereticis  nunc  dicendum  quod  recte 
vocentur  Moab  et  filii  Ammon,  quia  sicut  Moab  et 
filn  Ammon  de  consanguinitate  Abraha?  descende- 
runt,  el  tamen  genus  Abrahee  semper  oderunt,  ita 
haeretici  in  Christum  se  credere  dicunt,  et  tamen 
Christianorum  catholicam  fidem  subvertere  semper 
conati  sunt.  Et  quis  hoc  nesciat,  quod  ile  consan- 
guinitate  Abrahas  per  incestum  uati  sunt,  Moab  et 
filii  Ammon  ?  Dormierunt  enim  filia?  Loth  nepotis 
Abrahee  cum  patre  suo,et  major  quidem  filia  Moab, 
minor  autem  peperit  Ammon  (Gen.  xix).  tt  Moab 
quidem  ex  p<itre, \mmo-n  populus  turbidus  intrepre- 
tatur.  Quis  autem  populus    magis  turbidus  quam 

v  haereticorum  coetns,  qui  alios  turbida  et  ccenulenta 
potant  doctrina,  velut  turbida  aqua  :  sunt  eliaru 
haerelici  ex  patre  diabolo  aeque  ut  Judaei/iuibus  ip- 
seDominus  :  Vos,  inquil,  f.xpatre  diaboloeslis  tjoan. 
vm,  num.  xxv).  Igitur  ut  Philistiim  ita  Moab  et  filii 
Ammon,  id  est  sicut  Judaei,  ita  et  haeretici  in  deser- 
tum  erunt  usque  in  aeternnm  ;  quippe  qui  dcserentes 
Deum  et  a  Deo  deserti,  absque  dubio  peribunt  in 
sempitornum.  Auitivi  enim,  ait,  Moab  opprobrium  el 
btasphemins  filiorum  Ammon,  scilicet  haereticorum. 
qui  nimirum  exprobraverunt  populo  meo,  popttlo 


667 


RUPEMT  ABBATIS  TUITIENSIS. 


668 


Cbristiano  secundura  exemplum  Moab,  et  masmifi-  A  Ita  super  lerminos  pnpuliDomini  magnificati  sunt. 


c>ti  super  terminos  eoium  secundum  exemplum 
filiorum  Ammon.  Quod  fuit  exemplum  Moab  ?  II- 
lud  nimirum,  quod  f'ornic;itus  est  populus  cum 
filiabus  Moab,  quaj  secundum  suggestionem  B  i- 
laam  vocaverunt  eos  ad  sacrificia  sua,  et  co- 
mederunt,  et  adoraverunt  deos  earum,  initia- 
tusque  est  Israel  Beelphegor.  Magnum  fuit  il- 
lud  opprobrium  Moab,  et  usque  in  praesentem 
diem,  ait  Phinees,  macula  hujus  sceleris  in  nobis 
295  permanet,  multique  de  populo  corrue- 
runt.  Secundum  illius  opprobrii  vel  macul»  exem- 
plum  fuit  et  est  opprobrium  heerelicorum  sive  hae- 
resiarcharum,  quales  Marcion,  Cherinthus,  Ebion 
el  Arius,  aliique  quamplures  exstiterunl.  In  quo  ? 
In  eo  videlicet  quod  non  per  ignorantiam  errave- 
runt,  sed  sicut  ille  Moab  scienter  et  praeeunle  con-  ' 
silio,  quaienus  auxilio  Dei  destitutum  redderet 
IJierusalem  elfecit  ul  initiaretur  Beelphegor,  ita  et 
isti  scienter,  quatenus  populum  ecclesiasticum 
srani  veritatis  honore  nudarent,  et  in  perditionem 
traherent,turpia  etprobrosasinguli  suorum  dngma- 
tura  simulacra  propalaverunt  Quod  autem  vel 
quale  fuit  exemplum  filiorum  Ammon?ln  quo  illi 
priores  super  lerminos  Israel  maunificati  sunt  ?  Tu- 
lit  Israe!,  ait  rex  filiorum  Ammon,  terram  meam, 
quando  ascendit  de  .Egypto.  Econtra  Jeplite  riux 
Israel :  «  Non  tulit  Israel  terram  Moab,  nec  terram  fi- 
liorumAmmon;sed  Dominus  Deussubvertit  Amor- 
rhaeum.pugnans  contraillum,pro  populo  suolsrael, 
et  tu  nunc  vis  possidere  terram  ejus  ?  Nonne  ea  quae 


et  exprobraverunt  ei  blasphemaveruni.  •<  Propterea 
vivoego,dicitDominus  exercituum,  Deuslsrael,quia 
MoabutSodomaerit,etfiliiAmmon  quasiGomorrha.» 
Quid  critMoab  ut  Sodoma,etquid  eruntfilii  Ammon 
quasiGomorrha?«Siccitas  spinarum  et  acervi  salis, 
etdesertum  usqueinaelernum.»  Adquid  vzletsiccitas 
spinarum  nisi  ul  mitlanlur  in  ignem  vel  submilta- 
tur  eis  ignis  ut  ardeant?El  ad  quid  valet  acervus 
salis,  praesertim  infatuati,  «  nisi  ut  mittatur  foras  et 
conculcetur?  »  (Matth.  v)  Igitur  quod  dicit,  hoc  est, 
quoniam  ipei  sunt  spinae,  dequibus  non  colligun- 
tur  ficus,  et  rubus  de  quo  non  vindemiatur  uva 
(Malth.  vn),  tradentur  igni  ut  Sodoma  et  quasi  Go  - 
morrha,  imo  tolerabilius  erit  terrae  Sodomorum  et 
Gomorrhseorum  in  die  judicii.quam  illius  «qui  non 
i'eceperuntvos,»aitDominus,n(?<7n<?  audierunt  sermo- 
nes  vestros  (Matth.  x).  Quod  si  illis  ita  erii,  qui  non 
recipiunt  neque  audiunt,  quanto  magis  haereticis 
qui  insidiose  recipiunt  et  insidiose  audiunt.ut  dum 
profitenlur  [iartem,possint subvertere  tolum.  Juste 
igitu-eirfwifrium.inquil, «  eruntusqueinaeternum,» 
idest  peccatum  eorum«  nonremittetureis,  nequein 
hoc  saeculo,  neque  in  futuro  i(Matlh.  xn),  quod  vere 
est  esse  desertum,  quia  videlicet  extra  domum  Dei, 
quae  est  Eeelesia  Dei,  unde  ipsi  exierunt,  nihil  est 
nisi  desertum.An  et  lex  hoc  ipsum  non  dicit  ?  «Am- 
mor,iles,»inquit,«eiMoabitesetiainpostdecimamge- 
nerationem  non  intrabuntEcclesiam  Dominiinaeter- 
num»  (Deut.  xxm).Quod  et  si  quid  aliquando  sapi- 
dum  luculi  sunt  aut  scripserunt,quoniam«et  acervi 
possedit  Ghamos  Deus  tuus.tibi  juredebentar  ?  Quae  C  satis»  fore  dicti  sunt,  reliquix  inquit,  «  populi  mei 


autemDominusDeusnostervietorobtinuitin  nostram 
cedent  possessionem  »  (Judic.  xi).  Disceptalio  tunc 
fuit  vehemens  contra  filios  Ammon,  eo  modo  signi- 
ficantes  se  super  terminos  Israel.  Sed  et  ante  hoc 
copulati  regi  Moab  percusserant  Israel,atqueposse- 
derant  urbem  palmarum  (Judic.  m).  Secundum  il- 
lius  disceptationis  exemplum  jugem  aique  pertina- 
cemhasretici  contracatholicam  Ecclesiae  disceptatio- 
nem  habuerunt,  el  super  terminos  ejus  majmificati 
sunl,  super  terminos  fidei,  quos  patres  nostri  pro- 
phetoe  et  apostoli  posuerun1,  adjiciendo  aliquid  su- 
per  positionem,  vel  diminuendo  quidpiam  de  posi- 
tioneillorum,non  timentes  illud  quod  in  Apocelypsi 
scriptum  est :  «  Si  qnis  adjecentsupra  haec,  adjiciet 


diripientillos.etresiduigentismeaepossidebunteos» 
(Gen.  xix).  Nec  mirum,  si  inter  mortuorum  et  mo- 
rientiuin  ha?reticorum  monimenta  quidpiam  reperi- 
tur,  quo  velut  sale  viri  catholici  bene  utantur.dum 
in  typum  iliorum  uxor  Loth.quae  avia  fuit  islorum 
filiorum  Moab  et  filiorum  Ammon,ila  mortua  fueril, 
ut  mortua  verteretur  in  statuam  salis.  Esl  quidem 
salis  natura  ad  omnem  escam  necessaria,  pulmentis 
enim  saporem  dat,  avidiiatem  excitat.  Quinetiam 
pecudes,  armenta  et  jumenta  sale  maxime  provo- 
cantur  ad  pastum,  multo  largiores  lacte,  multoque 
gratiores  casei  dote.  Sed  et  illa  versa  in  statuam 
salis,  pecudibus,  armentis,  sive  jumenlis  liguenti- 
bus  eo  modo    proficere  potuit,  nunquid  et  sibimet 


Deus  supra  illum  plaga.s,  quae  scriptae  sunt  in  libro  D  sapuit?  Sic  nimirum,quid  siveutilium  historiarum, 


hoc  ;  et  si  quis  diminuerit  de  verbis  libri  prophetis 
hujus,  auferet  Deus  pariem  ejus  de  ligno  viia?,  et  de 
civitatesancta»(/lpo<:.xxii;.  Xonneetin  psalmoscri- 
ptumest:«Postul.iamp,etdabotibigenteshaereditatem 
tuam  etpossessionem  luam  terminostL'rra3?»(i°sa/.ii). 
At  illi  cum  essent  in  iiartibus  terrae,  alii  in  Asia,  alii 
in  Europa,  alii  in  Africa  contra  semetipsos  divii-i  et 
contra  catholicam  Ecclesi.im  conjuncti,singuli  suas 
partes]construe  pro  catholica  Ecclesia  contenden- 
tes,  non  parum  Ecclesiae  terminos,  quantum  in  ipsis 
fuit  diminuerunt,  claudere  volentes  in  parto  posses- 
sionem  Christiprasfinitam  usque  ad  terminos  terrae. 


sive  moralium  doctrinarum,  sive  allegoricarum  ex- 
positionum  scripserunt,  nihil  eis  proderit,  sed  re- 
liquiae  populi  Domini  diripient  codices  illos.residui, 
id  est  non  pcrditi  pueri,  sentis  Uomini,  viri  eccle- 
siaslici  lectores  et  auditores  catholici  possidebunt 
eos,  legent  eos,  ut  legur.t  Jndaei  cujuspiam  opus 
grande  vel  parvum,  ut  puta  Josephi,  vel  cujuslibet 
caeterorum.Hofjnquit,"  eisevenietprosuperbiasua, 
quia  blasphemaverunt,etmagnificatisunt  super  po- 
pulum  Domini  exercitu  jm.»Cummullasintpeccata, 
quoddam  peccatum  certum,  propter  quod  hasretici 
desertum  fueruut,  ut  supra  jam  dictum  est  in  a?ter- 


669 


COMMENT.  IN  XII  PKOPH.  MIN.  —  1N  SOPHON.  LIB.   II. 


670 


num.  Hoe  est  superbire,   et  non  per  ignorantiam,  ^  populum  Doraini  exercituum.quasi  sterqnilinium 


sed  per  superbiam  seu  per  invidiam  contra  verita- 
tem  Dei  verba  prolerre.  Nam  «  omne  peccatum.ait 
Dominus.et  blaspbemia  remittetur  hominibus,spi- 
ritus  autem  blasphemiae  non  remittetur.Et  quicun- 
quedixeritverhumcontraFiliumhominisremittetur 
ei,  qui  autemdixerit  conlra  Spiritum  sanclum,nou 
remitteturei,neque  in  hoc  saeculo.neque  in  futuro  » 
(Mattk.  xn).  Tanti  hujus  pecc.iti  reus  ille  addicitur, 
qui  sciens  verittitem  Dei,  totis  ingenii  viribus  econ- 
tra  nititur,  et  tunc  demum  verbum  dicere  contra 
Spiritum  sanctum  convincitur,  quando  verba  Scri- 
pturae  quae  utique  verba  sunt  Spirilus  sancti  intelli  - 
gens.imo  intelligerenolens.contrarialoquitur.  Quid 
igitur  aliud  astruit  hic  sermo  propheticusdicendo  : 


in  fine  perdiii  sunt,  et  talium  cujusque  messem.si 
qua  fuit,  comedit  famelicus.et  ipsum  rapuit  arma- 
tus  Ulisattenuatis,«  adorabunl,»  inquit,»  Dominum 
viri,deloco  suo  omnes  insula;  gentium.»  Dictum  hoc 
etdicendum  cumsubsannati*  neadversus  ejusmodi 
deos,  qui  jam  non  habenl  locura  suum,  imo  quos 
jarn  non  intuebitur  locus  eorum  vel  cognoscel  am- 
plius.sicut  per  bealum  Job  dicitur,«  quiasicutcon- 
sumitur  nubes  et  pertransiit,  sic  quidescenderitad 
inferos.non  ascendet.nec  revertetur  ultra  in  domum 
suam,nequecognosceteum  ampliuslocuiejus»  (Job. 
vn).  Viri  isti,  qui  non  deseruerunt  locum.suura, 
omnes  insulae  gentium,  id  est  oranes  Ecclesiae  quae 
consistunt  inmedio  gentium  sicut  insulae  quamvis 


«Hoceisevenietprosuperbiasua.quiablasphemave-  Rmarinisfluciibusundiquc>tondantur,stanletlocum 


runt,  »  nisi  quod  in  Evangeho  suo  confirmat  ipsum 
Verbumincarnatum?Sequitur:«Horribilis  Dominus 
super  eos,  et  attenuabit  omnes  deos  terra-,et  adora- 
bunteum  viri  d3  loco  suo.omnesinsula?  gentium.» 
Vere  infelices.super  quos  Dominus  horribilis  est. 
Unde  enim  hoc?  Nonne  Deus  natura  dulcis  et  sua- 
vis  est.etadvivendum  serenus  et  desider.ibilis?ut- 
pole  «  in  quem  desiderantangeli  prospicere»(/Pe/r. 
xn),miroatqueineffabili  modosemperprospicientes 
et  semperprospiceredesiderantes.Ergoinfelicesni- 
mis,quibus  pro  conscientiacontigit  horrcre  faciem 
pielatis,  el  sic  perire  «  a  facie  Dei,sicul  Cuit  cera  a 
faci  ignis  »  (P.ial.  lxvii).  Jam  in  ista  vita  miseri 
horrorem  illum  sentiunt,  etnescioquam  in  conso- 
lationem  doloris  sui  negant  esse  quod  esse  sciunt, 


suum  non  deserunt,  adorabunt  de  loco  suo  Domi- 
num,  ethunc  crucitixum,Deum  et  hominem  Jesum 
Christum.  Locus  eorum  apud  ipsum  Deum  est.sic- 
ut  ipsead  Mosen  :  «  Ecce,inquit,est  locus  apudme, 
etstabitsuprapetram  •  (E.vod.  xxun),  etc.  Locusille 
humilitas  est  sicut  Psalmista  testatur,  dicens  :«Si 
non  Moses  electus  ejus  stetisset  in  confraeiione  » 
(Psal.  cv),  id  est  in  nimia  mentis  humilitale  incon- 
spectu  ejus.  Locum  hunc  haeretici  non  invenisse 
arguuntur,  quibus  hoc,  quod  hactenus  dictum  est, 
«eveniel,inquit,prosuperbiasua,quia  blasphemave- 
runt.et  magnilicati  sunt  superpopulum  Dominiexer- 
cituuin.»  Sequitur:  «  Sed  et  vos,.Ethiopes,interfecti 
gladio  mco  eritis.»  Jam  superius  dictum  est,  tripli- 
ces  esse  Ecclcsioe  hostes,scilicet  Judseos,  haereiicos 


-„ t ,       „„.„. , ,  „ 

tanquamhocdestruatveldestruere  possitveritatem,  ^1  atque  paganos,  et  Judaeos  sub  nominibus  Chanaan 


quod  eam  ipsi  in  mendaciodetinent.«Etattenuabit,» 
inquit,«omnes  deos  terrae.»  Hic  subaudiendum  vel 
subintelligendum,  qui  semetipsos  deos  fecerunt.  Si- 
cut  enim  dii  terrap,super  quos  non291>  esthorribi- 
lis,etquos  non  altenuabit  Dominus,videlicet  illi  de 
quibus  Psalmistacum  dixisset:  «  Principes  populo- 
rumcongregati  sunt  cumDeo  Abraham  i(Psal  \lvi  , 
subjunxit.quoniamdii  fortesterraevehenentereleva- 
ti  sunt»  !■>'</. J.Etest  sensus  :quoniampraedicatorcs, 
qui  in  primis  er.mt  terra,facti  diietfilii  Excelsi,fa- 
cti  fortes  perfidem  et  per  bona  opera,  vehementer 
elevati  sunt  per  miracula.et  ila  factum  est  ut  multi 
ad  fidem  generentur,multi  in  principibus  quoque, 
id  est  regibus  aliisque  pontificibus  cum  Deo  Abra- 


et  Philistinorum,  haereticos  autem  sub  nominibus 
Moab  et  filiorum  Ammon,  paganos  vero  hic  desi- 
gnari  sub  nomine  /Ethiopum.  Cur  paganos  sub 
noinine  .Ethiopum  ?  Quia  videlicet  sicut  pellis 
yEthiopica  magis  quam  caelerarum  gentium  nigra 
est,  ita  pagauorum  magisquam  Judeorum  aut  hae- 
reticorum  impielas  nota  est.  Si  quidem  Judei  at- 
que  haerelici  quod.im  divini  nominis  candore,  ut- 
cunquesepalliaverunt.paganinon  unum  Deum.sed 
multa  dasmonia  publicoerrore  coluerunt.Igitur  non 
soli  Chanaan  etPhilistiim,et  Moab.et  filii  Amrnon, 
«sedvos,»inquit,«iEihiopes,iaerfectigladio  meo  eri- 
tis.o  id  est  non  soli  Judaei  atque  haeretici  quilegem 
acceperunt,    sed  et  vos  pagani  sive  gentiles,  cjus- 


ham  credendocongregarenlur.Igilur  deillis  solum-  D  modi  legem  non  habente=,judicio"meo  condemr.a- 


modo  hic  agitur,qui  semetipsos  deos  fecerunt,quia 
praemissum  est  de  superbia  eorum,  et  magniticati 
suntsuper  populum  Domini  exercituum,  et  eodem 
modo  hic  diountur  dii,  quo  in  Canticis  canticorurr. 
sodales  Dei,et  Domini  noslri  Jesu  Chnsti:  «  Indica 
mihi  quem  dili^it  anima  mea  ubi  p.iscis.ubi  cubes 
in  meridie  ne  vagari  incipiam  post  gregps  soladium 
tuorum  »  (Cant.  l).  Isti  dii,  isti  sodales  Domini,qui 
nisi  haeretici  sunt,de  quibus  hic  sermo  est  subno- 
minibus  Moab  et  filiorum  Ammon.Super  eos  plane 
borribilis  Dominus.et  attenuavit  magnificentiam  il- 
lorum,   quia   et  si  ia  brevi  magnificati  sunt  super 


bimini.«  Nonenimestdistinciioapud  Deum.Quicun- 
queenimsinelegepeccaverunt,sinelegeperiliunt,et 
quicunque  in  lege  peccaverunt,  per  legem  judica- 
buntur  »  (Rom.  n).  Sequitur  adhuc  : 

o  Extendetmanum  suarasuper  aquilonem.et  per- 
detAssnr.»Nolumest,insanctispropheticisScriplu- 
ris.noraine  aquilonis  et  nomine  Assur  diabolum  si- 
gnuicari.  Ipse  auiem.scilicet  diabolus,iniraieoruni 
caput  est;etsicutcaputmembris,iacunctispraeemi- 
net  inirnicis.super  quos  evaginatus  est  gbidius  Do- 
mini.de  quo  etnunc  hic  dictum  esl:«  Etvos./Eihio- 
pes,intenecti  gladio  meo  eritis,i  statimque  »ubjun- 


6"l 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


672 


C'um:  «  Extendetmanumsuam  super  aqnilonem.et  A  ver«a  cnpiditas  mundi  hujusloquitur:  «  Ego  sum,et 


perdet  Assur.»  Etincantico  Deuteronomii  praemis?o; 
«  Si  acuero  ut  fulgurgladium  meum  et  arripuerit  ju- 
dicium  manusmea,reddam  ultionemhostibus  meis, 
ethisquioderuntretribuam.Inebriabosagittasmeas 
sanguine,et  gladius  meus  devorabit  carnes  »  (Deut. 
xxxn),  itademum  subditum  est,«  de  cruore  occiso- 
rumetde  manuinimicorum  capitis  •  {ibid,);  ita  hic 
et  illic,verbis  quidem  divereis,sed  eodem  sensu  om- 
nium  impiorum  et  ipsius  diaboli  damnatio  certa  et 
inevitabilis  denuntiatur.Fuerit  quidem  carneus  As- 
sur,id  genus  Assyriorum,quas  circa  hujus  prophe- 
tiae  tempora  solutum  esl  imperium,  et  Ninive  me- 
tropolis  ejusdem  imperii,  quam  subverterunt  Chal- 
daei.de  qua  et  protinus  dicit:  «  Etponet  speciosam 


297  extra  me  non  est  aliaamplius.»  At  veroomnis 
qui  transit  per  eam,  qui  cum  Abraham,et  Isaac  et 
Jacob  patribus  sanctis  confitetur,  quod  peregrinus 
sit  et  advena  superterram,  el  non  vult  hic  habere 
manentem  civitalem,  sed  futuram  inquirit  (Hecr. 
xni),  cum  viderit  quod  onocrotalus,  ericius  et  cor- 
vus  possidebunt  speciosam  hanc,  non  jam  specio- 
sam  ut  nunc  videtur,sed  desertam,«  ubi  praeterierit 
figurahujus  mundi  (/  Cor.  vn),  sibilabit  et  movebit 
manum  suam,»  id  estneeol!ocution.e,nedicam  con- 
solationedignam  judicans,sulo  nulu  velgestu  oriset 
manus  suas  despiciet,et  sub^annabit  eam.Sequitur : 
Cap.  III.—  «  Vae  provocatrix.et  redempta  civitas. 
Columba  non  audivit  vocem,etnon  suscepit  discipli- 


in  solitudinem  et  in  invium  quasi  desertum.et  accu-  p  uam,in  Domino  non  est  confisa.Ad  Dominum  Deum 

suum  non  appropinquavit.Principes  ejus  in  medio 
ejus.quasi  leones  ruf.'ientes.Juilices  ejus  quasi  lupi 
vespere,non  relinquebant  in  mane.  Prophetae  ejus 
vesani.viri  infideles.Sacerdotes  ejuspollueruntSan- 
ctum,injuste  egerunl  conlra  lpgem.  »  Super  quam 
coepitintentiojudicii  dicendo: « Etextendammanum 
meam  super  Judam,etsuperomneshabitatoresHie- 
rusalem  »  (Sopft.i),super  eamdem  civitatem  et  con- 
summatur  dicendo  :  \'x  provoealrix,  et  redempla  ci- 
vitas.  Qu32  enim  aliacivitasa  Deoprovocatrix,quam 
passimelfereubiquesanctaScripturaDominum  pro- 
vocassearguit?  Ipsa  provocatrix,ipsa  redempta,  et 
tanto  damnabiliorprovocairix, quanto  pluribus  re- 
demptabenetieiis.Provocationesejusmagnacumad- 
miratione  hic  denarrantur,  cumin  primis  columba 
ipsanominatur,etdeindeleonum  saevitiam.luporum 
feroritatem  velhabuisse  vel  habere  declamatur.  Co- 
iumba, in'|uit,no?i  audivit  vocem,etnon  suscepit  disci- 
p/uium, hocdicpre  est.mansuetaquondam  eivitasvel 
gens  rebellis  facla  esl,incorrigibilis  perseverat.Quid 
enim  mansuetius  Abraham.Isaac  et  Jacob,  caHpris- 
que  patribus,  Mose  et  David,  caeterisque  sanctis  et 
prophetis  veljustishominibus  ?Si  illoset  universam 
illius  gentis  vel  civitatis  electionem  consideres, 
recte  nimirum  civitas  columba  dicta  est.  Econtra 
si  illos  attendas  qui  propheia  ei  justo  homines  oc- 
ciderunt,  qui  Dominum  dereliquerunt,  et  Baal, 
caeteraqueporenta  coluerunt,at  aliasacrilegia  com- 
miserunt,  veraciter  dicas,  quia  non  audivit  vocem, 
et  non  suscepit  disciplinnm,in  Doinvio  non  cst  confisa, 


babunt  in  medio  ejus  greges,omnes  besl;a»  gentium, 
et  onocrolalus,  et  ericius  in  liminibus  ejus  mora- 
buntur.  Vox  cantantis  in  fenestra.corvus  in  super- 
liminari.quoniam  attenuabo  roburejus.  Ha;c  est  ci- 
vitasgloriosa  habitans  in  confidentia,quse  dicebatin 
corde  suo:  Ego  sum,  et  extra  me  non  esl  alia  am- 
plius.  Quomodofactaest  in  desertum  cubi'e  bestiae? 
Omnisqui  transit  pere;imsibilabitetmovebit  ma- 
num  suam.»  Fuerit,inquam,et  ille  carneus  Assur,  et 
civitasNinive,  quaehicappellaturspeciosa,ct  facta  a 
Babyloniis  tantaejus  vastitas,nt  ex  istis  verbisda- 
tur  intelligi,  «  onocrotalus  et  ericius  in  liminibus 
ejus  morabuntur.voxcantantis  in  fenestra,corvusin 
superliminari,»quaeindiciasuntsolitudinis.Verum- 
tamen  res  quae  in  parto  gesta  est  intelligentiameo- 
rum  quae  in  toto  futura  sunt  non  destruit,imoma-  " 
gis  astruit,cum  perexperimenta  raagnarum  urbium 
qua>  destructae  sunt,  compellitur  audiens  credere 
evangelicaeveritati,»  quia  proeterit  figurahujusmun- 
di  »(i  Cnr.  vn),etquiasecundum  similitudinem,  sci- 
licet  Ninive  et  Babylonis,  totum  quoque  niundum 
Dominus  in  fine  judicabit.  Jam  quia  de  subver- 
sione  Ninive,  qmid  fuerint  exempla  totius  mundi 
perituri,  alias  dictum  et  a  sanctis  doctoribus  affa- 
tim  est  declamatum.  Nos  ad  caetera  properantes, 
illud  tantum  dicere  libet  quid  sit  huic  specioBas 
dicere  in  corde  suo  :  «  Ego  suin,  ei  extrame  non  est 
alia  amplius.et  quomodoomnisqui  transitper  eam 
sibilabit,  et  movebit  manum  suam.»  Nimirum  hoc 
dicere,«egosuraetextramenonestaliaam(ilius,»su- 


perbire  est,  et  tantummodo  in  prassentibus  confi    D  et  ad  Dominum  Deum  suum  non  appropinquavit :  et- 


dere,  nullamque  post  hanc  aliam  vitam  credere  vel 
sperare.  Impiorum  est  itaexistimare  qui  utSapien- 
tia  pcrhibet  dixerunt  apud  se,cogitantes  non  recte: 
«  Esiguum  et  cu.n  taedioest  tcmpus  vitae  nostrae.et 
non  est  refrigerium  in  fine  hominis.et  non  est.qui 
agnitus  sit  reversns  ab  inferis  ;  quiaex  nihilo  nati 
sumus.et  post  hocerimus tanquamsinon  fuerimus. 


enim  sialtendas  qualiterin  ipsum  Dominum  eadem 
civitas  egerit,  quomodo  generatio  mala  et  adultera 
illum  ocidendo  mensuram  patrum  suorum  imple- 
verit,rectedictumanimadvertis  :  a  Principes  ejus  in 
medio  ejus,qu  >si  leones  rugientes;  judices  ejus  lupi 
vespere,non  relinquebantin  mane;  prophetae  ejusve- 
sani,viri  infideles.  sacerdotes  ejus  polluerunt  San- 


Venitp  ergo,et  fruamur  bonis  quae  sunt,  et  ubique  ctum,injusteegeruntcontrales;em.»Quis  non  mire 

relinquamus  signa  lasiitiaj,  quoniam  hcec  est  pars  turhaecdeea  quaefuit  vel  essedebuit  columba?  Quo- 

noslra,  et  haec  est  sors  »  (Sap.  n).  Cum  hec  et  his  modo  leones  columba  genuit?  Quomodo  lupos  enu- 

similia    dicit    in    corde    suo   impiorum   universi-  trivit?  Quomodo  vesanos  fovit  V  Quomodo  infideles 

tas,    quis    nisi    speciosa   ista   civitas  Assur,  uni-  educavit  ?  Quomodo  de  pullis  suis  tales  sacerdotes 


673 


COMMENT.  IM  XII  PROPH.  MIN.  —  IX  SOPHON.  LIB.  1. 


674 


edidit.qui  polluerent  Sanetuni,qui  quasi  secundum  X  stum  Fiiium  Dei  benedicli ;  Dominus  auteai  mane 


legemmaledictum  facerenlSaiiclurn  sanctorum  ?Di- 
xerunl  enim  :  «  Ecce  Ipx  dicit,  quia  maledictus  a  Deo 
est  omnis  qui  pendet  in  ligno  »  (Deut.  xxi),Hicautem 
dicitur  quod  sil  Sanctus,  quod  sit  ipso  benedictus, 
de  quo  Psalmus  dicit :  «  Benedictus  qui  venit  iu  no- 
mine  Domini  »  (Psal.  cxvn).  Appendamus  ergo  eum 
iu  patibulo,et  erit  non  benedictus.sed  maledictus  ; 
eritnonsauclus.sed  i  ollutus  tanquam  leprosus-Uoc 
modo  polluerunt  Sunclum,et  ila  polluentes  Sanctum, 
nimirum  injusle  contra  legemegerunt.  Lex  enim  ita 
dixit,ita  praemisit:  < Quando  pcccaverit  homo,quoJ 
morte  plectendum  est » (Deut.  xxi),  demum  ita  sub- 
junxit,«  et  adjudicatus  morti  suspensus  fuerit  in  pa- 
libulo  »  (ibid.).  At  ille  homo  non  peccaverat,  quod 
morte  plectendum  esset,imo  sanctus  erat,et  sanctus 
est.  Ergo  polluendo  Sanciura,  suo  judicio  consti- 
tuendo  malcdictum,quem  constat  esse  benedictum, 
«  injuste  egerunt  contralegem  »  dum  volunt  impie- 
tatis  suae  patronam  facere  legem.  «  Dominus  justus 
in  medioejus,  non  faciet  iniquitatem.  Mane  mane 
judicium  suum  dabit  in  luce,et  non  abscondetur.  » 
Illi  nimis  injuste  egerunt,  illo  modo  polluentes 
Sanctum,el  eurn  qui  benedictus  est  volenles  cons- 
tanleresse  maledictum.sed  «  Uominusjustus  in  me- 
dioejus  non  faciet  iniquilalem  ,  »  nequeenim  in- 
justus  est  aulesse  potest,  velinjustam  dareautscri- 
bere  legem.  Nonne  esset  iniquitas,  si  maledictum 
esse  concederet  hominem  ex  sui  patibuh  pcena, 
non  praecedente  patibuli  causa?  Non  faciel,  nec 
fecit  hoc  ;  non  sequetur  tale  sacerdotum  judicium, 


dabit,  mane  manifestum  faciet  judiciuiu  suum,  de 
illo  Sancto  quale  sit,  et  hoc  in  luce,  ita  ut  non 
abscondatur.Dicet  enim  illi:  «  Exsurge  gloria  mea, 
exsurge  psalterium  et  cithara  (Psat.  cvm  ;atqueille 
respondebit  :aE>csurgam  diluculo»  (Iind.),  et  ita  fiet. 
Ita  «  judicium  suum  dabit  mane,  et  dabit  in  luce, 
et  non  abscondetur,  »  imo  «  in  omnem  terram  exivit 
sonus.etin  fines  orbis  terrae  »  (Psal.  xvm),audietur, 
quod  longe  ahter  et  dissimiliter  a  vobis  injustis,de 
illo  Sancto  suo  judicet  Dominus  justus,  in  medio 
veslrum  vobis  videntibus  et  audientibus,  et  pro 
injustojudiciopcenasexsolventibus.  «  Nescivitautera 
iniquus  confusionem.»Ethocad:nirative  dictumest, 
et  revera  miranda  est  impudentia  non  erubescere 
velconlundi,  manifesto  in  tam  clara  lucejudicioDci 
de  causa  illius  Sancti.juxta  quod  cecinit  Psalmista  : 
«  Judica  me,Deus,et  discerne  causam  devrenle  non 
sancta»  (Psal.  xlii).  Eodem  modo  hic  dictum  est, 
nescivit  iniquus  confusionem,  cui  apud  Ilieremiam 
Dominus  ait :  «  Frons  mulieris  meritricis  fauta  est 
libi.erubescere  noluisti  »  (Jer.  ni).Jam  ac  si  quaeras 
quomodo  vel  quid  agendo  «  Deusdedisti  inluceju- 
dicium  luum,»  ita  subjunj;it :  «  Disperdidigentes.et 
dissipati  sunt  angeli  eorum.Desertas  feci  vias  ejus, 
eo  quodnon  sit  qui  transeal.Desolatas  sunt  civitates 
eorum,  non  remanente  298  viro  nec  ullo  habita- 
tore.  »  Hoc,inquit,estjudicium  meum  proplerSanc- 
tum  qnein  polluerunt.et  ita  mamfestum.utjam  nexo 
sit  qui  interroget,  scientibus  et  videntibus  cunctis 
quia    disperdidi  illos  qui    tam   injuste  egerunt ;  et 


neque  delit  sacerdotibus  talc  legis  decretura.  Prae-  C  non  paucos,  sed  tanla  multitudine,  ut  recte  dixe- 


misitcausam,«  quandopeccaverithomo,quod  morte 
plectendum  est,  »  et  deinde  subjunxit,  «  et  adjudi- 
catus  morti  suspensus  fuerit  in  patibulo,»  quod  a 
justitia  vei  aeqjitale  non  discrepat,  et  deinde  quod 
miserationisest  :«Non,»inquit,»permanebitcadaver 
ejus  in  liguo,  sed  in  eadem  die  sepelietur  »  Ibid.), 
semper  quippe  morituris  sepeliri  vel  sepultura  non 
carere  optabile  fuil.miramque  causam  hujus  cen- 
suree  subdidit,«  quiamaledictus  a  Deoestomnisqui 
pendetin  liu'no,et  nequaquam  oonliminabis  terram 
tuam,  quam  Dominus  Deus  tuus  dederit  tibi  in  pos- 
sessionem  »  (ibid.).  Miro  modo,  o  sacerdotes,  dum 
Sanetura  polluere  tentatis,lex  contra  quam  injuste 
egistis,  vos  in  astutia  sua  comprehendit,  ita  at  et 


rimgentes.quiaprimum  civitates  omneset  subjectos 
pagos,  tribus  omnes,  diversa  confinia,  tandemque 
ipsam  metropolim  Hierusalem  disperdidi.  Hoc  est 
quodait,  «  disperdidi  gentes,  ec  dissipati  sunt  an- 
guli,  •>  id  est  principes  eorum,  imo  leones  earum, 
lupi  earum,sicut  jam  dictum  est.Olim  celeberrima 
civiia?  et  templum,  quo  nihil  erat  in  toto  mundo 
augustius,  quomodo  frequentabantur,  quomodo  viae 
ejus  confiuentibus  turbis  populorum  stipabantur? 
At  nunc  desertas  fecit  illa*,eo  quod  non  sit  quilran- 
seal,et  sicut  in  vero  judicio  dixi  :  «  Ecce  relinque- 
tur  vobis  domus  vestra  deserta  «(Mutlh.  xxm),  ita 
in  verojudiciofeciquod«  desolataesuntcivitates,non 
remanente  viro  necullo  habitatore.  «Nunquid  autem 


illttm  facere  maledictum   non  possetis,  nec  inse-  D  liocnimisproperanteregi.elpatientiamnullamexhi- 


pultum  rolinquendo  contaminare  terram  corporis 
Sancti,  imo  etomni  mundo,vobi3  nescientibus,  per 
vos  provisum  fuit,sepel<endo  resurrecturum  etprin- 
cipem  et  auctorem  tesurrectionis.  Non  igitur  faciet 
iniquitatem  Dominus  jus/us,  non  consenliet  vobis 
lex  Domini  justi,  non  erit  vestri  similis,  sicut  vos 
existimastis  iniqui.Sed  quid?«  Manemane  judicium 
suum  dubitin  luce,  et  non  abscondeiur.  »  Vosjudi- 
cium  vestrum  dedisiis  in  nocte  super  Sanctum, 
clamando  quod  essel  reus  mortis  (Mallh.  xxvi),  pro 
eo  quod  non  negavit  se  esse  Sanctum  Dei,  quod 
vobis  inlerrogantibus    confessus  est  se  esse  Ghri- 


bui?Imo  «  tacui.diu  silui,  patiens  fui  »  (hai.  xlii). 
«  Dixi :  Attamen  timebisme,suscipiesdisciplinara,et 
non  penbithabitaculumejuspropteromniainquibus 
visitavi  eam.  Verumtamen  diluculo  surgentes,  cor- 
ruperunt  omnes  cogitationessuas.»Sensus  hic  est : 
Misi  prophetas  meos  consurgens  diluculo,  et  ad 
pmnitentiam  provocans,  dixique  :  Feci  quidem  tibi 
haec  omnia,  Hierusalem;  se.d  feci  ut  timeres  me, 
et  susciperes  disciplinam,  et  non  periret  habitacu- 
lum  tuum,  hoc  est,  templum,  propter  omnia 
scelera  qua?  gesseras.  At  econtrario  habitatores 
Hierusalem,  me  eos  ad  pcenitentiam  provocante, 


675 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


676 


quasi  de  induslria  et  ex  contentione  diluculo  sur-  A  et  certa  fido  resurrectionis  mea?,quam  qui  non  cre- 


rexerunt,  ut  festinatione  qua  ad  rne  redire  debue- 
rant,  coraplerent  oranes  cojdtationes  suas  et  opere 
demonstrarentquod  menteconceperant.Itaquequod 
ait,  «dixi:  Altamen  timehis  me,suscipies  discipli- 
nam,»quoninm  nonestfaetumquoddixit,cumsigni- 
fic.itionedubitantisintelligendum  est,ac  si  dicerel  : 
Dixi  :  Forsitan  timebis  me,  forsitan  suscipies  disci- 
/>/!Ham, mandavi  prophetis  meis,dicens  :  Loquimini 
ad  eum  verba  mea,  forsitan  audiet  et  timebit  vel 
quiescet  et  non  peribit  habitaculum  ejus,  quod  fu- 
turum  est  nisi  timuerit  rae,nisi  susceperit  discipli- 
nam.  Solet  enim  Deus  interdum  loqd  cum  signi- 
ficatione  dubitantis,  cumapud  eum  nihil  dubium 
sit.  Fili  hominis,o.\l  ipse  ad  Ezechielem,«  dices  ad 
filios  Israel :  Ha2C  dicit  Dominus  Deus  :  Si  forte  vel 
ipsi  audianl,vel  si  fortequesciant,  quoniam  domus 
exasperansest  »  (Ezcch.  n) ;  itera  :  «  Loqueris  ergo 
verba  mea  ad  eos,  si  forte  audiant  et  timeant  vel 
quiescant.quoniam  irritatoressunt»(/Wd.).Quod  au- 
tem  ita,  quasi  dubius  loquitur,  condescensio  est  ad 
vel  propter  eos  qui  dubii  sunt  vel  esse  possunt  nisi 
experiantur,  nec  judicia  Dei  justa  venerantur  nisi 
experimento  didicerint,  incorrigibiles  eos  fuisse 
quos  sprevit  aut  judicavit  Deus.  Sequitur  :  «  Qua- 
propter  exspecta  me,  dicit  Dominus,in  die  tribula- 
tionis  me»in  futurum.quiajudicium  meum,ut  con- 
gregem  gentes,et  colligam  regna.Et  effundam  super 
eosindignationummeam,etomnemiramfurorismei. 
In  igne  enimzeli  mei  devorabitur  omnis  terra.quia 
tunc  reddam  populis  labium  electum  ut   invocent 


dit,  non  est  in  die,  sed  in  nocte. Exspecta  me, me- 
mor  illiusdicti  angelorum  testium  meorum,  «sicve- 
niet,quemadmodum  vidistiseumeuutem  in  coelum» 
(Aet.  i).Cumdicit,  «  utcongregemgentes.etcolligam 
regna,  »  subauditur,a  sinistris.  Sequitur  enim  :  «  Et 
effundam  super  eos  indignationem  meam,et  omnem 
irumfurorismei,»videlicetdumdicameis:«Discedile 
a  me,  maledicti,in  ignem  aeternum,  qui  paratus  est 
diaboloetangelisejus  »(jl/af//t.xx«).«ln  igneenimzeli 
mei  devorabituromni?  terra,»  id  estomnesimpiiqui 
coelum  non  respicientes,  cuncta  terrena  gesserunt 
opera,tam  qui  sinc  lege  quam  qui«  in  legepeccave- 
runt.yuicunqueenimsinelege  peccaverunt,sinelege 
peribunt.etquicunquein  legepeccaverunt,perlegem 
R  judicabuntur  »  (Rom. n).Tu  autem  a  dextriseris.cum 
hoc  auditu  :  «  Venite,  benedicti  Patris  mei,  possi- 
dete  paratum  vobis  regnum  a  constitutione  mundi  » 
(Matth.  xxv),  et  tu  eris  tunc  illa  regina  de  qua  di- 
cebatur  mihi :  «  Astitit  regina  a  dextris  tuis  »  (Psal. 
xliv).  o  Quiatunc  reddampopulislabiumelectum,  » 
tunc  retribuam  populis  fructum  labiorum  nomini 
meo  confitentium,  quia  videlicet  nomini  meo  confi- 
teri,hoc  est,  habere  labium  electum,  labium  mun- 
dum  vitae  aeterna:  et  cantici  serapiterni,retributione 
dignum.In  quo  reddamillis  ?Ineo  «  ut  invocent  om- 
nes  nomen  Uomini.et  serviantei  humero  uno.»Num 
parva  est  ista  redditio  ?  Aut  nunquid  parum  est,illic 
invocare  nomen  Doniini  et  servire  Domino?  Imo 
magnum  alque  magnilicum  el  omne  exsuperansdc- 
siderium,  illic  est  invocationis  et  servilii  bonum. 


omnes  nomen  Domini  et  serviant  ei  humero  uno.»C  Hoc  Psalmisla  sciens  cum  dixisset :  «  Illuc  enim  as- 


Postquam  supraimpios  et  peccatores  etillam  qu;e 
provocatrix  mercbalur  dici  Hierusalem  severita- 
temjusti  judicii  declamavit;  nunc  tandem  ad  eam 
convertitur  quas  habet  aurem  fidei,et  ea  quaa  sunt 
gratis.quas  sunt  misericordia3,familiariter  insinuat 
illi,  quam  vocat  et  filiam  Sion.nuncupat  [srael,  no- 
minat  tiliam  Hierusalem,/(j!<</</,inquiens,«(ili8e  Sion, 
jubila  Israel,  laatare.  et  exsulta  in  omni  corde,  filia 
Hierusalem,»etC'eterausquein  finem  quaaitaconclu- 
dit,  «daboenim  vosinlaudem.etin  nomen  omnibus 
populis  terrce.cumcoriverlerocaplivilatem  vestram 
coram  oculis  veslris.dicit  Dominus.  Quapropter,  » 
inquit,  quoniam  sicut  in  initio  dixi,  «  congregans 
congreiraboomnia  a  facie  terra;,  »  id  est«  omniatra- 


cenderunttribus.tribusDomini.testimonium  Israel» 
(Psal.  cxxi),  hoc  subjunxit,  ad  confilcndum  nomini 
Oomini  (Ibid.),  et  magnilicentius  dicerenon  potuit, 
et  in  Apocalypsi  unus  de  senioribus  dicit  Joanni : 
«  Uisuntqui  venerunt  de  tribulatione  magna.etlave- 
runt  stolas  suas,  et  dealbaverunt  eas  in  sanguine 
Agni ;  ideo  sunt  ante  thronum  Dei,el  serviunt  ei  die 
ac  nocte  in  lemploejus»  (Ajioc.  vn).  Igiturnon  ut  ilii- 
dem  littera  sonat,  regnum  illud  vel  civitatem  Dei 
viventis  Hierusalem  coelestem  Christianus  vel  spiri- 
tualishomoexistimetaut  existimaredi>bet  auro  slra- 
tam  gemmisque  aut  margaritis  prostratam.quia  vi- 
delicet  non  in  auro  aut  lapidibus  pretiosis,  sed  in 
confessione  nominis  Domini  el  in  servitio  ejus  est 


hara  ad  meipsum  »  (Joan.  xn),  seilicetin  die  resur-  D  regnum  Dei.  Servitur  aulem  illic  servitio  perfecto, 


rectionis  meae,  poslquam  fuero  exaltalus  a  terra 
(Ibid.),  et  hrecomnia  qnaa  dicta  sunt  faciam  super 
eos  qui  me  non  exspeclanl,qui  in  menon  credunt ; 
tu  exspecta  me.tu  crede  et  spera  in  me,  in  die  rc- 
surrectionis  mea?  in  fi  turum,id  est  ex  qua  die  re- 
surgam  a  raortuis  usque  in  diem  uovissimum.quia 
tunc  faciam  judicium,  et  hoc  erit  judicium  meum, 
«  utcongreg  'mgentes,etcolligam  regna.Tuncenim 
sedebit  Filius  hominis  insede  majesbilis  suae.el  ve- 
nient  omnes  angeli  cum  eo,  et  congregabunturante 
eum  omnesgeotes  «(Uatth  xxv).  o  tixspectameindie 
resurrectionismea3,»illuminatoshabensoculosclara 


quod  mira  brevitate  propheta  hic  innuil,  cum  di- 
cit,  humero  uno.  Quidnam  est  humero  uno,  nisi 
corde  in  liviso  ?  Non  ita  hic  in  isto  exsilio,  ubi 
dispositi  sumus  ad  serviendum  eidem  Domino. 
Multae  namque  sunt  hujus  mundi  varietates,  et 
?Jf9  animus  morttlium,  quamvis  justorum  a'que 
perftctorum,  vix  una  hora  secum  totus  est.  Non 
ergo  aut  esse  potest  hic,  quod  promittitur  illic. 
Sciendum  estautem  et  m  inifestius  dicendum  quaa 
caus*  faciat,  ut  possit  illic  serviri  huwro  uno,  hu- 
mero  indiviso.Quasnam  illa  est  ?  Videlicel,quia  civi- 
tatis  illius,regni  illius,rexet  Dominus,  unus  et  so- 


67  7 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  I. 


678 


lus  est,  unus  Deus  Pater  el  Filius  et  Spiritus  san- 
ctus  est  indivisus  et  inseparabilis  imperii  rex,  et 
hic  idem  ipse  est,  idem  permanet  incommutabilis 
substaniiae,  et  invariabilis  animi  est,  et  una  semper 
trium  personarurr.  unius  Dei  voluntas  est.  Hinc  indi- 
visuin  imperium  habet,  quia  indivisus  et  invaria- 
bilis  ipseest,  juxta  illud  ab  ipso  dictum  :  «  Ego  sum 
qui  sum  »  (Exod.m).  Proinde  quod  hic  dicit,  «  ut  in- 
vocent  omnes  nomen  Domini,  et  servient  ei  humero 
uno,  )>  nihilaliud  esse  arbitror  quamquod  fueratin 
psalmo  dictum,  commutato  duntaxat  ordine  senten- 
tiarurn  :  «  Gujus  participatio  ejus  id  idipsum.  Illuc 
enim  ascenderunt  tribus,lribus  Domini  tesiimonium 
Israel,  ad  conlitenlum  nominiUomini  »  [Psal.  cxxi). 
Nam  invocarenomeuDomini,quidaliudeslnisiconfi- 
teri  nomini  Uomini.EthuicDomino  humerouno servx- 
re,  quidaliud  estnisi  «parlicipatioejusinidipsum?  » 
Sequitur  :  «  Utra  flumina /Ethiopiae  inde  supplices 
meifiliidispersorur.l  meorum  delerenlmunus  mihi.» 
Si  ita  dixisset :  Quia  tunc  reddam  populo  meo  labium 
electum,  u/  invocet  nomen  Domini,  putarel  ut  con- 
tenderet  Judaeus  de  se  taniummodo  esse  dictum,  ut 
contendere  solet,quasi  Judaeorum  sit  Ueustanlum, 
et  non  etiam  fzentium.  Nunc  autem  cum  dicit,  red- 
dam  populis,  negare  non  potest  quin  el  de  aliis  cura 
Deo  sit,  quod  etiam  aliunde  jamdudum  providerit 
sibi  Deus  confessores  nominis  sui,  et  ita  est :  nam 
ultra  inquit,  flumina  ALthiopix,  id  esl  in  fines  orbis 
terras,  subaudilur,  exiliit  sonus  praedicationis  evan- 
gelicao  (Psal.  xvm),  et  inde,  o  filia,  cui  loquor,  cui 
dico  exspecta  me,  et  cui  protinus  dicturus  sum  : 
«  Lauda,  filia  Sion  ;  laetare  et  exsnlta  in  omni  corde, 
filiallierusalem  ;  »  deinde,  inquara,  de  finibus  terrae 
supplicesmei,  S3ilicet  apostoli,deferent  mihi  munus 
dispersorum  meorum,  id  est  dispersos  meos  con- 
grejrabunt  in  unum,  quod  mihi  utique  erit  munus 
maguum.  Hoc  sciens  evangelista,  cum  esset,  inquit, 
«Caiphasponlifexanniillius  prophetavit,quia  Jesus 
morilurus  erat  pro  gente,  et  non  tantum  pro  gente, 
sed  ut  filios  Dei,  qui  erant  dispersi,  congregaret  in 
unum  »  [Joan.  xi).  IIoc  libi,  o  filia,  pro  magna  conso- 
latione  dictum  esl :  Quia  si  ex  te  esierunt,  qui 
tui  esse  debuerunt,  filii  scelerali,  semen  neqnam 
(Isai.  1),  nihiluminus  multiplicaberis,  et  in  filiis 
loetaberis,  qui  profeclo  venient  de  longe,  quod  ma- 
gnifice  significatur,  dicendo  :  UUra  flumina  JEihio- 
frix,  non  quod  de  sola  debeant  /Elhiopia  venire, 
eum  per  alium  prophetam  dixerim  :  «  Ecce  isli  de 
longevenient,  et  ecceilli  ab  aquilone  et  mari,  et  ist' 
de  terra  australi  »  (Isai.  xli.x),  sed  quo  universitas 
genlium  proptcr  tenebras,  in  quibus  erant,  ignoran- 
liae,  et  propter  persecutionem  principum  vel  tyran- 
norura  recte  signilicetur,  per  impetus  fluminum,  et 
per  nigredincrn  jElhiopioe.  Simul  et  plurimum  Iau- 
dis  dat  supplidbus  suis  quod  transmeare  debeant 
flumina  /EthiopicE,  et  deinde  sibi  dUpersorum  suo- 
rum  munus  deferre,  id  est  omnium  persequentium 
tyrannorum  saevitiam  exsuperare,  et  Ecclesiam  sibi 
de  gentibus  adducere,  secundum  typum  qui  in  eo 


A  pra;cessit,  quod  regina  Saba  venit  a  finibus  terrae, 
audire  sapientiam  Salomonis  (111  Heg.  x).  Nunquid 
autem,  o  filia,  semper  nigri  erunt  illi  jEihiopes 
supplices  mei,  auttu  semper/Ethiopissa  eris,  ut  sit 
semper  unde  erubescere  possis?  Iuio  audi  quod  se. 
quilur:  «  In  die  illa  non  conlunderis  super  cunctis 
adinventionibus  tuis,  quibus  pravaricala  es  in  me, 
quia  nunc  auferam  demedio  tui  magniloquos  super- 
bi;e,luaeet  non  adjiciesexaltariampliusin  montesan- 
cto  meo.  »  Magnapromissio,  magna  consolalio.Nunc 
interim  antequam  veniatjdies  ille,  dies  resurreclio- 
nismeaa,  confunderisel  non  absquere,[cum  dicis  et 
confiteris  veraci  confessionc  quidpiam  tale,  ul  est 
illud  Isaioe :  «  Sicut  pannus  menstruatae  omnes  justi- 
tiae  nostrae  o  (Isai  lxiv).  At  vero  in  illa  die  ita  non 

g  erit,  praeserlim  ut  fiet,  quod  nunc  promilto  tibi  in 
prophetiselinPsalmis,  quia  «eritlons  patensdomui 
David,  et  babilantibus  Hierusalem  in  abluiionem 
peccatoris  et  menstruat*  )>  (Zach.  xm).  Unde  el  David 
bona  spe  exsultans  Spiritu  sanclo  :  Asperges  me, 
inquit,«hyssopo,et  mundabor;  lavabisme,  etsuper 
nivem  dealbabor» (Psa/.  L).Equidem,quamvis  etalibi 
dicat :  «  Accedite  ad  eum,  et  illuminamini,  et  facies 
vestrae  non  confundentur  »  (Psal.  xxxvm),  tamen  in 
prcesenii  vita,  quamvis  utitur  mortali  conditione,  et 
nondum  plenus  est  in  te  dies  ille  resurrectionis 
meos,  erubescis  modo  quodam,  juxta  illud  :  «  Quem 
ergo  fructum  habuistis  tunc,  in  quibus  erubescitis 
nunc»  (Rom.  vi);  sed  ista  confusiogloriam  adducit, 
et  ipsa  omnino  succedente  gloria  pertransibit.  Cum 
enim  venerit  plenitudo  illius  diei,  plenitudo    meae 

v  resurrectionis  ;  cum  resurrexerint  mcmbra,  sicut 
caput  resurrexit,  nunquid  recordatio  praeteritae  ni- 
gredinis  quidquam  afferet  confusionis.  Imo  locu- 
pletissimaerit  materia  cantationis  ipsa  miseriarum 
recordatio,  juxta  illud  :  «  Misericordias  Domini  in 
ajlernum  cantabo»  (Psal.  Lxxxmj.Nunquid  velalius 
quis  improbrare  poterit  tibi,  quod  tu  iEthiopissa 
fueris,  vel  mihi  quod  yEihiopissam  uxorem  duxe- 
rim  ?  Jam  Mariam  operuit  candens  lepra  tanquam 
nix,  et  extra  castra  manet  seplem  diebus,  pro  eo 
quod  murmuravit  contra  Mosen,  propter  uxorera 
ejus  iEihiopissam  (Num.  xn).  Et,  ut  manifestius 
dicam,  jam  Synagogam  immunditia  suae  iniquitatis 
omni  saeculo  notam  fecit,  projectam  non  solum  se- 
cundum  animam  de  regno   Dei,  verum  etiam  se- 

D  cundum  corpus  decivitate  et  templo  quondam  Dei, 
cl  foris  manet,  mente  et  corpore  dispersa  secun- 
dum  illud  :  Disperge  illos  in  virtule  tua  (Psal.  lviii), 
el  donec  perlranseant  septem  dies,  id  est  donec 
plenitudo  gentium  subintroeat,  non  revocabilur  in 
caslrahaic,  pro  eo  quod  improperat  tibi  vel  suppli- 
cibus  luis,  quod  .Eihiopes  fuerint,  et  mihi  de  tali- 
bus  ego  Ecdesiam  conjunxerim.  Quanto  magis  in 
plenitudine  illius  diei,  in  resurreclione  universali, 
omne  os  obstructumerit  ?  Pradico  tibi,  «  quia  tunc 
auferarademediotuimagniloquossuperbia3tuae,»sci- 
licet  istos  qui  se  dicunt  Judaeus  esse,  et  non  sunt, 
sed  sunt  in   Synagoga  Satanae  vere  magniloqui  et 


679 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


680 


?n;  erbi,  in  eo  maxime,  quod  «  suam  qurcrentc3  s!a-  A  minusin  medio  tui,nont!mebis  malumultra.  »  Vere. 


tuere  justitiam,  juslitiae  Dei  non  sunt  subjecti  » 
(Hom.  x),  qua?  videlicet  superbia,  sic  tua  superbia 
dicilur  esse,  quomodo  illi  dicuntur  esse  filii  tui  vel 
filii  Abrahae,  et  se  unum  patrem  Deum  dicunt  ha- 
bere  (Joan.  vm)  Hoc  tacto,  «  non  adjioes  altari  am- 
plius  in  monte  sancto  meo,  »  sed  slabis  in  magno  et 
aHerno  sanctas  humilitatis  firmamento,  sciens  et 
perfecte  co^noscens  quod  nunc  ex  parle  cognoscU, 
(I  Cor.  xm),  et  veraciter  confiteris,  quia  de  suis 
operibus  nullus  un  juam  potuil  vel  poterit  in  con- 
spectu  Dei  juslificari  (Psirf.  cxlii).  Imo  «  omnes  pec- 
caverunt,  et  egent  gloriaDei  »(Ptom.  m),et  quod  tunc 
probatione  non  indigebit,  quia  res  manilesta  erit. 
Auferenturmagniloqui,etqui  relinquentur  ibi?  Ait: 


pulcbra,  sed  aduiodum  occulta  praedicatio  sanctae  et 
individuaeTrinilalis.  Dominus  DeusPater«  judicium 
tuum  abs'ulit;  »  rex  Israel  Dei  Filius  inimicos  tuos 
avertit;  Dominus  Spirilus  sanctus  in  medto  tui  cst, 
et  idcirco  «  non  tiraebis'malum  ultra,  »  quia  «  quem 
nunc  vides  per  speculum  in  snigmate,  tunc  videbis 
facie  ad  faciem  »  (/  Cor.  xm),  «  et  mors  ultra  non 
erit  »  (Apoc.  xxi),  quae  fuit  judicium  tuum  super 
omne  irenus  humanum  Adam  peccante  prolatum. 
«.  Neque  luctus,  neque  clamor,  neque  dolor  erit  ultra 
qu;e  primaabierunt»(Ji!</.)  .«In  illa  die  diceturHie- 
rusalem.Noli  timere,Sion;  non  dissolvantur  manus 
tuae;  Dominus  Deustuusin  mediotui  fortis.ipsesal- 
vabii.  Caudebit  super  le  in  iaetitia,  silebit  in  dile- 


«  Et  derelinquamin  medio  tuipopulum  pauperem  et  g  ctionetua,  exsultabit  supertein  laude.»  Quamla?tus 


egenum,  et  sperabunt  in  nomineDomiui  teliquise Is 

rael.»Sicmagniloquiveraciter  dicuntur  etsunt,  qui 

in  semelipsis  tanquam  justi  confidunt,  et  de  operi- 

bus  legis   pnesumunt,  ita  pauperes  et  egeni  recte 

dicuntur  et  sunt.qui  se  peccatoresesse  cognoscunl, 

et  nonnisi  800  per  fidem  Jesu   Christi  justificari 

se  sentiunt.  Talem  populum  ita  pauperem',  ita  ege- 

num,    pauperem    spiritu,    scieniem    se  egere    vel 

eguisse  gloria  Dci,  qu»  est  justificari  gratis    per 

fidem  Jesu  Christi  (Ibiti  ),  derelinquum,  ait,  in  me- 

dio  lui,  ut  venienles  ab  oriente  et  occidente  recum- 

bant  in  sinu  Abrahae,    magniloquis  illis  filiis  regni 

in  tenebras  exieriores  ejectis  (Matth.  vm).  Fiet  ta- 

men  quandoque  ul  sperent  in  nomine  Domini  reli- 

guise   Israel,  scilicet  cum   plenitudo  genlium  sub  in-       tas  Trin 

troient  (liom.  xi).  Quid  erit  illis  sperare  in  nomine  ^1  tionis,    i 

Domini,  nisi  deponere  periinaciam,  qua  se  juslifi- 

cari  arbitrantur  ex  operiiiussuis,  et  omnem  justifi- 

cationem  credcre  in  solo  nomine  Domini,  in  fide 

Jesu  Christi  ?  Sequitur  :  «  Non  facient  iniquitatem, 

nec  loquentur  mendacium,  et  non  invenietur  in  ore 

ejus  lingua  dolosa,  quoniam  ipsi  pasoentur,  et  accu- 

babuntetnoneritquiexterreHt.nFelix  illpdiesresur- 

rectionis,  in  cujus  plenitudine  nec  verbo  nec  opere 

quisquam  peccabit.    Magna  et   beala   remuneratio 

orani  aniraa;  vel  omni   homini,  qui   nunc  et  si  ini~ 

quitatem  fecit,  et  mendacium  loculus  est,  jam  ulte- 

rius  iniquitatem    facere  et  men.lacium   loqui  non 

vult.    Magna,  inquam,  et  beata  remuneratio,  quia 

nunc  accipiet  stabilitatem  hanc,  ut  iniquitatem  fa 


Trinitatis  amator  animus  hoc  attendit,  quod  hic 
Spiritus  sanctus  per  os  prophetae  indubitabili  veri- 
late  loquens,  quasi  tinnulam  fidei  tripudiat  cantile- 
nam,  et  jucunditatis  suos  modulos  tiiplicat  ut  exci- 
tataaudientis  anima,  jam  per  hasc  verba  meditando 
gustare,  utspeculariincipiat,  quod  Deussuussancta 
sit  Trinitas,  quam  videlicet  Trinitatem,  qnia  tunc 
mundus  nomen  ejus,  quod  est  Pater,  et  Filius,  et 
Spiritus  sanctus,  porlare  non  poterat  :  idcirco  qua> 
rendum  non  est  hiccur  non  ita  propheta  distinxii, 
sicul  ipse  in  Evangeliosuo  Dominusdeprompsit,  di- 
cendo  :  In  nomine  Patris,  el  Filii,  et  Spiritus  sancli 
(Ualth.  xxvui).  Ecce  quatuor  modi3  opus  decanta- 
vit,  quod  circa  nos  agit,  vel  actura  est  indivisa  uni- 
itatis.  Primo  modo  ita  sonat,  vox  exsulta- 
et  revera  sonus  epulantis.  Lauda,  jUia 
«  Sion  ;  jubila,  Israel  ;  laelare  et  exsulta  in  omni 
corde,  filia  Hierusalem.  »  Secundo  autem  sic  :  «  Abs- 
tulit  Dominus  judicium  tuum,  avertit  inimi- 
cos  tuos  rex  Israel,  Dominus  iu  medio  tui.  »  Tertio 
veroita:  «Indieilladicetur  Hierusalem  :Nolitirnere, 
Sion  ;  non  dissolvanturmanus  tuae,  Dominus  Deus 
in  medio  lui  fortisipse  salvabit.  »  Quartoaulem  sic  : 
«  Gau^ebitsupertein  lastitia.silebitindilectionetua, 
exsultabitsupi>rlein  laude.  »  Quam  pulchre  quatuor 
bis  modis  varialur  vox  unius  ejusdem  laudis,  trinis 
per  singulos  modos  distincla  clausulis.  Quam  pul- 
chre,  inquam,  si  consideres  quia  quatuor  sunt, 
quai  in  uno  Christo  pro  maximo  propter  nos  ope- 
rata  est  unitasTiinitatis,  qua?  nescire  non  licet  ulli 


cere,  ut  mendacium  loqui  jam  non  possit ;  quippe  D  anhr.aj,  quae  et  Sion,  et   Israel,  et  Hierusalem  sit 


ubi  jam  malam  voluntatem  haberenon  poterit  beata 
anima  Deo  Creatori  suo  sociata  vel  conjuncta  in- 
separabiliter  per  spiritum  amoris  a>.terni.  «  Lauda, 
filia  Sion ;  jubila,  Israel ;  laetare  et  exsulta  in  omni 
corde  filia  Hierusalem,  »  subauditur,  hanc  promis- 
sionem  habens.  Laula  Deum  Patrem,  et  jubila 
Deo  Flio,  laetare  et  exsulta  in  Deo  Spiritu  sancto, 
quae  sanct  i  Ti  inilas  unus  Deus  est,  unde  accepisti 
quod  es  filia  Sion,  quod  es  Israel,  quod  es  filia 
Hierusalem.  Filia  Sion  per  fidem,  Israel  per  spem, 
filiaHierusalem  per  charitatera.  «  Abstulit  Dominus 
judicium  tuum,  avertil  inimicos  tuos  rex  Israel  Do- 


digna  nuncupari.  Quae  sunt  illa  ?  Incarnatio,  passio, 
resurreclio  et  ascensio.  Incarnatio  Trinitatis  opus 
est,  quia  ut  incarnaretur  Filius,  Paler  illum  misit. 
Ipse  virginis  uterum  ingressus  est,  Spiritus  sanctus 
ilii  verum  corpus,  veram  carnen  de  carne  virginis 
condidil,  et  cum  anima  rationabili  earnem  nostram 
verum  hominem  ut  indueret,  ipse  effecit.  Passio 
Trinitatis  opus  est,  quia  calicem  illum,  quem  Pater 
dedit,  Filius  bibil,  et  per  Spirilum  sanclum,  ait 
Apostolus,  « sese  hostiam  obtulit,  ut  emundaretcon- 
scientiam  nostram  aboperibus  mortuis  o  (Hebr.  ixi. 
Resurrectio  Trinitatis  opus  est,  quia  Pater,  a  exsur_ 


6S1 


COMMENT.  1N  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  II. 


682 


ge,gloria  mea,»  dixit;Filius  «  Exsurgam  diluculo  »  A.  gentilitastibi  propter  aliquos.qui  in  te  gentiliter  vi- 


(Pmi/.lvi)  respondit-.Spiritus  sanctus,  eadem  die  ex 
oreejus  inremissionem  peccatorum  processit  insuf- 
flantis  et  dicentis:«  Accipite  Spiritum  sanctum;quo- 
rum  remiseritis  peccata.remittunlur  eis  »(Joan.xx). 
Ascensio  Trinitatis  opus  est,quia  dixit  Pater:«i?ede 
a  dextris  meis  »  (Psal.  cn),Filius  ascenditet  sedit, 
Spiritus  sanclus  de  illo  consessu  super  discipulos 
veniens,  «  divisiones  gratiarum  »  illis  distribuit 
(I  Cor.xn)  ltaque  pro  eo,quiaDeus  homo  factus  est. 
«  Lauda.Sion,jubila,lsrael,la2tare  et  exsultain  om- 
ni  corde.filia  Hierusalem,»  quia  inde  tu,  filia  Sion, 
quod  sicut  Deus  patribuspromisit,ita  Filiumsuum 
misit;inde  tu,Israel,quia  naturatua  cumDei  Filio, 
Dei  Verbo  iu  unam  personam  assurnpta,  revera 
cum  L)eo  directa  est  secundum  nomen  Israel ;  inde 
tu,filia  Hierusalem,quia  per  eamdem  divinaset  hu- 
mante  naturasconjunctionem.tu  qua- de  terra  eras, 
ccelestibus  in  pace  sociata  es,  et  jam  quidern  per 
hocipsum,quod  proptertepassusestjuiicium  tuum 
judicium  morlis  abstulit,  inimicos  tuos  avertit, 
sciiicet  malignos  spiritus  et  ipsum  principem  mun- 
di,quem  furas  misit,et  illo  foras  misso.Dominus  in 
medio  est  tui.et  malum  illud  praevaricationis  anti- 
qua3,transgre9sionis  piterna3,non  timebis.  Verum- 
tamenestadhucaliquidquodtimes.dumin  corpore 
vivis,scilicet  mors  carniaet  passiones  corporis.Sed 
certum  tibi  est  et  esse  debet,  quia  iu  illa  die  re- 
surrectionis  universalis  dicetur  tibi:«  Noli  timere,» 


vunt,insultant.«  Ecceego  interficiam  omnes  qui  af- 
flixerunt  te  in  tempore  illo.  •  Non  eos  tantum  qui 
«  ex  teerant  »  et  exte  exierunt.imo  ex  te  non  eranl, 
sicutquidam  tuorum  dicit:«  Ex  nobis  exierunt.sed 
non  erant  ex  nobis  »  (/  Joan.n).Non,  inquam,  illoa 
tantum,sed  et  i  omnes  qui  le  alflixerunt, »  sive  in 
lege.sive  sine  lege  peccantes,»  interfuiam  in  tem- 
pore  illo,»  eos  «  qui  in  lege  peccaverunt  *  (Rom.u), 
per  legem  judicando,  et,<eos  quisine  legepeccave- 
runt  »  (i'6M.),sinelege  perditione  dando.«Et  salvabo 
claudicantem.et  eam  quae  ejecta  erat,congregabo,et 
ponam  eos  inlaudem  etinnomen,in  omni  terracon- 
fusionis  eorumintemporeilloquoadducam  vos.etin 
temporequocongregabovos.»Magnadignatio,quara 
omnesnovimus,excelsiDomini,qui  juxta  illudPsal- 
mistae  :  «  Quoniam  excelsus  Dominus  et  humilia 
respicit.et  alta  a  longe  cognoscit.et  fecit,  »  et  facit 
(Pstf/.cxxvxn).  Nam«  videte,  »  inquit,«  vocationem 
vestram,fratres,quia  non  multi  sapientes  secundum 
carnem.non  multi  potenles  ;  sed  qua3  stulta  sunt 
mundi,elegitDeus,utconfundatsapiente9,etinfirraa 
mundi  elegit  Deus.ut  confundat  fortia,  et  ignobilia 
rnundi  et  contemptibilia  elegit  Deus,  et  quas  non 
sunt.ut  ea  qua;  sunl  destrueret  »  (/  Cor.  1).  »  Quia 
aliudhicplacet.dum  dicit:«Etsalvaboclaudicantem, 
eteam  quasejecta  erat  congregabo?«  Nam  perclau- 
dicantem  et  ejectam  cuncta  infirma  sive  impoten- 
tia,cunctastulta,et  ignobilia,etcontemptibilia,recte 
propheiicus  sermo  designat.«  Salvabo,»  inquit,«et 


videlicet,quia«  mors  ultranon  erit  »(A/ioc.xxi),«  non 

dissolvanturmanus  tuas,»  quia  immutata  et  impas-  r  congregao°  »  hujusmodi,«et  ponam  eosin  laudem, 

sibilUlactaeris.Porrogaudium  quo  gaudebit  super  in  nomen.  etin  °mni  terra  confusionis  eorum,  » 


te  in  la3titia,silentium  quo  silebit  in  dilectione  tua, 
exsultatio  qua  exsultabit  super  te(/«j.  lxi)  in  laude 
Trinilatia  sancta,«oculus  non  vidil.aurisnonaudi- 
vit.et  in  cor  hominis  non  ascendit  »(/  Cw.nJ.Sequi- 
tur:«  Nugas  qui  a  lege  recesserant,congre.'0,quia  ex 
teerant.ut  non  ultra  habeas  supereosopprobrium,» 
Nugas  dixit  nugaces  homines.videlicet,  qui  Uomi- 
num  ipsum,  de  quo  hic  sermo  est,  sicut  Sapienlia 
testatur,calumniantur,dicentes:«  Quoniamdissimi- 
lis  estaliis  vita  illius.et  immutatas  suntvia?  illius  » 
(Sop.n).Tanquam  nugaces  sstimati  sumusab  illo.et 
abstinet  se  a  viis  nostris  tanquam  ab  immunditiis. 
Ejus.nodi  «  nugas,»  iiiquit,illosnugaces,«  qui  alege 
recesserant,»  dicentes  «  adversus  Duminum,  et  ad- 
versus  Cbristum  ejus:Dirumpamus  vincula  eorum, 
etprojiciamusanobisjugumipsorum»(/W.ii)..l©l 
«  Congregabo,quia  ex  te  erant,»id  est  «in  fascicu- 
losad  comburendumalligabo»,.1/a/f/i.xiii),etmanu3 
judicium  portabunt  propter  hoc  ipsum,  quia  ex  te 
erunl,nma  legem  acceperant,  quia  semen  Abraha3 
erant,quiaIsraelita3eranl,quiaministriChristierant 
unde  et  opprobno  tibi  fuerunt,et  propter  eosblas- 
phematjm  est  uoinen  meum.  Cnngreguho,  eos  ut 
non  utlra  liubeas  supereis  oi>probriui,i, ulnon  ultrain 
comparati.jne  tuijustificetseSodoma(£;jge^.xvi)sive 
Gomorrha,  neque  dicat  mare,  ut  Sidon  erubescat 
(Isa.  xxm),quod  nirnirum  dicit,  quoiies  manifesta 
Patrol.  CLXVHI. 


id  est  laciam  eos  laudabiles  atque  nominatos  illic, 
ubi  erant  sine  nomine,  ut  videbantur  illaudabiles, 
videlicet  confundendo  per  ipsos,  et  destruendo  sa- 
pientes.fortes  atque  potenles  illos,  quorum  in  ocu- 
lis  habebantur  ignobiles,  et  videbantur  contempti- 
biles.Hoc,inquam,faciam  «  in  tempore  illo.quo  ad- 
duuam  vos.et  in  tempore  quo  congregabo  vos,  »  id 
est  non  solum  in  futuro,  verum  etiam  in  pra?senii 
sasculu  faciam  norr;inatos,et  inclytos  illos  de  huiui- 
lilate  vocatos  principes  vestros.itaut  sicutad  Moysen 
dixit:«  Ecceconstitui  te  deum  Pharaonis,  ita  etisti 
dii  terras  dicantur  »  (Exod.vn),  et  sint,  juxta  illud 
Davidicum:«  Principes  populorum  congregiti  sunt 
cum  Deo  Abraham,quoniam  dii  fortes  terras  vehe- 
fj  menter  elevati  sunt  »  (Psal.  xlvi).»  Dabo  enim  voa 
in  nomen,et  inlaudem  omnibuapopulis  terra3,cum 
convertero  captivitatem  vestram  coram  oculis  ves- 
tris,dicit  Uominus.  »  Oranespopulos  lerras  hicintel- 
ligimuseleclos  deomnibus  populis  terra3,qui  dicunt 
in  Apocalypsi,«  et  redemisli  nos  Deo,  et  omni  tribu, 
et  lingua,atpopulo,et  nalione  «{Apoc.v).  Quos  istos 
vel  quod  ob  meritura,  daturum  se  promittit  eos 
in  nomen  et  in  luudrm,  cum  converterit  captivi- 
tatem  ipsnruni  coram  oculis  eorum  ?  iNimirum  il- 
los,  quos  jam  diximus  principes  poputorum,  quo- 
rum  labore  et  industria,  cooperante  eis  Dei  gratia, 
factum  est  et  fit  hoc  ipiuin  quod  convertitur  et 
convertetur  captivitas  eorum  coram  oculis  corum, 

22 


683 


UUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


684 


quse  videlicet  conversio  captivitatis  nunc  inchoata,  A  vertendae  hujus  captivitatis  adjutores  fuerunt   vel 


tuncperfectaeril,«quandoresurgentmortui,»etcon 
stituentur  a  dextris.mox  percepturi«  regnum  quod 
parutumest  eis  ab  origine  mundi  o  (.V<i(//i.xxv).Ma- 
gnum  conversae  caplivitatis  speciaculum  ip^orum 
quondamcaplivorum  el  magnapraesentis  admiratio 
felieitati^apudipsosreeolentesmagnitudinemtrans- 
actae  miseriae  praeteritae  captivitatis.  Proinde  cum 
dixisset,«  cum  convertero  captivitatem  vestram,  » 
magnifice  addit.«  coram  oculis  vestris.  »  Tunc  isti 
principes.vel  patres.sive  apostoli,etquicunque  con- 


sunt,tn  nomen  et  in  laudem,  id  est  nominati  et  lau- 
dabiles  eisdem  erunt  quos  audierunt,  ut  converte- 
retur  captivitas  eorum.et  valdejuslo  ordine  prin- 
cipes  vel  patres,  imo  et  salvatores  post  Deum  illos 
se  habere  gaudebunt  Haec  omnia  «  dicit  Dominus,» 
subauditur,qui  non  meniitur,  et  cujus  omnia  dicta 
necessario  implebunlur.»  Ccelum  enim,»  inquil,«et 
terra  transibunt,verba  autem  mea  non  transibunt» 
(!\la!th.  xxiv). 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  AGG^UM   PROPHETAM 

Sttt  Agneeus  decimus  est  in  ordine  duodecim  prophelarum.  Spiritus  sanctus  qui  per  os  pro- 
phelarum  foqu-batur  praesagio  signari  voluit  nomine,  ut  vocaretur  Agsaeus,  videlicet,  secundum 
neo-otium,  de  quo  per  os  ejus  erat  locuturus.  Hoc  namque  nomen  Aggasus  interpretatur  festirus, 
et  magnam  utique  feslivitatem  prospiciebat  ejus  oculus,  dum  ista  loqueretur  quae  nunc  habemus 
in  manibus,  dum  diceret  per  eum  Dominns  :  «  Popnlus  iste  dicit:  Nondum  venit  tempus  domus 
Domini  aedificandfe  (Agg.  t),  »  et  dom  jubente  Domino  interrogaret  sacerdotes,  dicens :  «  Si  tu- 
lerit  homo  carn  m  sanctificatam  in  ora  vestimenti  sui,  et  tetigerit  de  summitate  ejus  panem,  aut 
pulmentum,  autvinum,  aut  oleum,  aut  omnem  cibum,  nunquid  sanctificabitur  ?  Et  si  tetigerit 
pollutus  in  anima  ex  omnibus  his,  nunquid  contaminatur?  »  (Agg.  n.)  Haec  et  caetera  hujusmodi 
dicta  sive  interrogata,  qui  intelligit,  cur  scrilii  digna  fuerint,  profecto  magnam  et  dignam  sentit 
causam  hujus  quoque  nominis  Aggaei,  id  est  festivi,  nec  dubilat  quin  tale  vocabulum  sortilus 
ille  fuerit  nutu  Dei  qui  «  quos  prsescivit  sanctos,  et  prwdestinavit  illos  et  vocavit,  justiljcavit, 
et  magniticavit  (Rom.vm).  »  Nunquid  enim  festivitatis  alia  non  erat  in  corde  prophetali,  nisi 
lEelitia  qualem  habebat  vel  habere  poterat  cum  pleb  >,  de  illa  reaedificalione  templi  manufacti, 
iteium  contaminandi.  iterum  irrecuperabiliter  arsuri?  Equidem  fuerit  ejusdem  templi  reaedifi- 
catio,  quam  praesens  videbat,  materia  magnae  festivitatis,  veru  mtamen  non  secundum  se  sed 
propter  omnium  sanctorum  et  angelorum,  et  hominum  festivitatem  Cliristum,  quia  futurum 
erat,  et  rea?dificato  templn,  muri  quoque  civitatis  post  modum  resedificarentur,  et  rursus  civitas 
habitaretur,  et,  rea3  lificata  civilate,  rursus  coalescere  in  t>  rra  populus,  unde  Christus  servata 
veritate  promissionis,  quae  ad  Abraham  et  ad  David  factaet  juramento  firmata  fuerat,  nasceietur. 
Igitur  omnia,  quae  hic  loquitur  Aggeejs,  sic,  adjuvanle  Spiritu  sancto.  suscipimus,  ut  eum 
omnino  in  Christum  lendere  non  dubitemus.  Et  tunc  demum  nos  quoque  Aggaei,  id  est  feitivi, 
quodammodo  dici  vel  esse  poterimus,  videlicet  contemplando  idipsum,  quod  iste  contempla- 
turus,  divino  utique  praesagio  vocatus  est  Aggaeus. 


IN    AGGvEini    PiiOPHETAM 

GOMMENTARIORUM    LIBER   UNUS 


30*  Cap.T.—  « In  anno  secundo  Darii  regis,  in  R 
mense  sexto.in  die  una  mensis/actum  est  verbum 
Domini  inroanuAggaei  prophetae  adZorobahelfilium 
Salalhiel  ducem  Juda,el  Jesurn  filium  Josedech  sa- 
cerdotem  magnum  dicens:Ilsc  ait  Dominus  exerci- 
tuum,dieens:Populu3  iste  dicit:Nondumvenit  lem- 
pus  domus Domini  sdificandre.Et  factum  est  verbum 
DominiinmanuAggaei  prophetae.dicentis:  Nunquid 
tempusvobisestuthabitetisindomibuslaqueatis,et 
domus  ita  deserta?»  Primo  illud  operae  pretium  est 
quod.sicut  Nabuchodonosor  in  sanctis  prophetieis 
scripturisdiabolo  assimilatur  velsimilisdemonstra- 
tur,ob  eam  causam  qua  populum  Dei  captivum  de 
Hierusalem  in  Babylonem  adduxitsecundum  simili- 
tndinem  diaboli.qui  genus  humanum  inprimiapa- 
rentibus  de  paradiso  in  hunc  modum  captivavit;:ta 


Zorcibabel  et  Jesus  filius  Josedech,  et  caeteri  filii 
transmigrationis,qui  ascendenles  de  Babylone  tem- 
plum  et  civilatem  Dei  reaedificaverunt,illossignifica- 
verunl  patres,sive  patriarchas  et  populum,  nec  so- 
lum  significaverunt,  verum  etiam  pars  eorumfue- 
runt,  qui  de  hoc  mundo  tendentes  ad  Deum,  hoc 
meruerunt,ut  de  carne  ipsorum  nascereturCbristus, 
templumque  non  manufactum  Nam  sicut  templum 
illud  a  filiis  eaptivitatis  aedificatum  est,  ita  Christus 
de  patribus  confitentibus  quod  «  peregrini  et  hos- 
pites  »  essent  «  super  terram  i  (fleir.xi),natus est. 
Unde  et  corpus  suum  templum  ipse  nuncnpa- 
vit.  «  Solvite,  »  inquiens,  «  templum  hoc,  et 
po;t  triduum  escitabo  illud  »  (Joan.  n).  Nam  hoc 
«  dicebat,  »  ait  evangelista,  «  de  templo  corpoiis 
sui  »  (ibid.).  Cum  igiturhicita  dicit:  «Factum  est 
vcrbum  Domini    in  manu  Aggsi  prophetee  ad  Zo- 


683 


COMMENT.  1N  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  AGG.fcUM  LIBEH  UNUS. 


686 


robabel  filium  Salathiel  ducem  Juda,  et  Jesum  \ 
filium  Josedech  sacerdotem  ma_,rnum,dicens  :  Haec 
ait  Dominus  exerciluum,  dicens  :  Populusisle  di- 
cit :  Nondum  venil  tempus  domus  Domini  aedifican- 
d8e,»et,hoc  dicto.nihil  ampliusadditnisi  rursusprae- 
misso, ri  jactum  est  verbum  Dumini in  manu  Atjgwi, pro- 
feclo  hocipsum,  «  populusiste  dicit :  Nondum  venit 
tempusdomus  Domini  aedilioandae.  «Taleopnrletin- 
telligi  quale  non  potuisset  sciri,nisi  per  verbum  Do- 
mini,quale  Aggaeusscire  non  posset,nisi  propheta  es- 
set,nisiad  eum  velinmanuejus  verbumDomini  fac- 
tum  fuisset.Etquod  illud  est.nisi  quod  hodiequeau- 
diemuset  videmus?Nam  populus  isle  notabilis,etpu- 
blicacaplivitatenotatus  etnotus,  populus  Judaicus 
dicit.quia  Messias  nondum  venit,  tempus  sedificandx 


domusDeiniwlumvenitJNosvMtevn  dicimus,credimus, 


propterquod  et  loquimur,  quia  tempus  jamdudum 
vrnit.jamdudum  templum  hocaedificatumest.eUneo 
habitat omnisplenifudo  divinitatiscorporaliter\Coloss. 
li),ethoedecarneMari;e  virginisoe.lilicatumest.Non, 
inquiunt,ille  fuit  Messias  nec  est.qui  de  Maria  n  itns 
est,  veniet  alius,  eum  exspectamusadhuc.Dum  hoc 
popnlusiste  i/in7,non::esacrilegiumfacir?Mi-nd  icem 
quippefacitpalriarcham  et  patrem  suum  dicentem  : 
«  Non  auferetur  sceptrum  de  Juda.et  dux  de  femore 
ejus.donec  veniat  qui  mittendus  est  »  [Gen.  xlix).  Si 
verum  ille  dixit,  imo  quia  vorum  dixit,ubi  ablatum 
estsceptrumdeJuda;regnanteHerodea!ienigen:i,qui 
patre  Idiim320,et  matre  ortus  erat  Arabica.JHiu  lunc 
erat  adventus  Messia?,  quod  tempus,  ut  jam  dictura 
est,erat  domus  Domini  xdi/icandx,de  quaei  in  para- 
bolis  diclum  est:«Sapientiaaedificavit  sibidomum,  " 
sciditcolumnas  septem  »  (Prov. ix).lloc  anima  Iverso 
constat  profecto  quia  non  v.ine.  quia  non  absque 
prophetieaoauctoritatisdignitale  pra2tnissusest,«  fa- 
ctum  est  vcrbum  Domini  in  manu  Aggaei  proohetae. 
Haecait  Dominusexerc;tuum,dicens;»Pttuncdemum 
brevis  iste  sermo  subjunctus  est  :  «  Populus  iste  di- 
cit.  Nondum  venit  tempus  domus  Domini  aedifican- 
dae.  »  In  paucis  ^uippe  verbis  magnum  istius  populi 
malum  signabatur,  quod  videlicet  viventem  Chri- 
stura  nonsuscepturus.aliumqueforetexspectaturus. 
Undeet  ipseloquitur  :  «  Ego  veni  m  nomine  P.iliis 
mei,et  non  suscepistis  me.Si  alius  venent  in  nomiue 
suo.illumsuscipietis»  (Joan.v).  Ecce  aliud:«Et  fa- 
ctum  est  verbum  Domiai  in  manu.Aggaei  prophetoa, 
dicens:  Nunquid  tempusest  vobis  ut  habitetis:indo-  H 
mibuslaqueatis,et  domusistadeserta?»  Ethocnimi- 
rum  quodait:«  unquidvobistempusestuthabitetis 
in  do:i',ibus  ia.]ueatis,et  domus  istadeserta,  '304 
tam  magnum  est,  et  ita  magnifice  intelligi  debet  ut 
dignum  sit  verbo  Domini  et  ore  prophetali,quoniam 
edictum  est  praemissa  talienuntiatione,  «etfaclum 
estve-bumDomini  in  manu  Aggsi  prophetae.»  Etre- 
veramagnum  et  magnae  est  stulutiae  mendacium, 
quod  populus  iste,  cum  dicit  nondum  venisse  tempus 
aedi/icanda:domusDomini,CQnten>M\.n'\h\loai\nustem- 
pus  sibi  esse  ut  habitet  in  domibus  laqueatU,  id  est 
cum  CtHstum  neget  venisse,  rihilorainus    asserat 


paradisi  vel  regni  Dei  mansiones  jam  a  patribus  pos- 
sideri,et  sibi  haereditatemillam  omnino  deberi.  Ve- 
ritas  enimitasehabet,quod  nulli  rejjnicoelorumadi- 
tus  patere  potuisset  nisi  per  adventum  Christi,et 
quod  nnon  sitinalioaliquosalus,autaliudnomensub 
ccelodatum  hominibus,  in[quo  opcrteal  nos  salvos 
fieri»(.4c/.iv).InterrogaJud33um,inquovel  undecon- 
fidal  salvari  vel  paradisum  injrredi,  si  Christus  non 
venit.Et  respondet  tibi,  quod  per  Abraham  vel  per 
justitiam  suam  factus  sit  aptus  regno  Dei.Ergo,in- 
quit  propheta,  domus  ista  deserta,  id  est  adventus 
Christi  nulla  est  gratia,  nulla  est  utilitas.  Utquid 
enim  Christus  promissus  fuit  aul  venire  debuit,  si 
absque  adventu  ejus  homo  per  justitiam  salvar; 
potuit  ?  Igitur  unde  apud  prophetam  arguitur  po- 
pulus  iste,dicendo  :  «  Duo  mala  fecit  populus  meus, 
me  dereliquerunt  fontem  aquae  vivae.el  foderunt  sibi 
cisternas  quae  non  valentaquam  continere  »  (Jer.n). 
Inde  et  hic  arguilur  aenigmatice.dicendo  : «  Populus 
isiedicit:  Nondum  venit  t  mpus  domus  Domini  aedi- 
ficandrf*,  »et«  nunquid  vobis  tempus  estut  habitetis 
indo:nibus  laqueatis.et  domusista  deserta? »  Uuum 
quippe  malum  est.negure  Chrisium  venisse  ;  aliud, 
domos  sive  mansiones  regni  Dei  sibi  vel  patnbus 
suis  arrogare,et  ad  hoc,ut  in  illas  mansionesindu- 
cerentur  sancti,adventum  Christi  non  necessarium 
reputare.  Sciendum  autem,  propter  istam  domura 
non  manul'aclum,propler  incarnationem  Verbi  Dei 
Filii  Dei  luturain,reaedificationem  illius  manufactae 
domus  fuisse  necessariam.Si  enim  domus  illa  et  ci- 
vitas  reaedilicata,et  gens  restituta  non  luisset,unde 
promissio  vel  adventos  Christi.vel  proposilum  ejus 
adimpleretur,  praesertim  cum  per  alios  propbetas 
dixisset:  «  Quia  de  Sion  exibit  lex,et  verbum  Domini 
de  Hierusalem  »  (Jsui. n).Unde  et  si  tunc  temporis 
non  inlelligebantur  quae  nuncin  istis  prophetae  ver- 
bis  intelhgiraus,  attamen  nonnihil  conferebat  ipse 
carnissensus.quoeadem  verba  intelligentes.adaedi- 
ficandam  domum  illam  accendebantur.  Undeet  in 
libro  Esdrae  scriptum  est:  «  Et  non  fiebatopus  usque 
adannum  secundumregniDariiregisPerstrum.Pro- 
pheta>eruntautem  Aggaeus  propheta,et  Zach  iriasfi- 
lius  Addo.propbetantea  ad  Judaeos  qui  erant  in  Ju- 
daeaet  H;erusalem,  in  nomine  Dei  Israel.Tunc  sur- 
rexeruntZirobabel  tiliusSalathiel.et  Josuetilius  Jo- 
sedeeh.etcceperuntasdilicaretemplumDeiinHierusa- 
lem,et  cumeis  prophetaeDeiadjuvanteseos»  (/  Esdr. 
v).  Verumtamen  quod  populus  ille  luac  temporis 
dixerit,  «  nondum  venit  tempus domus  Domini  aedili- 
tanda»,  »  ex  eadem  Scriptura  Esdrae  non  comproba- 
tur,imoomH!s,inquit«  populusvociferabaturclamore 
magnoin  laudandoDominum,eoquod  fundatumesset 
templumDomini»(/£sfIr.  m).Hoctamen  quibusdam 
eorum  displicebat  et  fletum  incutiebat,quod  minua 
fiebat  quam  fuerat.  Siquidem  utiosephus  (Ue  antiq ., 
lib.  xv, c.  11)  quoque  memioit,r.um  fuissetaltitudi- 
nis  cubitorum  centum  viginli,  reaedificatum  est  in 
altitutine  cubitorum  sexaginta  ex  pr*eepto  Darii, 
quod  landera  Herodes  in  antiqtiam  raagnitudinem 


687 


KUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


688 


reformavit.  P/unmf,  inquitEsdras, <■  desacertotibus  \  mercedes  congregavit,  id  est  qui  aliqua  operatus  est 


et  levitis.et  principes  palrum  et  seniores,qui  vide- 
ranttemplum  priusquam  fundatumesset.etboctem- 
plum  in  oculis  eorum,  flebant  voce  majina.et  multi 
vociferantes  in  laetitia  elev.ibant  vocem,  nec  poterat 
quisqam  agnoscere  vocem  clamoris  laetantium,et  vo- 
cem  fletus  populi  »  (/  Esdr.  m)  Unde  ergo  secuudum 
litteram  dictum  esse  constabit :«  «Populusistedicit: 
Nondum  venit  tempus  domus  Domini  aedificandae.  » 
Igitur  quomodoeunquetuncressesehabuerit.nosut 
coepimus,  sic  inlelligere  curemus.tanquam  verbum 
Domini,  tanquam  prophetiam  tendenlem  quoomnes 
prophetae  intendunt  in  tempora  vel  sacramenta 
Chri^ti.Sequitur :  «Etnunchaacdicit  Dominusexerci- 
tuum  :  Ponite  corda  vestra  super  vias  vestras.Semi- 


secundum  praecepta  legis.sic  perdidit,  quomodo  qui 
merceiles  misit  in  sacculum  pertusum,  quia  profecto 
absque  fide  Chrisli  nihil  opera  possunt.  «  Haec  dicit 
Dominus  exercituum:  Punite  cordavestrasuper  vias 
vestras,  ascendite  in  montem,  porlate  lignuni,  et 
aedificate  domum,  et  acceptabilis  mihi  erit,  et 
glorificabor.dicit  Dominua.  »  Cumjam  domusisia, 
quam  dicimus  domus  vel  lemplum  corporis,  «  in 
quo  corporaliter  inhabitat  omnis  plenitudo  divini- 
talis  »  (Coloss.  n),  aedificatum  sit,  quomodo  adhuc 
dicitur  vel  dicendum  est  populo  isti  ex  imperio 
Dornini  pxercituum,  o  ascendite  in  montem,  por- 
tate  305  Jignum,et  aedificate  domum?  »  Quomodo, 
inquam,  nisi  ac  si   dicatur,    credile    venisse    Chri- 


nastis  multum,elintuIistisparum.Comedistisetnon  p>  stum,  eredite  in  crucilixum,   credite   illum   resur- 


estis  saliaii.  Bihislis  et  nonestis  inebriati.Operuistis 
vos.etnonestiscalefacti.Elquimercedescongregavit, 
misiteasinsacculumperlusum.  «Ethaecutlitteraso- 
nat,non  facile  probanturexhistoriis;  quia  videlicet, 
quodintermissume3topus,etnonfiebatusqueadan- 
numsecundum  regniDani,«hocegerunlhoslesJuda; 
etBenjamin,»quia«conduxeruutadversun:eosconsi- 
liatores.utdestruerentconsiliumeorumomnibusdie- 
busCyri  regisPersarum  »(/Esdr.  iv).  Siinvitopopulo 
Dei  opusintermissum  est.  quomodo  illaintermissio 
pro  criminereputalurei.et  vindicaturin  eum  sterili- 
tate  terrae,et  defectu  potus  alqueciborum,et  calefac- 
tionis,sive  vestium?Itaqut\sicutjamdictum,quomo- 
docunquetunc  seres  habuerit.spiritualiter,  utccep- 
tum  est.intelligere  curemus  verba  Spiriiussancti.  0 


rexisse.et  ascendisse  in  ccelum.Denique  illi  quidpm 
primi  aedificaverunt  hanc  domutn.qui  promissiones 
acceperunt,«  etexquibusipseChristusestsecundum 
carnem  »  (ftomix),sed  non  quoque  posteriores.quo- 
tiescun'|ue  praedicamus,vel  recitamus  librum  gene- 
raticnis  ejusdem  Jesu  Christi  filii  David.filii  Abra- 
ham,et  in  summoejusdem  generationis  vertice  Je- 
sum  qui  de  Maria  natus  est.testilicamur  esse  Chri- 
stum,  profecto  ascendimus  in  montem  qui  juxta 
visionem  Danielis  implevit  orbem  terrarum  (Da». n), 
et  inquantura  vel  ipsi  credendo.vel  aliis  praedicando 
credentium  facimus  crescere  numerum,  in  tantum 
portamus  lignum,aedificamus  domum,ethujusmodi 
a;ihficatio  sive  domus  «  acceptabilis  mihi  erit.et  glo- 
rificabor,  dicit  Dominus.  Respexistis  ad  amplius,et 


Judaei,  quiin  utroque  peccatis,  etin  eoquod  dicitis,  *-■  ecce  factum  est  minus,  et  inlulislis  in  domum,  et 


nondum  est  tempus domus  D.wiini sedificandse ,quod  est 
dicere,nondum  est  tempusadventus  Christi(/oa«  iv) 
etineoquodhabitarepraesumitis»idom('ous/a</ue<i/2.s, 
domusauten  ista  deserta,quod  est  confidere  inoperi- 
buslegis.tanquamChristi  gratia  vobisadsalutemnon 
sit  necess.iria. Poni/e  corda  vestra  super  vias  vestras  ; 
consideratediligenter  operationes  sive  actionesve- 
stras.Denique  hoc  pacto  vohis  contig.it, sicut  illi  qui 
seminavit  multum  el  intulit  parum,  et  sicut  illiqui 
comedit  et  non  e-st  saturatus,  sicut  illi  qui  bibit  et 
non  est  inebriatus,sicut  ilRquioperuit  se  et  non  est 
calefaclus,  sicut  illi  «  qui  mercedes  congregavit  et 
misiteasin  sacculum  pertusum.»  Seminastisquippe 
multam  salutem.Nam  sttlusex  Jwlxis  est  (Joan.iv  , 


exsufllavi  illud.  >  Non  faciiis,o  Judoai.quod  mandavi 
vobis,  ut  optetis  justificari  pcr  fidem  Jesu  Christi, 
sed  respexisiis  ad  amplius,\d  est,  voluistis  justificari 
exoperibus,  quasi  opus  veslrum  sitamplius  quam 
fides  ejus,  el  ecce  faclum  est  minus,  quod  ex  eo 
salis  patet,  quia  quidquid  operum  intulistis  in  do- 
mum,  fxsuflavi  illud,et  dispersum  est.sicut  exsuf- 
flante  aliquo  rlispergitur  pulvis  exiguus.et  vosquo. 
que  cum  operibus  vestris  eadem  exsufflalione  in 
omnes  gentes  dispersi  ettis  «  Quam  ob  causamdicil 
Dominus  exercituum  '?  Quia  domus  mea  desertaest, 
etvosfestinatisunusquisqueinilomumsuam,propter 
hocprohibiti  sunt  super  vus  cceli.ne  darent  rorem,  et 
terra  prohibita  est,ne  daret  germen  suum,  et  vocavi 


sed  intulistis  parum, quia  videlicet  quidquid  expa-  D  siccitatem  superterram,etsupermontes,etsuper tri- 


tribus  habcre  potuistis,  parum  est,  imo  nihil  con- 
fert  non  suscipientibus  semen  benedictionis  Chri- 
stum.  Comedislis,et  non  estis  satiati  ;  quia  videlicet 
paleam  sectanles  litterae  occidenlis,  non  altigisti? 
granum  spiritusvivificanlis  (//  Cor.m),  «  Bibistis.et 
non  estis  inebriaii ;  »  quia  legentes  non  intellexistis, 
nolentes  interesse  nuptiis  Dominicae  incarnationis, 
ubi  de  aqua  vinum  fit  «  O^eruistis  vos,et  non  estis 
calefacti.»  id  est  praeclaris  nominibus  patrum,etsa- 
cerriotio  legisadornati.et exleriori  religione  vestiti, 
nihilominus  quam  gentes  frigi.ii  permansislis  non 
habentes  ililectionem  Dei  in  vobis.  Et  qui  ex  vobis 


ticum,et  super  vinum.etsuper  oleum.et  quaecunque 
profert  humus,et  super  homines.et  superjumenta, 
et  super  omnem  laborem  manuum.»  Haec,  ut  supra 
diximus,secundum  litteram  accidisse,  difficile  ex 
historiis  comprobatur,  videlicet  quod  populis  dixe- 
rit,nottdum  venit  tempus  domus  Domini  ifdificandae, 
et  quod  idcirco  prohibiti  sint  rceli  ne  durent  rorem, 
et  tcrra  ne  daret  germcn  suum.  Nam  ut  Esdras  me- 
morat  et  diligenter  enarrat,  cum  alacritate  magna 
opus  faciebant  simul  laudantes  Dominum.et  conci- 
nentesin  hymnisetconfessione  :  «  Quoniam  bonus, 
quoniam  in  aeternum  misericoidia  ejussuper  Israel, 


639 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AGG^Ui\J   LIBElt  UNUS. 


690 


doncc  per  accusationera  hostium  Judae  et  Benjamin  A  dunt  vel  pertingunt,templi  non  manufacluri  corpo- 


actum  est,ut  opus  intermitleretur.ut  jam  supra  me- 
minimus  (I  Esd.m).  Non  ergo  causa  manifesta  est, 
cur  ex  die.qua  opus  intermissum  est,sterilitas  ter- 
rae,vel  siccitas  ji;steillisaccideredebuerit,nisi  quod 
satis  credibile  est,  quia  prohibiti  aedificare  domum 
Domini,  nimis  cito  prohibentibus  acquieverunt,  et 
circa  asdificationem  domus  Domini  negligentes  at- 
que  socordes  effeoti  sunt.naudentes  quod  per  hanc 
occasionem  vacaret  cuique  suam  domum  aedifi.are 
ad  habilandum.Cceterum  quomodocunque  tunc  ac- 
tum  sit,nos  Aggaeum  prophetam  esse  scimus  unum 
de  prophetis,  per  quos  utique  locutus  est  Spiritus 
sanctus,et  idcirco  sub  verbis,  quibus  praesentes  ex- 
citabantur  et   confortabantur,  mysteria  futurorum 


ris  Ghristi,et  sacerdotis  et  regis.sacerdotes  et  re^es 
sunt?«Vos  autem,»  im|uit  Petrus,«  g>muselectum, 
regale  sacerdotium  <>  (/  Petr.  n) :  Et  in  Apocaiypsi 
gratiarum  actionis  ipsorum  vox  ista  est:«Fecisti  i 
enim  «  nos  Deo  nostro  regnum  et  sacerdotes»  (Apoc. 
v).Sed  et  hoc  quod  in  sexto  mense  ingressi  sual,  et 
faciebant  opus  in  domo  Domini,[>ro  ipsa  perfectione 
nuiueri  senarii  reminisci  nos  facit  quod  angelus  ad 
Mariam  dixit.ubi  ingrediebatur  in  uterum  Virginis 
Verbuoi  Deus,  sapientia  Dei,  domum  decarneejus 
mox  asdificatura  sibi.u  Et  hic  mensis  est  sextus  illi, 
quae  vocatur  sterilis  »  (Luc.  i).  Forte  et  hic  mensis 
sextus  anni  secundi  Darii,quo  ingressi  sunt,  et  fa- 
ciebant  opus  in  domo  Domini,et  illic  mensissextus 


propheticomoreillumsignassenon  dubitamus.Coep-  g  a  conceptione  Joannis,  quo  concipiente  Virgine  de 


to  igiturmodo  persequamur.«  Quamabcausam.dicit 
Dominus  exercituum,»  vobis  respicientibus  ad  am- 
plius,  «cccefactum  est  minus,»  et  cum  hoc  iiisum 
inferretisindomum,«exsufflaviillud..iQuamob  cau- 
sarn  odi  et  projeci  festivitates  veslras '?  (Isai.  i.)  Vi- 
delicet «  quia  domus  mea  deserta  est,et  vosfestina- 
tis  unusquisque  in  domum  suam,»  id  est,quia  vos 
non  qjaeritis  justificari  per  Christum,  eujus  soluna 
corpus  justitias  domus  est,et  totius  Divinitatis  tem- 
plum.et  ejus  justitia?  non  subjecti,  festinatis  unus- 
quisque  statuere  justitiam  (Coloss.  n  ;  fiom.x).«  Pro- 
pter  hoc  supervos  prohiliiti  sunt  co;li,ne  darentro- 
rem,»  prohibiti  sunt  apostoli  apud  vos  perdere  ser- 
monem,  et  lerra, scilicet  Ecclesia,  perorbem  terra- 
rum  dilTusa  prohibita  est  dare  germen  si!><m,prohibi- 
tti  est  vobis  ingerere  Evangelium,non  quod  debeat 
salutem  vestram  cupere,sed  quod  non  valeatnolen- 
libus  vobis  ad  salutem  proficere,e<  vocaoi  siccitatem. 
Et  sicut  per  alium  dicit  prophetam  :Nubibus  man- 
davi.ne  super  vos  quondam  vineam  meam  pluant 
imbrem  (Isa.  v).  Sequitur:«  Et  audivit  Zorobabel 
filiusSalathiel,et  Jesus  filius  Josedech  sacerdos  ma- 
gnus,et  omnes  reliqui  populi  vocem  Domini  Dei  sui, 
et  verba  Aggoei  prophetae,  sicut  misil  eum  Dominus 
Deus  vocem  eorum  ad  ipsos.ettimuit  populus  afacie 
Domini.Et  dixit  Agaaeus  nuntius  Domini,de  nuntiis 
Domini,populo  diceus:Ego  vobiscum.dicit  Dominus. 
Et  suscitavit  Dominus  spiritum  Zorobabel  filiiSala- 
thiel  ducis  Juda,et  spintum  Jesu  filii  Josedech  sa- 
cerdotis  magni.el  spiritum  reliquorum  de  omni  po 


Spiritu  sancto,  inchoatum  est  tpmplum  corporis 
Dociiinici,lc:ctorem  delectat  pro|)ter  perfectionem  ; 
ut  jam  dictum  est,  numeri  senarii  qui  constat  ex 
partibus  suis.  Esl  enim  dimidium  ejus  ternaiius, 
terlia  pars  binarius,sexta  unitas,quae  videlicet  par- 
tes  simul  junctae  senarium  perficiunt.Ejusmoiii  nu 
meros,  qui  valde  rari  sunt.arithmetici  perfeciosdi- 
cunt.  Ex  ipso  igitur  numerocommoniti.libenlerhic 
quoque  praedicamus,  quia  pcrlectius  inter  cuncta 
opera  mundi  nihil  tcmplo  corporis  Christi,  quod 
aedilicatura  est  in  absolutione  captivitatis  generis 
humani  secundum  typum  templi  illius  manufacti, 
quod  aedificatum  est  in  absolutione  captivitatis  po- 
puli  Dei  qui  de  Babylone  rediit. 

Cap  II. —  Sequitur  :«  In  septimo  mense.vicesima 
et  primamensis.factumeslverbum  Dominiin  manu 
Aggaeiprophetae,dicens:  LoquereadZorobabel  filium 
Salathiel  ducem  Juda,et  ad  Jesum  filium  Josedech 
sacerdotem  magnum.et  ad  reliquos  populi  dicens  : 
Quis  in  vobis  est  derelictus,qui  vidit  domum  istam 
in  gloria  sua  prima?  El  quid  vos  videtis  hanc  nunc? 
30t»  Nunquid  non  ita  est,quasi  non  sit  in  oculis 
vestris?Etnunc  confortareZorobabel.dicitDominus, 
et  confortare  Jesu  filii  Josedecb.sacerdcs  magne,et 
confortare  omnispopulusterros.dicit  Dominusexer- 
cituum.Verbum  quod  p?pigivobiscum,cum  egrede- 
remini  de  terra  /Egypti.etspiritusmeus  erit  in  me- 
dio  vestrum.  Nolite  timere,quia  ha;cdicit  Dominus 
exercituum  :  Adhuc  unum  modicumest.et  ego  com- 
movebo  ccelum  et  terram.et  mare  et  aridam,et  mo- 


0_    ,  r  ^     -  -       r-      _  , ,~- 

pulo.et  ingressi  sunt,et  faciebant  opus  in  domo  Do-  u  veboomnesgenles.et  venietdesideraluscunctisgen 


mini  exercituum  Dei  sui.in  die  vicesima  quarta  et 
quarta  mensis,insextomense,inanno  secundo  Darii 
regis.»Manifestisnonestimmorandura.Verunitamen 
hic  non  praetereundum,  duos  hominesZorobabel  et 
Jesum  s*cerdotem  rnagnum.qui  templum  illud  ma- 
nufactum  reaedificaverunt  quoddam  exemplarexsti- 
tisse  omnibus.qui  templi  non  manufacti,scilicetcor- 
poris  Christi  fldem  susceperunt,  suscipiunt  et  sus- 
cepturi  sunt.Denique  alterillorum,videlicetZori76a/>(?(! 
filius  Salathiel,qu\  filius  Jechoniae  fuit,de  tribuerat 
regal i.  Jcsus  vero  filius  Josedech  sacerios  de  stirpe 
sacerdotali.  Nonne  et  omnes,qui  ad  spiriluale  ten- 


libus,et  implebo  domumistam  gloria,dicit  Dominus 
exerciiuum.Meumestargentum.et  rneum  estaurum, 
dicit  Dominus  exercituurn.Magna  erit  gloria  domus 
istius  novissimae  plus  quam  primae,  dicit  Dominus 
exercituum,Pt  inlocoisto  dabopaeem.dicit  Dominus 
exercituum.»Totum  hoccapitulum  simul  posuimus, 
ut  quo  nam  per  se  satis  patet  liltenlis  sensus.totius 
addelectationem  latentisinea  mysterii  diligens  ner- 
tingat  animus.  Nimirum  quando,  ut  supra  jam  di- 
ctum.monuimus,  fundatum  est  templum  Domini. 
«  Plurimi,»inquit  Esdras,"  etiamde  sacerdotibuset 
levitis,et  principes  patrum,et  seniores,qui  viderant 


69  i 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


692 


templum  »  antequam  »   fundatum  essel,  et  hocin  ^  gloriae  summum  erit  illudquod  ait :«  Adhuc  unum 


oculis  eorum,fiebantvocemagna,et  mulli  vociferan- 
te9,in  lseti tia  elevabantvocem  »  suam,«  nec  poterat 
quisquam  agnoscere  vccem,clamcris  loetantium,  et 
vocem  fletus  populi  »  (I  Esdr.  m).  Causabaec  fnit,ut 
diceret  Dominus.  «  Quis  in  vobis  e?  t  derelirtus.qui 
vidit  domum  istam  in  gloriasua  prima?  bt  quis  vos 
videlis  hanc  nunc'?Nun'juii!  nonista  est,quasi  non  sit 
in  ooulisvestris?»  Fiebatenim  fere  templum  riiiniilio 
minusquamfuerat  prius.lloc  prospiciens  sive  inten- 
dens,<<magnaeritgloriad()musistiusnovissima.,plus 
quam  prim;e,dicit  Dominus  exercituuni,el  in  loco  islo 
dabo  pacem,>-  id  estpeccutorum  remissionem,«dicit 
Dominus  exercituum.»  Equidem  flerodes  lemplum 
illud,  quoniam  erat  priore  minus,  deposuit,  et  in 


modicum,  et  ego  commovebo  coelum  et  terram,  et 
mareetaridam,etmoveboomnesgenlea,et  venietde- 
sideiatus  cunctis  gentibus.»  Magna  eritilla  motio, 
gloriosaeritilliusdesideraii  visio.Hinc  ipse  dicil:«Et 
eruntsignain  sole  et  lui!a,el  slellis.etin  terrispres- 
sura  genLium  prre  eonfusione  sonitus  niaris  et  flu- 
ctuum,arescentibus  hominibus  prae  timoreet  exspe- 
ctatione.quae  supcrveDient  universo  orbi.Nam  virtu- 
tes  rcelorum  movebuntur.  Et  tunc  videbunt  Filium 
hoininisvenientemin  nubibus  cum  potestate  magna 
et  majestate  »  (Luc.  xxi).Et  tunc  sine  dubio  plena  el 
perfecta  erit  gloria  donius  hujus  novissimae  Christi 
ct  Ecclesia_.Proinde  cuin  dixisset,«  et  venietdeside- 
ralus  cunctis  gentibus  »  ita  subjunxit,  «  et  implebo 


antiquam  magnitudinem  reformavil,  mullis  et  ma-  p  domum  istamgloria.dicit  Dominusexercituum.»  In 

_•_    •;  .   j :■ i   i r, : "   <..-; —  ..!..-:..  _  ~_.i....^  ___!_,.<_  — *  — :_  _;__.■ :_ 


gnis  aediiiciis  decoravit.sed  hocnunquam  Dominus 
exercituum  pro  gloria  reputare  sit  dignatus,  quod 
homo  funeslus,rex  impius  operatus  estexasquarivel 
etiam  praeferri  contendens  retri  magnae  opinionis.et 
sapientissimo  Salomoni  (Joseph. Antiq.  lib.  xv.cap. 
fin  ).  Gloria  illa  gloria  vera  luit  loco  vel  templo  illi, 
quod  ineo  Deus  homofactus,ofierri  estdignatusse- 
cundum  consuetudinem  legisdicentis:  «  Quia  omne 
masculinuinadaperiensvulvam.sanctum  Dominovo- 
cabitur  »  (Luc. n),et  quod  in  illo  loco,in  civitate  illa, 
ante  portas  urbisproomnimundocrucifixus,pacem, 
idest,peccatorum  remissionem  dedit  cr.  dentibus,et 
his  qui  prope  erantjudsis.ethisqui  longeerantgen- 
tilius  (£/i/iej.n).Nuncillud  dicerelibet,quia  quorum 


terim  gloria  nonilum  perfecta  est,quiay/or!'n»nur,in- 
quit  Apostolus,nondum  in  rc,sed  in  spe  glurise  fdio- 
rum  Dei  (Rom.  v).Ibi  erit  plenus  lidei  fructus,  quia 
spiritualiteregressi  sumusdeterra.Egypti,credentes 
in  Christum.et  Spiritu  sancto  in  baptismate  signati, 
hoc  ipsepromittens,«  verbum,»inquit,«  quod  pepigi 
vobiscum,cum  egrederemini  de  terra  v45gypti,et  spi- 
ritus  meuseritin  medio  vestrum.»  Videbitis  sicut 
est  (/  /e_n.m),videbitis  facie  ni/ /«<•_?_., evacuatoouod 
ex  parte  ed  (I  Cor.  xm).  Quod  tolies  repetit,  dicit 
Dominus  exercituum,  nullum  legenti  vel  audienti 
parere  debet  fastidiuin,  imo  lacere  attentum,  doci- 
lem,  et  benevolum  auditorem,  ut  sentiat  magnam 
esse  qu;.m  audit,  et  cligiiam  promissore  Deo  remu- 


in  oculis  domus  quoe  fundabatur,  sic  erat  quasi  non  -,  ncralionem.  «  In  vicesima  et  qu.irta  noni  mensis,  in 
i   _..:  ..:  3 .  ;n ;_   -.!-_:- __: /t_a„.,  »  C ., „,i-  T._.,;;  — -.;-  <•..„< „_* 1  ..__  i. :  _: 


esset,qui  viderantillam  in  gloria  sua  <pr\ma, flcbaul 
voce  magna, vociferantibus  in  laelitia  junioribus.qui 
priorem  illam  non  viderant.nonnullam  similitudi- 
nem  prslulerunt  eorum,  qui  tempore  evangelicae 
praedicationis  credentes,cx  circumcisione  grandem 
excitaverunt  tumultum,  et  eos  qui  crediderunt  ex 
gentibus,  turbaverunt,  sicut  habemus  in  Actibus 
apostolorum  \Acl.  xn,  xiv).  Domus  quippe  novis- 
sinia  sic  erat,  quasi  non  esset  in  oculis  eorum,  in 
comparatione  ejus,  quam  prius  viderunl,  id  est 
fides  Christi,  et  ritus  sacrificii  novi,  veri  sac;  ificii, 
cujus  ipseChristusauctor,esl«  sacsrdos  inaelernum 
secundumordinemMelchisedech»  iP.sn..cix),nonva- 
leread  salutemillisvisus  est,nisi  ciroumciderentur, 
et  omnem  observarent  morem.qr.em  tradidit  Moses 


anno  secnndoDarii  regis.factuin  est  verbum  Domini 
ad  Aggaeum  prophetam,dicens:«  llaecdicit  Dominus 
exercituum  :  Iuterroga  sacerdote.s  legem  dicens  :  Si 
tuleril  homo  carnem  sanotilicitam  inoravestimenti 
sui,eltetigeril  de  summitaleejiispanem,autpulmen- 
tum,  aut  vinum,aut  oleuni,;iut  omnem  cibuin,nun- 
quid  SiinctifiCtibitur?Respondentes  autemsacerdo- 
tes,dixerunt:Non.Et  dixit  Aggceus:Si  tetigerit  pollu- 
tusinanima  ex  omnibus  his.  nunquid  contamina- 
bitur?Et  responderunt  sacerdotos,et  dixerunt:Con- 
taminabitur.Et  respondit  Aggaeus.et  dxit:Sic  popu- 
lus  iste,et  sic  gens  ista  ante  faciem  meam,  dicit  Do- 
minus.etsic  omne  opus  manuum  eorum,et  omnia 
quae  oblulerunt  ei.contaminata  erunt.o  Ecce  hic  ter- 
tiofactumestad  Aggaeum  verbum  Domini,pulchrum 


„ ._ ,x t  _.  ,,  

(Act.  xv).  Sed    quid  dicit  sermo  propheticus  ?  «  Et  u  et  delectabile  fidei  mysterium,  sua  interrogalione 


nunc  confortareZorobatel,dicit  Dominus,el  confor- 
tare  Jesu  lili  Josedech  sacerdos  magne.etconfortare 
oinnis  populus  terrae,dicit  Dominus  exercituum,et 
facite  quoniam  ego  vobiscum  sum,  dicil  Dominus 
exercituum.»  Sicut  dixit,  ita  factum,  est,  quoniam 
confortatus  est  ornnis  in  quo  erat  Dominus  exerci- 
tuum  Spiritus  paracletus.etenim  discipuli  gaudioet 
consolatione  sancti  Spiritus  replebantur,  et  in  eo 
quod  quotiilie  crescebat  et  augebatur  credentium 
numcrus,  fiebat  quotidie,  et  fit,  et  fict  usque  in  fi- 
nem  saeculi,  quod  dictum  est :  «  magna  erit  gloria 
^rraus  istiusnovissimae  plusquamprimae.»  Ejusdem 


innuit.quod  nonnisi  lidelis  et  evangelicae  gratia  stu- 
diosus  animadverterepossit.Denique  prima  respon- 
sione,qua  inlerroganti  Domino.sive  prophetae,  «  si 
tulerit  horao  carnem  sanctificatam,in  oravestimenti 
sui.et  tetij<erit  de  surnmitate  ejus  panem,  aut  pul- 
mentum.aut  vinum,  aut  oleum,aut  omnem  cibum, 
nunquid  sanetificabitur?»  ltespondent  sacerdotes, 
dicentes  :  Non.  Convineuntur  etjudicantur  ex  ore 
suo  Juda3i  cum  sacerdotibus  suis.quod  ex  lege  non 
possunt  justificari.Quis  enim  fuit  homo.qui  sancti- 
ficalam  carnem  ab.conriitair,et  calligatam  tulitinora 
vestimenti  sui.nisi  Mo_es,qui  sacrosanctoe  carnis  et 


693 


COMMENT.  IN  XII  PROPII.  MIN.  —  IN  AGG.EUM  LIBER  UNUS. 


694 


passionisCbristisacramentasubvelamine  legisabs-  A  manuum  eorum,et  omniaqua?obtulerint,ibi  conta- 


condit'?307  lloc  denique  est  quod  in  sancta  Eccle- 

sia  ubique  pradicatur,  quod  in   omnibus  Ecclesiis 

Apostolus  et  omnis  docet  discipulorumChristicho- 

rus.quia  ijuidquid  caereinoniarum  in  immolatione 

agni  pascbalis,et  in  caeteris  Moses  tradidit.autscri- 

psit,typus  fuit  saluliferae  passionis  Christi.  Itaque 

darelegem  e\asmodi,sine  dubiocarnemsanclificatam 

fuit  ferre  in  ora  vestimenti,  et  ejusdem  legis  littera 

populum  in  cibis  et  potibusinstruere.  Hoc  fuit  «de 

summitate  vestimenti  panem  aut  pulmentuin,  aut 

vinum,aut oleum  aut  omnem  cibum  »  tangere.Sed 

nunquidsanctiiicabitur  quidpiam,lalium  tactumrfe 

summitate  veslimenti,cajus  in  ora  carn  sanctificata 

portatur'?Non,inquiunt,  sacerdotes  legem  scientes, 

etquod,dicunt  verumest.Igiiur  nec  vos,oJudaei,nee 

patres  vestri  de  lege  sanetificatiestis,quia  quid  est 

lex,nisi  vestimentura  aut  pannus,cujus  in  ora  caro 

sanctificata,caro  Christi  portatur.id  est  figuralur  '? 

Secuuda  responsione.qua  interroganli  Domino,«si 

tetigerit  pollutus  in  anima,ex  omnibus  hisnunquid 

contaminabitur?»  respondent  sacerdotcs  et  dicunt: 

contaminabitur, sine  dubio  convmcunturetjudican- 

tur  ex  ore  suo  Judaei  cum  sacerdotibus  suis,  quod 

tam  immundi  sint,  ut  contaminetur  omnis  homo, 

quicunque   coramunicat  eorum   caeremoniis.  Quis 

enim  est  pollutus  in  anima,  id  est  iu  morte  homi- 

nis,  nisi  Judaicus  populus,  qui  raediatorem  Dei  et 

hominum  Jesum  Christumf/  Tim.  njoccidit,el  eura- 

dem  nunc  isteblasphemarenondesinil?Igitur«sic,» 

inquit,o  populus  iste,  et  sic  gens  ista  ante  faciem 

meam,dicit  Dominus,"  subauditur,nonest  sanctifi-  " 

catus  exlegequam  Mosesdedit.Sicutnon  sanclifica- 

tur  panis  aut  pulmentum  taetum  de  summitate  ve- 

stimenti.cujus  u  in  ora  carnem  sanctilicatam  homo 

tulerit.et  sic  omne  opus  mauuum  eorum.et  omnia 

quae»obtulerint  ibi  videlicet  in  Synagoga  vel  ccetu 

suo.ubi  inanima.idest.inmorte  polluentur  Christi, 

«  contaminata  erunt,»  sicut  jamdudum  per  Isaiam 

dixi:«Ne  afferatisultrasacrificium  fruslra.Incensum 

aborainatio  est  mihi:Kaleudas  vestras  etsolemnita- 

tes  veslras  odivit  anima  mea  »(/su.i).Sequitur:«  Et 

nuncponitecorda  vestraadiehacetsupra.antequam 

poneretur  lapis  super  lapidem    in  templo  Domini 

cumaccederetis  ad  acervum  vigintimodiorumetfie- 

rent  decem.intrarelis  ad  torcular,  ut  exprimeretis 


minataerunt.  »  Quo  enim  mitlit  nos  dicendo,  ibi, 
nisi  ad  hsec  tempora,  ubi  sine  dubio  pollutus  est 
Judaeus  in  anima,  sicut  jam  dictum  est,  in  morte 
Christi  Jesu,  quem  occidendo  factus  esthomicida, 
et  idcirco  cunct.t  quae  offert,  sunt  contaminata'?lbi- 
demprophetiae  spiritumista  quoque  nondubitemus 
dicere,et  in  hoc  dicto  perseverare  usquehodie.«  Et 
nunc,»  inquit,«  ponitecorda  vestraadiehacetsupra 
antequam  poneretur  lapissuper  lapidemin  tempio 
Domini.iDiesantequamponaturlapissuperlapidem 
in  templo  Domini,oranetempusest  quod  nuncprae- 
teril  antequam  velinl  Judaei  superaedificari,  «  tan- 
quamlapidesvivi.(iPe/)'.n),indomoveltemplo,quod 
estEcclesia  Christi.quod  futurum  est,cum  plenitu- 
do  gentium  subintrave-it(Rjm.  xi),  vel  superaedifi- 
cata  fuerit.Culpaincredulitatiseorum,propterquam 
omniaquasofferuntcontaminatasunt.eteruntquan- 
diu  fuerint  ibi,scilicet  in  pollutione,  qua  in  anima 
ejus  quem  occiderunt  sunt  pollutijculpa,  inquam, 
iucredulitatis  eorum  pulchreet  subtiliter  innuitur 
hisverbis  rnysticis  :  «  Cum  arcderetis  ad  acervum 
viginti  modiorum.ct  fierent  decem.intraretis  adlor- 
cular.utexprimeretisquinquagintalagenasethVrent 
vifjinti.  »  Quando  enim  Judaei  accpsserunt  ad  acer- 
oum,et  ad  torcular  intraverunt,  nisi  quando  Chris- 
tum  de  semetipsis  primogenitum.prajdicaotemau- 
dierunt.moriendo  viderunt  "?Ipse  estenim  acervus 
modiorum  viginti, qui  numerius  binariusdecennus 
est,  quia  videlicet  non  unius  tantum,  sed  geminae 
substantiae  est.non  homo  tantum.sed  Deus  et  ho- 
mo  est,  et  Ecclesia  quo|ue  ejus  acervus  esf,  sicut 
eidem  dicit  ipse  in  Cnnlicis:  Venter  tuus  sicut  acer- 
vus  tritici  vallalus  litiis  [Cant.  vn).  Sed  non  dicit, 
quod  acervus  ille  viginti  modiorum  sit.  Iste  solus 
viginti  modiorum  acervus  est,quia,  sicut  jam  dixi- 
mus.geminae  substantise  est.Deus  et  homo  est.  Sed 
vos,Judaei,  cum  intraretis  ad  acervum  hujusmodi, 
acervum  modiorum  viginti  facti  suntdecem  modii, 
dimidiumque  vobis  periit,  quia  non  Deum  et  ho- 
miuem,sed  lantum  hominera  attendistis.Itemmors 
vel  passio  ejus  torcular  exstitit,  unde  et  prophela 
alius  prospiciens  eum,ait:«  Quare  ergo  rubrum  est 
indumentum  tuum.et  vestimenta  tua  sicut  calcan 
tium  in  lorculari  ?  (/.«n  lxiii.)  Et  ipse  respondens  : 
Torcular,  inquit,  calcavi  solus.  Hoc  torcuiar  quin- 


quinquaginta  lagenas.et  fierent  viginti.Percussi  vos  D  quaginla  lagenns,  id  est,  peccatoruin   remiscionem 


vento  urente.et  aurugine,el  grandine  omnia  opera 
manuum  vestrarum.el  non  fuit  in  vobisqui  reverte- 
returad  me.dicit  Dominus.»  Etadhoc.ut  litteraso- 
nat,ex  hisioriis  demonstrare  non  possumus,  quod 
propter  dilationem  sive  intermissionem  operis.do- 
musL'ominisic  evenerit,quemadmodumdicil:i<Per- 
cussi  vos  vento  urente,et  aurigine,et  grandine,om- 
nia  opera  mauuum  vestrarum.n  et  quod  tunc  tem- 
poris  iladuri,et  in  malo  pertinacesfuerint,  ut  inde 
loquatur  tantaconqueslione,«et  non  fuitinvobisqui 
reverteretur  ad  me.»Ergo  potius  huc  respiciamus, 
quo  nos  millit,dicendoante  ha3C,«  et  sic  omneopus 


facit.  Numerus  namque  iste,  scilicet  quinquagesi- 
mus,  remissionem  significat  secundum  legera.quae 
anno  quinquagesimo  remissionem  sacravit,  unde 
annus  jubiltens  [Levit.  xxv),  id  est,  dimittens  dici- 
tur.  Sed  vos,  o  Judaei,  cum  intraretis  ad  torcular 
ejr.smodi.torcular  lagenarum  quinquagenarum  fa- 
ctae  sunt  vobis  lagenae  viginti,  qui  numerus  longe 
est  a  numero  quinquagesimo,  numpro  remissionis 
plus  quam  dimidium  vobisdefecit.Nam  tntiusquod 
erat  reponendum,tres  vobis  partes  desunl,  et  tan- 
tummorto  duaesusceptee  sunt.Quinquepartes  susci- 
pi  debuerunt,  quaeitatotum  perflciunt  sicut  quin- 


693 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


696 


quedecades  in  quinquaginta  surgunt  et  saeratum  \  omnes  annos,sed  tertio  decimo  duntaxat  anno  lu- 


faciunt  jubiloeum.  Quajnam  sunt  dua?  partes  quas 
suscepistis  ?  Videbat  natum  ex  Maria,  passumque 
vel  mortuum,  quamvis  perverso  corde  non  ignora- 
tis.Quae  sunt  tres  partes,quas  omisistia  '?  Nimirum 
resurrexisse.  in  coelum  ascendisse  aique  ad  judi- 
candum  vivos  et  mortuos  venturum  esse,  non  cre- 
ditis.Non  igitur  ignoretis.aut  scire  vos  dissimuletis 
cur  Dominus  dixerit.quod  omne  opus  manuum  ve- 
slrarum,  et  omnia  qua;  offertis  contaminuta  sint, 
sicut  secundum  legem  contaniinatur  omiie  quod 
pollutus  in  anima  langit.  Nam  ista  causa  est  quod 
vos  accessistis  ad  aeervam  viginti  inodiornm.etde- 
cem  fecistis,  id  est,  Chnstum  et  Deum  hominem 
praesentem  habuistis,  et  hominem  videntes,  Deum 


naris  cycli,  itidem  vicesima  quarta  est  ejusdem 
mensis.  Ex  die  ista,  inquit,  et  in  futurum,  quo 
Christo  nascente  jundamenta  utique  jacta  sunt  tem- 
pli.  Corporis  ejus  sacrosancti,  et  inde  per  sncce- 
denles  dieset  annos  aedificatum  est,proliciendo  sa- 
pientia,  setate,  et  gratia  apud  Deum  et  homines 
(Luc.  n).  Ponite  corda  veslra,  considerate  qua?  et 
qnanta  facta  sint  magnalia,  quanta  vobis  non  cre- 
dentibus  mala,quanta  credentibus  provenerint  bo- 
na.Ouaesint  illa  bona,  si  quasi  nescien',es  quoeretis, 
jam  dicam:«  Nunquid  jam  semen  in  germine  esl  et 
aihuc  vinea,  el  ficus,  et  malogranatum,  et  lignum 
olivaenon  floruit "?  Ex  die  ista  benedicam.  »  Inlerro- 
gando  vehementius  affirniat  illud,unde  neino  dubi- 


ex  operibus  cognoscere  noluistis,  quodque  intras-  p  tat,quia  videlicet   mense   nono,  inense  Decembri 


tis  ad  torcular,  et  de  quinquaginta  lageuis  viginti 
fecisiis  tribus  partibus  de  toto  relictis,  tantumque 
duabus  susceptis,  id  est  verum  hominem,  et  vere 
mortuum  ex[jerti,victorem  esse  mort!s,ascensorem 
esse  ccelijudicem  esse  venlurum  saeculi,  non  acci- 
pitis.  Quod  deinde  subjungit:  «  Percussi  vos  vento 
urente,  et  aurugine  et  grandine,  omnia  opera  ma- 
nuum  vestrarum.et  non  fuil  in  vobis  qui  revertere- 
tur  ad  me,  »  boc  est  308  quol  nunc  usque  vide- 
mus,  quia  miserabile  passi  excidium,  cum  cecide- 
runtin  ore  gladii.civitate  et  temploflagratis.et  qui 
superfuerunt  captivi  ducti  inomnes  gentes,  vera- 
cem  ipsum  esse  sciunt  qui  praedixit.fere  nullusesl, 
qui  ad  eum  reverli  velit,dura  cervice,etcorde  indo- 
mabili.SSequitur:»  Ponite  corda  vestra  ex  die  ista.et 
in  luturum,a  die  vicesima  et  quarta  noni  mensis,  a  *J 
diequafundamentaj  .cta  sunt  templi  Dominiponite 
super  cor  vestrum.»  Quamvisdixent.et  veruin  dixe- 
rit,«  et  non  fuit  in  vobis,  qui  reverleretur  ad  me,  » 
tamen  quia  futurum  est  ut  reliquiae  converlantur 
ex  eis.videlicetcum  plenitudogentium  subintroierit 
(fti)Hi.xi),ndhuc  hortatur  et  dicit:«  Ponite  corda  ves- 
tra,»  elc.  Porro  in  eo  quod  ila  dicit,  «  ex  die  ista, 
et  in  futurum  a  die  vicesima  etquarta  nonimensis, 
a  die  qua  fundamenta  jacta  sunt  templiDomini,po- 
nite  super  cor  vestrum,»  nullum  diem  libentiusin- 
■  tellexerim.quam  diem  uativitatisejus.de  quoagilur, 
Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  tenipli  utique  Domini, 
lempli  non  manufacti.  Nam  de  ticesima  et  quarta 
noni  memis,  scilicet  Decembris,  illeeaim  Romanis 


qui,ut  jim  diclum  est,ab  Aprili  nonus  est  Hebroeis, 
semen  in  germine  non  esi,  nec  enim  hoc  temporis 
natura  fert,nec  vinea,  nec  ficus.nec  malogranatum, 
nec  lignum  olivae  florescit.  Sic  nimirum,  qnando 
natus  est  Christus,  fere  nusquam  erat  semen  in 
germine  justitiae  aul  Qos  sanctitatis,  ita  ut  in  vinea 
vel  ficu,  et  malogranato,  et  ligno  olivue,  per  quae 
inlelligimus  justos  homines,  posset  parere.  Quo- 
modo  illo  tempore  anni,  quo  et  Christus  natus  est, 
intriusecus  latet,  quidquid  viroris  est  in  germine, 
vinea,  ficu,  et  malogranato,  seu  ligno  olivae.frigore 
cuncta  constringente.ita  quidquid  in  paucis  homi- 
nibus  erat  justitiae,  supprimebatur,  Herode  impio 
regnante  (Matth.  n),  propter  quem  vel  maxime  non 
erat  tntum.vel  jam  sciretur  quod  de  Spiritu  sancto 
impraegnalatuissetvirginitasMarias.quippecumnec 
loqui  quisquam  audent  manifestede  Messia.id  est 
Christo.qund  tempusa  Iventus  ejusexisteret,eu  ']Uod 
regnante  alienigenasceplrum  deJuda,  et  dux  de  Te- 
moribus  ejus  ablatus  esset  'Gen.  xxix).  Igitur  pro- 
phetali  intuitu  in  illius  diei  vel  temporis  conside- 
ratione  positus.  Nunquid,  ait,  jam  semen  in  germine 
est,  aut  lignum  floruit?  Subauditur  non,statimque 
subjunxit  :  £.t  die  ista  bencdicam.  Pomle  corda  ves- 
tra,  iterum  dico,  ponite  cor  vestrum,  et  videle 
quia  ita  est.  Nam  ex  illa  die  me  bpnedicite,  semen 
in  germine  apparuit,vinea,  ficus,et  malogranatum, 
et  lignum  olivae  floruit,  id  est,  omni  justit  ae  fructus 
et  decus  crescereet  proficpre  ccepit.  Primoin  parvis 
nnoceniibus,  quos  lunestus  Herodes  occidit,  quo- 


quidem  a  Martio  decimus  est,  sed  Judsis  nonus  ab  D  morio  pietas   germinavit  ?  Quomodn  lignum  olivae 


Apnli.qui  seeumtum  ltgem  (Exod.  xn)  primus  illis 
in  mensibus  anni  estjd^inquam,  vicesima  et  quar- 
ta  noni  mensis,  id  est  Decembris,  Christus  de  Vir- 
gine  natus  est,  scilicet  octavo  Kalendas  Januarii. 
Media  noctc  natus  est,  et  illa  nox  erat  praHeritae 
diei.quia  non  ita  ut  nunc  a  resurrectione  ejusdem 
Domini  nox  tunc  prascedebat  diem.seddies  noctem. 
Igiiur  diem  quam  hic  dicii  iliem  nativitatis  illius  li- 
bentissime  intellexerim,  quae  videlicet  dies  apud 
Romanos  quidem  peromnes  annos  vice-im  .  quarta 
est  nientis  Decembris,  apud  ipsos  autem  Judaeos, 
quia  sccundum  lunam  computant  menses,non  per 


flornit  ?  Per  totum  oibem  qunlam  paradisus  spiri- 
tualis,  liliis  castitatis  et  rosis  ccepit  vernare  mar- 
tyrii.tantumque  fructum  exubcravit  usque  nunc,  et 
exuberabit  usque  in  finem  saeculi,  ut  bene  decuerit 
dicereDomiuum  Deumad  gloriam  suam,  exdie  ista 
btnedicam.  Sequitur:  «Et  (actumestverbumDomini 
socundo  ad  Aagaeum  in  vicesimaetquartanoni  men- 
sis,  dicens  :  Loquere  ad  Zorobabel  duceni  Juda,  di- 
cens:  Egomovebncielum  pitriteret  lerram.etsubver- 
tam  solium  regnurum.  et  conteram  forlitudinem  re- 
gni  gentium.et  subverta  p  quadrigam  et  ascensorem 
ejus,  et  descendeut  equiet  ascensores  eorum,  vir  in 


6'J7 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AGGtEUM  LIBER  UNUS. 


698 


gladio  fratris  sui.  Zorobabel  dux  filiorum  Juda,  qui  A 
templum  reaedificavit  nomine  et  opere,  el  in  ipso 
principatu  suo  similitud  nem  gessit  Domini  noslri 
Jesu  Christi,  sieut  et  mulli  justorum  vel  propheta- 
rum,qupmadmorium  ipse  dicit:  «  Etin  manu  prophe 
tarum  meorum  assimilatus  sum  »  (Oxe.xxi).  Nomine^ 
quia  Zorobabel  interpretatur  natus  in  Bubijlone.  Et 
quis  in  Babylune  tam  insigniter  est  natus  quam 
illc  «  qui  cum  in  forma  Dei  esset,  semetipsum  exina- 
nivit, »  veniens  in  hunc  mundum  qui  vere  esl  Baby- 
lon  «  insimilitudinem  hominum  factus  et  h-iDitu  in- 
ventus  ut  homo  »  (Pliil.  n),  ob  hujusmodi  causam  ut 
solveret  captivitatem  nostram,  ut  sicut  Psalmista 
cecinerat.  «  Ascendens  in  altum  captivam  duceret 
captivitatem  »  (Psal.  lxvii).  Opere,  quia  manu  ejus 
fundaverunt  domum  illam  manulactam,  et  manus  g 
ejus  perfecerunt  eam.  Etquisalius,  nisi  ipse  Jesus 
Christus  fundavit  templum  non  manufactum  cor- 
poris  sui  (Marc.  xiv),  et  nunc  usque  Ecclesiam, 
quae  est  corpus  ejus  (Ephes.  i),  plenitudo  ejus  de 
vivis  et  electis  lapidibus  perlecit?(/  Pelr.  11.)  Hrin- 
cipatu  suo,  quia  princeps  et  dux  tuit  liliorum  Juda  ? 
(Hebr.  m.)  Et  quid  est  Juda,  quod  iuterpretatur 
con/essio,  nisi  universitas  confilenlium  I)omino?Et 
quis  nesciat  principem  confessionis  nustrae  esse  Je- 
sum  ?  Cum  igitur  audimus  factum  esse  verbum  Do- 
mini  ad  Aggseuni,  ut  loquerelur  ad  Zorobabel,  vi- 
delicet  pulchre  intelligimus,quia  totius  salutis  no- 
stras  festivitas  et  omnis  propheliae  verilas  a  Christo 
nascente  de  Maria  virgine  celebranda  atque  im- 
plenda,  suscepta  et  in  ipsum  directa  est.  Quid  au" 
tem  sibi  volunt  quatuor  dicla  haec  quae  promisso  :  " 
Eyo  movebo  ccelum  etlerram,\\.&  continuat :  «  Et  con- 
vertam  solium  regnorum,  et  conteram  fortitudinem 
regni  g'nlium,et  subverlam  quadrifjam  et  ascenso- 
rem  ejus,  descendent  equi  et  ascensores  eorum  ?  » 
Idem  enimvideturtoties  repetisse,ethoc  est,subver- 
tam  solium  regnorum,quod  est,etconieram  fortitu- 
dinem  regni  gentium,  et  eaetpra  similiter.  Sed  revo- 
cemus  ad  memoriam  illam  Danielis  visionem,  in 
qua  quatuor  bestiae  grandes  asceodebant de  mari  : 
Pruna  quasi  lexna  ;  secunda  similis  urso  ;  tertia 
quasi  pardus  ;  quarta  «  terribilis  atque  mirabilis,  et 
fortis  nimis,dentesferreosliabensmagnos,comedens 
atque  comminuens.etreliqua  pedibus  conculcans,» 
et  deinde  antiquus  dierum  thronis  positis  sedit,  et 
venit«cum  nubibuscceli  quasiFiliushuminis,»  atque  D 
pervenit  usque  ad  anliquum  dierum,el  dedil  ei  pote.sta- 
tem,  el  honorcm,  el  reynum,  interfecta  besiia,  alia- 
rum  quoque  bestiarum  putestate  ablata  (Dan.  vn). 
tfOOQuodenim  apud  illuin,  videlicet  Danielem,  ta- 
libus  est  imaginibus  praesignatum,hoc  ipsum  in  isto 
est  verbis  repromissum.lste  Zorobabel  propter  nos, 
ut  jam  dictum  est,  in  Babylone  natus,  ad  quem 
quatuor  ista  dicuntur,  ille  Filius  hominis  est,  qui- 
biis  quatuor  bestiis  interlectis  sive  sublatis,  pote- 
stas,  honor,et  regnum  solidatur  quod  non  corrum- 
pelur.  Denique.  quiaqualuor  regna  luerunt,  quaecx 
istorum  prophetarura  tempore  contra  Deum  sese 


extulerunt,  et  per  quae  nisusest  diabolus  destruere 
locum  et  gentem,  unde  salutem  mundi  Chrislum 
nasci  oporlebat,  secundum  cpjod  juravit  Deus  Abra- 
ham,  idcirco  iiuatuor  hic  dicta  sunt,  et  subvertam 
solium  regnorum,  scilicet  soliuni  Habyloniorum  «  et 
conteram  (ortitudinem  rejmi  gentium,»videlicet,Per- 
sarum  et  Medorum,  «  el  subvertam  quadri;:am  et 
ascensorem  ejus,  »  nimirum  regnum  Graeeorum,  ct 
eum  qui  in  illo  regno  contra  Deum  ejus  magnifica- 
tusestimpium  Antiochum,  qui  Epiphanes  sive  il- 
lustris  dictus  est  (/  Mach.  i).  Et  recte  illud  regnum 
quadrigam  nominavit,  quia  post  mortem  Alexiindri 
Magni  in  quatuor  regna  divisum  est,sicut  signilica- 
tum  fuerat  Danieli.quia  «  hircuscaprarum  factus  est 
magnus  nimis,  cnmque  crevisset,fractum  estcornu 
magnum.et  ortasuntcornuaquatuorsublerillud  per 
quatuorventoscceli  »(0,.n.  vm).  «  Et  descendentequi 
et  ascensores  eorum,»  scilicet  Romanum  imperium, 
cujus  equi  multi,  et  equorum  ascensores  plurimi 
fuerunt.  Quo  descendent  ?  Nimirum  illuc  ubi  Daniel 
vult  intelligi  dicendo,«  etvidi,quoniaminterfectaes- 
set  bestia.et  periisset  corpus  ejus,  et  traditum  esset 
ad  comburendum  igni  »  (Dan.  vn),  et  de  hoc  regno 
maxime  notandum,  quia  cum  dixisset,  «  et  descen- 
dent,et  ascensoreseorum,  »  addidit,vtr  in  gladio  fra- 
tris  sui,  quia  quod  fere  nulli  incognitum  est,  Ro- 
manum  imperium  civilibus  bellis  semetipsum  per- 
saepe  laceravit.  Et  jamquidem  particulatim  et  pau- 
latim  subversa  et  contnta  sunt,  rt  subvertentur,  et 
descendent  regna  haec,  tunc  autem,  quando  faciet 
quod  prcemisit  Dominus,  dicens  :  «  Ei;o  movebo  cce- 
lum  pariter  etterram,»de  quo  videlicet  raotu  omnes 
Scriptura?  loquuntur.quo  et  «  virtutes  coolorum  mo- 
vebuntur  »(Luc.  xxi),tuncoroniasiuiulsubvertentur, 
et  dcscendent,  videlicet  in  inlernum,  quia  propter 
hoc,inquitIsaias,«  dilalavitinfernus  animam  suam, 
etdescendentsubliTiesejus.gloriosiqueejusadeum  » 
(Isa.  v).  Sequitur  :  «  In  die  illo,  dicit  Dominus  exer- 
cituum,  assumam  te,  Zorobabel,  fili  Salathiel  serve 
mcus,  dicit  Dominus,  ponam  te  quasi  signaculum, 
quia  te  elegi,  dicit  Dominus  exercituum.  »  Quomodo 
assumam  te  in  illo  die  ?  Videlicet,  ostendam  quod 
assumpserim  te,  et  quod  regnum  tuum  sit  legiti- 
mum,  rapina  vero  fuerit  omne  solium  regnorum, 
oinne  regnum  gentium,  quia  regnaverunt  non  ex 
me,  principes  exstiterunt,  et  ego  anliquus  dierum 
non  cognovi,  et  injuria  facta  est  mihi  in  republica 
mea,  quia  non  respexerunt  ad  caniliem  sive  anti- 
quitatem  meam,  etjus  meum  quantum  in  ips.s  fuit, 
inlringere  tuernnt  ausi.  Nemoquippein  regno  meo, 
in  mundo  quod  totnm  est  et  esse  riebet  juris  mei  ; 
quia  mundum  ego  leci,  nullus,  nisiexme,  regnare 
debuit.  Quidquid  homines  egerunt  novi  et  hesterni, 
ego  Antiquus  dierum  faciam  quod  est  meum,  ordi- 
nabo  regnum  meum,  statuam  ex  me  regem  meum, 
assumendo  le,  o  Zorobabel  serve  meus,  qui  unde  Zo- 
robabel,indeservusmens  es,qu\n  formam serri  acci- 
piens  (Philipp.v),  in  Babylone,idest  in  mundo  natus 
es,  tilius  Salathiel,  id  est  filius  petitionis  Dei,  filius 


699 


RUPERTl  ABBATIS  'ITITIENSIS 


700 


quem  longoetmagno  desiderio  sanctorum  veljusto-  A  gnaculum,  quo  sicut  annulo,   sive  imagine  regis 


rum  universitas  a  nie  Deo  suo, ut  te  rritterem,  pe- 
tivit.  Te  assumara,  dando  tibi  potestatem,  et  bono- 
rem,  etregnum,  et  omnes  populi,  tribus,ac  linguee 
servient  tibi,  et  potertas  tua,  potesias  £elerna,qua2 
non  auteretur,  et  regnum  tuum  quod  non  corrum- 
petur.  Assutnam  te.  inquit,  el  ponam  te  quasi  si- 
gnaculum,  quod  videlicet  signaculum  Pater  signa- 
vil,  ait  ipse  de  semetipso,  et  sanctificavit  (Joan. 
vi).  Apostolus  quoque  ipse  est,  inquit,  imago  Dei 
invisibilix,et  figura  substantix  ejus  (Colos.  i ;  Hebr.i). 
Dicendo  quasi  s-gnacuium,  non  minuit  verilatem  si- 
gnaculi,  sicut  in  psalmo  diceudo:  Factisumussicul 
consotali  (Psal.  cxxv),  non  diminuitur  veritas  con- 
solationis.  Nos  <|uoque  vulgari  sermone  sic  dicere 


cerasubjecta,ita  signatur  et  similitudine  decoratur 
credens  etfidelisamma.  Ubi  ponam  te  ?  Nimirum  in 
conspectu  meo,  ad  dextram  meam,  in  gloria  mea, 
in  omnipotentia  mea,  ut  habeas  omnem  potestatem 
in  coelo  et  in  terra,  quia  te  elegi,  o  forma  servi, 
unam  esse  personam  cum  forma  Dei.  In  tam  brevi 
versiculo  tertio  repetitum  esse,  dicit  Dmninus  exer- 
cituum,  non  debet  nobis  videri  tsdiosum  aut  su- 
perfluum,  sed  delectabile  et  operosum,  qui  revera 
formaservi ;  hocdulcissima?  promissionis  eioquium, 
Dominus  Pater  dixit,  Dominus  Verbum  dicit,  Do- 
minus  Spiritus  sanctus  dicit,  et  hoc  opus  totius  est 
Trinitatis,  quod  illa  forma  eedet  a  dextris  Dei, 
taiis,  ul  sponsa  ejus    gratuletur,  et  dicat  :  »  Dile- 


solemus,  fecisti   quasi  fidelis,  sicut  amicus,  et  ita  fi  ctus    meus   candidus    et    rubicundus,    electus   ex 
dicendo,  vere  fidelem,  vere  amicum  praeclare  pro-      millibus  »  (Cant.  v). 
nuntiamus.  Itaque  sicut  signaculum,id  est  vere  si- 

«i<»  PROLOGUS  RUPERTI  !N  ZACHARI  \M  PROPH/ETAM. 

A  longe  spectatnm,  (o)  diligens  anima,  Zachariam  nunc  ingrederis,  qui  undecimus  est  in 
ovdine  duodecim  proplietarum  (Juis  nisi  verus  et  sanrtus  «  qui  habet  clavem  David,  »  aperiet  in- 
telligentiff1  ostium,  dabilque  sermonem  rectum,  et  bene  sonantem  in  os  ti)um(Apoc.  m).  Quid  est 
quod  mente  retractas,  assistens  jam,  et  pulsans  ad  hu;us  prophetae,  imo  propemodum  puicherri- 
mievangelistas  ostium.  «  Vidi  per  noctem,  ait,  et  ecce  vir  ascendens  super  equum  rufum  Zac.  vni).» 
atque  hoc  dicens,  reminisci  me  facit,  quod  nescio  qualiter  sapiens  quis  accepturus  sit,  «  quia 
vidi  per  noctem,  »  et  ecce  immensitas  lucis,  et  patria  liminis  dulce  rubenlis,  et  rubicundo  sereno 
lucentis,  ultra  quam  dici  possit,  et  in  ea  cantus  muliitudinis  jugiter  canentis,  et  absque  interup- 
tione  consonam  laudem  personantis.  Uluc  appropinquanti  accesserunt  exinde  obviam  quidam  pu- 
sioli,  et  applaudentes  laetabundi.  Iste,  inquiunt,  iile  est  qui  de  Domino  nostro  sic  et  sic  loquitur  : 
Haec  et  talia  dicit.  Interim  illius  palriae  quje  lam  suavitas  ineffabilis  inundabat  secretiora  ventris, 
et  dicebat  Spiritus  animae  intelligenti  quod  illi  concentui  deberet  consociari.  Xonne  haec  infanti- 
lia  sunt?  Sed  tu,  Domine  Deus  noster,  cujus  admirabile  est  nomen  in  univeisa  terra  :  «  Ex  ore 
infantiim  et  lacentium  et  lactentium  perfectsti  laudem  (Psal.  vin).  »  Igitur  quicunque  haec  audit, 
sive  infantem.  sive  virum  accipere  velit,  tendenda  chorda  ingenii,  percutienda  est  cythara  pecto- 
ris,  tuara,  Christe,  fidem  spiranlis,  ac  rogandus  est  spiritus  tuae  chantatis,  juatenus  ipse  compo- 
rjat  promptae  modulamina  laudis.  qui  jamdudum  hoc  inspiravit,  ut  de  prophetarum  thesauris 
nihil  aliucl  sperem,  nihil  uliud  cupiain  consequi,  quam  testimonia  tua,  tesliinonia  fidelia  livange- 
iii  tui  quod  evang-ilizatum  e«t  nobis,  quia  istae  sunt  Scriplurae  quas  tesliraonium  perhibent  de  te, 
sicut  dixisti  Judaeis,  «  Scrutamini  Scripluras,  quia  in  ipsis  vos  putatis  vitara  habere,  et  lllae  sunt, 
quae  testimonium  perhibent  de  rae  (Joan.  v).  »  Ecce  in  introilu  assisens  hujus  Scripturae,  illud 
quod  verum  est,  decanto,  et  sedula  mente  rumino,  quia  «  testimoniura  Domini  fidele.  sapientiam 
prasstans  parvulis :  Juslitiae  Domini  rectae  Isetilicantes  corda  proaeeptum  Domini  lucidum  illumi- 
nans  oculos  (Psal.  xvin).  »  Fat  mihi  secundum  illud  quod  dixisli,  tu  Deus  noster  et  Dorainus, 
«  dilata  os  tuum,  et  implebo  illud  (Psal.  lxxx).  » 


IN   ZtCHtRIAM   PBOPHKTAM 

GOMMENTARIORUM  LIBER  PRIMUS. 


311«  Inmenseoclava.inannosecundoDariiregis, 
factum  est  verbum  Domini  ad  Zachariam  filium 
Barachia?,  filii  Addo  prophetam,  dicens  :  Iralus  est 
Dominus  super  patres  vestros  iracundia.  »  Aggaeus 
isteetZ.icbariascontemporales  fueruntsimulquesub 
Dario,  secundo  regni  ejus  anno  prophetarunt,  adju- 
vantes  Judasos  et  confortantes,  sicut  in  Esdra  scri- 
ptum  e3t  :  «  Tunc  surrexeruntZorobabel  filius  Sala- 
thiel  et  Josue  filius  Josedech,  et  coeperunt  aedificare 
templum  Dei  in  Hierusalem,ctcum  eispropheta»Dei 
adjuvanteBeos»(/Bsrfr.v).DuobusmensibusAggaeus 


C  prior  quam  Zacharias  Prophetare  ccepit.  Siquidem 
ad  islnm  in  mense  oclavo.ad  illum  autem  in  niense 
sexlo  ejusdem  anni,  qui  erat  secundus  Darii  regis, 
fuctum  est  Verbum  Domini.  Idcirco  sicut  prophetas 
tempore,ita  et  Scripturae  istum  ille  prascedit  ordine. 
Porro  Darius,  cujus  anno  sectindo  prophetaverunt, 
filius  Hydaspis  quarto  loco  post  Cyrum,  Medis  et 
Persis  impcravit.  Denique  Cyro  filius  ejus  Camby- 
ses,  et  Cambyse  duo  fratres  Magi  successerunt, 
eisque  inlerfectis,  Darius  iste  rex  constitutus  est.  A 
primo  anno  Cyri  regis,  qui  templ^m  Dominireaedi- 


701 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  ZACH.  LIB.  I. 


702 


flcari  jusssitin  Hierusalem,  et  quinguaginta  lerme 
millia  captivorum  remisil  in  Judaam,  quadraginta 
computanturaoniinquibusalturelantumexstruclum 
iuerat.etjaetatemplifundamenta.vicinisnationibus 
eos  es  praicepto  Cambyse  regis,  ne  templum  vel  ci- 
vitatem  aediticarent  prohibentibus.  Secundum  uia- 
gnitudinem  gratia:  vel  menti,  quodignus  exstitit  m 
libro  vita?  conscnbi.  Nomen  quoqueapud  bomiaea 
iste  sortitus  est,  ut  vocaretur  Zacharias,  quod  in- 
terpretetur.memoriaDomini,»etfiliusBarachia3,id 

est«  Filiua  benedictionis  Domini,  .  et  lilius  Addo,  ld 
est  «  filius  testimonii  Domini.  »  Magns  gratia:  iihus 
pr«dicatur  nomimbus   istis,  et  ipsa  gratia  cogno- 
scenda  est.es  ipso  quod  ad  eum  factum  est  Verbum 
Domini,  cujus  in  ingressus  nunc  adsumus.qm.d  sic 
incipit : «Iratusest  Dominus super  patres  vestrosira- 
cundia.  Et  dices  ad  eos  :  Hsc  dicit  Dominus  eserci- 
tuum.  Convertimini  ad  me,  dicit  Dominus  eserci- 
luum.etconvertaradvos.dicitDorainusesercituum.» 
Sicutin  fine  Aggeei,  ita  et  in  bujus  initio  trina  re- 
fulget  repetitio  nominis  Domini.  Nunquid  casu  vel 
sine  intuitu  rationis  putamus  ita  dictum:  «Ua:c  dicit 
Dominus  exercituum.  Converlimini  ad  me,  ait  Do- 
minus  exercituum,  el  convertar  ad  vos.dicit  Domi- 
nusesercituum?»  Non  utiquecasu,  non  sine  ratio- 
nis  intuitu,  sed  quia  propheta  erat,  et  prophetah 
oculo  in  illud  tempus  acceptabile.in  illum  diem  sa- 
lutis  totus  tendebat,  quo  dicendum  erat :  «  Euntes, 
doceteomnesgentes.baptizanteseosin  nominePa- 
tris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  »  [Matth.  xxvm),  et 
ut  abluerentur  peccata  illa  per  sanguinem  Christi, 
propterquajDorainusiracundiasuperpatresvestros 
iratus  fuerat.  Quos  namque  super  patres,  et   quah 
fuerat  iratus  iracundia?  Nimis  angustaro  facimus 
sanctam  Scripturara,  si  nulla   intelligimus   aliam 
iracundiam.quam  caplivitatem  unius  generationis, 
qiiffi  suo  tem:.ore  ducta    est  in  illam    Babyloniam, 
quamdammundihujusparticulam,nullos.|uepatres 

alios,  nisi  Judaeos   qui  in  Babylone    defuncti    sunt 

patres  Judasoruro,  qui  inde  reversi  sunt.  Sed  profe- 

cto  non  valde  magna  erat  iracundia,  pertransisse  de 

gpnte  in  gentem  et  de  regno  ad  populum  allerum. 

Non,  inquam,  valde  magna  illi.qui  majorem  consi- 

derat,  cujus  ista  quajdam  similitudo  tenuisque  fuit 

umbra.perquamvelutimaginem.puerilishominum 

sensus,  magnam  iracundiam,  veramque  captivita- 

tem,  in  quam  decidit  per  Adam  et  de  qua  liberatus 

est  per  Christum,  paulatim    introductus,  agnoscat 

igitur,«iratusest,»inquit,«Dominussuperpatresve- 

strosiracundia,»  subaudilur.quam  iracundiam  por- 

tastis  et  vos,sicut  et  alius  propbeta  confitens  loqui- 

tur:  «  Patres  nostri  peccaverunt.et  non  sunt.nos  au- 

tem  iniquitatem  eorum  portavimus»  (Tliren.  v).Non 

polest  illa  iracundia  sedari,  non  putest  ille   paries 

inimicitiarum  solvi,  nisi    per   fidem   Jesu  Christi 

(E;j/ies.ii),nisisignari  properetis  in  nominePatris.et 

Filii,  et  Spiritussancii.  Dicesergo.  inquit,  «ad  eos  : 

Hsc  dicit  Dominus  exercituum  Pater,  et  Dominus 

exercituum  Filius,  dicit  Dominus  excrcituum  Spi- 


A.  ritussanctus.Converlimini  ad  me,312et  convertar 
ad  vos,  .  id  est  credite  in  me,  et  iracundia  rpmota 
in  reconciliationem  suscipiam  vos.  «  Ne  sitis  sicut 
patres  vestri,  ad  quos  clamabant  pmpheta?.  priores, 
dicentes:  Haec  dicit  Dominus  exercituuni.  Converti 
mini  de  viis  malis,  et  cogitationibus  vostris  pessi- 
mis.et  non  audiverunt  neque  attenderunt  ad  me  di- 
cit  Dominus.i  Hoc  simile  est  il!i,quod  Spiritussan- 
ctus  dicit  in  David:  «Hodie  si  vocem  ejus  audieritis, 
colite  ubdurare  corda  vestra.sicut  in  irritatione ae- 
cundum  diem  tentationisin  deserto,ubilentaverunt 
mepatresvestri,probaverunt.etvideruntoper.imea,« 
(Psal.  xciv),  etc.  Quoi   hic  dicit:  «  Ne  sitis  siout 
patresvestri,»  hoc  esl  in  illo,«  noliteobdurarecorda 
vestra»sicutinillaexacerbatione«ubitentaveruntme 
r>  patres  vestri.»  Etquod  hic  dicit:«Et  non  audierunt 
neque  attenderuut  ad  me,»  hoc  est  in  illo  :  Ipsi  vero 
<.noncognoveruntviasmeas.»Igituradquemdiemnos 
ducii  Apostolusinverbisillis:  «  Hodiesivocemejusau- 
dieriti?»ffefcr.iv),  ad  ipsum  respicere  pulchrum  e3t, 
inistodicenie:"Nesitis^icutpatresvestri.— Quoniam 
ergo,»inquitidem  Aposlolu«,«superest,quosdam  in- 
trareinillamrequipm.ethi.quibuspriuribusannun- 
tiatum  fst,  non  introierunt  propter  incredulitatem, 
iterum  terminat  diem  quemdam  in  David,  dicendo 
post  tantum  temporis:  Hodie  si  vocem  ejus  audieri- 
tis,  nolite  obdurare  cor.la  vestra.  Nam  si  Jesus  eis 
re.)uiem  praestitisset,  nunquatn  de  alio  loqueretur 
posthac  die  >.  (ibid.).  Et  revera  hodie,  hoo  tempore 
salutis  gratiaj,  qui  mundo  illuxit.a  Christi  passione 
et  resurrectione  dicitur  non  solis  Judseis,..  ne  sitis 
siculpatresvestri,adqunsclamabantpropheta3prio- 
res,  et  non  audierunt,neque  attenderunt,»  ne  obdu- 
retis  corda  vestra,  sicut  paires  vestri  qui  me  ten- 
taverunt,  et  in  deserto  prostrati  sunt,  nec  in  illam 
requiem  introierunt.sed  et  nobiscuuctis  hominibua 
quacunque  sint  ex  gente  vel  nalione,  dicitur:  «Ne 
sitis  sicut  paties  vestri»  Adam  et  Eva,  qui  in  illam 
requiem,  id  est  in  paradisum  introierant,et  eadem 
requie  sese  ind  gnos  fecerunl.  Verumtamen  et  hoc 
sciendum,  quia  quicunque  murmuratores  aut  re- 
bellesin  professioneChristianitatissunt.quacnnque 
ex  gente  vel  natione  sint.patres  eorum  rectedirun- 
tur  illi.qui  transito  mari  Rubro,  quamvis  ^Egyptum 
reliquisse  viderentur,  in  illam  repromissionis  ter- 
ram  non  introierunt,  sed  in  deserto  prostrati  sunt 
D  [.\um.  xiv),  et  illi   qui  deinceps   niissos  ad  se  pro- 
phetasnonaudierunt.cuncti  murmuratoresuniversi 
rebelles  illorum  filii  sunt.videlicetperimitationem, 
et   proinde   ndn   minus  Graecus   quam  Juda?u?,  si 
dictumintelligat,«nesitissicutpatresvestri,»etc.Se- 
quitur:«Patresvestrietpropheta3ubisunt?Nunquid 
in  sempiternum  vivent?  Verumtamen  verba  mea  et 
legitima  mea,  qu«  manJavi  servis  meis  prophetis, 
nunquidnoncomprehenderunt|,atresvestros?»Acsi 
dicat :  Saltem  vexalio  tunc  inteilecium  det  auditui 
(Isa.   xxvni),    quoniam   cum    in   pace   habitaretis, 
prophetis  quos  mittebam,  credere  noluistia.polius 
vestris  attendentes  pseudoprophetis.  Ubi  nunc  illi 


703 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


701 


«patres  vestri  et  prophela?  sunt?  »IUos  namque  pro-  A  respondit  vir,  qui  stabat  inter  myrteta,  et  dixit: 


pheias  menriaces  insuhabunda  requirit  verilas,  de 
qualibus  Hieremias  :  Nolite,  inquit,  «audire  verba 
prophetarum  dicentium  vobis  :  Non  servietis  regi 
Babylonis,  quia  mendacium  ipsi  loquuntur  vobis, 
quia  non  misi  eos,ait  l)ominus,et  ipsi  prophetantin 
nomme  meo  mendaciter»  (Jer.  xxvu).  Nunquid,  ait, 
ejusmodi  prophets  vestri  nn  sempiternum  vivent?» 
IiiiO  illi  citius  mortui  sunt,  exempli  gratia,  ut  ille 
Ananias,  qui  contra  Hieremiam  imo  conlra  Domi- 
num  falso  prophetaverat :  «  Non  misit  te  Dominus,» 
ait  Hieremias,«et  tu  confidere  fecisti  populum  islurn 
in  mendacio.ldcirco  hoc  anno  morieris,riicit  Domi- 
nus,  adversus  enim  Dominum  locutus  es.  Et  mor- 
tuus  est  in  anno  illo  menseseptimo  »  (Jer.  xxvin). 


Isti  sunt,quos  misit  Dominus  ut  peramhulent  ter- 
ram.  Et  responderunt  Angelu  Domini  qui  stabatin- 
ter  myrteta,  et  dixerunt :  Perambulavimus  terram, 
et  ecce  omnis  terra  habitatur  et  quiescit.  »  Visio 
pergrandis  et  admirabilis,  unius  Dei,  scilicet  vice- 
simae  quartas  undecimi  mensis  in  anno  secundo 
Darii,  cujus  mense  octavo  primum  fuerat  factum 
ad  hunc  Zachariam  Verbum  Domini  ;  visio,  in- 
quam,  pergrandis,  et  valrie  clarior  est,  quam  ut 
pati  queant  noslri  caecutientes  oculi  claritate  ni- 
mia  reverberati.  Incipit  a  viro  ascendente  «  super 
equum  rufum.et  »  stantem«inter  myrteta,qu«  erant 
in  profundo,»et  terminalur  illic  ubi  coronatur  Je- 
sus  lilius  Josedech  sacerdos  magnus,  coronis  Ue- 


Nunquidergoaln  sempiternumvivent?»Nequaquam,  g  lirae,  et  Dobias,  et  Hidajae,  et    Hen    filii    Sophoniae. 


sed«  verbameaet  legitima  mea,  quae  manriaviser 
vis  meis  prophetis,»illavivunt,et  illa  patresvestros 
comprehenderunt.«Etconversisunt.etdixerunt.Sic- 
utcogitavitDominusexercituumfacere  uobissecun- 
dum  viasnc;stnis,etfecuiidum  adinventionesnostras 
fecit  nobis  »Nun  bona  conversio  nec  suavis  virietur 
dictio,  imo  murmurosa  riivinae  severitaiis  reprehen- 
sio,  in  eo  quod  dicunt,  «  sicut  cogitavit  Dominus 
exercituum  facere  nobis,»  ita/<c(7.Quanto  meliusat- 
que  suavius  Daniel  et  socii  ejus  :«Domine  Deus  ma- 
gne  et  terribilis,peccavimus,»iniquei'ecimus,omnia 
quae  induxisti  super  nos,  et  universa  quae  fecisti 
nobis,  vero  judicio  fecisti.tibi  justitia,«nobisautem 
confusio  faciei,  »  et  caetera  his  similia  (Dan.  ix)  Re- 
cta  conversio  et  amabilis  dictio  talium,  ubi  semet- 
ipso  sic  accusant,  ut  justificent  Deum.  Non  ita  pa- 
tres  vestri,  inquit,  sed  «conversi  sunt,  etdixerunt: 
Sicut  cogitavii  Dominus  exereituum  facere  nobisse- 
cundum  vias  nostras,  et  secunrium  adinventiones 
nostras  fecitnobis.»Itadicendosemetipsosnonjusti- 
ficant,  quia  non  possunt,  justitiam  auiein  Dei  non 
praedicaut,  quia  nolunt.  Virieas  usque  hodie  Judios 
nimirum  patrum  ejusmodi,  patrum  malorum  lilios 
pessimos,  ita  permanTe  perversos,  ul  si  quaeras, 
cur  captivi  sunt?  nihilaliuddicant,nisi  islud  :  «Sic- 
ulcogitavitDominus,»sicut  placuit  Domino,«  secun- 
dum  vias  nostras  fecit  nobis,  »et  nunquam  causam 
confiteri  vel  nosse  velint,  propter  quam  Dominus 
ita  cogitaveril  vel  cogitare  facere  debuerit.  Dicunt 
quidem  :«Secumlum  viasnostrasfecit  nobis,»seddi- 


Qua  voce,  qualibus  verbis  pulchritudinem  atque 
majestatem  eloquar  tantai  visionis  ?  Adsit  auctor 
ipse  et  ordinator  visionum  propheticarum  Spi- 
ritus  Domini,  quia  prophetiea  quaedam  histo- 
ria  quasdam  pistorica  pronhetica  est  exspectatio- 
nis  et  adventus  tui,  Christe  Fili  Dei,  passionis, 
et  gloriosa?  resurrectionis  sive  clarifieationis  tuae, 
Christe  Fili  hominis,  et  secundi  adventus  tui, 
quo  in  novissimo  Dei  gloria  et  honore  coronatus, 
313  et  coronarum  tuarum  nullus  est  terminus,re- 
gni  tui  nullus  eril  finis.  Tulem  tamque  amabilem 
tuae  laudis  historiam.se  utcunquecontemplari  gau- 
det  animus  firielis,  optat  eloqui  lingua  tuo  devota 
nomini.  Vidi,  inquit,«per  noctem,et  ecce  vir  ascen- 
denssuperequumrulum,etipsi  stabatintermyrteto, 
quae  erant  in  profundo.»  Praemiserat  ita  :  «Factum 
est  verbum  Domini  ad  Zachariam  tilium  Barachiae, 
filii  Addo  prophetam.dicens,»  et  antequam  ipsa  Do- 
mini  dicta,quffi  sibi  erant  opUbilia,sul>jungit  :  «Ze- 
latussum  Hierusalem  Pt  Sionzelomagno,»et  caetera. 
Sic  etLucas  in  Actibusapostolorum  cum  prasmisis- 
set :  «Stans  Petrus  in  medio  fralrum,  dixit»  (Acl.\), 
breviorem  licetquam  hic  digressionem  fecit.subjun- 
gens:  «Erat  autem  turbahominumsimiliterferecen- 
tum  viginli»(i/w/  ).Itaqueperanticipationem  intelli- 
genrium  quod  praemisit,«i'actum  estad  meverbum  Do- 
mini.riicens,»  plus  enim  narrabit  ordinem  gestae  rei, 
demumque  ipsa  ordietur  gratiosa  dicta  Domini  : 
Vidi  inquit,  per  noctem.  Reute  pernoctem,  ut  ipsum 
tempus  visionis  tristitiae  et  maerori  congrueret,  in 


cere  nolunt,  quaenam  illae  via?  fuerint.  Perseverat  "  qua  ipsa  erat.videlicet  propter  diuturnam  gentiset 


nihilominus  sermo  divinus,  sermo  propheticus.  iVe 
silis,  inquiens,«sicut  patresvestri,»  et  illi  factis  re- 
clamant,  imo  erimus  sicut  patres  nostri,  unde  fit, 
ut  inexcusabiles  sint.«In  die  vicessimaetquarta  un- 
decimi  mensisSabath.in  annosecundoDarii.factum 
est  verbum  Domini  ad  Zachariam  filium  Barachiae, 
filii  Arido  prophetam,  dicens  :  Vidi  per  noctem,  et 
ecce  virascendenssuperequum  rufum.et  ipsestabat 
inter  myrteta  quae  erant  in  profundo,  et  post  eum 
equi  rufi,  varii  et  albi,  et  dixi :  Qui  sunt  isti,  Do- 
mine  mi  ?  Et  dixitad  meangelus  Domini.qui  loque- 
batur  in  me :  Ego  ostendam  tibi  quid  sint  ha3c.  Et 


loci  desolalionem.Ob  eamdem  causam  et  Danielin 
nocle  vidit:  «Et  aspiciebam  ,»inquit,«in  visu  noctis» 
(Dan.  vii.  Longa  uox  et  frigida,  nec  minus  erat 
obscura.  Erat  enim  «vicesimaquarlaundecimi  men- 
sis  Sabaih,»  qui  apud  nos  Februarius  dicitur.  Vice- 
sima  quarta  die,  luna  prope  est  in  defectu.Igitur  et 
prolixitas  noctis,  et  asperitas  frigoris,  et  defectu 
luminis,seu  lun;e  subluslris, tristitiic  congruebant, 
in  qua  nimirum  propheta  consolatione  indigebat 
supernae  visitationis  el  alloculionis,quffi  hujusmodi 
fuit:  «Ecce  vir»  qui«ascendenssuperequumrufum.» 
Adquidascendens«superequumrufum,»nisiulf«ce- 


705 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN  —  IN  ZACH.  LIB.  I. 


T06 


ret,«iuod  postmodumdicit:  •  Revertarad  Hierusalem 
io  misericordiis  ?  »  Vir  enimille  ipse  estDominus,et 
propterea  super  equum  ascendere  videbatur,  quia 
tempus  erat,  ut  ad  illam  civitatem  suam  revertere- 
tur,quia  (empus  veneral  miserendi  ejus.  Quid  eral 
ille  equus,  nisi  humana  natura  lpsius  ?  Nondum 
quidem  erat  homo  factus,  sed  hoc  ut  fieret  paraba- 
tur,  et  quod  in  re  futurum  erat,  praesenti  visione 
si^nificabatur.  Ob  hoc  pulchresuper  equum  ascen- 
dere  videbatur,  a<1  Hierusalem  in  misericordiis  re- 
versurus.  quia  videlicet  Hierusalem  illam  reaedificari 
causa  ista  exigebat,  ut  esset,  unde  juxta  promis- 
siones,quae  ad  patres  factae  sunt.ipse  hoino  factus 
nasceretur.  Equum  autem  vidit,  vel  dixit  rufum 
propter  ipsius  singninera  rubicundum.  Eumdem 
eiuum  Joannes  in  Apocalypsi  vidit  album.rtdi,  in- 
quil,t<ccelumapertum,etecceequusalbus,etqui9ede- 
bat  supereum,vocabatur  Fidelis,  el  Verax  et  exerci- 
tus  qui  sunt  in  ecelo,  sequebantur  eum  »  (Apoc.  xix). 
Unus  idemque  equus,  et  ille  propter  suam  lnnocen- 
tiam  visus  est  albus,  et  hic  propter  passionis  suae 
sanguinem  rufus.  Quid  illud  inlendit  Ecclesia,  dum 
dicitinCanticis:«Dilectusmeuscandiduset  rubicun- 
dus  ?  »  (Cant.  v.)  «  Et  ipse  stabat  inter  myrteta,quae 
erant  in  profundo.  »Myrtusteroperativae  naturaeest, 
et  hanc  arborem  medicorum  libri  aptam  asserunt 
curaudis  inlirmitatibu?,et  niaxime  mulierum  neces- 
sitatibus  plurimis.  Dicitur  autem  myrtus  a  mari.eo 
quod  maris  littoribus  soleat  innasci.Unde  est  illud 
Virgilii. 

Liltora  myrtetis  Ixlissima 

Et: 

Amanles  littora  myrtx. 

Quid  ergo  significat  myrteta,  nisi  sanctas  et  vere 
salubres  legis  et  prophetarum  alque  psalmorum 
Scripturas?  Et  iste  vir  dequo  loquimur,nonnejam 
tunc  stabat  inter  hujusmodi  myrteta  ?  Etenim  scru- 
M»u'iu',inquit,<iScnpiuras,  et  illae  sunt  qus  testimo- 
nium  perhibent  de  me  »(Joan.  v).  Plane  ab  omnibus 
sanctis  Scripturis  testimonium  habere,  hoc  est  in- 
ter  myrteta  stare.  Et  myrteta.  inquit,  erant  in  pro- 
/"«■".do.Nam  reverasanctarum  Scriplurarum  magnum 
est  profundura.Unde  Psalmista  :  «  Abyssus,  »inquit, 
«  abyssuminvocat»(P5a/.xLi),idest,uniusScriptur33 
proluuditatem  ut  penetrare  valeas.alterius  Scriptu- 
rae  admota  profunditas  plurimum  juvat.lllic  siabat 
vir,  et  illic  potest  inveniri  atque  inde  cognosci,  si 
quaeritur,  non  autem  invenitur  ab  eo  qui  quaerere 
non  vult,  veluii  stans  aliquis  inter  myrteta,nec  ila 
in  propalulo  esl.ut  cito  videatur  anegligenter  prss- 
tereuntibus,  nec  ita  latel,  ut  non  possit  inveniri  a 
diligenterquaerentibus.Ex  quoMoyses  intypumejus 
agnum  in  ^Egypto  immolavit,  et  postes  domorum. 
ejus  sanguine  signavit  (Exod.  xn),  imo  et  ex  quo 
pater  Abraham  nnLenitum  filium  Isaacsacrilicatu- 
rus  super  aram  imposuit  (Gen.  xxnt,  et  ex  eo  ac 
deinceps  rufus  ccepit  videri  equus,  super  quem  vir 
iste  ascendit.  Etenim  quocunque  te  vertens  inier 
myrteta  hujusmodi,ingeritse  oculistuissacramen- 


A  tum  passionis  hujus  viri  praefiguratum,  tam  factis 
quam  diclis  patriarcharum  et  prophetarum  mjsti- 
cis.  Et  post  eum,  inquit,  «  equi  rufi,  vani  et  alibi  : 
Posteum,  »inquam,  etnonanteeum,nam  ipse  ante 
omnes,  et  primogenitus  in  multis  Iralribus,  et  om- 
nes  sancti  fralresejus,  equi  utique  Domini  alu  mar- 
tyrio  rufi,  alii  candore  virgimtaiis  albi,  alii  diver- 
sorumcharismatum  donatione  vanisequuniureum, 
sicut  supra  ex  Apocalypsi  dictumest,«  etexercitus 
qui  sunt  in  ccelo,  sequebantur  eum  »  (/Jpoc.xix).Om- 
nes  equi  hujusmodi  sessorem  unum  habent  Deum, 
elidcirco  concordemfaciuntexercitum.Etdixi: «  Qui 
sunt.Dominemi  ?  »  Cui  dixerit,  vel  quem  interroga- 
verit,  utrum  virum  ipsum,  qui  stabat  inter  myr- 
teta,  angelum  suum,  id  est,  sibi  deputatum,qui  lo- 

R  quebatur  in  eo,  nou  lacile  dinoscitur,sed  hoc  palam 
est.qui  utrumque  respondet.  Nam  primo  subjungi- 
tur.oetdixitadmeangelus  Domini.quiloquebalurin 
me:egoostendam  tibi  quid  sinthasc^wacdeinde:  aet 
responditvir  qui  siabalinter  royrleta.et  dixit :  Isti 
suutquosmisitUominus.ut  perambularentterram.» 
Nisi  esset  propheta  is  cui  sic  responsum  est,  non 
esset  responsio,  sive  demonstrjtio  sulficiens,  «  isti 
sunt  quosmisitDominus,utperambularent  terram.» 
Sed  quia  propheta  erat,  jamque  spirilualem  habebat 
intelligentiam,  intelligere  potuit  undeet  ultra  non 
quassivit.  Quarimus  autem  nos  quomodo  miserit 
Doininus  lllosquos  diximusequossuos,  «  ut  peram- 
bularent  terram,  »  et  quid  intendenles  respondeant; 
etdicantei,«  perambulavimus  lerram.et  ecceomnis 
terrahabitabituretquiescil.»L'tinveniamusprimum, 

C  adjungendum  est,  quodsequilur:  <•  Etresponditan- 
gelus  Domini,  et  dixit :  Domine  exercituum,  usque- 
quo  non  misereberis  Hierusalem  et  urbium  Juda, 
quibusiratus  eb?lstejam  septuagesimusannusest.» 
Igitur  equi  Domini,  scilicet  homines  sancti,  quales 
fuerunt  Abrabam,  Isaac  et  Jacob,  et  casleri  ma- 
gnamdeprompserunt  querelam.dicendo  «  perambu- 
lavimus  terraui,  et  ecce  omnis  terra  habilabitur  et 
quiescil.  »  Ac  si  dicerent  :  Tu,  Domine,  misisti,  ut 
perambularemus  terram,  et  jus-u  tuo  facti  sumus 
inslabiles,  fuimusque  peregrini  et  hospites  super 
terram,  et  hoc  confitentes,  significabamus  nospa- 
triam  inquirere  atque  exspectare  lundamenta  ha- 
bentem  civitatem,  cujus  artifex  et  conditor  tu  ea 
Deus(//eir.xi).Siquidem  illius  meminissemus,  ha- 

D  bebamus  utique  tempus  revertendi  :  nunc  autem 
meliorem  appetivimus,  id  est  ccelestem.  Porro,  il- 
lius  coelestis  praeparatio  nobis  esse  debuit  ista  Hie- 
rusalem  terresiris,  quia  videlicet  non  est  nobis  in- 
venire  civitatem  ccelebtem.quam  appeiivimus,  nisi 
hinc  promissio  impleatur,  fiatque  quod  scriptum 
esi  :3I4«ethomonalusestineH,ipsefundaviteam 
Altis8imu8!Psa/.  LXxxvi).Perambulavimus  terram,» 
pertransivimus  de  gente  ingentem,  et  de  regno  ad 
populum  alterum,  aliqui  sponte,  jussu  tuo  de  terra 
sua  egressi,  aliqui  captivi  non  sponte  abducti,  «  et 
ecce  omnis  terra  habitaturetquiescit.  »  Hierusalem 
autem  et  terra  Judanon  habitatur,  neque  quiescit, 


707 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIEXSIS 


708 


terracujushabitatio, cujusquiessolaestneccessaria  A  I11"0  nimirum   efficere  volueruDt,  quod  s;  fuisset 

nostra?spei,  nostrae  exspectationi,  nostrae  saluti.ut 

faciat  quod  promissum  est  nobis,  «  ut  justificeris, 

Deus,  in  sermonibus  tuis  »  (Psat.  civ),  ut  nascaris, 

o  Ohriste,  de  semine  Abrahae,  de  seunne  David(Ge- 

nes.  xu),  ut  de  Sion  exeat  lex,  et  Verbum  Domini 

de  Hierusulem  (Isa.  xxv).  Ad  ista  vere  magnam,  et 

valdeopportunamtaliumequorumDominiquerelam 

respondens  seque  adjungens  angelus  Uomini  dicit: 

«  Domi  ne  exercituum,  usque<|uo  tu  non  misereberis 

Hierusalem,  et  urbium  Juda,  quibus  iratusest'?Iste 

jam  sepluagesimus  annus  est.  »  Hic  angelus  Domi- 

ni  respondens,  recte  lntelligitur  nonipse«  vir,  qui 

slak.t  inter  myrteta,  •  cui  et  loquebantur,  dicens: 

Perambulavimus  terram.  Ipse  quidem  ante  angelus 


etTectum,  jam  non  virgam,  sive  verbera  tantum.sed 
plus  quam  virgam,  plus  quam  verbera  subirent 
quidpiam,  scilicet  mortis  additamentum.  Hoc  enim 
agere,  et  ad  hoc  illos  impellere  voluerunt,  ut  me 
derelinquerent  Deum  suum,  et  nolentibus  consen- 
tire,  dira  supplicia  mortesque  diversas  intulerunt. 
« ProptereahscdiciiDominus : Revertar  ad  Hierusa- 
lem  in  misericordiis,  »  hoc  quod  nunc  vidisli  virum 
ascendentem  superequum  rufum,etpost  eum  equos 
rufos,varioset  dixisti,«qui  sunt  isti,Domine  mi,equi 
rufi,  varii  et  albi,  »  exercitus  Domini  sunt,  et  hic 
ipse  dicitur,  et  esl  Dominus  exercituum,  quia  tot 
equi,  et  mulio  plures  quam  vidisti,  vadunt  post 
eum,  ut  tu  videns,  non  timeas  gentes  opulentas,et 


Domini  diclus  est,  itaet  responderunt  angelo«  qui  „  recte  dicas,ut  quidam  alius  ad  puerum  suum  dixit : 

stabat  inter  myrteta,»  sed  non  ipse  est  qui  dicit,«Do- 

mine  exercituum,usquequo  tu  non  miserebens,»et 

caetera.  Sequilur  enim  :  «  Et  respondit  Dominus  an- 

geloqui  loquebaturinme.verba  bona.verbaconsola- 

toria.  »Qui  loquebaturinprophetasolummodoange- 

lus  est,  qui  autem  «  stab  :t  inier  myrteta  vir,  »  she 

angelus.ipse  est  Dominus  exercituum.  Sed  dicet  ali- 

quis  :  Si  vir  ille,  aogelus  ille  «  qui  siabat  inter  myr- 

teta,  »  ut  jam  dictum  est,  Dominus  ipse  exerciluum 

est,  iiuomodo  dicit  vcl  dicere  convenit  illi,  «  isti  sunt 

quos  irmit  Dominus?  »  Hoc  profectc  supeitluequs- 

ritur,  cum  Domini  vel  Dei  nuntantum  persouasit, 

et  una  deduabus,  et  alia  dealiqua  loquaiur,utillic: 

«  Etnunc  Dominus  nrsit  me,  et  Spirilusejus  »  (Isa. 

xlvui),  et  ahbi  :  k  Uominus  inecum   est   tanquam 


«Nolitimere,quit  pluresnobiscumsuntquamcumil- 
lis  »  (ly  Reg.  iv).  Quod  eo  dicente  et  orante,  ape- 
ruit  Dominus  oculos  pueri.  et  vidit,  et  ecce  mons 
plenusequorum  etcurruum  igneorum  in  conspectu 
Elisaei.  tcce  tu  quoque  vidisti  equos  Domini.etip- 
sum  ascendentem  super  equum  suum  rufum.cum 
his  verbis,«  revertar  ud  Hierusalem  in  misericordiis, 
domus  mea  aediticabitur  in  ea,  et  perpendiculum 
extenrietur  super  Hierusalem.  »  Istud  clama  et  con- 
testare  filiistrausmigrationis,  utconfortentur  scien- 
tes  Dominum  ad  ipsos  reverti  in  misericordiis,  et 
diciloquiaascenrientem  vidi. «  Adhucclamadic^ns, 
haec  dicit  Dominus  exercituum  :  Adhuc  a^fluent  ci- 
vilates  meae  bonis.  et  consolabitur  Dominus  udhuc 
Sion,  et  eliget  aribucHierusalem.  ■  Noa,  injuit,  hoc 


;,  -,. __ „  ... 

bellator  fortisa  (Jer.  xxi.  Sequitur:  «Etdixitadme  -i  tantum  clames,  quod  «  domus  mea  aedilicabitur,et 


angelusqui  loquebatur  in  me  :  Claiua.dicens  :  Ha-c 
dicitDominus  exercituum:  Zt-latus  sum  Hierusalem 
etSion  zelo  magno,  etira  matma  ego  irascor  super 
gentes  opulentas,  quia  ego  iratus  sum  parum,  ipsi 
vero  addiderunt  in  malum.  Propterea  bsec  dicit  Do- 
minus  :  Revertar  ad  Uierusalem  in  misericordiis, 
domus  mea  aedilicabiiur  in  ea,  ait  Dominus  exerci- 
tuum,et  perpendiculum  extendetur  super  Hierusa- 
lem.  »  Angelus  qui  loquebatur  in  propheta,  jam 
hic  facitquod  paulo  ante  promisit.  Dicenti  namque: 
u  Quid  suni  isti.Domine  mi  ?  »  ita  respondit :  «  Ego 
ostendamtibiquidsini  liasc.clama,  »  iaqu:t,«  dicens: 
Haec  dicit  Diminus  exercituum  :  Zelatus  sum  Uieru- 
salem,  »  etc.  Ac  si  dical  :  Quaeris  de  viro  stauteinter 


perpendirulum  super  Hierusalein  extendetur,  »  sed 
sicut  interpellatus  est  ipse  Dominus  a  medicente: 
«  Domine  exercituum,  usquequo  tu  non  miserebis 
Uierusalem,  »  et  urbium  Juda,  quibus  prius  iratus 
es,  ita  responsum  accipe  meum,  et  de  Hierusalem 
et  de  C33teris  urbibus  Juda,  quia  adhuc,  inquit, 
«atfluentcivitates  meaebonis,»subauditurtemporali- 
bus,etpropiereaconsolationesempiterna«consolabi- 
turDominusa1hucSion,et»eleciioneperfecta«eliget 
adhuc  Hiernsalem,  »itavidelicet,ut  sicutapud  alium 
prophetamdicit :  Vocelur civilasjusti,  mater  civita- 
tum,«  urbsfidelis»(/sa  i),  et  fiai  quodapud  eun.dem 
locutusestdicer.s,"quiadeSionexibit  lex.et  verbum 
Domini  de  Hierusalem  »(!sai.  n).  «  Et  levavit  oculos 


myrteta,  cur  ascendat  super  equum,  ecce  dtco  tibi  D  meos,eUidi,eteccequatuor  cornua,  etdixit  adange- 


quia  magnum  e3t  signum  Domini  exercituum, 
valde  irati  super  geutes,  quae  Judam  et  Hierusalem 
alQixeruat.  Super  equum  ascendit.et  contra  eas  va- 
dit.  Quam  o!>  causam  ?  Videlicet  quia  ego,  inquit, 
tanquam  P.iter,  sive  tanquam  vir  coDJugem  amans, 
«  zelatus  sum  Hierusalem,et  Sion  zelo  magno,»  zelo 
bono,  visitando  in  virga  iniquitates  eorum,  et  in 
verberibus  peccata  eorum,  quas  videlicet  virga  nunc 
fuit  potestas  Babyloniorum.quaB  verbera  sunt  capti- 
vitis,  et  templi  vel  civitatis  incendium.  At  verogen- 
tes,quibustradidi  filiosin  hocipsum,«  addiderunt» 
sive    adjuverunt  «  in  malum  ».  Quid  addiderunt  ? 


lum,  qui  loquebatur  in  me:  Quid  sunt  haec?Etdixit 
ad  me :  Haac  sunt  cornuaquas  ventilaverunt  Judam  et 
Hierusalem,etostenditmihi  Dominusquatuorlabros, 
et  dixt  :  Quid  isti  veniunt  facere  ?  Qui  ait,  dicens : 
Haec  sunt  cornua  quae  ventilaverunt  Judam  per  sin- 
gulos  viros,  et  nemo  eorum  levavit  caput  suum.et 
venerunt  isti  deterrere  ea,  ut  dejiciant  cornua  gen- 
liumqu«  levaverunt  cornu  super  terram  Juda,  ut 
disperi;erenteain.»Eccesecundum  quamdamsimili- 
tudinem  exercituum  ad  bella  et  diverso  proceden- 
tiumjhincapparuitDominusexercituum^iascendens 
super  equum  rufum,  et  equi  rufi,  varii  et  albi  post 


709 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  Llli.  I. 


710 


eum, atque  inde  quatuor  cornua,  scilicet    exercitus  \  angelum  bonum  babebatprincipem,scilicet  Michae- 


sive  reges  exercituum,id  estgentium  qua?dispprse- 
runt,ait  Judam  et  Israe!,  et  Hierusalem.  Nam  qua- 
tuor  geutes  quw  in  regibus  utique  superbiae  corni- 
bus  divinumnomen  impugnaverunt,etDeipopulum 
obtriverunt,  Babylonios,  Medos  atque  Persas,  Ma- 
cedones  ac  Romanos  esse  et  nunc  angelus  interro- 
gatus  a  propheta  exponit,  et  Daniel  plenissime  re- 
plicat,  qui  in  visione  statuae,  quae  habebat  au- 
reum  caput  et  pectus  argenteum,  et  sub  umbi- 
lico  aereum.  et  crura  ?.c  pedes  ferreos  ac  fictiles 
has  quatuor  gentes  interpretatus  est  (Dan.  u).  Et 
rursum  in  alia  visione  qualuor  bestias,  lesnam, 
et  ursum,  et  pardum,  et  quartam  terribilem  be- 
sliam,    cui  nomen    non  posuil  (ibid.  n),    ea3dem 


lem,  ut  ibidem  angelus  qui  Danieli  loquebalur : 
«  Verumtamen,»  inquit,  «  annuntiabo  tibi  quod  ex- 
pressumestinScripluraveritatis.et  nemoestadjutor 
meus  in  omnib.is  his.nisi  Michael  princepsvester» 
(ibid.).  Primus  islorum  quos  prophetae  Dominus 
ostendit,primus  laborum  ejusmodi  scilicet  angelus 
qui  praeerat  Babyloniis  detrivitcoruua,gentium,«  quae 
ventilaverunt  Judam  et  Israel,et  Hierusalem,»  in  eo 
videlicet  quod  permittente  vel  disponentejusto  ju- 
dice  Deo,  caput  regni  Assyriorum  Niniven  subver- 
terunt.multasqne  gentesper  circuitum,  non  valente 
aliquoresistere  principi  Babyloniorum.Nonquideni 
ille,neque  alii  fabri,  id  est  principes  mali,  quorum 
secundus  princeps  Persarum  Babiloniciregnicornu 


gentes  sub  alia  ligura    monstravit,   Medos  et  Per-  g  contrivit,    tertius    prineeps  regni    Graecorum,  qui 


sas  unum  esse  regnum  post  victoriam  Cyri,  non 
315  ambigit,  qui  et  saeculares,  et  sacras  litteras 
legit.Quid  Dabylonii,  qmd  Medi  atque  Persae,  quid 
Graeci,id  cst  Micedones  fecerint,quomodo  Judam, 
Ct  Israel,et  Hierusalem,  quasi  cornibus  ventilave- 
runt,  quomodo  cornu  Romani  imperii  non  solum 
Hierusalem  illam  quoe  jaiu  non  erat  Hierusalera.sed 
spiritualiter  Sodoma  et  ."Egyptus  (Apoc.  n),  ubi  Do- 
minus  noster  crucifixusest,verumet  Christi  Eccle- 
siam,verum  Judam,  verum  Israel,  veramque  Hie- 
rusalem  eliserit  atquedissipaveritmissis  per  orbem 
terrarum,  sive  ubique  gentiura  crudelibus  edictis 
legibusque  publicis,  quis  neseit.quis  non  audivit  ? 
Et  ejusmodi  cornua  siraul  quidem  prophetica  vi- 
sione  demonstrata  sunt  verum  Dei  populum  non 
pariler  oppresserunt.sed  sibi  invicem  successerunt 
Babylonii,  Medi  et  Persae.Persarum  regno  regnum 
Macedonum,regno  Macedonum  imperium  Romano- 
rum.Similiterde  fabris  sciendura  quod  simul  qui- 
dem  prophptaeostensi  sunt,venientes  ad  deterrenda 
cornua  regnorum  illorum,  sed  non  uno  eodemque 
tempore  detriverunt,  neque  omnes  omnia,sed  sin- 
guli  singulacertis  temporibus  deterrentesconfrege- 
runt,  et  invicem  coutrarii  fuerunt,  et  alter  alteri 
restiterunt.  Quinam  sunt  vel  fuerunt  quatuor  isti 
fabri?  Nimirum  non  absurde  intelligitur,  quod  fue- 
rint  principes,  id  est  angeli  illi.qui  singuhs  prae- 
erant  regnis,sicutapud  D^nielem  declaratur  bis  ver- 
bis:£jo,inquit,«  angelusveniproptersermones  tuos. 
Princeps  autem  regni  Persarum  restitit  mihi,viginti 


Persas  cornu  suo  mutilavit,  quartus  princeps  Rc- 
manorum,qui  cornu  Graecorum  cilissime  confregit 
non,iuquam,isti  propterea  sic  etsic  egerunt?  Non 
proterea  irati  sunt,  quia  regna  illa  populum  Dei 
vexaverunt,  ^ed  cum  semper  avidi  sint  sanguinis 
liuraani,  et  videre  hominuin  caedes  e.orum  luxuria 
sit,  permisso  Dei  libenter  usi  sunt,  quod  videlicet 
permissum,cura  sit  justum  et  bonum,  ipse  semper 
illo  injuste  ac  male  utuntur,  sicul  econtra  Deus 
maiis  eorum  semper  bene  utilur.  Unde  notandum 
quod  cum  dix!ssetpropheta,«  quidisti  fabri  veniunt 
facere,  »  repetivit  angelus  quod  jam  dixerat.«  Haec 
snnt  cornua  quae  ventilaverunt  Judam,»  et  adjecit, 
quod  non  dixerat,persingulosviros,«  et  nemo  eorum 
levavit  caputsuum,»  ettuncdemura  defabns  ait,«et 
venerunt  isti  deterrere  ea,ut  dejiciant  cornua  gen- 
tium,quae  levaverunt  coruu  superterram  Juda,  ut 
disperderent  eam,»  etes'.sensus:Comua  quaeventi- 
laverunt  Jud.im,id  est  reges  vel  regna,  quae  capti- 
vavorunt  vel  obtriverunt  Judaeam,singula  suis  tera- 
poribus  nimis  grandia  nimisque  fortia  tuerunt,  ita 
ut  dum  ventilarenl  Jwiam  persingulos  viros,  nemo 
eorum  levaret,aul  levaredeberetcapul  suum.verum 
dum  alterum  contra  alterum  eonsurgit,  el  alteram 
fortitudinem,  quasi  manu  fabrili  et  lerreo  nialleo 
contundit  atque  confringit,  sive  de;erit,datur  inde 
occasio  levandi  caputsuum,  et  resislendi  jam  detri- 
tis  cornibus  gentium.Verbi  gratia:Cornu  magnum 
de  quntuor  cornibusunurn  fuit  regnum  Giaecorura, 
sed  divisum  est  contra  semetipsum,  quia  de  regno 


et  uno  diebus.»  Et  infra:  NunquiJ,  ait,  «  scis  quare  D  uno  regna  quatuor  facta  sunt,  quando,  Alexandro 


venerimad  te?Et  nunc  revertar,ut  praelier  adversus 
principem  Persarum.Cum  enimpgrederer,npparuit 
princepsGra?corumveniens»(Dun.  xi.  Sicut  princi- 
pem  Persarum,et  principemlegimus  Graecorum,ita 
princi[iem  quemlibet  Babyloniorum,  et  principem 
aliquerafuisse  non  dubitamus  Romanorum.scilicet 
angelis  quisingulis  regnispraafuerunt.malos  utique 
angelos.malos  principes,  mnligni,  in  quo  mundus 
posituserat,  sicut  manileste  lestantur  acta  princi- 
patus  eorum.acta  crudelia,  gesta  sanguinea,  quo- 
rum  narrationibus  horrisonis  libri  tam  s^culares 
quam  divini  pleni  sunt.  Unus  Dei  populus  bonum 


mortuo,obtinueruntpueri  ejusregnumunusquisque 
in  loco  suo.  Attende  nunc  :  Si  regnum  illud  [inten- 
grum  permansissel  et  unura,  nunquid  contra  illud 
Judis  Macbabaeus  levasset  caput  suum  ?(7  Mack.i.) 
Equidem  potuisset  hoc  fieri  per  Dei  auxilium,  sed 
placuit  Deo  tali  ordine  fieri  hoc  ipsum,  scilicet  et 
regnum  divisum  infirmius  existeret.et  praeterea  fa- 
ber  ille  magnus  Romani  imperii  principatus,eidem 
superveniret,suoque  illud  malleo  tunderet  ac  deter- 
reret.  Recensitae  historiae  hoc  testaniur,  quod  Epi- 
phanes  ille  Antiochus,  contra  quem  recte  et  juste 
caput  suura   levavit  Judas  Machabsusjamdudum 


711 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


712 


crescentisetinvalescentis  ejusdem  Romani  imperii  \  rum,»etfunirulus  ille  alacriter  quid  ageretur  signi- 


viribus  lerebatur.el  legati  Romanorum  jussu  Israel 
yE_rypto,  inquam,  regno  suo  voluerat  adjuagere, 
unde  fuerat  inhoneste  reversus  (Joseph.,  De  Ant., 
lib.  xn, c.  6).Laudabilis  in  istis  quoque  providentia 
Dei,  quia  sicut  quando  primum  Israel  ex  iEjypto 
ascendit  Rubrum  mare,ut  transirent,  divisit  illi  in 
divisiones,  ita  extunc  regna  gentium,  quorum  in 
mcdio  peregrinatur  omnis  quiad  Deum  tendit.verus 
Israel  contra  semetips.i  divisit,  ita  ut  illoruin  dis- 
sensio  sanctis  et  eleciis  occasio  salulis  existeret. 

Cap.  II.  —  «Etlevavi  oculos  meosetvidi,  et  ecce 
vir.et  in  manu  ejus  funiculus  mensorum,  et  dixi  : 
Quo  tu  vadis?  Et  dixit  ad  me  :  Ut  metiar  llieru- 
salem.et  videam  quanta  sit  latitudo  ejus,  et  quan- 


ficabat,etut  amplius  inquirerctur.videntem  excita- 
bat.  Necille  moratus  :  Quo, inquit,  «  tu  vadis?  Ut 
metiar,»ait,«Hierusaleir,etvideamquantasitlatitu- 
do  ejus,etquanta  longitudo  illius.»  Breviter  asseruit 
quod  a?di(icatio  non  in  incertoesset,aut  deberel  dif- 
ferri.  Nunquid  autem  vir  ille  cujus  est  funiculum  in 
manu  habere,nondum  sciebat  quantse  longitudinis 
Hierusalem.et  quanta?  deberet  latitudinis  esse  ?  Si 
de  civitate  illa  terrenasive  manufactaquaritur,non 
magnum  erat  llli  viro  scire  vel  videre,sed  nec  ullus 
prophetarum  dignurn  duxit  scripto,ad  nostram  no- 
titiam  transmittere,  quanta  fuerit  latitudo  vel  lon- 
gitudo  ejus.Porro  de  civitate  ccelesti,  cujus  illa  ci- 
vitasquoddum  exemplar  fuit,haud  dubium  estquin 


ta  longiludo  ejus.El  ecce  angelus  qui  loquebatur  in  g  longitudinis  et  latitudinismensorille  sitvir  cujus  in 


me  egrediebatur,et  alius  angelus  egrediebatur  in 
occursum  ejus,  et  dixitad  eum  :  Curre  et  loquere 
ad  puerum  istum,dicens:Absque  muro  habitabitur 
Hierusalem  pra?  multitudine  hominum,et  jumento- 
rumin  medioejus.et  ego  eroei,  ait  Dominus,  murus 
ignis  incircuitu,etingloriaeroin  medioejus.uMagn- 
um  gaudium  angelorum,magnum  in  hisverbisistis 
prorequae  accidit  ccelestibus  spiritibus  et  terrenis 
hominibus,  la?litia?  tripudium  .  Nam  quia  prsvaluit 
Dominus  exercituum.et  detritis  cornibus  regnorum 
gentium,  propositum  Dei  ad  effectum  pervenit  ut 
aedilicaretur  Hierusalem,  etin  eatcmplum  nomini 
Dumini  (II  Esdr.  vi).  GaudVnt  angeli,  et  homines 
voluntesse  participes  gaudii  sui.  Vere  magna  gau- 
dendi  ratio.sed  atlendas  non  solum  lemplum  illud 
manufactum  quod  Zorobabel  fundavit  et  perfecit. 
necsolum  civitatem  illam,  cujus  muros  Nehemias 
construxit.deirito  duntaxat  uuo  cornu  regni  ^Baby- 
lonici  per  fabrum  regni  Persici  sed  templum  non 
manulactum  et  civitalem  Dei  viventis  Hierusalem 
ccelestem  qua?delritiscunctisquatuorcornibus  illis, 
nunc  usque  aidilicatur  ut  civitas  ait  Psalmista, 
«  cujusparticipatio  ej us  inidipsum  » (Psal.cxxi),  cu- 
justemplumjanjduduni  a?dilicatumest,imoetJudai- 
caimpietate  solutum  luit.et  posttiiduinnSlGexci. 
tatusesl.  Templum  aliud  civitas  non  habet,  «  nam 
temp!um,»aitJoaunes,«non  vid>  inea.Dominusomni- 
potenstemplum  illius  est,et  agnus  »(4/ioc.xxi).Hinc 
sine  dubio  tendit  hsc  prophetica  visio,et  inde  gau- 
dentangeli.quod  talecum  hoiuinibus  templumsem- 


manu  runiculusest,qui  omnis  divisionis  gratiarum 
cum  Patre  et  a?qualem  Spiritu  sancto  potestatem 
habet,et  bujusmodi  dimensiones  ita  videt.ut  videre 
faciat,nec  quemquam  lateatquanta  debeat  esse  lon- 
giiudo  illius,  qua?  esl  fides,  scilicet  usquead  mor- 
lem,  et  quanta  latitudo,  qua?  est  dilectio,  scilicet 
usque  ad  mortem.Nam  esto,inquit,fidelis  usque  ad 
mortem  (Apoc.  n).  ht  «  majorem  hanc  dilectionem 
nemobabet.utanimamsuamponat»  quis«proaruicis 
suis»  (./ou/i.  xv),  et  tanla  quidem  longitudo,  tanla 
lalitudo,  lam  in  isto  saeculo  hatieuda,  ubi  pro  fide 
mori  quis  potest.pro  dilectione  animam  suam  po- 
nere  potest.Sed  in  illo  sapculo  quo  cum  pervenerit, 
neque  mors  ,neque  luctus,neque  clamor,  neque  do- 
lor  erit  ultra  (Ayoc.  xxij,quid  erit  longiludo  etquid 
latitudo,nisi  longitudinis  et  latitudinis  hujusce  re- 
muneratio?  Hoc  illi  vero  videre,perfectionem  erat 
ostendere  atque  promittere.  Ad  hoc  dictum  lllius 
viri,ecre,inquit,«angelusquiloquebalurin  me,»egre 
diebatur,  forle  dimensiones  illas  inspecturus.Do- 
ccndusautem  erat  propheta,  ne  humanosensu  ac- 
ciperet  in  quod  de  latitudineet  longitudineaudierat. 
vl/!usergo,inquit,«  angelusegrediebaturin  occursura 
ejus.et  dixit  ad  eum  :  Curre  et  loquere  ad  puerum 
istum,dicens:Absque.  muro  habitabiturllierusalem. 
Qua  causa,  putas,  prophetam  hic  angelus  puerum 
appellat.nisi  quia,sicut  jnm  dictum  est,  docendus 
erat  ?  Estenim  qua?dam  sensus  pueritia,qua?  in  isto 
quidem  nondum  reprehensibilis  erat,quia  nondum 
audiendovel  videndo  talia.mullum  tempuslhibebat. 


persinthabituri,talemcurahotiiinibuscivitatemsea>  u  Reprehcnduntur  autem  in  his,  qui'propter  tempus 


per  sint  habituri.  Quare  autem  maxime  tunc  tem- 
porisvisio  pro  hac  re  demonslari  dcbuit  angelica? 
congratulalionis,  nisi  quia,  civitas  illa  terrena  et 
templum  illud  manufactum,  qua?tunc  rea?difieari 
incipteba11t.qua3.ddtu  erant  instrumenta  sive  initia 
ccelestis  illius  civitatis.  Nam,  ut  ante  jam  dictum 
est.de  loco  et  civitate  vel  gente  illa,  juxta  proinis- 
sionesDei  Chrisium  nasci  oportebat,  et  inde  jun 
tunc  gaudium,  quia  rea?dilicato  lemplo  et  civilate 
illa,sanctorum  spes  non  peribat,  et  promissio  per- 
manebat.  Unde  quomodo  nunc  gaudere  gestiunt. 
Ecce,  inquit.n  vir,et  in  manu  ejus  funiculus  menso- 


esse  deberenl,  et  non  sunt  perlecli  sive  magistri, 
qualibus  Apostolus: « Quoniam,»inquit,«imbecilles 
facti  estis,  quibus  lacte  opus  sit,  non  solido  cibo  » 
(llebr.  v).  Omnisenim  qui  lactis  est  particeps,  ex- 
pers  est  sermonis  justitiae,parvulus  enim  est.  Per- 
fectorum  autem  est  solidus  cibus  eorum  qui  pro 
consuetudine  exercitatos  habent  sensus.Haec  Apo- 
sloli  sententia  praesenli  quoque  exemplo  clariorfit. 
Videbat  hic  oculis  elevaiis  virum,  cujus  in  manu 
funiculus  mensorum,  et  audierat  eumdicentem,«  ut 
metiar  Hierusalem,  et  videam  quanta  sit  latitudo 
ejus,etquania!ongitudo  illius.uSinondumaliudquid 


713 


GOMMENT.  IX  XII  PIIOPH.  MIN.  —  IN  ZA.CH.  LIB.  I. 


714 


intelligobat  in  visu  illo,  nisi  terrenas  illius  civitatis  \ 
dimensiones,  profecto  puer  erat,  puerilem  sensum 
habebat,  et  inlerim  visio  quam  videbat,  quia  de 
terreno  tantum  a?dificio  gaudebat  non  solidus  ille 
cibus,  sed  quaedam  erat  lactis  alimonia.  Recte  igi- 
tur  puer  dictus  est,  sed  cito  in  virum  prolicere  ha- 
bebat  praesenti  magisterio  coelestium  spirituum  di- 
cenlium  :  Absque  muro  habilabitur  Hierusalcm  prx 
multiludine  hominum  et  jumenlorum  in  medio  ejus, 
el  cgo  ero  ei,  ait  Dominus,  murus  ignisin  circuitu,et 
in  gloria  eroin  mcdio  ejus.  Est  enim  sensus,  Hie- 
rusalem  quae  per  nos  aedificatur,  quam  per  semet- 
ipsum  vir  istemetitur,muro  manufactonon  circum- 
datur,  sed  tota  spiritualis  esl  aedificatio  ejus.Domi- 
nus  ipse  murus  ejus,  murus  ignis  in  circuitu,  per 
quod  civitas  illa  <;uam  firma  sit,satis  innuitur.Cum  „ 
enim  scriplum  sit,  sicut  fluit  cera  a  facie  ignis, 
sic  pcrcant  pcccalores  a  facie  Dei  (Psal.  lxvii).  Quis 
ibi  hostcm  timebit,quis  de  inimico  sollicitus  erit  '? 
Ergoquod  in  Psalmodehac  ipsaHierusalem  dictum 
est :  Monles  in  circuilu  eius,  et  Dominus  in  circuilu 
po/jtili  sui  (Psal.  cxxiv),  magnifice  praesens  locusil- 
lustrat  ei,  quisensum  excessit  pueri.  Quod  deinde 
ubi  dixerat  :  Ego  Dominus  murus  ignis  m  circuilu, 
subjunxit,e(  in  glo>ia  ero  in  medio  ejus. Itidem  Ionge 
supra  sensum  pueri  est,  quia  videlicet  non  sicut 
homo  localis  et  terrenus  in  medio  hominum  loc-a- 
lium  lerrenorum,  sed  sicul  Deus  Creator  spirituura 
in  medio  erit  angelorum  et  hominum  in  lemplis 
cordium,  in  domibus  quae  ipsa  corpora  sanctorum 
et  animarum  praecordia  sunt,  quodqualeest  vel  erit 
oculus  non  vidit,  et  autis  non  audivit,  et  in  cor  ho-  " 
minis  non  ascendit  (Isai.  lxiv).  Pueri  quidam  qui 
nunquam  proficiunt,  pueri  centum  annorum,istud 
quod  hic  dictum  est,  absque  mnro  hubitabilur  Hie- 
rusalem  prx  multilwline  hominumct  jumentorum  in 
medio  ejus,  putant  carnaliter  esse  venturum.vidcli- 
cet  quod  Hierusalem  tautam  beatitudinem  habitura 
sit,  ut  pr.e  multitudine  hominum  et  jumeutorum 
omnium,  murum  habere  non  possit,  sed  Domini 
defensio  murus  sit  ipsius,  et  illius  in  medio  habi- 
tantis  gloria  perfruatur.  Ad  puerum  hujusmodi, 
puerum  centum  annorum,qui  moritur  est  maledi- 
ctum,  populus  enim  Judaicus  est,non  currit  neque 
mittitur  angelus  ut  ad  eum  loquntur  (Isai.  lxv), 
nec  enim  audire  aut  secundum  sensum  senum  in- 
telligere  vull.  Nos  autem  cum  isto  puero,  qui  au-  D 
diendo  et  intelligendo  proficit  in  virum,  sic  intelli- 
gimus  quod  dictum  est  prx  multiiudine  hominum  el 
jumenlorum  in  medio  ejus,  absque  muro  habitabilur, 
ut  nunc  manifesteoculis  apertis  videmus.Quisenim 
regum  aut  imperatorum  tam  magnum  sive  tamam- 
plum  potuissel  facere  murura.qui  conclucjeret  or- 
bem  terrarum  "?  Nisi  autem  concluderel  orbem  ter- 
rarum,  non  posset  ambire  Hierusalem  istara.scili- 
cel  Ecclesiam,  quia  videlicel  in  toto  diffusa  est  orbe 
terrarum  in  ea  dicuntur  homines,  qui  spiritualia 
sapiunt,  jumenta  vero  qui  simpliciter  sapiunt,  ju- 
vant  autem  eos  qui,  cum  sint  spiriluales,sua  spiri- 

Patrol.  CLXVIII. 


tualiaseminantillis,et  eorum  carnaliametunt  (Rom. 
ix).  Ethic  quidem  in  praesentisaeculo  talis  Hierusa- 
lem  peregrina  pars  ccelestis  Hierusalem,idcireo  abs- 
quc  muro  habitabitur,  quia  non  uno  in  loco,  non 
in  una  gente  continetur,  sed,  utjam  dictum  est» 
pcr  orbem  terrarum  diffunditur.  In  illo  aulem  see- 
culo,  38  7  quo  hinc  quotidie  transfertur,multo  ma- 
xime  nec  est,  nec  esse  debet  aut  potest  murus  in 
circuitu  ejus,  nisi  Dominus,  qui  et  in  gloria  erit  in 
medio  ejus.  Sequitur :  0.  o,  fugile  de  terra  aquilonis, 
dicit  Dominus,  quoniam  in  quatuor  ventos  coeli  dis- 
persi  vos,  dicit  Dominus.  0  Sion,  fuge  quse 
habitas  apud  filiamBabijlonis,  quia  hxc  dicit  Domi- 
nus  exerciluum.  Post  gloriam  misil  me  ad  gentes, 
qux  spoliaverunl  vos.  Qui  cnim  ietigerit  vos,  tanget, 
pupillam  oculi  mei.  Quia  ecce  tgo  levo  manum  meam 
sui  er  eos,  et  erunt  prxdx  his  qui  serviebat  sibi,  et 
cognoscclis,quia  Dominus  exercituum  misit  me.  Quam 
opportune,  quam  sapienter  Spiritus  sanctus  dum 
senibus  loquaturet  senili  auditoris  animo  delecte- 
tur,  inlerim  puero  blanditur,qualis  vero  totus  tunc 
erat  populus,  qui  de  Babylonicacaptivitate  reverte- 
batur,  cujus  sensum  supergredi  volebal  istum, 
quem  appellabat  angelus  puerum,  dicens  :  Curre  et 
loqueread  puerumistum  (Isa.  lxv).  Nam  puero  cen- 
tenario,de  quo  jam  dictura  est,  mjquaquam  blandi- 
tur,  sed  dicit  ei  quia  morietur.  Quomodo,  vel  ad 
quid  blanditur  illi  puero,  id  est  simplici  populo  ? 
Videlicet  ita  loquendo.ut  sentiat  talis  pucrsesedi- 
vina  invitatione  revocari  de  Babylone  ad  reoedifican- 
dam  civitatem  vel  templum,  cujus  rea:dificatio,sic- 
ut  jam  dictum  est,  prsparalio  erat  salutis  huma- 
nre.  Puer  erat,  quisquis  nihil  aliud  praeter  restitu- 
tionem  loci  ei  gentis  sperare  sciebat,  quemque  sal- 
tem  hoc  exiguum  delectabat.  Vir  autem  imo  et 
senex  erat,  quisquis  loci  illius  restitutionem  non 
propter  ipsurn  locum,  sed  propter  eum,qui  inde 
venturus  erat,  scilicet  Christum  desiderabat.  Voca- 
tivum  casum  congeminans,  o,  o,  fugite,  inquit,  de 
terra  aquilonis,  iiemque  tertio,  o  Sion,  fuge,  qux 
habitas  apud  filiam  Bibylonis.  Fugile  de  terra  Aqui- 
lonis,  idem  est  quod  fuge,  qu»  habitas  apud  filiam 
Babylonis.  Plagae  namque  orbis,  quas  Graeci  appel- 
l.mt,  climata,  juxla  situm  Hierusalem  intelliguntur 
et  lempli  et  juxta  situm  iliius  Babylon,  apud  quam 
oaptivus  erat  Dei  populus,  in  parte  est  aquilonari. 
Hoc  ergo  quod  dicilur,  o,  o,  fugite,  oSion,  fuge, 
sic  intelligitur,  sensu  quidem  puerili,sed  non  inu- 
tili.  Ecce  quomodo  pcenitet  Dominum  mali  quod 
fccit  nobis.quomodo  dolet  super  civitate  inclytaet 
templo  nobili,in  qua  sola  civitate  glorificabatur,  in 
quo  templo  unico  nomen  ejus  invocabatur.  Nec  mi- 
rum,  magnum  enim  illic  erat  nomen  ejus.magnus 
hi  nor  impendebalur  nomini  pjus.  Cyrus  nos  illuc 
redire  non  compulit.sed  tantummodo  redeundi  li- 
centiam  dedit.  Quis  est  in  vobis,  ait,  de  universo  po- 
pulo  Domini  cmtit  Sil  Deus  illius  cum  ipso,  et  ascen- 
dat  Hierusalem,  quse  esl  in  Jud&a,  el  sdificent  do* 
mum   Domini  Dei  sui  Israel  (l  Esdr.  i).  Quantopera 

23 


715 


RUPF.MT  ABBATJS  TUiTIENSIS 


716 


pos  invitat,  ut  properanter  velimus  exire  de  terra  A  et  pcenitentiam  agere  cum  spe  perveniendi  ad  re- 


ista,  terra  litibylonis  immunda,  dum  dicit,  0,0,  fu- 
gite  de  terra  aquilonis,  0  Sion,fuge,qux  habitas  apud 
filium  Babylonis,  et   quanlum    pcenitet  eum  de  his 
quK  passi  sumus  ;  jui  cnim  deinceps  tetigeril  nos, 
langet  pupillum  oculi  ejus  et  preedajnobis  erunt  bi, 
quibus  serviebamus,  iil  est  captivos  ducemus  eos, 
qui  captivos  duxerunt  nos.  Iste  sensus,  ut  jam  di- 
ctum  est,  puerilis  quidem  est,  sed  utilis,i|uia  quo- 
modocunque  factum  sit,  factum  est  ut  restitueretur 
Iocuset  gens,  undo  salulem  mundi  Chrislum  opor-' 
tebat  nasci.  Sensus   tanto  utilior,  quanto  solidus 
cibus  lacle  melior  exislit,  in  discipulis  Christi  est. 
Primo  ipsa  qiue  hic  loquitur  persona  cognoscenda 
est.  Unde  cognoscctur  ?  Nimirum  ex  eo  quod  ait  : 
Dominus  exerciluum,  post  gloriam  misit  me  ad  gen- 
tcs  quas  si  oliaverunt   vos,    itcmque  et   eognoscetis, 
qaia  Dominus  exercituum  misit  mc,  lauda  et  Ixtare, 
filia  Sion,  quia  eccc  cgo  vcnio  et  havitabo  in  mcdio 
tui,  ait  Dominus.  Quis  ait  iste  Dominus  cxercituum, 
quem  postgloriam  misitDominusexercituum?Qui=, 
inquam,  nisiDominus  Filius  Domini  Palris  ?Filium 
namquo  Dominum  et  Deum.quod  juste  credimus, 
et  fideliter  confitemur  misit  in  hunc  mundum  post 
gloriam  Pater  Deus  ct  Dominus.  Quam   post   glo- 
riam?Nimirum  postgloriam  Divinitatis  longeet  in- 
finite,  postquam  eiat  in  forma  Dei,  quod  non   est 
aliud,  quam  in  gloiia  Dei.  Hinc    Apostolus    dicit  : 
Qui  cum  in  forma  Dci  esset,  non  rapinam  arbitratus 
est  etsc  se  xqualem  Deo,  sed  semetipsum  exinanivil 
formam  servi  acapiens  (Philip.  11),  etc.Itaque  dictum 
hocpiopheticum  gratumet  gratiosum  nob:s  sit,quia 
fideie  est  testimonium  Domini  nostri  Jesu  Christi 
non  solum  quidem,  sed  do  multis  unum  pulcherri- 
mum  atque  clarissimum.Igitur  ab  isto  loco  iliuc  se 
intendat  animus,    quo  post  detrita.ut  jam  dictum 
est,  cornua  geniium,  victor  propositi  Deus  promis- 
sum  suum  implevit,  el  jusjurandum  r/uod  juravit  ad 
Abraham  pairem  nostrum,  dalurum  sc  nobis(Luc.  1), 
mittendo  in  hunc  mundum  Filium  suae  charitatis 
propter  nimiam  charitatem  qua  Deusmundum  di- 
lexit  (Ephes.  n).  Hic  pulcherrimus  est  ordo  prophe- 
tiae,  qualenus  post  revcrsionem  ejus  ad  Hierusalem 
in  miserijordiis,  quibus  domus  ejus  aedificata  est 
in  ea,  et  post  detrilionem  regnorum  quatuor,  quae 
per  quatuor  cornua  significata  sunt,  et  per  quae  sibi 
succedentia,  draco  diabolus  insectando  populum 
illum,  promissionis  effectum  avertere  nitebatur  ve- 
nisse,  qui  promissus  fuerat  consideretur,  et  dicta 
haec  :  0,  0,  fugite  de  terra  aquitonis,  et  caetera,  tan- 
quam  prssscntis  ejus  voces  audiant.  Quid  enirn  est 
aliud.  fugite  de  terra  Aquilonis,  sive  juge,  Sion,qux 
habitas  apud  filiam  Babylonis,   quam  hoc  inilium 
ejus  Evangelicae  praedicationis  :  Pccnitentiam  ogite, 
appropinquabit  enim  regnum  Dei(MaUh.  iv).Denique 
incredulum  csse  et   cordis   impcenitentis,  hoc  est, 
permanere  in  terra  Aquilonis,  venti  utique  frigidi, 
per  quem  diabolus  solet  in  Scripturis  figurari,  et 
econtra,  fugere  de  terra  Aguilonis,  hoc  est  crcdere 


gnum  Dei.  Item,  habitare  apud  fi'iam  Babylonis, 
hoc  est,  servire  vitiiset  concupiscer.tiis,et  econtra, 
fugere  de  habitatione  Babylonis,  hoc  e^t,  cessare  ab 
eisdem  vitiis  et  concupiscentiis.  Duo?  causa^  quas 
hic  posuit,  quoniam  inquatuor  ventis  cxli  dispersi 
vos,  quia  post  gtoriam  misit  me  ad  gcntes  qux  spolia- 
vcrunt  vos,  unam  ralionem  faciunt,  et  illius  unius 
conlinct  sensum,  quam  evangelista  scripsit,  quia 
Jesus  moriturus  erat,  nt  filiosDei,qui  dispersi  erant 
congregaret  in  unum  (Joan.  11).  Ratio  haec  sic  in 
isto  divisa  est,  ut  omni  habenli  aures  audiendi,pri- 
ma  parte  timorem  incutere,  sequente  dilectionem 
insinuare  velit.  Dum  enim  pramiisso,  fugile  dc  terra 
aquilonis,  quod  est  dicere.nolite  cordis  esse  impcc- 
nitentis,  subjungit,  quoniam  in  qualuor  venlis  eoeli 
dispersi  vos,  opportuno  timore  concutitur  attentus 
auditor,  si  tamen  intelligit,  quomodo  vel  ob  quam 
causam  facla  sit  illa  dispersio.qua  sparsim  mixtim- 
que  inter  malos  et  reprobos  electi  nascuntur  in  boc 
mundo,  qui  simul  esse  et  soli  nasci  debuissent  in 
paradiso.Cum  item  pramnisso  :  0  Sion,  fugequx ha- 
bilas  apud  filiam  Babylonis,  subjungit,  quia  post 
gloriam  misit  me  ad  gcntcs.  Magna  dilectionis  Dei 
offertur  oceasio.consideranli  quodveraciter  diclum 
sit,  quam  bonus  lsracl  Deus.  Quia  videlicet  sic  di- 
lexit  mundum,  ul  Filium  suum  unigcnitum  daret,  ut 
omnis  qui  credit  in  ipsum  non  pereat,  sed  habcal  vi- 
tam  xlernam  (Jnan.  111).  Et  quam  bonus  sit  318. 
idem  unigcnitus  qui  cum  in  forma  Dei  esset  (Philip. 
11),  propter  nos   accepit  formam   servi,  atque  post 

^  gloriam  claritatis  quam  habuit  ad  Deum  priusquam 
nmndus  fieret,  saiuratus  est  opprobriis,  dans  per- 
cutienti  maxillam  (lliren.  m),  ct  factus  est  obediens 
usque  ad  mortcm,  mortem  autem  crucis  (Philip.  11). 
et  qui  misit,  et  qui  missus  cst,  Dominus  exercituum 
est,  testatur  praesens  locus  Scriptura?  veritatis.Nam 
ne  forte  quisnon  audieril,  non  contentus  fuitsemel 
dixisse  de  isto,  qui  post  gloriam  missus  est,  quod 
Tiominus  sit,  sed  tertio  repelivit,  dicit  Uominus, 
pauculis  diclionibus  inlerjectis,  et  deillo  qui  misit 
secundo  asseruitquod  Dominus  exercituum  sit.Jam 
quippe  semel  dixit  iste  Dominus  qui  missus  est,  et 
cognoscetis,  quia  Dominus  cxrrciiuum  misit  me,  et 
paucisinterjectis,  iterum  dicturuscst  filiae  Sion,  el 
scies  quia  Dominus  e.ccrcituum  misit  me  ad  te.  Inler- 

D  ca  vide  quam  sapienter,  quam  mira  arte  sapientias 
puerum  illuin  supradictum  capit,  scilicel  ponulum 
illius  temporis,  qui  separare  nesciebat  lale  quid.qui 
non  pusselvesci  tam  solidocibo  tantae  promissionis, 
et  idcirco  oportebal  eum  lactari  lacte  litterali,  quod 
est  hujusmodi,  cum  dixifset  :  Post  gloriam  niisit 
me  ad  gcntes,  addidit,  qux  spoliaverunt  vos,  et  sub- 
junxit,  qui  ennn  teligerit  vus,  tangrt  pupillam  oculi 
ejus,  siveocdi  mei,  quia  ecce  cgo  levo  mnnum  meam 
supereos,  et  erunl  prsedse  his  qui  serviebant  sibi,hoc 
enim  littora  sonat,  quod  talis  deberet  rerum  muta- 
tio  fieri,  ut  reversi  de  Babylonica  captivitate,multi- 
plicati  atque   roborati,  praesenle  cum   eis  Uomino 


717 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  I. 


718 


irent  super  Babylonios  et  cajteras  gentes  a  quibus  A  *'  Isclare,  fi.Ua  Sion,    ait  Dominus,  ipse  qui  mtssus 


fuerant  spoliati,  et  versa  vice  spoliarent  eos,  cede- 
renlque  sibi  in  pr.idam  hi,  quibus  servierant  ipsi, 
eodem  genere  vel  modo  prasdae  sive  servitii.  Bonus 
nobis  error  pueri,  sive  sensus  puerilis,  et  cunctis 
profulurus  s.TCulis.quia  videlicet  lali  spealacriores 
effecti,reversi  sunt  et  aedilicaverunt,et  Scripturam, 
quae  utique  pro  nobis  gentlbus  lacit,  quasi  contra 
nos  agentem  nobisque  contraria  promittentem.ma- 
jore  cum  favore  susceperunt  et  custodierunl  tan- 
quam  Scripturam  ut  vere  est  divinae  auctoritatis. 
Deus  aulem  quomodo  cogilavit,  ita  et  fecit,  levavit 
manum  suam  super  gentes,qux  spoliavcruid  Judaeos 
ornatu  civitatis  et  tcmpli  et  quibus  servierunt  et 
serviunt  Judaei,quarum  gentium  maximefuere  Ro- 


est,  Deus  ex  Dei  Patris  generatione,  et  homo  ex 
sancti  Spiritus  operatione,a!<?a  ecceego  venioel  ha- 
bitabo  in  mcdio  tui.  Quid  est  in  medio  lui,  nisi  in 
communione  naturae  tuae,cum  eubstantia  veras  car- 
nis.  Nam  Verbum  caro  jactum  at,et  Uobitavit  in  no- 
bis(Joun.  i).  Ergom  medio  lui,  boc  est.preeter  pec- 
catum  omnia  suscipiens.quaa  sunt  tuaacondilionis, 
primo  novem  mensibus  habitans  in  hospitio  ventria 
feminei.deinde  in  cunabulis,  imo  in  praesepi  invo- 
lulus  pannis.circumcisus,  et  ad  templum  deporta- 
tus,  cum  hostia  legali,etper  annos  triginla  paliens 
omnia  qua3  sunt  humanre  fragililatis.praUer  pecca- 
tum,  ut  jamdictum  est,  modis  omnibus  inventus 
est  homo,et  mortis  quoque  experimento.  Vere  ma- 


mani,  et  ecce  ipsi  suntpraeda?  Jud*is,scilicel  apo-  g  gna  materia  laudationis  et  laititife  talis  adventus,et 


stolis,  qui  utique  sunt  ex  Jutla:is.  Quomodo  gentes 
sive  Romani  praedae  sunt  apostolis  ?  Nimirum  eo 
modo  quo  piscatonbus  pisciculi.  Sic  enim  quibus- 
dam  eoruai  quando  vocavit  eos,  dixit  :  Venile  post 
me,  et  faciam  vos  fieri  piscatores  hominum  (Marc. 
lv).  Isti  sunt  etquique  similes  illis.quos  qui  idige- 
ril,  langet  pupillam  oculi  mci,  non  ut  ego  cceous 
liam,  sed  ut  caeci  sint  ipsi  qui  tetigerunt,  et  ego 
abscondam  faciem  meam  ab  eis.quomorlo  abscondit 
et  a^erlit  quis,  ictum  vit;>ns  adversarii  insidiantis, 
pupillam  oculi  sui.  Sequitur  :  Lauda  el  Ixtare.fiUa 
Sii  n,  quia  ecce  venio  cl  habitabo  in  medio  tui,  ait 
Domimis.  Et  applicabunlur  gentes  mulue  a  I  Domi- 
num  in  die  illa,  el  erunl  mihi  in  pupulwn,ct  habila- 
bo  in  medio(ui,et  scics  quia  Dominusexercituum  mi 


talis  Domini  cohabitatio.Quamobrem  et  ita  pra^mi- 
sit,  lauda  et  Ixlare,  filia  Sion.  Omnis  anima  qus 
tantum  bonum  perfidem  speculando  mereris  dici, 
el  csse  Sion,  anima  Joannis  vere  filia  Sion,  prima 
Lftdta  est  post  illam  laetitiae  matrem,  cujus  in  me- 
dio,  cujus  iu  utero  jam  bic  Dominus  habitabat.Un- 
de  el  laudabat  in  laetilia,  la?tabatur  in  laudedicen- 
do:  Magnificat  anima  mea  Dominum,  el  exsultavit 
spirilus  meus  in  Deo  salulari  meo(Luc.  i).  Post  eam 
prima  laudavit,  et  la:tata  est  anima  Joannis.  Ecce 
enim,  ait  Elisabeth,<?.r  quo  [acta  est  vox  salulationis 
tux  in  au.-ibus  mcis,  exsullavit  in  guudio  infans  in 
utcro  meo  (Joan.  m}.  Ubi  tempus  loquendi  adluit, 
illius  latilias  causam  pulchra  cum  laude  taliter  de- 
prompsit  :  Qui  habtl   sponsam,  sponsus  esl,  amicus 


sil  me   adte.Et  posseUit   Dominus   Judam    parlem  «  aulem  sponsi  qui  slat  et   audit   eum,  gaudio  gaudet 


suam  in  terra  sanctificata,  el  elegil  adliuc  llierusa- 
lem.  Sileat  omnis  caro  a  facic  Domini,  quia  consur- 
rexit  de  habilaculo  sancto  suo. Sicut  jam  ante  praeli- 
bavimus,  ois  ab  ista  persona  Domini  exerciluum, 
quae  hic  loquitur,  dictum  est :  Dominus excrciluum, 
misit  mc,  quia  dicturus,  lauda  et  Ixlarc ,  filii  Sion, 
sic  pracedentia  fmierat.e/  cognoscelis  quia  Dominus 
excrciluum  misit  mc,  etecce  iterum  prsemisso,  et 
habitabo  in  midio  tui,  subjungil,  et  scies  quia  Domi- 
nus  exerciluum  7nisit  mead  (e.Pulchrum  hoc  etcon- 
sideratione  dignurnest,  quia  prolecto  Filium,  qui 
revera  Dominus  excrcituum  est,  misit  Paier  sine 
dubio  Dominus  exercituum,  misit  Spiritus  sanctus 
veraciler  Doivinus  exercituum.  Dua?  pprsonae  Patris, 


propter  vocem  cjus  (II  Cor.  vi).  Hoc  ergo  gaudium 
meuin  impletum  est,  quod  deinde  dicit  Dominus: 
Et  applicabuntur  genlcs  mullx  ad  Dominum  in  die 
illa,  et  erunt  mihi  in  populum,  manifestum  atque 
perepicuum  est,  quia  vidclicet  exquo  dier  istaillu- 
xit,  vcl  tempv.s  advenit,  de  quo  in  Isaia  Dominus  : 
In  lempore  placilo,  inquit,  exaudivile,  elindiesa- 
luiis  adjuvi  te.  Apostolus  autem  succinit  :Ecce  nunc 
lcmpus  acceplabile,  ccce  nunc  dies  salutis  (II  Cor.  vi), 
et  ex  co  genles  multae  applicantur  ad  Dominum,t't 
sunt  ei  in  populum.  Porro  anle  diem  hanc.  nolus 
tantum  inJudsea  Deus,in  Israel  magnum nomen ejut 
{Psal.  xxv),et  recie  *liae  quoque  gentes  applicantur 
ad  Uoininum,et  sunt  ei  in  populum  licet  invideant 


et  Spiritus  sancti,  unim    personam  Filii  miserunt,  D  etindignenturJuda3i,quis  sibi  videntursoli  cssefiiia 


bic  apud  Isaiam  ip>e  loquitur:/?/  nunc  Dominusmi- 
sit  mc,  ct  Spirilus  ejus  (7sa.xr.vin).Nimirum  quando 
B.  virgo  Maria,nuntiante  angelo,  concepit  nuncFi- 
lium  Dominum  exercituum,  et  Paler  Dominus  exer- 
ciluum  misit,et  SpiritussanctusDi)i?ii'?ii!S  cxcrcituum 
misit  eumin  uterum  ejusdcmvirginis.Pater.quem- 
admodum  ipse  dicit :  Eruclavil  cor  meum  Verbum 
bonum  (P*at.  xliv).  Spiritus  sanctus,  quemadmo- 
dum  augelus  ad  Mariim  :  Spiritus  sanclus,  ait,  su- 
perveniel  in  te  et  virlus  Attissimi  obumbr-iba  libi 
(Luc.  i).  Et  ad  Joseph  :  Quod  enim  in  ea  natum  esl, 
de  Spiritu  sanclo  natum  (Matth.  i).  Super  hoc  lauda 


Sion,  et  r.on  pcrtinent  ad  filiam  Sion.Quid  enim.an 
Judaeorum  Deus  tantum,  nonne  et  gentium,  imoet 
gentium?  (Joan.m).E/  /iai(7a/)0,inquit,n!  mediotui, 
scilicetsecundoadventu,non  quomodoprimo  adven- 
tu  venio.sicut  jamdixi,ut  habitemi?!  medio  /u?.Pri- 
mo  8H9  namque  passibilisalque  mortalisati)ueju- 
dicandus.  Secundo  impa^sibilis  atque  immortalis 
Deus  judicii  Dominus  halntabo  in  medio  tui.  Primse 
babitationis  in  medio  tui  fructus  hic  est, ut  appli- 
centur yentesmultsead  Dc>??!i'?in??!,spquentisbabitatiO' 
niserito(Iectus,quem  Joannesdioit:.Sfi»!!(i  quia.cum 
apparuerit,  similes  ei   erimus,   quoniam   videbimus 


719 


RUPERTI  ABBATIS  TUITENSIS 


720 


eum  sicuti  est  (I  Joan.  m).  Illud  videre,  perfectum  A 
erit  scire,  de  quo  hic  ait,'X  scies  quia  Dominus 
exereituum  mi.it  me  ad  te.  Quid  porro  sibi  vult, 
quod  cum  dixisset,  ei  applicabuntur  gentes  mullSB 
ad  Dominmn  et  eruntmihi  in  /JO/)!i/Km,subjungit,at- 
qtie  ait,  el  possi  lcbil  Dominus  Judam  partem  suam 
in  terra  sanclificata,  ei  cligel  adhitc  Hierusalem  ? 
Nimirum  quia  faciendum,  et  huic  erat,  quod  pro- 
phetisaliisjubetur,scilicetclauderesermonetn  (Dan. 
xn),  ligare  teslimonium,quia  videlicet  sic  expedie- 
bat,  nec  enim  portare  potuissent  homines.si  mani- 
feste  diceret  illis  Deus  id  quod  intendebat.Ecce  il- 
lud  quod  dixerat,  et  applicabuntur  genles  multse  ad 
Domznum,  subtegit,  dicendo  :  Etpossidebit  Dominus 
Judam  partem  suam,  quo  nomine,  quoniamJuda 
interpretatur  confessio,  cum  significentur  omnes  n 
gentes  Christum  onfitcntes.putare  poterat  ille  po- 
pulus  Judae,  qui  hasc  auJiebat,  quod  quali- 
cunque  modo  applicandae  forent  ad  Dominum 
mulue  gentes,  tnmen  ipse  solus  Uomini  p;irs 
esse  deberet,  quae  existimatio  nihil  proposito 
Dei  nocuit  aut  nocet,  imo  prodest :  quia  dum 
illi  benevoli  fuerunl,  Scriptura  nobis  custodila 
est.  Sensus  hic  est :  Judam  partem  luam,  id 
est  eos  qui  pra:ordinati  sunt  ad  vitam,  qui  se- 
cundum  propositum  vocati  sunt  sancli,  quos  prse- 
scivit  et  przdcstinaiit  conformes  fieri  imaginis  Fi- 
lii  sui  (Hebr.  xn),  qui  omnis  Juda,   idem  credentes 


atque  confitentes  sunt,et  pars  Domini  sunt,  possi- 
debil  Dominus  in  terra  sanclificatu,  in  terra  viven- 
tium,ubi  quod  est,  totum  sanctum  est,  et  ita  pos- 
sidebit  ut  nullus  desit  de  numero  eorum,  et  quia 
non  sufficiunt.qui  de  ista  terrena  Uierusalem  illic 
ascendunt,adhuc  eliget  de  aliis  quoque  gentibus, 
assumet  qui  sint  Hierusalem.  Nonne  in  his  quae 
dicta  sunl,  merito  conforlentur  manus  dissolutae,et 
genua  debiliaroborentur  ?  Nonnemerito  dicant,p«- 
sillanimis,  conforlamini,  ct  nolite  timere?  (Isai. 
xxxv.)  Sequitur  ergo  :  Sileat  omnis  caro  a  facie  Do- 
mini,  quia  consurrexit  de  habitaculo  sancto  suo.  Ac 
si  dicat :  Sileant  quatuor  cornua  quoe  ventilaverunt 
Judam,  et  Israel,ct  Hierusalem  ;  sileant  omnesqui 
rejjnare  pi\-esumpserunt,Domino  nesciente,  Domino 
non  probante;  quia  cnro  suotAssyrii  cum  Babylo- 
niis,  Persae  cum  MasJis,  Macedones  sive  Graeci, 
Romani  terribiles  et,  ut  videbatur,  ferrei.  Sileant, 
inquit,  a  facie  Domini,  quia  consurrexil  de  habita- 
culo  sanclo  suo,  quia  throni  ejus  posili  sunt,  et 
judicium  sedit.et  judieatum  est  interfici  bestiascor- 
nutas  (Dan.  vn),  et  auferri  potestatem  eorum,  et 
dari  potestatem  et  honorem  et  regnum  Filio  homi- 
nis  venienti  in  nubibus  cccli,  ut  suscipiant  regnum 
sancti  Dei  altissimi,  quibus  insultabant  regnantes 
beslios,  tanqua:u  peregrinis  atque  captivis,  et  ob- 
tineant  regnum  usque  in  saeculum,et  sjeculum  ssa- 
culorum. 


LIBER  SKCUNDUS. 


3'AO  Habemus,'\nqu'\t  apostolus  Petrus. firmiorem  C 
propheticum  scrmonem,  cui  bene/acitis  attendentes 
tanquam  lucernx  lucenti  incaliginoso  loco,donec  dies 
•.Ulucescat,  el  lurifer  onaiur  in  cordibus  vestris  (II 
Pelr.  \).  Dulceest  auditu,dulcius  esperimento  quod 
propheticus  sermo  lucerna  ardens  et  lucens  sit, 
quam  utiquc  Spiritus  sanctus  Christo  suo  paravit. 
Unde  videri  possit  ille  in  hacnocte  per  speculum  in 
xnigmale,, (\oTite.  illucescat  ille  dies.in  quo  vidcndus 
est  facie  ad  faciem  ffiterna  visione  (/  Ciw-.xin).  Hoac 
intentio  nostra  sit,  ut  in  lumine  hujus  lucernae, 
non  adhoram,sedaeternarn  ejusdem  Christigloriam 
exsultare  velimus,  cujus  exsultationis  hoc  initium 
est  ut  prophetica  testimonia  medilantes,  exparlc 
sciamus,et  nos  quoque  ex  parlc  prophetemus  (ibid.), 
donec  veniat  quod  perfectum  est,  el  quod  ex  parte  r. 
est  evacuetur.  Cum  hac  simplicitate  oculi,  nunc 
usque  progressi,  lucidum  persequaniur  ordinem 
hujus  prophetia;,  revera  lucentis  lucernae,  cujus  in 
lumine  corde  et  ore  dignum  sit  exsuliare  omni 
animae,  quse  Cliristi  claritatem  non  ficta  diligit 
chariiate,  et  spes  nostra  haec  sit,  quam  sapientia 
promittil,  quia  de  fructu  oris  sui  homo  saliabitur 
bonis(Prov.  xm).  Magnae  et  pulcherrirnaj  visionis 
pars  aliquanta    decursa    est,  videlicel  ab  eo  quod 


ait :  Vidi  pernoclem,etecce  vir  ascendenssuperequum 
ru/um,  usque  ad  id  :  Sileal  omnis  caro  a  facie  Domi- 
ni,  quia  consurrexit  de  habitaculo  sanclo  suo,  in  qua 
videlicet  parte  illud  considerandum  est,  quia  fru- 
slrata  sunt  pugnanlia  contra  Dcum  regna  mundi, 
et  illis  pra2terniissis,nascente  Christo  venit  regnum 
Dei.  Post  haec  sequitur  : 

Gap.  III.  —  Et  ostendit  mihi  Jesum  sacerdotem 
magnum,  stantem  coram  angelo  Domini,  el  Saian 
stabat  a  dextris  ejus,  ul  adversarelur  ei.  El  dixit 
Dominus  ad  Salan  :  Jncrcptt  Dominus  in  te  Satan, 
et  incrcpet  Dominus  in  te,  qui  elcgit  Ilierasalcm. 
Nunquid  non  iste  lorris  esl  eruius  de  igne  ?  Et  Jesus 
erat  tndutus  veslibus  sordidis,  et  stabat  ante  (aciem 
angeli.  Qui  respomlit,  ct  ait  ad  eos  qui  stabant  co- 
rinn  se,  dicens :  Auferte  veslimenta  sordida  ab  eo,  et 
dixit  ait  eum  :  Ecce  absluli  a  te  iniquilatcm  tuam, 
elinlui  te  mutatoriis,  el  dixit  :  Ponite  cidarim 
mundam  super  caput  ejus.  El  posuerunt  cidarim 
mundam  super  caput  ejus,  et  induerunt  eum  veslibus. 
F.t  angelus  Domini  slabat,  et  conteslabatur  angelus 
Dcmini  Jesum,  dicens  :  Hxc  diiit  Dominus  exerci- 
tuum  :  Si  in  viis  meis  ambulaveris  et  custoiiiam 
meam  custodieris,  lu  quoque  judicabis  domum  meam, 
cl  custotics  atria   mea,  et  dabo   tibi  de  his   ambu- 


721 


COMMENT.  1N  XII  PRUPH.    MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


722 


lanles,  qai  nunc  hic  assistunt,  audi,  Jesn,  sacerdos 
magne,  tu  et  amici  lui,  qui  habitant  coram  te, 
quia  viri  porlendentes  sunt.  Ecce  enim  ego  adduco 
servum  meum  orientem,  quia  ecce  lapis  quem  dedi 
coram  Jesu,  super  lapidem  unum  septem  oculisunt. 
Ecce  ego  celabo  sculpturam  ejus,  ail  Dominus  exer- 
cituum,  et  auferam  iniquilalem  terrx  illius  in  die 
una.  In  die  illa,  dicil  Dominus  exercituum,  voca- 
bil  vir  amicum  suum,  subter  vineam  et  subtcr  ji- 
cum.  In  praecedentibus  dicendo,  posl  gloriam  misit 
me  ad  gentes,  et  ecce  venio,  et  habitabo  in  me- 
dio  iui,  etc.  Dominicae  Incarnationis  significatur 
mysteriuin;  in  praesentibus  tentalionum,  et  passio" 
nis  ejus  subrutilat  sacramentutn  ;  in  sequentibus 
vero  resurrectionis  ejus  trium|ihale  gaudium,  ubi 
post  liaec  prophela  mox  dicturus  est :  Vidi  et  ecce 
candelabrum  aureum  totum  (Zach.  iv),  etc.  Et  osten- 
dii  mihi,  inquii,  Jesum  sacerdotem  magnum.  IJebraei, 
inquitB.  Hieronymus,  Jesum  sacerdotem  magnum 
filium  Josedcch  intelligi  volunt,  qui  cum  Zorobacel 
populo  prafuit,  cujus  advers.irius  adextris  stabat 
et  non  a  sinistris  ;  quia  vera  erat  accusatio,  eo 
quod  ipse  cum  caeteris  alienigenam  accepisset  uxo- 
rem,  quod  in  Esdra  etMalachia,  qui  hunc  prophe- 
tamsequitur,  plenissimescriptumest.  Nostria.nlemt 
ait,  ila  disserunt  sacerdotem  esse  magnum  (l  Esdr. 
x;  Malach.  n),  ad  quein  dicitur  :  Tu  es  saccrdos  in 
selernum  secundum  ordinem  Melchisedech  (Psal.  cix), 
qui  quoniam  per  so  videri  non  potest,  a  Domino 
prophelae  ostenditur,  stans  coram  angelo  Domini, 
quem  volunt  magni  consilii  esse  angelum  (lsai.  ix), 
non  quod  alter  et  alter  sil,  ut  duas  personas  reci- 
piamus  in  Filio,  sed  quod  unus  atque  idemet  quasi 
homo  sordidalusosienditur,ctquasia;igelusmedia- 
tor  Dei  et  hominum  apparere  dicatur.  Juxta  hunc 
sensum.hoc,  ail,  videturessedifficiie,  quod  Jesuab 
angelo  dicilur,  si  ambulaverit  in  viis  Domini,  et 
ejus  praecepta  servaverit,  ipse  quoque  judicet  do- 
mum  ejus  et  custodiat  atria  illius,  et  del  ei  Domi- 
nus  ambulantes  de  his  qui  assistant  ei.  Nos  vero 
postreminonabs  re  miramur,  si  interdoctores  scru- 
pulosa  unquam  fuit  concertatio  pro  re  ejusmodi, 
cum  visio  sit  noctis,  quia  sic  incoepit  :  Vidi  per  tw- 
tem  (Zach.  i),  etc.  In  visionibus  namque  non  ipsa 
persona  sivesubstantiacujuscunque,  sedsimilitudo 
sive  imago  personae,  vel  subslantiae  solet  apparere, 
sive  hominis,  sive  alterius  cujuslibet  rei,  prxter 
spirituales  substantias,  utsunt  angeli.  Itaquesicut 
in  hac  ipsa  visione  quatuor  cornua,  et  sicut  in 
visione  Danielis  quatuor  bestiae,  non  ipsa  quatuor 
regna,  sed  quatuor  regnorum  quaedam  imagines 
fuere  (Dan.  vn)  ;  ita  hic  Jesus,  neque  substan- 
tia  Domini  noslri  Jesu  Christi,  qui  secundum  ho- 
minem  mondum  existsbat,  neque  ille  Jesus  fi- 
lius  Josedech  illius  temporis  pontifex  erat,  qui, 
cum  homo  esset  et  corpus,  quomodo  in  visu 
noctis  apparere  poteral?  Imago  erat  hominis, 
quae  videbatur,  quaedam  similitudo  duntaxat 
sufficiens  ministeno  prophetico,  ad  significanda 


»  illa,  quae  de  Domino  nostro  Jesu  Christo  jam  331 
tuncsignificari  tempus  vel  ratio  postulabal.  Quod  si 
quarat  quis,  cur  in  ea  similitudine  potius  quam 
in  alia  significari  placuerit  ?  Scire  debet  quia  cun- 
ctos  fere  sanctos  et  probos  aniiquorum  temporum 
viros,  qui  venturo  regno  Dei  proprio  labore  ali- 
quid  contulerunl,  Spirilus  sanctus  ejusdem  regni 
Dei  mysteriis  sic  honoravit,  ut  aliquem  qualem- 
cunque  singuli  proferrent  similitudinem  regis,  re- 
gni  Dei  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Hinc  est  quod 
in  illis  liominibus  sanctis,  tanla  conquisita  et  in- 
venta  sunt  a  saractis  doctoribus  gesta  vel  dicta  in 
typum  ejusdem  Domini,  qualium  de  praecipuis  fuere 
Isaac,  Joseph,  et  David,  et  Salomon,  quandiu  in 
sapientia  vigilavit.  Isti  duo  Zorobabel  filius  Zala- 
thiel,  et  Jesu  filius  Josedech,  multum  in  hac  parte 

"  omni  mundo  profuerunt,  sivo  contulerunt,  quia  vi- 
delicet  in  reversione  de  Babylonia  principes  exstite- 
runt,  templumque  fundaverunt  et  perfecerunt,  loco 
vel  genti  recuperandas  student^s  unde  salus  veni- 
ret,  quia  salus  ex  Judaeis  est  (Jonn.  iv).  Honoravit 
igitureos  Spiritussanctus,utin  nominibus  vel  figu- 
ris  eorum,  venturi  Chrisli  mysteria  significarcnlur, 
pro  co  quod  ejus  adveniu,  vel  regno  labor  et  opus 
eorum  famulabatur.  His  autem  pramissis,  nunc 
praesentia  visionis  dicta  vel  acta  ordine  persequa- 
mur.  Et  oslendisti  mihi  Jesum  sacerdolem  magntim 
stantem  coram  angelo  Domini,  et  Salan  slabat  a 
dextris  ejus,  u>  adversaretur  ci.  Quid  illud  signifi- 
caverit,  in  e  idera  visione  innuitur  his  verbis  :  Audi, 
Jesu  sacerdos  magne,  tu  et  amici  qui  habitant   co- 

C  ram  te,  quia  viri  portendenles  sunt.  Ecce  enim  ego 
adduco  servummeum  orientem,  etc.  Itoque  Jesus  ille, 
quem  vel  citius  speciem  sive  imaginem  videbat  in 
nocte,  slantem  coram  angelo  Domini,  portentum 
fuit  servi  Dei,  servi,  inquam,  illius  nomine  orienlis 
qui,  cum  in  forma  Dei  cssct,  propter  nos  semet- 
ipsum  exinanivit,  formam  servi  accipiens,  unde  et, 
recte  dicitur  servus  Domini,  quia  propter  nos  servi- 
vit,  tt  nbediens  fuit  usque  ad  mortem,  mortem  autcm 
c-ucis.  In  illa  forma  servi  stare  habebat  sacerdos 
magnus  coram  angelo  Domini :  Minuisli  enim,  ait, 
eum  paulo  minus  ab  angelis  (Psal.  vm).  Minoritatem 
illam  haec  diclio  pulchre  innuil.  stantem  coram  an- 
gelo  Domini,  pulchrius  autem  et  venerabiiius  illud 
in  Evangelio,  quod  cum  factus  in  agonia  prolixius 

D  oraret  et  sudaret  sudorera  s;inguineum,  apparuit 
illi  angelus  de  ccelo  confortans  eum  (Luc.  xxn), 
major  utique  minorem.utpote  nunquam  moriturus, 
continuo  moriturum.  Quod  in  illo  visu  Satan  slabat 
a  dextris  Jesu  ut  adversarclur  ci,  hoc  est,  quod  ta- 
lis  iste  servus  de  semetipso  dixit:  Venitcnim  prin- 
ceps  mundi  hujus  (Joan.  xiv),  subauditur,  qunerens 
in  me  suum  aliquid.  Slabatut  adversarelur,  nec  ta- 
men  dictum  est,  quod  adversatus  sitei,  vel  adver- 
sari  potuerit,  quia  videlicet  sic  futurum  erat  ut  ad 
ipsum  quidem  venlret  princejis  mundi,  sed  in  me,  in 
quit,  non  habet  quidquam  (ibid.).  Stabat,  non  asini- 
stris,  sed  a  dextris,  quia  videlicet  sic  futurum  erat 


7-23 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


724 


utin  isto  nihil  sinistrum,  sed  totum  dextrum,  id  A  posuerit,  quod  postmodum  interposuitidem  ange 


est,  nihil  malum,  sed  lotum  esse  bonum.  Itaquo  sta 
bat  a  dexlns,  quia  nulla  erant  sinislra,  videlicet 
hoc  intendens,  ut  de  dcxtris  faceret  sinistra,  ut 
perverteret  qu»  dixerat,  quae  frcerat  bor.a,  sicut 
narrat  evangelicaveritatis  ejus  Scriptura(;l/«.../.  xn, 
xsvii).  Accusabatur  enim  tanquam  malefactor,  cum 
csset  benelactor.  Sic  olim  idem  Saian  stabat  a 
dexlris  Job.  ut  perverleret  ejus  bona,  cum,  dice- 
ret :  Nunquid  jrustra  Job  limel  Deum  (Job.  i),  etc. 
Et  dixit  Pominus  ad  Satan,  increpet  Dominus  ia  te 
Satan,  et  increpet  Oominus  in  te  qui  elegit  Ilierusa- 
lem.  Gur  non  dixit,  vade,  Satan,  sive  desine  ad- 
versari,  Saian  ?  Videlicet,  quia  niultum  profuturus 
erat,  sic  adversando  Satan.  non  solum  ut  exernplum 
patientia?  esset  nobis,  ad  quod  informamur,  di- 
eente  [Jacobo  apostolo  :  Palientiam  Job  audislis, 
et  finem  Dornini  lidistis  (Jac.  v),  verum  eliam  ut 
mundum  redimeret  illa  patientia  Salvatoris,  illa  pas- 
sio  Redemptoris.  Igitur  inc.repel,  ait  Dominus,  inte 
Satan,  id  est,  assistat  quidem,  sed  non  usque  ad 
plenam  voluntatem  tuam.  Nimirum  et  illud  eral  in- 
crepare,  quod  dixit  pro  beato  Job  :  Ecce  in  manu  tua 
est,  vertimtamen  animam  illi  serva(Job.  n),  Similiter 
pro  isto  dictum  sit  ab  omni  potentia,  caro  in  manu 
adversariorum  sil,  quos  tu  inflammas,  verumtamen 
animam  illius  in  inferno  non  detineas,  caro  in  se- 
pulcro  corruptionem  non  videal,  hoc  dixit  Domi- 
nus,  increpet  Dominus,  et  increpet  Dominus,  sic- 
que  ab  una  persana,  dune  persona.  Domini  ad  in- 
crepandum  invitantur,  quia  videlicet  victoriam  Do 


ius  Dumini,  hsec  dicit  D^ninus  exercituum,  si  in 
viis  meis  ambulaveritis,  etc.  Qui  porro  erant,  qui 
stalmntante  faciem  angeli,  imoante  laciem  Domini, 
in  angelo  sive  per  angelum  loquentis  .  Non  t  nim 
qualescunqueerant,  vel  suntrevera  magni,quorum 
olficii  est  auferre  vestimenla  sordida,  auferre  ini- 
qnitates  et  peecata.  Inferius  in  hac  visione,  dux 
olivte,  inquit,  super  candelabrum,  una  a  dextris 
lampadis,  ct  una  a  sinislris  ejus,  ctdixi :  Qu;d  sunt 
dust  olivai  istx ?  (Zach.  iv.)  Et  rursus  :  Quid  sttnt  dux 
spicx  olivarum,  qu;e  sunt  juxta  duo  rostra  aurmf 
(Ibid.)  Ita  secundo  interrogatus  angelus,  isti  sunt, 
ait,  duo  filii  olei,  qui  assistunt  Dominaton  universse 
terrx(ibid.).  Eosdem  duosfilios  olei  intelligimus  hic 
g  stare  cnram  angelo  loquentevel  agente  in  persona 
Domini,  et  de  istis,  quinam  sint,  opportunius  in 
illo  loco  pro  posse  dicendum  est,  hoc  tantum  in 
prasenti  dixerim,  quod  vestimenta  sordida,  qua3 
nostrae  iniquitates  ertnt,  ablata.  sunt  a  Domino 
Jesu  in  passione  sua  perSpiritum  sanctum,  qui  est 
remissio  peccatorum.etdiversarum  distributor  gra- 
liarum.  Unde  et  protinus  dixit  ad  eum  :  Ecce  abs- 
tuli  a  te  inUjuitatem  tuam,  ct  indui  le  mulatoriis. 
lniquitatem  tuam  cum  dixit,  simul  altendere  con- 
venit  quod  postmodum  velut  exponemus,  quid  ista 
significent,  cum  dixisset :  Ecce  ego  adducam  servum 
meum  322  orientem,  etc.  Ita  conclusit  ct  auferam 
iniquitatem  terne  iltius  in  die  una.  Ergo  abstuli  a  le 
iniquitatem  tuam,  id  est  iniquilalem  terrae  tuae, 
inkiuitatem  Ecclesiae  tuae,  peccata  omnium  creden- 


Ulr-""" »" "-■■  -."■»  .>^.^-  v.^vui.a.i,  wu-      miqut.aiem  licciesia?  tua.,  peceata  ornnium  creden 

minica.  passioms,  quas   magna  est  increpatio  dia-  U  tium  in  te,  el  indui  te,  id  est,  eosdem  luos  muta 

l-ii-ili        T^ntnitfio    nnunol'.    ot?f    ,,,.i-        TV-..-0        li..r     ...    nr_.v%r._.n  ± ■_•  _  •  •    _      ■■  .  _.      . 


boli,  Trinitas  operata  est  unus  Deus.  Pater  namque 
calicem  illum  Filio  dedit,  et  Filius  per  Spiritum 
sanctum,aitApostolus,semelipsumobtulit(//<;/i.\  ix). 
Nunquid  non  iste  esl  torris  erutus  de  igne  ?  Et  Jesus 
erat  indutus  veslibus  sordidis.  Et  secundum  hanc 
illius  visionis  similitudinem  Dominus  Jesus  torris 
erutus  de  igne  fuit,  sive  quia  in  mundo  hoc,  magno 
utique  camino  et  grandi  officina  peccati  peccatum 
evasit,  peccatum  non  fecil,  ncque  ex  conceptione 
contraxit,  sive  quia  cum  descendissel  ad  infernum, 
impossibile  fuit  illum  ab  eo  teneri,  et  indutus  erat 
quidem  veslimentis  sordidis,  verumtamen  non  suis, 
sed  alienis.  Nam  Dominus  posuit  in  eo  iniquita- 
temomnium  nostrum.et  Isaias,  transfigurans  in  se, 
inquam,a.stin_ationem  impiorum,  elnos,  itiqnit,  re- 
putavimus  eum  quasi  leprosum  et  percussum  a 
Deo,  ct  humilialum  (Isj.  liii).  Ilaque  fuerii  qui- 
dem  Jesus  ille  homo  temporis  illius  sordidatus  pec- 
catis  suis,  quoniam  uxorem  alienam,  vel  sicutMa- 
lachias  ait,  (iliam  duxerat  dei  alieni  (Malach.  n), 
Christus  autem  Jesus,  qui  in  illa  nocteper  imagi- 
nerasignificabaturilliusJe3us,  non  suis,  sed  alicnis 
peccatis,  indulus  eral  veslibus  sordidis.  Et  slab-.it 
antc  faciem  angeli,  qui  rcspondit,  el  ait  ad  eos  qui 
stabanl  corarn  se,  dicens  :  Auferte  vestunenla  sor~ 
dili  ab  eo.  Hoc  dixit  angelus  Domini,  auctoritate 
vel  imperio  loquentis  in  se  Domini,  licet  non  inter- 


toriis,  quia  videlicet  ab  iniquitate  tibi  emundati, 
diversis  ornabuntur  charismatum  donis,  et  quod 
multum  ad  Dei  gloriam  speclat,  ubi  abundavit  ini- 
quitas,  superabundavit  gratia  (Rom.  v).  Et  dixit : 
1'onite  cidarim  mandum  supcr  caput  ejus,  et  posue- 
runt  cidarim  mundam  super  caput  cjus,  indue- 
runl  eum  vestibus.  Hoc  est,  quod  nunc  videmus,  ut 
ait  Apostolus,  Dominum  Jesum  Christum  propter 
passionem  mortis  gloria  et  honore  coronatura 
(Hebr.  n).  Cidaris,  id  est,  pileus  sive  mitra  ponti- 
ficalis,  cui  superponebatur  lamina  in  Ironte  ponli- 
ficis,  habens  scriptum  tetragrammaton  ineffabile 
nomenDomini.coronam  significat  gloria.  et  honoris 
in  capite  Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  faclus  est 
D  obediens  usque  ad  morlein  crucis,  propler  qmd  el 
Deus  illum  exultavit,  el  donavit  itli  nomen,  quod  est 
super  omne  nomen  (Philip.  u).  Et  vestes  de  quibus, 
ait,  el  induerunl  eum  vestibus,  dona  illa  sunt  de 
quibus  jam  dictum  est,  qua.  dantur  Ecclesia.  ejus, 
quasest  corpusejus.  Unde,  sicut  juxta  aliam  trans- 
lationem  legimus,  ascendens  in  altum  captivam 
duxit  captivilatem  dedit  dona  hominibus  (Ephes.  iv), 
ita  nihilominus  veraciter  psallimus,  accepisti  dona 
in  hominibus  (Psal.  lxvii),  quia  videlicet  propter 
unitalent  persona.  capitis  et  corporis,  ipsius  et  Ec- 
clesiae,  ipse  accepit  in  nobis  dona  qua_cunque  acci- 
pimus,  cum  ipse  det,  ut  vere  Deus.  Quee  hactenus 


725 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  ZACH.  LIB.  II. 


726 


in  visione  ostensa  sunt,  propter  quid  ostensa  sint  \  Hp-  n).  Cum  haec    diceret,  videbatur   quoque  lapia 


sequentihus  verbis  ipse  angelus  aliquantisper  de- 
clarabit  his  ad  ipsum  Jesum  prasmissis.  Hlcc  dicit 
Dominus  exercituum  :  Si  in  viis  meis  ambulaveris, 
et  custodiam  meam  custodieris,  lu  quoque  judicabis 
domum  mcam,  et  custoclies  atria  mea,  et  dabo  libi 
de  his  ambulantes  qui  nunc  hic  assistunt.  Haeo  enim 
ad  illum  hominern  Jesum  esse  dicta,  recte  intelligi- 
mus  absiue  ulla  significalionis  vel  mysterii  clau- 
sura,  quod  ex  eo  vel  maxime  constat,  quod  prae- 
misso,  si  in  viis  meis  ambulaveris,  ita  personam  vel 
causam  illius  hominis  determinat,  tu  quoque  judi- 
cabis  domum  meam,  et  custodies  atria  mea.  Cum 
enira  dicit  tu  quoque,  satis  innuit  ea  quae  prcrmissa 
sunt,  et  <|U33  sequentur  de  alio  dicta,  propteralium 


coram  Jesu.  Super  lapidem  unum  septem  oculi  sunt 
Ecce  ego  dabo  sculpturum  ejus,  dicil  Dominus  exer- 
cituum,  cl  auferam  iniqnitalem  terrne illius  in  die 
una.  Lapiitem  rsse  Dominum  Jesum  Chrislum,  la- 
pidem  summum  angularem  electum  in  fundaniento 
fundatura,  et  per  septem  oculos,  qui  super  hunc 
unum  lapidem  sunt,  septem  esse  Spiritus  Dei,  qui 
super  eum  requieverunt,  fere  nulli  est  aut  esse  de- 
bet  incognitum.  Nonenim  huic  ad  mensuram  dedit 
Deus  Spiritum,  et  in  ipso  habitat  omnis  ylenitudo 
Divinitatis  corporaliter  (Col.  n).  Hic  lapis  ab  ho- 
minibus  reprobatus  est,  a  Deo  autem  electus  et 
honorificalus  est  (ilarc.  xn).  Quomodo  ab  horai- 
nibus  reprobatus  est?  Eleclus    extra  porlum   in  li- 


esse  facta  vcl  ostensa.  Et  recte  tali  hominisub  con-  r>  gno  suspensus  est  (Act.  v),  ut  maledictum    legis 


ditione  sive  conditionali  modo  locutionis,  dicendo, 
si  in  viis  mcis  ambulaveris,  promitlitur  judicare  do- 
raum  Domini  (hic  aliquid  deesse  videlur),  sicut  jam 
dictum  est.ducendo  alieniaenara  conlra  praeceptum 
legis  Domini,  sacerdos  (/  Esdr.  x)  cujus  labiorum 
estcustodirescienliam,cujus  ex  ore  legemrequirunt 
(Malac.  n),  eo  quod  sit  angelus  Domini  exercituum- 
Etcumdicit  :Tu  quoque  judicabis  domum  meam,  sub- 
inlelligendum  est  aliter  et  fehcius,  s:ve  meliori  fine 
quam  Kli,  qui  de  sella  cecidit,  et  cadendo  diiinila- 
tem  judiciarii  perdidit  houoris  (I  Reg.  iv).  Et  ilHus 
quidem  priueipatus  temporalis  et  custodia  transi- 
toria  designatur,  dicendo  :  Ei  dabo  tibi  de  his  am- 
bulantes,  qni  nunc  hic  assistunt.  Illius  autem  de 
quo  vel  propter  quem  praecedenlia  dicta,  et  se- 
queniia  dicenda  sunt.  Principatus  acternus,  et  cu- 
stodiasempitemaest,prineipatusetcustodiapraeter- 
itorum,  et  praesentium,  atque  futurorum,  quem  et 
designat,  ita  subjungens  :  Audi,  Jesu,  sacerdos  ma- 
gne,  tu  et  amici  tui,  qui  habitant  coratn  tc,  quia  viri 
portendenles  sunt.  Erce  enim  ego  adducam  servum 
meum  orienlem.  Ac  si  dicat :  Cum  acceperts  nar- 
rationem  visionis  ejus,  propheta  narrante,  Jesu, 
sacerdos  raagne,  tu  el  amici  lui,  qui  habitant  co- 
ram  te,  quorum  imagines  videt  in  nocte,  etaudit 
queedicuntur  in  te,audi  etcognosce  quia  viri  por- 
tendentes  sunl,  id  est,  quia  visio  quam  videt  circa 
te  et  amicos  tuos,  portenlum  est  futurorum,  quae 
sine  dubio  magna  erunt.  Ecce  enim  ego  adducam 
seroum  meum  oritnlem,  et  illius  adductioncra  por 


existeret,  quia  lex  dicit,  maledictus  a  Deo  est,  qui 
pendet  in  ligno  (Galat,  m).  Haec  erat  aSdificantiura 
reprobatio,  Sed  ecce  ego,  inquit,  celabo  sculpturam 
ejus,  et  auferam  iniquitalem  lerrx  illius  in  die  una. 
Et  est  sensus  :  Istuiu  lapidem  clavis  crucis,  ct  lan- 
cea  militis  faciam  vulnerari,  et  in  illius  passione 
auferam  iniquitalem  lerrae  in  die  una,  de  qua  scri- 
ptum  :  Hxc  est  dies  quam  feril  Dominus,  exsuUe- 
mus  et  Igetemur  in  ea  (Psul-  cxvn). 

Cap.  IV.  —  In  die  illa  vocubit  vir  amicum  suum 
subler  vineam,  et  subter  ficum.  A  temporeenim  Do- 
minicae  passionis  ccepit  annuntiari  Evangelium, 
quod  est  vocari  subter  vineam,  el  spiritualilor  lex 
intelligi,  quod  est  vocari  subter  ficum,  Ppirilu 
sancto  revelanle,  quod  lex  et  prophetoe  Christi 
Evangelio  perhibeanttestimonium.  «  Et  reversus  est 
angelus  qui  loquebaturin  me.et  suscitavit  me,n,u.isi 
virum  qui  suscitatur  de  somno  suo.  El  dixit  ad  me  .' 
Quid  tu  vides  ?  Et  dixi :  Vidi,  et  ecce  candelabrum 
aureum  totum,et  lampas  ejussuper  caputipsius,et 
septem  lucernae  ejus  super  illud,et  septera  infusoria 
lucernis  qi:ae  erant  super  caput  illius,  et  du33  olivaa 
super  illud,  una  a  dextris  lampadis,  et  unaa  sini- 
strisejus,et  respondi.etaioad  angelum.quiloqueba- 
tur  in  me,  dicens  :  Quid  sunt  haec,  domine  mi.  Et 
respondit  angelu?,qui  loquebaturin  me,et  dixil  ad 
me :  Nunquid  nescis  quid  sunthajc?  Et  dixi : 
Non,  domine  mi.Et  respondit.et  ait  ad  me,dicens  : 
Hoc  esl  verbum  Domini  ad  Zorobabel,dicens  :  Non  ' 
exercilu,  nec  in  robore,  sed    in   spiritu  meo,  dicit 


tendis  tu  iu  hac  visione  ustensus,  et   amici  tui   le-  D  Dominusexercituum.  «Sicutin  praecedentibushumi 


cum.  Sicut  amici  tui  in  hac  visione  coram  te  habi- 
tantes,  visi  suut,  iia  coiam  illo  quem  adducam 
oriente  servo  raeo,multi  facli  ex  inimicis  amici  ha- 
bitabunt,  quibus  ipse  dicturus  est,  in  ipso  artieuio, 
quo  Satan  stabat  a  dexlris  ejus,  sicut  hie  porlen- 
ditur:  Jam  non  dicum  vos  servos,  ad  amicos  meos, 
et  majorem  hac  dilcctioncm  nemo  habet,  ut  animam 
suam  ponat  quis  pro  amicis  suis ;  vos  amici  mei 
eslis  (Joan.  xv).  Hic  inde  oriens  dicitur,  quia  lux 
vera  est,  qxvs,  illuminal  omncm  hominem  vcnicntem 
in  hunc  mundum  (Joan.  i),  ct  in  servus,  quia 
semetipsum  exinanivit,  formam  servi  accipiens  (Phi- 


litatem  passionis,  in  qua  minoratus  fuit  paulo  rai- 
nus  ab  angelis  Hebr.n),  ita  in  prasentibus  gloriam 
intelligimus  resurreclionis  ejusdem  Domini  nostri 
Jesu  Christi.in  qua  gloria  et  honore  coronatus  est, 
et  constitutus  super  opera  manuum  Patris.clarifi- 
catus  claritate  apud  Deum.quara  habuit  priuS']uam 
mundus  esset  apud  ipsum(,/ouH.  xvnj.Quid  enim  est 
candelabrum  aureum  totum,  et  lampas  ejus  super 
358  caputipsius,nisi  Christus  ipse,decus  el  lumen 
omnium  anaelorum  el  hominum,lampade  suae  divi- 
niiatis,  quae  ex  virtute  suae  resurrectionis  raundo 
innotuit,  illuminras  que  in  lenebris   suntvel  fue- 


727 


RUPEIITI   ABBATIS  TITTIENSIS 


728 


runt?Unde  notandura  parileretadmirandumquia,  A  »"'»"«  excrcituum.  Et  hoc  responso  potuit  quidem 


postquam  visus  est  Jesus  vestibus  sordidis  indutus, 
eisque  ablalis,  ccce,  inquit  Dominus  abstuli  iniqui- 
tatem  tuam,  et  ilerum  de  eodem,  et  uuferam  iniqui- 
tatem  terrsc  illius  in  dieuna,reversus  dicitur  angelus 
esse  et  suscitasse  prophetam  quasi  virum  qui  susci- 
talur  dc  somno  (Zuch.  iv).  Sic  enim  futurum  erat, 
et  sic  factum  cst  quia,postquam  ablata  est  iniquitas 
tena:  Domini  Jesu,qui  est  Ecclesia  ejus,i.-t  die  una, 
in  die  dcsponsationis  ejus  in  die  Ixtitix  cordis  ejws 
(Caut.  in),  quando  laneea  militis  patefacto  latere 
ejus  cxivit  sanguis  el  aqta  (Joan.  xix),  ut  jam  ultra 
non  essent  sordidavestimentaejus,qua3  sordeserant 
iniquilates  omnium  nostrum(Isa.  liii),  ut  supra  jam 
diximus,  ipse  triduo  dormivit  insepulcro,  et  lerlia 


quamvis  bene  respunsum  fuissct;  potuit,  mquam, 
intelligere,quoniam  propheticam  ad  inteliigendum 
gratiam  habebat,quid  esset  candelabrum,  quid  lam- 
pas  ejus  super  caput  ipsius,  quid  se/ttm  lucernm 
septemque  infusoria  hicernis,  qux  craul  super  caput 
ipsius.  Verumtamen  nondum  intellexi  quid  essent 
du<v  olivx,  una  a  dcxlris  lampadis,et  una  a  smistris 
ipsius.  Et  quid  sibi  vult  responsurn  hujusmodi, ?;oji 
in  excrcitu,  nec  in  robore,  scd  in  spiriiu  meo,  dicit 
Dominusl  Jam  quidem  diximus  candelabrum  au- 
rcum  Dominum  Jesum  esse  proptpr  passionem 
morlis  gloria  resurrectionis  glorificatum  septem- 
quii  lucernas  super  illud  cum  totidem  infusoriis, 
eum    qui    ex   lunc    datus   est    sanctum    septifor- 


die  suscitatusestdesomnosuo.Undesignanterpro-  B  mem  Spiritum.qui  nimirum  eatenus  modo.scilicet 

pheta  dixit :  Suscitavit  me  quasi  virum,  qui  suscita- 

ius  est  de  somno  suo,  per  hoc  innuens  in   se  prosfi- 

guratum,  quod  vir  ille  Dominus  Jesus  suscilandus 

esset  de  mortis  suae  somno.  Sed  et  roversio  angeli 

quam  dicit,  et  reversus  esl  angelus  qui  loquebatur  in 

me  designat  eum  ad  tempus  recessisse,  videlicet  in 

signum  illius  recessionis  quam  declamabat  vir  ille, 

dum  diceret  :    Deus  meus,  Deus  meus,   ut  quid  dere- 

liquisli   me  ?  (Psal.  xxi ;   Matlh.  xxvi.)    Igitur,  vidi, 

inquit,  ct  ecce  candelabrum  aureum  lotum,  etnosvi- 

demus  Dominum  Jesum  glorificatum,  et  mundum 

gloria  resurrectionis  ejus  illuminatum.El  ante  pas- 

sioDem  illius,  caput  illius   dilecti,  'd   esl  divinitas 

ejus,  aurum  erat  optimum,  sed   corpus   ejus  cum 


in  remissionem  peccatorum  non  dabatur  (Joan.  vn) 
Uude  enim  est  illud  ?  Nondum  erat  Spirilus  datus, 
quia  Jesus  nondum  erat  glorificatus  (ibid.).  Sed  quid 
sibi  vult  taliter  Zorobabel  dictum  :  Non  in  exer- 
citu,  nequc  in  robore,  sed  in  Spiritu  meo  Breve  di- 
ctum.magnffi  rei  suggerit  intellectum.  S°nsus  enim 
hic  est :  Antequainjuxta  praesentem  visionem  veniat 
Dominus  habitare  in  medio  lui,  o  filia  Sion,  cujus 
passionc  dcleatur  iniquitas  terrE  illius  in  dieuna, 
sicul  significatum  est  per  hoc,  quod  auferri  jussa 
sunl  ab  Jesu  veslimentasordid i,quique  gloria  resur- 
rectionis  et  ascensionis  glorificatus  sanctum  septi- 
formem  det  Spiritum,  sicul  significatur  per  cande- 
labrum  aurcum  tol  lucernarum,  antequam  veniat, 


passibileet  mortale  csset,  nondum  erat  aurum.Er-  C  inquam.ille^Dominus  probe  et  laudabiliter  fecerint, 
go  candelabrum   nondum  erat  aurum  toti-m,  quia 
corpus  pro  conditione  morlali  erat  subobscurum,et 
minus  quam  nunc  est  gloriosum. 

Lampas  ejus  super  caput  ipsius,et  septem  lucernx 
ejus  superjillud  requiesceut,  snper  ipsumest  Spiri- 
tus  sanctus,ex  quo  rcsurrexit  ipse,magis  in  eo  ma- 
nifestius,  quia  videlicet  Spiritus,  quia  unus  est, 
lampas  una  dicitur,  et  quia  septiformis  est,  quia 
seplem  ejus  doua  sunt,  sepiem  lucernx  dicuntur. 
Lucernxet  infusoria,\d  est  vasculain  quibus  oleum 
est,quod  infunditur  in  lucernas.eadem  significant, 
septem  dona  Spiritus,  hac  sola  differentia  qua  id 
quod  efficitur  ab  efficiente  dislat.  Siout  enim  sin- 
gula  infusoria  singulas   alunt  lucernas,  ita  singuli 


quirunque  habeDtes  zelum  ejus  cum  exercitu,  et 
cum  robore  ascenderunt,  vel  ascensuri  suut,  ex 
advcrso  stare  pro  domo  ejus,  ut  fecerunt  judices 
Israel,  ut  fecil  fidelis  David,  ut  facturi  suntMacha- 
baii.  At  nbi  veoerit  idem  DomiDus  et  clarificatus 
fuerit,  ubi  dixerit  nmnibus,  quod  uni  dicturus  est  : 
Converte  gladium  in  locum  suum  (Mattk.  xxvi),  jam 
non  in  exercitu,  nec  in  robore  subauditur.cortabi- 
tis  pro  me,  nec  enim  erit  necesse,  dicit  Domi.ius. 
Antequam  ego  veoirem  agere  in  rxercitu  et  in  ro- 
bore  tale  fuit  quale  defendere  arborem  ne  succida- 
tur,  de  qua  fructus  separatur  vitae  aeteruae.  Agebat 
enim  diabolusperimpioshomines,quatenusgensilla 
non  esset,de  qua  promissum  fuerat  palrbius.quod 


Spiritus  propria  quaedam  efficiuat  opera,de  quibus  r.  ego  eram  accepturus.Natus  sum.et  idcirco  non  jam 


hi  qni  Spiritum  sanctum  acceperunt  sua  mensura 
clara  fiunt,ut  vidcant  homines.et  bono  exemploaedi- 
ficati  glorificent  Deum.  Dux  olivx,o\\\vi  super  can- 
delabrum,  uua  a  dexlris  lampadis,  ctuna  a  sinistns 
quid  sunl  ?  Dcnique  et  prophcta  hocet  ctelera  inqui- 
sivit,  et  rcspondi,  inquit,  el  aio  ad  angelum,  qui  lo- 
qucbalur  in  me,  diccns :  Quid  sunt  /txc.domine  mil 
Qui  cum  respondisset,  et  dixisset:  Nunquid  nescis 
quid  sunt  lixc.el  ille  dixissel :  Non.dominc  ,ni,etin- 
ter  haec  paralns  ad  audicndum,?ine  dubio  reddere- 
tur  attonlior  ad  intelligendum,  tandem  :  lloc  csl, 
ait,  verbum  Domini  ud  Zorobabel,  dicens :  Noa  in 
excrcitu,  nec  in  robore,  sed  in  spirilu  mco,  dirit  Do- 


(n  exerciiu,  ncc  in  robore,  sei  in  spiritu  meo,  quia 
jam  non  contra  homines,  sed  tanlummodo  contra 
diabolum  certamen  necessarium  est,  qui.quoniam 
spiriius  est,  non  in  exercilu,nec  in  robore,sed  in  spi- 
ritu  meo  debellandus  et  superandus  est.Ideireo  sub 
nomine  Zorobabel  recte  ipsum  Dominum  intclligi- 
mus  sicut  in  Aggapo  plenius  dc  eo  dictumest :  nam 
illo  tempore  ina?dificandoexercitu  et  roboreuteban- 
tur  (Agg.  n).  Denique  media  pars  juvenum,  ait  Ne- 
hcmias,  «  faciebanl  opus  et  media  parata  erat  ad 
bellum.et  lancece  et  scuta.arcus,  et  lorica?,et  prin- 
cipes  posl  eos  in  omni  domo  Juda  asdificantium  in 
muro,etporlttntiurconera,etioipotentiumunamanu« 


729 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIX,—  IX  ZACH.   LIB.  II. 


730 


sua  faciebat  opus,  el  allero  tenebat  gladium.yEdifi-  A 
cantium  enim  unusquisquegladioaccinctus  eratre- 
nes.et  aedificubant.et  clangebant  buccina  juxtame  » 
(//  Esdr  iv).Haec  de  muris  civitalis  dicta  sunt.Tem- 
plum  quoqueillud  manulactum  non  i-inealiquo  robo- 
re  bominum  reaadilicatum  est,cum  regium  esset  posi- 
tum  hujusmodi  (Jecretum>Omnisborroquibancmu- 
taverit  jussionem,tollaturlignumde  domoipsius,et 
erigaturet  configaturin  eo.domusautemejuspubli- 
cetur  »(1  Esdr. vij.lllud  unuin  omnino  sine  exercitu 
et  sine  robore  in  spiritu  Domini  factum  est,  quod 
princeps  hujus  mundi  foras  est  missus  (Joan.  xn),  in 
quem  protinus  ita  dicitur  :  Quis  tu,  mons  magne, 
coram  Zorobabel  in  planum  ?  Mons  quippe  nia- 
gnus  monti  Domini  contrarius.mons  importuosus, 
mons  naufragosus  diabolus  est,  qui  in  hoc  mundo  JJ 
principabatur,  de  quo  ipse  Dominus  :  Veail  cnim 
princeps  mundi  hujus  (Joan.  xiv),  scilicet  ut  mihi 
adversetur,secundum  quod  significatum  estsupra, 
ubi  Satan  stabut  a  dexlris  Jesu,  ut  udversaretur  ei. 
Hoc  est,quod  nunc  dicitur:(3«?>  tu  coram  Zorobabel, 
et  dicendo  quis  tu,  omnino  nescitur,  quia  totus  re- 
probus  est.Quandoque  ita  subjungitur,  in  planum, 
putest  324  ita  intelligi.ut  subaudiatur  sternere,et 
a  tua  superbia  dejicere^uisiquod  ille  nunquam  eo 
modo  in  planum  descendit,aut  descensurusest.Ergo 
inde  potius  redarguitur,quod  contra  planum.id  est 
contrabumilitatemDomininostriquemintelligirrms 
per  Zorobabel,  ut  jam  dictum  est,  steterit  mons 
magnus  et  frustra.quia  in  hoc  plano,  id  est  in  hoc 
mitiet  humili  corde  est  Spiritus  sanctus.cui  resi-  p 
stere  non  potest  spiritus  malignus.  Sequitur  :  Et 
educet  lapidem  primnrium  et  exazquabil  graliam  gra- 
tixcjus.Quis,  uisi  Spiritus  raeus,  de  quo  dixeram  : 
Ego  Dominus  non  in  exercilu,  nec.  in  rubore,  sed  in 
spiritu  mro.Quis,  inquam,nisi  Spintus  meuseducet 
lapidcm  primarium,\d  est,mediatoremDei  et  homi- 
num  Jesum  Christum,lapidem  utiqueangularemet 
honorificatum,  et  exxquabit  gratiam  gralix  ejus. 
Educel  eum.id  est  crescere  faciet,  ut.juxta  prophe- 
ticum  quod  Daniel  exposuit  regi  somnium,fiat  mons 
magnu*,et,  impleat  universuni  orbem  lerrarum(Dcm. 
n)  Cratiam  quoque  exxauabit  gratix  ejus,  ita  vide- 
licet,ut  non  sitsolus,  sed  sit  primogt  nitus  in  multis 
fratnbus[Rom.  vm).  Nam  hnc  estgratia,  quam  se- 
cundum  hominem  accepit  Dommus  Jesus,quod  vo- 
catur  et  est  Dei  Filhis.  Quid  enim  haliet  quod  non  " 
accepit.etiani  in  unigcnito,  nostra  nalura  ?  (/  Cor. 
vi).F.rgo  gro.tiam .inquit,' xxquabil  Spiritus  sanctus 
gratix  ejus,  id  est  multos  faciet  tratres,  et  cohaere- 
desejus,tnnc  est  illud  :  Yidele  qualem  gralium  do- 
nivtt  nobis  Deus,ut  filii  Dei  nominemur  et  simus 
(I  Joan.m).  Verumtamen,  licet  in  hoc  gratia,  quam 
dedit  nobis  Deus,ex3squata  sit  gratiae  ejus,  non  ta- 
men  omni  modo  aequales  sumus  aut  erimus,  quia 
videlicet  ille  snlus  natura  Filius,  nos  autem  omnes 
adoptione  filii  Dei  nominamur  et  sumus.Magnaqui- 
dem  distantia  est,sedquid  dum  modo  lilii  et  cohae- 
reJes  unici,et  unigeniti  sumus?«  Et  factumestVer' 


bum  Domini  ad  me,dicens:ManusZorobabel  funda- 
verunt  domum  istam.et  manusZorobabel  perficient 
eam,etscietisquia  Dominus  exerciluum  misit  mead 
vos.Quis  enim  despexit  dies  parvos.etlaetabunlur  et 
videbunt  lapidemstanneum  in  manu  Zorobabel.Se- 
ptem  isti  oculi  Domini.qui  discurrunt  in  universam 
terram  >  Xondum  de  totoornatucandelabri  respon- 
deratangeIusinterroganti,imoet  postmodum  inter- 
rogavit,sicut  posthasc  sequitur  :  Quid  sunl  dux  oli- 
vx  istoz  ad  dexlram  candelabri  et  sinisiram  ejus  ? 
Itemque  secundo  :  Quid  sunt  dux  spicx  olivarum, 
qux  sunt  juxta  duo  rostra  aurea  ?  Ergo  et  hoc  quod 
nunc  interseriiur:  ct  factum  est  Yerbum  Domini,  ad 
rationesejusdem  pertinet  candelabri,  maximequia 
lapidem  stanneum  videbunt.ut  in  manu  Zorobabel, 
staiimque  subjungit.  Septem  isti  oculi  Donuni,  qui 
discurrunt  in  universam  terram.  Denique  et  haec  et 
illud  quod  praemissumest  ducet lapidem  primarium, 
et  exxquabil  gratix  e/«o,prohibent  nos  et  increpant 
ne  istud  medium,  manus  Zorobabel  fundaveruni  do- 
mum  istam,  et  raanus  ejus  perfkient  eam,  eo  tan- 
tummodo  sensu  accipiamus  quo  pueris  illius  tcm- 
poris  blanditur,  quique  hujusmodi  est  :  Domum 
istam  manufactam,  quam  in  metu  et  cum  retarda- 
tione  cedificare  ccepistis,impedientibus  adversariis 
iu  brevi  completam  videbitis,  ita  ut  ex  ipsa  veloci- 
late  operis  scire  debeatis  quod  Dominus  exercituum 
miserit  me  ad  vos.  Scire,  inquam,  debebitis,  per 
hoc.  Quis  enim  despexit  diespurvos  ?  Quod  est  di- 
cere:Cui  non  mirum  visum  est,  aliqnando  graude 
opus  fieri  intra  dies  parvos  sive  paucos  ?  Sunl  au- 
tem  pauci  dies,ab  anno  secundo  Darii  regis,avice- 
sima  et  quarta  undecimi  mensis  ejusdemanni.qua 
videlicet  dieegoloquor  vobis  in  verbo  Domini,usque 
ad  tertium  diem  mensis  Adar  tiujus  anni,  scilicet 
qui  sextus  est  Darii  regis.  Nimiruiu  pauci  dies  ad 
tantun?  opus,videlicet  tantum  quatuor  annicompu- 
tanlur.et  lam  paucisdiebus  opus  illud  completum 
fuisse. Scriptura  hsdrae  testatur.Cum  enim  dixisset: 
<.  Seniores  autem  Judaeorum  a?dificabantet  prospe- 
rabantur  juxla  propbetiim  Aggaei  prophetae,  etZa" 
chariae  lilii  Aildo,»ita  sulijungit:  ■.-■  Ei  compleverunt 
domum  Dei  istam  usque  ad  diem  lerlium  mensis 
Adar,qui  est  annus  sextus  Darii  regis»(/  Esdr.  vi). 
Bene  ergocum  disisset  :  «  Et  scietis  quia  Dominus 
cxeiciluumrcisitmead  vos,»dignamstatimrationem 
cum  acri  interrogationesubjunxitdicendo:(Jiu'xeiii//( 
despexil  diesparvos,  idest  quistantam  velocitatem 
tanti  operis  nt-n  accipiat  pro  lestimonio  sive  expe- 
rimento,quod  Dominus  miserit  ad  mevos?Adquid 
autem  illamdierum  paucitatem  scire  nobis  valet, 
nisi  ad  illud  quod  supra  puerilem  sensumesl.etse- 
nes  delectare  debet,  quia  parvos  dies,  nec  plures 
quamcommunis  creandihomimsnaturapostulabal, 
in  formando  templo  Dominici  corporis  non  manu- 
facto  transisse  manifestum  est?Denique  et  illa  do- 
mus  quatuor  annis  aedificata  est.et  istud  proprium 
Dei  templum  novem  mensibus  a  conceptione  de- 
cursus,nascendo  in  hanc  lucem  eductum  eBt.  Non 


731 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


732 


tamen  huic  contrarium  ost  i]lur),quod  in  Evangelio  A  bius  et  incertus  est,  ila  ut  alii  duas  olivas  Mosen  et 


Judasi  contra  Dominum  dicunt  :  Quadraginla  et  sex 
annis  aidificatum  est  templum  hoc  (Joan.  n),  quia 
videlicct  illi  rancore  ex  invidia  s»vientes,quia  dixe- 
rat  :  Solvite  templum  hoc,  el  ego  in  iriduo  excitabo 
illud  (ibid.),  non  solum  tempus  quo  templum  aciii- 
ficatutn  est,  sed  impedimentorum  quoque  et  dila- 
tionis  annos  computaverunt,  quibus  opus,ne  fieret 
ab  edicto  Cyri  regis,usque  ad  secundum  Darii  an- 
num,impedilum  et  dilatum  est.Et  ut  magis  ample- 
ctamur.quod  dixit  :  Ei  scietis  quia  Dominus  exerci- 
tuum  misit  me  ad  vos,  guis  enim  despexit  dies  par~ 
vos  ?  Sciendum  quianon  plures,  quam  totidem.id 
esl  novemgeneraliones  transituras  erant  interZoro- 
babel,eujustemporeprophetaviliste,etJoseph  virum 


Eliam  significare  velint,  alii  legem  et  Evangelium 
indexira,  lex  in  sinistra  sit.  Nos  autem  postremi 
quid  dicemus,si  ncc  illud.nec  illud  suflicit  ?  Nimi- 
rum  quoniam  inseptcm  lucernissupercandelabrum 
aureum  significationis  Spiriius  sancli,  quem  cum 
Patre  Deo  Filius  Deusglorilicatus,et  propter  passio- 
nem  morlis  gloria  et  honore  coronatusdedit.et  tan- 
te  dignitate3  duae  olivae  sunt,utstent  juxtaduoros- 
tra  aurea  candelabri,unam  ad  dextram  etunam  ad 
sinistram  candelabri  sivelampadisarbitramur  nihil 
diguius,nihilintelligi  posseconvenientiusquamduo 
data  ojusdem  Spiritus  sancti.Bis  namquedatus  est 
Spiritus.Primo.intermissione  peecatorum  per  pas- 
sionem  Domini  nostri  Jesu  Chrisli.Secundoin  divi- 


Mari3e.«  Zorobabel  »  quippe  »  genuit  Abiud,  Abiud  n  siones  gratiarum  per  gloriam  ejusdem  Jesu  Christi 


genuit  Eliacim,  Eliacim  genuit  Azor,  Azor  genuit 
Sadoch.Sadoch  Achim,  Achim  Eliud,  Eliud  Eleazar, 
Eleazar  Mathan,  Mathan  Jacob  »  Matt/i.  i),  et  post 
hunc  llla  non  manufactadomusDomini  fundatuest 
in  utero.etex  utero  Virginis  habenlis,  sed  non  co- 
gnoscentis,virum  Joseph.  Quis  despexit  aul  despi- 
ccre  debuit  dies  tam  parvos,  verbi  gratia,  ut  dice- 
ret:In  tempora  longa  fiet  istud.  Tunc  ulique  qui  fi- 
deles  erunt,qui  redemptionem  Israel  exspectabant, 
scientes  experimento,  quod  Dominus  exercituum 
miserit  me,et  haec  revera  locutus  fuerit  per  me,  loe- 
tabantur,ait,  et  videbunt  lapidem  slanneum  in  ihanu 
Zorobabet,  id  est  Christum  natum  de  stirpe  Zoro- 
babel.  Quare  autem  dixit  lapidem  stanneum,  et  non 
polius  aureum  lapidem.sive  ehrysolithum,  aut,  ut 


resurreetione  et  ascensioneglorifieati,et  sedentisad 
dextram  majestutis  in  exeelsis.Una  oliva  a  sinistris, 
et  una  a  dextris  candelabri,  quia  videlicet  datum 
primum,  quod  cst  in  remissionem  peccalorum  ab 
humilitate  passionis,  secundum  quod  est  in  divi- 
sione  gratiarum  a  gloria  paterniconsessus,creden- 
tibus  in  ipsum  provenit.Hajc  sunt  duo  rostra  aurea, 
videlicet,  adnranda  passionis  humilitas,  et  praedi- 
candaexnltationis  gloriajuxta  qua?  videnturslanfcs 
dute  olivae.quia  videlicet  ubi  passus  et  mortuusest 
ibi  exspectantibus  se  remissionem  peccatcrumcon- 
tulit  defunct;s  et  vivis,  unde  et  mox  ubi  post  mor- 
tem  in  medio  discipulorumsuorum  redivivusstetit, 
et  dixit  eis  :  Accipite  Spiritum  sanctum,  quorum  re- 
miseritit  peccata  remittuntur  eis(Joan.xz}.Kt  exinde 


v ._r ,_.. , _...,     _.,  _        r _„v _,._._„.„__ 

supra  jam  dixit,  candclabrum  aur.umVAd  haec,  hoc      quinquagesimo  dieubi  sedet  ad  dextram  Patris.inde 


sciendum  quia  gloria  humanitatis  Cbrisii  usque  ad 
passionem  mortis  loniie  minor  existit  quam  esse 
ccepitex virtute  resurrectionis.  Erat  quidem  eliam 
ante  pissionem  habitans,;»  illo  omnis  plenitudo  di- 
vinitatis  (Coloss.  n),  manebalque  et  requiescebat 
super  eum  Spiritus  sepi.ii'ormis(/sa.  xi).  Unde  et  ita 
super  lapidem  stanneum,  septem  oculos  Domini, 
sicut  super  candelabrum  aureum.septem  lucern:is 
se  vidisse  dixit,  sed  quanto  preliosius  slanneo  au- 
rum,  quantolapide  stanneo  candelabrum  aureum, 
tanto  gloriosior  est  post  resurrectionem  quam  fuit 
anle  passionem  humanUas  ejusdem  mediatons 
Dei  et  hominum.  Sequitur  :  «  Et  respondi,  et 
dixi  ad  eum  :  Quid  sunl  duos   olivas    istae   ad  dex- 


divisiones  gratiarum  dedit  apostolis,quas  et  signi- 
ficabant  dispaititse  lingux,  quse  apparuerunl  illis 
tnnquam  ignis  (Act.u).  Isti  sunt  ergo,  inquil,  duo  /i- 
lii  olei,  id  est  duo  data  Spiriius  sancti  sive  duo  ef- 
fectus  omnipotentis  ejus  gratia3,7_t  assistunt  Domi- 
naiori  universx  terrse,  quia  semper  promplum  et 
paratum  est  uni  Deo  Patri,  et  Filio,  tt  Spiritui 
sancto.remissionem  peccatorum,et  insuper  quam- 
libetdivisivamgratiamdare.etproutvultdistriljuere. 
Cap.  V.  —  «  Et  conversus  sum,  et  levavi  oculos 
meos.et  vidi.et  ecce  volumen  volans,et  dixit :  Quid 
tu  vides?Et  dixi  :  Ecce  eg'>  video  volumen  volans. 
Longitudoejusviginti  cubitorum.etlatitudoejusde- 
cem  cubitorum,  et  dixitad  mc  :  Hasc  est  n  aledictio 


tram    candelabri  et  sinistram    ejus  ?  Et    respon-  D  quaeegredietursuperfaciemomnisterra.quiaomnis 


di  3*45  sccundo,  et  dixi  ad  eum  :  Quid  sunt  duas 
spica;  olivarum  quas  sunt  juxta  duo  rostra  aurea, 
in  quibus  sunt  effusoria  ex  surj?  Etait  ad  me,  di- 
cens:Nunquid  nesciiis  quid  sunt  ha?c?Et  dixi:Non, 
doniine  mi;et  dixit:Isti  sunt  duo  lilii  olei,  qui  as- 
sistant  Dominatori  universae  terrae.  Valde  atten- 
ta  et  stndiosa  percunctatio  vix  brevem  resptm- 
sionem  accepit,  quae  el  si  prophetae  intelligibilis 
fuit,utpote  jam  intelligenlia?  donum  habenti.nihilo- 
minus  clausum  illitis  tpmpons  hominibus  sensum 
continuit.quam  si  nihil  responsum  fuisset  ei.  Sed 
et  hodicquesensusejusdem  responsionis  multisdu- 


fur.sicut  scripium  est,judicabilur,et  omnis  jurans 
ex  boc  similiterjudicaliitur.Educam  illum,dicitDo- 
minus  exercituum.et  veniet  ad  domum  furis,  etad 
domuinjurantis  in  nominemeo  mendaciter.Etcom- 
moi  abitur  in  medio  domusejus  et  consumeleum,et 
ligna  ejus,  et  lapidesejus.  »  Iloc  futurum  erat  ut 
post  illa  quse  hactenus  in  hac  visione  significata 
sunt,scilicet  post  incarnationem,passionem,  resur- 
rectionem  et  ascensionem.  Domini  Jesu,  dato  Spi- 
ritu,praedicantibus  apostolis,  Judaei  non  crederent, 
imo  etpraedicatores  Evangelii  persequerentur  etoc- 
ciderent,  alque  proinde  venirent  super  eos  omnes 


733 


COMMENT.  IN  XII  PROPIl.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


34 


maledictiones  legis,  quas  Moses  in  Deuteronomio  A 
scripsit.quaesunthujusmodi  :«Maledictus  eris  in  ci- 
vilate,maledictusinagru,maled:ctuinhorreumtuum> 
maledicts  reliquiffi  tua\  maledictus  Iructusventris 
tui  »  (Deut.  xxvn  ),  elo.  Recte  ergo  el  secundum  re- 
rum  gerendarum  ordinem,  post  quam  dixit  Oomi- 
nus  :  Eccevenio  el  habilubo  in  medio  tui  (Zach.  n)  ; 
poslquam.ablatis  vestimentis  sordidis,  Jesus  indu- 
tus  est  mulatoriis  ;  postquam  candelabrum  aureum 
stelit  cum  septem  lucernis,et  duabusolivis  siveoli- 
varum  spicis,  quae  sunt  duo  filii  olei,  id  est,  duo  de 
quibusjam  diclum,  data  benedictionis.cernitur  vo- 
lumen  volans,  et  hxc  e.st  maledictio,  inquit,et«  edu- 
cam  illud  et  veniet  ad  domum  furis,  et  ad  domum 
jurantisin  nomine  meo  mendacittr.  Dilexit  »  enim 
«maledictionem  et  venietei,et  noluit  benedictionem  . 
et  elougabitur  abeo  »(Psal.  cvm).Volalusvoluminis. 
cursumvelociteradvenientissignificalmalcdictionis, 
quia  viiielicet.  sicutPsalmistadixerat :  «Ingenera- 
tioneunu  deleatur  nomenejus  »  (ibid.),  ita  futurum 
erat  et  ita  factum  est,  ut  ultra  quadraginta  annos 
maledictio.id  est  vindicta  superpopulum  Judakuin 
non  differretur.  Longiiudo  voluminis,  id  est  male- 
dictionis,  aeternitas  est  damnationis  ;  et  latitudo 
ejus.tempcrahtas  tribulationis.Nam  et  in  prssenli 
et  futuro  saeculo  damnati  sunt  increduli  Juda3i  in 
vindictam  sanguinis  Doruini  Jesu  et  prophetaium 
ejus.  Et  latitudo  quidem  maledictionis  decem  cubi- 
torum  est,  quia  videlicet  temporalis  Iribulatio,  qua 
ceciilerunl  in  ore  gladii,  et  caplivi  ducti  sunt  in  om- 
nes  genies  (Luc.  xxij,  decalogi,  quod  prsvaricati 
sunt,  justa  vindicla  est.  Porro  longiludo  ejusdem  C 
maledictionis  viginlicubitorum.idestduplaest;quia 
nimirum  aeterna  damnatio  non  solum  corpus  ut 
pr.esens  tribulatio  contingel,  sed  et  corpus  et  ani- 
mamgehennaii  igne  puniet.  Hjhc  ifiitur  est  maledie- 
tio,  inquit,  qux  tgreditur  super  faciem  omnis  tcrrse, 
et  profecto  primurn  terrae  Judaicae.«  Ira  enim  et  in- 
dignatio.et  tribulatio,etangustiainomnem  animam 
hominisJudaei  primumetGraeci  »  (Rom.  nJ.Etrevera 
prophetiae  praesentis  ordo  postulat,  faciem  oninis 
terras  hic  intelligi  universitatem  terrae  Judaicae  quae 
legem  accepit,  ideslnon  solam  civ itatetn  Hierusa- 
lem,  sed  et  omnes  civitas  Judaeae,  quia  semper  om- 
nem  terram  illam  maledictio  advolavit,  et  super 
omnem  gentem  illam  effusa  est.  Unde  et  adhuc  sub- 
ditur  :  Quia  omnis  fur,  siciu  ibi  scriuium  est,  judi-  I) 
cabiiur,  et  oinnisji.rans  exhoc similiter  judicabitur. 
Quumodo  ibi  scriptum  est,  scilicet  in  volumine  ma- 
ledictionis '?  Praemisso,  maledictus  eris  in  civitate,  us- 
que,«maledictuserisingrediens,etmaledictusegre- 
diens  »  (Deut.  xxvm).Quantae,quainhorribiles  male- 
dictionis  sententia3,nominalim  cursu  continuo  pro- 
ferantur,  volenti  legere  vel  numerare  promptum 
est,  Triginta  namque  ejusiuodi  sententiae,et  plerae- 
que  ex  ipsis  decl  tmatione  imprecaloria  deprompta?, 
quarum  primaest,  mit/et  Dominus  super  te  famem 
et  esuriem  (ibid.)  ;  tricesima,  ipse  erit  incapvt,  et  tu 
eris  in  caudam  (ibid.).  Nam  verba  sive  senteutias 


esse  maledictionis  ipse  confirmat,  ita  concludens, 
«etvenientsuperteomnesmaledictionesist3?,etper- 
sequentes  apprehecdent  te  donec  intereas  »  (ibid.). 
Post  haecetaliasimiiitera  1  raal^dictioneinpertinen- 
tiadeclamal,non  tamen  imperantismodo,sed  annun- 
tiantis  et  h  quentis  more  prophetico.  Hajc  idcirco 
dixerim.quia  revera  nonnihil  habet  considerationis 
et  admiratione  dignum,  tot  praescriptas  fuissesen- 
tentias  maledictionis,  quod  argenteos  daturi  erant 
in  pretiumsanguinis  Domini.In  psalmoquoquecen- 
tesimo  octavo.si  diligenter  computes,maledictiones 
totidem  invenies,  quarum  prima,  constilue  super 
eum  peccaiorem ;  ultima  est,  et  induantur  sicul  di- 
ploide  coii/usione  sua.  Nonne  propter  haec  magis  de^ 
lectatus  animus,  32©  numerum  voluminis  qui  est 
in  longitudine,  et  numerum  qui  est  iu  latitudine 
recte  conjungit,  et  componit,  ut  sintiriginia  cubiti 
magnitudinis  voluminis,  sicut  sunt  triginla  senlen- 
tia;  maledictionis,et  triginta  argentei  fuerunt,  quos 
in  pretium  sanguinis  !>omini  fur  ille,  id  est  coatus 
Judasorum  dedit  ?  Denique,  sicut  longitudoet  lati- 
tudo  unam  magnitudinem  faciunt.ita  etdecemqui 
sunt  latitudinis  et  viginti  cubiti  Jongitudinis  recte 
simul  veniunt,  et  triginta  fiunt.  El  quis  nesciat, 
quis  dubitetevenissequodait, «  quiaommsfur,sicut 
ibi  scriptumest.judicabilur:Et  omnis  jurans  exhoc 
similiter  judicabitur,  educam  illud  et  veniet  ad  do- 
mum  furis,  et  ad  domum  jurantis  in  nomine  meo 
memiaciter  et  commorahitur  in  medio  domus  ejus, 
et  consumet  eum,  et  ligna  ejus  et  lapides  ejus,»  quis 
nescit.quisnonaudit.quiasicomninofactum  est  ? 
Venit  eniin  volumen  illud  maledictionis  ad  domum 
furis,  ad  domum  illam  quas,  cum  debuissetesse  do- 
musorationis,  facta  est  speluncn  lalronum,  el  domus 
negolialionis  (Mafth.  xxi),  etille  furqui  hoc  fecerat, 
et  latrocinia  sua  m  donio  il!a  perjuro  cumulabat, 
imo  ei  ipsum  Dei  Fihum  mendaciter,  et  in  dolo  ad- 
juraverat,  proloquente  quodam  :  Adjuro  te per  Deum 
verum,  ul  dicas  not,is,  si  tu  es  Christus  Filius  Dei 
benedicti'1  (ilatth. wvi.)  Ornnis  ejusmodi  fur  et 
ejusmodi  jurans  sive  adjurans,  id  est  tam  populus 
quam  sacerdosjudicatus  est,  sicut  ibi  scriptum  est, 
omnino  sicut  scripsit  Moses,  et  eonsumpsit  eum,  li- 
gna  ejus  et  lapides  ejus,  iia  ut  flammaconcremaren- 
tur  ligna,  et  non  remaneret  lapis  super  lapidem  de 
omni  domo  illa,  et  non  pertransivit  a  populo  illo 
voluiuen  illud  quod  est  maledictio,  sed  commorabi- 
tar  adhuc  in  medi(ie}us.  Sequitur  :  o  Et  egressus  est 
angelus  qui  loquebatur  in  me.et  dixit  ad  me  :  Leva 
oculos  tuosetvide;quid  est  hoc,quodegreditur  ?  Et 
dixi  :  Quidnam  est  ?  Et  ait :  Hasc  est  amphora  egre- 
diens.  Et  dixil  :  Hic  est  oculus  eorum  in  universa 
terra.  Et  ecce  talentum  plumbi  portabatur,  et  ecce 
mulier  una  sedens  in  medio  amphorae,  et  dixit  : 
Haec  est  impietas.  Et  projeeit  eam  in  medio  ampho- 
rae,  et  misit  massam  plumbeamin  osejus.Kt  levavi 
oculos  meos  et  vidi ;  et  ecce  duae  muliercs  egredienles, 
etspiritus  inalis  earum,  et  habebant  alasquasi  alas 
milvi,etlevaveruntamphoraminterterrametccelum. 


135 


RUPEO.TI  ABBATIS  TUITIENSIS 


736 


Et  dixi  ad  ungelum,quiloquebatur  in  me  :  Quo  istae  A.  autem  egressa  est,  quando  diffinito  consilio,  «  tan- 


defermit  air.phorain  ?  Et  <lixit  ad  me  :  Ut  aedilicetur 
ei  domus  in  lerra  Sennaar,  et  stabiliatur,et  ponatur 
ibi  superbasemsuam.  »  Parsmaxima,pars  praecipua 
Judaici  sceleris  et  poenae  eonsequenti-;,  miraculo 
mystico.mysteriomirabili  desigr.aturlitterapraesen- 
tis  capituli.  Dixerat  in  praecedentibus  furem,  dixe- 
rat  mendaciter  jurantem,  sed  de  his  duobus  dictis, 
nondum  habes  scelerum  illorum  mensuram  sive 
plenitudinem,  quam  ipse  Dominus  cognitam,  imo 
praecognitam  babens  jamdudum,  et  vos, ait,  tmplete 
mensuram  patrum  veslrorum  [Mattk.  xxm).  Mensura 
illa  recte  hic  iutelligitur  praemonstrala  per  ampho- 
ram.  Nam  levatis  oculis  suis  ad  videndum,  et  at- 
lentus  faclus  ab    interrogante    oculo,    quid  est  hoc 


quam  ad  latronem  exierunt  cumgladiisetfustibus» 
et  seditiosis  clamoribus  petierunt  atque  pffecerunt 
ut  cruciiigeretur  (Joan.  xvm).  El  ccce, ait,«  talentum 
plumbi  portabatur,  et  eccemulierunasedensin  me- 
dio  amphone,  et  dixit :  Haec  est  impietas.  Talentum 
plumbi  »  pondus  est  judicii  sive  damnationis,  ma- 
gnum  utique  et  grave  secundum  magnitudinem  et 
gravedinem  irremissibilis  delicli,  id  est  cordis 
impcenitentis. 

Nam  hujusmodi  delictum  impietas  est,cujus  per- 
severantiam  quam  hodieque  videmus.sessio  mune- 
ris  in  medio  amphorae  congrue  significat.  Sedens 
namque  nunc  usque  patres  impii  in  cathedra  pesti- 
lentiae  blasphemantes,  et  filios  suos  Christum  bla- 


quod  egreditur,  etipse  interrogans  quidnam  esset,  B  sphemare  docenles,  atquehoc  modo  in  medio  am 


audivit  :Hxc  esl  amphora  egrcdiens,  et  hic  estoculus 
eoruminuniversa  («rrn. Secundum  ordinemhactenus 
in  proesenti  visione  obscrvalum,  recte,  ut  jum  di- 
ctum  esl.illaintelligitur  mensura  patrum,  qui  pro- 
phetas  occiderunt :  quam  cum  implevissenl  filii,oc- 
cidendo  ipsum  prophetarum  Uominum,  lapidando 
sive  occideudo,  fligellando  in  synagogis  suis,  et 
persequendo  de  civitale  in  civitatem  missos  aJ  se 
prophetas  evangelicos,  et  sapieales,  et  scribas,  ju- 
stum  fuit  ul  veniret  super  eos  omnis  sanguis  juslus, 
qui  efjusus  est  super  terram  a  sanguine  Abel  justi 
(ibid.),  quemadmodum  ipse  dixil,  et  ita  factum  est. 
Et  notandum  quod  amphoram  etiam  oculun.  nuncu- 
pavit,  hic  esl,  inquiens,  oculus  corum  in  universa 
terra.  Constat  enim  et  in  universa  terra  notum  C 
est,  quia  non  per  ignorantiam,  sed  per  invidiam 
Cfcrislum  occidendo,et  apostolos  ejus  persequendo, 
mensuram  illam  siveamphoramimpleverunt,etom- 
nino  scienter  peccaverunt,  el  oculum  in  peccando 
apertum  et  videntem  habuerunt.  Nam  si  coeci  essc- 
tis,aM,  non  haberetis  peccatum  (Joan.  ix)  ;  et  alibi  : 
Nunc  aulem  et  viderunt  cl  oderunl,el  me  et  Patrem 
meum  (Joan.  xv).  Vere  igitur,  hicest,  ait,  oculas 
eorum  in  unioersa  ierra, quia  videlicet  peccatum  eo- 
rum  noo  effecit  error  sive  ignorantia,  sed  oculus 
ne  ]uam,  nequam,  id  est  invidia,  et  hoc  auditum 
est  in  universa  terra. 

Sed  et  illud  notandum  quod  dicens,  hxc  est  am- 
p/it>ra,addidit,  egrediens  ;  quia  profecto  llla  iniqui- 


phorae  sive  mensuras  impletre  muliersedet,  dum  eis 
etiam  in  ore  gladii  cadentibus  el  ubique  gentium 
in  captivitatemdispersis,  impietassuaplacel.Proin- 
deqmd  sequitur?A7/)ro;i?fi<  eam  in  medioamphorse, 
el  misit  massam  plumbeum  in  os  ejus.  Iloc  post  prae- 
sentemvitamet  fit  etfiei.  Jam  faetum  est,  quod  su- 
pra  significabatur  et  dicebatur,  ubi  volumen  volans 
propheta  vidit,  et  hsec  maledictio,  inquit  angelus,et 
educam  illud,  dicil  Dominus  e.verrituum,  ad  domum 
furis,  et  consumet  eum,el  ligna  ejus,  el  lapides  ejus. 
Hoc,  inquam,  jam  factum  est,  quia  templum  illud 
exterminatum,et  qu»  crat  civitas  destrucla  est ;  sed 
magnitudo  amphorae  et  impietatis,qu<e  in  medio  se- 
det,  exigit,ut  hac  vindicta  simplici,  juslitia  Dei  non 
contenta  sit.  Ergo  et  projecit  eam  in  medio  ampho- 
rse,  et  misit  massam  plumbeam  in  os  ejus  :  statimque, 
et  levavi,  ait,  oculos  meos  et  vidi  ;  et  ecce  dux 
mulieres  egredier.les,  et  Spiriim  in  alis  earum, 
et  levaveruni  amphoratn  inter  terram  et  ca- 
lum,  etc.  Mirum  quod  et  mulier,  quae  est  impie- 
tas,  sedebat  in  medio  amphorte,  et  projecit  eam  in 
medio  amphorx,  ut  littera  sonat.  Quomodo  po- 
terat  projici  in  medio  amphorx,  quae  sedebat  in 
327  tnedio  amphoras  ?  Sed  profecto  amphora  ista 
non  manufacla,qii33  est  implela  peccati  mensura, 
aliter  est,  quia  videlicet  peccato  suo  nemo  tradilur, 
nisi  qui  se  tradidit  ulironeus,  juxla  illud  :  Et  dimi- 
sit  eos  secundum  desideria  cordis  eorum  (Psal.  lxxx), 
et  qui  nocet  noceal  adhuc,  et  qui  in  sordibus  est, 
sordescat  adhuc.  Nam  projieere  impietatem,  id  est 


tatis  amphoradiu  versabitur  intus.et  in  conventi-  D  impiam  animam,    hoc    est,  convertere  eam,  quod 


culis  et  secretis  consuliationibus, qunmodo  Jesum  in 
sermone  caperent  (Matth.  xxn),  quomodo  illum  dolo 
tenerent  et  occiderent  (Marc.  xiv),et  quod  taliter  diu 
tractaverunt,  tandem  longo  cirruitu  pertractum, 
egressum  est  in  publicum.Hinc  est  illud  Psalmistae, 
quod  tam  de  traditore  quam  de  omni  inimicorum 
coelu,  qui  dixerunt,  quando  morielur  et  peribit  no- 
men  ej us(Psal. xli, recie  intelligitur,«corejus  congro- 
gavil  iniquitatem  sibi,  egrediebutur  foras,et  loque- 
batur  in  idipsuni,adversum  me  susurrabant  onmes 
inimici  mei,  adversum  me  eogilabant  mala  mihi, 
•  verbum  iniquumconstiiueruntudversumme  «(ibitl). 
Nimirum  sicagendoamphora  intus  varsubatur,tunc 


tunc  fit,  cum  ad  quarlurn  scelus  pervenerit,  sicut 
in  Amos  Dominus  dicit:  «  Supertribus  sceleribus 
JuJa.etsuper  quatuor,  sivesuper  tribns  sceleribus 
Israel,etsuperqualuornonconvertameum»(/lfno5.ii). 
Primum  namque  scelusest,  malain  voluniatem  ha- 
buisse;  secundum,malum  quoqueopus  perpetrasse; 
tertium,  consuetudinem  mali  operis  habere  ;  quar- 
tum  arguenti  legi  sive  justitis  Dei  repugnare,  et 
verba  proferreblasphemiae.Qualis  vel  quantaquarto 
huins';eleri  poenadebeatur.signiDcetidquod  dictum 
est,  ei  misit  massam  plumbcam  in  os  ejus.  Massa 
namque  plumbea  sive  talentum  pIumbi,pondus,ut 
jam  dictum  est,  siguiticat  damnationis  vel  judicii 


737 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


738 


Dei,  quod  videlicet  impietas   hujus   amphore,    id  A  Christum  aDte  faciem    Pilati.    Nonne    patres    di- 


est,  mensura?  ssepe  dictae  irremissibilis  sit.testante 
ipso  Domino,  quia  qui  dixerit  verbum  contra  Spi- 
ritum  sanctum,  id  est,qui  scienter  de  bonodixerit 
malum,  ul.  tunc  Judaei  ve!  Pharissi,  et.post  hsre- 
siarchas  fecerunt,  non  remittetur  ei  in  hoc  sxculo, 
neque  in  juluro  (Matth.  xn).  Quid  tandem  sm  tduae 
mulieres,  qu.e  portando  huic  tanto  ponderiaddicla?, 
quemadmodum  dicit  :  El  tcvavcrunl  amphoram  in- 
ler  terram  ct  cceluml  Duas  exScripturis  propheticis 
mulieres  notas  habemus,  et  nomina  earum, ait  Do- 
minus  ad  Ezechielem,  Oollu  major  et  Ooliba  soror 
ejus  minor.  Item  :  Porro  earum  nomina  Samaria 
Oolla,  cl  Hierusalem  Ooliba  (Ex,ech.  xxm).  Ac 
deinceps  :  Fili  hominis  nonjudicas  Oollam  et  Ooli- 


cendo  :  Non  est  nobis  pars  in  David.jam  negatores 
exstiterunt  ejusdem  Christi,  quemnegaverunt  lilii. 
Promissio  nauique  facta  luerat  ipsi  David.Christum 
de  semine  ejus  nasci,  et  idcirco  sicut  ad  Samuel 
dixit  Dominus  :  Non  cnim  te  abjecerunt,  sed  mc, 
ne  regnem  super  eos  (III  It:g.  vm),  ila  de  illis 
verissime  dicas,quia  non  David.sed  Christum  ne- 
gaverunt,  ne  regnaret  super  eos.prneeligenles  Filio 
David  Barabbam,  sicut  illi  patres  eorum  ipsi  David 
praelegerunt  Jeroboam  Et  levaverunt,  ait,  ampho- 
ram  inter  terram  et  cxlum.Qu.iA  sibi  vult  hujusmodi 
dictum, levaverunt  interterram  elcw.lum.Scimus  qui- 
dem  quia  quod  est  portandum  sive  deferendum,de- 
ferendo  levatur  inter  lerram  et  ccelum.Sed  quid  sibi 


bam,  el  annuniias  ei  scelera  earum,    quia   adulterx  n  vult  liujusmodi  dictum.nisi  ut  innuat  tibi  respicere 


sunt  el  sanguis  in  manibus  earum  ?  Haeo  el  his  si- 
milia  per  similitudinem  dicla  sunt,  quia  videlicet 
sicut  adultera  dicitur  et  est  mulier,  quae  relicto  viro 
suo  alteri  commiscetur  viro,  itaOolla  etOolibare- 
licto  Deo  patrum  suorum  coluerunt  deos  alienos.El 
sanjruis  in  manibus  earum,quia  misso9  adsepro- 
phelas  occiderunt.  Et  Ooliba  minor  plus  quam 
Oolla,  id  est,  Hierusalem  plus  insanivit,  quam  Sa- 
maria.  Quomodo  ?  Quia  procul  dubio  cum  similia 
fcCiTit  Hierusalem,  quai  et  Samaria  fccit,  occi- 
dendo  prophetas,  et  sectando  idololatriam,addidit 
quod  majus  cst,  occidendo  Dominum,  et  eligendo 
Barabbam,  quod  fuit  implere,  ul  jam  dictum  est, 
mensuram  pntrum,  quae  intelligitur  per  amphoram 
(///  Jteg.  xviii  ;  Maltk.   xi,  xiv).   Pulchre   ad  hunc 


rem,cujus  erat  totum  portentum  ?  Quaanam  estilla 
res  ?  Nimirum  ipsa  sanguinis  vindicta,  cujus,  ut 
supra  dictum,signum  erat  amphora,et  in  amphora 
sedens  impietas.  Qualis  enim  est  sanguinis  sive 
iniquitalis  illius  vindicta?  Ecce  palam  est,  et  vi- 
demus  Judceos  qui  mensuram  illaui,  ut  saepe  jam 
dictum  est,  impleverunt,  levatos  inter  terram  ct 
coelum.  Quomodo  ?  Quia  videlicet  nec  terra  sua 
capit  eos,  nec  ccelum  admittit  eos.  Nonne  ducti  in 
omnes  gentes  captivi,terram  suam  non  contingunt? 
Multo  magis  ccplura  contingere,  id  est,  ad  regnum 
ccelorum  pervenire,  cum  sint  increduli,  non  pos- 
sunt.  Hujus  rei  non  istud  solum  fuit  portentum, 
quod  levaverunt  amphoram  intcr  lerram  et  coelum, 
verum  etiam  illud  quod  sceleris    eorum    signifer 


sensum  accedil,quod  et  apud  Oollam,  id  est  Sama-  C  Judas  periit  inter  terram  et  ccelum.  Suspensus  enim 


riam,  mulier  Jezabel  priores  prophelas  interfecil, 
et  apud  Oolibam,  id  est  Hierusalem,  mulier  Hero- 
dias  novissimum  propbeiarum,  et  plus  quam  pro- 
phetam,Joannem  occidit.  Igitur  duae  mulieres,  pa- 
tres  et  filii  sunt,  patres  qui  mensuram  sanguinis 
fere  dimidiaveruni,  et  filii  qui  mensuram  impleve- 
runt  etita  unam  eamdem  amphoram  sibi  ad  por- 
tandum,cum  impietalis  pondere  communem  1'ece- 
runt.  Istoj  habebaht  olas  quasi  milvi,id  est  superbiam 
qu:si  diaboli,  quia  videlicet  sicut  in  psalmoscri- 
ptum  est  :  Tenuit  cas  superbia,  opertee  sunl  iniqui- 
latc  et  impietale  sua,  ei  prodiit  quasi  ex  adipe  ini- 
quitas  earum  (P.W.lxxii),  dum  diceret  anterior  mu- 
lier,  non  est  nobis  pars  in  Daviil,  neque  ha>reditas 


crepuit  medius,  et,  ut  ait  quidam,  coelo  terroeque 
perosus,  inter  utrumque  perit,  et  di(jus'i  sunt  om- 
nia  viscera  ejus  (Malih.  xxvn  ;  Act.  i).  Sic  namque 
ille  populus  ccelo  ac  torrae  perosns  a  terrena  Hie- 
rnsalem  abaclus,  et  ccelesti  Hierusalem  indignus, 
inter  utramque  periit,et  sicreliquiae  dispersoe  sunt 
pjusdem  populi,sicut  prudentis  inter  terram  et  coc- 
lum  diffusa  sunt  jam  dicti  visccra  proditoris.Quam 
melius  quanto  pulchrius  atquedulcius  signum  sive 
portentum,  quod  duo  viri  exhis  qui  exploraverant 
repromissionis  ierram,revertentes  botrum  cum  pal- 
mite  in  vecle  porlaverunt  (Num.  sm).  Confer  duos 
illos  viros  duabus  mulieribus  istis,  et  vexationem 
illorum  istarum  oneri,  si  tamen  possunt  conferri, 


in   filio   Isaiae    (III    Reg.   xn)  ;   posterior   vero    di-  D  cum  omnino  contraria  sint.  Sicut  enim  istaj  mu« 


cente  Pilato  i  Rpgem  veslrum  crucipgam  ?  clamaret 
dicens  :  Non  habemus  regem  nisi  Csesarem  (Joan. 
xix).  Itaque  et  Spiritus,  inquit,  in  atis  earum,  spi- 
ritus  utique  blasphemiaa.unus  idemque  in  superbia 
mulierum  talium.ulilla  subsannarel  patrem  et  pa- 
triarcham  et  David,ista  Filium  DaviJ.Hocomnino 
reminisci  juvat,quotiescunque  mensur.-p  illius  men- 
Hd  fit,  de  qua  hic  agitur,  propter  amphoram  ejus- 
modi,  quia  videlicet  abnegatio  David,  ct  schisma 
quod  fecerunl  patres,  soindendo  se  a  domo  David, 
vitulosque  colendo  quos  Hieroboam  1'ecit,  initium 
fuit  impietatis,  quam    impleverunt      lii    negando 


lieres  dua;  malos  patres,et  malosmalorum  patrum 
filios,  qui  impleverunt  mensuram  eorum,  signifi- 
caverunt,  sic  econtra,  illi  duo  viri,  bonos  patres, 
quorum  oplimi  patriarch.T  et  propheta;  fuerunt,et 
bonos  bonorum  patrum  filios,  quorum  apostoli 
optimi  sunt,  et  mystice  desifinaverunt.  Et  sicut 
ampbora  quam  inter  terr;im  et  coclum  mulieres 
levaverunt,  plenas  mensura  scelerum  portentum 
fuit,  sic  econtra  botrus,  quem  in  vecle  viri  por- 
taverunt,pietatis  et  justitias  quae  in  cruce  pependit, 
signum  e^stitit.Nunc  sequentia  percurramus.  Quo, 
inquit,  Utx   deferunl   amphoram  ?    Ut    xdificelur, 


730 


RLPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


740 


ait,  illi   domut  in  terra  Sennaar,  et   slabilialur   ibi  j^  David  dictie  atque  juratae  promissionis,   reversus 


sujier  barim  suam.  Terra  Sennaar  dicta  esl  terra 
Babylonis,  ubi  turrim  ajdificaverunt  superbi,  quo- 
runalinguosconlusaj.etipsi  in  omnes  lerrasdispersi 
sunl  [Gcn.  xi).  Interpretutur  auiem  Sennaar  ex- 
cussio  sive  felor  dentium,  ct  hoc  maxime  loco 
terram  significat  illam,quam  dicitDivid  tenebras, 
ct  terram  oblieionis,  et  Job  sanctus  terram  tenebro- 
sam,  el  operlam  mortis  328  enligine",  ille  dicendo  : 
Sunquid  cognoscenlur  in  tenebris  mirabilia  tua,  e{ 
indicia  tua  in  lerra  oblivionis  ?  (Psal.  lxxxvii)  ;  iste 
aulem  clamando  :  Dhnilte  me,  Domine,  ut  plangam 
paululum  dolorcm  meum,untequam  vadam  ad  lerr.im 
ter.ebrosam,  el  opertam  mortis  caligine  (Job.  x).  In 
illain  terram  Sennaar,  in  illam  terram  putorisden- 


est  ad  Hierusalcm  in  misericordiis,  et  in  ea  domus 
ejus  aedificata  est.  Et  quatuor  cornua  qua3  ventila- 
verunt  Judam  et  Hierusalem,  id  est  qualuor  regna, 
per  quae  conatus  est  diabolus  eamdem  abolere  pro- 
missionem,  deirita  sunt,  et  tunc  veuit  Dominus,  o 
filiaSion,e!  habitavitinmedio  \m.Verbum  enim  caro 
faclum  esl,et  habilavit  in  nobis  (Joan.  i).  Atque  idem 
Deus,  filius  Josedech,quod  est  Filius  Domini  justi- 
tis,  mutatoriis  indutus,  id  est,  propter  passionem 
mortis,  gloria  et  honore  coronatus  esl,  ascendens- 
que  in  cmlum,  factusque  candelabrum  magnum, 
candelabrum  aureum  septem  lucernarum,  claruit 
per  mundum  universum,  dando  apostolis,  vel  pra> 
dicatoribus  suis  sanctum   sepliformem    Spiritum, 


tium,  clcferunt,  ait,  mulieres  islse  ampkoram  suam,  r>  el  qui  lumen   tantum  exstinguere  voluerunt,  im- 


mulieres  quarum  dentcs  arma  el  sagilt;e,el  quarum 
lingua  gladius  aculus  (Psal.  lvi),  ul  illic  xdificelur 
illi  domus  et  illic  super  basim  slabiliatur .  Quas  est 
illa  domus  ?  Qure  est  ill.i  basis  ejus  ?  Domus  est 
mortis,  basis  est  perditionis  stantisetpermanentis. 
Quia  sepulchra  eorum,  ait  Psalmisla,  domus  eorum 
in  perpetuum  (Psal.  xlviii),  et  non  est  ibi  spes  sive 
exspaelatio  transeundi  ad  aliam  domum,  trans- 
migrandi  ad  alium  locum.  0  ergo  quam  malum 
stabilimentuin,  quod  miro  modo  declamavit,  ita 
pronuutians,  ut  crdificelur  ei  domus  in  terram  Sen- 
naar,el  slabiliatur  ei  ponatur  ibi  super  basitn  suam. 
Cap.VI. —  Sequilur :  <■  Et  cunversus  surn.et  levavi 
oculos  meos,et  vidi,et  ecce  quatuor  quadrigoe  egre- 
dientes  de  medio  duorum  montium,et  montes  oerei. 


pleta  paternorum  mensura  scelerum,  suam  sicut 
novissime  dictum  est,  amphoram  et  impietatem 
blasphemiae  deporiandam  in  terra  Sennaar,  cum 
plumbeadamnationismassareceperunt.Quiddeinde 
factum  est  post  illorum  excidium,quod  dignum  sit 
intelligiper  quatuorhujusmodiquadrigas,egredien- 
tes  de  medio  duorum  montium,  qi.arum  in  prima 
sunt  equi  rufi,  in  secunda  equi  nigri.in  tertiaequi 
albi,in  quarta  equi  varii  forles  ?  Levemus  cum  pro- 
pheta  oculos  noslros,  et  prospectum  exiendamus 
per  mundum  universum.  Kt  ecce  mundus  plenus 
cst.et  ex  quo  beali  apostoli  de  candelabro  illosunl 
illuminati.  ccepit  impleri  quadrigis  fervenlibus,  et 
equis  currentibus,de  quibus  et  Habacuc  decantans 
Domino,  qui  ascendens,  ait  super  equos  tuos,  et  qua- 


laquadriga  prima.cqui  ruli.et  in  quadriga  secunda,  ^  drigse  lux  salvalio  (Rab.w..  m).  Quadriga  prima,   in 


cqui  nigri,  ctin  qu  tdriga  terlia  equi  albi,  et  in 
quadriga  quarta  equi  varii  el  fortes.  Et  respondi, 
et  dixi  ad  angelum,  qui  loquebatur  iu  me  :  Quid 
sunthaec,  Dominemi?  Et  respondit  angelus,  et  ait 
;d  me  :  Isti  sunt  quatuor  venii  cceli.qui  egrediuntur 
ut  stentcoram  Dominalore  oinnis  terra?.lnquo  erant 
oqui  nigri,egrediebantur  ad  terram  aqu!lonis,etalbi 
;re  iiubanturpost  eo9,elvariiegressi  suntad  terram 
;iustri.  Qui  autem  eraut  robusussimi,  exierunt  ei 
qusrebant  ire  et  discurrere  per  omnem  terram.  Et 
dixit  :  Ite  et  perambulate  ter^arn,  et  perambulave- 
runt  terram.  Et  vocavit  me,  et  locutus  est  ad  me, 
dicens :  Eccequi  egrediuntur  in  terram  aquilonis, 
icquiescere  lecerunt  Spiritum  meum  in  terra  aqui- 


qua  erant  equi  ruli,  apostolorum  est  et  martyrum. 
Quadriga  secunda,  in  qua  erant  equi  nigri,  pieni- 
lcnlium  cst,  qui  ab  apostolorum  temporibus  inci- 
pientes,  in  his  qui  sanguinem  Christi  luderant,  vi- 
tom  nobisccenobialem  sanxerunt.Unde  usque  liodie 
per  orbem  niger  tam  professione  quam  babitu  per- 
severat  ordo  monachorum.  Quadriga  lerlia,  in  qua 
erant  e.jin  alibi,or  lo  est  virginum.ulriusque  sexus, 
totum  candoresuo  perornansequ.tUum  Jesu  Ghristi 
Domini  exerciluu  r;.Unde  illud  notandum  quia,cum 
dixisset  :  In  quo  erant  Cjui  nigri,  egrenicbardur  ad 
tcram  aquilonis,  ait.  et  albi  egrediebantur  posl  eos. 
Illuin  namque  vitie  ordinem,  qui  facinorosis  erat 
necessarhis,  quemque  prinres  illi  susceperunt,   ut 


1  jtns.  »  Meminisseoportetunam  es»e,etunius  noctis  D  fructus  dignos  pcenitentia?  facerent,   subsequuntur 


visionem.ab  eo  quod  tiixit :  Vidi  per  noctem.  Et  eece 
vir  ascendens  super  equum  rujum,  usque  ad  id  quod 
postmodum  dicturus  est.Ci"  faclum  eslin  annoquarto 
'.:  iriircgis(Z:tch.vu),secwndumrerum  ordinem.quoe 
lunc  gerendoe  erant,nunc  autem  gestoe  suntfereom- 
ncs,  praster  secundum  viri  ejusdt-m,  scilicet  Liomini 
nostri  Jesu  (.hristi  adventum.Gunsideramus  visionis 
ordinem  pulcherrimum,  et  non  minimc  delectatus 
et  animus,  gluriam  talis  viri  quoerens  ad  diligens, 
quiarectobio  ordiaeinvenit  historiara  salutis,histo- 
riamgratiaeetveritatis.quo.noduDeuset  Verbumsive 
Filius  Dei,memor  propositi,  memor  ud  Abraham  et 


quamplurimi,  neque  horaicidii,  neque  adulterii, 
sive  sllerius  eujuslibet  criminis  rei,imo  ct  plerique 
corporo  incorrupti  atque  integri,  quos  beatus  papa 
Gregorius,  Quid,  inquit,  nisi  et  justoset  pcenitentes 
dixerim  ?  Plane  hoc  ipsum  est  ingredi  ad  terrcm 
aquilonis,  vitam  austeriorem  exsequi,  quoe  tantum 
differt  a  vita  remissiore  multis  utente  deliciis.non 
tamen  illicilis  aut  lege  prohibitis,  qu;in!um  rigor 
aquilonis  a  suavilaie  austri  sive  favonii,  quantum 
hiemalis  algor  a  vernis  distat  blanditiis.  Uude  no- 
tauda  littera,  quiasic  dictum  esl,  in  quo  eiant  equi 
nigri  cgrediebanlur  in  terrum  aquilonis,   ut  sit  sen- 


741 


COMMENT.  IN  XII  «ROPH.  MIN.  —  IM  ZACH.  LIB.  II. 


742 


eus.  Proptcr  quod  erant   sibi  peccatorum   conscii,  \  ventos   cxli,  ne   flarent   super   terram,  neque  super 


in  propositum  se  dinjiserunt  vitae  arctioris.  Qua- 
driga  quarta,  in  qua  erant  equi  varii  fortes,  pasto- 
rum  atque  doctorum  est,et  cmnium  inquibusemi- 
nent  illae  gratiarum  divisiones,dequibus  Apostolus, 
a/z';', inquit,  per  Spirilum  datur  sermo  sapienlix,  a.l\i 
fides,  alii  genera  tinguarum,  alii  gratia  sanitatum 
(1  Cor.  xn),  ctc.  Num  parvum  hoc  est,  aut  indi- 
gnum  fuit  inler  illa  magna,  quae  ventura  erant,  et 
de  quibus  jam  dictum  atque  adhuc  dicendum  est : 
Istos  Ecclesiie  gentium  ordines  prophelica  visione 
demonstrari,  imo  quis  prophetarum  dehujusmodi 
tacuit  et  genles  salvandas.  Unde  ordines  istos  Divi- 
nitas  assumpsit  non  declamavit  in  gaudio  Spiritus 
sancti  ?  Quid  porro  sunt  duo  montes  illi,  quorum 
de  medio  quadrigae  ista*.  videntur  egredi,  qui  vide- 
licet  inontes  dicunlur  xrei.  Montes  isti  duo  Testa- 
menta  sunt,  Lex  et  Evangelium,  dicunturque  mon- 
tes  propter  altiiudmem  sive  dignilatem  ccelestium, 
quB  continent,  sacraiuentorum,quam  videhcet  alti- 
tudinem  illud  quoque  significat,  quod  et  Lex  in 
montedala  est(ExoU.  xx).Etevangelieum  sermonem 
Dominus,in  monte  sedens  atque  os  suum  aperiens, 
exorsus  est  (Malth.  v) :  Montes  isti,  montes  oerei, 
videlicet  propter  sonoritalem  atque  diuturnitatem 
tam  Legisquam  Evangelii,quianonpotestsolviScri- 
ptura  tam  legalis,  quam  evatigelica  (Joan.,  x).Nam 
iota  unum  sive  apex  unus,  ait  Uominus,  non  per- 
ibit  a  lege  donec  omnia  fiaiit  (Mallh.  v),  et  caium 
et  terra  trunsibunt,  verba  autetn  mea  non  Iransibunt 
(Mattlt.,  xxiv).  De  medio  montium  istorum  quatuor 


mare,  neque  super  ullam  arborem(Apoc.  vn).  Qua- 
tuor  nan.que  angeli  quatuor  angelorum  mali  princi- 
pes,  id  est,  angelica;  fortitudines  fuere  quatuorre- 
gnorum  principalium,  Babylomci,  Persici,  Macedo- 
nici,  atque  Romani,de  quorum  uno  angelus  bonus , 
qui  Danieli  loquebatur:  Princeps,  ait,  Persarurn 
restilil  mihi  viginti  et  uno  diebus  (Dan.  x).  Regnis 
sive  regnorum  principibus  illis  hoc  fuit  tenere  qua- 
tuorventos  coeli,  cohibere  a  cultu  sive  servitioDei 
quadrigas  istas,  id  est,  colentium  Deum,  id  est, 
quos  diximus  ordines  et  servienlium  Creatori  sed 
iuclamavit  et  compescuit  illos  alter  angelus,  qui 
ascendit  ab  ortu  solis,  habens  signum  Dei  vivi 
(Apoc.  vn).  Qui  non  est  alius  nisi  vir  iste,  qui  in 
initio  visionis  hujus  super  equum  rufum  ascendit ,et 
post  eum  equi  rufi.  varii  et  albi,  qui  erant  sancti 
prioris  populi  VetensTestamenti.Nam  iste  quadri- 
gae,  isli  quatuor  venti  cajlj,  qui  &b  euntibus  illis 
mulieribus  cum  amphora  sua  egressi  sunt  de  medio 
duorum  montium,  ut  assisterent  Dominatori  uni- 
versoe  terrae,  sancti  sunt  junioris  populi  qui,  ne- 
gantc  Christum  Synagoga,  ut  dudum  negaverat.di- 
cendo  :  Non  est  nobis  pars  in  David,neque  hsereditas 
in  filio  lsai(lll  Deg.  xm),  mulicr  altera,  scilicet  de- 
cem  tribuum  scissura,  crediderunt  in  eum.et  assi- 
stuntilli  nunc  usque,sicutveraciter  DominatoriunL 
versae  terrae.  Inter  quos  isla  equorum  non  praete- 
reunda  est  distantia,  quod  illic  nigri  non  erant  equi, 
tanlummodo  rufi.vurii  et  utbi,  hic  autcm  rufi,nigri, 
albi  et  varii.  Quid  ex   hoc   animadverlendum  est, 


quadrigte  egressaa  sunt,   quia  videlicet   utrumque  C  nisi,  quia  pcenitentiam,quam  equorurn  esse  nigre- 


Testamentum,  qualuor  jam  dicti  ordines  eccle- 
siae  recipiunt,et  sicutinalia  simililudinedictumest, 
329  dc  medio  petrarum  dabunt  vocem  (Psul.  cm), 
ita  hic  rccio  dicas,  quia  de  medio  duorum  montiitm, 
montium  oareorum,  quadrigae  istaa  procurrent,  id 
est,  de  communi  legis  et  Evangelii  sensu  sive  con- 
sensu  servabunt  vitae  ordinem,scientiae  vel  doctri- 
m  puritatom.  Quid  tandem  est,  quod  percunctanti 
prophetae,  qnid  sunt  isti,  domine  mi;  respondens 
angelus,  iali  sunt,  ait  quatuor  venti  cceli  qui  egre- 
diuntur,  ulstcnt  coram  Dominatore  universx  terrxl 
Quid  nisi  quod  Sapieulia  dicit,  quia  mullitudo  sa- 
pieniiam  sanitas  est  orbis  terrarum  1(Sap.vi.)  Idcirco 
nirnirum  qualuor  quadrigse  istae,  quatuor  venti  cceli 


dinem  jam  dictum  est,  publice  illo  tempore  nemo 
prasdicabat.  Nam  a  diebus  Joannis  itta  nigredo  cce- 
pit,qui  primus  baptismum  poenitentia;  praedicavit, 
subseriuente  protinus  Evangelica  vocc  ipsius  Do- 
mini  dicentis:  Pa>nitentiam  agite,  appropinquabit 
enim  regnuin  civlorum  (Malih.  m).  Porro  in  lege  ne 
sallem  poenitentioa  nomen  arbitror  usquani  reperiri, 
sedqui  lecentbocvel  illud  morte  morialur,  nisiquod 
postlegemrrultotemporevenientes  proplietaj,aliquid 
super  poenitentia  clamaverunt  regibus  et  populo, 
qui  communiter  derclicto  Domino,  et  vitulos  au- 
reos  qujs  fecit  Hieroboam,  et  Baal,  et  Astaroth, 
caeleraque  tam  in  Ilierusalem  quam  in  Samaria 
colebant  portenta  deorum,  a  diebus,  ut  jain  dictum 


dicuntur  esse,  quia  sicut  venti   pcrflando  nebulas  D  est,  Jounnis  reynum  cculorum  vim  pati  coepil  (Malih. 


sive  pruinas  evertunt,  aereinque  qui  per  quietem 
corruptior  fieret,  inquieiando  saniorem  efficiunt. 
Sic  ordincs  isti,  quos  diximus  singuli  in  suis  ofli- 
ciis  stando,  et  cum  tcmpus  postulat  discurrendo 
atque  festinando  stiscilant  homines  ad  cognoscen- 
dum  Deum  Creatorem  suum,  qui  nisi  crebra  com- 
monitione  solliciti  reddcrentu>\nec  cogitarent  qui- 
dem  corrupti  mente,  restare  quidquam  post  pra?- 
sens  saiculum,  aut  in  fine  distare  quidpiam  inter 
hominem  etjumentum.  Hinc  est  illud  quod  Joan- 
nes  in  Apocalypsi  :  Vidi,  ait,  quatuor  angelos  staa- 
(es  supcr  guatuor  angulos  ierrx,  tementes   qualuor 


xi),  hujusmodi,  ut  non  diceretur,  morte  moriantur 
criminosi,morte  moriaiurqui  hoc  vel  illud  fecitaut 
fecerit,  sed  pmnitentiam  agite,el  facile  fruclus  dignos 
pmmtcnlix  (Luc.  m)  ;  pwnitentiam  agite.  appropin- 
quabil  enim  regnum  calorum  ;  pomiientinm  agite,  et 
baptixetur  unusquisque  vestrum  (Act.  n),  quorura 
primum  Joanncs,secundum  ipse  Dominnm,tertium 
aposloli  Domini  post  passionem  e.jus,  ipso  jubente, 
pra?dicaverunt,et  ex  tunc  cunctispeccatoribus  ijua- 
cunque  ex  gente  ve!  natione  confugientibus,  quaa- 
tumlibetcriniinosissivefacinorosis,patetpcenitentiae 
asylum,  patet  eorum  violentios  regnum    ccelorum. 


743 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


7-14 


Undenotandum  quia  de  nigris  equis,  ut  jamdictum  A  versam  utique  Spiritus  sanctus  condidit?  Quid  igi- 

tur  est,  varios  equos  egredi  ad  terram  330  austri, 
nisi  doctae  fidei  virosjam  dictas  divisionum  gratias 
habentes,  eximere  se  omnibus  curis  saeculi,  solis- 
que  vacare  vel  studere  Scripturis  sanctis,  et  verba 
tractare  Spiritus  sancti.Talium  est  enim  hujusmodi 
negoiium,  propter  ipsum,  quod  non  solummodo 
nigri  sive  albi  sunt,  sed  varii,  id  est,  non  solum- 
modo  propositi  sancli  exsecutores  vel  sanctitate  vitee 
decori,  sed  et  sancti  pariter  et  eruditi,  quasdam 
babentes  lacultates  sermonis  et  praeclari  ingenii, 
caeterorumque  talium  quas  non  habent  multi,  qui 
sunt  vitae  laudabiliset  arctioris  quam  sint  isti,quia 
non  dedit  ipse  auster,  cujus  haec  lerra  est,  non 
dedit  Spiritus  sanctus  divitiarum  hujusmodi  Domi- 


est,egredientibus  ad  terram  aquilunis,id  esl,de  pec- 
catoribuspoDiiilendoseir.etipsostradentibus  vitae  ar- 
ttioriDominusita  dicit  :Ei  qui  egrediuniur  ad  lerram 
aquilonis,requiescere  feceruni  spiritum  mcurn  interra 
aqutlonis.  Etenim  hie  sensus  :  Hi  qui  pcenitenliam 
egerunt  velaguntde  pecc.itissuis.quodest  egredi  ad 
terram  aquilonis,  ubi  ultroneus  labor,  tanquam 
glacialis  rigor  poenitentis  corpus  affligit,  per  hoc 
ipsum  quod  illuc  egressi  sunt,  ira3  meaj  spiritum 
requiescere,  id  esl,  cessare  fecerunt,  ut  jam  ego 
non  irascar  eis,  quoniam  ipsimet  irali  sunt  sibi. 
Sicut  enim  peccando  exacerbuvit  Dominum  pecca- 
tor,  sic  contra  pcenitentiam  agendo  spiritum  Do- 
mini  requiescere   facit  peccator.  Sine    dubio    cum 


dicit,  reguiescere  fecerunl   spiritum  meum,  intelli-  r>  nus,  dividens  singulis  prout  vult  (I  Cor.  xn).  Den 


^endus  est  spiritus  irae,  testante  Psalmista,qui  cum 
de  peccatorum  conversione  praemisisissct, ecmmola 
esl  et  contremuit  terra,  fundamenla  montium  con- 
turbata  sunt  ct  rommola  sunt  (Psal.  ix),  et  cajtera, 
itasubjunxit  :  Ab  increpatione  lua,  Domine,  ub  in- 
spiraiionc  spirilus  irv  lux  (Psal.  xvn).  Quod  si 
cqui  nigri  egrediendo  in  terram  aquilonis  rrquie- 
scere  faciunt  spiritum  Domini,qu\d  putas  de  his  qui 
egrediuntur  post  eosequis  albis?Et  ut  manifestius 
dictum  sit,  si  facinorosi  pcenitentiam  agendo  gau- 
dium  faoiunt  Deo  et  angelis  Dei,  secundum  illam 
parabolam  centum  ovium,  etunius  invenlae  quae 
perierat,  sive  decem  drachmarum  et  unius  in- 
ventae  quaj  perdita  fuerat  (Luc.  xin),  quid  putas 
de  illis,qui  nullius  criminis  rei,  vel  conscii  propo 


que  sieut  de  quodam  paulo  simplice  legimus,  qui 
in  conventu  Patrum  requisisse  fertur.prius  ne  pro- 
phetaj  fuerint  an  Christus,  ita  de  multis  diffiteri 
non  possumus  sanctaj  vitaj  ut  exstitil  ille,quod  eis 
plurimum  defuerit  gratia  illius,  qua  sanctus  et 
verus,  qui  habet  clavem  David  aperit,  et  nemo  est 
qui  claudat  (ApOC.  m),  qua  aposlolis  suis  jam  qui- 
dem  sanctis,  sed  eatenus  idiotis,  post  resurrectio- 
nem  suam  aperuit  sensum,ui  intelligerent  Sc.ripluras 
(Luc.  xxiv).  Qui  erant  fortissimi,  videlicet,  quos 
jam  ante  rufos  dixit,  qurerebant  exire  et  discurrere 
in  omnem  terram,  quia  videlieet  spontanea  chari- 
tate  fortissimi  miliies  Christi,  pro  fide  ipsius  ad 
passiones  cucurrerunt,  spontanea  devotione  tradi- 
derunt  corpora  sua  ad  supplicia  propter  Deum,hoc 


situm  vel  regulam  sequenlur  constitutam  pceniten-  ^  expediebal.et  fidei  Christianae  talis  eorum  lortitudo 


libus  criminosis  ?  Profccto  hi  spirilum  Domini  non 
solummodo  requiescere  faciunt,  verum  etiam  oble- 
ctant  plurimum,  et  unde  Uli  veniam,  inde  isti  co- 
ronam  consequuntur  sempiternam.  Dictum  est  de 
equis  nigris  et  equis  albis,  quod  egressi  fuerint,  et 
non  dictum  est  de  equis  rufis  quis  erant  primi.Porro 
de  equis  variis  qui  erant  quarti,  manifeste  dicilur, 
quia  egrrssi  sunl  ad  terram  austri  Sed  et  protinus 
scquitur  :  Qui  autem  erant  lortissimi,  eocierunt  et 
qu.xrebant  ire  et  discurrere  per  omnem  lerrnm. 
Dixitque  Dominus  adeos:  Ite  el  perambulate  ter- 
ram.  Unde  et  arbitrari  lieet  illos,  qui  primo  loco 
dicti  fuerant  equi  rufi,  nunc  in  novissimo  forfissi- 
mos  dicit.  Non  plures  enim  quam  quatuor  quadri- 


necessaria  erat,  quia  profecto,  multos  idololalria 
defensores  habebat,  quorum  stultitia  nihilo  melius 
quarn  morte  vel  sanguine  martvrum  confundi,  vel 
superari  poterat.  Et  notandum  quia  non  prius  di- 
cium  est  equis  fortissimis:  Ite  ct  perambulale  ler- 
ram,  et  poslea,  quaesierunt  e.rire  et  discurrere  in 
univcsam  lerram,  sed  prius  quaj3ierunt  exire,  et 
tuncdemum  dictum  esteis:  Ite  el  perambutale  ter- 
»Yim.Christiano  quippe  nolenti  aut  timido  non  prre- 
cipilur,  vel  semetipsum  ingerat  passioni,vel  perse- 
culoribus  objiciat,  imo  licentia  datur  fugiendi,  di- 
cente  Domino  :  Si  vos  pcrsecuti  juerinl  in  una  civi- 
tule,  fugite  in  aliam  (Matlh.  x).  Volentibus  ergo 
atque  desiderantibus  coronam  martyrii,  per    ma- 


503  supra  numerataj  sunt,  ueque  dictum  est  hacte-  D  gnam  gratiam  concedi  designatur.dum  fortissimis 

nus  quidquam  de  cquis  rulis,  nec  uilo  modo  conlra 

rationeru  est,  ut  iidem  equi  etrufi  dicanturet  for- 

lissiini.  Kestat  i,^iturdicere,et  de  istorum  egressu. 

Varii,  inquit,  egrediebantur  ad  terram  Austrt.  Jam 

supra  dictum  est  varios  equos  Domini,  illos   esse 

vel  dici,  quious  diversa  dala  sunt  charismata  Spi- 

ritus  sancti,  sermo  sapientiaj,  scrmo  scientiaj,  gra- 

tia  sanitttum,  genpra  lin^uarum,interpretatio  ser- 

monum,  prophetia  vel  discretio    spirituum,  et  his 

similia.  Porro  nomine  Austri  Spiritus  sanclus  solet 

designari.  Et  quaj  terra  hujus  Austri,   nisi    sancta 

Scriptura  legalis,  prophetica,  evangelica.quam  uni- 


equis  volentibus  exire,  dicitur:  Ite  et  perambulate 
lerram.  Exempli  gratia  :  tunc  unus  de  equitibus 
hujusmodi,  equis  fortissimis  quaerebat  exire,  et 
dielum  est  ei,  perambula  lerram,  quomodo  B.  I.au- 
rentio  dicenti  ad  Sixtum  papam  :  Quo  progrederis 
sine  (ilio,  Pater,  respondit  ei  Dominus  per  os  illius, 
quod  post  triduum  esset  secuturus.  Cautela  bona, 
cautela  necessaria  est  omnibus  equis  Domini, 
quamvis  fortissimis,  ut  qu.imvis  multum  deside- 
rent  nd  martyrium  exire,  non  exeant  nisi  exspe- 
ctata,et  per  crationes  quajsita  dignatione  supernae 
gratios,  quia  periculosum  est  hujusmodi  praelium, 


745 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  ZACH.  LIB.  II. 


746 


nisi   magnum  adsit   Spiritus   sancti  solatium,  et  ^  nas.et  pones  in  capite  Jesu  filii  Josedech  sacerdotis 


plerique  in  negationis  bardthrurn  prolapsi  sunt, 
dum  se  fortiter  agere  confidenles,  ultro  se  tradi- 
deruut.  Quam  fortissimus  in  hoc  ordine  Petrus 
apostolus  exstitit,  in  quo  tamen  summas  sapientire 
complacuit  sancire  exemplum  cavendi  nimiam  con- 
fideniiam  in  ejusmodi.  Cum  enim  dixisset:  Domine 
tecum  paratus  sum  in  carcerem  et  in  mortem  ire, 
animam  meam  pono  pro  te,  et  si  omnes  scandalizati 
fuerint  in  te,  ego  nunquam  scandalizabor,  et  si 
opo/luerit  me  mori  tecum,  non  le  negabo,  cum 
ita  forliter  cinxisset  se  adhuc  junior  et  ambularet 
ubi  volebat,  occurrit  ei  una  anxilla,  Et  tu,  inquil, 
ex  illis  es  ?  atque  boc  audito  mortem  timuit  et 
vitam    negavit  [)lutth.  xxvi  ;  ilarc.  xiv  ;  I.uc.  xxu  ; 


magni,  et  loqueris  ad  eum ,  dieens:  Hasc  dicit  Domi- 
nus  exercituum:EccevirOriens  nomen  ejus,  et  super 
eum  orietur,  et  aedificabit  templum  Dominoetipse 
portabit  gloriam,  et  sedebit,  et  dominabitur  super 
solio  suo,  et  consilium  pacis  erit  inter  illos.Et  co- 
ronae  erunt  Helen  et  Tobia?,  et  Idaiae,  et  Hen  filio 
suo  Sophoniee  memoriale  in  templo  Domini,  et  qui 
proculsunt  venient.etaedificaluntin  temploDomini, 
etscietis  quia  Dominus  exercituum  misit  me  ad  vos. 
Erit  autem  hoc,  si  auditu  auris  audieritis  vocem 
Domini  Dei  vestri.  »  Ilic  finis  esl  praeclarae  ac  pul- 
cherrimae  visionis,  quae  sic  inccepit  :  Vidi  per  no- 
ctem,  et  ecce  vir  ascendens  super  equum  rufum,  et 
ipse  stabat    inter  myrteta.  Visionis   illius  nocturnae 


Joan.    xni).    Exspectandum    illi   fuerat,    ut   alius  n  finis  hic  est,  sacrosanctam  salulis  nostrae  prophe- 


eum  cingeret  et  duceret,  quod  et  factum  est  post- 
quamsenuil,postquamsapientiam  veramquelortitu- 
dinemdidicit.quia  videlicet  senilisanimieicanisen- 
sus  est  scire,  quod  hsc  fortitudo  non  in  homine,sed 
in  Deo  sit.Itaque  fortissimisequis  el  ratioprssens, 
et  exemplum  in  promptu  esse  debuit,  ut  volentes 
exire  'xspectarent  nutum  dicentis:  lte  et  perambu- 
lale  universum  lerram,  quod  est  dicere  :  offerle  vos 
ad  mortem  propter  me  sustinendam.Nam  quiamo- 
riturus  quispiam  dicit,  aut  legitur  dixisse  :  Ego 
ingreduir  viam  univetsx  terrse  (III  Reg.  n),  recle 
et  hic  exire  in  universam  terram,  sive  ambulare 
terram  intelligitur,  quod  sit  mortem  non  timere, 
ad  meliorera  vitam  festinarc.  Ad  ultimuro  .  et  hoc 
non    praetcreundum,  quia  congrue  quos  in  ordine 


ticam  min  modo  praesentans  historum,  quam 
hodie  credentes  videmus  el  gaudemus  esse.imple- 
tam,  quia  sicut  jara  saspe  dictura,  et  semper  est 
sciendum,  secundum  magnum  quod  in  ea  conti- 
netur  pietatis  sacramentum,  ad  illam,  quam  tunc 
Babylonii  destruxeranf  Hierusalrm,  vir  ille  Domi- 
nus  exercituum  reversus  est  in  rei;-ericordiis,  et 
in  ea  domus  ejus  aedificata  est,  et  licet  illa  qua- 
tuor  cornua  regnorum  principalium  supradicto- 
rum  Judam  et  Hierusalem  multum  ventilave- 
rint,  nihilominus  fecit,  quod  facere  Deus  pro- 
posuit  quia  promissum  fuerat,  Christus  inde 
venit,  et  secundum  Scripluras  juxta  hanc  visio- 
nem  331  ea  quae  de  ipso  erantjam  finem  habent, 
et  ul  jam  ante    dicturn    est,  nihil  restat,   nisi   ut 


' — — ■ ■ 

quadrigarum    dixerat,    equos    rufos,  hic  ubi  exire  ^  ipse  qui  victor  salutis  omnium  per  passionem  con 


volentibus  dictum  refert,  ite  et  pcrambulute  terram, 
non  dixitrufos,  sed  dixit  fortissimos,quia  videlioet 
non  antequam  fundant.sed  postquam  fuderint  san- 
guinem  suum  propter  Dominum  equi  Domini  ruli 
sunt,  et  ut  manifestius  dictum  sit,  aote  passiones 
suas  confessores  equi  albi  sunt  in  passionibus,  et 
post  passiones  usque  in  sempiternum  martyres  et 
equi  rufi  sunt.  Post  ha;c  omnia  quae  hactenus  dicta 
et  facta  sunt,  eodem  ordine  quo  in  hac  visione  prae- 
monstrata  fuerant,  ab  eo  quod  dictum  est,  vidi  per 
noctem,  et  ecce  vir  ascendcns  super  cquum  rufum, 
quid  restat  secundum  Christi  Evangelium,  nisi  ut 
veniat  ipseFilius  hominis  sedens  in  sede  majesta- 
tis  su33,  et  coronam  rpgni  habensin  capite  suo.pro 


summatus  resurrexit,  et  in  ccclum  ascendit,redeat 
gloria  et  honore  coronatus  (ilebr.  n),  omni  mundo, 
et  angelis,  el  hominibus  spectabilis.Unde  quia  visio 
est,  et  haec  omnia  per  noctem  propheta  vidit,  non 
magnoperehic  insistendum  estsensui  litterali.dum 
dtcitur,sume  a  transmtgratione  ab  Oldai,  et  caetera. 
Equidem  tradunt  Hebraei^utpole  litterEe  amici.qucd 
Daniel  et  tres  socii  ejus  reversi  de  captivitate,  au- 
rum  et  argenlum  obtulerunt  in  domo  Domini,  et 
exinde  jusserit  Dominus,sicut  hicsonat  lilteracoro- 
nas  fieri,  eosque  coramuiatis  nominibus  designari, 
scilicet  Oldai,Tobiam,Idaiam  et  Hen,Ananiam  esse, 
et  Azariam,  et  Misaelem  et  Danielem  (Dan.  n). 
Porro  quod  in  secundo  loco  pro  Oldii  positum  est 


eo  quod  propter  nos  homo  factus,  et  in  istacapti-  D  Helen,  idcirco  factumest,  quiaHelen  interpretatur 


vitate  natus,  in  ista  Baliylone  cum  hominibus  con- 
versatus,noslramcaptivitatem  per  passionem  suara 
solvit.et  multos  filios  ln  gloriam  adduxit,et  reduxit 
congregatos  in  unum  qui  dispersi  fuerant,  seeun- 
dum  similitudinem  illorum,  qui  tuoc  soluta  capti- 
vitate  de  Babylune  ascenderuni.et  reaedificato  lem- 
plo  Domini,  rursus  in  Hierusalem  habitare  coepe- 
runt.  Sequiturergo  :  «  Et  factum  est  verbum  Domini 
ad  me  dicens  :  Sumea  trsnsmigratione  ab  Holdai  et 
a  Tobia,  et  ab  Idaia,  et  venies  in  die  illa,  et  intrabis 
in  domum  Josia  filii  Sophonia?,qui  veneruntde  Ba- 
bylone,et  sumes  argentumet  aurum.et  faciescoro- 

PATr.o'.  CLXVJIT. 


somnium,  et  Daniel  cum  sociis  suis  apud  Deum  ob- 
tinuit  ut  somnii  quod  viderat  rex  revelaret  sacra- 
mentum  (ibid.l.  Verumtanem  sive  in  re  gestum, 
sive  tantummodo  in  visione  fuerit  ostensuin,grande 
el  admirabile  contemplemur  negotium,  cujus  illud 
eonstat  exstitisse  portentum.Supra  namque  in  hac 
eadem  visione  taliter  dictum  est  :  Audi,  Jesti,  sa- 
ccrdos  magne,  tu  et  amici  tui  qui  hubitant  coram  te, 
quia  viri  portendentes  sunt  (Zach.  ni).  Non  ibi  to- 
tum  diclum  est  illi  quod  audirejussus  est,  neque 
amicis  ejusillic  totum  expositum  est  quod  audire 
jubcbantur  ;  sed  nec  nomina  ipsorum  illic  scripta 

24 


747 


RUPERTI  ABBATiS  TUITIENSIS. 


748 


sunt,  neque  expressa  propter  quam,  vel  in  quo  por-  A  ad  coronandum  Jesum.quia  videlicet  non  solo  sensu 


tendentes  dicli  sunt.  Ecce  nomina  eorum  semel  et 
ilerum  expressa  sunt,  primum  dicendo  :  Sume  a 
transmigrntione  ub  Oldai,  el  ab  Tobia  et  ab  hlaia 
aryentum  et  aurum,  et  fucies  coronas  ;  deinde  et 
coronae  erunt  Hrlen,  ei  Tobix  et  Iduise,  e.i  Hen  filio 
Sophonix  memorialein  templo  Domini.  Nimirum  Dt 
nominibus  suis,  et  auro  alque  argento  suo,et  in  eo 
quod  coronae  exinde  faciae  poni  jubentur  in  capite 
Jesu  lilii  Josedecb,  viri  isti  portendentes  sunt.  Et 
recte  ibi  Jesus  indutus  erat  sordidis  vestibus,  quae 
et  ablatae  sunt  ab  eo,  dictumque  est  ad  eum  :  Audi, 
Jesu,  sacerdos  mngne.  lu  et  amici  tui,  qui  habitant 
coram  te,  quia  viriporlendentcs  sunl  ;  recte,inquam, 
illi  dilata  est  haec  portenti  pars.quia  videlicet  prius 


Scripturarum,  qui  intelligitur  per  auruui  etargen- 
tum,  clarificamus  eum.  Locus  vero  ubi  corooae  istae 
fiant  domus  est  Josiae,  id  est  salvati  lilii  Sophoniae, 
:d  est  visiiationes  Domini,  quo  nomine  recte  intel- 
ligitur  Ecclesia,quam  Dom  inus  universam  sua  visi- 
tatione  salvavit,  secundum  typutn  domus  Zachaei 
quam  ipse  visitavit.  Et  hodie  sulus  domui  huic  jacta 
est  [Lue.  xn),  inquit,  et  loqueris  ad  eum,  dictns  : 
Hxc  dicit  Dominus  exerciluum,  dicens  :  Ecce  vir 
Oriens  nomen  cjus,  el  subter  eum  orietur,  et  caetera. 
Ponendo  coronas  in  capite  Jesu  filii  Josedech,  jube- 
tur  loqui  ad  eum  et  dicere,  cujus  rei  ipse  et  amici 
ejus,  viri  portendentes  sint,ac  si  dicat:  Istud  quod 
agitur  hic  aliud  portendit  ;  alterius  rei  portentum 


oportrbat  illa  fieri,  quae  per   candtlabrum  aureum  p  est,  quia  videlicet  juxta  hanc   significationem  ecce 


el  per  caetera  quae  scriptasunt,usque  ad  praesentem 
locum  significata  e.sse  uni  diximus,et  domum  futu- 
rum  erat,et  fiet  illud  quod  prassenti  capitulo  signi- 
ficatum  est.Ipsos  sanctae  Ecclesiae  quatuorordines, 
quos  in  quatuor  quadngis  intelligendos  esse  dixi- 
mus,  in  gloria  resurrecturos,et  ex  ipsis  sivepropter 
ipsorum  s.ilvationem  'coronandum  esse  Dominum 
Jesum,  quatuor  viii  isti  portendunt  Oldai,  ToLiias, 
Idaia  et  Hen.  Oldaia  namque  interpretatur  dcpreca- 
tio  Domini,  quod  videliret  nomen  congruit  quadri- 
gaa  illi,  in  qua  sunt  pqui  nigri,  id  est  ordini  illi,  in 
quo,  sicut  supra  dicium  est.peecatores  conversi  ad 
poenitentiam  deprecanlur  faciem  Domini.  Tobias 
interpretatur  bonus  Dumini,  et  idcirco  congruit 
quadrigs  illi,  in    qua  sunt   equi  alld,  id  est  ordini 


venit,  ecce  in  propinquo  est  vir  magnus,  vir  fortis 
et  poiens,  cui  non  est  par  alius.  Et  si  vultis  scire 
quis  dicatur  vel  quomodo  nominetur,  Oriens  est 
nomen  ejus,  quo  videlicel  nomine  nullus  virorum 
proeter  ipsum  jure  nominatur,  quia  solus  hic  sera- 
per  est  in  ortu,  el  nullus  unquam  illi  esl  occasus. 
Cum  occidere  putabitur,maxiuie  orietur,d  estcum 
fuerit  secundum  carnem  huic  mundo  moriturus, 
tunc  apud  infernos  timentibus  Deum  orietur.mox- 
que  super  occasum  ascendens,ccelo  et  terrae  orietur 
vivus,  el  nunquam  morilurus.  Hoc  omnino  est  in 
poteslate  ejus  et  idcirco  dico  vobis.quia  hoc  ipsum 
nomen  ejus.  Oriens  subter  eum  orietur,  id  est  per 
eum  in  multiludine  cndentium  dilatabitur,in  glo- 
ria  resurgentium  clanficabitur.  HiDC  ejt  quud  pro- 


r     .     a  ^  *     .  r  D  ^        r 

illi,in  quo  nullius  macula  criminis,imo  etiam  mul-  u  tinus  sequitur  :  El  sedificabil    tcmplum    Uomino,  et 


tus  in  plerisque  caudor  virginahs  propositi.Siqui- 
dem  tahs  ordo,sive  quispiam  hujusce  ordir.is  recte 
dicitur  bonus  Domini:  iia  ul  quidam  islorum  nolis- 
simus  dicatur  eliam  dilectus  Domini,  Idaia  inter- 
prelatur  nolus  Domini  Unde  et  bnne  congruitqua- 
drigaeilli.in  qua  sunt  equi  varii.id  est  ordiniillorum 
quibus  Spiritussanctus  divisionesgratiaruni  distri- 
buitjtautaliosdocendn.regendoatqueconfirmando, 
pluscaeteris  innotescant  Domino,  ita  ut  cujuslibet 
eorum  dignetnr  dicere  :  Novi  le  exnomine  [Exod. 
xxxm).  Him  interpretatur  gloria.  Unde  et  nomen 
convenit  equis  illis  foriissimis  qui  exierunt,el  quae- 
rebant  ire  et  discurrere  in  omnem  terram,  scilicet 
glorioso  martyrum  ordini,  qui  vexillum  divini  no- 


ipse  exstruet  templum  Domino.Non  enim  quod  semel 
dixerat,  et  sedifiiubit  templum  Dumino  superflua  re- 
pelitione,repetivit,dicendo  et  ii<se  ex^lruet  lemplum 
Domino,sed  quia  una  eademque  Ecclesia  etinprae- 
senti  saeculo  ardilicatur  dum  gentes  convertuntur, 
et  in  futuro  exstruetur  dum  omnes  resurgemus  ; 
recte  non  contentus  semeldixisse,  etaediflcavit  tem- 
plum  Domino,  repelivit,  et  ipse  exslruet  lemptum 
Domino.  El  tunc  ipse  portabit  gloriam,  scilicetquam 
coronas  istee  siguilicant,  quia  videlicet  magna  illi 
erit  gloria,  tam  multos  filws  adduxisse  in  gloriam 
(H-br.  n).  Si  euim  cujuslibet  gloria  sunt  hi  qui 
per  ejus  ministerium  cre  liderun',  quemadmodum 
et  Apostolus  dicit  :  Quia   gloria  vestra    nos  sumus, 


minis    foras    extulerunl,    et    contra    diabolum    el  D  sicut  et  vos  nostra  in  die  Domini  uostri  Jesu  Christi 


plagas  ejus  visibiles  atq-ie  invisibiles  exieiunt  ad 
pugnam,  ei  per  universam  terram  sanguine  roseo 
sur  sanctam  rigaveruntet  decoraverunt  Ecclesiam, 
hoc  lecisse  illis  gloria  maxima  est.  Igitur  ab  istis 
sumes,  ait,  argenlum  claurum,  el  faries  coronas,  U 
zoies  in  e.apite  Jesu  filii  Josedech  xacerdolis  magni, 
qu  a  videlicet  per  smgulas  virtutes  eleciorum  suo- 
rum  Dominus  coronatur,  imo  in  illis  omnibus  co- 
ronatis,  Salvalor  in  sinumlis  coronam  accipit,  quia 
videlicet  ipsius  gratia,  ipsius  est  opus,  omnis  om- 
nium  sanctorum  corona.Non  solum  aurum,  neque 
solum  argentum,sed  etaurumsumituret  argentum 


(U  Cor.i),  quanlo  magis  ipsius  homini  noslriJesu 
Christi  gloria  estet  gloria  erit,  quod  est  ipsesalus 
omnium,  quemadmodum  i.Jem  Apostolus  ait,  quia 
cum  placuit  per  eumreiOnciliuri omuia  inipso,  pnci- 
ficuns  per  sauyuinem  cruiis  ejas  sive  que  in  terris, 
sive  qux  in  cceli*  sunt  ?  [Coloss.  i  )  Tacito  quod  pii. 
muin  est,  quia  33'i  in  ipso  condita  suut  universa 
in  ccelis  el  in  terra,  visibdia  et  invidbilw,  sive  Ihro- 
m,  sive  domiuanones,  sivc  yrinciputus,  sive  potesta- 
tes,  et  omnia  per  ipsum,  el  in  ipso  creata  sunt,  et 
ipse  est  unte  omnes,et  omniain  ipso  conslunt  \ibid.) 
quae  causae  si,  cum  jam   diclis  congregentur,  quot 


749 


COMMENT.  IN  XII  PROPH    MIN.  —  IN  ZAGH.  LIB.  III. 


750 


pulas  coronarum  glorine  est,unus  idemque  Deus  et  \  Hen  filio   Sophonix   memoriale   in  temvlo  Domini. 


horao  JesusChiistus  ?  Ergo  clipse  portubit  gloriam, 
etsedebil,  ait,  super  solio  suo ,  et  erit  sacerdos  super 
solio  .uo. Quod  quam  justum  sit,  melius  quis  co;;i- 
tare  potest  quam  eloqui.ut  ille  sedeat  et  dominetur 
omnium,  per  quem  omnia  condila  sunt,  el  sic  sa- 
cerdos  iu  ieternu  m,  per  cujus  sanguinem  universa 
paciflcata  sunt.  Domiuelur,  inquam,  super  solio  suo, 
et  sit  sucerdos  super  sotio  suo,  quod  de  nullo  sancto- 
rum  dicere  fas  esl,  quia  nullius  eorum  jus  est,  di- 
cere  suum  dominationis  vel  sacerdotii  solium.sed 
hujus  tantum  Domini  et  sacerdo.is  unici,  cujus 
majestas  est,etsedes  una  eademque  sedes  majesta- 
tis  Dei,  quemadmodum  dicit :  Cum  autem  veneril 
Filius  hominis  in  mujestule  sua,  et  omnes  angeli  cum 


Hoc  est,  quod  exspectamus,  quia  sanctis  omnibus 
etamicis  Domini  quos  per  istos  signiflcari  jam  di- 
ximus  memoriale  erunt  sempitcruum,  in  illo  cce- 
lesti  templo  Domino  ipsa.  coronae  quae  de  auro  et 
argento  ipsorum  Domino  Jesu  factae  sunt.De  sensu 
et  sermonc  ipsorum.quo  Spiritus  sanctus  eumdem 
Dominum  Jesum  clarificavit  etclarificare  non  desi- 
nit  usque  in  finem  saeculi.Illud  quoque  quod  sequi- 
tur  :  Et  qui  procul suntvenient,et  sedificabunl  in  tem- 
plo  Dom.tf. ,videmus  quia  factum  est,et  fit  et  fiet  ns- 
que  in  linem  saeculi,el  nos  maxime  qui  de  gentibus 
advenimus  continget,  quia  procul  eramus,  quod 
meminissenos  vult  Apostolus,  ubi  ad  Ephesios  lo- 
quitur  :  Propter  quod  memores  estole,  quod  vos  qui 


eo,  lunc  srdebit  super  sedem  majestatis  sux  (Multh.  R  eratis  sine  Chisto,  alienali  a  conversione   Israel,  et 

-.■_.r\    rt.  „--....,..    r*.,:j   ~i  :-._ :l:  ....u   -„.,. —  -_.:«Ai-n     **  i :i..  ...i __ ■  -_•       • .         >     t 


xxv),  et  caetera.Quid  et  ista  sibi  vult  congeminatio, 
et  dominabitur  super  solio  suo,  et  erit  sacerdos  super 
sotio  suo,  nisi  quia  unus  idemque  in  quem  haec  di- 
cuntur,futuruin  erat  ut  esset  et  nunc  est  rex  alque 
sacerdos  ?  Denique,  qui  rex  idcirco  dominabilur, 
ail,  super  solio  mo,  et  erit  sacerdos  super  solio  suo, 
satisque  manifestum  est,hunc  essesensum  quiain 
unain  personain  convenientregnumet  sacerdoliuni, 
et  unus  idemque  geminum  obtinebit  regni  et  sa- 
~erdutii  sohnm.  Ubi  statim  infertur,  et  consi- 
lium  pacis  erit  inter  illos,  subaudiendum  esl.domi- 
naniein  et  sacerdotem.non  quo  Chcistus  divid  itur, 
sed  quo  pnncipatus  duoqui  fuerant  eatenus  dis- 
juncti,altera  enim  erat   persona  regiaet  altera  sa- 


hospites  testamentorum  promisswnisspem  non  haben- 
les,  tt  sine  Deo  in  hoc  mundo.  Nunc  autem  in  Chri- 
sto  Jesu  vos  qui  eralis  longe,  facli  estis  prope  in 
sanguine  Christi  (Ephesjt).Nunc  veniraus  credendo, 
tunc  autem  ubi  ponetur  coronarum  memoriale, 
vtniemus  resurgendo,  et  aedificabimus,  imo  et  aedi- 
ficati  tanquam  lapides  vivi  in  templo  Domini  per- 
manebimus.  In  flne  sermonis  ad  ipsos,  de  quibus 
loqnebatur,  familinriter  se  convertit;  et  scielis,  ait, 
quia  Dominus  exercituum  misil  me  ad  vos.  Erit  au- 
temhocsi  auivu  audierttts  vocem  Domini  Dei  ve- 
stris.  Et  nunc  quidem  scimus  quod  prophetiam  in 
veritale  Cominus  miserit  ad  nns,  et  veritatem  lo- 
cutus  est  Spiritus  sanctus  per  prophetas  suos  \Act. 


cerdotalis,    imo  Christo    consocientur.    Inter   illos  n  xxvm),  sed  scimus  ex    parte  quod   nondum    venit 


igitur  subauditur  principatus  cum  in  uno  luerint 
inseparabiliter  consociati,  consilium,  im|uit,  pacis 
erit,  >|uia  videlicel  per  illam  conjunctionem  pax 
est  nobis,  et  sicut  jam  ante  ex  Apostolo  comme- 
moratum  est,  per  eum  complacuit  reconcdiari  om- 
nia  in  ipso,  et  paciftcari  per  sanguinem  crucis 
ejus,  sive  quae  in  terris  sunl,  sive  quse  in  cwlis 
Et  coronx  eruid,  ait,  Helen,   et    Tobise,  et  Idaise,  et 


quod  p-rfectum  est  (I  Cor.  xm).  Per  ftdem  enim  am- 
bulamus,  el  non  per  speciem  (II  Cor.  v).  Tunc  au- 
tem  sciemus  experimento,  cum  apparuerit  cum 
coronis  jarn  dictis,  quoniam  videbimus  eum  siculi 
est  (I  Joan.  mj.  Et  hoceril,  ail,  si  auditu  audieri/is 
vocem  Domini  Dei  veslri,  hoc  est,  si  pra_cepti  ejus 
cuslodieritis,  quia  sine  operibu.  ai  tantam  gloriam 
promerendain  sola  lides  non  sulficit. 


LIBER  TERTIUS. 


333QuamdulciterinCuntico  sponsadileclocanil: 
Apprehendam  te,et  ducam  le  in  domum  matris  mese, 
et  in  cubiculum  gcnitricis  mcse,ibi  me  docebis  (Cant. 
vm).  Et  quam  dulce  est  experimento  discere  vim 
hujusce  modulatinnis  !(juid  enim  est  dilectum  ap- 
prehendere.nisi  Christi  sensum  in  Scripturis  inve» 
nire?  Etquid  esteum  apprehensum  in  dom_m  ma- 
tris.et  in  cubiculuiu  genitricis  ducere,nisi  ad  com- 
munem  Eccles:_e  utiliiatem  sive  instructionem  voce 
aut  in  scripto  proferre  ?  Talis  erat  anima  Pauli.qui 
nuper  regeneratus  I.cclesia.  sacramentis,  Chrisli  ei- 
dem  Ecclesiaejarn  notum  optime  cognoscens  de  Scri- 
pturisnotiorem  reddidit  tam  voce  quam  litteris.  Ibi 


D  me,  a\t,docehis,  quia  videlicet  in  tali  facto  meritum 
est  vicissitudinis.ut  qui  pra?ceptisEcclesiam  docuit, 
ipse  adhuc  de  pluribus  debeat  edocerijuxta  illud  : 
Omni  habenti  dabitur  et  abundabit  (Matth.  xm).  In 
hac  igitur  spe,  uthactenus  cucurristi,  percurre, 
anima,  gloriam  quaerens  ejusdera  dile_ti,et  tandiu 
fruere  hoc  quod  ex  parte  est,  donec  veniat  quod 
perfectum  cst.Sequitur  : 

Cap.  VII. —  «  Et  factum  estin  anno  quarto  Darii 
regis  factum  est  verbum  Domini  adZachanam  in 
quarta  mensis  noniqui  estCasleu.et  miserunl  ad  do- 
mum  DeiSarasaret  Rogomelech.elviri  quierantcum 
eoaddeprccandum  faciem  Domini  ut  dicerenlsacer- 


751 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


752 


dotibus  domus  Domini  exercituum  et  prophetis  lo-  A.  sermo.  Bgo  autem    veni,  ut  indicarem  tibi,  quia  vir 


quentes:Nunquid  flendum  mihiesl  inmense  quinto, 
vel  sanctificare  me  debeo.sicut  feci  jam  multisan- 
nis?Et  factum  est  verbum  Domini  ad  me  dicens:Lo- 
queread  omnem  populum  terrae  etad  sacerdotes,  di- 
cens:Cum  jejunaretis  et  plangeretis  in  quinto  et  sep. 
timo  per  hos  septuaginta  aunos,nunquid  jejunium 
jejunastis  mihi  ?Et  cum  comedistis  et  bibistis,  nun- 
quid  non  vobis  comedistis,et  vobismetipsisbibislis? 
Nunquid  nonsuntverba  quae  locutus  est  Dominusin 
manu  prophetarum  priorum,cum  adhucHierusalem 
habitareturetessetopulenta  ipsaet  urbesin  circuitu 
ejus.et  adaustrum,et  in  campestribus  habitaretur?» 
Duo  ferme  intra  hanc  et  prascedentem  visionem  tran. 
sierantanni.Siquidem  in  anno secundo  Darii, decimo 


desidcriorum  es.  Tu  ergo  onimadverle  sermonem,  et 
intellige  visionem.Septuagintaheddomadesabbreviatse 
sunt  super  populum  tuum  (Dan.  ix),  etc.Ule  profecto 
jejunium  Domino  jejunavit,  quia  vir  desideriorum 
ea  quie  Domini  sunt  desideravit,videlicet  non  illud 
solum  utreaedificaretur  illa  civilas  ettemplumma. 
nufactum,sed(quod  longemajus,etincomparabiliter 
melius  est)  ut  consumma.relur praevaricatio, e t  finem 
acciperet  pcccatum,  et  deleretur  iniquitas,ei  addu- 
ceretur  justitia scmpilerna,et  implereiuruisio  etpro- 
phetia,et  ungeretur  San  ctus sanclorum  (iiii/.).Igitur 
quoniam  unus  idemqueDominus  et  bieper  prophe- 
tam  loquitur :  Nunquid  jejunium  jejunaslis  mihi?  Et 
suhaudiendum  e.ct,non;  f<,fum  comedistis  el  bibistis, 


mense,  vicesima  el  quarta  mensis,  vidi,  ait,  per  no-  n  nunquid  non   vobis  comedislis  el   vobismetipsis  bibi- 


ctem  (Zach.  i),  et  hic  in  anno  quarto  Darii  in  quarla 
mensis  noni  verbum  Dondni  ad  se  factum  dicit,cau- 
sam  sive  occasionem  protinus  inserens,  propter 
quam.anno  sive  die  illo  faclum  est  ad  eum  verbum 
Domini.  Miserunt,  ait,  ad  domum  Dei  Sarasar  et 
Rogomelech,et  viri  qui  erantcum  eo  ad  deprecandum 
faciem  Domini,eio.  Istis  interrogantibus  et  dicenti- 
bus  :  Nunquid  mihi  flendum  est,  sicut  fecijam  mul- 
tis  annis,  jubetur  propheta  ut  loquatur  ad  omnem 
populum,  et  dicere  :  Nunquid  jcjunium  jejunaslis 
mihi'1  etc.  Unde  datur  intelligi  populum  quoque 
fere  omnem  sensus  fuisse  ejusdem,  cujus  erant  Sa- 
rasar  et  Rogomeleah,  qui  miserant  ad  douium  Dei 
super  quaestione  ejusmodi.  Quos  Persas  fuisse  et 
duces  regis  Darii,timentes  Dominum  autumant  He- 
brasi,  ulait  beatus  Hieronymus.  Revera  sensus  eo-  ^ 
rum,et  populi  sensu9  erat  imperfeclus,qui  quoniam 
templum  videbant  vel  audiebant  esseconstructum, 
jam  Qendi  et  jejunandi  causam  sibi  nullam  super- 
esse  arbilrabantur.  Manifestum  est  ex  ipsorum  in- 
terro^atione,  quod  temporalibus  et  visibilibus  in- 
lenti,  de  aeternis  et  invisibilibus  bonis  nulla  aut 
parva  sollicitudine  lenebanlur.Memoriter  tenebant 
quod  in  quinto  mense  subversa  civitate  Ilierusalem 
et  templo.populus  captivus  ductus  est,  et  quod  in 
septimo  Godolias  interfectus  est  ab  Ismael,et  reli- 
quiiS  populi  di-ipersae  sunt  et  ob  hoc  per  singulos 
annos  jejunabant  et  flebant  (IV  Reg.  xxv  ;  Jer.xu), 
Porro  captivilatem  illam  universalem,  qua  hum.i- 
num  genus  adeo  captivatum  est  in  Adam,non  satis 


slis'lei  subaudiendum  est,  etiam.  Et  alibiperApo- 
stolum  dicit:  Et  qui  manducat,  Domino  manducal, 
et  qui  non  manducat,  Domino  non  manducat  (Rom' 
xiv).Clare  atque  studiose  discernendum  est  inter 
eum  qui,  dum  non  manducat,  Domino  non  maridu- 
cal,\A  est  cum  jejunat,  Domino  jejunat:  et  eum  qui 
non  manducat,  vel  dum  jejunat,  nun  Domino,  sed 
sibi  334  nonmanducat  aut  jejunat  :  rursusque  in- 
ter  eum,  qui  dum  manducat,  1'omino  mnnducal,  et 
eum  qui  dum  munducat,  non  Domino,sed  sibi  man- 
ducat.  Nimirum  qui  ob  hoc  jejunat,  vel  non  mandu- 
cat,  ut  per  hunc  poenitentiae  laborem  omnipotenti 
Deo  de  peccatis  suis  satisfaciat,et  vitae  aaternae  fru- 
ctum  recipiat.ille.jejuniumDomino  jejunat,ille  Do- 
mino  non  manducat.  Qui  autem  idcirco  jejunat,  vel 
non  manducal,  ut  vel  temporalem  poenam  evadat 
sicut  Achab  (///  Reg.  xxi),  vel  transitoriam  laudein 
recipiat  sicut  quivis  hypocrita  (Maith.  vi),  ille  non 
Domino  sed  sibi  non  ?ttattd««i(.Similiter,qui  idcirco 
manducal,  ut  opus  Domini  operari  valeat,  quales 
ipse  vull  esse  apostolos  suos,  sive  evangelistas,  di- 
cens  :  Edentes  el  bibenles.  Dig>nis  est  enim  operarius 
mercede  sua  (Matth.  x),  ille  Domino  manducal,  et 
econtra,  qui  operatur,  quamvis  opus  sanctum, 
quamvis  opus  Dei,  obhocsolumut  manducet,  ille 
non  Dornino,  sed  sibi  operatur,  el  sibi  manducat. 
Amplius  autem  si  non  vult  operari,  et  manducat, 
non  Domino  sed  sibi  mawlucat.  Dicat  igitur  :  Nun- 
ojiid  jejuniumjejunaslis  mihit  et  subauditur,  non, 
quia  non  jejunastis   propter  regnum  Dei,  non  jpju- 


curabant,  atque  liberatoris  adventum  qui  eatenus  D  nastis  ob  hoc,  ut  civitatem  Hierusalem  cielestem 


differebatur.non  valde  suspirabant,aut  propter  hasc 
flendum  sibi  et  ejulandum  existimabant.  Quod  si 
causas  islas  proe  oculis  habentes  jejunarenl  et  fle- 
rent,nunquam  taliter  respondisset  Dominus:Lo- 
quere,  inquens,  adomnem  povulum  lerrx  et  ad  sa- 
cerdotes,  dicens  :  Nunquid  jcjunium  jejunastis  mihi  ? 
Et  cum  comedistis  et  bibistis ,nunquid  non  vobis  come- 
distis  el  volnsmeiipsis  bibisiis  ?  Longe  aliter  jejunanti 
Danieli  responsum  fuil,  quia  longe  alias  jejunandi 
causas  ille  sibi  propositas  habuH. Daniel,  inquitan- 
gelus  Gabriel,  nunc  egressus  sum,ut  docercm  teclin- 
telligeres.    Ab  exordio  precum  luarum   cgressus  est 


quam  in  A.iam  perdidistis,in  adventu  seminis,quod 
Abraham  promissum  est,scilicet  Cbristi  (Gen.wn), 
recuperare  mereamini.  Dicat,  inqu&m,nunquid non 
vobis  comedislis,et  vobismc.tipsis  bibistislEi  respon- 
deatur,  eliam,  quia  non  idcirco  eomedistis,ul  ope- 
raremini  opus  Dei,  ut  viatico  sustentati,  pervenire 
possetis  ad  patriam  vel  regnum  Dei.  Et  quis  digne 
eloqui  sufficiat  quam  coinpetenter,quam  opporluna 
invectione  illos  continuo  percutit.dicendo  -.Nunquid 
non  sunt  verba  qux  locutus  cst  Dominus  in  manu 
proptielarum  priorum,  cnm  adhuc  Hierusalem  habi- 
taretur,el  csset  opnlenta  ipsa  el  urbes  in  circuitu  ejus, 


753 


COMMENT.  IX  XII  PROPH.  MIN. 


IX  ZACH.  LIB.  III. 


7S4 


elnd  austrum,  et  in  compesiribus  habitaretur .' Nam  \  impatientiam,  sed  per  ipsorum  perseverantem  im- 


quia  pueri  erant,  et  de  magis  atque  sempiternis 
malis  parumautnihilsolliciti,solatemp<jralia  mala 
deplorantes,  et  jejunaverant  et  fleverant,  recte  in- 
sultabundus  loquar,  nunquid  non  sunt  verba  qux  lo- 
cutus  est  Duminus,  etc.  Quod  si  ita  dixissent  :  Per 
istos  septuagintiannosjejunavimusetflevimus,  pro 
eo  quod  Hierusalem  deserla,  et  nos  captivi  erjmus, 
sed  multo  magis  jejunandum  et  flendum  est,  quia 
nondum  venit  promissio  aut  adventus  ejus,  nun- 
quam  ita  loqueretur,  nequaquam  ita  insultaret  eis 
de  malis  minoribus.  Sequitur  :  Et  faclum  est  ver- 
bum  Domini  ad  Zachariam  dicens :  Hxc  dicil  Domi- 
nus  cxercituum  :  Judicate  juiicium  meum  et  miseri- 
cordiam,  et  miseraliones  fncite  unusquisquecumfra- 


poenilentiam.Quisnonenim  consentiat  justefactam 
esse  indignationem  magnam  Domino  excercituum 
pro  eo  quod  peccatis  suis  addiderunt  contemptum 
contra  Spiritum  sanctum,  in  quo  mittebat  eis  verba 
Dominusexercituumpermanumprophetarum?Isla 
ergo  vicisssitudine,  et  factum  esl,  ait,  sicul  locutus 
est  subauditur,  Spiritus  sanctus,  et  non  audierunt, 
sic  clamabunt,  et  non  exaudium,  dicit  Dominus,  et 
dispersi  eos  per  omnia  regna  qux  nesciunt,  et  terra 
desolota  est  ab  eis,  eo  quod  non  essel  transiens  et  re- 
vertens,  et  posuerunt  terram  desiderabilem  in  deser- 
tum.  Quare  autem  cum  praeteritorum  narratio  sit, 
et  in  capteris  omnibus  omnis  enuntiatio  currat  ver- 
bis  praeteriti  temporis,  haec  tantum  verba  in  futu- 


tre  suo,  et  viduam  et  pupitlum,  el  advenatn,  et  pau-  n  rum  tempus  extendit,  sic  clamabunt  et  non   exau- 

diam,  cum  dicere  posset,  sic  clamaverunt  et  non 
exaudivi  ?  Quare,  nisi  ut  intelligas  eum  immuiabi- 
lem  esse,  et  perseverantem  injudicii  veritate,  quod 
sicut  fecit  tunc,  ita  debeat,  si  ilerum  peccaverint, 
iterum  facere  ?  Denique  et  hoc  futurum  non  ignora- 
bat,  quod  posteri  illorum  pejora  facturi  forent, 
quam  patres  ipsi  fecissent,  unde  et  clamantes  non 
exaudiret,  neque  exaudire  deberet,  quod  cunctis 
gentibus  nunc  manifestum  est.  Quam  vero  acerba 
est  infelicium  sugillatio  dicere  de  terra, desolata  est 
ab  eis,  et  posuerunt  terram  desiderabilem  in  descr- 
tum  !  Nam  vere  infelicissimum  est,  et  infelicilatem 
desolationis  pati,  et  insuper  criminis  argui,  quod 
ipsi  desolationem  ipsam  fecerint,et  quod  ipse  con- 
tra  illos  terra  juste  videatur  deQere  et  conqueri,  et 


perem  nolite  calumniari,  et  vir  fralrisuo  malum  non 
cogitet  in  corde  suo,  et  noluerunl  altendere  et  verte- 
runt  scapulam  recedentem,  el  aures  suas  aggravave- 
runt  ne  audirent,  et  posuerual  cor  suum  adamantem 
ne  audirent  legem,  etcerba  quxmisil  Dominus exer- 
cituum  in  Spiritu  suo  per  manum  prophclarum  suo- 
rum  priorum.  Et  facta  esl  indignatio  magna  Domino 
exercituum,  etfactum  est  sicut  locutus  est,  etnon  au- 
dierunt,  sic  clamabunl,  et  non  exauc/iam,  dicit  Domi- 
nus,  et  dispersi  eos  per  omnia  regna  qux  nesciunt,  et 
lerra  desolata  est  ab  eis,  eo  quod  non  esset  trandens 
et  revertens,  et  posuerunt  terram  desiderabilem  in  de- 
serlum.  Priores  prophetas,  quorum  per  manum  mi- 
sit  Dominus  excerciluum  in  Spiritu  suo  verba  haec, 
judicale  judicium  verum,  etc,  illos  dicit  qui  ante 


•  j     ■ — • —  —  i—  — r       — — -«"^«wi  „1, 

captivitatem  exstiterunt, quorum  depraecipuisunus  ^1  dicere  illis  :  Non  Deus  qui  hoc  fieri  judic<ivit,  non 


Isaias  erat,  per  quem  ita  locutus  esl :  Quxrite  judi- 
cium,  subvenite  oppresso,  judicate  pupillo,  defendite 
viduam.  Si  volueritis  et  audieritis  me,  bona  terrse 
comedelis.  Quod  sit  nolueritis  el  me  provocaveritis  ad 
iracundiam,  gladius  devorabil  vos  (Isa.  i).  Hujusce- 
modi  dictis,  et  lex  primitus  plena  data  esl.  Quod 
autem  dicit,  ei  noluerunt  attendere,  et  averterunl 
scapulamrecedentem,  et  aures  aggravaverunt  ne  au- 
dirent,  minusest  facto  ipsorum.IUienim  non  solum 
non  audierunt,  verumeliam  clamantes,  prophetas 
occiderunt,  duro  corde,  indomabiles,  et  adamanti 
similes,  qui  lapis  fortissimus  et  in  lantum  durus 
est,  ut  omnia  melalla  confringat,  et  ipse  a  nullo 
oonlringatur,  unde  a  Uraecig  indomabilis  dicitur.  De 


Nabuchodonosor,  qui  judicio  Dei  super  me  ascen- 
dit,  sed  vos  coloni  pessimi,  vos  fecistis,  et  ex  vobis 
causa  esl,  quod  desolata  et  in  desertum  posita  sura 
egoterradesiderabilis  Et  multum  congrue  praesenti 
loco  Dominus,  cui  nulla  terra  desiderabilis,  cui  nil 
terrenum  desiderabile  eu.terramappellatdesidera- 
bilem,  quia  videlicet  cum  se  jpjunasse  et  flevisse 
dicerent  propter  terras  desolationem,  nimis  apprte 
fatebantur  terram  sibi  fuisse  desiderabilem,  ccele- 
stemautem  nonsedesiderarepromissionem,quippe 
quia  dicebant,  nunqnid  flenitum  nobis  est  etjejunan- 
dum,  satis  sibi  existimantes  quod  videbant  solutam 
esse  captivitatem  temporalem.  Hoc  igitur,  et  posue- 
runt  terram  desiderabilem  in  deserlum,  claret  quam 


quo  illud  mirandum,  quod  cum  tant*  sit  duritias,  D  335  acerbe  sit  dictum,  ab  eo  quem  naturaliter  dul- 


solo  perfusus  sauguine  hirci,  quod  animal  libidino- 
sum  est,  statim  dissolvitur.  Unde  congrua  simili- 
tudo  est  valde,  et  cor  suum  posuerunt  adamentem, 
quia  cum  durissimae  cervicis  et  cordis  indomabilis 
essent  contra  Deum,  mollissuni  erant  in  omnium 
libidinum  fluxum,  ut  meritoin  illosconstet  eumden 
Isaiam  dixisse  :  Audite  verbum  Domini  principes  So- 
domorwn,  percipite  auribus  legem  Dei  mei,  populus 
Gomorrhx  (ibid.).  Quorsum  ista  commemoratio  ? 
Videlicet  quod  Dominus  justus  ad  cognoscendum, 
ipsi  autem  fuerint  inexcusabiles,  qaia  quod  factum 
est  iliis,  non  est  factum  per  properantem  Domini 


cem  ipsi  sibi  exacerbaverunt.  Porro  qualis  causa 
est  ista?  Eo  quod  non  esset  transiens  et  revertens. 
Praemisit  et  lerra  desolata  est  ab  eis  et  tunc  demum 
Bubjuuxit,  eo  quod  non  esset  transiens  et  revertens. 
Si  ita  dixisset,  terra  desolata  est,  etnon  esttrans- 
iens  neque  revertens,  solummodo  putaremus  mo- 
dum  desolationis  expressum,  idque  esse  quod  nul- 
ltn  eundo  atqne  redeundo  per  terram  gradereiur. 
Nunc  aulem  non  tam  modum  exposuisse,  quam 
causam  reddidisse  desolationis  videtur,  dicendoeo 
quod  non  esset  transiens  el  revertens.  Quid  ergo  sit. 
non  fuisse  transeuntem  et  revertentem,  hoc  iniqui- 


755 


RUPFRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


756 


rendum  est.  Confestim  occurrit  ill u-i   in    Ps.ilmo  A  ^u&  hostibus  vehementer  afflixit  eos.  At  verotem- 


dicturr,  spiritus  vadem  et  non  rediens  (P<al. 
lsxvm),  i|U;a  sensum  hoc  et  illuti  habent  similem, 
sicul  sonilum  litteralem  pene  eumdein  Nam  vadens 
et  redient,  quid  aliud  esi,  quani  transient  et  rever- 
tens  1  Purro  illic  spiritus  vadens  el  non  rediens,  boc 
est  in  miilum  cidens, et  a  malo  non  resurgpns.  Ergo 
et  hic,  eo  quod  non  esset  transiens  e'  revertens,  hoc 
est  eo  quod  non  esset  de  his  transeuntihus  in  ma- 
lum,  qui  reverteretur  in  bonum,  lerra  desolnta  est 
ab  cis.  Nam  cor  imf  ceoilens,  quml  supra  denotavit 
dicendo,  et  cor  suum  posuerunt  adatnantem,  et  aver- 
terunt  scapulam  recedentem  nonne  causa  est  sitis 
justitiam  vindicis  irae  deftndens.etaddefemlendum 
sufficiens  ?  Vere  igitur  ipsi  terram  suam, teriam  de- 


pore  illo,  de  quo  hic  sermo  est,  amplius  fecerat, 
quia  non  in  tcrra  sua  consistentes,  servierant  Ba- 
byloniis,  sed  desol  ita  et  posita  in  desertum  lerra 
desiderabili,  tenti  fuerunt  per  septuagin'a  annosin 
Babylone  ca;tivi.  Recte  ergo  non  contenius  dixisse, 
Zetatus  sum  Sion  zelo  magno,  addidit,  et  indigna- 
tione  magna  zelalus  sum  eam.  Et  est  sensus  :  Non 
solum  taliter  zelatus  surn,  ut  eos  servitui  subjice- 
rent  adversae  genles,  quod  saepe  lactum  est,  sed,  «d- 
dita  cum  zelo  indignaiione  mngna,  terram  quo- 
queet  locum  nomine  meo  sanctilicatum  illis  absluli 
et  igni  Babylonico  tradidi,  quod  baclenus  factum 
non  est.  Quare '?  Videlicet,  quia  non  solum  ut  olim 
me  derelinquentes,  deos  alienos  coluerunl,  verum 


siderabilem  posuerunt  in  de$ertum  et  ab  eis  desolata  n  etinm  prophetas  occiderunt,  et  multum  sanguinem 
est,  eo  quod  non  esset  transiens  et  revertens,  id    esi 
per  id  quod  cum  omnes  transgressores  essent,  nnl- 
lus  erat  aut  vix  ullus  erat  transgressor  de  transgres- 
sior.e  sua  pcenilentiam  agens. 

Cap.  VIII.  —  Sequitur  :  Hxc  dicit  Dominus  exer- 
cituum.  Zelatus  sum  Sinn  xelo  mngno,  el  indigna- 
lionc  magna  zelatus  sum  eam.  H&c  dicit  Dominus 
exercituum  :  Rcversus  sum  ad  Si';n,  et  habitnbo  in  me- 
dw  Hierusalem  et  vocabitur  Hierusalem  civitas  .veri- 
talis,  et  mons  Domini  e.rerciluum,  mons  sanclificalus. 
Hxc  dicit  Dominus  exerciluum  :  Adhuc  habitabunt 
senes  el  anus  in  plateis  llierusulem,  ei  viri  baculus 
in  manu  ejus  prse  mulhtudine  dierum.  Hactenus 
qnasi  ridendo  et  subsannai;do  loquebatur,  juxta 
qudl  Sapientia  tahbus  dxit  :  Egoquoque  in  interitu 
veslro  ridebo,  et  subsar.nubn  cum  vobis  id  t,uod  ti- 
mebatis  adcene.rit  [Prov.  i),  nunc  deposito  risu  et 
subsannatione  semota,  gloriosa  dicit  de  te,  o  Sirn 
civitas  Dei,  cujus  pars  non  vilis  aut  parva  erat  illa 
quae  tunc  reaedificabatur  Hierusalem  terrestris,  se- 
cundum  electionem,  quae  de  gente  illa  erat  assu- 
menda.  maximeque  propter  implendam  promissio- 
nem  exinde  nascituri  et  regnaturi  in  te  Christi  regis 
aelerni.  Zelalus  sum,  ait,  Sion  zeto  magno.  Zelus 
Domini  bonus  est  diligere  homines,  et  odisse  bomi- 
num  vitia.  Quo  contra  zelus  diaboli  malusest  odisse 
homines,  et  amare  hominum  viiia.  Hinc  erat  illud 
quod  idem  Dominus  ut  iniquitatescompescret,  ca- 
ptivitali  tradidprat  homines.  et  civilates  Sion  cum 
templo  igne  confUgrala  est.  Magnus  hic  utique  ex- 


innocentem  efluierunt.  Zelus  ille  magnns  et  indi- 
gnatio  magna  per  justum  venit  judicium.  At  nunc 
idem  Dominus  exerciium  hsecdicit,  subiiiditur,  qus 
misericordiae  sunt,  memor,  quod  juravit  in  sancio 
suo  locutus  Uavid  :  Visilabo  in  viiga  iniquitates  eo~ 
rum,  et  in  verbcribus  peccala  eorum  mi<ericordiam 
autem  non  di^pergam  ab  eo  (Psal.  lxjxviii).  Rever- 
sus  sum  ad  Sion,  videlicet  in  eo,  ut  iterum  aedifice- 
tur  i  sa  civitaset  templum  reaedificatum  esl.  Post- 
modum  veniam  et  hubitabo  i».  medio  Ilicrusalem, 
scilicet  homo  factus,  ita  ut  ipsa  Hierusalem,  et  om- 
nis  qui  legem  et  verbum  Domini,  quod  de  ipsaexi- 
bit,  non  incredulusaudierit,  dicat  et  veraciterdicere 
possit,  quia  Verbum  raro  fnctum  est  et  habitavit  in 
nibis,  et  vidimus  glnriam  qunsi  unigeniti  a  Palre, 
plenum  gratiSE  d  ceritatis  (J  an.  i)  Pennde  et  voca- 
biiur,  ait,  Hierusalem  civitas  veritalis,  videlicet  pro 
pnrte  eleetnrum.  propht-tarum,  atque  apostolorum 
et  omnium  justorum,  qui  ex  illa  genle  fuerunt,  vel 
sunt,  vel  erunt,  i]uorum  decarnehomo  facius.  ha- 
bilabo  in  medw  Hierusalem,  unde  et  ipsa  vocabiiur 
et  erit  civitas  veiitaiis,  id  esi  civitas  vel  terra,  unde 
veritas  oriri  dignata  sit,  juxta  quod  Psalmista  prae- 
dixit:  Veritas  de  tcrra  o>ta  esl,  et  jusiitia  de  c"ln 
prnspexit  (Psnl.  lxxxiv).  Recte  igilur  vocabilur  ci- 
vilas  verilatis et mnns  Dominiexercituum ,  mmis sancti- 
ficatus,  de  quo  videlicet  monte  multa  in  prophetis 
dicta  snnt,  ut  est  illud  apud  Isaiam  sive  Michaeam. 
Vcniic.ascendamus  ad  montem  Doniini,  et  ad  duinum 
DiJticob  (Isa.n;Mich   iv),  etc.   Porro   hasc   pro- 


stilit  angelus.  non  pareere  suo  lemplo  et   propnae  D  missa  spintualia  sunt.  et  spiritualibus  conveniunt, 


civilati,  non  pppercisse  genti,  apud  quam  sohim  erat 
notitia  nominis  sui.  Et  non  esl,  ait  Hieremias,  re- 
cordatus  srabelli  pedum  suorum  in  die  furoris  sui 
(Thren.  i).  Zelo  zelatus  sum,  ait,  Sion  zdo  magn->. 
Verum  hoc^dicere  superioribus  quoque  trmporibus 
potuii,  zelatus  sum  populo  meo  zelo  meo,  quoties, 
ut  ait  Psalmista,  iratus  est  iu  furorc  in  populo  suo, 
et  trudilil  eos  in  manuqenlium,  el  dominati  sunteo- 
rum  qui  oderunt  eos  \Psal.  cv),  scilieet  Mesnpotamii 
el  Moabila?,  Chanaoaei.  et  Madianitae,  et  filii  Ammon 
et  Philistiim.  Poluit,  inquam,  tunc  etiam  dicere  : 
Zelatussum  zelo  magno,  quia  videlicet  sub  illis  quo- 


ac  desiderabilia  sunt.  Illi  autem  ad  quos  sermo  fie- 
bat  carnales  erant  et  carnalia  desiderabant,  sicut 
jam  demonstraium  est  ex  illa  ipsorun.  interroga- 
tione,  nunquid  flendum  mihi  est,  vel  lanctificare 
me  debeo,  sicui  Jeci  fam  multis  annis  ?  Putahant 
enim,  nullam  sibi  jam  esse  causam  fletus  vel  .jeju- 
ni'  ;  solo  contenti  gaudio  lemporali,  quod  videbant, 
soluta  captivitaie,  terrenam  civitalem  et  templum 
reaedificari.  Condescendens  ergo  carnaiibus,  sermo 
divinus,  et  quasi  cum  pueris  ut  eos  mulceat  balbu- 
tiens  pater  grandaevus  :  Ailiuc.  inquit,  habiinbunt 
senes  et  anus  in  plaleis  Hierusalem,  et  viri  buculus  m 


757 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  III. 


758 


manu  prsr  mnllitudine  dierum,et  plntex  civitntis  ira-  A  minus.»  Cuncla  baec  ut  dicuntur.recte  simpliciter 


plebunlur  infantibus  et  pw  Ilis  ludentibus  tn  plateis 
ejus.  Haec  namque  dicla  plenam  fure  et  inlegram  ci- 
vitatis  restitutionem,  pulchre  pprsonant  aique  ile- 
nuntiant,  quam  ilh  multum  desidenbant,  propter 
quam  multum  desiderabant,  proptercuju>  destitu- 
tionem  jejunaverant  el  fleverant.  Sequitur:  Hxc 
dicit  Doniinus exerciluum  :  Si  difficils  vnhbinir  in  ocu- 
lis  reliquiarum  populi  hvjus  in  diebus  illis,  nunquid 
in  oculis  meisdijftcile  eritl  Perspicuum  est,illos  ta- 
les  fuisse,qualibus  oportuerit  de  terrenis  et  tempo- 
ralibus  bonis  blandiri,  qualibus  336  noo  jam  de- 
berent  spiritualia  vel  ccelestia  praedicari.  Nam,  ut 
quodam  loco  ipse  dicit  :  Si  terrena  dixi  vobise* 
non  creditis,  quomodo  si  dixero  vobis  cctlestia  crede- 


intelliguntur,  nec  opus  est  propter  mysticos  sive 
allegoricossensus  digressionem  facereah illms  tem- 
poris  stalu,qun  propheta  ad  populum  Dumino  man- 
dante  loquebatur.Hoc  maxime  et  ante  omnia  ^cien- 
dum  est,  quod  oiunis  coosolatio  sive  exhortalio  baec 
in  Christum  tendai,  ad  Ghristi adventum  respiciat, 
nec  propteraliud  Spiritui  sancio,  qui  haec  sinedu- 
biu  per  os  prophetae  loquebatur,curae  fuerit  de  reae- 
diDcanda  et  rursus  habitanda  sive  implenda  terra, 
et  civitate  illa,nisi  propter  eumdem  Christum,qua- 
tenusessel  unde  nasceretur.juxta  fidele  Dei  promis- 
sum.  Nequeenim  aliunde,  sed  de  genie  illa,  de  se- 
mine  Abrahae,  de  domo  et  familia  David  nasci  opor- 
tebnt  illum.Expediebat  igitur  promissis  et  blandi- 


tis  ?  (Joan.  m.)  Similiter  hic,  quoniam  difficile  vide-  r>  mimtis  consolatoriis   animari,  et  benevolum  reddi 


batur  in  oculis  eorum,ut  lieret  sicut  dixeral,  aiihuc 
hnbitnbunt  stnes  et  anus  in  plateis  Hierusatem,  etc. 
Dicere  convenit  ei.qui  nusquam  inconv^nientia  di- 
cit :  Si  difficile  videlur  vobis,posse  fieri  baec  terrena 
ut  habitent  seuesei  anus  in  platcis  Hierusalem,etviri 
barulus  inmanuejus,  prx  mullitudinedierum,etpla- 
tex  eivitatis  impleanlur  infanlibus  et  puelhs  ludenti- 
bus,  qure omnia  terrena  sunt,  quanto  mugis difficile 
videbitursidixerovobisspiritualiasiveccelestia.quaj 
eademcivitaleproventurasunt !  Verumfamen  quod- 
cunqun  illud  sil  i|Uod  dixi  sive  dicam  vobis,  quan- 
tumvis  difficile  videatur  m  oculisvestris,  in  oculis 
mcis  nequaquam  difficile  erit.  «  Haec  dicitDominus 
exercituum:Ecceegosalvabopopulummeumdeterra 
orientis  etde  terra  occasus  solis,  et  adducam  eos,  et 


populum  ad  haliitandum  in  loco  illo.ad  reaeditican- 
dum  et  retormandum  terrae  vel  civiiutis  statum  pri- 
stinum,  templojam  reaadificato,  ad  quod  venturus, 
juxta  alium  prophetam,e.-set  flem  Dominator  Domi- 
nus.Verumtamen  quod  hic  de  templo  manulacto  in 
parle,  in  una  geute,  imo  in  parvis  unius  gentisre- 
liquiis  dictum  est,  hocidem  de  lemplu  non  manu- 
facto  Dominioicorporis  in  universitate  (Malach.  m), 
in  toto  humauo  genere  veraciterdici  potest.  Anle 
dies  iVos,  inquit,  antequam  fundaretur  domus  Do- 
mini,  merces  hominum  non  erat,  nec  merces  jumen- 
torum  erat,  id  est  omnis  labor  vester  irritus  fuit,  et 
tam  homines  quamjumenta  inagricultura,  in  mer- 
cirnoniis.operibusque  diversis  cassisconatibus  fru- 
str.ibantur.  Neque  introeunti,a.\t,  el  exeunti,eratpax 


habitabunt  in  rr.edioHierusalem,eterunt  mihi  in  po-  *-•  prx  tribulnlione,et  dimisit  omnes  /iowt««,quemque 


pulum,et  eiro  ero  eis  in  Deum,in  veritate  et  justitia. 
Ha?c  dicil  Dominus  exercituum:Confortentur  manus 
vesirae.qui  auditis  in  diebus  his  sermones  istos  per 
os  prophetarum.in  die  qnafundataestdomus  Domini 
exercituum.ut  templum  asdificaretur.Siquidemante 
dies  illos  merces  hominum  non  erat,  nee  mereesju- 
mentorum  erat,neque  introeunti  etexeunti  erai  pax 
praetribulatione,et  dimissi  homines  unumquemque 
contra  proximum  suum.Nunc  autem  nonjuxta  prio- 
res  dies  ego  faciam  reliquiis  populi  hujus,  dicit  Do- 
minus  exercituum,9fd  semen  pacis  erit.Vinea  dabit 
fructum  suum,  et  terra  dabit  germen  suum,  et  cceli 
dabuntrorem  suum,ei  possiderefaciam  reliquiaspo- 
puli  hujus  universa  haec.Eterit,  sicut  eratis  maledi- 


contra  proximum  suum  Quod  est  dicere,  foris  ad- 
versarii,  domi  erat  seditio,  et  ubique  tristitia  ob 
bellorum  frequentiam,  et  insidias  domesiicas,  dum 
nec  frater  fratriexhibelfUem.et  omnis  est  inimica 
propinquitas.  Nonne.  itidemverum,  imu  magis  ve- 
riim  est.quod  antei|uam  fundaretur  templum  Domi- 
nici  cur[ioris,  antequam  D.us  homo  fieret  ex  utero 
Virginis,  uullum  erat  pretium  gen.Tis  humaui? 
Reveia  neque  horainum,  id  est  Ju.laorum,  neque 
jumentorum,  id  esl  gentilium  ullumerat  pretium. 
Non  enim  erat  pax  wlroeunti  et  cxeunli,  id  est  na- 
scenti  el  morienti  prx  tnbulilione,  subauditur  pec- 
cati,  quia  cum  peccato  omnis  homo  introiens  in 
hunc  mundum  nascendo,  cum  peccato  exibat  mo- 


ctioin  gentibus.domus  Juda  etdomus  Israel,sicsal-  D  riendo,  videlicet  nondum  pariete  inimicitiarum  so- 


vabo  vos.et  eritis  benedictio.Nolite  limere,  confor- 
tenturmanusvpstra3,quia  hasc  dicit  Duminusexerci- 
tuum-.sicut  cogitavi  ut  alflgi-rem  vos.cum  ad  iracun- 
diam  me  pruvocassent  paires  vestri,dicitDominus,et 
non  sura  misertus,  sic  conversus  cogitavi  indiebus 
isiis,ut  benelaciam  Hierusalera  et  dumui  Juda.Nulite 
timere.Haec  sunt  ergo  verba,  quae  facietis.  Loquimi- 
ni  verilatem  unusquisquecum  proximo  suo.  Veriia" 
tem  etjudicium  pacis  |udicatein  portis  vestri9,  et 
unusquisque  malum  contra  proximum  suum.ne  co- 
gitetisincordibusvestris,  ei  juramentummendaxne 
diligatis.Omnia  enimhaec  suntquae  odivi,  dicit  Do- 


\\iio\Ephes.  n).Quo  enim  pretio  redimeretur  sallem 
homo,id  est  Judaeus  ?Nunqu-id  pretio  sanguinishir- 
corum,  aut  vitulorum  ?  (tlebr.  ix.)  Ergn  non  erat 
pax,  non  erat  remissio  peccatorum,  et  dimisi,  ait, 
homines.  vnumquemque  contra  proximum  suum,  ut- 
pote  habentes  sernen  et  concordiie  spiritum  :Sunc 
autemnon  juxta  priores  dies  ego  faciam.  Sed  quid? 
Semen  pucis erit,  nimirum  secundum  illud  Evange- 
lium  :  Pacem  relmquo  vobis,  pacem  tneam  do  vobis 
(Joan.  xv),  quae  pax  non  alia  debei  intelligi,  quam 
reconciliatio  Dei  ethominum,non  alia  quam  remis- 
sio  peccatorum,  quam  tunc  ipse,  dum  diceret  haec 


759 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


760 


faciebat,per  sanguinem  suum  ;  ha?c  animadvertens,  A.  Dominusrespontleritaudiamus:  «  Et  factum  estver- 

quis  non  leve  reputat,  quod  subindedicit,«et  erit,  bum  Domini  cxercituum  ad  me,dicens:  DaicdicitDo- 

sicut  eratismaledictioingentibus,domusJudaetdo-  minus  exereituum  :   Jejunium  quarti,  et  jejunium 

tnuslsrael,  sicsalvabo  voseteritis  benedictio.»Nam  quinti,et  jejunium  septimi.et  jejunium  decimi  erit 

qui  tunc  erat  maledictio,  ita  ut  diceretur,  vel  dici  domui  Judain  gaudium  etlaetitiam.etinsolen.nitates 

posset  tale  quippiam  ei,quem  perire  quis  vellet,sic  proeclaras.  Veritutem  tantum  et  pacem  diligite,dicit 

tibi  eveniat  quomodo  evenit  miserabili  populo,qui  Dominusexercituum.»  Ad  id  quod  supra  Sarasar  et 


terra  sua  in  desertum  redacta,  et  civitate  Hierusa- 
lem  cremata  igne,  captivus  abductus  est,  ipse  idem 
populus  nunc  est  benedictio  per  Christum  semen 
pacis,ut  ante  dictum  est,quia  in  ipso  benedicentur 
omnes  gentes.  Ad  hoc  ipsum  pertinet,  hocquoque 
quodprotinusdicit:  «Sicutcogitaviutalfligerenvos, 
cumad  iracundiam  provoeassentmepatres,dicit  Do- 
minusexercituum.etnon  sum  misertus:  sic  conver- 


Ragomelech  per  legatos  qua2sierarit,utrum  inmense 
quintojejunaredeberent,an  postaedificationem  tem- 
pli  finirejejunium,  luctumque  deponere,  multis  in 
mediopositis  quae  facerent,  quae  sperarent.hasc  Do- 
minus,per  prophetam,  respondit  Et  illi  quidem  de 
uno  interrogaverunt  jejumo  mensis  quinti.Dominus 
autem  respondens.de  caeteris  quoque  jejuniis  suam 
sententiam  deprompsit,de  jejunio  quarti.de  jejunio 


suscogitaviindiebusistis.utbenefaciamHierusalem  g  quinti,de  jejunio  septimi,  de  jejunio  decimi.  Erat 
et  domui  Juda  »Nam  revera  ad  ir.icundiam  provoca-  autemjejunium  quarti  mensis,qui  apud  Latinos  vo- 
verunt  Dominumpatresnostri  Adamct  Eva,nonso-  catnr  Julius,  die  septima  decima  ejusdem  mensis, 
lumtrans^rediendoprajccptum, verumetiamdefen-  quando  descendens  Moses  de  monieSina,  tabulas 
dendo  peccatum  [Genes. xsn),propterhoccogitavitut  legis  abjecit  {Exod.  xxxn),  atque  confregit,  etjuxta 
alfligeretnos,  etmodoquodamnonestmisertus,qua-      llieremiam  muriprimum  rtipti  suntcivitatis(Jer.Lu). 


tenusalio  modomeliusmisereretur.Emisitenimeos 
deparadisomortis  etmulctarum  misertus  sentenliis 
oneratos.Sed  «  sicut  cogitavi  tuncut  atfligerem  vos, 
sic,»  inquit,(«conversuscogitavi  indiebus  istisutbe- 
nefaciam,»  scilicetper  templum  vel  propter  templum 
meumnonmanufactum.quiasicutilludper  mortem 
soiutura,  post  triduum  excitatum  est,  ita  et  vos 
omnes   resurgere    faciam.   Nescio  qualiter  evenit, 


Inquinlomense,  quiapudnos  appellaturAugustus, 
cum  propter  exploratores  lerrae  sanctae  seditioorta 
esset  in  populo,  jussi  sunl  montem  non  ascendere, 
sed  per  quadraginta  annos  longis  a  terra  sanctacir- 
cuiredispendiis,utexceptisduobus,Celeph  et  Josue, 
omnes  in  solitudine  caderent  (Sum.  xiv).  In  hoo 
mense  et  a  Nabuchodonosor  templum  Hierosolymis 
incensum  est,aique  destructuin,et  populus  in  capit.i 


ut  pene  mihi  invilo  accidit,  diversum  ab  eo,  quod  vitatem  abductus  (IV  lleg.  ttlt.).  In  seplimo,  qui 
supra  dixi:  siquidem  de  his  verbis  proplieticis  apud  nos  appellalur  October,occisus  est  Godolias, 
dixi,  quia  cuncta  ut  dicuntur,  ita  simpliciler  recte  ^  et  Judae  tribus  acHierusalemrpliquioedissipatae(J«r. 

XLiJ.Mense  decimo  qui  apud  nos  Januarius  dicitur, 
Ezeihiel  in  capti\itate  positus,  audivit  et  cunetus 
populus  captivorum,  quinto  mense  Umplum  esse 
subversum,quod  plenUsime  in  eodem  propheta  co- 
gnoscimus  (Ezech.  xxiv).Hosc  igitur  jejunia  propter 
causas  tristes  ac  flebiles  merito  jejunabant,sed  je- 
junandi  scientiam  non  babebant,  quippe  qui  unum 
ex  his,  scilicet  jejunium  quinti  jam  non  observati. 
dum  esse  volebant,quoniam  captivitatem  solutam, 
et  templum  videbant  reaedificatum.  Porro,  Dominus 
non  usquequo  lemplum  reoedificaretur.seil  usquequo 
delereturpeccatum,  et  (inem  acciperet  praevaricalio, 
volebal  observati  jejunium,hoc  est,quod  praemisso, 
«jejun:.Uiuqi]arti,etjejuniumquinti,eijejunium  se- 


intelligunlur,nec  opus  est  propter  myslicos  siveal- 
337  legoricos  sensus  digressionem  facereab  statu 
illius  temporis  quo  haec  dicebantur.  Et  quidem  il- 
lud  dixi  studio  vitandi  faslidii,  sed  mysteriorum 
nota  suavitas,  cursum  sermonis  improvisum  odore 
suo  intrinsecus  traxit,et  apud  se  paulisper  detinuit. 
Quoniam  ergo  caetera  perstrinxit,  curomittat  ini- 
tium  praesentis  capituli,  quo  dixerat  Dominus  : 
« Ecoeego  sal  ^abo  pcpulum  meumdelerraorientis,et 
etdeterra  occ.sus  solis, etadducam  eos.  Ethabita- 
bunt  in  medio  Hierusaleiu  et  erunt  mihi  in  populum 
etegoeroeisin  Dcum  inveritateeljustitia.»Denique 
sitempore  illo,  ubi  templum  per  manus  Zoroba- 
bel,  et  murus  civitatis  per  Nehemiam  restauratus 


est,  populum  suum  salvavil  Dominus.salus  ista  non  D  ptimi,et  jejunium  decimi  erit  domui  Juda  in  gau- 


tantatxstilit.ut  digna  esse  possittautis  orisDomini 
declamationihus.Verum  ubi  conditum  est  templum 
jam  dictum,templum  dominici  corporis  non  manu- 
factura,  tunc  et  ex  eo  veraciter  de  lerra  orientis,  et 
de  terra  occasus  soiVs  salvatur  populus  liomiax.Mulli 
enim  veniunt  ab  oricnte  et  ab  occidente  et  recum- 
bunt  insinu  Abrahx  [Matth.  vm),  quod  utique  est 
adduci  et  habitare  in  medio  Hierusalem,et  sunt  Do- 
mino  in  populum,  et  ipse  est,  eterit  eis  in  Deum  in 
veritate  et  justitia.id  est,in  Christo,qui  est  ipsa  ve- 
ritas,  et  justitiae  via,  et  vita  aeterna  (Joan.  xiv).Sed 
jam  quid  tandem  dejejunio  interrugatus.posl  haec 


diutu  et  lcelitiam.et  in  solemnitates  praeclaras,»  con- 
tinuosubjunxii:  «Usquequo  venientpopuli,ethabita- 
btintin  civitatibusmultis,.?tvadentb.abitatores,nnus 
ad  allcrum  dicer.tes  :  Eamus  etdeprecemur  faciem 
Domini,et  quaeramus  Dominum  exercituum.Vadam 
etiam  ego,  et  venient  populi  multi,et  genles  robus- 
tae  ad  quosrendum  Dominum  exercituum  in  Hieru- 
salem,ad  deprecandum  faciem  Domitii.Haecdicit  Do- 
minus  exercituum:  In  diebus  illis,in  quibusappre- 
hendentdecemhominesexomnibtislinguisgentium, 
et  apprehendent  fimbriam  viri  Judaei.dicentes:  Ibi- 
musvobiscutu.Audivirnusenim,quoniauiDeusvobis- 


761 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN. 


IN  ZACH.  LIB.  III. 


/62 


cum  est.  Quid  aliud  est  hoc  dicere,  niai  usquequo 
veniat  quimittendusest,  et  ipseerit  exspectatiogen- 
tium  ?  Neque  enira  ante,  sed  quando  ex  quo  ille  ve- 
nit,  venerunt,  et  veniunt  populi,  et  habilaverunt 
aique  habitant  in  civiiatibus  muttis,  id  estin  eccle- 
siis  multis,  et  ex  eo  vadunt  habitatores  civitatum 
ejusmodi,  unus  ad  allerum  dicentes  :  Earnus  et  depre- 
cemur  faciem  Domini,  el  quxramus  Dominum  exerci- 
tuum,  quod  dicere  nirairum  est  annuntiare  Christi 
Evangelium,etexhortareatquea3dificarealterutrum, 
atque  hoc  modo  dum  unus  dicit,  eamus,  el  alter  re- 
spondet,  fndnwetianaego,  veniunt.et  usquein  finem 
saeculi  venire  nou  desinuut  populi  multi,  et  gente3 
robustae  adquxrendum  Dominum  exercituum  in  Hie- 
rusalem,  ad  deprecandum  facieni  Domini.  Ex  abun- 
danti  est  astruere  sive  demonstrare,  quod  in  illam 
quoque  terrenam  Hierusalem,  ubi  Dorainus  exerci- 
tuuin  in  terra  visus,  et  cum  liominibus  conver^atus 
est  (Baructi.  m),  unde  post  mortem  Christi,  atque 
resurrectionem  salus  processil,  sicut  alibi  scripium 
est,  quia  de  Sion  exibit  lex  et  verbum  Domini  de 
Hierusalem  (Isa.  n),  in  illam,  inquam,  Hierusalem 
terrenam,  ubi  est  sepulcrumejus  gloriosum,  vadunt 
populi  multi  ad  quxrendum  Dominum,  ai  deprecan- 
dum  jaciem  Domini.  Illam  potius  Hierusalem  hic  in- 
telligereplacet,|quanPsalmistapulchreexprimens: 
Hierusalem,  inquit,«  qu«  aedificaturutcivitas.cujus 
participatio  ejus  m  idipsum.  Illuc  enim  ascenderunt 
tribus,tribus  Domini;testimonium  Israeladconliten- 
dum  nomini  Domini  »  (Psal.  cxxi).  Usquequo  istud 
fiat,  usque  dum  istud  proveniat  ?  Jejunium,  ail, 
«quarti,etjejuniumquinti,etjpjuniumseptimi,etje5 
junium  decimi  ent  doraui  Juda  in  gaudium  et  laeti- 
tiam.et  in  solemnitates  praeclaras, »  Quomodo  inyau- 
dium  et  Ixliiiam  et  in  sol emnitates  prxclaras  ?\  ide- 
licet  non  jejunando  cum  tristitia,  sicut  jejunant  hy- 
pocritB  tn.stes,  non,  inquam,  cum  tristitia,sed  cum 
laHitia,  juxta  illud  :  Tu  autemcum  jcjunas,  unge  ca- 
put  tuum,  el  faciemtuam  Uwa  (Mallh.  vi),  et  caetera. 
Ibi  enim  est  solemnita3  prsclara,  ubi  est  intenlio 
jucuuda  desiderantis,  ut  soli  Domino  placeat,  hoc 
ipsum  quod  jejunat.  Quid  ergo  inquis  ?  Cum  vene- 
rit  illud  lempus,  de  quodicis,  usquequo  venient  po- 
puli,  non  erit  jejunandum  in  mensibus  illis  ?  Non 
utique  exiget  Dominus,  imo  prohibebit  illa  jejunia 
vetustatis.  Nonne  hoc  ipsum  babet  veritas  Evange- 
lii  tTunc,  inquit,  «aecesseruntad  eumdiscipuli  Joan- 
nis,  dicentes  :  Quare  nos  et  Pbarisaei  jejunamus  fre- 
quenter,  discipuli  autem  tui  non  je.junant  ?  Et  ait  il- 
lis  Jesus  :  Nunquid  possuni  filii  sponsi  lugere,  quan- 
diucum  illis  est  sponsus?  Venient  autem  diescuru 
auferetur  ab  eis,  et  tunc  jpjunabunt»(.l/a///i.ix).Ita- 
que  causa  jejunii  absentia  sponsi  est,  et  usquequo 
veniret,  usque  dum  nasceretur,  et  prajsens  adessel, 
jejunandum  erat,etquandiu  prasens  fuit,  jejunare 
non  debuerunt  discipuli  ejus,  filii  sponsi,  sive  filii 
nuptiarum,  ut  alius  evangelista  scripsit  (Marc.  n), 
et  rursus  33§  quando  et  ex  quo  ablaius  est  eis  re- 
cte  jjjunant  usquequo  cum  illo  sint.  Dicet  aliquis  : 


A.  ErgoJoannesdefiliissponsi  non  erat,  quijejunabat? 
Plane  et  intimus  sponsi  amicus  erat,  sed  usque  ad 
tempus  illud,  cujusevangelistadescribeus  actus,  et 
erat,  inquit,  Joannes  vestitus  cameli  pilis,  et  locustas 
et  mel  sylveslre  edebat  (Varc.  i).Sponsum  eumdcm 
non  viderat,  et  venisse  quidem  illum  noverat,  sed 
eumdem  facie  nesciebat. 

Miium  sacramentum,  quod  et  hic  inpropheta  ubi 
jejunandum  esset,  dixit,  usquequo  venirent  populi, 
haecquoquesubjunxil :  «  indiebusillis,  inquibusap- 
prehendent  decem  hominesexomnibus  linguis  gen- 
tium,etapprehendent  fimbriam  viri  Judaei,dicentes  : 
lbimusvobiscum,audivimusenimquoniamDeus  vo- 
biscumest,»etinEvangelio3euundumMaUbaeumubi 
dixit,  sicut  jam  memoravimus  :  Hunquid  possunt  /i- 

d  lii sponsi  jejunare,quandiu  cum  ilUsestsponsus(Matth' 
ix),  etcaetera.«  Haec  illo  loquer.ie.ecce  princeps  unus 
accessit,etadoravit  eum,dicens:  Fdia  mea  modo  de- 
functaest,sed  veni,iniponemanum  tuam  superearu, 
etvivet;dumsurgenssequerelureumetdiscipuliejus, 
ecce  mulier  quae  fluxumsanguinispatiebaturannis 
duodecim,  accessit  retro,  et  tetigit  fimbriam  vesti- 
menti  ejus,  et  salva  facta  est  ex  illa  hora  •  (ibid.). 
Quem  non  delectet  hic  utrumque,  et  in  propheta,  et 
inEvangeliosimillimafacies.ut  unusidemque  sacra- 
menti  vim  continens  sensus  litteralis  non  multum 
dissimilis  superficies  VDenique  gentium  multitudo, 
quae  hic  propheticis  verbis  denuntiatur,  dicendo  : 
«  Apprehendent  decem  homines  ex  omnibus  linguis 
gentiumlimbriam  viri  Judaei,»ipsasignificaturtactis 
mysticis  per  mulierem,  quae  fimbriain  vestimenti 
ejus  tetigit,  viri  ulique  secundum  carnein  Juiiaei.  Et 
quid  est  mulierem  retro  accedere,  et  fimbriam  vesti- 
mentitangere,  nisi  multitudinem  gentium,  nonante, 
sed  post  ascensionem  ejusin  ipsumcredere,  et  prae- 
cepta  ejus  servire,  aique  hoc  modo  liberari  a  fluxu 
sanguinis,  liberariabomni  immunditiappccati.'' Ad- 
huc  ea  qu;e  sequuntur  in  eodem  Evangelii  loco,  et 
quae  in  hoc  propheta  subjuncta  sunt,  considerare 
alquc  conferrelibet.  T.ingendo  mulier  fimbriam  ve- 
stimenti  Domini,salva  facta  est.et  deinde  puella  ar- 
chisynagogi  filia,  propter  quam  Uominus  idem  sur- 
rexerat,  et  ibat,  resuscitata  est.  Puella,  ut  Marcus 
manifestius  expritnit  (Varc.  v),  erat  annnrum  duo- 
decim,  et  mulier  in  profluvio  sanguinis  erat  annis 
duodecim.  Ergo  quando   mulier  infirmari  ccepit, 

D  tunc  illa  puella  nata  est,  et  quandosanata  est  mu- 
jier,  tunc  illa  puella  mortua  est.  Magnum  hic  in 
mysterio  patetspectaculum,quiavidelicet  jnxtahanc 
siruilitudinem,  quando  gentilitas  sanguineo  cultu 
idololatriae  coepit  fluere,  tunc  Sinagoga  ex  patriar- 
chis  Abraham  etcsteris,  ad.quos  1'actum  est  verbum 
promissionis  nata  est,  quando  gentilitas  per  Evan- 
gelium  Christi  sanata  est,  tunc  Synagoga  per  invi- 
diam  raorlua  est.  Nunc  sequeniia  prophetie  vide- 
amus,  quomodo  his  conferantur. 

Cap.  IX.  —  «  Onus  verbi  Domini  in  terra  Iladrach 
etDamascirequieiejus.  »  Item  inEvangelio  protinus 
sequitur  de  duobus  cfecis,  qui  clamantes  :   Miserere 


763 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


764 


nostri,  /?/;'  David(Matth.  ix),  illuminHti  sunt,  et  hic 
in  propheta  subjungitur  :  Quia  Oominus  esl  oculus 
hominis,  et  omnium  iribuum  israel.  Per  terram 
Adrach  e'  terram  Damasci,  itidem  sicut  per  puellam 
qus  mortua  est,  el  per  mulierem  quae  sanata  est,  et 
per  hominem,  alque  per  omnes  tribus  Israel,  quo- 
rum  Dominusorulus  est,  ltidem  sicut  per  duos  cae- 
cos,  qui  iliuminati  sunt,  duas  intelligimus  gentium 
sive  hominum  partes,  scilicet  Jud.eos  atque  genti- 
les,  et  quidqui  1  circa  partes  easdem  tam  per.judi- 
cium,  quam  per  misericordiam  factum  esl  vel  fiet. 
Quk  perjudicium  facta  suntvel  fiunt  in  utrisque  et 
hic  in  propheta,  per  A  Irach  atque  Damascum,  et  in 
Evamrelio  signifhniur  pcr  puellae  mortem,  et  per 
mulieris  fluxum.  Adrach  quippe  ex  duobus  integris 
compositum  est,  ad  acutum,  rach  molle  tenerumque 
sifinificat.  Unde  hoc  ipsum  nomen  valde  Synagogam 
denotat,  habentem  in  seduo  contraria,  tenerum  in 
ore,  acutum  in  corde,  Ipstante  Psalmisla  :  Molliii 
sunt,  inquit,  sernwnes  ejus  su/ier  oleum,  et  ipsi  sunt 
jncula  {Psal.  liv)  Idcirco  puelbi  mortua  est.  id  est, 
idcirco  Synagoga  a  Deo  deserta  est,  quia  videlicet  de 
jejunio  jam  dicto,  sive  dc  alia  qualibpt  re  venisset 
occasio,  loquebantur  pacem  cum  proximo  suo  Jesu 
Christo,  mala  autem  in  cordibus  suis.  Porro,  Da- 
inascus  eamdem,  quara  et  mulier  quae  Quxum  san- 
guinispatiebatur.gentilitatemtam  noniinp,quamre 
significat.Nomine.quiaDamascus  sanguinem  bibens 
interpretatur.  Re,  quia  is  locus  esse  perhibetur,  ubi 
ab  impio  fratre  pius  Abel  est  interfectus  (Gen. 
iv),  Porro,  quod  apposuit  requiei  ejus,  qua  ratione 
dixerit,  protinus  innuil,  quia  Dnminus,  ait,  est  ocu- 
lus  hominis,  et  omrtium  tribuum  Israel,  id  est,  illu- 
minationon  minusgentilisquam  Israelitici  populi, 
quossmbos  significantduo  caeci,  quorum  illumina- 
tionem  post  mulieris  curationem,  et  puellae  resusci- 
tationem,continuo  Maitbaeusevangdistasubscribit _ 
Inde  Damascus  requies  est  Domini,  inde  degentili  - 
tnte  per  fidem  requiescit,  quiafactusestoeulusejus, 
quia  illuminavit  eam,  ut  ab  homine  genlili  cogno- 
sceretur,  quia  prius  tantum  in  Judjea  notus  erat 
Deu*  (P.srt/.  lxxv),  tantum  in  Israel  magnum  nomen 
ejus.  Veniain  poscitsermo  incultus,  quoniamexma- 
gnitudinesensuumdifficultatempatietur.remquecla- 
rissimam,  claritatem  jucundissimam,  versando  et 
eloqui  conando,  dum  intendit  9ensibus  lidelis  ani- 
mus,vocisetlinguaeofficio  fraudatur.  Nec  enim  ver- 
bis  ornare  perlacile  est  rem,  cujus  proprio  lnbore 
menlisreverberatur  intuitus.  Vere  adoranda  Christi 
Filii  Dei  divinitas,  et  proedicanda  verilatissapientia, 
quas  dum  de  jejunio  quaestionem  objectam  accepis- 
set  a  dicentibus:  Qunre  nos  et  t-harisxi  jejunumus 
frequenler.discipuliautem lui  nonjejunant  (Matth.  ix), 
respexit  ad  hunc  locum  propheticae  veritalis,  ubi 
quaestionem  de  jejunio  propositam  acceperat,  atque 
responderat  ipsum  verbum  Dumini.  Nihil  dulcius 
amatori,si\einquisitori\eritatis,verilatem  quaeipse 
Christus  est  diligenti,  nihil,  inquam,  dulcius,  nihil 
jucundiusinhacperegrinatioue,quam  claroiutuitus 


A.  Scripturarum  veteris  et  novae,  facies  mutuo  se  re- 
spicientes  agnoscere,  qnae  testimonium,  inquit,  per- 
hibeni  de  me  (Joan.  v).  Nunc  ipsum  litterae  cursum 
ac  tramitein  breviter  iterare,  et  attentius  conslruere 
licel.  In  diebus  illis,a\l,  « in  quibusapprebendentde- 
cemhominesexomnibuslinguisgeiitium.etapprehen- 
dentlimbriam  viri  Judaei.dicentes:  Ibimus  vobiscum, 
audivimusenim  quoniam  Deus  vobiscum est.  »  Kcly- 
psin  hicsermopatitur,et  subaudiendumest,jam,non 
celebratitur  a  populis  et  gentibus  robustis,  quae  ve- 
nient  ad  quaerendum  Dominum  excercituum  ;  non, 
inquam,celebrabitur,  autcelebraridebebit  jejunium 
pro  causis  ejusmodi,  pro  qLalibus  vos  celebratis, 
quia  tabulae  priores  fraclae  sunt,  irato  Mose,  propter 
reatum  vituli  quem  fecit  Aaron  (Exod.  xxxn),  quia 

n  propler  explnratorumdetractionemctpopuli  sedilio- 
nem  iratus  Dominus,  non  videbunl,  ait,  terram,  pro 
qua  juravi  palrPius  eorum,  et  filii  vestri,  ait,  erunt 
vagi  in  desertoannisquadragintia.donec  consuman- 
turcadaverapatrum  in  deserto (/Vum. viv),quiaBuby- 
loniicivitatemellemplumsuccendenint,  etpopulum 
captivum  duxerunt,  quia  Ismael  Goduliam  interfecit 
339  el  reliquiHe  popu.i  dispertae  sunl  (IV  Reg.  xxv  ; 
Jer.  xli).  Pro  his  et  hujnsmodi  causis  in  diebus  il- 
lis  non  celebrabunt  jejunium,  qui  venientad  quas- 
rendum  Dominum.  Quare  ?  Quia nemo,  ait  ipse  Do- 
minus,'  immittitcommissuram  pannirudisin  vesti- 
mentumvetus.Tolbtenira  pleniludinem  ejusa  vesti- 
menlo,  et  pejor  scissura  fit.  Neque  mittunt  vinum 
novumin  utresveteres,alioquinrumpuntur  utres,  et 

„  vinum  effunditur,  elutres  pereunt»(iVa«/t.ix).  Deni- 
que  spem  habere  ccelestium  sive  aeternorum,  et  flere 
atque  jejunare  pro  praeteritodelrimentoterrenorum 
sive  temporalium,  hoc  quodammodo  est  immittere 
commissuram  panni  rudis  in  vetus  vesttmentum,  mii- 
tere  in  utresveteres  vinum  novum.  Potius  in  utres  no- 
vos  mittatur  vinum  novum,  id  est  nova  spes  coele- 
stium  bonorum  pro  ipsis  coelestibus  quandiu  diffe- 
runtur.  etnondum  ea  comprehendit,  flelum  babeat 
atqueje.iunium,  atque  ita  ambo  conservantur  (ibid.), 
quia  et  spes  non  confundetur,  et  jejunii  labor  abun- 
dantion  saturitateremunerabitur.Endem  modopan- 
nusrudisnuvo  vestimentononinseratur.neveteriin- 
sertus  pejorem  scissuram  faciat,  quud  fecit  Cberin- 
tus,  qui  fidem  novi  Evangelii  miscere  voluit  Iegali- 
bus  caeremoniis,  et   ita  neque  vetus  neque    novum 

D  justitia»  vestimentum  possidere  potuit.  De  fimbria 
viri  Judaei.  quam  apprehendent,  inquit,  decem  viri 
ex  omnibus  linguis,  jam  supra  dictum  est.  Verum 
cum  credentesdegnntibus  multi  et  nobis  innumera- 
biles  sinl,  cur  dixit  decem  vin,  cum  dicere  poluis- 
Sft :  Mulli  ex  omnibus  linguis  ?  Ad  haec  breviter  di- 
cenduo  quis  tantis  misencordia  Dei  contenta  fuis- 
set,  et  propter  tantos,  id  est,  propterdecem  peper- 
cisset,  si  decemjustos  in  Sodomis  invenisset.  Nam 
usque  ad  hunc  numerum  miserator  descendil  :  Di- 
m»inm,inquiens,omni  loco,  «  propterq.inquaginta, 
nondelebosimveneruquadragintaquinque;non  per- 
cutiam  propterquadraginta;iion  faciam  si  invenero 


765 


GOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  ZACH.  LIB.  III. 


766 


«ibi  triginta,noDinterficiamproptcrviginti;nonde-  A  Gazam.Accaronet  Azotumpronuntiansesse  intermi- 


lebo  propter  decem  <>(Gen  xvni).UIierius  non  descen- 
dit.Igitur  dicendu, decem  Iwmines apprehendent  fim- 
briam  viri  Juf/cTi.tantos  vult  intelligi.quantosidem 
vir  Jesus  Cunstus  secundum  carnem  Judaeus,  ex 
omnibus  linguis  gentiuir  vocare,justifieare  et  ma- 
gniflcare  venit,  quantos  ante  sa:cula  prxscivit  et 
prcedestinavil  Deus  conformes  fieri  imaginU  Filii  sui 
(fiom.vm).  Juxta  hunc  sensum  alibi  quoque  omnis 
electio,decimatio,et  omnis  electus  sive  justus  recte 
dicitur  decimus.Apud  Isaiam:«Et  muliiplicabitur, 
aitDominus,«  quaederelicta  fuerat  inmedio  terrae,et 
adbuc  in  eaerit  decimatio  »  (/«o.vi).Bt  in  libro  Ma- 
chabaeorum  secundo,ita  scriptum  est:«  Judasautem 
Machabaeus  qui  fuerat  decimus,secesserat  io  deser" 


tum  locum»(//  A/<ic/t.m).Quo  !  tandem  velqualeest  g  zam,  Accaron,  et  Azotum  ?  Nimirum  qu 

onus.quod  protinus  subjungit:«  Onus  verbi  Domini 

in  terra    Adrach    et  Damasci    requiei  pjus.  »  Nam 

ante  jam  dictum  est,quamobrem  hic  perAdrachet 

per  Damascum  eadem  recte   intelligunlur   quae  in 

Evangelio  per  puellam   mortuam  et  per  inulierem 

quae  tluxum     suDguinis  paliebatur.  Kgo,    quouiam 

propter  quaestionem  jejunii   fadumest  hic  ad  pro- 

phetam  verbum  Dumini.non  aliud  onusquaerendum 

est  quam  onus  jpjunii,sive  in  terra  Adrach,  sive  in 

terra  Damasci.id  estsive  in  populo  Judaico,sive  in 

populo  gentili,    sed  modis  longe  diversis.  Nam  in 

populo  Judaico  jejunium  fames  estaudiendiverbum 

Domini,quia  fume  jejunat.et  mortua  est  puellajam 

dicta.id  est  Synagoga.idem  jubeatdare  illi  mandu- 

care.scilicet  quando  reliquiae  convertentur  ejusdem 

...     l 
populi,  sicui  evangelica  ventas    mystice   signavtt. 

Nam  cum  resuscitasset  pae\Um, jus.silduri  Uliman- 

ducare  (Marc.  v).  Porro,  in  populo  qui  ex  gentibus 

credidit,  jejunium  est  et  esse  debct  esurieset  sitis 

justitiae.  Unde  loco  Hvangelii  superius  memorato, 

quando    mulier  accessit  (imbriam  vestimenti  ejus 

tangere,dicebatipse:((Veniet  autem  dies  cum  aufere- 

turabeissponsus,ettuncjejunabunt  »(.l/af//i.ix),etc. 

De  eo  i|uod  protin   s  ait:«  Quia  Dominus  est  oculus 

hominis,et  omnium  tribuum  Israel,»  jam  supradic- 

tum  est.Sequilur:»  Emalh  quoque  in  terminis  ejus, 

et  Tyrus.etSirioD,assumpserantquippes:ipieDtiam. 

Et  aedificavitTyrus  munitionem  suam,etcoacervavit 

argentum  quasi  humum,et  aurum  ut  lutum  platea- 

rum.EcceDominuspossidebit  eam,etpercutiet  inma- 

ri  fortitudinem  ejus,  el  haHcignidevorabitur.Videbit  D  est  quidquid  in  ea  priusvivebat.occidet  et  destruet 


nis Domini.propter  quod  dixerat,«quiaDominus  est 
oculushominis.etomnium  tnliuum  Israel,»  itemque 
paulo  ante,«  apprehendent,»  ait,«  decem  hominesex 
omnibuslinguisgentium  fiinbnam  viriJudid.rtPor- 
ronumeroseptenariouniversitas  designurisolet.  Er- 
go  idem  valet,ac  si  universas  gentes  in  lernunis  Do- 
mini  esse  dixisset,vidclicet  eodem  spirilu,eteadem 
intentione  quaPaulus  apostolusdisceptantibus  Ju- 
daeis  et  gentibus.contra  Judaeum  loquitur:«  Ubi  est 
gloriatio  tu:i  VExclusa  est.  An  Judaeorum  Deus  tan- 
tumlNonne  el  gentium'?lmo  el  gentium  »(Rom.  iu). 
Quare  aulem  propheta  cumeamdpm  baberetinten- 
lionem  potius  quam  caeteras  gentes  vel  urbes  istas 
nominavit,Emach,  Tyrum,  Sidonem,  Ascalon,  Ga- 

loco  vel 
posilione  terrarum  Judaicae  terrae  viciniores,  quam 
caeteraesunt.De  Emach  quod  lsraeliticeelerrae  vicina 
sit.vel  ex  eo  constat.quia  in  libro  Regum  scriptum 
est:«  Fecit  ergo  Salomon  in  tempore  illofestivitatem 
celebrem,etoinnislsraelcumeomullitudomagna,ab 
inlroitu  Emachusquead  rivum  /Egypti  »'///  /Vo.viii). 
De  Tyro  el  Sidone  non  dubiuin,  similiterque  de  As- 
calon,  Gaza,  Accaron,  et  Azoto,  urbibusque  Philis- 
thinorum,  non  incertum  quin  terrae  illis  satis  vi- 
cinae  sint.Volent  ergo  quasdam  pro  cunctis  ponere 
gentibus,  earumque  universitatem  septenario,  ut 
jamdictu:..  ert,designarenumero,curlonginquiores 
magis  quam  propinquiores,  imo  cur  non  magis  vi- 
cinas  quam  reinotas  ponere  gcntes  vel  urbesllgitur 
ne  qua  tribus  Israel  adversus  hominem  gentib-m 
glorietur,»  Emach  quoqup,»ail,«  in  terminis  ejus,et 
Tyrus.et  Sidon^Ascalon.Gaza,  Accaron.et  Azotus,  » 
id  e«t,  non  minus  gentium  quam  Judaeorum  unus 
idemqneest  Deus.Assumpserant  quippe  sibisapien- 
tiam  olim  vanam,nunc  aulem  ver.iin.Olim  rienique 
Tyrus,  id  est  quaelibei  gens,  sedificavil  munitionem 
suam, videlicelriecepta.et  rieinceps  per  inanpm  phi- 
losophiam.ecceautem  assumpsit  veram  sapientiam, 
quando  vel  ex  quo  apprehendit,  ut  jam  dictum  est, 
viri  Jurfxi  fimbriam.  Olim.inquam,  coacervavil  ar- 
genlum,quasi  humum,et  aurum  ul  lulum  plalearum, 
ecce  autem  ut  comprobato  quod  aurum  sapienliae 
ejus  lutum,  et  argentum  eluquenli^e  ejus  fuerit  hu- 
mus.«  Dominus  340  possidebit  eam,e.t  percutiet  m 
mari  forlitudinem  ejus,et  haec  ignidevorabitur,»id 


Ascalon,ettimebit  Gaza.et  dolebit  nimisetAcciron, 
quia  confusa  est  spes  ejus,et  peribit  rex  de  Gaza,et 
Accaron,non  habitabitur,etsedebitseparatorin  Azo- 
to.etdisperdam  superbiamPhihstinorum.etauferam 
sanguinem  ejus  de  ore  ejus,  et  abominationes  ejus 
de  medio  dentium  ejus,  et  relinquetur  etiam  ipse 
Deo  nostro,eterit  quasi  duxin  Juda,et  Acearon,qua- 
si  Jebusoeus,  et  circumdabo  domum  me.imexhis 
qui  militant  mihi  euotes  elrevertentes.et  non  tran- 
sibitsupereos  ultraexactor,quia  nunc  vidi  inoculis 
meis.Septem  hic  pwcurrit  nomina  gentium  siveur- 
biumgentilium,  Emach,  Tyruui,Sidonem,Ascalon, 


baplismo  aquae  acspiritus.Namper  mare  aqua  bap- 
tismi,et  perignem  spiritusrecte  intelligitur,perquae 
hominis  sive  gentis  fortitudo  percutitur,  atque  de- 
voratur,  quando  deposita  superbia  vetusti  liominis 
in  humilitate  novi  _hominis  Jesu  Christi,  id  est  in 
morte  ejus  baptizatur.  Nam  «  quirunque  bap;izati 
sumus  in  Cnristo  Jesu.in  morte  ipsius  baptizati  su- 
mus  »(Rom.vi).Videfiit  Asculon,'h\  es-t  quaelibel  gens, 
et  lunebit,ei  timendo  sapiens  incipipt  fieri  Namint- 
tium  sapienliie  limor  Dumini  (Pml  x).  Videbit  Gma, 
id  estqua?libet  gens,e<  dolelnl nimis, scilicet  depec- 
catis  et  erronbus  suis, dolebil,  iaquam,  dolore  pce- 


767 


RUPEKTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


768 


nitentiae.qui  videlicet  dolor  praparatio  la_titia_sem-  A  mae.et  ignis  generationis,  id  est  luxuria  "?  Sed  non 


pilernae,  et  Accaron,  subauditur,  videbit  et  dolebit 
nimis, quia  confusa  est  spes  ejus,  nimirum  illa  con- 
fusione,de  qua  Apostolus  loquitur:<c  Quem  ergo  fru- 
clum  habuististuncin  illisin  quibus  nunc  erubesci- 
lis?»  (liom.  vi.)  Et  peribit  rex  deGuza,  subaudhur, 
qui  prius  illic  regnabat,<?/  Accaron,  id  est  quaelibet 
gens  non  habitabitur,  videlicet  ab  illo  rege,  a  quo 
prius  habitabaiur,  qui  erat  princeps  mundi  hujus. 
Et  sedebil  scparator  inAioto,\deslin  q uselibet  gente, 
ille  nimirum  separator  qui  idcirco  bulyrumvel  mel 
comedet,  ut  sciat  reprobare  malum,  et  eligere  bonum 
(/sfl.vii),et  ita  sedebit  tanqoam  in  area  sua,  jubens 
eam  ventilari  ac  separari  triticum  et  paleas  (Mafth. 
m).Et  disperdam  superbiam  Phitulhinorum,  subau- 


ero.inquit,  mcmornominum  talium,  id  esl  conver- 
sum  vel  poenitentem  non  puniam  pro  talibus,qua- 
lium  nomina  hujusmodi  significativasunt.E/  relin- 
tjue/ur.ait.eliam  ipse  Deo  nostro.  Quam  bonum  esl 
relinqui  Deo  nostro,  ut  videlicet  milis  nominibus 
abolitis.Deo  relinquatur  homo,  et  ideo  vivat  resi- 
duus  homo  Deo,  remaneat  humana,  quam  creavit 
ipse,  subslantia  bona,  nec  ulla  supersintaccidentia 
mala.  Nec  vacat  quod  dicit  etiam  ipse,  scilicetnon 
minus  gentilis  quam  Judaaus,  Emathites,  Tyrus,et 
Sidonius,  Ascalonites,  et  Gazaeus,  Accaroniies,  et 
Azoticus,  non  minus  quam  Hierosolyrnites,aut  Eu- 
phrataeus,  aut  alia  quacunque  ex  tribu  vel  civitale 
Israel  denominatus,  et  erit  dux  in  Juda,  nimirnra 


diturhis  modis.quihus  jam  dicium  est.quia  videli-  g  idem  quasi  antistes  aut   vir  apostolicus  in  sancta 


cet  Ascalon  Gaz;i,Accaron,et  Azotus,  civitaies  sunt 
Philisthinorum,qualium  superbiatuncbenedisper- 
gitur,quandoqui  erantsuperbi.humiles  efficiuntur. 
Fere  cancta  haec  cum  significent  gratiam.tamen  in 
littera  videntur  sonare  iram.quod  nimirum  spiritus 
propheticus  per  magnam  procuravit  sapientiam  Ju- 
daeos  namque  constat  gentium  semper  odi.ssesalu- 
tem,  et  idcirco  utile  tunc  erat  verbis  obscuris  ac 
dubiis,salutis  gentium  promissiones  involvi,ne  Ju- 
daeis  ipsa  Scriptura  propter  gentes  fieret  odibilis, 
apud  quosoportebateam  custodiri.profuturam  ven- 
turis  saeculis.ut  nunc  videmus  quia  cuslodilaab  il- 
lis  usque  ad  nos  pervenit.«  Et  auferam,.,  inquit,«  san- 
guinem  ejus  de  ore  ejus,  et  abominaliones  ejus  de 


confessionis  Christi  Ecclesia,  et  qui  erat  Acearon, 
id  est  stenlis,  erit  Jebusasus,  id  est,  Hierosolymita- 
nus.  Haec  enim  civitas  tribus  nominibus  appellatur, 
Jebus,  Salem,  et  Hierusalem,  hoc  illi  dicto  apostoli 
consenlit  :  Non  est  enim  distinctio  Judaei  et  Grssci 
(Rom.  iii).  Et  lircumdabo,  inquit,  domum  meam,  id 
est  Ecc\es\a.m, ex  his  quimilUant  mihi  euntes  et  re- 
vertenles.  Non  dixit,  circumdabo  domum  meam  ex 
Judieis,  sive  congregabo  ex  Graecis,sed  absque  di- 
stinctione  siveacceptioue  personarum,  circumlabo, 
ait,e_c  his  qui  militant  mihi  eunles,\d  est  obedienter 
operantes,  el  revertentes,\d  est  ipsum  quod  operati 
sunt.non  sibi,sed  mihi  attribuentes,non  suam,  sed 
Dei  justitiam  statuere  volentes.justitiae  Dei  perom- 


mediodentiumejus.etrelinqueturetiamipseDeono-  n  nia  sesesubjicientes  [Rom,  x).Nam  in  veritate  com- 

stro.»Cujus<i'e  ore  sanguinem  ejus,el  cujus  demedio 

dentiunzauferamabominationes  e/us.Nimirumcujus- 

quecredentis,  quicunque  videhit  et  dolebit  nimis, 

agendo  pcenitentiam  de  peccatis  suis.  De  ore  et  de 

de..-.6..scujuslibel  ejusmodi  auferamsanguinem  et 

abominationes  e;us,ul  jam  non  recorderis,  vel  quod 

sacrificiada3monum  comedit,  vel  quod  etiam  mar- 

tyrum  sanguinem  fudit.Hincesti!lud:«  Non  congre- 

gaboconventiculaeorumdesanguinibus.necmemor 

eronominum  eorum  per labia  mea»  (Psal.  xv).  Est 

enim  hicsensus  :  Non  congregabo  eosqui  pceniten- 

tiam  egerunt,utjudicemeos  vel  vindicem  ineosde 

peccatis  praecedentibus.et  nominum  eorum  qui  im- 

piegesserunt.pro  quibus  raptores,homicida.,Hdul- 


peri,  ait  Petrus,  «  quia  non  est  personarum  acceptor 
Deus.sed  inomnigentequi  timet  Deum,  et  operatur 
ju_tiliam,acceptus  est  illi  »  (Act.  i).Etnon  transibit 
ultra  super  eos  exactor,  scilicet  diabolus  malus  cre- 
ditor,  et  impius  exactor,  qui  suadendo  percatum 
debitum  retegit  genus  humanum,debitumque  exigit 
ab  omni  homine,  qui  non  habet  Redemptorem  Chri- 
stum  DeiKilium,  paironum  Patrem  Deum,  advoca- 
lum  Spiritum  sanctum.Non,  inq uam,  super  eos  ille 
exaclor  ultra  transibil,  et  non  eos  conculcabit,  aut 
suffucabit,  quia  nunc  vidi  in  oculis  meis,\d  est  visi- 
tavieosingratiasepliformiSpiritussancti,cujusocu- 
liseptemsuntoculi  mei,oculussapientiae,etoculusin" 
tellectus,  oculusconsilii,  etoculusfortitudmis,  ocu- 


teri  nominati  sunt,  non  renordabor.nec  prohis  pu-  r.  lusscientia.,  et  oculus  pietatis.etoculus  timorisDo 

niom     _}/-_£_■      f'/-.K_c._.-1n..«      ■...«.!«    1 _■__  _  "  •    .  *  _       *         •      .  •  _■  •  ■.. 


mam  eos.  Considera  cuncta  haec  nomina  septem, 
Emath,  Tyrus,  Sidon,  Ascalon,  Gaza,  Accaron,  et 
Azotus,  valde  acerba  sunt,et  talia,  qualium  Domi- 
num  non  esse  memorem,  grande  sit  beneficium. 
Emalh  namque  indignatio,  Tyrus  anguslia,  Sidon 
i'e/.<i/w,Ascalon  ignis  ignobilis,  Gaza  jortis,  Accaron 
sterilis,  Azotus  ignis  generationis  interpretatur. 
Nonne  haec  omnia  mala  sunt.indignatio.etangusiia 
venatio  subauditur  diaboliea,  ignis  ignobilis,  sive 
ignis  homicida.id  est  homicidalisira.fortitudo  sine 
dubio  quae  Deo  repugnat.stenlitas  subauditur  ani- 


mini  (Isa.  xt).  In  istis  oculis  meisi.unc  vidi  et  vio- 
lentiam  exactoris,  et  miseriam  eorum  dc  quibus 
exigit.  Nuncvidi,  dixit.pro  eo  ut,  diceret  nunc  mi- 
seratus  sum.  Nam  videre  Dei  subvenire  est  visus 
Dei  magnitudo  beneficii  est.  Exempli  gratia  :  Ubi 
Abraham  magnitudinem  beneficii  persensitin  hoc 
dicto  :  «  Non  extendas  manum  tu^m  superpuerum, 
neque  ...cias  quidquam,  appellavit  nomen  loci 
illius  :  Dominus  videt.  Unde  usque  bodie  dicitur  : 
In  monte  Dominus  videbit  [Gen.  xxn). 


769 


COMMENT.  IX  XII  PFIOPH.  MIN.  —  IX  ZACH.  LIB.  IV. 


770 


LIBER    QUARTUS. 


341Exhisquaehactenusdictasuntabeoquodait: 
«  Cumjejunaretis,et  plangeretisinquinloetseptimo 
perhos  septuaginta  annos,  nunquid  jejunium  jeju- 
nastis  mihi  »  usque  ad  id,  onus  verbi  Domini  in  lerra 
Adrach  et  Damasci  requiei  ejus  (Zach.  vn,  vm),  satis 
demonstratum  est,JesumChristumDei  Filium.solum 
et  unicum  esse  et  planctus  et  jejunii  remedium, 
propter  cujus  moram,  donec  veniret,  recte  fuerit  je- 
junandum,proptercujus  pra3sentiam,quoniam  abla- 
tus  est  sponsusliliis  suis  nihilominus  recte  sit  jeju- 
nandum.  Recte,inquam,  nam  ip^e  est  risus  sancto- 
rum,  undecunque  gaudium  angelorum,  cujus  in  ty- 
pum  natus  patri  Abrahaefilius  unicusjussus  est  vo- 
cari  Isaac  (Genes.  xxi),  quod  interpretatur  risus, 
dixitque  mater,  risum  fecit  mihi  Dominus.  Fecitque 
pater  grande  convivium  in  die  ablactationis  ejus. 
Jam  quae  sequuntur  melius  patebunt,  si  memoria 
teneat  animus  islud  risus  aeterni  gaudiique  sempi- 
terni  capitulum.«Exsulta  satis.filiaSion,  jubila  lilia 
Hierusalem.ecce  rex  tuus  venil  tibi  justus  et  Salva- 
tor.Ipse  pauperet  ascendens  super  asinam  et  super 
pullum  filiura  asine,  et  disperdam  quadrigam  ex 
Ephraim,etequumdellierusalem,dissipabiturarcus 
belli.  El  luquetur  picem  cum  gentibus  ;  et  potestas 
ejus  a  mare  usque  ad  mare,  et  a  flumine  usque  ad 
terminosorbis  terrae.»DehocEvangelista,cum  dixia- 
set :  Cum  appropinquasset  Iherosulymis,  et  venisset 
Betphage  ad  montem  Uliveti  (Matth.  n)et  caetera.  Hoc 
autem, inquii,  «totum  faciumest,utimplereturquod 
dictum  est  per  prophetam,  dicentem  :  Dicite  li  1  ise 
Sion,eccerextuus  venittibi  mansuetus.sedenssuper 
asinHm,etpullumfiliumsubjugnlis»(iM(i.).Quodergo 
dicit  :  «  Exsulta  satis,  filia  Sion,  jubila,  liliallieru- 
salem,eccerexluus  venit  tibijustusetSalvator,  ipse 
pauper  et  ascendens  super  asinam,  superpullum 
filium  asina?,»  luceclariusest,el  exposilione  nonin- 
diget.  Hoc  tanturn  interim  tenet  nos,  quod  dicit,  cx- 
sulla,ei  non  contentu?  dixisse  exsulta,  addidit,  satis, 
etdeverboquidem  exsulta,  manilestaratioest,  quia 
supra  dixerat  jejuniorum  solemnitates  habendas  us- 
quequo  venirent  populi  et  habilarentin  civitatibus 
multis,  et  apprehenderent  gentes  fimbriam  viri  Ju- 
daei,  quem  videlicet  virum  Judaeum,  quoniiim  ve" 
nientem,  et  quasi  prassentem  videt  oculo  prophetali 
pulchre  positus  in  contemphitione  preesentiae  ejus, 
exsulta,  inquit,  filia  Sion,  jubila,  filia  Hierusalem, 
nimirum  juxta  quod  hic  loquitur,  non  possunl  filii 
sponsi  lugere,  quandiu  cum  illis  esl  sponsus  (Matth. 
lx).  Porro  quod  addiilit,  saiis,  modum  non  qtialem- 
cunque  vult  esse  exsultationis,  quiavidel'cet  exsul- 
tatioliliorum  sponsi  jarn  dictilongedissimilisexsul- 
tationi  filiorum  hujus  saeculi.  Filii  hujus  saeculi 
erant  illi.quibusdumloquereturinlercaetera.dixit: 
Vos  misislis  ad  Joannem,  et  testimonium  perhibuit 


A  veritati.Illeeratlucerna  ardens  et  lucens,vosautem 
voluistis  ad  horam  exsultare  in  lucem  ejus  »(Joan,\). 
Horum  idcirco  meminerim,  quia  exsultare  ad  ho- 
ram,et  exsultare  satis,contrariasunt,et  exopposito 
illius  exsultationis.qua  ad  horam  exsullare  volue- 
runt  illi,  dictum  est  filiae  Sion,  exsulla  satis.  Quid 
enim  est  voluisse  exsultare  ad  horam  in  luce  Joan- 
nis,nisi  temporalera  quaesisse  vel  sperasse  glorum 
in  pradicalione  Joannis'?Putantes  enim  illum  esse 
Christum,  quera  audierant  fore  venlurum  regem 
magnum,jum  viderevolebantsub  tanto  rege  regnum 
Judaeorum  magnum,et  cunctis  populis  tremendura, 
qudle  tunc  erat  regnum  Romaoorum,  quale  suo 
tempore  regnum  Graecorura,  suo  tempore  regnum 
Persarum  et  Medorum,suo  tempore  fuerat  regnum 

n  Bubylodiorum,  sive  Assyriorum.  Equidem  majus 
volebant  velsperabant  regnum  fieri  Judaeorum,quam 
fuerat  quodhhet  eorum,  verumiamen  lemporale  et 
lerrenum.quia  scientiam  non  habebant,nec  hubere 
volebant  regni  Christi,regni  Dei  quodest  ccelesteet 
sempiternum.  Ergo  extultare  volebant  ad  horam, 
sed  ita  exsulUre  non  est  exsultare  satis.  Siquidem 
exsultatio  talis  ad  veram  beatiludinem  non  sulficit. 
Tu  igitur  o  filia  Sion.parvam  respuens  exsultatio- 
nem  bujus  saeculi  exsulta  satis,  id  est  illa  exsulta- 
tione  exsulta,quam  prasdirat  tibi  habitus  regis  tui, 
venientis  tibi  regis  justi,regisSalvatnris  tui.  Qualis 
est  habitus  ejus  ?  Ipse  paupcr  el  ascendens  super  asi- 
nam ,super  pullutn  fihum  usinx,.  Vere  pauper,  id  est 
mitis  et  humilis,  sicut  dicit  ipse  :  Discite  a  me  quia 
mitis  sum  el  humilis  corde  (Mutth.  xi).  Vere  pauper, 

^  quia  in  hoc  mundo  de  omni  terra  ncc  passum  pedis 
possedit  (Act.  vn),  aut  possidere  voluit.  Et  ascen- 
dens,  ir.quit,  suprr  asinam,  et  super  pullum  filium 
asinx  (Joan.  xn;  Maith.  xxi)  Perpende  quo  tempore 
haec  fecerit  pauper  iste  :  hoc  fecit  tunc,  quando  ve- 
nienti  Hierosolymam  occurrere  illi  habebant  turbae 
quae  venerant  ad  diem  feslum  cum  ramis  palmarum, 
clamantes  :  Benedictus  rex  qui  venil  in  7iomine  Do- 
mini  (Marc.  xi),  benedictum  quod  venit  regnum  Pa- 
tris  nostriDavid.  Benedictus  qui  venil  in  nomine  Do- 
mini,  rex  tsrael.  Illi  in  tempore  super  asellum  se- 
dere  voluit,  facto  utiqne  protestans  id,  quod  post- 
modum  verhia  aperuit,  Regnum  meum,  inquiens,??o» 
est  de  hocmundo,  regnum  meum  non  esl  hinc  (Joan. 
xvin),  atque  iiasedendo  satisfaciens  insidiatoribus 

D  suis.calumniantibus  sibi  de  nomine  regis.ei  dicere 
volentibus  quod  se  rcgem  faceretcontramajesiatem 
Romani  irnperii.  Denique  salisfactum  illis  esse  po- 
tuisset,  nisi  fuissent  inimici  et  odio  magno  illum 
pcrsequentes,  quia  videbanl  342,  illum  non  grandi 
equo,  sed  parvo  sedentem  asejlo,  et  cir:o  eum  non 
splendores  armorum,  sedodoremet  suavitatem  oli- 
varum.  Haecenim  satis  illum  excusabant,quod  non 


771 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


772 


vcllp.t  ulli  homini  terrenum  eripere  regnum.Et  96- A  qu°    loquebatur   apostrophem    facit,    et  dicit  :  Tu 


cundurn  litleram  quidem  non  super  utrumque,  id 
eUsuperasinametsuperpullumsedebat.sed  secun- 
dum  spiritualem  sensum  fieri  poterat  et  fit  ;  quia 
videlicei  super  bomines  deJudaico  populotanquam 
super  asinam,  et  supcr  humiles  de  populo  gentium 
tanquam  super  pullum  sedel  rc£!nando,utrorumu,ue 
rex,utrorumqueSalvalor.Igiturea;ju/i'flSfli!S,  id  est 
gloriare  non  in  honore  vel  potentia  principum  hujus 
saiculi,  sed  in  humilitate  regis  tui  cui  gloria  sempi- 
tcrnasuccedit.E/(/^/)errf(im,ait,(7uarfn'0(im£/>/tr(n'm, 
cl  cquum  dc  Ilierusalem,et  dissiiialnlur  arcus  belli. 
Vel  Pater  vel  Spiritus  sancius  de  Filio  dixerit  ad 
Sion  sive  Hierusalem  :  F.cce  rcx  luus,  cui  dicere 
conveniat.e/  disperdam  quadrigum  el  Ephraim,  etc. 


quoque  in  sanguiue  testamenli  tui  emisisti  vinctostuos 
de  tacu  in  guo  non  est  aqua.  Dicendo,  lu  quoque,  ad- 
mirationem  nobis  facit,  quiarevera  mirae  dignatio- 
nis  est,  quod  non  legatus  neque  angelus  venisset, 
tu  per  semetipsum  Deus  homo  factus  ad  iuferos  de- 
scendisti,  el  boc  in  sanguine  tuo,  quod  magnum  el 
mirum  est  opus  dilectionis,«quia  majorem  hac  dile- 
ctionemnemobabet,utanimamsuamponatquispro 
amicissuis  »  (Joan  xv).  Sanguinem  illum.j-anguinem 
dicimus  testamenti  lui,  quia  videlicet  testamentum 
tuum,  testamentum  xternse  hxre.dUatis  [llebr.  ix), 
quod  scripsisti  haeredibus  luis,  tu  sanguiue  tuo.tu 
morte  tua  confiruiasti.  In  illo  sanguine  tuo  qui  de 
lateretuo  lancea  militis  patefacto  cum  aquacucurrit 


rursumque  de  Filio,  el  loquetur  pucm  de   genlibus.  r>  {Joan.  xix),  emisisti  vinctos  tuos  de  lucu,  in  quo  non 


Hierusalem  electos  de  Judaeis,  et  Ephraim  electos 
siguificatexgenlibus;  quadriga  autem  et  equus  quae 
disperdam,  inquit,  superbiam  et  vanitalem  hujus 
saeculi.  Undedescendenteshumiles  ad  hunc  regem 
Christum  conversi,  dicunt  aliis  in  eadem  superbia 
perscverantibus  :  Hi  in  curribus,et  hi  in  equis,nos  «u- 
tem  ii  nomine  Domini  Dei  ncslri  invocabimns  (Psal. 
xix).Simule.tiamsecundumlitterain  Ephraimet  llie- 
rusalem  percutit.quia  videlicettemporibus  illis  qua- 
drigas,el  equos  sibi  mulLiplicaveruntreges  Samariw 
qui  luerant  ex  inbu  Ephraim,et  rpges  Juda  quorum 
metropoli-  erat  Hierus-ilem.et  rrequpnter  contra  in- 
vicem  bella  gesserant.  Et  dissipubilur,  ait,  arcus 
belli,  videlicet  in  his  qui  non  conlenti  praecepto  re- 
gis  pacilici,  quod  est,  nemini  calumniam  lacere.ne- 


cst  aqua  ;  vinctos,  inquam,  tuos,  quicollecti  ab  ori- 
gine  mundi,  per  omnes  retates  sive  generaliones 
usque  in  horam  tuaepassionisexspectabantteinlacu 
inferni  in  quo  non  est  aqua,  subauditur,  quae  ali- 
quem  a  percatis  abluat,  et  idcirco  hinc  illuc  aquam 
manare,  hinc  usque  illuc  aquam  cum  sanguine  tuo 
profluere  opurfebat ;  quia  illic  non  erat,illic  acquiri 
non  poterat.  Et  hoc  nimirurn,  quod  hic  in  ista  re- 
gione  viventium  aquaei  san^uis  dehumano  corpore 
exivit,  et  illic  emunilationem  fecit.  Vis  namque  illa, 
vis  sive  virlus  divina  quas  hoc  elficit,  ut  et  sanguis 
et  aqua  pxirent  cle  corpore  jani  exaninii,  ipsa  hoc 
efficere  potuit,  ut  mortuistatim  carerent  omni  ma- 
cula  peccati,  et  contagione  primae  prsvancationis, 
veluti  mari  ma^uo  inundati  :  Emisisti  illos,  subau- 


utere,  et  unutiiiiueinque  stipendiis  suis  ^  ditur,dicens  eis:  Convertinuni  ad  munitionem  vincti 


nnnem  conc 

contentum  esse  [Luc.  m),  sequuntur  etiam  consi- 
lium,  ut  cum  Petro  apostolo  gladium  suumonmino 
convertant,  vel  recondant  in  locum  suum  (Mulih. 
xxvi),dequalibus  tt  Isaias  loquitur  :  Et  conflubunt 
gladios  suos  in  vomeres,  et  lanceas  suas  in  falces  {lsa. 
n),  et  caetera.  Quod  prolinus  dicit :  Et  loquelur  pa- 
cem  gentibus,  hoc  est  quod  A|iostolus  dicit :  «  Etve- 
niens  pacem  evangelizavit  vobis  qui  longe  fuistis.et 
pacem  his  qui  prope,quae  videlicet  pax  reconciliatio 
cstDeiethomitii)m,rsroissioestpPCcatorum»(P/ii7!/J. 
it).El  sicuthic  ubi  d  xit,  et  loqwtur  pacem  gentibus, 
continoo  snbjunxit.  et  ijotestus  ijus  a  mari  usquead 
mare,  el  a  flumine  vsque  ad  termmos  orbis  <eme,ita 
et  in  psalmo   Spintus  idem  cum  dixifset  :  Orietur 


spei.  Id  est  revertimini  in  paradisum  vincti,  non 
desperati.  Munitionem  quippesanguinis  testamenti 
vobis  ..ccessibilem  fecit,  exstinctio  flammeo  gladio, 
quemsententia  vindex  ante  paradisum  collocavil,  et 
eo  paradisum  contra  prasvaricatores  munivit  (Gen. 
m).  Se  juilur  :  «  Hodie  quoque  annuntians  duplicia 
reddam  tibi,  quoniam  extendi  mihi  Judam,  quasi 
arcum  implevi  Kphraim,et suscitabo  filios  tuos,  Sion, 
superfilios  tuos,  Graecia.  »Quanquametalitcr  possit 
intelligi,  nullo  modo  tamen  libentius  intellexerim, 
quamuthaBcquoquesitvoxPalris.siveSpiritus  sancti 
adeurndeni  Filiumcuidixerat :  Tu  quoque  in  sanguine 
teslamenlitui,  el  caetera.  Hodie  quoque,  hoc  est  hoc 
ipso  tempore.sivetertia  diepassionis  vel  mortistus, 
in  diebus  ejus  juslitiu  el  abunduntia  pacis  (Psal.  xvn),  D  annunliuns  et  dicens  :  Exsurge,  gloria  mea,  exsurge, 


statim  subjunxit  :  El  dominabilur  a  mari  usque  ad 
mare,  el  aflumine  usque  ad  terminos  orbis  lerrarum 
(ibid.).  A  mari  Indico  usque  ad  mare  Britannicum, 
vel  a  niari  orientali  usque  ad  mare  occidentale  do  - 
minabitur,  elpotestas  ejus  erit,  et  illa  tamen  domi- 
nalio,.sive  potestas  incipiet  a  flumine  usque  ad  ter- 
niiuos  orbis  terrarum,  id  pst  a  tempore  baptismi,et 
diffundetur  ubique  lerrarum,  vel  a  flumine,  subau- 
dilur  Jordanis,  id  est  a  Judaeis,  et  diffundetur  in 
onines  gentes,  quin  deSion,  ait  Isaias,e.v//>i'{  lex,  et 
verbum  Uomini  de  Hicrusalem,  el  judicabil  gentes,el 
arguet  populos  mullos  (Isa.  n).  Nunc   ad    ipsum  de 


psaltcrium  et  ciihara  (Psal.  cvn).  Duplicia  rcddam 
tibi,  videlicet  propter  quod  obediens  fuisti  usque  ad 
morlem,  mortem  aulem  crucis  (Philip.  m),  scilicet 
ut  omnem  potestatem  in  ccelo  et  in  terra  babeas,in 
divinasiroul  et  humana  natura.quam  prius  Imbebas 
tantum  in  divina.  Adhuc  in  eo  quoque  duplieiared- 
dam  tibi,  ut  et  tui  qui  mortui  fuerant  ab  orijiine 
mundi  et  ad  infeios  descenderant,restituantur  tibi ; 
et  alii  non  solum  de  carne  Abrahae  sed  et  de  cunctis 
gentibus  nascantur  tibi,  sicut  significavi  dicens  : 
■  Postulaame.etdabotibigenteshaereditatem  tuam, 
et  possessionem  luam  terminos  terrae  »  (Psal.  n) :  et 


773 


COMMENT.  IN  XII  PROPH 


hoc  inde  fiet,  quoniam  exiendi  mihi  Judam,  quasi 
arcum  implevi  Ephruim,\d  e-.tquoniam  et  apostolus 
de  Judaeis,  et  apostolicos  viros  de  gentibus  praepa- 
ravi,quarum  videlicetgentium  multitudosignilica- 
tur  nomine  Ephraim,.|UOii  interpretatur/"njdi/)M?!S. 
Quonium  sagittanus  extendit  sibi  arcum,  et  phare- 
tram  suam  iuiplet  sagittis  tempore  suo  pioferendis, 
ita  extendi  tnihi,  et   impleoi  viros   ejusmodi   verbo 
prsdicationis,  eruntque  verba  eorum  quasi  sagittae 
pervenientes  ad  cor,  et  pungendo  urentes  eturendo 
pugnantes,  ut  peccatores   prius   compungantur  ti- 
more,  deinde  i.rdeant  amore,  quemadmodum  Psal- 
mista  dicit:  Sagiltx  potentis  acutx  cum  carbnmbus 
desolatoriis  (PmiI.  cix).  Quod  est  dicere:  Sententiae 
subtilesilliusquiabsolutepotens  est,scilicetDomini 
admodum  sagitlarumcordahnminum  penetrantcuni 
auctontatesanctorum  Patrum.Quae  videlicetexempla 
corcompunctumardentia,vitiadevastant  poenitentis 
el  idcircodicunturearbonesdesolilorii.In  boc  primi 
343  sunt  apostoli  ex  Juuaeis,  loco  secundu  Graeci. 
Ait  erj;o  :  Et  suscilabo,  ait,  filios    tuos,  Sion.   super 
filios  luos,  Gr&cia.  Sion  pro  Judaen  posuit,  et  Gree- 
ciam  pro  genlili.Apostolusquoque  vultinlelligicum 
dicit  :  Iru  el  indignalio  in  omnem  animam  operantis 
malum  Judai  primum  et  Grxci.Glorinc  et  honor.etpax 
omni  operanli bonum.Juiheo primum  et  Grxco(Rom.n). 
Igitur  susciltibofiliosluns  Sion,super  jilws  tuos,  Grse- 
cix,\d  esi,conlorlabo  apostolos  de  Ju  jaea,quatenus 
ad^  entes  ireet  gentibus  praedicare  non  timeant.Po- 
terat  quidem  sic  dicere  :  Suscitabo  filios  tuos,Sion, 
super  filios  Greeciae,  sed    maluit  eo  modo  loqui,  in 
quo  est  major  familiaritas,  majorque  sentitur  affe- 
ctus  congratulationis,  pro    magnitudine  firatias  vel 
beneficii,  quod  is  ipse  qui  loquitur  utrisque  contu- 
lerit.  «  Et  ponam  te  quasi  gla.lium  lorlium,et  Domi- 
nusDeus  super  eos  videbitur,etexibitut  fulgurjacu- 
lum  ejus.Et  Dominus  in  tuba  canet.et  vadet  in  tur- 
bine  austri,Dominus  exercituum  proteget  eos.et  dc- 
vorabunt  et  subjicient  lapidibus  fundae.et  bibentes 
inebnubunturquasiavii.oetreplebtinturutphialoe, 
el  quasi  cornua  altaris.  Et    salvabil,  eos    Dominus 
Deus  eorura  in  die  illa,  ut  givgem  populi  sui,quia 
lapides   sancti  e'evanlur  supra    lerram    ejus.  Quid 
enim  bonuin  est.et  quid  pulchrumeius,nisi  Irumen- 
tumelectorum  etvinumgerminans  virgines?  ..Quam 
pulchm  litterae  superticies,  quantam  intus  evange- 
IiCiP  grutiae  pulchritudinein  continet  ?  Nonne  hoc  est 
ipsum  quod  credimus,  quod    scimus    lactum  esse 
usque  ad  nos,  ex  quo  tu,  Christe  Fili  Dei,  in  san- 
guine  tesiamenti  tui    emisisti  vinclos  tuos  de  lacu 
in  quo  non  est  aqua,  id  est  ex  quo  mortuus   infer- 
num  spoliasti,  et    cum    tuis    omnibus  victor  inde 
ascen  listi.  Ex  eo  namque  filios  Sion,  id  est  aposto- 
los  tuos,  suscitavit  Deus   Pater,  suscitavit  Spiritus 
sanctus,  super  Qlins  tiraeciae,  te  dicente  :  Euntes  do- 
cele  omnes  gentes,  baptizantes  eos  in  nomine  Patris, 
el  Flii,  et  Spiritus   sancii  \  \iatih   xxvm),  et  ex  eo 
posuit  te    Paler  Deus,   posuit   le  Spiritus    sanctus 
quasi  gladiuru  foitium,videlicet  ut  fieret  per  le  illud 


.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  IV.  774 

A  quod  est  fortissimum.quod  tu  ipse  significabas.di- 
cendo  :  «  Non  veni  paccm  miitere,sed  gladium.Veni 
enim  separare  hominem  adversus  palrem  suum.ei 
nurum  adversus  socrum  suam  et  inimici  bominis  do- 
mesticiejus( Malth.x). »  Hoc  per  minisieriumfilinrum 
Sion,boeperpra;dicationemlactum  est  apostolorum 
tuorum.  Unde  illorum  praedicationi  tanta  vis  tan- 
tusque  cffectus?£f  Dominus  Deus,  aH,super  eos  vi- 
debitur,  et  exibil  ut  fulgur  jaculum  ejus.  Quod  est 
dicere  :  Illis  proficiscentibus,  et  praedicantibus  ubi- 
que.Uommus  cooperabitur,  et  sermonem  confirma- 
bil  sequentibus  signis  (Marc.  xvi).  Nara  exire  11/  ful- 
gur  jaculum  ejus,hoc  est  coruscare  miraculis  Evan- 
gelium  ejus.£;  Dominus  in  tuba  canet  et  vadel  in  lur- 
bine  amtri.  Quid  est  in    tuba  canere,  nisi  fulurum 

g  juiiicium    audiente    mundo    universo    declamare  ? 
Exempli    gratia,  dum   dieit    aposiolus  :    Revelalur 
enim  ira  Dei  de  caelo  super  omnem  impielatem  et  in- 
justili.m  hominum  (Rom  1),  elc.  Nonne  Dominus  in 
tuba  canit,  et  vadil  in    lurbine  atutri,  id  est  in  im- 
pelu  Spirilussancti  ?Namsecundum  similitudinem 
tuba  canentis  et  magnae  tempeslatis,terruit  gentes 
vocibus  bujuscemodi  :  Non  erubescendum  Evange- 
lium  Christi,  quoniam  estvirlus  Oe/,quoniam  in  eo 
revelatur  justitia  Dei.El  revera  Dom  inus  exercituum 
eil :  Proleget  eos,  videlicet  non  utlimeant,  nun  eru- 
bescanl,dicatquequilibeieorum  :  «Nonenim  erube. 
sco  Evangelium,  virtns  enim  Dei  esl  » (ibid.), etc.  El 
devnrabunt,  inquit,  et    subjicient    lapidibus  fundse. 
Bona  devoralio,  qua    trajiciuntur  in  corpus  Eccle- 
siaj,  et  boni  lapides  rundae,  quas  sunt    revelala  illis 
sacramenta  sancta:  Scripturae,  quii.us  auditis  sive 
intellectis,  Grscia  sc  subjeeit.gentilitas  quasi  lapi- 
data  conticuil,  victa   acquievit.  Unde   hoc   illis,  ut 
tam  fortes  sint    ad    devorandum,  tam  valentes  ad 
jaciendum,  et  lapidibus    tundae  subjiciendum  ?  F.t 
bibentes.ait.  inebriabuntur  quasi  a  vino,ei  replebun- 
tar  utphiat.v,  et  buasi  coruua  allaris.  Nonne  ita  fa- 
ctun.  est?Nonneaposioli  biberuut  et  inebriati  sunt? 
An  non  ita  dixerunt,  qui  eos  videruct  ?  Cum  enim 
accepissent  Spiritum  sanctum.et  loquerentur  variis 
linguis  prout  Spiritus  sanctusdai.at  eloqui  illis,»/«- 
pebant  et    mirabantur,   dicentes:  Quidnam    vult  hoc 
essel  Aliiirridentes  dicebant  :  Quia  musto  pleni  sunt 
isti  (Act.  11),  etvere  musto  pteni  sunt    isti,  et   vere 
musto  pteni.sed  non  quali  muslo  putabant  illi.Nun- 
D  quid  Petrus.quia  dixit :  Non  enim  sicut  vcs  xstima- 
tis,  hi  ibrii  sunt,  cum  sit  hora   dieiterlia,  prorsus 
illos  ebrios  esse  negavil  ?  Non  utique  prorsus  nega- 
vit,  sed  quemdam    ebrietatis  modum  removit,  di- 
cendo  :  Kon  sicut  vos  3eslimatis(ibid.).  Tanquam  di- 
ceret :  Sunt  quidern  iuebriaii.sed  non  sicut  vosex- 
istimaslis.  Igitur    l.ibenles    inebriabuntur   quasi  a 
vino,  id  est  Spiritum    sanctum    accipientes,  sic  se 
habebunt,  ut  dicantur  pleni    esse   musln.  Et  reple- 
bunturul/diialx,  idest  plenani  habcbunt  facultatem 
non  sulum  scienlia?,verum  etiam  eloqnentia?.Phiala 
namque    os    patulum    habet,  ei  idcirco  per    hujus 
similitudinem  recteinnuiturliuguarum  universitas 


773 


RUPERTUS  ABBAS  TUITIENSIS 


776 


quae  illis  data  est,  ut  et  capere  vel  nosse  et  eloqui  A  h°c  mundodelectet  ?  Dicatergo:  «  Quid  enim  bonum 


possent  omnibus  gentibus  magnalia  Dei.Etquia  con 
suffieit  oris  sive  linguarum  abundantia,  nisi  adsit 
et  zeli  boni  fortitudo  sancta,  cum  dixissel  :  Reple- 
bun tur  ut  phialse,  addidit,  et  quasi  cornua  atlaris. 
Cornua  allaris  jussit  Dominus  quatuor  fieri  diceus 
Moysi  :  Facieset  altare  de  lignis  sethim,  quod  habe- 
bit  quinque  cubitos  in  longiludine,  ettotidetn  in  lati- 
tudine  (Exod.  xxi),  id  est  quadrum,  et  tres  cubitos 
in  allitudine.Cornua  autem  perquatuor  angulos  ex 
ipso  erunt.  Quomodo  impleta  sunt  illa  cornuaalia- 
ris  ?  Facics,  ait,  et  vectes  allaris  de  lignis  sethim 
duos,  quos  opcries  laminis  sereis,  et  induces  circulos, 
crunique  ex  utroque  lutere  ad  portandum  (ibid.).  Se- 
cundum  hanc  similitudinem  impleti  sunt  apostoli 


ejus  est.et  quid  pulchrum  ejus.  nisi  frumentum  ele- 
ctorum,  el  vinum  germinans  virgines?  »  Sequitur  : 
Cap.  X.  —  «  Petite  a  Domino  pluviam  in  tempore 
serotino,et  Dominus  faciet  nives,et  pluviam  imbris, 
dabit  eis,  singulis  berbam  in  agro,quia  simulacra 
locuta  sunt  inulile.et  divini  viderunt  mendacium,e 
somniatoresfrustralocutisunt.vaneconsolabantur.» 
Optime  sciendum  est  (etenim  scire  sapientis  est) 
quia  bonum  hoc  et  pulchrum.de  quojdixerat:  Quid 
bonum  ejus,  et  quid  pukhrum  ejus  est,  yiisi  frumen- 
tum  electoium  ct  vinum  germinans  virgines,  bonum, 
inquam  et  pulchrum,  hoc  solius  Dei  domum  est,  et 
propter  hoc  ab  ipso  pelendum  est.Nam  de  germine 
virginitatis,de  frumento  verbi  Dei,  quicunque  slu- 


seientia  utriusque  testamenti,  quasi  duobus  victi-  p  diosusfuit,nonignorat,sed  experimento  didicitquod 


bus  de  ligni  sethim  per  circulos  charitatis  ad  por 
tandum  ad  altare.quod  est  Christus.cujus  videlicet 
ultaris  apostoli  quaedam  cornua  iuerunt  et  sunt, 
videlicel  perhibendo  illi  fortissimum  corara  regibus 
et  gentibus  testimunium.  Igilur  repiebuntur,  ait,w< 
phialx,  et  quasi  cornua  aliaris,  id  est,  uno  eodem- 
que  spiritu  et  scienlissimi  fient  et  lorlissimi  ad  por- 
Undum,  id  est  Evangel:zandum  cunctis  gentihus 
Christum  secundum  myslerium  illius  altaris  manu- 
facti,  quod  ut  portari  posset,cornua  ejus  circulis  et 
vectibus  jussa  sunt  impleri.  Et  salvabit  eos,  inquit, 
Dominus  Deus  eorum  in  die  illa,  ul  gregem  po/juli 
sui,  quia  lapides  sancti  elevuntur  super  terram  ejus- 
Sensus  hic  est :  Sicuf  pastor  gregem  suum.ita  sal- 
vabit  multitudinem  credentium,  et  hoc  indeprove- 
niet,  quia  sicut  lapides  rotudi  facile  volvi  possunt, 
et  citius  nmventur  secundum  voluntatem  ejus  qui 
uspiamillosducere  vult.itailli  Salvatoris  imperium 
sequuntur,et  per  infirmilatem  quidem  cirnis  teneri, 
ut  ovium  grex,  sed  per  patientiae  virtutem  duri  ut 
lapides,  et  per  obedientiae  benevolentiam  semper 
volubiles,  et  ad  jussa  peragenda  currentes.  Quid 
enim  bonum  ejus  est,  et  quid  pulchrum  ejus,nisi  fru- 
mentum  electorum,et  vinum  germinans  virgines  ?  Hoc 
itacrum  praecedentibus  continuari  potest.Dixi,re/>/e- 
buntur  ut  phialai,et  quasi  344  cornua  attaris,el  sub- 
audiendum  est  bonis  Domini  pulcherrimis,  scilicet 
frumento  et  vino,  quae  vere  bona  Domini  esse  sen- 
tit,quisquis  frumentum  etvinum  spiriiualiler  intel- 
litiit.  Nam  frumentum  Domini  est  Verbum  Domini, 


de  terra  carnisnostrae  resurgere  non  possil,  quam- 
visplantet  aut  riget  aliquis,nisi  Deus  incrementum 
dederit  \lCor.  m).  Qui  ergo  bonum  hoc  vel  pul- 
chrum  ostendit,recte  et  consilium  suggerit  petendi 
illinc  unde  polest  acquiri.  Petite,  inquit,  a  Domino 
pluviam  in  tempore  serotino,  et  Dominus  fariet  nives 
pluviam  imbris.Ac  si  dicatur:  Ubi  desideratur  fru- 
mentum  Domioi,  et  vinum  germinis  virginei,  ubi 
consilium  e=t  castiiatis,  vel  propositum  virginita- 
tis,  ibi  senlitur  magis  incendium  carnis  adversus 
spiritum  concupiscentis.  Sed  nolile  deficere,  nolite 
desperare.  Petite  a  Domino,  et  Dominus  dabit  nives, 
et  pluuiam  imbris:  nives  quibus  aesturu  carnis  relri- 
geret  ac  temperet;  pluviamimbris  quo  terra  cordis 
compluta  prolerat  herbam  frumenti,  quo  vivii  ho- 
mo,  quod  confirmat  cor  hominis.  Nain  nix  inter- 
dum  malum  sigoifical,  ut  illud  beati  Job  :  Qui  ti- 
ment  pruinam,  irruet  super  eos  nix  (Job.  vi).  Inler- 
dum  vero  bonum.ut  illud  de  parabolis  Salomonis  : 
«  Sicut  frigusnivis  in  diemessis,ita  legalus  fideliset 
quimisiteum.animam  illiusrequiescerefacit»(/Vou. 
xxv).  Petite,  ait,  a  Domino  in  tempore  serolino.  Ma- 
gna  et  vehemens  est  hujusmodi  exhortatio  et  unius- 
cujusque  conscienliam  tangit  hoc  dicto.  Quis  glo- 
riari  potest.qui  bujusmodi  nives  aul  pluviam  petie- 
rit,  et  impetravit  tempore  nimis  maturo  ?  Fere  om- 
nis  caro  prius  suo  delectatur  incendio,qurim  refri- 
gerium  petat  a  Domino.  Ergo  quasi  non  ausus  di- 
cere  :  Peiiie  in  tempore  matutino,  pelite,  inquit,  in 
tempore  serolino.Si  non  mane,  petite  vel  sero  ;  petiie, 


et  vinum  Dominiest  Spiritus  Domini.Sicut  frumen-  D  inqu^m,  et  nolite  attendere  simulacris  aut  divinis 


to  visibili  famesexpellilur  corporis,  et  vino  ncn  so- 
lum  exstinguilur  sitis,sed  et  vegetatur  calornatura- 
lis,  ita  verbo  Dpi  anima  vivit,  et  dulcedine  Spiriius 
sancti  provocatur  raensad  amoremDei.Hoc  atempo. 
re  praedicationis  evangelicae  sic  abundanter  coepit 
fieri,ut  sicut  lempore  messissolet  apparereplenitu- 
do  agri  frumentarii,et  sicut  in  abundantia  roris  vel 
imbris  temporanei  et  serotini,  germen  arridet  horti 
bene  culti.vernantibus  rosis  et  candentibusfiliis,ita 
per  orbem  universum  passim  spectentur.et  electus 
sexus  virilis,  et  virgines  sexus  feminei.  Quid  aliud 
beatam  Trinitatem  magis  quam  hoc  spectaculum  in 


8ivesomniatoribus,  «quiasimulacralncuta  sunt  inu- 
tile,  et  divini  viderunt  mendacium,  et  somniatores 
frustra  locuti  sunt,vane  consolabuntur.  »  Quid  enira 
dixerunt.'  0  homo,  qui  dicis  pulchrum  Dei  esse  vi- 
num  germinans  virgines,&d  quid  Deus  in  initio  ma- 
sculum  et  feminam  creavit?  ^d  quid  membra  co- 
eundi  usibus  apta  formavit?  Vide  ergo.ne  dum  vir- 
gines  e\istimas  vel  praedicas  bonum  et  pulchrum 
esseDei,contrariusexistasconsiitutioni  vel  decreto 
Dei.Sunt  autem  plerique  non  audentes  sicobloqui, 
quoniam  potest  eis  abundantius  responderi.  Aliter 
dicunt.et  nirais  miserieorditer  blandiuntur  sibi.Ille 


777 


COMMENT.  IN  XII  PBOPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  IV. 


778 


vel  illa  potuit.sanctus  ille  apostolus,aut  sancta  illa  A  vissent    Deum,  non  sicut  Deum  gloriflcaverunt   aut 


qu'in  Deus  assumpsit,  valuit  proferre  et  custodire 
germen  Dei,germen  virginitatis.quia  lempus  bonun 
fuit,  aut  complexio  frigidioris  naturae  vivit,tempus 
nunc  Iragilius  est,  nos,  o  soror,  aut,o  fraler,  natu- 
rae  sumus  imbecillioris,melius  est  sic  facerequam 
uri.  Illa  potuit,  tu  virginitatem  cuslodire  velconti- 
nens  esse  non  poteris.  Nec  defuerunt  qui  dicerent 
nuptias  in  illosacculo  virginibus  non  impietatis  fore 
nieriti.  Gum  haec  vel  his  similiu  audieris,scito  qnia 
simulacra  sunt,  et  inutile  loquuntur.  Divini  sunt,el 
mendacium  vident.  Somniatores  sunt,et  frustra  lo- 
quendo  vane  consolantur.  Idcirco  abducli  sunl,quasi 
grex  affhgenlur,quia  non  est  eis  pns/0''.Superpasto- 
res  iralus  est  furor   meus,  el  super   hircos  visilabo, 


gralias  egcrunt,  et  idcirco  passionibus  tradili  sunt, 
et  idcirco  non  liberantur,  quia  sibimetipsis  couj- 
placent  passionibus.  Isti  autem  econtra  cogno- 
scentes  Deum,  sicut  Deum  glorificaverunt  et  gra- 
tias  egerunt,  unde  et  domus  Juda,  id  est  domus 
345  conlessionis  et  laudis  dicti  sunt.  Hujusmodi 
gregi>m  suum,  gregem  non  hircorum,  sed  ovium  vi- 
situvit  Dominus  exerciluum.  Quomodo  visttuvit  ?  Po- 
suit  eos,  ait,  quasi  equum  glorise  sux  in  bello,  id  e9t 
sicut  equusgloriosus  in  bello  exsultataudacter,etin 
occursum  pergit  armatus,  contemnit  pavorem,nec 
caedit  in  gladio,isla  isti  fortes  et  constantes  sunl  in- 
tus  et  foris,intus  contra  omnem  impetum  libidinis, 
foris  contra  gladiura  persecutoris,  hinc  illi,  utjam 


quia  visitavit  Dominus  exercituum  gregem  suum,do-  n  dictum  est,inexcusabiles  sunt,quia  videlicet  ut  ill 


mum  Juda,  et  posuit  eos  quasi  equum  glorie  suib  in 
bello.  Idcirco  ait,  quia  somniatores  sunt,  et  fruslra 
loquuntur,  ([Uwdivini  sunt  et  mendacium  viderunt, 
quia  simulucra,  id  est  deceptores  sunt,e<  inuttle  lo- 
cuti  sunt  ad  subvertondum  bonum  Dei,  quod  fru- 
mentum  eleclorum  est,  ad  destruendum  puichrum 
Dei,  quod  est  vinum  genninans  virgines, \dc\rco  et 
ipsi,  et  qui  consenserunt,  vane  consoleniibus  eis, 
idcirco,  inquam,  abducti  sunl  in  diversas  vias  iibi- 
dinum,  et  affligentur  quasi  gre.x,  subaudilur  hirco- 
rum,quod  animal  nimis  esi  libidinosum.  Nam  pro- 
tinus  dicit,  et  super  hircos  visitabo.  Ergo  quasi  grex 
hircorum,  id  est  bruti  et  insen9ati  velut  hirci  alfli- 
gentur,  subauditur  multis  et  diversis  ignominiae 
passionibus.Nam  quia  veritatem  l)ei  in  mendacium 
commutaverunt,  quod  est  divinorum  hujusiuodi  et 
somniatorum.  Idcirco  ait  Apostolus  :  Tradidit  illos 
Deus  in  desideria  cordis  eorum,  in  immundiiiam 
(Rom.  vm),  idcirco  tradidit  illos  Deus  in  passiones 
ignominix,  idcirco  tradidit  illos  Deus  in  reprobum 
sensum,  ut  faciant  ea  qux  non  convenianl  (ibid.). 
Juxta  hunc  sensum  cum  hic  dicit  quia  non  est  eis 
pastor,  pariter  subintelligendum  est,  nec  ipsi  sunt 
pastori,  videl;cet  illi  qui  dicit  :  Egn  sum  pastor 
ovium  (Joan.  x),  ego  sum  via  et  veritas  (Joan.  xiv), 
non  quod  pastorem  hujusmodi  non  audierint,  aul 
viam  et  veritatem  islam  non  cognoverint,  sed  quia 
cum  cognovissenl  pastorem.buic  non  sicut  pastori 
obedierunt,  vel  sicut  Apostolus  dicit:  Cum  cogno- 
vissenl  Deum,  non   sicut   Deum  gioripcaverunt,  aul 


ita  et  isti  homines  sunt,  carosunt,  et  si  voluissent 
illi,  oeque  isti  habuissent  adjutorem  Deum.  Unde 
prolinus  sequitur  :  Ex  ipso  angulus,exipso  paxillus, 
ex  ipso  arcus  prsclii,  ex  ipso  egreditur  omnis  exaclor 
simul.  Et  erunt  quasi  forles,quasi  conculcantes  lutum 
viarum  in  prxlio.  Et  bellabunt,  quia  Dominus  cum 
eis.  Et  confundentur  ascensores  equorum,  et  confor- 
tabo  domum  Juda,  et  domum  Joseph  talvabo.  Bene 
secundum  nomen  suum  loquitur  et  confitetur  do- 
mus  Juda,  bene  adoral  et  sentit,  equus  gloriae  Do- 
mini.  Sic  dicere,  hoc  nimirum  e9t  Deum  omnipo- 
tenlem  glorificare  etgratias  sgere  :  Ex  ipso,  inquit, 
angulus,ex  ipso  paxillus  ex  ipso  arcus  prxlii,ex  ipso 
egrcdilur  omnis  exaclor  simul.  Quidnam  hoc  est  ? 
Omne  bonum  ex  ipso  proced\l.Atigulus,id  est  fides, 
paxillus,  id  est  spes,  areus  proslii,  id  est  charilas 
extra  quam  nulla  est  scientia,  nulla  virtus  prae- 
liandi,  ex  ipso  est,  ipgiug  donum  est.  Simul  omnis 
exactor,  id  est  omnis  operator  quicunque  ex  con- 
scientia  boni  operis  juste  audet  mercedem  exigere, 
ut  ille  qui  dixit  :  Bonum  cerlamen  cerlavi,  cursum 
consummavi,  fidem  servavi ;  de  reliquo  reposila  est 
mihi  corona  justitix,  quam  reddet  mihi  Dominus  in 
illum  diem(U  Tim.  iv).  Omnis,  inquam,  talis  exa- 
clor  ex  ipso  egredilur,  ex  ipso  accipit  hoc  ipsum 
quod  est  operatus,  pro  quo  mercedem  vel  coronam 
exigere  meretur.  Angulum  diximus  fidem,quia  vi- 
delicet  sicut  angulo  junguntur  duo  parietes  e  di- 
verso  venientes,  ita  per  unam  eamdemque  fidem 
conjuncta  est  electio  gentium  electioni  quae  exJu- 


gralias   egerunl  (Rom.  i),  imo  veritatem  in  menda-  D  daeis  est  ;  paxillum  spem.sicut  qui  lapsus  in  prona 


cium  commulaverunt.  Idcirco  super  pasiores  iralus 
esl,furormeus,et  super  hircos  visitabo,  id  esl  et  magi- 
6tros!ibidinum,quiaputridi  pastoressunt.etaudito- 
res,siveimitatoresillorunj,quialibidinosihirci  sunt, 
aeque  judicabo,quoniam  proprio  jam  suut  condem- 
nati  judicio  pastores  hircis  libidinum  vias  osten- 
dendo,hirci  pastonbuslibenter  assentiendo.Etenim 
inde  jaru  excusubiles  sunt,  quia  visilavil  Dominus 
exerciluum  domum  Juda,  et  posuit  eos  quasi  equum 
glurix  sux  in  bello.  Vocabulo  domus  Juda,quod  in- 
terpretatur  confessio,  cnnctos  illis  contrarios  signi- 
ficat,  quoniam  illi,sicut  jam  dictum  est.cwm  cogno- 

Patrcu.  CI.XYIJI. 


si  paxillum  firmiter  fixum  apprehenderit,  feliciter 
subsislit,  et  tenet  atque  tenetur,ne  penitus  decidat 
in  ima  praecipitii;  ita  quivariis  tenlationibus  pote- 
rat  periclitari,et  in  barathrum  devenire  desperatio- 
nis,  spe  sublevatur,  et  ad  divinae  pietatis  arcem  re- 
silit  ;  arcum  praelii  charitatem,  quia  profecto  nihil 
tam  forte  contra  diabolum,  nihil  inomni  armalura 
virtutumtam  valens.tamelficaxcontra  pugnaslibi- 
dinum  quam  e9t  chantas,per  quam  fidfts  operatur, 
per  quam  spes  roboratur.et  omne  animae  certamen 
jam  in  preesenti  quadam  mercederemuneratur.dum 
hujus  veri  boni  suavitate  mens  bene  conscia  quoti- 

23 


.779 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


780 


die  pascitur.Exactoremdiximus  operarium  fidelem,  A.  dicens,et  domum  Joseph  salvabol  Ad  haec,scienclum 


in  fide  stantem.in  spe  lnborantem.in  charitate  cur- 
renlem,  et  propter  hoc  mercedem  aut  coronam  a 
Deo  fileli  debitore  exigentem.  Hoeo  omnia  ex  ipso 
sunt,  et  hoc  scire  debeni  electi  supradicti,maxime- 
que  pulrhrum  illud  Dei  germen,  scilicet  virgines 
scire,  inquam,  haec,  et  respondere  debent  contra  si- 
mulara  loqueniia  inutile,contradivino9  mendacium 
videntes,  contra  somnialores  frustra  loquentes,  et 
vane  consulantes,ut  supra  jam  dictum  est.  Eterunt, 
ait,  quusi  jorles,  quasi  concutcantcs  lutum  viarumin 
prxlto,  et  bellabunt,  quui  bominus  cum  eis.  Quasi 
forles,  inquit,  quasiconculcanles,  id  est  vere  fortes, 
vere  comulcantes,  ut  illud  :  Facti  sumus  sicui  con- 
solati  (Psal.  cxxv),  id  est,  vere  consolati.  Contra, 


quia  Juseph  inter  victores  libidinum  notissimus  at- 
que  nobilissimus  est,  quia  noluit  acquiescere  do- 
minae  suae  dicenti  :  Dormi  mecum, cum  captivuses- 
set,  el  propter  fidem  castitatis,  lalsa  circumventus 
accusatione,  carceri  mancipalus  eat  [Cen.  xxxix). 
Domum  ergoJoseph  cuncfotdesignaie  illos  qui  pro 
eastilate  laborant  non  dubium  est,  quatenus  qui 
haecaudiunt  etrecordanturlaborun.ejusilem  Juseph, 
et  quomudo  de  eisdem  laboiibussalvavit  eum  liomi- 
nus,  provocentur  ad  imitandum  Joseph.el  ab  expe- 
rimento  scianl  quia  cunctis.qni  profideet  castitale 
agonizantur,  magna  merces  parata,  graudis  hunor 
apud  Deum  repositus  est.  El  convcrtam  cos,  quia  mi- 
serebor  eorum,el  erunt  sicut  fuerunt,quuiido  non  pro- 


quid  lortes?  Quid  conculcantes  ?  Fortes  contra  lu-  g  jeceram  eos.  Eyo  entm  Domtnus  eorum,  et  exaudiam 


tum  vi&rum, conculcunles  lutum  viarum,sive  stercus 
in  medio  platearum.  Nam  mutier  fornicaria  quasi 
stercus,  ait  Sapien\ia.conculcabitur  in  medio  plalea- 
rum  (Eccli.  ix).  Duo  d\\\t, quasi  fortes,  quasi  concul- 
cantes.  Non  prius  conculcantes,  et  dein^e  fortes.sed 
prius  fortes,et  deinde  conculcantes.  Prius  enim  an- 
tequam  vineantlibidines.pugnare  oporlet  ut  fortes, 
et  deinde  conculcare  po9suni,  ulpole  viclores,  ita  ut 
si  vel  motum  vitii  sentiant,indignentur,contraquod 
prius  eum  labore  preeliabantur.  Et  notandum  quia 
prius  tria  reddidil,quia  dixerat,  ex  ipso  angulus,  ex 
ipso  paxillus,  ei  ex  ipso  arcus  prxlii.  et  nunc  dicit: 
£/  eruntquasi  forte$,erunt  quasi  conculrantes,  et  bet- 
labunt  quasi  Domtnus  cum  cis.  Ergo  fortes  in  angulo 
Gdei,  cor.culcantes  cum  paxillo  spei,  bellantes  in 
arcu  praelii,ln  fortitudine  cbaritatis  Sed  quid  opus 
erit  bellare,  postquam  licuil  conculcare  ?  Ad  hoc 
sciendum  quia  pos-tquam  in  semetipso  qui  vicerit, 
et  conculcaverit  lalum  viarum,\i  est  stercus  libidi- 
num,  restat  ut  pu^net  et  pro  aliis  in  arcu  prashi.in 
fortitudine  charitatis,  cum  fervore  zeli  boni,  ar- 
guendo,  ohsecrando,  increpando,  maxime  illos  qui 
sibi  sunt  commissi,ut  solet  fieri,  quiadignum  est, 
et  ita  expedit,  ut  regimen  animarum.non  cuilibet, 
sed  probato  et  emerito  committatur  libidinum  vi- 
clori.  Et  conjundentur,  ait,  ascensores  equorum,  et 
conforlabo  domum  luda.  el  domum  Joseph  salvabo. 
Manifestum  est  tam  de  Scriptuns  quam  deexempli9 
quotiilianis,  quia  elationem  mentis  sequitur  confu- 
siu  libidinis  justojudicioDei.forro  elati  quo  melius 


eos,  et  erunt  quasi  fortes  Ephruim,  et  Ixtubitur  cor 
eorum  quasi  a  vino,  et  filii,  eorum  videbunt  ct  Ixta- 
buntur,  et  exultabit  cor  eorum  in  Domino.  Hoc  as- 
sertione  nostra  non  indigel,  quod,  ut  nunc  ait,  et 
convertum  eos  quia  tniserebor  eorum  conversiouis 
quia  conversi  sumus,  causa  alia  nulla  est,nisi  gra- 
tuita  misericordia,  sive  misericors,  el  miseratrix 
gratia.Quod  deinde  subjung\t,et erunt siiut  fuerunt, 
quando  non  projeceram  eos,  quo  sensu  melius  inlel- 
ligitur  quam  ac  si  dixisset :  Et  eruntsicut  prosdesti- 
natione  habui  eos.Nam  antequam  in  Adam  et  Eva, 
quos  emisi  de  paradiso.projecerat  nos,  ioio  et  ante- 
quam  crelum  et  terra  fieret,346  eramus  apudeum 
omnes  nos.quanto  quisque  deberet  accrescere  me- 
rito,  quanto  universitas  electorum  complenda  forel 
numero.Et  quia  non  ex  spinetipsis,  sed  ex  sola  liet 
gratia  liberatoris,  recte  dicit  continuo  :  ego  enim 
Deus  eorum,el  exaudiam  eos.  Mox  dicendo  :  Et  erunt 
quasi  fortes  Ephraim,  ad  sacram  et  mysticam  nos 
misit  historiam,  ubi  Ephraim,  qui  natu  erat  junior, 
benedictione  palris  commutantis  manus  factus  est 
prior.  Scio,  inquit,  fili  mi,  scio  quia  hic  Manasses 
primoganilus  est,  sed  frater  ejus  junior,  major  illo 
erit,  et  semen  illius  crescct  in  gentes,  consiiluitque 
Ephraim  anle  Manassen  (Gen.  xlviii).  Erwit  ergo, 
ait,  quasi  fortes  Ephraim,\d  est  praeterentur  ex  gen- 
tibus,credentes,et  Judaeis  erunl  muliipliciores  atque 
fortiores,  sicut  Ephraim,  qui  natu  erat  junior,priori 
praetatus  est,  et  major  factus  quam  is  qui  natu  erat 
prior  Manasses.  Et  Isetabitur,  ait,  cor  corum  quasi  a 


atque  convenientibus  vocabulo  denotarentur  quam  D  vino,  id  est  laetitiam  habebunt.non  foris  sed  intus; 


boc  dicto  :  Ascensores cquorum  ?  tanquam  diceret: 
Humiles  illa  gloria  sequetur,  ut  conculcent  lutum 
viarum  :  superbos  illo  conlusio,  ut  stercorentureo- 
dem  luto  viaruin.  Quid  porro  sibi  vult,quod  proli- 
nus  dicit  :  Et  confortabo  domum  Juda,  et  domum 
Joseph  sulvabo  ?  De  dumo  quidem  Judae  jam  supra 
dictum  estquod  ipsi  sint  confi.lentes.et  Dcumomni- 
potentcm  sicut  Deum  glorificantes,  et  gratias  agen- 
tes,  et  propter  hoc  ipsum  posuerit  eos  Dominus 
quasiequum  gloriie  suae  in  bello,  et  hoc  repetilur 
hic  brevi  sentcntia,  el  confortabo  domum  Jula.  Sed 
de  Joseph  cur  mentionem  fecit  in  prasenti  negotio, 


nam  a  sceculo  persecutionem  patientur,  sed  intus 
consolationeSpirilussanctireplebuntur.Quoddeinde 
dicit :  Et  ftlii  eorum  videbunl  et  lxtabuutur,it  exul- 
tabit  cor  eorum  in  Oomino,  res  ipsa  hodie  veraciter 
diclum  esse  comprobat  :  quia  nos  filii  sanctorum, 
filii  martyrum,  quibus  illi  certitudinem  tidti  Chri- 
sliana?  suo  sanguine  pepererunt,  gloriam  illorum 
videmus  et  laetamur,  videntes  et  laetantes  venera- 
mur,  et  exsultat  cor  nostrum  in  Domino.quu  tales 
apud  Christum  habemus  patres  et  p.itronos.  Sibilabo 
eis,  et  congrequbo  iltus,  quia  redcmi  eos,  et  mullipli- 
cabo  eos,  sicutantea  fucranlmultiplicali,  el  seminubo 


78  i 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZA.CH.  LIB.  IV. 


782 


eos  in populis,  et  de  longa  recordabuntur  mei,et  vi-  A  coe'°  ruere  non   fecerat.  Porro,  terraGalaad  et  Li- 


veni  cum  filiis  sim.Magisac  magis  inculeat  ac  repli- 
cat,  quod  non  meriti  ipsorum,  sed  ^'raliae  su<B  9int 
omnia  quaecunque  illis  dicuntur,  vel  dici  possunt 
gloriosa.  Quid  enim  est  sibilabo  eis,  nisi  occulti  in- 
spiratione  traham  illos,  qua.  est  quasi  sibilus  aurse 
tenuis'1  (III  Reg.  xix).  Ergo  sibilabo  eis,  id  est.quid- 
quid  boni  est  enrum  vel  esse  poterit.de  meo  spirilu 
erit,  et  congregabo  Hlos,  scilicet  eodem  spiritu  meo 
in  unitatein  Qdei,  quia  redemi  _U5,quia  idcirco  mor- 
tuus  sum,  id.irco.ut  ait  Evangelista,mo.-i  me  opor- 
tebat,  ut  eos,qui  dispersi  erant,filios  Dei  congrega- 
remira  unum  (Joan.  n).  Et  muliiplwabo  eos,  sicut 
ante  fuerunt  multiplicati,id  est  non  alii,neque  pau- 
ciores  credent,  et  convertentur,  quam  fueruntante 


bani  terraest  promissionis.interpretaturqueGalaad 
acervui  testimonii.  Libanus  autem  candidalio,  qui- 
bus  nominibus  martyres,  id  est  testes,  et  omnes 
candidaeconfessionis  sanctos  significareperspicuum 
est.  Igitur  reverteniur  ait.  El  reducam  eos  de  erra 
/Egypti,  et  de  Assyriis  congregabo  eos,  el  ad  terram 
Galaad.et  Libani  adducam  eos,  et  non  invenietur  eis 
locus,'\6  est  ad  me  convertentur,sicut  scriptum  est: 
Rcminiscemur  dconvertentur  adDominum  omnes  fines 
terrx  (Psal.  xxi!,et  ego  de  prssenti  saeculo  nequam 
ereptos,  de  potestalc  malignorum  spiriluumlibera- 
los,  congregabo  eo*,subaudilur  in  unum.sicut  evan- 
gelista  dicit,  ut  filios  Dei,  qui  dispersi  erant  congre- 
garet  in  unum  (Joan.  n),  et  adducam  eosad  terram 


,  —         ,  .  „  4_  __., 

omnia  saecula  pra_sciti  et  proedestinati.  Quomodo  "  viventium,  quae  terra  est  Galaad,   et  Libani,  id  est 


velquali  incremento,Domiue,multiplicabis  eos  ?  /i. 
seminabo,  ait,  eos  in  populis,et  de  longe  recordabun- 
tur  mei.  Ilic  illud  occurrit  quod  ip_e  in  Evangelio 
de  semetipso  dicit :  tiisi  granum  frumenti  cadens  in 
tcrram  morluum  fuerit,ipsnm  solum  manet.Si  aulem 
mortuum  fuerit,  multum  fruclum  afjert  (Joan.  xil). 
Nam  principaliter  ipse  quidem  eratgranum  morti- 
Qca_H_um,et  viviflcandum  ;  mortificandum  infideli- 
tate  Judaeorum,  vivilicanduin  fide  populorum  :  sed 
secundane  singuli  quique  sanctorum,vel  martyrum 
grana  frumenti  fueruntet  sunt.  Unde  superius  di- 
ctum  est, bonum  et  pulchrum  Dei  esse  frumentum 
eleclorum  (Zach.  ix).Cnm  ergo  in  modum  frumenti 
sanctificaverint  sancti,  ita  ut  per  verbum  doctoris 


martyrum  et  omnium  sanctorum,et  tantaerit  mul- 
titudo  eorum,  ut  aestimatione  humana  non  possit 
invenire,  quis  vel  quantus  sit  locus,  qui  sufficere 
queat  illis  ad  habitandum.  Et  transibit  in  maris 
frelo,  et  percutiet  in  mari  fhutus.  F.l  confundenlur 
omnia  profunda  fluminis,  et  kumiliabitur  superbia 
Assur,  etsceptrum  JEgypii  recelel.  Confortabo  eos 
in  Domino  et  in  nomine  ejus  ambulabunl  dicil  Domi- 
Hi«.Adhuc  detinetur  in  contemplationem  mysterii 
quo  miserat  nos,  dicendo  :  Et  reducam  eos  de  lerra 
.Egypli.  Non  obscura,  sed  notissima  est  parvulis 
quoque  Ecclesi;e  filiis,  il!a  spiritualis  intelligentia, 
quod  sicut  Israel  de  _£gypto  per  mare  Rubrum, 
merso  Pharaone  cum   curribus  et  equitibus  ejus, 


unius  multi  eruditi  sint,  et    per  passionem  unius  C  a9cenditadpossidendam  terram,quam  Dominusilli 


marlyris  persaepe  multi  occasionem  credenti  acce 
perint,  qui  a  Deo  longe  erant  remoti,  nonne  satis 
liquet,  quam  veraciter  prophetico  prseconio  dixerit 
hic,  et  seminabo  eos  in  populis,  et  de  longe  rec.orda- 
buntur  mei,vivenl  cum  fitiis  suis,  subauditur,qui  la- 
bore  ipsorum  Deo  acquisiti,  ei  saluti  aeterna.  sunt 
nati.  Et  revertenlur.el  reducam  eos  de  terra  /Egypti, 
el  de  As.-yriis  congregabo  eos,  et  ad  terram  Galaad  et 
Libani  ad  tucam  eos,  et  non  inveuielur  eis  locui.  _£- 
gyjitum  hunc  mundum,Assur  diabulum,et  Assytios 
daemones  in  Scriptuns  significare  nolum  est.  Ilinc 
apu  I  Isaiam  Dominus  dicit :  la  JZjypium  desccndil 
populus  meus  in  principio,  ul  aolonus  esstt  ibi,  et  As- 
sur  ubsqueulla  causa calumniutus  esi  eum  (tsa.  lii). 
Et  est  sensus  :  Sicut  in  i.-^tam  localein  .Egyptum  de- 
scenderunt  lilii  Jacob,et  ibi  muitiplicati  gemuerunt 
sub  servilio.et  quasi  in  ergastulo  [Exod.i),el  deinde 
carneus  Assur,  Sennacherib,  et  multitudo  ejus 
(IV  Reg.  xix|,et  Salmanasar  itidem  rex  Assurca- 
lumniatus  est,  et  captivum  duxit  eumsine  causa, 
quia  nihil  contra  eu_n  fecerat  (IV  Reg.  xvn),  ita  in 
principio.quando  non  erant  nisi  duo  in  parafiso, 
masculus  et  femina.Adam  et  Eva.descendit  in  illis 
duobus  omnis  electorum  et  ad  vitam  praedestinato- 
ru:r.  populus  in  tenebras  hujus  saeculi,  ubi  Deus 
verum  lumennon  videtur.et  diabolus  sub  tributum 
mortis  redegit  eum,  invidens  illi,  et  odio  tmbens 
'absque  ulla  causa,quia  videlicet  homn  diabolumde 


dare  decreverat.quod  et  fecit,ita  electorum  univer- 
sitas,depr__senti  saeculoascendens.non  aliterquam 
per  sacramentum  baptismi  ad  illam  terram  viven- 
tium  pervenit,  demerso,  id  est  abnegato  diabolo,et 
universis  pompis  eju9,  in  virtute  ejus  9icrauienti. 
Cuti  ergo  dicit:  Et  transibit  in  maris  freto,  subau- 
ditur  Dominus,  ct  perculiet  in  mari  fluclus,  et  con- 
fundentur  omnia  profuuda  fluminis,  et  humiliabilur 
Assur  superbia,  ct  sceptnim  dZgyptirecedet.  Pulchre 
concludit  quasi  narritionem  propheticam,narratio- 
nem  operum  misericordi.e  et  miserationis.quam  sic 
inca_peral:_..  qaoque  in  sangnine  ledamvnti  luiemi- 
sisli  vinclos  luos  de  lacu  tn  quo  nnn  esl  aqun(Zach  ix). 
Nam  et  transibil  in  maris  frelo,  cl  perculirt  in  mari 
n  fluctus,  quid  aliud  est,nisi  et  perliciet  illud  quoil  in 
divisione  maris  Rubri  significaiitur,  quando  vir- 
gam  suam,  jubente  Doraino,  Moses  elevavit  su- 
per  maris  fluctus  (Exod.  xiv),  et  rccessit  sce- 
ptrura  .Egypti,  subauditur,  percussum  virga 
Moysi,  nec  potuit  filios  Israel  persequi  ?  Plura  hinc 
dici  poteranl,  nisi  quia  sicut  jam  dictum  est, 
347  fere  omnibus  notum  estillius  facti  mysterium, 
et  qui  nola  diutius  tractat  affert  legenti  fastidium, 
ergo  caetera  persequamur. 

Cap.XI. —  «  Aperi,Libane,  portas  tuas.et  comedat 
ignis  cedros  tuas.  Uiula,abie9,quia  cecidit  cedrus, 
quoniam  magnifici  vastatisunt.Ululaie.quercusBa- 
Ban,quia  succisus  est  sultus  munitus.Vox  ululatus 


RUHERTl  ABBATiS  TOITIEN&IS 


783 

pastorum.quia  vastataestmagnificentia  eorum.Vox  A 
nigilus  leonum.quoniam  va*tataestsuperbia  Jorda- 
nis.Univeisae  v;ee  Domini,»ait  Psalmista,»incWcor- 
dia  et  veritas  (Psal.  xxiv).  ltem  :  Misericordiam  el 
judicium  cantabo  tibi,  Domine  (Psal.  c).  Secundum 
h*c  duo  hic  locus  prophetia:  dividilur.Nam  ab  eo, 
quod  longe  superius:  Et  [actumest  verbum  Domini 
ad  me,  tiiccns  :  Jejunium  quarti,  el  jejunium  quinti 
(Zach.vm),  etc.  usque  ad  id,  quod  nunc  dicit: 
Aperi,  Libune,  portas  zuac.cuncta  tere  promissa  mi- 
sencordia:  luerunt,  quae  nunc  opere  impleta  sunt, 
et  ab  eo  quod  dicit:  Apert,  Ubane,  portas  tuas,  us- 
que  ad  id  quod  longe  inlerius  loquitur,  brachium 
ejus  ariddate  siccabttur,  etoculus  ejus  de.xter  leuebre- 
scewsooscuraotJur;cunetaha:Cierribilidver.tatisedi- 
cta,  juslique  judicii  documenta  sunt.Quantum  dul-  g 
cedinis  quanlum  suavitatis  atque  jucunditatis  illic 
estmhoc  dicto:  Exsulta  salis,  filia  Sion  ;jubilu, 
filia  Uierusulem  (Zach.  ix).  Et  econtra  quanlurr,  hic 
amaritudinis,  quantum  acerbitatis  et  culamitatis 
eorum,  quibus  dicit :  Aperi,  Libane,  portastuas  et 
comedal  igms  cedros  tuus :  ulula,  abies,  uiulate 
guercus  Basan.  Ergo.sicut  hactenus  misericordiam 
in  illis  qui  crediderunt  vel  credunt,  ita  ex  his  quee 
sequunturjustumconsideremusjudiciumsuperillos 

qui  non  crediderunt.  Aperi,  inquit,  Libane,  porlas 
tftas.  Libanus,  quo  monte  terra  illa  nihil  habuit  vel 
haliet  excelsius,  templum  praesenti  luco  significat 
quo  gens  illa  nihil  habet  augustius.  Aperi,  id  est 
claudere  Romanis  vel  hostibus  obserare  non  valeas, 
sed  iugrediantur  secr.-ta  tua.cf  conudat  iynis  cedros  c 
tuasM  est  labulas  cedrinas.tabulasdeauratas  Pu- 
to  ipsum  Libanum.hoc  est,  templum  prophetics 
vocis  sensisseimperium,quoniam,ut  Josephus  quo- 
quetestatur  (Ue  bel.  Jud.,lib.  vn,  c.  M  i,  immi- 
nente  excidio  porta?  ejusapertae  suntabsque  manu 
hominum...  Orientalis,  inquit.porta  intenoris  tem- 
pli  cumesset  eenea  atque  gravissiraa.et  post  men- 
diem  vix  a  viginti  hominibus  clauderetur.serisque 
ferro  junctis  obseraretur.pessulosque  altoshaberet 
in  saxeu.n  limen  demissos.uno  perpetuo  lapide  Ta- 
bricatum.visa  estnoctis  hora  sextasponte  patesce- 
re.Hisautem  curriculo  percustodes  templi  magi- 
atratui  nuniiatis,  ascendit  ille.  vixque  eam  potuit 
claudere.  »  Nec  mirum.  Imperabat  enim  hsc  vox 
divina,  vox  prophetica  :  Aperi,  Libane,  portas  luas  Q 
et  tali  apertione  protinus  fore  aperiendas  hostibus 
portas  suas  si^nificabat.  Abies  cui  dicitur,  ulula,  et 
cedrus  qus  cecfdrt.ilii  principes.illi  superbi  fuerunt 
quos  apertius  exprlmit,  dicendo  :  Quoniam  magm- 
fici  vaslati  sunt.  Et  pulchre  sicut  nomine  Libani 
templum,  iiaabietiset  cedri  nominibus  summos 
Judsorum  el  principes  designat  sacerdolum,  qui, 
quomodoabies  et  cedrus  in  Libano,  ila  ae  extolle- 
bant  et  magnificab.nl  in  templo  iilo.  Et  quia  pree 
magnitudine  malorum  non  sullicilsemel  dixisse.rc- 
peUtverbispaululumdivcrsis-.C/u/aie.inquiens.oucr- 
cusBasan,quoniam  succisus  esl  saltusmunitus.k&hw 
autem  magis  ac  magis  inculcans,  vox,  inquit,  ulu- 


7«4 


latus  paslorum,quia  vastata  est  magnificentia  eqrum, 
vox  rugitus  leenum,quia  vastata  e<t  superbia  Jordnnis. 
Quos  abietes.cedros  et  quercus  dixerat,eos  tandem 
pastores  et  leones  nuncupat,quoniam  pusloreserant 
nomine  pro  sacerdotali  otficio  jleones  opere,  quia 
prcedam  faciobant  de  populo.Nomine  saltus  mur.iii, 
quem  succisum  et  voeabulo  Jordanis.cujus  super- 
biam  vastalam  esse  dicit.multitudinem  atque  con- 
fidentiam  designat  populi  Judaici,  in  quojam  dicti 
principes  sacerdotum  sic  erant  feroces  ut  leoncs, 
sic  rigidiatquesuperbi  sive  elati  ut  quercus  redri 
atqueabies.Quis  ejusmodi  cedronum  atque  abielum 
casum,  quis  quercuum    succisionem  nonaudivit? 
Cujusad  aures  ululatus  ille  non  pervenit  ?l/.vffuend 
prssentem  diem,  ait  B.    Hieronymus,  perfidi  coloni 
post  interfcctionem   servorum,  el  ad  exercaum  Fdii 
Dci,exceplo  planclu,  prohibentur  ingrediBierusalem, 
et  ul  ruinam  eis  liceat  suxflere  civitaiis,pretioredi- 
munt,ut  qui  quondam  emerant   sanguinem  Christi, 
emant  lacrymas  suas,ct  ne  fletus    quidcm  eis  gralui- 
tus  sit.  Videas  in  die  quo  capta  est  a  Romanis,  ei  di- 
ruta  Hierusalem,venire  populum   lugubrem,  confluere 
decrepitas  mulierculas  et  sencs  pannis  annisque  obsi- 
tos,incorporibus   et  tn  habitu  suo  iram  Domini  de- 
monstrantes.  Profecto  qui  superius  dixeratillis  qui 
jejunaverant  et  planxerant  per  septuaginta  annos, 
propterexterminiumquodfecerantBabvlonii:  Nun- 
quid jejunium  jejunasli   mihi?(Zach.  vn),idem  Do- 
minus  magis.multoque  severius  istorum  ululalum 
contemnit)   Hxc   dicit  Dominus  Deus  meus  :  Pasce 
pecora  occUionis,  quse  qui  possederant,  occidcbant,  et 
non  dolebant,  et  vendebant  ea,    dicentes  :  Benedictus 
Dominus,   quoniam   divites  facli  sumus.  Et  pastores 
eorum  non   parcebant   eis,  et   cgo  non  parcam  ultra 
super  habitantes   terram,  dicil  Dominus.  Memoriter 
tenendum  quod  ante  jam    diximus,    quia  sicul  ea 
quffi  prius  dicta  sunt  misericordiam   sonant  regis 
Sionet   salvatoris    Uierusalem,  ita  heec  judicium 
praedicant  ejusdem  regis  et  judicis  omnium.  Pro- 
pheta  dicit:  Hxc  dicit   Dominus  Deus  meus  :  Pasce 
pecura  occisionis;  paucisque   interjectis.dicit  Domi- 
nus  :  Ego  non  parcam  ultra  super  habitantes  tefam, 
quod  idem  eat  ac  si  diceret  :Ego  non  pascam.  Intel- 
lectu  hic  opus  est  quomodo  Dominus  dicit :  Pasce, 
et  Domiuus  dicat :  Non  pascam.  Nam.si  parvum  est 
ct  si  non  videtur  idem  essc.  cgo  non  parcam,  ac  si 
diceret,  ego  non  pascam,    po.-tmodum   mamfest.us 
dicit :  Non   pascam  vos.   Quod  moretur  moriatur,  ct 
quod  succiditur  succidalur.   Proinde  integram  lilte- 
rse  portionem,  quam  postulat  sensus,  jam  hic  per- 
scribere  idoneum   videtur.    Cura  dixisset Dominus 
Deus:  Pasce  pecora   occisionis,  qux  qui  possederant 
occidebant  et  nan  dolebant,  et   vendebaat   ea,  dicen- 
tes  :  Benedictus  Dominus.  div  les  facti  sumus,  et  pa- 
stores   eorumnon  parcebant  eis:  cur,  inquam,  bajc 
dixissetDominus,  sti.tim  econtra  dix.t  Dominns  : 
«Etegononparcamultrasuperhabitantesterram.Ec- 
ce  trado  hominesunumquerr.quein  rnanu  proximi  sui, 
et  in  manu  regis  sui.et  non  eruamdemanu  eorum. 


785 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  IV. 


786 


«  et  pascam  pecusoccisionis,propter  hoc.o  paupe-  A.  demsnstrat.dum  praemisso,  pasce  pecora  occicionis , 


res  gregis.Et  ussumpsi  mihi  duas  virgas  :  unam  vo- 
cavi  deeorem,  et  alteram  vocavi  funiculum,  et  pavi 
gregem.Et  succidi  trespastores  in  menseuno.et  ron- 
tracta  est  anima  mea  in  eis.Siquidem  animaeorum 
*  vanavit  in  me,  et  dixi  :  Non  pascam  vus.Quod  mori- 
tur  moriatur,  et  quod  succiditur  suecidatur,  el  reli- 
qui  devorent  unusquisque  c^rnem  proximi  sui.» In- 
tellectu,inquam,  utjam  diximus,  hicopusest,  quia 
Dominus  Deus  est,  quidicit:  Pasce  pccora  occisio- 
nis,  et  Dominus  Deus  est  qui  dicit  :  Ego  nonparcam 
ullra  super  habitantes  terram. Itemque  Dominus  est, 
qui  dicit :  Et  pwcam  jiecus  occisionis  propter  hoc,  o 
pauperes  gregis  ;  et  Dominus  est,qui  subinde  loqui- 
tur  :  Non  pascam  vos;  quod  moritur  moriatur,  et 
quodsuccidilur,  succidatur. Ut  ergointelligentiaeme-  p 
lius  pateut  ostium,  primo  illud  348  dicendum  : 
Quia  videns  Dominus  civitatem  Hierusalem,  flevit 
super  illam  dicens  :  Quia  si  cognovisses  et  lu  (Luc. 
xix),  et  caetera.  Porro,  civitasilla,  populus  ille,  pe- 
cus  erat  occisionis,  idestpopulus  destinatus  sem- 
piternaa  morti,  aeternae  perditioni.  Quid  ergo  erat 
homini  Jesu  Cbriste,quem  propheta  utique  signifi- 
cat.dicens  :  Hxc  dicit  Eominus  Deus  meus  ;  quid, 
inquam,  illi  supercivitatem  vel  populumejusmodi, 
nisi  dicere,  pasce  pecora  occisionis.  Nam  quoniam 
in  uno  eodemque  Jesu  Christo,  sicut  duasnaturas, 
ita  dua  scimus  esse  voluntates,  non  dubium  quin 
secundumnuturae  humanx  voluntatem,quael  super 
illos  flere  potuit,  reservari  eosdem  voluerit.  Sed 
quid  esset  illos  reservare,  nisi  pascere  pecora  occi 


siibjungit  :  Quse  qui  possederant  occidebant,  et  non 
dolehant,  elvendebant  ea  dkentes  :  Beneiictus  Domi- 
nus,  divites  facti  sumus.ftt  ne  dubium  sit  qnos  tan- 
gat,  continuo  subdit  :  Et  paslores  eorum  non  parce- 
banteis.  Ergo  qui  posscderant,  sacerdoles  fuerunt 
uvarissimi,  et  pontilices  rapacissimi,  et  ejusmodi 
pasiores  animas  occidebanl,  et  non  do!ebant,  imo 
gaudebant.quoniam  deoccisioneanimarum  illorum 
aliquod  emolumentum  pecuniae  capiebant,  atque 
hoc  modo  vendebant  infelicem  populum  lanquam 
possessionem  suam.praeoptantes  de  pereuntibus  lu- 
cellum  aliquod  contrahere,  quam  de  vivenlibus  et 
Christum  sequentibus  suorum  detrimentum  saccu- 
lorum,  quod  timebant,  incurrere.  0  quam  iniqui, 
quim  impie  Deum  existimabant  esse  similem  aibi, 
dum  ita  vendentes  pecorailla  dicebant  :  Benediclus 
Dominus,  divites  facLi  sumus.  Talis  illorum  benedi- 
ctio  maledicta  sit,  quoniam  el  ipse  Dominus  in  alio 
prophela  dicit  :  Et  maledicam  benedictionibus  ve- 
stris  et  maledicam  illis,  quoniam  non  posuistis  super 
cor  (Malach.u).  Propter  hoc,  o  pauperes  gregis,  qui 
propter  hoc  ipsum  qnod  pauperps,  id  esl  humiles 
estis,  occisionem,  evasistis,  et  forte  doletis  super 
illa  pecora  occisionis,  sicut  quispiam  vestrum  do- 
lens,  dicit  :  veritatrm  dico  in  Chrislo,  non  mentior, 
testimonium  mihi  perhibente  conscienlia  mea,  in 
Spiritu  sanclo,  quoniam  trislitia  est  mihi  magna,  et 
conlinuus  dolor  cordi  meo  (Rnn.  ix).  O,  inquam, 
pauperes  cjusmodi,  subauditur,  adhuc  attendite, 
quod  vel  quomodo  cum  grege  illoegenm.ut  melius 


sionis?Nam,  quanio  plures   scaturirent  de  illius  C  c0gn0fcatig  quam  justum  occisionis  illorum  judi 


multitudinis  luxuriosacarne  vermiculi,tanto  plurea 
provenirenl  victimae  morti  sive  occisioni.Itaque  di- 
cit  idem  Dominus  Filius,  sive  Dominus  Pater, 
sive  Domiaus  Spiritus  sanctus  :  Ego  non  par- 
cam  ultra  super  habitantes  terram.  Sed  quid  ?  Ecce 
trado,  ait,  homines  unumquemque  in  manu  proximi 
sui,  ut  videlicet  a  semetipsis  caedantur  et  dilace- 
rentur  seditionibusintestinis,  nimirum  socundum 
electionem  Burabbae  latronis  etseditiosi.quem  dam- 
nato  principe  pacis  Jesu  Cbrislo,  praselegerunt  sibi, 
et  in  mantt  regis  sui,  scilicet  Caesaris,qui  rex  eorum 
fuit  et  esse  debuit.secuudum  suam  ipsorum  profes- 
sionem,  dicentium  :  iVon  habemus  regem,  nisi  Cas- 
sarem  (Matth.  xxvn).  Josephus  scire  volentibus  sa- 


cium  sit.Ej  assumpsi  mihi  duas  virgas,unam  vocavi, 
decorem,et  alteram  vocivi  funiculum,et  pavi  gregcm. 
Et  succidi  tres  pastores  in  mense  uno,  etc.  ut  supra. 
Duas  virgas  assumpsi  mihi  ,\d  estbiscumhominibus, 
utessem  Deuseorum.fcedus  pepigi.Primo  cum  Noe, 
et  cum  omnibus  hominibus  sive  gentibus.  Secundo 
cum  Abraham,et  semine  ejus.  Ad  Noe  namque  dixi: 
Ecce ego staiuampactum  meumvol'iscum,etcumsemine 
vestro  posl  vos  (Gen  ix)  Ad  Abraham  vero:  Eyo  sum, 
et  paclum  meum  tecum  (Gen.  xv).  Itemque  :  El  sta- 
tuam  pactum  meum  inler  me  et  te,  et  inter  semen 
tuum  posl  te,  in generalionibus  tuis  faslere  sempiter- 
no,  ut  sim  Deus  tuus  et  seminis  tui  post  te  (ibid.).As- 
sumpsi  eryo  mihi  duas  virgas,  id  est  primo  regimen 


tisfacere  potest,  quam  vere  in  illa  obsidione  tradi-  D  omnium  gentium,  quia  omniuni  Creator  sum.dein- 


deriteos,  unumquemque  in  manu  proximisui  el  in 
manu  regis  sui,  et  quam  vere  dixerit,  et  concident 
terram,  quamque  veraciter  addiderit  adhuc,  et  non 
eruam  de  manu  eorum. Attamen, ne  omnino  volunta- 
tis  humanae,  dequa  jam  dictum  est,  fletu  frustra 
provenerit,quando  vidms  civitatem  super  illam  flevt 
(Luc.,\\K),el  pascam,*\t,pecus  occisionis,  subauditur 
quadraginta  duobusannis,ul  habeanttempus  pceni- 
tenliac.qui  ex  illis  pcBnitentiam  agere  voluerint.Nam 
tot  anni  transierunt  a  passione  Domini,  usque  ad 
illud  miseraliile  excidium.  Occisionis  illius  causam 
in  sacerdotes  sive  poutifices,miro  modo  redundare 


de  regimen  seminis  Ahrahae,  quoniam  gentes  in 
vias  suas  abierunt.f//!am  virgam  vocavi  decorem,  et 
alteram  vocavi  funiculum,  quia  videlieet  gentes  cae- 
terffl  quoddam  decus  meum,  decus  et  ornatus  orbis 
errarum  fuerunt;  semen  autem  Abrah*  proprius 
hsereditalis  meae,  funiculus  e-se  habeat,  sicut  illi  a 
me  dietum  est  :  Et  in  semine  tuo  benedicentitr  om- 
nesgentes  (Gen.  xxn).  In  illa  virga  quam  voravi  fu- 
nicuium,  pavi  gregem,  id  est  dedi  illis  legem,  quos 
sicut  oves  eduxi  de  /E>.'ypto  in  manu  Mosi  et  Aaron; 
el  succiiii  tres  yastores  inmense  uno,  id  est  me  sen- 
tentiam  dante  in  mense  uno,  mense  primo  mortui 


787 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


788 


3unt,  Maria,  Moses  et  Aaron,  et  conlracta  est  anima  A   rcquirat  et  custodiat  legem  et  justificationes  ejus. 


mea  in  eis,  id  est  iratus  sum  eis,iU  ut  adjudicarean 
illos  sententia  mortis.  Quam  ob  causam  ?  Siquidem 
anima  eorum  variavit  in  me,  id  est  non  perlecta.vel 
continua  dilectione  glorificaverunt  me,  subauditur 
ad  aquas  contradictionis.  Dixitque  eis  :  Quia  non 
credidislis  mihi  ut  sanctificarelis  me  coram  filiis  Is- 
rael,  non  introducelis  hos  poputos  in  terram  quam 
dabo  eis  [Sum.  xx).  Sciendum,  ut  supra  jam  dixi- 
mus,  cuncta  hasc  ab  eo  quod  ait  :  Aperi,  Libane, 
portas  luas,  usque  ad  id  quod  supra  dicit  :  Onus 
verbi  D,>mini  super hrael, ad  ralione  spertinere  judi- 
cii  seu  veritatis  Domini.cujus  univerix  vix  sunt 
misericordia  et  verilas  [PsaL  xxix),  et  idcirco  perti- 
nuisse  ad  rem,  ut  non  omitteret  dicere  quod  succi- 


Et  quoniam  grex  ratiooalis  liberum  habet  arbi- 
trium,  et  pastor  iste  mercedem  non  coactam  Je- 
sideral  sed  spontanpam,  pulcbre  dixit  :  Si  bonum 
esl  in  oculis  vestris,  afferte,  et  si  non,  quiescite. 
Sed  quid  illi  ?  Qualem  attulerunt  mercedeiu  tauto 
paslori?Ait  :  Et  appenderunt  merceilem  meam  tri- 
ijinla  argenteis  :  dixit  Dominus  ad  me  :  Projice 
illud  adstaluarium  decorum  preiium  quod  appretia- 
ius  sum  ab  eis  Triginta  argenteos  dederunl  Ju- 
dau  sive  pontifices  et  Pharisaei  Juda?  proditori  ut 
eum  traderet  illis.  Argenieos  ilios  appellat  merce- 
dem suam  et  iecofum  prelium.  Quis  ditme  verbis 
valeat  conseqni  mcdum  facti,  sive  qualitateu)  tan- 
t;e  rei  ?Pastorille  qui  duas  babuerat  virgaset  una 


deritjudicio  severo  illos  quoque  pastores  ejusmodi  g  contenlus,  alteram  abscidebat,  id  est  unum  Israe- 

quos  multum  dilexit.Jamsiquaerasquidcumaliavir- 

ga  fecerit,  quam  vocavit  decorem,qm  in  aliera  quam 

vocavit  funiculum,  pavit  gregem,  id  est  gubernavit 

Israelilicam  sive  Judaicam  gentem,  protinus   ait  : 

El  dixi  :  Non  pascam  vos.   Quod  moritur  moriatur, 

et   quod  succiditur   succidatur,  et   reliqui   devorent 

unusquisque  carnem  proximi  sui.  Et  haec  dicens  : 

Tuli,  ait,  virgum  meam,   qux  vocabatur  decus,  ct 

abscidi  eam,  ut  irritum  facerem  foedus  meum,   quod 

percussi  cum  omnibus  populis,  et  irritum  deductum 

est  in  die  HLi.   Unum,   inquit,  gregem  pavi,  id  est 

unam  gentem  regendam  suscepi  ;    casteris  autem 

gentibus,dicendo  :  Non  pascam  vos,  abscidi  virgam, 

siveab?cindendo  virgam,  dixi.Jio»  pascam  uos.Quid 

enim  prodest  pasci  corpora,  ubi  mortuas  esse  con- 

stal  animas.  Quod  moritur  vel  succiditurin  anima,  ^1 

moriatur  et  succidatur  in    corpore.   Haec  ubi  disi, 

non  quievit  mors,  non  cessavit  gladius,  passimque 

truncabant  gente.s,  et  invicem  truncabanlur,  et  ta- 

men  miro  modo  qui  morerentur  et  succiderentur, 

certatim  naseebantur  tanta  insania,    ut  proletarii 

quoqueinurbibuscollocarentur.Quodadquidvaluit, 

nisi  ut  inlernus  impleretur  ?  Sequitur  :  Et  cognove- 

runtsepauperesgregis,quicustodiuntm<hiquiaverbum 

349  Domini  est.  El  dixi  ad  eos  :  Si   bonum   est    in 

oculis  vestris,   afterte    merccdem  meam,    et  si    non, 

quiescite.  Pauperes  gregis,   subauditur,   de  quo  su- 

pra  dixi,  et  pavi  gregem,  id  est  regendam   suscepi. 

Israeliticam  gentem,  et  dedi  eis  legem.  Qui   sunt 

vel  fuerunt  illius  gregis  pauperes  ?  Hominessancti 

el  humiles  quorum  nonnulli,  et  si    ccnsu    divites,  JJ 

affectu  vel  spiritu  fuerunt  pauperes,  ut  ipse   Da- 

vid  rex,  isti  pauperes  cognoverunt,quia  verbum   Do- 

mini  est,  )d  est  quia  justum  est  judicium    super 

gentes.  Quando  aulem  vel  quomodo  dixit   ad  eos 

iste  pascens  gregem,  afjerle  mercedem  meum  ?  Ni- 

mirum  quando  deJil  eis  regiones  gentium,  el  labo- 

res  populorum  pnssedcrunt   {Psul.   civ).    tunc  dixit 

illis  :  Afjerte  mprcedcm  meam,  quam  Psalmisti  pro- 

tinus  exprimeus,  ut  custodiant,  inquit,  juslifxatio- 

nes  ejus  et  legem   ejus  requirant  [ibid  ).    Nam    hasc 

est  tota  merces  pastoris  hujus,  ei  in  hoc  bene  mu- 
neralum  se  esse  gratulatur.  si  grcx  quem    pascit, 


litici  populi  gregem  curans,   cunctarum,  gentium 
tam  mullum  gregern  a  cura  sua  rejeceral,  etislum 
unum  gregem  tanta  cura  tamque  miris  modis,  ut 
in  Scripluris  legimus,  paverat  pastor  talis  ac  tan- 
tus,  scilicet  omnium  Deus  et  Dominus  homo    fa- 
ctus,  per  semetipsum  mercedem   suam  requisivit, 
et  talem  mercedem  appenderunt  ei,  videlicet  tri- 
ginta  arg^nteos  in  pretium   sanguinis   ejus   dele- 
runt  proditori.  Et  hoc   appellat   decorum   pretium 
nimirura  cum  ironia  gravissima,  quia  non  fuit  de- 
corum.  Quis  ergo  rem  hujuscemodi  satis  appendere 
vel  digne  valeat  eloqui  ?  Vere    nullus    nisi    solus 
statuarius.sive  plastes  Deus.ldcirco  projeci,  inquit, 
illud  ad  statuarium,el  projeci  itlos  in  domum  Dei  ai 
statuarium,  subauditur,  ut  ipse  qui  tolus  novil  di- 
gnum  proferre  super  hoc  judicium.  Pmjeci,  id  est 
ut  projicerentur  effeci,  videlicet  quod  Judas  p&ni- 
tenlia  duclus,  relulit  triginta   argenteos  principibus 
saccrdotum  et  senioribus,  dicens  :   Peccavi,   tradens 
sanyuinem  justum,et  projectis  argenleis,  abiens,   ta- 
queo  se  suspcndit  [Matlh.  xxvn),   quis  cffecit  nisi 
ipse  qui  hic  loquitur,  et  projeciillos  in  doinum  Dci. 
Interim  in  hac  littcra,  quoniam    Dominus  est  qui 
dicit  :  Et  appenderunt  merccdem  meam  atque  idem 
ipse    loquitur    :    Dixit    Dominus   ad  me  :   Projice 
illud  ad  statuarium,  et  hunc  statuarium  sive  pla- 
slem  constal  esse  Deum,  perpulchrum  est  hic  at- 
tendc-re  totius  Trinitalis  colloquium,  quia  videlicet 
res  magna  est,  cujus  magnitudinem  istud  quoque 
insinuat,  quod  contra  illam  commune   divinitas, 
non  in  una,  sed  in  tribus  suas  substantiae   perso- 
nis,  edicere  molitur  judicium  ;  et  qualis  est  sen- 
tentia  judicii  ?  Sequitur  :  Et  prascidi  virgctmmeam 
serundam,  qux  appellalur  funiculus,  ul  dissolvertm 
germanitatcm  inier  Judam  et  Isratl.  Et  est  sensus: 
Sicul  abscideram  virgam  primam,  sic  praecidi  vir- 
gam  meam  secundam,  id  est  sicut  olim    gentium 
in  idololatria  diifluentium  universo  gregi  dixeram, 
non  ya.-cam  vos,  ila  el  multo  acerbius  dixi    gregi 
Judaics    grntis,  iwn  pascam  vos,   atque    ita   effe- 
ctum  est  ut  dissolverem    germanitaiem    iuter  Ju- 
dam  et  Israel,  id  e?t  ut  compleretur  malum  illud, 
cujus  prassagium  fuit  illa  dissolutio  qua  oliiu  dis- 


789 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.   MIN.  —  LN  ZACH.  LIB.  V. 


71)0  ■ 


solutaest  germanitas  inter  Judam  et  Israel,quando  A.  stultus  peribunt  (Psal.  xlviu).  Soiendum   quia  slul- 


decem  tribus  sciderunt  se  a  tribu  Juda,  et  a  domo 
David,  et  fecerunt  sibi  regem  Jeroboam  de  tribu 
Ephraim,  sciderunt  se  a  sancto  et  legitimo  Dei 
templo,  et  aureos  pro  Deo  coluerunt  vitulos  (III 
Reg.  xn).  Secundum  illud  malorum  inilium  quo 
dissoluta  est  germanitas  inter  Judam  et  Israel, 
praecidi  hanc  virgam  secundam,  ut  videlicet  sicut 
tunc  decem  Iribus  quae  vocantur  Israel,  et  Judam 
cui  regnabat  domus  David,  nullus  iterum  sociare 
potuit,  siquidem  nullus  unquam  regum  Israel  re- 
cessil  a  peccatis  Jeroboam,  id  est  a  cullu  vitulo- 
rum  quos  ille  fecit,  quamvis  mulla  magnalia  fie- 
rent  per  prophetas,  maximeque  per  Eliam  et 
Elisaeum.nec  fleri  potuit  ut  rediretlsraelin  regnum 


tus  et  insipiens  in  hoc  differunt,  quod  insipiens di- 
catur  ille  qui  nescit ;  stultus  aulem  ille  qui  scit,  et 
nlhilominus  agit  contra  rationem  justitias  quam 
scit.  Pastor  ille  non  laciet,  quod  ego  bonus  pastor 
feci.  Ego  derelicta  visitavi,  ille  rierelicta  non  visi- 
tabit.  Ego  dispersa  quaesivi,  ille  dii-persa  non  qure- 
ret.  Ego  contritum  sanavi.id  est  peccatorem  con- 
verti,  ille  contritum  non  sanabit.  Ego  id  quod  stat 
enutrio,  dum  bonum  in  melius  proveho  ;  ille  quoi 
stat  non  enutriet,  imo  faciet  quod  contra  est  Cur- 
nes  pinguium  comedst,  350  et  ungulas  eorum  dis- 
solvet,  id  est  multos  qui  videbar.tur  esse  sapien- 
tes  seducet,  et  rationem  discretionis  auferet,  ita 
ul  si  fieri  possit,  in  errores  inducantur  etiam  ele- 


domus    David    (III   lieg.    xvni) ;    ita   nemo   possit  JJ  cti  (Malth.    xx:v).  0   pastor   el    idolum,   rclinquens 


sociare  J udaaos confessoribus  Christi  vel  convertere, 
ut  subjici  velint  regno  filii  David,  regno  Jesu 
Christi,  a  quo  se  absciderunt,  negando  illum  ante 
faciem  Pilati,  et  crucifigendo  appretiatum,  ut  jam 
dictum  est,  triginta  anjenteis.  Sequitur  :  Et  dixit 
Dominus  ad  me :  Adliuc  sume  tibi  vasa  pastoris 
slulli.  quia  ecce  suscitabo  pastorem  in  terra,  qui  de- 
relicta  non  visitabit,  et  conlritum  non  salvabit,  et  id 
quod  slat  non  enutriet,  et  carnes  pinguium  comedet. 
etungulas  eorum  dissolvet.  Quoniam,  inquit,  assum- 
psi  duas  virgas,  et  taliter,  ut  jam  dictum  est,  eve- 
nit,  tanquam  malam  mercedem  reddiderunt  mihi, 
qui  gregem  paui,  adhuc  unum  est  quod  faciam.sic- 
ut  postulat  ordo  justitiae,  ratio  judicii.  Sume  tibi 
vasa  vaslori»  stutti,  scilicet  peram,  baculum,  fistu-  _ 
lam  et  sibilum.  Ad  quid  hrec  :  Quia  ecce,  inquit, 
ego  suscilabo  pastorem,  etc.  Quomodo  Isaias  ut 
captivitalem  populi  demonslraret.nudus  ambulavit 
(Isai.  xx.),  et  Hieremias  ivit  ad  domum  figuli.ut  ex 
dissipatione  vasis  quod  currebat  in  rota,  et  in 
nianu  fingebatur  artilicis,  et  interitum  Israelis,  et 
De;  putentiam  ostenderet  {Jer.  xvm),  et  Ezecbiel 
ut  subvprsionem  Hierusalem,  et  fujiam  Sedechias, 
et  onera  captivorum  non  solum  voce,  sed  et  habitu 
demonstraret,  perlodit  parietem,  et  in  humeris  de- 
portatus  (Ezutli.  xn).  Sed  et  tu  habitum  pastoris 
assump,  ui  stultum  annunties  pastorem  qui  ven- 
turus  est.  Pastor  autem  stulius  et  imperitus  haud 
duhiuin,  quin  Antichristus  sit,  qui  in  consumma- 
tione  mundi  riicitur  esse  venturus,  et  qualis    futu- 


grcgem,  gladius  super  bruchium  ejus,  et  super  ocu- 
lum  ejus  dextrum.  Brachium  ejus  ariilitate  sicubi- 
tur,  et  oculus  ejus  dexter  lenebrescens  obscurabHur. 
Hsc  hostilis  appellatio,  o  pastor  et  idolum,  quam 
cungrua  est,  utpote  sicut  adversarium  proprium 
ejus  qui  appellat  eum.  Nam,  qui  apiiellat  eum,ipse 
est  Christus,  et  ille  tam  proprius  Christi  est  ad- 
versarius  ut  dicantur  Antichristus,  id  est  Christo 
contrarius.  0,  inquit,  pastor  et  idolam,  falso  pastor 
et  vere  idolum  ;  falso,  inquam,  pastor,  quia  relin- 
quens  gregem,  et  vere  idolum,  quia  mendacium. 
Sicut  enim  Filius  Dei  Veritas  dicitur  et  est :  itatu, 
fili  diaboli,  mendacium  recte  diceris  et  es.  Tu  te 
ostendes  tanquam  sis  Deus ;  sed  lu  non  dico  ido- 
lorum  cultor,  imo  idolum  es,  et  non  Deus.  Tu  te- 
ipsum  existimari  vis,  de  quo  scriptum  est  :  Apud 
ipsum  est  fortitudo  et  sapienlia  (Job  xu),  sed  non 
ita  est.  Imo  super  brachium  luum.id  est  super  tuam 
quam  jaclas  forlitudinem,  et  super  orulum  tuum 
dex,trum,id  est  super  tuamquamtibi  arrogas  sapien- 
tiam,  fortioris  et  sapientioris,  imo  solius  fortis  et 
solius  sapientis  evaginaius  est  gladius.Ille,inquam, 
pladius,quojamdudum  in  ccelodiabolus  pater  luus, 
et  tu  cum  illo  es  plagatus,  et  mirum,  quod  pla- 
gatus  adhuc  vivus,id  est  Dpum  viventem  te  dieere 
prassuuiis.cum  plaga  lua  plaga  sit  mortis.Hujus  rei 
admiratio  est  in  Ar<oca!ypsi  sub  his  verbi»  :  Et  unum 
de capitib>-$,  qunsi  oouum  in  mortem  et  )>laga  mor- 
tis  ejus  tanala  est  (Apoc.  xin).  IlPm  :  Dicens  liabi- 
tanlibus  in  terra,  ul  ficiant  imaginem  bestix,  qux 


rus,  sit  indicatur.  Iste  pastor  ideo  supereos   con-  H  habet  plagam  gladii,  et  vixit.  Non  vere  plaga 


surget,  quia  pastor  bonus  qui  paverat  eos  tam 
iniqua  mercede  muneralus,  tam  indecoro  ab  eis 
pietio  appretiatus  est.  Hinc  et  in  Evangelio  dicit: 
Ego  veni  in  nomine  Patris  mei,  et  nnn  suscepistis 
me.  Si  alius  venerit  in  nomine  suo,  illum  accipie- 
tis  (Joan.  v),  pastorem  ulique  stultum,  iriestscien- 
ter  mihi  contrarium,  non  per  ignorantiam  erran- 
tem  sed  per  malitiam  repugnantem.  Nam  quia  in 
psalmo  quoque  scriptum    est :  Simul  insipient  et 


tis  tuse  sinata  est,  nec  vere  vivis  ;  sed  tu,  insane 
pastor,  et  idolum  mortuum,ostentalione  tua  sanus 
es  et  vivus.  Tale  brachium  luum,  non  vera  forti- 
tudo,  sed  rebellio  contra  Altissimum,  ariditafe  sic- 
cabitur,  et  talis  oculus  tuus  tibi  dexter,  Deo  lotus 
sinister,  oculus  non  vere  sapientia,  sed  veraciter 
malitia  tenebrcscensobscurabitur,ul  miLlans  in  pro- 
fundum  inferni  mancus  et  ceecus. 


791 


RUPEKTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


792 


351    LIBER  QUINTUS. 


Volens  Deus,  inquit,  ostendere  iram.et  notam  fa-  A 
cere  potentiam  suam,  sustinuit  in  multa  palientia 
vasa  irffi  apta  in  interitum.utostonderetdivitiasglo- 
riae  suae,  qute  praeparavit  in  gloriam  [Rom.  ix).  Hu- 
jus  Bermonis  vere  Apostolici  reminisci  praesens  pro- 
phetis  textus  nos  facit,  quia  revera  quales  Deus 
esset  ostensurus  gloriae  suae  divitias  in  vasa  miseri- 
cordiae,  magnifica  oris  prophetici  gralia,  Spiriius 
sanctus  cecinit,  cum  in  anterioribus,  tunc  maxime 
ab  eo  quod  ait:  Exsulla  salis,  filia  Sion  (Sup.  ix), 
usque  ad  i  i  :  Aperi  Libane  porlas  tuas.ei  quanlae  irae 
vasa  futuri  essent  Judaei  incrcduli.significavit  ali  eo 
loco,  usque  ad  inclamationem,  super  brachium  et 
oculum  dextrum  pastoris  siulii,  id  est  Aniichristi. 
Nimirum  congruebat  eidem  sancto  prophetico  Spl- 
ritui,  ut  illam  quam  dicebat  vel  intendebat  exsulla-  p 
tionem  filiae  Sion,  sive  jubilationem  lilias  llicrusa- 
lem,  dnnuntiaret  in  hoc  saeculo  non  lore  securam, 
multis  pressuris  hominum  esse  premendam  secun- 
dum  quorumdam  titulos  psalmorum.qui  inscribun- 
tur  pro  torcularibus  (Psal.  vni  ;  lxxx  ;  Lxxxm),id  est 
pro  tribulationibus  quibus  sancta  in  hoc  mundo 
Ecclesia  premitur  juxla  illud.  Uinnes  qui  pie  volunt 
vivere  in  Christo,  persecuiionem  patiuntur  (II  Tim. 
m).  Sequitur  ergo  : 

Cap.  XII.  —  Onus  Verbi  Domini  super  Israel, 
dixit  Dominus,  extendens  ctclum  et  fundans  terram, 
el  fingens  spirtiwm  hominis  in  eo.  Ego  ponam  Hieru- 
salem  superliminare  crapulse  omnibus  populis  in  cir- 
cuilu,  scd  el  Judns  erit  in  obsidionem  conira  Hieru- 
salem,  et  erit  in  die  illa.ponam  Hierusalem  lnpidem 
oneris  cunctis  populis.  Omnes  qui  levabunt  eam,  con-  " 
cisione  laceiabuntur,  et  colligentur  ad  eam  omnes 
gentes  terrx.  Superliminare  crapulee  quid  est,  nisi 
domus  saturitatis  ?Nimirum  hoc  de  illa  terrena  Hie- 
rusalem  nullatenus  veraciter  dici  potest,  aut  intel- 
Iigi,quiapostquam  mercedem  supradiciam  pastoris 
sui  triginta  argenteos  appendit,  miserabiliter  facta 
est  domus  famis,  non  solummodo  famis  audiendi 
verbum  Dei,  verum  etiam  corporeae  l'amis,qu>r  co- 
geret  matres  quoque  carnibus  filiorum  vescijuxla 
maledictionem  legis  Mosi,  dicentis  :  Obsideberis  in- 
tra  portas  luas,  el  comedes  fruclus  uteri  iui,  et  carnes 
filiorum  tuorum  el  filiarum  tuarum.quas  dederii  tibi 
Dominus  Deus  tuus,  in  angustia  et  V'islilale  qua  op- 
primet  te  hoslis  tuus  (Deut.  xxvm).  Ergo  Hierusa- 
lem  hic,sicut  et  in  plerisque  Scripturarum  locis.Ec-  D 
clesiam  significat  in  hoc  mundo  peregriiiaolem, 
quse  quandiu  peregrinatur.etsi  nondum  re,  tamen 
Bpe  jam  est  cuslestis  Hierusalem,  et  ista  est  quam 
posuit  Dominus.sunerliminare  crapulae.juxta  illud/ 
In  loco  pnsruse  ibi  me  collocavit,  super  aquam  refe- 
ctionis  educavil  me  (Psal.  xxn).  Crapuia  namque  non 


semper  praedicatur  de  malo  cum  Psalmista  dieat: 
Et  ixcilatus  esl  tanquam  dormiens  Daminusjunquam 
poiens  craputatus  a  vino  (Psal.Lxxvn).  Quare  autem 
pro  toia  domo  hic  placet  intelligi  superliminare,  et 
pro  domo  saturitalis  dictumess3superliminarecra- 
pulffi  ?Videlicet  quia  ubi  primum  figurata  est  refe- 
ctio  sivesaturitas  Ecclesiaj.signum  convivii  jussum 
est  poni  in  superliminari,et  in  utroque  poste,ul  vi- 
dens  Duminus  sanjiuincrii,  transcemleret  oslium,et 
non  sineret  peroussorem  ingredi  domos  Israel,  et 
ladere.  Nempe  agnus  ille  qui  intus  comedebatur.il- 
lud  sigmficabat  (Exod.  n).  Unde  llierusalem,  id  est 
domus  sive  Ecclesia  Christi,  prasenti  loco  superli- 
minare  rranulte  voeari  meretur.  Hoc  ab  omnibus 
populis  in  circuitu  perseniitur.  Dicii  emrnAposio- 
lus  :  Quia  Christi  bouus  odor  sumus  Deo  in  omni  toco 
in  his  qui  salvi  fiunl,  et  in  his  qui  percunt  (11  Cor.  n). 
Aliis  quidem  odor  mortis  in  mortem,  aliis  autem 
odor  vitae  in  vitam.  Quibuscrapulaha?cexstitit  odor 
mortis  in  mortem.ipsi  obsederunt  Hierusalem.Quid 
autem  est  quod  continuo  dicii,  sed  et  Judas  eril  in 
obndionem  contra  Hierusaleml  Nimirum  id  ipsum 
quod  Apostolus  cum  dixisset,  periculis  ex  genere, 
periculis  ex  gentibus  (II  Cor.  xi),  etc.  intulit  etiam 
istud,  periculisin  jalsis  fralribus.  Ejusmodi  confes- 
sores  qui  Chrisliano  nomine  censentur  et  confiten- 
tur  se  nosse.  Deum,  factis  autem  negant,  hoc  loco 
per  Judam,  quod  interpretatur  confessio,  recte  iu- 
telliguntur,  uuoniam  dicuniur  esse  in  obsidionem 
contra  Hierusalem.At  ill.-i  videlicet  Hierusaiem,non 
est  talis  ut  facile  possit  moveri,  et  omni  vento 
(Tit.  i)  circumferri,  hoc  esl  quod  ait  :  Et  jionam  Hie- 
rusalcm  lapidem  oneris  cunctis  populis.omnes  qui  le- 
vubunt  eam,  conchione  lacerabuntur.  Similitudinem 
hanc  de  consuetudine  gentium  assumpsit.quae  hu- 
jusmodi  erat,  ut  in  viculis,  oppidis,  et  castellis,ro- 
tundi  ponerentur  lapides  gravissimi  ponderis,  ad 
quos  juvenes  se  exercere  solebant,  et  eos  pro  varie- 
tate  virium  sublevare,  alii  usque  ad  genua,  alii  ad 
umbilicum,alii  ad  humeros  etcaput,nonnulli  super 
verticem,  erectis  junctisque  manibus,  magnitudi- 
nem  virium  demonstrantes.n  Inarce  Atheniensium 
juxta  simulacrum  Minervavidi,  ait  B.  Hieronymus, 
sphaeram  aeneam  gravissimiponderis.quam  ego  pro 
imbecillitate  corpusculi  movere  vix  poteram.  Cum 
quaererem,  quidnam  sibi  vellet,  responsum  est  ab 
urbis  ejus  cultoribus,athletarum  in  illa  massa  forti- 
tudinem  comprobari,  nec  prius  ad  agonem  quem- 
quam  drscendere,quam  ex  elevalione  ponderis  scia- 
tur.  )>  Sensns  ergo  esl  iste  :  Ponam  Hierusalem,  id 
est  Ec^lesiam,  sicut  lapidem  oneris,  cujus  ponderi 
cunclorurn  populorum.seu  omnium  gentium  terra1, 
qui  coliiguntur  adversus  eam,  vires   non  possunt 


793 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MliN.  —  IN  ZACH.  LIB.  T. 


794 


comparari,  quatenus  eam  agitanda,  a  flde  Christi  A  stram  Greecus,  sive  gentilis  erat,  et  evangelizando 


dispellere,etcircumferrequeantqijovoluerint,quin- 
imo  ipsi  qui  conantur  eam  agitare,  concidantur, 
lacerentur,  rumpantur,  etanhelospiritudiscrucien- 
tur.  352  In  illa  die  dicil  Dominus,  percutium  om- 
nem  equum  in  stuporem  et  ascensorem  ejus  in  amen- 
tiam,  et  super  domum  Juda  aperiam  oculos  meos,  et 
omnem  equum  populorum,  percutiam  in  csecitule.  Et 
duces  Juda  diccnl  in  corde  suo  :  Confortentur  mihi  ha- 
bitatores  Hierusalem  in  Domino  exercituum  Deo  eo- 
rum.  Hoc  loco  domus  Jucla  non  eodem  sensu  accipi- 
tur  quo  supra.  Nacn  illio  dictum  est:  Sed  et  Juda 
erit  in  obsidionem  contra  Hierusatem.  Hicautem  di- 
cilur,  et  ditcs  Juda  direnl  in  corde  suo,  Coujor- 
lentttr  mihi  habiialores  llierusalem  in  Dcmino,  item- 


in  utramque  partem,  prcedicando  remissionern  pec- 
catorum  per  Christi  tidem,  circuire  oporlebat, 
unde  et  Paulum  mundi  circuitorem  nonnuli  dice- 
bant.  Quid  multa?  Factum  estid  quodprotinus  se- 
quitur  ; 

Et  habitabitur  Uierusalem  rursum  in  Inco  suo  in 
Hierusakm  et  salvabit  Dominus  tabernacula  Juda  si- 
cut  in  principio,  ulnon  magnifice  glorietur  domus 
David,  el  gloria  habitantium  Hierusalem  conlra  Ju- 
dam.  Quamvis  universitas  elertorum  una  sit  Hieru- 
salem,  unus  sit  Juda,  et  una  domus,  David,  tamen 
hoc  loco  disiinctionem  Judae  et  Hierusalem  sivedo- 
mus  David,  Scriptura  nos  quaerere  compellit,  et  in- 
venire  vel   demonstrare,  quando,  ubi  et  quomodo 


que,  et  super  domum  Juda  aperiam  oculos  meos,  quae  .,  domus   David  et  gloria   habilantium   Hierusalem, 


vi  Jehcel  oculorum  aperlio,  misericordiae  rerordatio, 
gratia?  est  effusio.  Hujus  videlicet  Juda  duces,  quo- 
rum  singuli  dioent,  ait,  in  corde  sun,  conforitntur 
habilulores  lliirusulemin  Domino,  apostoli  luerunt, 
et  apostoiici  viri  sunt,  quibus  magiium  fnit,  et  ma- 
gnum  est  desiderium,  ut  habitalores  llierusulem,\A 
est  (ilii  Ecclesia;  non  deficerent,  aut  deficiiinl  in  tri- 
bulationibus,  quae  ab  omni  equo  et  ascensore  ejus, 
id  est  ab  omni  poteslate  humana,  et  ab  omni  su- 
perbiente  in  altitudine  potestatis  inferuntur  eis. 
Quos  ergo  percutiam,  ait  Dominus,  in  stuporem  et 
in  amentiam,  et  in  coecitatem,  et,  ut  ait  Apostolus, 
primo  Judaeum,  deinde  Graaeum,  id  est  gentllem 
(ttom.  n).  Piima  namqne  Judasi  amentiaet  caecitate 
percussi  sunt,  juxta  propheiiam  dicentem  :  Excteca 


magnifice  contra  Judam  gloriata  sit.  Ergo  domum 
Davidetbabilantes  Hierusalem  eos  intellinimus  qui 
ex  Judaeis  in  Christum  crediderunl.  Judam  autem 
eos  qui  exgentibus  conversi  sunt.  Nimirum  in  Acti- 
bus  apostolurum  habemus  quando  et  quomodo  cre- 
dentes  ex  Judaeis  contraillos,  qui  ex  gentibus  cre- 
diderunt,  magnifice  gloriati  sunt.  Qitare  inquiunt, 
introisti  ad  viros  prxputium  habenles,  ct  mandueasti 
cttm  eis  1  [Acl.  xi.)  Introier.it  enim  ad  Cornelium,  et 
eos,  qui  cum  eo  erant,  quoniam  super  eos  Spiritus 
sanctus  ceciderat,  jnsserateos  baptizari  in  nomine 
Jesu  Christi.Ilemque  descendentesi/iu da>n  cie  Judwa 
ducebaut  fratres  upud  Antiochiam,  quia  nisi  circum- 
cidnmini  secunium  morem  Mosi,  non  polestis  salvi 
fieri,  facta  est  seduio  non  minima.Paula  et  Barnabsc 


cor  populi  httjus,  et  aures  ejusaggiava,  el  oculos  ejus  '<  adversum  iilos  (Act.  xv).  Nonne  hoceratdomum  Da 


claude(ha.  vi),  etc.  K  contra,  super  domum  Juda 
aperiam  oculos  meos,  id  est  donissancti  Spiritus  il- 
lustrabo  duces,  id  est  aposlolos  meos.  lsti  duces  in 
die  Pentecosles  ignei  facti  sunt,  cum  in  specieignis 
Spiritura  snncium  aeceperunt,  sicut  scriptum  est  ; 
Et  apparuerunt  illis  dispertilx  lingux  tunquum  igni.i, 
sedilque  super  singulos  eorum  (Act.  n).  Sequitur 
ergo  : 

Indie  illa  ponam  duces  Juda  sicut  caminum  ignis 
in  lignis,  el  sicul  faciem  ignU  in  feno,  et  devorabunt 
ad  sinistram  tt  ud  dexlram  omnes  populos  in  circuilu. 
Fenum  peccata  leviora,  ligna  peccaia  graviora  signi- 
ficant.  Ejusmoili  fenum  et  ejusmodi  ligna  consum- 
pserunt  apostoli  in  hls,  qui  conversi  sunt  ad  fidem 


vid,  et  habitantes  Uierusalem  conlra  Judam,  id  est 
credentes  ex  circumcisiore  contra  credentes  ex  prae- 
putio  magnifice  gloriari  ?  Paulus  apostolus  in  Epi- 
stola  ad  Romanos  (Rom.  n)  in  eo  totus  consistit. 
ut  excludant  ejus.nodi  gloriationem  Jud«i,  non 
per  legem  factorum  sed  per  legem  fidei,  et  ecce  in 
hoc  conflictu,  non  domui  l>avid,  sed  Judaei,  id  est 
non  Juitaeo  credenti  sedGraeco  fideli  justitia  victo- 
riam  concessit.  Ait  ergo  :  Et  salvabit  Domiuus  laber- 
narula  Juda,  sicut  in  principio,  id  est  Ecclesiam  con- 
Gtentium  sibi  salvabit,  non  per  legem  faclorum,  vi- 
delicel  circumcisionis  et  caBremoniarum,  seo  per  le- 
gem  fidei,  per  quam  salvatus  est  et  Abraham  iil 
principio.Quid  enimScripturadicit  ?  Credidit  Abra- 


Christi,  potestate  qu.nn  acceperunt  ab  ipso,  dicente  D  ham  Deo,  et  reputatum   est   illi  ad  justitiam  {Gen. 


illis  :  Quorum  remiseritis  peccala,  remittuntur  eis 
(Joan.  xx).  Quomodo  consumpserunt  vel  consu- 
munt  ?Sicut  ligna  caminus  ignis,  sicut  fenum  con- 
sumit  facies  ignis  (Deut.w).  Etenim  Deus  noster 
Spiritus  sanctus,  quem  acceperunt,  ignis  consu- 
mensest,  undeetcongruum  signum  deditaperiendo 
tanquam  ignis,  et  proinde  reinissio  peccatorum, 
quae  non  est  ex  hominibus,  sed  ex  Spiritu  sancto 
est,  recte  his  designatur  per  caminum  faciemque 
ignis,  ligna  et  fenum  eonsumentis  populos,  id  est 
prccata  populurum  itd  dexteram  et  ad  sinistrara,  et 
circuiti  devorantis.  Ad   dextram  Judeeus  ad   »ini- 


xvm  ;  Rom.  iv).  Quomodo  reputata  est  illi  fiJes  ad 
jusiitiam  ?  In  circumcisione,anin  pra-putio?  Nonin 
circumcisione,  sed  in  prsputio,  nondum  enim  erat 
circumcisus.  Iloc  modo  fiet,  quod  praemisit,  et  ha- 
bilabilur  Hierusalem  rursum  in  loco  suo  in  Hierusa- 
lein.  Hierusalem,  inquit,  /utbitabitur  in  Hierusakm, 
id  estuniversitaseleetorumpacem  habebitcumDeo, 
scilicet  peecatorum  remissionem,quaa  paxsignifica- 
tur  nomine  Hierusalem.  Quod  aulem  dicit  rur?us, 
nonnihil  attinet  ad  rem,  quia  videlicet  olim  habiiare 
C'£perat  in  illo  loco  paradiso  deliciarum,  videlicet 
in  Adam,  in  quo  sicut  omnes  psccaverunt,  ita  om- 


793 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


796 


nesin  eopositi  illic,  omnes  inde  in  eo  projecti  sunt.  A  cujus  suavitalis  aut  lenitalisinlerpretatione  non  i 


Unde  ap':d  Isaiam  riicilur  ridem  Hierusalem  :  Filii 
tui  projecti  sunl,  dormierunl  in  capite  omnium  viu- 
rum,  sicul  bestia  iltaqueata,  pleni  indignalione  Do- 
mini,  increpulione  Dei  lui  (Isi.  v). 

In  die  illa  porriget  Dominus  hubitatores  Hierusa- 
lem,  et  crit  qui  ofjenderit  ex  eis  in  die  illa  quasi  Du- 
vid,  cl  domus  David  quusi  domus  Dei,  sicut  A>igelus 
Domini  in  conspeclu  eurum.  Dies  quam  hic  tam  saepe 
praenuntiat,  lempus  omne  est  a  resurrectioneClirisli 
usque  ad  diem  judicii,  qui  dies  erit  rcsurrectionis 
universalis.  Eteuim  hocomnetempusidem  Uominus 
apud  Isaiain  uno  eodemquo  loco  etdiem  nuncupst 
et  lempus,  dum  dicit :  Tempore  accepto  exaudivi  te, 
et  in  die  salutis  adjuvi  te  [Isa.  xlix).  Quod  Aposlolus 


diget,  quia  videlicet,  et  si  vcrbum  hoc  interdum 
misfricordiarasij/nificurepotest.tamcnnullidubium 
aut  ignotum  est  quin  in  illa  diejudicii  debeat  Domi- 
nus  convertere  omnesgentes  qux  veniunl  conlra  Hie- 
rusalem,  quas  tantum  marlyrum  sanguinem  lude- 
runtet  poenitentiam  non  egerunt.  Sed  anlehocrc- 
liq-iiae  ex  Judfeis  convertend.-e  sunt.  Ait  ergo  : 

Et  effundam  super  domum  David  et  super  habiiato- 
7-es  Hierusalem  spirilum.  gratix  et  precum.  Non  qui- 
dem  rcodo  sunt  domus  David,  sive  habikdores  Hie- 
rusalem  quandiu  increduli  sunt,  eed  effundendo 
super  reliquiaseorum  spirilum  gralix  el  precum,  id 
est  spiritum  remissionis  peccatnrum  (quod  primum 
et  magnum  est  gratioe  donum)  fiet,  ut  sint  domus 


breviter  exponens  :  Eccc  nunc,    inquit,   tempus  ac-  g  Uavid  ut  sint  habitatures  llierusalem.  Post  hoc  erit 


ccptubile,  ecce  nuuc  dies  sulutis  (II  Cvr.  vi).  In  hoc 
tempore,  in  ista  die  protegit  Dominus  habitatores 
Ilierusalem,  id  est  omnem  in  secredentium  multi- 
tudinem,  ita  nimirum,  ut,  sicut  Apostolus  dicit, 
nulla  sit  distinctio  Judxi  et  Grxci  (Rom.  111).  Nam 
hoc  est,  quod  dicit,  et  cril  qui  offenderit  ex  eis  in 
die  illa  quasi  David.  Quod  ita  congrue  valet  in- 
telligi  :  Gentilis,  qui  colenda  idola  offendit,  erit 
quusi  Judaeus,  qui  nou  nisi  unum  coluit,  unde  et 
sibi  confidit,  et  super  gentilem  se  extollit,  in 
tantum  ut  pro  lite  sedanda,  Apnstolum  fortis- 
sime  disserere,  scribendo  Epistolam  ad  Roma- 
nos,  necesse  luerit.  Nec  praetereundum,  quod 
S53  sensum  Apostoli,  ubi,  commemoratis  genli- 


illa  dies  juilicii,  de  qua  dixit :  In  die  illa  quxram 
convertere  omnes  genie^,  qux  veniunl  conlru  Hierusa- 
lem.  Unde  protiuus  sequitur  : 

Et  aspicient  ad  me  quem  conAxerunt,  et  planclu 
plangenleum,  quasi  super  unigenitum,  et  dolebunt 
super  eum  ul  doleri  solel  in  morte prim  ogenili.  In  die 
illa  rnagnus  eril  planctus  Adremmon  in  campo  Ma- 
geddo,  ei  plangent  lerrx  famitise,  el  familixseorsum. 
Fumilix  domus  David  seorsum,  familioz  domus  Na- 
tham  seorsum,  el  mulieres  eorum  seorsum  ;  familix 
domus  Levi  seorsum,  et  mulieres  eorum  seorsum.  Fa- 
milix  Semei  seorsum,  et  mulieres  eorum  seorsum.  Et 
omnes  familise  reliqnix  /amilise  et  familix  seorsum, 
et  mulieres  eorum  scorsum.  At  Adremmon  urbs  est 


]ium  peccatis,  conversus  ad  Judaeum,  dicit :  In  quo      juxta  Jezrahel,  quae  hoc  olim   vocabulo  nuncupata 


judicasalterum,  leipsumcondemnas,  eadem  enim  agis 
qux  judicas  (Rom.  n),  illum,  inquam  sensum  hic 
hujuscemodi  .lictio  sublilitcr  innuit,  et  erit  qui 
offenderii  ex  eis  in  dic  illa  quasi  Davi  i.  Nam  et  David 
ollendit.  Igitur  sicut  )am  ilictum  est,  ut  non  magni- 
lice  glorietur  domus  David,  et  gloria  habitantium 
llierusalem,  contra  Judam,  ita  et  nunc  dicendum 
quod  alteralteri,  scilicel  Jmlaeus  gentili,  non  possit 
praeferri,  quoniam  omnes  peccaverunt  el  egent  gloria 
tiei  (Rom.  m),  et  ita  Judaei  peccata  sicut  gentilis  : 
Ita  gentilis  peccita  remittentur  sicul  Juiiasi.  per  p,- 
dem  Jesu  (  hnsli  (ibid.),  et  hoc  est  eurn  qui  olfe.nde- 
rit  esse  quasi  David,  Uavid  sicut  eum  qui  offendit. 
Et  ne  forte  dicas.  Quid  magnum  esteum  quioffen- 
dit  esse  sicul  David,  id  est,   gentilem  Judaeo  per 


1  est,  et  hodie  vocalur  Maximianopolis  in  campo 
Mageddo,  in  quo  Josias  rexjuslus  a  Pharaone,  co- 
gnomento  Nechao,  vulneratusest,super  quolamen- 
tationes  scribit  Hieremias,  qua?  Ipgunturin  Ecclesia, 
et  scripsisse  eum  teslatur  liber  Paralipomenon  (H 
Par.Kxxv).  Sed  nunquid  quando  fiet  quoij  hie  lo- 
qu  tur,  el  aspicien'  ad  me  quem  confixerunt,  el  plan- 
ctu  ptungent  quasi  super  unigenitum  :  nunquid,  in- 
qua  n  non  mnjir  planctus  erit  quam  fuit  pro  morte 
Josi.B  regisjusli?Puerit  quidemplanctusillpgrandis 
et  sapiemer  di;posit'is,  ut  familia  domus  David,  fa- 
milia  reg.ilis'  et  familin  domus  ,Vii(/i«i?,qui  prupheta 
luit ;  et  fumilia  ilomus  Levi,  ex  quo  ortum  est  s.icer- 
dotium  ;  et  familiu  domus  Semei,  ex  quo  doctoruin 
agmina  pullularunt  ;  et  reliquix  familix,  quas,quia 


Jes  um  Ghrislum  in  gratia  coajquari?  protinus  dicit:  D  non  habebant  aliquod  pnvilegiumdigmlatis,  univer- 


Et  domus  David  quasi  dnmus  DU,  sicut  angelus  Uo- 
mini  in  conspectu  eorum.  Gratulandum  igituresiei 
qui  offendit,  quod  sit  sicut  David,  id  est,  sicut  Ju- 
daeus,  ejusdem  fidei  cujus  fuit  Dauid,  quia  conse- 
queuter  ipse  aeque  ut  ilie  est  quasi  domusDei  sicut 
angelus  Domini,  ut  videlicet  unaet  uniformis  socie- 
tas  angelorum  et  hominum,  tam  gentilium  quam 
Judaaorum,unasit  domus.unacoelestis  Hierusalem, 
civitas  Dei  viventis,  et  hoc  in  conspectu  eorum,  id 
est  in  visione  qua  omnes  pariter  Deum  videbunt.  Et 
erit  in  die  illa,  quxram  converlere  omnes  gentes  qux 
veniunt  contra  Hierusalem.  Hoc  expositione  sive  ali- 


sasalisque  nomine  compreheudit  plangerent  eum 
viri  seorsum,  et  mulieres  seorsum.  :  verum  plan- 
ctus  illius  magnitudo  quantacunque  fuerit,  nihil  ad 
magnitudinem  planctus  futuri,  quando  ille  quein 
confixerunl,  aspiciendus  apparebit.  Tanlummodo 
propter  aliquantulam  similitudinemhic  illius  plan- 
ctus  meminit,  ut  solent  inierdum  rex  maximee  ex 
minimarum  rerum  assimilalione  melius  intelligi. 
Minimum  fuit  quod  homines  hominem  plangentes, 
modum  vel  habitum  sui  planctus  ita  deposuerunl, 
vel  singulae  familiae  seorsum,  singularumque  fami- 
liarum  viri  seorsum,  et  mulieres  eorum  leorsum 


797 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  T. 


798 


plangerent  seorsum.Maximum  autem  eril.quod  in 
illo  planclu  omnes  tribus  terra?,  et  maxime  qui 
illum  confixerunt,omnes  omnino  peccatores  et  im- 
pii.qui  pcenitentiam  nonegerunt.plangent  seorsum 
quamvis  omnes  ad  unum  congregentur  judicium, 
omnes  ad  unum  descendant  carcerem,id  est  inler- 
num,  oronis  animus  ab  omni  animo  erit  seorsum, 
multum  occuf  atus  apud  semetipsum,  nec  amicam 
respiciens  nec  amicum.Item,  minimum  est  quod  in 
hocsoeculo  plangit  mater  super  unigenilumvel  dolet 
in  morte  primogeniti  ;  maximum  autem  erit,  quod 
tunc  plangent  et  dolebunt  vere  primogenitum,vere 
unigenilum.  Quid  enim.o  Synagoga,  mater  infelix? 
Unigenilus  Dei  Filius,qui  de  carne  tua  natus  est, 
mortuus  est  tibi  :  mortuus,  inqunm,  est  tibi  non 
solum  pro  eo  quod  tu  illum  oecidisti.verum  etiam 
pro  eo  quod  tu  illum  resurrexisse  non  credis.quod 
sit  vivus  scire  non  vis.audire  non  pateris.  Et  qui- 
dem  utcunque  est  tolernbile  malum,  ubi  mater  ia 
hoc  saeculo  morientem  amittit  filium.quem  hubebat 
unigenitnra.quamvis  nullumsperetsibi  nasci  alium 
Sed  illud  edici  non  valet,  satis  excogitari  non  po- 
test,  quam  sit  inlelieissimum  amisisse  Salvatnrem 
unicumet  uuigenitum,ita  ut  jam  nec  ipsum  liceat 
separare,  nec  alium.  Sequitur  : 

Cap. XII.  — In  die  illa  erit  fons  pafens  domus 
David  ct  iiabituntibus  Hierusutem,  inablutiowm  pcc- 
caloris  et  menslrualx.  Et  cril  indie  illu,  dicit  Dorni- 
nns  exercituum  :  Disperdam  nomina  idolorum  de 
terra,  etnon  memorabuntur  ullra.  lterum  ad  supe- 
rioratempora  sermo  recurril,qui  videlicet  recursus 
recapilulatiodicitur,etfrequensestinScripturispro- 
pheticis.  Ali  eo  quod  dixerat:  Tu  quoque  in  sanguine 
tcsiamenti  tui  emisisli  vinctos luos de lucu,in  quonon 
estaqua  (Z  /xA.ix),usque  ad  planctum  jam  dictum  ser- 
mo  processit.eodem  ordine  quoerant  res  gerendas,a 
passione  ejusdem  Domini  usque  ad  finem  saeculi 
diemqueuniversalisjudicii.Nunc  ad  te>npus  recurrit 
ejusdcmDominicaepassionis,etun'leloquaiurdicens: 
Tu  quoque  in  sanguine  testamenti  lui  emisisli  vinctos 
tuosde  iucu.Ir.de  nuncrursusloquitur://;  d~e  illuerit 
fons  patens  domus  Duvid.  Quis  enim  isle  est  lons 
domus  David,  nisi  baptismi  sacramentum,  quod 
emanavit  de  latere  Filii  David  patefacto  lanceamili- 
tis  '?  Ezivit  enim  sunguis  ei  aquu  (Joan.  xix).Sanguis 
ul  redimeremur  ;  aqua,  ut  renasceremur.  Extunc 
usquead  consummationem  saeculi,toto  hoc  tempore 
accepto.toto  h"C  die  salutis  patens  est  fons  ille  do- 
mui  D.ivid  et  habitanlibus  Hierusalem.  id  est,  Chri- 
stianae  religioni,et  omnibus  qui  per  lidem  habitant 
intra  sanctam  Ecclesiam.  354  In  quod  opus  est 
illis  fons  palens?  bi  ublulionem  pecca'oris  et  men- 
struatx,  id  esi,in  remissionem  peccalorum  creden- 
tis  ex  oircumcisione,  credentis  ex  gentilitate,  quaa 
sanguine  fluxil  idololatriae.  In  omnium  ablutionem 
fons  patens  est.nulli  claudendus  est.  Et  notandum 
quod  tantumtnodo  domui  Duvid  et  habitantibus  Hie- 
rusalem  fons  patens  dicitur  et  est.  Nim  his  qui  con- 
tra  domum  David  ei  extra  Hierusalem  sunt  non  ha- 


*  bendo  fidem  hortus  conchsus  est,  fons  signatus  est 
(Cant.  iv).  Et  bene  continuo  sequitur  : 

In  die  illa,  dicit  Dominus  exercituum ;  Disperdam 
nominaidolorum  de  terra,  quia  non  mtmorabuntur 
ultra  ;  quia  videlicet  fluxus  idololatriae,quae  est  san- 
guis  men9!ruatas,fonte  baptismi  abluitur  ;  ita  ut  no- 
mina  idolorum  omnia  deleantur,nec  ultra  in  eum  in 
quem  scripta  fuerant  memorentur.cum  fuerit  funte 
illo  fideliter  ablutus.  Hinc  apud  Ezechielem  idem 
Dominus  dicit :  El  effundam  super  vos  aquam  mun- 
dam,  et  mundabimini  ab  omnibus  inquinamenlis  ve- 
strn,  et  ab  universis  idolis  vestris  mundabo  vos 
(Ezech.  xxxvi).  Et  erit,  cum  prophetaverit  quispiam 
ullra,  dicent  ei  pater  ejus  f>t  muter  ejus  qui  genuerunt 
enm:  Son  vives;  quia  mendacium  locutus  esinnomi- 

"  ne  Domim.El  conftrtgent  i  um  patcr  ejus  et  maler  fjus, 
genitorcs  eius  cum  prophetuverit.  Et  trit  in  die  itla, 
confundentur  propketx,  unusquisque  ix  visione  sua 
cumprophetaverint,  nec  operier.lur  pallio saccino  ul 
mentiantur;  sed  dicet  :  Non  sum  prophefa.homo  agri- 
cola  egosum  ;  quonium  Adam  e.rem^lum  meumab  ado- 
lescentia  mea.  Et  dicetur  ci :  Quid  sunt  plagx  Utx  in 
medio  manuum  /uarum:  Et  Uicet  :  Ris  plagutus  sum 
in  domo  eorum  qui  diligebant  me,  framea  suscilare 
superpastnrem  meum  et  super  virum  cohrrentem 
mihi,  dicit  Dominus  exercttuum.  Perrute  pastorem 
et  dis/jergentur  oves.  Pulcbernmam  atque  splendi- 
dissimam  praesentis  capituli  litteram  iia  tractare 
Christo  intentus  cupit  animus,  ut  ei  qui  tanquam 
fundamento  non  minoris  res  gestaesplendorissuper- 

C  ae'lificentur.  Dixerat :  Et  ent  in  die  ilta  fons  palens 
domui  David,el  habilantibus  Hierusalem,  in  ablutio- 
nem  peccatoris  et  menstruatce,  et  fontem  illumhuud 
dubium  de  lateresuo  (hristus  profudit  in  sua  pas- 
sione.Ergo  quoniam  et  ita  lerminatur  :  Percuie  pa- 
storem  el  dispergentur  ovrs,  quod  similiter  de  pas- 
sione  ejus  dictum  esseipso  auctorecertum  estjon- 
gius  neabeamus  circi  ejusdem  passionis  sacramen- 
tum.haec  exponendo  comruoremur.Quos  ergo  tangit 
dicendo,  el  prophelas  el  spiritum  immundum  illis 
copulat,  et  qui  erant  tempore  illo  propheias  mali 
habentes  spiritum  immundura?  Nimirum  illi.qui 
malam  sibi  hinc  prophetiam  de  corde  suo  prophe- 
taverunt :  Quij facimus,  quia  hic  homo  mnlta  siyna 
facil  ?  Si  dimiltimus  eum  sic,  omnes  credent  in  euni, 

D  et  venient  Romani  ettollcnt  nostrum  et  locum  et  gen- 
fem  {Joan.xi).  Nempe  excepto  quod  pramiserunt, 
si  diniitiimus  eum  sic,  totum  quod  dixerunt.in  pro- 
phetiam  rrputatum  esl  illis,  ul  omnes  crrderent  in 
eum  (Joan.  i) ;  illis  autf  m  non  crcdenlibus, veni"ent 
Romaniel  tollereut  eorum  et  tocum  et  genlem.  Fue- 
rat  inter  illos  unus  Caiphas  talium  prophetarum 
maximus.qui  cum  esset  pontifex  anniillius,  aucto- 
ritatem  babens.ut  prolojueretur :  Vos,  inquit,  ne- 
sciiis  quidqvam  neque  cogilalis  quia  expedit  vobis  ut 
unus  moriulur  liomo  pro  populo,  et  non  lota  gens 
pcreai.  Hoc  autem,  inquit  evangelista,  a  semetipso 
non  dixit  sed  cuin  essel  pontifex  anniillius  prophe- 


799 


RUPEIITI  ABBATIS  TUITIENSIS 


£00 


larit  ijuia   Jesus  moiiturus   erat  pro  gcnte,    el  non  A  prophetando  mentientes,  mentiendo  prophetantes. 


tantumpro  genle,  sed  ut  Filios  Dei  qui  erant  di- 
spersi  congregaret  in  unum  [Joan.  xi).  Ejusmodi 
prophetas  et  spiritum  immuwlum,  qui  nescienssa- 
cramenta  Dei.talem  eis  prophetiam  inspirat.  A»fe- 
ram,  ait,  de  terra,  quia  justum  est  ut  veniant  Ro- 
mani,  et  secundum  timorem  quem  sibi  finxerunt 
illis  eveniat.  Ei.  erit,cum  prophetaoeril  quispiam  ul- 
t)\i,  etc.  Prophela  mugnus  de  semetipso  ultra  pro- 
phetavitquia  iili  et  pracipue  Caiphas  prophetave- 
runt  quod  expodiret  cum  mori  ;ipse  autem  prophe- 
tavitquodoportereteum  etiam  resurgerea  mortuis. 
Hoc  ultra,  fuit,  videlicet  ultra  prophetiam  illorum, 
prophetiam  mortis,  quia  prophetavit  prophetiam 
resurrertionis.  Dixit  enim  :  Solvite  templum  hoc,  el 


Quomodotunc  fueruntoperti  pallio  saccino  ?  Nimi- 
rum  sicut  hypocritne  tristes  (Matth.  vi),  imo  plus 
qimm  hypocritae.plus  quam  tristes,quia  homicid<e, 
quia  crudeles.  Pavor  ille  quem  coram  populosimu- 
laverunt,  dicendo  :  Venient  llomani,  et  totlenlno- 
strum  et  locum  et geni am  (./«ara.xi),diranecessilasilla 
tam  magnumfaciendi  homicidium.quamsibiassum- 
pserunt.adexasperandum  populnm  et  concitandura 
ne  dimitterent  eum.pallium  fuit  saccinum,quojara 
operti  sunt  simulatores  etcallidi,ut  viderenturraul- 
tum  iiiviti.multumque  coaeti,el  proinde  tristesocci- 
dere  illum.Sed  dicet:«  Non  sum  prophela.hornoagri- 
co1h355  ego  sum.quoniam  Adam  exemplum  meum 
ab  adolescentia  me;i.Et  dicetur  ei  :Quid  suntplagas 


post  triduum   excilabo    illud.  Hoc   aulem  dicebat  de  r*  istae  in  medio  manuum  tuarum  ?  Et  dicet :  His  pla- 

gatus  sum  in  domo  eorumqui  diligebant  me.»Dili- 
genter  permutatio  personarum  animadverlendaest, 
quia  nunc  de  pluribus  prophetis.nunc  de  uno  pro- 
phetasermo.  In  primis  dictum  est  de  pluribus,  et 
pseudoprophetas,  et  spiritum  immundum  au/eram  de 
terra,  statimque  deuno  subjunctum  est,  et  ent. 
cum  prophetaverit  quispiam  ullra.  Item  de  pluribus 
dictum  est,  eterit  indie  illa  confundenlur prophetx, 
nec  operienlur  pallio  saccino  ut  mentiantur,s[a.\.in\que 
de  uno  subjunctum  est,  sed  dicet,  non  sum  pro- 
pheta,  etc.  Et  hoc  sciendum,  quia  plures  illos  ipsa 
Scriptura  redarguitiniquitaiis  etspiritus  immundi. 
Istum  autemunum  non  Scriptura  mendacii  redar- 
guii,  sed  patrem  et  matrem  ejus  dixisse  narrat, 
mendacium  locutuses  in  nomine Domini.Nunc  quid 
iste  dicut.et  quid  ei  dicatur,  vigilanter  audiamus. 
Sed  dicet :  Non  sum  propheta,  et  dicetur  ei  :  Quid 
sunt  plag,re  islx  in,  medio  manuum  tuarum  ?£/  dicel: 
His  ptog  itus  sum  in  domo  eorum  qui  dtligebant  me. 
Mirum  valde,  sed  non  incognitum,  quod  ille  dicit, 
quem  conflxerunt  pater  et  mater,  et  dixeruni,  non 
vives,quod  ille  dicet.ille  loquetur  qui  mortuus  fuit, 
quod  illedicens  sive  loquens.plagas  habebit  inme- 
dio  manuum  suaruin,  et  dicet,  his  plugatus  sum. 
Quid  hic  in  liltera  prophetica  deest,nisi  quod  mani- 
feste  dixit  ille,  conflxus  et  mortuus  resurget,  et 
slaos  in  medio  discipulorum  sucrum  dicet :  Vnlete 
manus  measet  pedes  meos,sive  infer digilum  luum 
huc,  sive  manuin  tuam,  et  coguosce  loca  clavorum? 
(Joan.  xx.)  Nimirum  in  littera  vel  tantillum  deesse 


templo  corporis  sui  (Joan.  n).  Cum  ergo  propheta 
verit  ullra  quispiamquem  nominare  nolo,quia  non 
expedit,  dicent,  inquit,  ei  pater  ejus  el  mnter  ejus 
qui  gcnuerunt  eum  :  Non  vives,  quia  mendacium 
locutus  es  in  nomina  Domini.  Pater  ejus  Judai- 
cus  populus,  et  mater  ejus  Synagoga,  qui  se- 
cundum  carncm  genuerunt  eum,  ita  dixerunl  ei. 
Gum  enim  aliudnoti  haberentunde  accusarenteum, 
noviesime  submissis  duobus  falsis  testibus,  islud 
protulerunt :  Hic  dixit :  Possum  destruere  templum 
Dei,el  triduo  rexdificarc  illud  (Matth.  xxvi).  Cumque 
principi  sacerdotum  dicenii  :  Adiuro  le  per  Deum 
vivum  ut  dicas  nobis  si  tu  es  Chrislus  Fitius  Dei, 
respondisset,  Tu  dixisti,  et  amodo  videbitis  Filium 
hominis  sedentcm  a  drxtris  virlutis  Dei,  et  venien- 
iem  in  nubibus  cccli,  clamaverunt,  reus  est  mortis  ^ 
(ibid).  Nonne  hoc  erat  dicere,  non  vives,  quia  lo- 
culus  es  in  nomine  Domini? Et  configenl  eum  paler 
et  mater  ejus  qui  gcnuerunl  eum,cum  prophetaveril. 
Ut  dictum,  ita  factum  csi,  Cum  prophelaveril,\d  est 
non  ante,sed  postquam  propositum  sure  praedicatio- 
nis  tempus  impleverit,  tuncdemum  quiaante  non 
potuerunt,  crucifigent  eum.  Uoo,  inquam,  faclum 
est  qu>a  crucifixerunt  eum,  non  quia  memlacium 
loculus  esl,  sed  quia  dixerunt  mendacium  loculuses 
in  nomine  Domini,  et  idcirco  non  vives.  El  erit :  In 
die  illa  conjunteniur  prophetue  unusquiique  exvisione 
sua  cum  prophelaveriat ,  et  hoc  itidem  factum  est. 
Prophetae  illi,  de  quibusjam  dictum  est,  quidixe- 
runt :  Si  dimitlimus  eum  $i<:,  omnes  credent  in  eutn 


(Joan.xi).quorum  unus  dixit:  Expedit  vobis  ul  unus  D  oportebat,nam  qui  porlare  posset.quotus  tunc  erat? 


moriatur  homo  pro  papulo  (ibid.),  ex  ipsa  visione 
sua,  ex  ipso  prolundo  consilio  suo  ccnfusi  sunl, 
quia  miro  modo  cuin  non  sit  factum  quod  cogitave- 
runt,  1'actum  est  quod  dixerunt :  Omnes  enim  cre- 
dent  in  eum,  et  per  mortem  suara  lilios  Dei,  qui, 
erant  dispersi  cougregavit  in  unum.  Et  venientes 
Romani.locum  et  genLera  eorum  tulerunt.non  quia 
dimiserunt  eum  sie.sed  quia  non  dimiserunt  eum 
sic.  Hinc  illis  confusio  magna,nobisautem  crcden- 
tibus  bonor.  Nec  opanentur,  inquit,  pallio  saccino 
ut  meniiuntur,  subauditur,  ul  lunc  operti  fuerunt, 
quoniam  taliter,ut  jam  dictum  esl,prophetaverunt, 


Si  enim  aposloh  portare  non  poterant,  antequam 
Jesus  ploriflcatus  esset,  unde  dioebat  illis  :  A  huc 
mulla  habeo  vobis  dir.erc,  sednon  poleslis  portare 
modo(Joan.  xvi),  q  ianto  minus,  nisi  clausa  et 
signata  fuissent  h  i-cet  siinilia;portari  possent  tem- 
pore  illo  quo  haec  scripta  sunt.  Unde  miranda  et 
laudanda  Spirilus  sancti  sapientia.quid  quod  neces- 
8arium  erat  quandoaue  sciri,  taliter  locutus  est  per 
os  prophetarum.ut  verba  ejus  non  intelligerentur, 
quando  non  oportebat  intelligi.  Igitur  non  operien- 
tur,  ait,  pallio  saccino  prophetae  illi  ul  mentiantur, 
sed  discooporto   capile,    sicut  adulter®    mulieris 


801 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIX.  —  IN  ZACH.  LIB.  V. 


802 


eaputlexsacrajubet  denudari  (Vum.v),  discoopertn,  ^  bus  Oliis  regni,  quanto   major   agricola  et  melior 


inquam,  capite  illorum,  id  est,  sublata.  civitale  et 
templo,  sive  loco  qui  erat  ornatus  eorum,  et  pro 
quo  pavorem  simulando  sese  operuerunt,dicet  ille 
qui  conlixus  l'uit,quique  postquam  confixus  fueiil, 
dicerc,  et  loqui  poterit,  quia  resurget  a  morluis  : 
ISon  sum  propheta,  homo  agricola  ego  sum.  Hoc 
nimii  um  insultabundusdicere  potest,quoniam  ipse 
est  sapientia,  qui  loquitur  inparabolis:  Ego  quoyue 
in  interitu  vesiro  ridebo  et  subsannabo,  cum  vobis 
quod  timebatis  advenerit[Prov.  i).  liaque  hoc  sensu 
gravissime  dictum  :  Non  sum  propheta,  homo  agri- 
cola  ego  sum,  quoniam  Adam  exemplum  meum  ab 
adolescentia  mea,  subauditur  aeslimatione  vestra, 
quiasic  voluistis.sic  dixistis  falsi:  Scrutare  Scriptu- 


semine  est,  quod  ip*e  serainavit.  Et  vere,  quoniam 
Adam  exemplum  meum.nimirum,  quemadmodum 
Apostclus  cum  dixisset:  Regnavil  mors  ab  Adum 
ustjUe  ad  Hosen,  etiam  ineosquinon  peccaverunt 
in  similitudinem  prxvaricatioms  /lda\protinus  addi- 
dit :  Quiesl  forma  fuluri ;  et  exponens  quid  dixerit : 
Si  enim,  inquit,  unxus  deliclo  mnlti  mortui  sunt.  et 
caetera  usque,  sicut  enim  per  inobedientiam  uniut 
hominis  peccatores  ccnslituti  multi,  ita  per  uniui 
obedienliam  justi  conslituenlur  mulli  {Rom.  v).  Igilur 
non  sum  propheta,  inquit,  sed  cgo  sum  homo,  qui 
Deus  eram,  et  sum  homo,  atque  homo  factus  et 
prophetas,  et  omne  bonum  semen,  id  est  omnes 
filios   regni  toni]uam  agricola  in  agro  mundi  bujus 


ras    ei   vide  quia   prophela  a   Galilira  nun   surget  r>  seminavi,  et  seminare  non   desino  usque  ad  con- 

{Joan.    vn).  Item  :    Quomodo    hic   lilleras  sit,  cum 

non  diclicerit  ?  (Ibid.)  El :  Xonne  hic  est  ftlius  [abri'! 

(Mallh.   xni.)  Dicat  ergo  :  lYon   sum  propheta,  homo 

agricola,  sive  quod   eodem  respeclu  dicere  polesl, 

homo   laber  ego  sum,    quoniam   Adam  exemplum 

meum,  id  est,  bomo  peccator  ego  sum  sicut  Adam, 

ab  adolescenlia   mea,    id    est  ex  quo  discretionetn 

boni  etmali    habetnatura  humana,  et  itidem  talis 

ego    sum   arbitratu  vestro,  quia   dixistis    quodam 

loco :  Da  gloriam  Deo.   Nos  scimus  quia  hic  homo 

peccator  est  (Joan.  ix).  Verumtamen  quidquid  vos 

dixeritis,nunc  patet,  utrum  prop/ieta  a  (•alilxasur- 

gere  potuerit,  saltem  ex  eo  quod  dixi  de  vobis:  Et 


summationem  sa?culi,  quoniam  Adam  exemplum 
meum,  videlicet  in  eo.quod  sicut  propter  peccalum 
ejus,  terra  carnis,  nou  filios  regni,  sed  spinas  et 
tribulos  genninavit  ei,  ita  propter  justitiam  meam, 
terra  Spiritus  sancti,  de  qua  scriptum  est  -.Spirilus 
tuus  bonus  dedacel  me  interram  rectam  (Psal.  cxlii), 
non  spinas  et  tribulos,  sed  filios  regni  germinet 
mihi.  In  hoc  est  Adam  exemplum  meum  ab  ado- 
lescenlia  mea,  id  est  a  nalura  humana,  ex  qua  vel 
in  qua  factus  sum  visibilis  et  visibiliter  laborans 
agricola  cujus  tota  spiritualis  est  agricultura.Hcec, 
inquit.dixit  cum  fixus  luerit,cum  mortuus  fuerit.et 
resurrexerit,  el  dicetur  ei  :  Quid  sunt  plagx  islse  in 
medio  manuum  tuaium  ?Quandiu  putas,et  quomodo 


cadentin  ore  gladii.et  captivi  ducenturin  omnesgm- 

tes   (Luc.  xxi),  et  ita  factum.  Nunc,  inquam,  patet      hoc,  et  a  quo,  vel  a  quihus  didtur  ei  ?  Nimirum  in 

utrum  eiro  tanquam  homo  agricola  aul  fatier  litte-  "  sacula    saeculorum    sine  cessatione   dicetur  ei,  et 


ras  scire  non  debuerim,cum  econtra  lot  prophelas, 
tot  sapientes  fecerim,  et  miserim  ad  vos.  et  nunc 
patet  utrum  ego  peccator  fuerim,  secunduro  exem- 
pluin  Adam,cum  vostalem  actantam  propter  istum 
sanguinem  meum  receperitis  vindiciam.  Hic  ironia 
gravissima  est,  id  esl  sententia,  per  pronuntiatio- 
nem  contrarium  habens  intellectum,  aut  etiam 
sarcasmos.id  est  hostilis  irrisio,juxta  illud  Supien- 
liae,  quod  jam  supra  memoratum  est :  Ego  quvque 
in  intentu  vestro  ridtbo  (Prov.  l)  ;  el  illud  in  psal- 
mo  :  Quid  habiial  in  calis  imdebit  ios  (Psul.  n). 
Alias  autem  etreverasinipliciter,  sicutlitlerasonat, 
inleliigi  congrue  potest.Si  emm  Joannrs  requisitus 
a  dicentibus:  Propheta  es  tut   poiuit  sine  mendacio 


admirando  admiraiione  ineffabili  dicetur  et  a  Deo 
Piitre,  cui  faclus  est  obediens  usque  ad  mortem,  mor- 
tem  autem  crucis  (Philip.  n);  et  dicetur  ei,  et  a 
sanctis  angeli,  qui  iu  eum  desiderant  prospicere, 
dicetur  ei,  et  ab  horainibus  quos  morte  sua  rede- 
mit  (I  Petr.  l) ;  dicetur  ei :  356  Quid  sunl  plagse 
islx  in  medio  manuum  tuarum!  0  mu;;num  mira- 
culum,  mirum  spectaeulum  praesertim  in  Domino 
dominatore  omnium,plag!\s  habere  in  medio  ma- 
nuum  suarum  !  Et  dicet  His  plagalus  sum  ia  domo 
eorum  qui  dihgebant  me.  0  magnum  sacnlegium, 
siicnlegum  homicidium,  plagas  hujusmodi  i  sse  in 
domo  i llai as  diiigentlum  !  Non  dicet,  his  plagatus 
sum  ab  his  qui  diligebant  me,  sed  in  dcimo  eorum 


respondere,  non  Joun.  i),quonium  erat  plus  quam  D  qui  dlligebant  me.  Nam  qui  plagas  intulerunt,  non 


proplieta,siquidem  prophetae  est  ventura  nuntiare, 
non  etiam  dcmonstrare  ;  quanto  magis  istc.qui  non 
quomodocunque  plus  quam  propbeta,  sed  et  pro- 
phetarum  Dominus  est,  et  veniura  non  solum  an- 
nuntiavit  aut  demonstravit,  verum  etiam  quae  nun- 
tiavit  sive  prsedixit,  ipse  effecit.  Et  homo  agricola 
ipse  est.  Nirnirum  agricola  talis  ac  tantus,  cujua 
ager  sit  mundua  ?  Nam  qui  seminat,  inquit,  bonum 
semen.  est  Ftlius  hominis  :  ager  autem  est  mundus. 
Bonum  vero  semen,  hi  sunt  ftliiregni  (Matth.  xm). 
Ergonon  solum  propheta,  inquit,  verum,/iomi/  agri- 
cola  eyosum,  id  est,  lanto  major  prophetis  et  omni. 


dilexerunt  me.Erant  autemdomus  Abraham,Isaac, 
et  Jacob,  et  David,  et  caeterorutn  talium,  qui  dili- 
gebant  me,  qui  promi*sum  sibi  exspectabant  me. 
Verumtamen  hoc  dicere.non  estresponderead  hanc 
iulerroga.tioaeai,quid  plngxsintistx!  Aliud  namque 
percunclando  dicere,  quid  sunl  plagxislse'!  etaliud 
dicere,  ubi  factae  sunt  plagse  istae  ?  Istud  quasritur, 
qmd  sint  pl.igx  islxl  Ergo  ex  abtindanti  dicet:  liis 
plagatus  sum  in  domo  eorum  qui  diligebant  me,  et 
tunc  demum  dicet  quid  sml  playx;  dicet:  Calix 
est  quem  Pater  c/edtt  mihi  bibere  (Uatth.  xxvi).Nam 
nuod  protinus  sequitur,  aequipollens  est,  quia  vox 


803 


RUPERTI  ABBATI  TUITIENSIS 


804 


qiiam   subjungit,    Patris  calicem  dantis  vox  est.  »  dixi,  convertam  manum  meam.  Hincestilla  confessic 


Framea  susriture  super  pastorem  meum,  el  super 
virum  cohserentem  mihi,  dieit  Domiuus  cxercituum. 
Perculf.  pastorem,  e'  dispergenlur  oves  gregis.  Ac  si 
dicat:  Qu;eritis  quid  sint  plagae  istae,  et  ego  dico 
vobis  quia  teslimonia  sunt  obedientiae,  signa  vo- 
luntatis  etjussionis  paternae.  Dommus  exerciluum, 
Deus  Piiter  mibi  proprio  Filio  suo  non  pepercil 
(Rom.  vni),  sed  pro  vobis  omnibus  tradidit  me.  Et 
dixit :  Framea  suscilure  super  paslorem  meum,  el 
super  virum  cohx>enlem  mihi.  Quod  est  dieere  :  0 
mors,  convalescere  super  filium  meum,  pas/orem 
meum  bouum,  super  virum  cohxrentem  mihi,\d  est 
in  unitate  personae  conjunctum  Verbo,  quod  con- 
substantiale  mihi  est.  Ad  dictum,  ac  si  framea 
quasreret,  dicent :  Quomodo  vel  in  quanlum  susci- 


ejusdern  pastoris. Con/itVor /ioi,  Domine  Pater  cceli 
el  lerrx,  qma  ubsrondisti  hxc  sapientibus  et  prwlen- 
libus,  et  revclasii  ea  purvulus  (Matth.  xi).  Equidem 
sapientes  et  prudentes  jam  dicti  parvulos  alflgent, 
et  ex  eis  Qagell.ibunt,  cruciligent,  et  persequentur 
de  civitate  in  civitatem,  noanullos  quoque  ignibus 
exurent,  sed  heec  omnia  parvulis  cooperabuntur  in 
bonum.  Etenim  ego  per  haec  quae  palientur,  uram 
eos,  sicut  uritur  aurum,  et  probabo  eos  sicul  proba- 
lur  argentum.  Secundum  hanc  similitudinem  ar- 
genti  et  auii,  quod  per  ignem  probalur,  omnia  haec 
illis  in  bonum  cooperabuntur.  Unde  apud  B.  Job 
Ecclesia  parvulorum,  sive  unus  aliquis  ejusmodi 
parvulorum  gaudet,  et  dicit  :  lpse  vero  scit  viam 
meam,  et  probabit  me  quasi  aurum,  quodper  ignem 


tabor  super  hunc  pastorem  tuum  ?  ita  proiinus  edi-  l»  tramit.  Vestigia  ejus  secutus  est  pes  meus.  viam  ejus 


cit :  Percute  pastorem,  et  dispergentur  oves.  Hiuc 
ipse  pastordum  percuteretnr,  ita  locutus  est :  Om- 
nes  vos  scandalum  paliemini  in  me  in  ista  nocle. 
Seriptum  estenim:  Perculiam  pastorem  etdispergen- 
tur  oves  gregis  (Matth.  xxvi).  Igitur  dicentibus : 
Quid  sunl  plagx  istx  in  medio  manuum  luarum, 
congrue  apponitur  vox  Patris  dicentis  :  Framea 
fusatare  super  pastorem  meum,  el  super  virum  co- 
hifrentem  mihi,  percute  pastorem  et  dispergentur  oves 
gregis,  ut  sit  sensus:  Monumeota  sunt  paternae  cha- 
ritatis,  signa  sunt  obedienlise  meae,  quia  ille  mihi 
proprio  Filio  suo  non  pepercit  \Iium.  vm),  et  ego 
fac/ussom  obediens  \\\\  pro  omnitius  \ob'\suS'jue  ad 
mortem,  mortem  autem  crucis  (Philip.  n).  Se- 
quitur  : 

Et  ronverlam  manum  mcam  ad  parvulos,  et  erunt 
in  omni  terra  partes  dase,  el  disperdentur,  et  dcfi- 
ciml,  et  iertia  pars  relinquetur  in  ea,ducam  tcr- 
tiam  partem  per  ignem,  ul  uram  eos  sicut  uritur  au- 
rum,  et  probabo  sicut  probatur  aryentum.  Poslquam 
percussus  fuerit  pastor,  et  pistore  ipso  volenie  et 
dicente :  Si  ergo  me  quxritis,  sinile  hos  abire 
Uoan.  xvm),  dispersae  fuerint  oves,  convertam,  ait, 
manum  meam  ad  parvulos,  id  est,  revelabo  parvulis 
sicranr.enturr  percussionis.qua  percussus  est  pastor. 
Eruntquid.tm  in  omni  terra  praeier  parvulos  parles 
duae.una  pars  sapientium.el  una  pars  pruientium, 
id  est  una  pars  Juilaeorcm,  etuna  parsgentium  in 
sua  sapientia  confldentium,  in  sua  prudentia  sibi 


custodici  et  a  man  latts  ejus  non  recessi  (Job  xxm). 
lpse  vocabil  nomen  meum,  et  ego  exaudiam  eum. 
Dicam  populus  meus,  et  ipse  dicel  Dominus  Deus 
meus.  Et  ecce  venienl  dies  Domini  mei,  el  dividenlur 
spolia  iamedio  lui.  Quis  ipse  vocubit  nomen  meum, 
nisi  parvulus,  sive  populus  parvulorum  ?  Vocabit 
nomen  meum,  scilicet  Deuin  et  Palrem  Douiini  sui 
Jesu  Christi,Patremmisericordiarum,etDeumtotius 
consolalionis  (II  Cor.  i),  nam  hoc  est  nomen  rneum, 
et  ego  in  hoc  nomine  exaudiam,  et  consolabor 
euir.  in  omni  tribulatione  sua.  Nonnemagnum  est 
quod  d'eam:  Populus  meus  es,  et  ipse  dicet :  Domi- 
nusDeus  meus  ?  Nam  beata  gens.cujus  est  Dominus 
Deus  ejus,  populus  quem  elegit  in  haerediiatem 
C  sibi.  Dicat  ergo  populus  mms  es,dicam  ecce  venient 
dics  Domini,  etdicidam  spolia  in  medio  tui,  scilicet 
divisiones  gratiarum  Spiritus  sancti,  revelationes 
mysteriorum  regni  Dei,  quee  preiios  i  spolia  utique 
sunt.  Unde  Psalmista  :  Lxtabor  ego  super  eloquia 
tua  sicut  qui  invenit  spolia  multa  (Psal.  cxvm). 
Iiem:  Rex  virtutum  dilecti,  dilecti,  et  speciei  domus 
dicidere spolia  (Psal.  lxvii).  Sequitur  : 

Cap  XIV. — «Etcongregaboomnesgentesad  Hicru- 
salem  in  pr.eliu<n,et  capietur  civitas,et  vastabuntur 
domus.et  mulieres  violabuntur,et  egredietur  media 
parscivitatisiucaptivitalem.et  reliquum  populinon 
aufsreturex  urhe.  Eicgredietur  Domi  nus,et  praelia- 
bitur  coutra  g>-ntes  illas,  sicut  praelialus  est  in  die 
certaminis.»  Ubidixit,«  et  convertam  manum  meam 


placenlium.  Unde  et    ipse    percussus   pastor  sive  r,  ad    parvulos,   et   erunt  in  omni  terra  duae   partes, 


pastoris  percussio  Judaais  quidem  scandalum,gen- 
tibus  autem  stultitia  er\i. Dux,\ai\im\n,paries  erunt 
una  sapientium,  et  una  prudentium  ejusmodi,  ssd 
ego  et  a  sapientibus  et  a  prudentibus  abscondam 
baec,  el  revelabo  parvulis  (}latlh.  xi),  id  est  humi- 
iibus.  (Juid  revelabo  eis?  Nimirum  pastorem  per- 
cussum,id  est  Cbristum  Jesum  cruciiixum  esse  Dei 
virtutem,et  Dai  sapientiam  Disperd>'ntur prudentes 
JudiPi  in  omnes  gentes,  cr.rpore  et  anima,  captivi 
deiicient  sapientes  Graeci,contradicendo  sive  perse- 
quendo   latigati,  et  tertia   pars   relinquetur  in  eo 


et  tertia  pars  relinquetur,  »  hoc  etiara  locutus  de 
duabus  partibus,  et  dhperdeiilur  et  deficient.  Nunc 
quoraodo  disperdantur  et  deflciant,  ita  mani- 
feste  dicit",  sicut  factum  esse  videmus  oculis 
nostris.  Nam  adversus  Hierusalem  illam  terrenam, 
congregatae  sunt  in  praelium  omnes  gentes,  scilicet 
Romani  omnium  gentium  principDs,  el  cipla  est 
civitas,  et  vastataa  sunt  domus,  et  mulieres  sine 
dubio  violatae  sunt,ut  solet  fieri  pro  libitu  victorum, 
et  media  pars  civitatis,  videlicet.qua?  gladio  super- 
fuit,    in  capiivitaiem  egressa  est.  Et  notandum, 


pars  Christiana,  pars  parvulorum,  ad  quos.utjam      quod  uon  dixit  media  pars  multitudinis,sed  media 


8oa 


CO_vTrENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZAGH.  LIB.  V. 


806 


pars  civitalis,  quod  longe  minu9  fuit.Nam  qui  ceci-  A.  e»t  contra  illam  Hiernsalem.ut  interdum  eliam  vo- 


derunt  in  ure  glndii,  Mui  fame  paiierunt,  intus  con- 
clusi,  multo  plures  tuerunt  quam  qui  iibducli  sunt 
caplivi.sed  uonomnes  luenntpop.ilus  civilatis.A  to- 
tis  357  cnim  regionibus,  ut  referi  Josephus,  ad 
azymorum  diem  lestum  congregati  fueraut,et  bello 
subito  circuinfusi  sunl  (De  bel.  Jad.  lib.  vn,  c.  25). 
Et  captivorum  quidem  numerus,  qui  in  toto  bello 
comprehensisunt.nonagintaseptem  millia  colleclu9 
est,  occisorum  vero  per  omnelempus  obsiiiionis 
undecies  centum  millia.Multitudo.qua.  .i  totre^io- 
uibus  convenerat  ad  diem  1'estum,  intus  conclusa, 
sumptus  non  habens  quos  nec  providii.nec  obsidio- 
nem  pra.vidit,citius  tcmento  fainis  inlerius  vitam 
finiet  miserabilem.populus  autem  civitatis  diuiius, 


cet  eani  Sodomam  sive  Gomorrbam.ut  illic  :  Audiie 
verbum  Dumini  principcs  Sudumorum,  percipite  nu- 
ribus  legemDi  mei,  populus  G^monhx  (Isu.).  Ita 
est  ad  orientem,\&  est,ita  intenditin  Christum  uta 
nullo  ipse  cognosci.vel  sensus  ejus  possit  inveniri, 
nisi  ab  illo  qui  legendo  vel  audienrio  respicit  ad 
Christum.J..  scindetur, ait,  tnons  Olivarum  exmtdia 
parte  sui  ad  oiieutem  el  ocridentem,  prxrupto  grundi 
valle.  Mons  Olivarum  scissus  esl  ex  media  parte  _«.', 
quia  cor  patrum  a  filiis,  et  cor  filiurum  a  palnbus 
eorum  recessit.Pars  montis  ad  orientem,el  pars  ad 
occidentem,qu\a  videlicetcor  patrum  ad  Christum  et 
fidei  respicit  lumen,et  cor  filiorum  ad  Antichristum 
spectans,  occiduam  patitur  ca.citatem.  Rursus  ait : 


quamvis  in  magna  penuria  di'rans,non  totus  intus  ,,  Et  separubitur  medium  ad  aquilonem,et  mcdiumejus 

f :_.» _.:.      1 i*       _   i . -.    "    -..    -.._-_. r_.-_  j . .._    _  .1       _.   .-. ;  j -__ 


fame  intenbit,  sed  medis  pars  ad  manus  perveniet 
victoris,  et  egredietur  in  captivtaiem-  Quid  de  re- 
liqua  parte  civitatis  vel  populi?  Son,  inquit.au/ire- 
tur  ex  urbe.  Quare  non  auferet^r  ex  urbel  Quia  vi- 
ctori  non  erit  necesse.  Morlua  namque  erit  glalio, 
fame,  igne,cum  c3.teraadventiliamultitudine.Hoc 
namque  modo  disperdentur  Juda_i,  qui  erant  pars 
una  de  partibus  supradictis.  Quomodo  deficiet  pars 
alia,  scilicet  pagani  ?  Et  egredielur,  ait,  Duminus,et 
prxliubitur  contra  gcntes  illas,  subauditur,in  gladio 
oris  sui,  in  fortitudine  spiritus  sui,  stcut  prxtiatus 
estin  die ceriuminis,\d  esl  secundum  simililudinem 
mysticam  praelii,  quo  /Egyptios  in  mare  mersit.  In 
hoc  egredidur  illo  nimirum  euressus,  quem  Isaias 
prasvidens,  quia  de  Sion    exibit  lcx  et    Verbum  Do- 


ad  orientem.  Quod  separatur  ad  aquilonem, idem  est 
quod  dixcrat,  scindi  ad  occidentem,  sed  propterea 
repetit  ut  de  reliqniis  qua.  convertentur,  quando 
plenitudu  gentium  subintraverit  (Rom.  _.i),inferret, 
et  mediuin  ejusal  orientem.Inter  patres,iiuiajum- 
dudum  scissi  9unt  a  filiis,  it  jam  dictum  esl,  ad 
orientem,  et  lilios  illos,  qui  tandem  credendo  sepa- 
rabuntur  ad  orientem,valde  grande  est  pr.t-ruptum, 
jjrande  intervallum,  nimirum  subintrnntiura  gran- 
dem  capiens  gentium  inultitudmem.Huic  sensui  ve- 
ritas  apostolica  consonat.cum  dicil :  Aliquiex  ramis 
fracti  sunlju  autem  cum  oleaster  esses,insertus  es  in 
illis,  et  socius  pinguedinis  olivx  factus  es  (ibid.).  El 
fugielis,  ait,  a_.  valtcm  Montium  eorum,  quoniam  con- 
jungetur  vallis  montium  usque  ad  pioximum.  Iludie 


mini  de  Ihcrusalem  (Isa.  u).  Factum    est   et  sicut  C  videmus  quia  fugiunt  Judasi  altitudinem  montium, 


Pharao  cum  curribus  etequitibus  suis  in  mare  sub- 
mersus  e.  t,ita  gentes  illae  gentiumqueillarum  prin- 
cipes,  reges,  ceesares,  consules,  pra.sides,sacerdo- 
tes  temp!orum,et  pontilices  cum  idolis  suis.et  omni 
ritu  fanatico  defeoerunt,et  ad  nihilum  redacti  sunt, 
et  ecce  pars  tertia  superest,  pars  Christiana  relicta 
est.  Et  stabunt  pedes  cjus,  in  die  illa,  super  montes 
olivarum,  qui  e%l  contra  Hicrusalem  ad  orientrm,  et 
scindelur  mons  Olivarum  ex  mcdiu  parte  sui  ad  orien- 
tem  et  occidentcm,  prxruplo  grandi  valle.  Et  sepnra- 
bitur  mcdium  monlis  ad  aquilonem  et  medium  ejus 
ad  orientem,  el  fugistis  ad  vallem  monlium  eorum, 
quoniam  conjungitur  vallis  montium  usque  ad  pro- 
ximum,  et  fugietis  sicut  fugistis  a    fucie  terrxmolus 


ubi  veritatis  lumen  est.retrudunt  se  in  val!em,qua_ 
sub  monlibus  est,  tenebras  suas  amantes,  faciem 
solis  quae  in  montibus  patet  odientes,  videre  non 
sustinentes.  Fugielis  ait,  quoniam  conjungeturvallis 
Montium  u\que  ad  proximum,\d  esl  quoniam  gentes 
vos  supergredientes,  locum  vestrum  supplebunt,et 
non  erit  vacuum  pra.ruptum,  alque  ita  et  antenor 
mons  patrum,  et  posterior  pars  filiorum,  insertis 
gentibus  in  medium.fiet  unus  mons  01ivar_im,unus 
populus  sanctorum.  El  vos  interim  quomodo  fugie- 
tis  ?  Sicut  jugistis,  ait,  a  jacie  lerrxmotus  in  iliebus 
Oiix  regis  Juda,\'iem  si^nilieatum  estilloterra.molu, 
qui  lactus  est  in  diebus  Ox>ise  regisJuda,  quo  ille  il- 
licitum  sibi  sacerdolium  vindicare  conatus  est,  in 


in  diebus  Otix   regis  Juda,  et  vcniet   Duminus  Deus  D  fronie  percussus  est  lepra  (//  Par.  xxvi).  Ergo  vos, 


meus,  omnesque  sancti  cum  eo.  Pedes  Domini  pedes 
speciosi,  apostoli  sunt.  Isti  pedes,  ait,  slubunl  super 
montem  Olioarum,\A  est  super  fidem  patriarcharum 
et  prophetarum,  et  in  Scripturis  commorabuntur, 
Ct  se.undum  auctoritatem  loquentur  Scripturarum 
quas  ex  illo  sunt.Et  bene  de  illo  monte  dicii,qui  est 
contraHierusalem  ad  orienlem,ijuiavidelicet  sancta 
Scriptura  patriarchHrum  et  prophelarum  omnino 
est  contra  illam  lerrenam  llierusalem,  et  omnino 
intendilndillumorientem.dequolongosuperiusin 
hoc  eudem  propheta  :  Ecce  enim,  ir.quit  Dominus, 
ego  adlucam  servum  meum   orienlem  (Zach.  m).Ita 


o  Judaii,  leprosi  estis,quia  secundum  hanc  nssimi- 
lationem  pro  conscientialepro.  a.  frontis.vos  ad  val- 
lem  fngitis.Jnm  amplius  sacerdotium  vestrum  non 
erit.In  doir.o  separata  habitabitis.secundum  simili- 
tudinem,  ut  jam  dictum  est,  Oziae  regis,et  saeerdo- 
tium  eorum  est  et  erit,  quos  fui;itis  omnes  frontes 
inclyta.  et  lucida.,  juxia  illud  :  Signatum  est  super 
nos  lumrn  vultus  tui,  Domine  (Psal.  iv):  Et  veniet, 
inquit,  Dominus  Dcus  meus,  omnesque  sancli  cumeo, 
Et  erit  in  die  illa  non  erit  lux,  sed  /rigus  et  g<du,  et 
eiil  dies  una,  qux  nota  ed  Domiuo  Deo,  non  dies  ne- 
que  nox.  Hic  est  fiuis  cunctorum.  Sic  veniet,  inquit, 


807 


RUPERTI  ABB.VHS  TUITIENSIS 


«08 


Domxnus  Deus  meus,  quemadmodum  viderunt  eum  A.  marum.  In  hiemc  autem.scilicet  in  novissimo  judi- 


euntem  inccelum  (Act.  i) ;  et  impiis  fugientibusqui- 
dem,  sed  effugere  non  valentibus,ouiues  stncti  ve- 
nient  cum  eu,  non  erubescentes,  lepram  in  1'ronte 
non  habentes.et  idcirco  apertione  frontis  cum  leeti- 
tia  cordis  occurrentes,  assistenles,  cireumsedeutes, 
El  ent  in  die  illa  vobis,  o  fugaces,  istud  quod  dico 
eveniet  jYoh  erit  lux,  sed  frigus  et  gelu.  Quomodo 
autem  tunc  effugietis,  qui  nunc  fugilis,  si  non  erit 
lux,  sed  jrigus  et  gelu  ?  Quale  est  fugere  in  gelu  et 
frigore,  et  sine  luce?  Igitur  fiet  vobis,  sicut  et  in 
psalmoSpiritusjustojudieioconcedens,dicit :  «  Fiat 
via  illorum  tenebra3  et  lubricum,et  angelus  Domini 
persequens  eos  »  (Psal.  xxxiv).  Econtra,Sanctis  lux 
Kterna.dies  imleticiens  ent.Hoc  est  quod  continuo 


cio,  quando  nec  operari.nec  fugere  licebit,erunt  in 
resurreclionem  corporum  in  reinunerationem  san- 
ctis  tam  animarum  quam  corporum.  Et  tunc  erit 
Dominus.id  est  ttinc  apparebit  quod  sit  Dominus  et 
non  alius  Rex  super  omnem  terram,  coinpleto  quod 
dixitilh  PaterDominus  :  «  Sedeadextris  meie.dunec 
ponam  inimicos  tuos  scabellum  pedum  tuorum  » 
(Psal  cix).»IndieillaeritDominusunus,eteritnomen 
ejus  unum.Et  revertetur  omnis  te.rra  usque  ad  deser- 
tumde  colle  Remmon  adaustrum  Hierusalem,et  ex- 
altabitur  et  habitabit  in  loco  suo  a  porta  Benjamin 
nsque  adlocum  portae  prioris.usque  ad  portam  an- 
gulor^m.eta  turre  Ananehel  usquead  torculariare- 
gis,  et  habitabunt  in  ea,  et  anathema  non  erit  am- 


dicit:  Et  erit  dies  una,  qux  nota  est  Domino  Deo.  g  plius,sedspdebit  in  Hierusalemsecura.  —  Erit,  »  in- 


Quis  enim  alius  illam  diem  novit,  nisi  Dominus 
Deus.  Oculus  non  vidit,  auris  non  audivit,  et  in  cor 
hominis  non  ascendit,  qualem  diem  sanctis  suis 
praeparaverit  (lsa.  iaiv  ;  l  Cor.  n).  Et  quid  dico 
diem  ?  Non  dies,  inquit,  neque  nox  erit.  Quod  est  di- 
cere  :  Cum  dico  diem,vulj.'ariter  nomcn  hucexami- 
nat  aliquis,  sed  secundum  sensum  illius,  non  dies, 
neque  nox  erit,\d  est  non  ortus  neque  occasus  sulis 
eril.  Sed  quid  ?  El  in  tempore  vesper  erit  lux,  id  est 
postomuia  S58  srecula  saeculorum,quantacunque 
numerari  vel  exlstimari  possunt.lux  erit.etlux  ex- 
pectabitur  indeficiens.  «  Et  erit  in  die  illa,  exibunt 
aqua  vivse  de  Hierusalem.medium  earum  ad  mare 
orientale.et  medium  earum  ad  marenovissimum.In 
aestate  et  in  hieme  erunt,  el  erit  Dominus  rex  super 
omnemterram.Credimnspropterquod  etloquimur» 
(//  Cor.  tv),  quia  dies  ista  dies  est  resurrectionis, 
quum  dicit  proloquens  et  repetens,el  eril  in  riie  illa 
ct  protenditur  dies  ista  a  custodia  matutina  Domi- 
nicae  resurrectionis  usqueinresurrectionem  univer- 
salem,  et  ultra.  Exibunt,  ait,  aqux  vivse  dc  Hierusa- 
km.Qua  de  Hierusnlem  ?  Nimirum  Hierusalem  coe- 
lesti,  Hierusalem  civitate  Dei  viventis,ubi  est  visio 
B.  Trinilatis.  lnde,inquit,iiaux  vivse  exibunt,aqux, 
inquam.ua^idestaquae  resurrectiotiis  mortuorum. 
At  illa  videlicet  resurrectio  mortuorum  gemina  est: 
est  resurrectio  animarum,  rcsurrectio  prima,  quae 
cst  remi^sio  peccatorum  ;  est  et  resurreclio  eorpo- 
rum,  resurrectio  secunda,  qua  procedent  ad  vocem 
Filii  Dei,  omnes  qui  in  monumentis  sunt  (Joan.v). 


quil, indieilla  Dominusunus,nc  sid'ca.1:  Nuncquidem 
sunt  multi  qui  dicantur  dii,qui  dicanturdomini.Sed 
sicutinpsalmoscriptumest :«  Periitmemoria  eoruro. 
cuin  sonitu.et  Uominus  in  aeternum  permanei»(/-\sa/. 
ix),  ita  et  hic  dico,  quia  in  illa  crit  Dominus  unus, 
et  explosis  deorum  el  dominorum  nominibus.ent  et 
permanebit  unum  et  solum,  nomen  ejus.Et  reverte- 
tur  onmis  terra  usque  it/  deserlnm.  Ha»c  littera  om- 
nis  fere  usque  ad  finen  voluminis,  talis  est  sine  du- 
bio  ex  induslria  Spiritus  sancti,ut  puerum  allicere 
possit  ad  favorem  sui,  totiusque  voluminis  propbe- 
tici,  scilicei  populum  Judaicum  sensu  puerili,  qui 
talia  libenter  audit,  et  sic  intelligit  quod  Messias, 
quando  in  Hierusalem  aurea  atque  gemmata  sederit 
regnatnrus.cuncta  auferet  idola,nec  erit  divinitatis 
cultura  diversa,  sed  erit  Dominus  unus,et  revertctur 
omnis  terra  usque  ad  desertum,  id  est  ad  autiquum 
statum,  et  quod  secundum  locorum  hrec  vocabula, 
Hiertisalem  aedificanda  sit,de  colle  Remmon  ud  aus- 
trum,  etc.  Sciens  quippe  quales  et  quantas  in  hoc 
volumine  congesseiit  margaritas,  claudendam  the- 
cam  signandumque  utiliterarbitralus  estsacculum, 
ne  porci  maligni  non  solum  conculcarent  eas  (Hatth. 
vn),  verum  etiam  conversi  prophetam  ipsum 
elidenml,  quod  sine  dubio  faclum  fuisset,  ita  ut 
nec  Scriptura;  ipsae  ad  nos  pervenircnt.Nihil  utilius 
dicere  pnssumusqnam  intentionem  istam  sciendam 
esse  in  his,  et  in  cseteris  quae  postmodum  sequun- 
tur.quse  hujusmodisunt:  c<  Et  omnes  qui  reliqui  fue- 
rintdeuniversisgentibusqu.cvenerunt  contraHieru- 


Bene  erro    aquas  vivas    divisit,  medium,  inquiens,  D  salem,  ascendenl  ab  anno  in  annum,ut  adurent  re- 


earum  admarc  orienlalc, quod  jam  factum  est,quod 
est  baptisma  in  remissionem  peccalorum,et  haec  est 
resurrectio  auimarum,  et  medium  earum  ad  mare 
novissimum,  quod  in  capite  quidem.id  estin  Chri- 
sto,  jam  factum  est.sed  in  corpore,id  est  in  nobis, 
in  novissimo  die  fiet.quod  est  regeneratio  omnium, 
juxta  illu'1  :  In  rejeneratione  cum  sederit  Filius  ho- 
minis  (Mallh.  xix).  etc.  Et  ha»c  est  resurrectio  cor- 
porum,  remuneratio  tam  animarum  quam  corpo- 
rum.  Isiae  aqua?  viva;  in  xslale,  inquit,  et  in  hieme 
erunl,  videlicet  in  xstate,  quae  nunc  est,  quando 
operari  et  fugere  Ucel.erunl  iu  resurrectionem  aui- 


gem  Dominum  exercituum,ct  celebrent  festivitatem 
tabernaculorum,»etc.Verumtamen  istaseductiotalis 
pueri  non  fallit,se  I  sensum  continet  veritalis.quem 
cognoscere  deceat  virum,qui  evacuavit  ea  quae  sunt 
parvuli  (I  Cor.  xm).  Nam  omnis  terra,  id  esl  omnis 
Ecclesia,  omnis  ordo  ecclesiasticus,  qui  nunc  locis 
diversis  et  linguis  dissonis  disparatur,  omnis,  in- 
qnam,usque  ad  deserlum,id  cst  usque  ad  eos  qui  in 
Ecclesia  magis  contemplibiles  sunt,  minusque  spi- 
ritualium  videntur  habere  donorum,  revertetur  de 
colle  Remmon,  quod  interpretatur  excelsum,a<i  au- 
strum  llierusatem,  id  est  de  altiludine  fidei,  etpro- 


809 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACHAR.  LIB.  V. 


810 


pter  ipsam  fldem  perveniet  ad  plenam  supernae  vi- 
sionis  claritatem,ut  sit  una  civitas  omnium.et.sic- 
ut  jam  dictum  est,  unus  Dominus  umnium.et  esal- 
tabitur.ef  habilabit  in  loco  suo,  id  est  in  regno  sibi 
ah  originemundi  pra?paralo.(i  porla  Benjamin  usque 
ad  locum  jiorlee  prioris,  quod  idem  esse  videtur,  ac 
si  dicat.a  fine  mundi  u.-quead  originemmundi.Nam 
porta  Benjamin,  quod  mterpretatur  fitius  dextrse, 
recte  iutelligitur  illa  vocatio  qua  dicetur  his  qui  a 
dextris  erunt  :  Vemte,  benelicli  Patris  mei,percipite 
regnum.quod  vobis  paratum  cst  a  constitutione  mundi 
{ilaltli.  xxv),  et  porla  prior  ipsa  constitutiunis 
muodi,  scilicet  benedictio,  qua  creatis  hominibua 
primis, crescile,  ait,  el  multiplicamini  (Gen.  1).  Nam 
extunc  usquead  jam  dictam  vocationem,  qua  voc.i- 
buntur  a  dextris  constituti,  colliguntur  homines, 
quoium  de  reversione  bic  sermo  est.  fcxaltabiiur 
etiam  usque  ad  portam  angulorum,  id  est  usque  ad 
effectum  promissionis,  et  spei  patriarcharum,  ad 
quos  post  maledictionem,  quaesubintroivit  per  pec- 
calum,  factum  est  promissionis  verbum  de  seniine 
benedictionis,  quae  propalabiiur  in  illa  porta  Benja- 
min,  dicendo  :  Venite,  benelicti.  Exaltabilur  etiam, 
et  habilabit  a  turre  Anune/tel  usque ad  forcularia  re- 
gis.  AnMnehel  interprelatur  <7ra/<«!mt/s  Dei.  Et  quis 
est  gratissimus  Dei,  ut  Filius  dilectus  Den  Patri  ?  Et 
quis  rex,  uisi  ille  idem  gratissimus  Dei  ?  Porro,  tur- 
ris  hujus  gravissiina.<um'.s  xdiftcata  cum  propugna- 
culis,  ex  qua  mille  clypei  pendent,  omnis  armutura 
fortium,  sancta  Scriptura  est  [Cant.  iv).  Torcularia 
vero  regis  ejusdem,  passiones  ejus  fuerunt.  Exalla- 
bitur  ergo,  ait,  et  habitabit  Hicrusalem  a  turre  tina- 
nehel  usque  ad  torcularia  regis,  id  est,  gloriabitur, 
tam  in  hisqui  sanctarum  virtute  Scripturarum  in- 
structi  et  armatidestruerepctueruntomnem  sermo- 
nem  extollentem  se  adversus  scicntiam  Dei(Il  Cor.  x), 
quam  in  illisqui,proficientesusque  ad\\\ara dilectio- 
nem,  qua  majorem  nemo  habel  ut  animam  suam  po- 
nat  quis  pro  amicis  suis  (Joan.  xv),  non  subterfuge- 
runt  tradere  corpora  sua  propter  fidem  Christi.  Et 
habilabunt,  inquit,  in  ea,  el  anathema  non  eril  am- 
plius,  sed  sedebit  Hierusalem  secnra.  Hoc  est  quod 
et  in  Apocalypsi  legimus  :  «  Ecce  talernaculum  Dei 
cura  hominibus,  et  habitabitcum  eis.etipsi  populus 
ejuserunt,  etipseDominus  eis  eril  eorum  Deus.  Et 
absterget  Deusomnemlacrymam  aboculis  eorum,et 
mors  ultra  non  eril,  neque  luctus,  neque  clamor, 
359  neque  dolor  erit  ultra»  (Apoc.  xxi),  quae  prima 
abierunt.Hascomnia  hic  anathematisvocabulocom- 
prehendit,dicendo,  «  et  anathema  non  erit  amplius. 
Et  haec  erit  plaga,  qua  percutiet  Dominus  omnes 
gentes,  qua;  pugnaverunt  adversus  Hierusalem.Ta- 
bescet  carouniuscujusque  stantis  superpedessuos, 
et  oculi  ejus  tabescent  in  foraminibussuis,et  lingua 
eo  rum  tabescet  in  ore  suo.  »  .Nunquid  haec  erit  tuta 
plaga?  Nunquid  non  in  praesenli  quoque  sajculo  non- 
nulli  perspcutores.quiafflixeruni  EcclesiamDomini, 
taliw  receperunt  ?  Legamus  ecclesiasticas  hislorias, 
quid  Valerianus,  quid  Decius,  quid  Diocletianus, 

Patrol.  CLXVIII. 


A  quid  Maxiniamus,  quid  saevissimus  Maximinus  et 
Apostala  Julianus  passi  sunt,ettunc  rebus  probabi- 
mus,  eliam  juxta  litteram  prophet'»  veritatem  esse 
completam  quod  putruerunt  carnes  eorum,et  oculi 
contabuerunt,  et  lingua  in  pedorem  saniemquedis- 
soluta  sit.  Nunquid  oblitus  est  id,  quod  omnibus 
nolum  est,  quod  cruciabuntur  igne  et  sulpbure.in 
conspectu  angelorum  sanctorum,  et  ante  conspe- 
ctum  Agni,  et  lumus  tormentorum  eorum  ascendet 
in  saecula  i-aeculorum,  vel  sicut  ipsemel  ore  suo  lo- 
quitur  Dominus  :  «  Ibunt  in  supplicium  aeternum, 
ibunt  in  ignem  aeternum,  qui  paratus  est  diabolo  et 
angelis  ejus  »  (Malih.  xxvn).Ergoseeundum  tropum, 
qui  dieitur  lapeinosis,  id  est  hurnililas  magnae  rei, 
non  id  assequente  sermonequod  intendil,  hic  locu- 

x>  lusest,non  lam  statum  rei  magnsedicfis  infirmans, 
quam  magnitudinem  ejus  quemquam  verbis  non 
posse  consequi  significans.  «In  die  illa  erit  tumultus 
Domini  magnus  in  eis,  et  apprehendet  vir  manum 
proximisui.et  consereturmanus  ejus  super  manum 
proximi  sui.  Sed  et  Judas  pugnabit  adversus  Hieru- 
salem,et  congregabunturdivitioaomniumgeutium  in 
circuitu,  aurum,et  argentum,  et  vestes  muli.Tsatis, 
et  sieerit  ruinaequi.et  muli.et  cameli,  etasini,  et 
omnium  jumenlorum  quae  fuerunt  in  castris  illis,  si- 
cut  ruinaha?c.Et  omnes  qui  reliqui  fuerint  de  univer- 
sisgentibuscontrallierusalem.ascendent  abannoin 
annum,  ut  adorent  regem  Dominum  exercituum.et 
celebrentfe^tivitatemtabernaculoruTi.Eteritquinon 
ascenderit  de  filiis  terrae  in  Hierusalem.ut  adorent 
regemDominum  exeruituum,  nonerit  supereos  im- 

*"  ber.  Quod  si  et  familia  .'Egypti  non  ascenderit,  et 
non  venerit,  nec  super  eos  erit.  Sed  erit  ruina,  qua 
percutiet  Dominusomnes  gentes,  quaenonascende- 
runtad  celebrandam  fesiivilatem  tabernaculorum. 
Iloceritpeccatum  ^Egypti,  ethocpeccatumomnium 
gentium,qua?non  ascenderint  ad  celebrandam  festi- 
vitatemTabernaculorum.In  die  illaerit,  quodsuper 
frenum  estequi,SanctumDomino,eteruntlebetes  in 
domo  Domini,  quasi  phialos  coram  altare,  et  erit 
omnislebesin  H.eru.salem,  et  in  aula  sanctificatus 
Domino  exercituum.  Et  venient  omnesimmolantes, 
et  sumenl  exeis,  et  coquent  in  eis,  et  noneritultra 
mercator  in  domo  Domini  exercituum  in  die  illo. » 
Ultima  ha?c  recapitulatiGbrevisquo  tendat.jam  ante 
dictum  est.  Ad  claudendum  tendit,et  ad  ligandum 

D  totius  prophetiae  sacramentum,  ut  non  intelligere- 
tur  usque  ad  tempus  slatulum  sicut  Danieli  prasci- 
piebatur:«Tuautem,  Daniel,claudesermones,et  si- 
gnalibrumusqueadtempusstalutum,perlransibunt 
plurimi,etmulliplexeritscientia»  (Dan.  xn),  etsicut 
lsaia?  dicebatur  :  «  Ligatestimonii'm,signalegem  in 
discipulis  meis  »  [Isa.  vm).  Et  tota  quidem  prophe- 
tia  ciausa  est,nec  nisi  in  ipso  Christo  revelatur,  sed 
capilulum  hoc  etiam  clausurae  ligamentum  est,nec 
tamen  suspicari  posset  parvulus  invidus.id  est  Ju- 
daicus  populus,quod  in  prophetisaliquid  boni  gen- 
tilibus  decernerelur,autquodcarnalibusca?remoniis 
finis  esset  aliquando  ponendus.  Fuerit  illis  quon- 

26 


811 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSlS 


812 


dam  permissus  carnalis  et  puerilissensus,  nunc  au-  A.  asinorum,  omniumquejumentorum,  quae   illorum 


tem  in  Cbrislo  evacuatus,  inexeusabihs  est  error, 
ita  ut  de  tsto  veraciter  dicas,  yuer  cenlum  annorum 
muledictus  ent,  sive  morietur  (ha  lxv).  Nam  quod 
dicit :  «  In  die  illa  erit  tumullus  Domini  mngnus  et 
appreliendetvirmanum  proximi  suietconseretur  ma- 
nusejussuper  manum  proximi  sui,  sed  et  Judas  pu- 
gnabit  adversns  Hierusalem,et  congregabuntur  om- 
niumgentiumdivitiaeincircuitu,aurum,etargentum 
et  vestes  multoe  satis,»jam  factum  est,non  quomodo 
jlli  speraveruntet  sperant,  avaritiam  insatiabilem 
sperantes,aureamque  et  gemmatam  in  terris  Hieru- 
salem  exspectantes,sedquomodoSpiritumsanctum 
fecisse  decet,  cnjus  omnis  civitas  non  terrena,  sed 
ccelestis  e«t,  cujus  omnis  pugna  non  contrahomi- 
nes,  sed  contra  hoininum  vitia  est.  Tumultus  ergo 
Domini  magr.usille  est,  de  quo  Psalraista  :  Cummo- 
visti,  inquit,  Domine,  ten ameiconturbasii  eam  (Psal. 
n),  scilicet  per  praedicatores  tuos.nos  terrenos  com- 
movens  ad  pcenitentiaiu.Et  apprehendil  vir  manum 
pruximi  sui,  et  conserta  est  manus  ejus  super  ma- 
num  proximi  sui,  scilicet  taliter,  utdicerent  salu- 
briter  contrili.tam  gentiles.quam  Judaei,  imo  plures 
gentiles  quam  Judoei,  quid  /aciemus,  viri  fratres 
(Act.  n),ei  respouileretur  eis  :  Pcenilemiam  agite.et 
baptiz^tur  unusquisque  veslrum  in  nomine  Domini 
Jesu  Clinsti.  Non  solum  in  hoc  tumultus  fuit,  in 
quo  bonuinerattumulluari,  elad  pcenitentiam  con- 
turban,et  quasi  manibus  consertis  quaerere,el  iare 
consilium  salutis,  sed  et  in  hoc  quod  Judas,  id  est 
Judseus  sive  Judaicus    populus,  non  quidem  solus 


cibaria  post  illos  circumtuleiunt.  Et  recte.  Narn  in 
vita  sua  comparati  suni  jumentil  insipientibus,  et 
similes  facli  sunt  illis  (Psal.  xlviii).  Quomodo  et 
illud  jam  factum  est  vel  tit,  quod  dicit  :  «  Et  omnes 
qui  reliqui  fuerint.le  universis  gentibus,quoe  vene- 
rintcontraHierusalem,ascendentab  annoinannum, 
ut  adorent  regem  Dominum  exercituum.etcelebrent 
feBtivitaten?  tabernaculorum?»  Levemusoculos  nos- 
trosperuniversum  orbem  lerrarum,  et  numeremus, 
360  si  possumus,  tabernacula  Domini  virtutum, 
id  est  ecclesias  sivcbasilicas  marlyrum  sanctorum- 
que  omnium.  Nonne  consecrationes  earuni  recolcn- 
tes,  ab  anno  in  annum  celebramus  festivitatem  ta- 
bernaculorum,  gratias  agentes  Domino  propterno- 
R  strum  de  .'Egypto  hujus  saeculi  exitum  ?  Egressus 
quondam  Israelis  de  iEgypto  per  vastam  et  terribi- 
lem  ac  latam  solitudinem,  in  qua  non  erat  domus, 
villa,  oppidum,  specus,  faciebat  sibi  labernacula 
atque  tentoria  (Levil.  xxni),  quaa  nunc  a  similitudi- 
ne  parvulee  avispapilionesvocantur.Jussumque  est, 
ut  in  mense  septimo,  in  quinta  decima  die  mensis 
fieret  Tabernaculorum  solemnitas  (Ueut.  xvi),  nt 
beneficiorum  Dei  omni  tempore  recordarentur,cum 
coepissent  habitare  in  urbibns.  Nos  quaudo  et  quo- 
modo  exierimus,  quali  de  iEgypto,  quibus  de  tene- 
bris  exierimus,  Don  incognitum  habemus,  et  illum 
exitum  in  consecrationihus  ecelesiarum  mysticis 
sacramentis  significatum,  ab  anno  in  annum  cele- 
bramus  ascendentes  in  Hierusalem,  id  est  mente 
contemplantes  illam    beatam  patriam  et  civitutem 


sed  primus  pugnavitadversusHierusalem,adversus  ^  ccelestem,  cujus  in  istis  tabernaculis  exiguam  qui 


evangelicam  lidem  et  Ecclesiam,  in  ccelis  conver- 
sari,et  ad  visionem  pacis  pervenire  cupientem.Non, 
inquam,  solussed  primuspugnavit  Judaeus,  deinde 
etiara  paganus.Sed  quomodo  provenit  ?  Congregatae 
sunidtvilix  omnium  in  circuitu,aurum,etargentum, 
el  vestes  mulise  satis.  Aurum,  et  argentum  etvestes 
multas  satis  habebat  Judaaus,  scilicet  adoptionem 
iiliorum,  etfiloriam.et  te6tamenta,et  legislationem, 
et  obsequium,  et  promissa  (Rom.  ix).  Ilem  aurum 
ingenii.argentum  nitidi  eloquii,  arlium  sludiorum- 
que  utilium,vestes  multas  paganus  habebat.  Omnes 
istoa  di vittae  ad  Hierusalem,  id  est  ad  Chrisli  Eccle- 
siam  congregatae  sunt.  Prceterea  maleriale  aurum, 
et  materialeargentum,etvestesmanufactaeomnium 


dem,sed  sanctam  el  consolatoriam  tenemus  imagi- 
nem.E/  erit,  inquit,  qui  non  ascenderitde  filiis  terrce 
in  Hierusalem,  ul  adoret  regem  Dominum  cxercituum, 
non  eril  super  eos  imber.  Imber  coelestis  doctrina, 
scientia  Dei  est.  Hinc  est  illud  :  Crescat  ut  pluvia 
doctrina  mea,  fluat  ut  ros  eloquium  meum.  Quasi  im- 
ber  super  herbam,  et  quasi  stillx  super  gramina. 
Magna  igitur  pcena,  magnum  dctrimentum  his  qui 
non  ascenduntad  festivitatem  hujusmodi  Taberna- 
culorum,  qtiia  non  est  super  eo9  imber,  quia  Ver- 
bumDomini  non  audunt.  Nec  semel  hanc  pcenam 
deprompsisse  contentus,  denuo  ac  tertio  repelit  hoc 
ipsum  :  Quod  si  et  familia  Mgypiinon  ascenderit, 
et  non  venerit,  nec  super  eos  erit  (Dcut.  xxxn),  sub- 


genlium,.jure  ad  istam  Hierusalemcongregatae  sunt,  D  auditur  imber,sed  erit  ruinaqua  percutiol  Dominus 

quiamortuis  regibusvel  principibus  impiis,succes- 

serunt  reges  vel  principe9  pii,quibus  ista  Hierusa- 

lcm,quoniam  sua  spiritualia  seminavit,eorum  car- 

nalia  non  indigne  messuit  (//  Cor.  ix).  Illi  qui  pu- 

gnaveruntadversus  eam  ubi  sunt  ?  Periit  memcria 

eorum  cum  sonilu  (Psal.  ix).  Quae  cura  de  illis?S«'c, 

inquit,«erit  ruina  equi,et  muli,et  cameli,et  asini,  et 

oinnium  jumenterum,  quas  fuerunt  in  castris  illis, 

sicut  ruina  hsc.»Ac  6i  dicat :  Non  magis  curat  Deus 

de  ruina  illorum,  quam  de  ruinaequorum  et  mulo- 

rum.quibus  sedentes  et  equitanies  adversus  Ilieru- 

salem  pugnaverunt,    sive  de   ruina  camelorum  et 


omnes  gentes.quoe  non  ascenderint  ad  celebrandam 
festivitatem  Tabernaculorum.  Hoec  secunda  repeli- 
tio  plus  habet  quam  primadictio.  Nam  ibi  tantum 
dixit  :  Non  erit  super  eos  imber.  Hic  autem  cum 
dix:sset  :  Nec  super  eos  erit,  protinus  addidit,  sed 
erit  ruina  qua  percutiet  Dominus  omncs  gentcs.  Et 
est  sensus  :  Inter  paganos  alienos  a  Verbo  Doi  re- 
putabuntur  hosretici,  qui  in  Hierusalem,  id  est  in 
catholicam  Eccle9iam  nolunt  ascendere,  ut  attdiant 
verbum  Dei  secundum  regulam  lidei.quns  hic  inlel- 
ligimus  per  familiam  yEgypti.  Quam  ob  causam  ? 
Videlicet,  quia  templumaliquando  fuitin  lerra  ^Egy- 


813 


COMMENT.  IH  XII  iJROPH.  MIN.  —  L\  ZAGH.  LIB.  V. 


314 


pti  factum  ad  similitudinem    templi,  quod  erat  in  A  sed  quod  super  frenum   est  equi,  id  est  non  illud 


Ilierosolymis,  quod  fecit  pontifex  Onias  (Josepii., 
De  ant.  lib.  xin.c.  i),  putuns  se  implere  vaticinium 
Isaiae  dicentis  :  Et  erit  uttare  Dominiin  medio lerrx 
jEyypti  (lsu.  xix).  Ternporibus  Machabaeorum  fecit 
Omas  illud  templum,  et  cum  eo  inDnila  examina 
Juda?oru:n  ic  ^Egypto  consederunt.  Ad  illos  estilla 
Scriptura  secundi  libri  Machaba?orum  :  Fratnbus 
qui  sunt  per  /Egyptum  Judseis  salutem  dicunt  fra- 
ires  qui  sunt  Hitrosolymis  Judxi  et  qui  in  regione 
Judxa,et  pacem  bono.m  (II  Mach.  i)}  hoc  maxime 
intendenssolum  esse  legitimumlemplum  quod  erat 
in  Hierosolymis,et  illud  esse  contra  legera  quod  ha- 
bebant  in  terra  /Egypti.Quandiu  stetit  velslarede- 
buit  templum  illud  in  Hierosolymis,  tandiu  quire- 


quo  carerenonpotestvirfidelissed  quod  sibi  super- 
abundabat  docehitur  offerre  Domino.  Hinc  Apo- 
stolus  :  Sienim  voluntas  promptu  est,  secundum  id 
quod  habet  acc- p'a  est,  noa  secundum  quod  non  ha- 
bet  {11  Cor.  vm).  Non  enim  ut  aliis  sit  remissio, 
vobisautern  tribulatio.sed  exaequalitate  in  hoc  prae- 
senti  tempore  vestra  abundantia  illorum  inopiam 
supplet.ut  et  illorum  abundanlia  vestrae  sit  inopia» 
supplemenlum,  ut  fiat  «qualitas.  Itaque  quuniam 
frenum  equi  sui  dare  non  poterit  sine  tribulatione 
sua,  conientus  erit  Dominus  illo  tantillo,  quod  su- 
per  frenum  est,ut  sibi  sanctificetur,  id  est  quoniam 
durura  erit  homini  exspoliari  se  rebus  necessariis, 
tantum  ea  quae  3uperabundant,qu3eret  ul  sibi  offe- 


cesserunt  ab  illo,  templum  aliud  tenentes  in  terra  „  rantur.et  baec  proficient  praedictam  festivilatem  Ta 


jEgypti,recte  dicti  sunt  familia^Egypti,et  nihilomi- 
nussecumlum  similitudinemillorum  haeretici  quise 
scidcrunt  ab  Ecclesia  catholica  recte  dicuntur  f.imi- 
lia  jEgypti,  et  reputanlur  inter  gcntes,  dicendo  : 
Nec  suyer  eos  erit  imber,  sed  ruina  qua  percutict  Do- 
minus  omnes  gentes.  Tertia  rcpetitione  ampliusad- 
huc  lacit,  dicendo  sic  :  Hoc  erit  peccatum  jEgypli, 
et  luc  peccatum  omnium  gentium  qux.  non  ascende- 
rinl  ad  celtbrandam  festivitatem  Tabernacutorum. 
Uoc  enim  est  dicere:  Ignorantiam  Dei  habentes.ex 
eo  quod  non  erit  super  eos  imber,erunt  icexcusa- 
biles.  Quare  non  erit  super  eos  imber  ?  Nimirum 
quia  non  ascendent  adcetebrundam  festioitutem  Ta- 
bernaculorum,  id  est  idcirco  non  habebunl  scien- 
tiam  Dei,  quia  non  acquiescent  irae,  ubi  praedic.itur 


bernaculorum  celebrantibus,  id  est  religiosam  et 
spiritualem  vilam  ducentibus.  Et  erunt,  ait,  lebetes 
in  domo  Dominiquasiphials  coram  a&an.Quidquid 
super  frenum  est  equi  sicut  jam  diclum  est,  id  est 
omnis  superabundantia.quae  sanctificatur  vel  ofler- 
turDomino  a  divilibushujus  saeculi,  rectelebstum 
nomine  significatur,  quiavidelicet  in  lebete  carnes 
coquuntur,  et  carnalia  sunt  quascunque  Domino  ab 
hujusmodi  offeruntur.  Porro  per  phialas,  quibus 
non  carnes  coquuntur,  sed  vinum  funditur,  spiri- 
tualia  significaniur.  Igitur  erunt,  inquit,  lebetes  in 
domo  Domini,  quasi  phialx  coram  al'ari,\d  estcar- 
nalia  quaecunque  olferuntur  Domino  in  usum  ser- 
vientium  sibi,  sic  erunt  sacra  ut  vasa  altaris,  sive 
quaecunque  res  spiritualis  ministerii.ita  ut  aeque  de 


Dei  verbum.  Ergo  inexcusabiles  erunt  propter  hoc  "  carnalibus   sicut   de    spirilualibus  Ecclesiae   rebu9 


peccatum  suum,  non  quia  non  intellexerunt,  sed 
quia  intelligere  noluerunt.  Gonvincentur  noluisse 
intelligere.per  hoc  qucd  ooluerunt  illuc  ascendere, 
quod  nolucrunl  festivitatem  sanctam  celebrare,quae 
feslivitas  est  Scripturas  sanctas  libenter  legere  vel 
audire,  el  pro  araore  illarum  a  servilibus  saeculi 
openbus  aliquando  vac.ire.  Igitur  suppr  quem  non 
erit  iraber,  non  excusabitur,  sed  qia  igno>at  ignora- 
bitur.  In  die  illa  erit  quod  super  frenum  est  equi, 
sanctum  Domino.  Ubi  celebranda  est  ejusmodi  fe- 
jstivitas  Tabernacolorum,  oportet  celebratores  et 
fe?tivos  illos  sive  Tabernaculorum  a-dituos  habere 
victum  et  vestiium.  Unde  babebunt?  non  serunt, 
neque  metunt,  sed   semper  in  festiviia  te  occupati 


quiuquamdefraudaresivedepravaresacrilegiumsit. 
Hoc  itidem  magis  ac  magis  confirmat,  dicendo  sic  : 
El  erit  omnis  lebes  in  Hierusalem  et  in  Juda  sancti- 
ficalus  Domino  exercituum.  Quod  esl  direre  :  Omne 
quod  carnale  301  oblatum  erit  Domino  exercituum 
in  Hierusalem  et  in  Juda,  id  est  in  illis,  qui  spiri- 
tualem  vitam  ducent,  ita  erit  sanctificaium  ut  non 
dicat  quisqu  im  aliquid  suum  esse,  sed  sintomnia 
coramunia.Unde  adhuc  subditur:  Et  venient  omnes 
immolantes,  et  sument  exeis,  tt  coquenl  in  tU.  Quod 
est  dicere  :  Et  vei;ient  omnes  saeculo  renuntiantes, 
et  semelipsos  Domino  offerentes,  et  sument  ex  eia 
quae  obl.ita  sunt  Uorcino  a  divitibus.quibus  ut  jara 
dictum  est  superaburdavit,  et  in  victu  et  in  veslitu 


sunt,  ad  eruditionem  et    meditationem  sanclarum  D  ulentur  eis,  dividenturque  singulis  prout  opus  erit 


Scripturarum  dispositi  sunt.Ad  haec,  inquam,satis 
habebunt.  Inquirentes  autem  Dominum  non  mi- 
nuenlur  omni  bono  [Psal.  xxxm).  Unde  hoc  ?Quod 
super  irenum  est  equi,  sanctum  erit  Domino.  Hoc 
est  dicere  :  Dives  fidelis,  quod  sibi  super-ibundat 
offeret  (Jomino.  Equi  frenum  significat  omne  ne- 
cessarium.  Quid  enira  inler  cuncta  equi  ephippia, 
id  est  stramenta.magis  vel  tam  necessarium.quam 
frenum?  Ergo  quod  super  frenum  est  equi.sanctum 
erit  Domino,  id  estquodsuper  necessitatem  abun- 
dabit  sibi,  dives  Gdeli3offeretDomino.Nonfrenum, 


[Acl.  iv).  Et  no'i  erit  ultr.%  mercator  in  domo  Oomiui 
exeraiuum  in  die  illa.  Nomine  mercaloris  graviter 
denotandumseessenoveritaSpiritu  sancto  quisquis 
in  domo  Domini,  id  est  in  proposito  spirituali.pro- 
prium  quid  possidere  praesumpseril,  et  delectari 
huic  vitio  nequissimo.  Pion  erit,  id  cstesse  non  de- 
bebit  ultra  talis  mercator  in  domo  Domini  exerci- 
tuum,  ne  forte  pcenam  quam  Ananias  et  Saphira 
in  corpore  pertulerunt  (Act.  v),  ipse  in  anima 
patiatur. 


815  RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  816 

3«*  PROLOGUS  RUPERTI  IN  MALACHIAM  PROPHETAM 

Malarhiam  ullimum  duodecimnm  prophetarum  Hebraei  Esdram  aestimant  sacerdotem.qnia  om- 
nia,.|iia3in  libro  illius •  oniinentur,etiam  hic  propheta  commemorat.et  propterea  titulum  non  habe- 
re.quia  liber  isle  pro  tilulo  sil.  Igitur  et  Malachias  id  est  Esdras  post  Aggaeum  et  Zachariam,  qui 
prophetaverunt  sub  Dario,  credendus  est.  Hinc  de  abjeclione  Judseorum,  etvocatione  gintium 
«non  est,inquit,mihi  voluntas  in  vobis.dicit  Uominus  exerciluum.et  munus  non  accipiam  de  manu 
vestra,  ab  ortu  enim  so  is  usque  ad  occasum  magnum  est  nomen  meum  in  genlibus  et  in  onini 
loco  sanctificatur  oblatio  munda  (Malach.  i).  »  Ilaque  quoniam  Esdras  propheta  erat,  quoniam 
idem  est  qui  et  Malachias,  non  mirum,  quod  in  libro  ejus,  videlicet  Esdrae  ita  legimus  :  «  Acces- 
serunt  ad  me  principes  dicentes  :  Tulerunt  sacerdotes  et  levitae  de  filiabus  populorum  terree  et  de 
liliis  suis,  et  commiscuerunt  semen  sanctum  cum  populis  terrarum.  Cumque  audissem.  inquit, 
sermonem  istum.  scidi  pallium  meum  et  tunicam  et  evulsi  capillos  capitis  mei  et  barbae,  el  >edi 
maerens,  »  etc.  (I  b'sdr.  i.)  »  Nimirum,  quoniam,  ut  jam  dictum  est,  propheta  erat,  non  dubium 
quin  prophetico  spiritu  intellexit,  cujus  vel  quanti  mali  praesagium  ilia  tiansgressio  fuerit,  q;iod 
ubi  post  caplivitatis  absolutionem  templum  reaediticalum  est,  talis  in  Juda  sive  iu  Israel  pi  tevai  i- 
catio  reperta  est.  Inde  nobis  plenius  erit  dicendum,  ubi  in  hoc  prophetite  suae  libro  dii-it  :  «  Trans- 
gressus  esl  Judas,  et  abominaiio  facta  est  in  Israel,  et  in  Hierusalem,  quia  contaminavit  Judas 
sanciificationem  Uomini  quam  dilexit,  et  habuit  filiam  dei  alieni  (Malach.  n).  »  Adsis,  o  sancte 
Ppiritus,  qui  per  os  propbelarum  locutus  es,  ut  consummato  in  duodecim  propheiis  opusculo, 
lamlem  non  exigui  inter  filios  Levi,  quos  dominator  Dominus  veniens  ad  templum  sanctum  suum 
confiabit  quasi  aurnm  et  quasi  atgenium,  ofieramua  tibi  s  'crificia  laudum,  placeatque  libi  sacri- 
ficium  nostrum.  sicut  illorum  sacitlicium,  sicut  dies  saeculi,  et  sicut  anni  antiqui,  de  quibus  suo 
loco  dicendum  erit. 

IN  MALAGHIAM  PROPHETAM 

COMMENTARIOROM  LIBER  ONUS. 


363  Cap.  I.  —  Onus  vcrbi  Domini  super  hrael  in 
manu  Matachiss.  Onus,\A  est  gravissimi  judicii  pon- 
dus.Ista  superstitio  pollieeturquod.videlicet  secun- 
dum  prophetiara  hanc.inlelix  Judaxus  populus,  si- 
miliier  nt  Gain  qui  Abel  fratrem  suum  occidit,se- 
ptemplici  reatu  obnoxius.septempliciterpuniendus, 
id  est  incorrigibdis  permanendo,  interminabilem 
iram  Dei  foret  subiturus.Numero  namque  septena- 
rio.qui  tam  apud  ecclesiasticosquam  apud  etbnicos 
pb:losophos,mas,idest  forlis,  dicitur,insolubilisque 
habetur,  et  eo  plerumque  universitas  signilicatur, 
numero,  inquam,  septenario  peccaium  rebellionis, 
et  duritia  cervicis  ejus  in  bac  propheta  designatjr. 
Ipsas  vicesbicjam  perstringere  libet.  Primo  sic  al- 
lequilur:  Dilcxi  vos,  i/icit  Dominus  At  illi  procaci- 
ter  :  In  quo  dilexisti  nos?  Deinde  secundo  :  Despici- 
iis  nomen  meum.  Siatiwque  ilh  :  In  quo  despcximus 
nomcn  inum  ?  Deinde  tertio  :  Offertis  super  altare 
meum  panem  pollutum.  At  illi : ln  quo  polluimus  iel 
Deinde  quarto  :  Labore  fecistis  Dominum  in  ser- 
monibus  veslris.  Ad  haec  illi  :  In  quo  eum  fecimus 
laborare  ?  (Mal.  n.)  Deinde  quinto  :  Revertimini  ad 
me  et  rtverlar  ad  vos,  dicitDominus.Statimque  illi: 
In  quo  revertemur  1  Quasi  vero  non  audissenl.quod 
d\ceba,\, •ccessixtis  o  legilimismeis,  et  nov  custodistis 
(Mul.  m).  D^indesexto  :  Si  alfligit  homo  Deum,  quia 
vos  confixisiis  rne.  At  illi  :  In  quo  configimus  (Ibid.) 
Deinde  septimo  :  Invaluerunt  supcr  me  verba  vestra, 
dicil  Dominus.  At  illi :  Quicl  locnli  sumus  contra  lc? 
(Ibid.)  Ita  septies  cor.venti,  et  de  scptem  rcatus  sui 
capitulis  redarguti,  scpties  excusscrunt  cervicera 
durciin,  nullam  reddendo  voccm  confessionis.sed  in 


A  omnibus  horrorem  spirando  perpetuae  rebellionis. 
Hasc,  ut  supra  jam  dictum  est,  pcena  eorum  signifi- 
catur  interminabilis,  quia  culpa  septemplex,id  est 
incorrigibilisest,atqueidcirco  insolubilis.utdicium 
est,  secundum  exemplum  Cain,  cujus  peccatisepte- 
narium  incrementum  potest  discerni,  peccati  irre- 
missibilis,  quiii  in  deterius  semper  progrediens  nus- 
quam  pcenitentiam  egit.  Primum  in  ea  fuit  quod 
non  recte  divisil,  cum  Scriptura  dicat :  Si  recle  offe- 
ras,  et  non  recte  dividas,  nonne  malum  est  ?{Gen.  iv 
sec.  LXX.jReete  quidem  obtulit,  quia  cui  debuit  Deo 
obtulit,sed  non  recte  divisit.quia  rem  suam  offerens 
semetipsum  sibi  re!inuit,corsuum  Deonon  praebuit. 
Seeundum  fiiit  quod  fratri  recte  offerenti  et  rccfe 
dividenrti  invi  lit.Tertiumquod  dolose  egit,diccns  : 

P  Egrediamur  joras.  Quartum,  quod  intertecit.  Quin- 
tum,  quod  procaciter  negavit.  dicens  :  Nescio.  Nun- 
qui  l  custos  frairis  mei  sum  ego  ?  Sextum,  quod  de- 
speravil:  Major  est,  inquiens,  iniquitas  mea  quam  ut 
veniam  merear  (Gcn.  iv).  Septimum,  quod  nec  dam- 
natus  pcenitentiam  egit,  sed  usque  in  finem  cor 
irnpcenitens  babuit.  Lamech  qui  occidit  illum,se  et 
illum  pulchre  discernit.dum  reatum  suum  confitens 
et  dicens  :  Occidi  virum  in  vulnus  meum  et  adole- 
scentulum  in  livorem  meum,  eumdem  Cain,et  virum 
propleraetatem.etadolescentulum  nominanspropter 
stultitiam,  protinus  dicit  :  Septies  ultw  dabilur  de 
Cain,  de  Lamech  vero  septuagesies  septies  (ibid). 
Quod  estdicere:  Cainsicut  peccatum  perpetuum  et 
incurrigibile  fuit,  ita  pcena  interminabilis  ent  se- 
cundum  siguiQcationem  numeri  septenarii,  qui  in- 
solubilis  est,ct  prseter  unitalesin  alias  partesaquas 


817 


COMMENT.  1N  XII  PHOPH.  MIN.  —  1N  MALACH.  LIB.  UNUS. 


818 


non  potest  dividi.Lamech  vero,sicut  peccatum  ter-  A, 
minabile  est  sive  re^iissibile.conlitetur  enim  in  oc- 
c  dendo  vulnus  suum,et  agnoscit  livorem  suum,ita 
et  poenasolubilis  erit  secundumsi;;nificitionem  nu- 
men  septuagesimi  septimi,  qui  solubilis  est,  i|uia 
praeler  uniUtesetiam  inalUsdividitur  aequaspartes. 
llabet  enim  sepliesundecim,undeciesseptem.l'orro 
Domiuus  dixerat,  qui  occiderit  Cam,  sepluplum  pu- 
nietur,ei  alias.ubicu  nque  loquitur,qui  hocvelillud 
est ;  OeLamechvero  septuagesies  seplies,  sciendum 
est.  quia  et  hic  ubi  Dominus  dicit :  Septuplum  pu- 
nietur,  Quod  ne  contrarium  putetur  eo  quo  dictum 
fecerit,  morle  moriatur,  subaudire  oportel,nisi  pce- 
nitentiam  egerit.Hoc  autem  hic  subaudiri  non  va- 
lel,  ubi  dixit,  Lamech  sepiies  ultio  clabitur  de  Cain, 
quia  cum  haec  diceretjam  tunc  occisus  Cain  poeni-  p 
lentiaa  tempus  perdiderat.  Igitur  onus  verbi  Domini 
super  Israel  in  manu  Malachix, id  est  gravissimum 
judicium  verbi  Doraini  super  contemptores  ejus 
3G4  Judasos  continetur  in  hoo  opere,in  hac  Scri- 
ptura  Malachiaa,  quod  interpretatur  angelus  meus. 
Est  enim  angelus.id  estnuntius  Domini.Sciendum- 
que  quod,  postquam  adductus  est  in  captivitat6m 
Israel,id  est  decem  tribus  indilTerenier  pristino  no- 
mine,  et  duae  tribus  Judas  et  Benjamin  appellantur 
Israel.  Ditexi  vos,  dicit  Dominus.  Etdixistis:  ln  quo 
dilexisli  nos  ?  Nonne  frater  erat  Esau  Jacob,  dicit 
Dominus,  el  dilexi  Jacob,  Esau  odio  habui  ?  Scienti- 
bus  vel  scire  nolentibus  veritatem  perspicuum  est 
quod  vere  Jacob  et  genusejus  dilexerit  Dominus. 
Etenim  ista  dilectio  quam  dicit,ei  dilexi  Jarob,Esau  _ 
autem  odio  habui,  de  fructu  suo  cognoscitur.  Quid 
multa  coramemorem  ?  De  genere  ejus  tChristum 
nasci  fecit  dilectio  Domini.  Gum  fuissetEsau  pri- 
mogenitus,non  illi.sed  juniori  benedictionemistam 
cupivit:  Serviant  tibi  populi,  et  adorent  te  tribus. 
E<to  dominus  fratrum  duorum,  et  incurvcntur  antete 
fi,Ui  malris  tux.  Qui  maledixerit  tibi  sit  ille  maleii- 
ctus,  et  qui  benedixerit  Ubi  benedictionibus  replealur 
(Gen.  xxvii).  Benedictio  heec  in  Christo  completur. 
Quis  nesciat  etiam  prophetas.et  sanctos,  vel  justos 
innumeros  de  illo  ^enere  progenitos.et  in  hoc  appa- 
rere  fructuin  dilectionis  quadilexit  Jacob  lEgosum, 
ait  ipse  apud  alium  prophetam,  qui  ascendcrevos 
feci  de  terra  /Egypii,  ei  eduxi  vos  in  deserto quadra- 
ginla  annos,  ut  possiderelis  lerram  Amorrha  i,  et  su- 
scitavi  de  filiisvestrisprophetas,el  de  juienibus  vestris  D 
SVazarxos  (Amos.  u).  Nonne  hic  est  multus  dilectio- 
nis  fructus,multitudoprophetarum,exercitusNaza- 
rteorum.id  est  sanctorum,  et  ipse  Christus  Sanctus 
sanctorum  ?  Aposlolus  hoc  nescire  nos  non  vult, 
dicens  :  Quod  eorura  adopiio  est  ftHorum,el  gloria,et 
lestamentum,  et  legislutio,  et  obsequium,  et  promissa, 
quorwn  paires  ex  quibu.<  Christus  secundum  carnem, 
qui  esl  super  omnia  Deus  benedictus  in  sxcula.  Amen 
(R  m,  ix). 

Si  istis  compares  illos  qui  de  Esau  nati  sunt,  et 
baereditatein  ejus  quain  in  hoc  sneculo  potens  ba:re- 
ditavitjUonne  haereditusejus  veraciter  solitudo  sive 


desertum,  et  genimina  ejusdracones  desertasunt  ? 
Bene  ergo  protinus  dicit:  El  posui  Seir  monlesejus 
in  solitudinem,  et  hxredilatem  ejus  in  dracones  de- 
serti.  Nam  utsecundum  litteram  ita  faotum  luerit, 
notuin  non  habemus  aScripturis,  videliuet  quod 
Idumeapa  sic  destructa  fuerit,ut  moutesejus  in  soli- 
tudinem  sempiternaai.et  ba3re<litas  indracones  de- 
serti  redacta  sit.  Unde  etloquitur  adhuc: 

Quod  si  dixerit  Idumxa:Destructi  sumus,sed  rever- 
tentes  xdificabimus  qux  deserta  sunt :  Hxc  dicit  Do- 
minus  exercituum  :  Isli  xdiftcabunt,  et  ego  destruam, 
et  vocabunlur  termini  impielatis,  populus  cui  iratus 
est  Domiaus  usque  in  xtemum,  et  oiuli  veslri  viie- 
bunt  et  vos  dicetis  :  Magnificetur  Dominus  super  ter- 
minum  IsraW. Sicut  jam  dictum  est,hoc  ex  Scriptu- 
ris  ut  litlera  sonat,factum  esse  comprobari  non  po- 
tesl,  sed  secundum  spiritum  verum  est,  secundum 
spiritualem  gratiammanifestumest,quiamagnifica- 
tus  est  super  terminum  Israel.et  in  comparationem 
magnificentiae  ejus.quam  suprajam  diximus,eildu- 
roaea.et  omnis  terrenitas  ccelesti  graliae,in  qua  di- 
lectus  est  Jacob,contraria  destructa  et  destruenda 
est.Et  isti,&\l  Dom\nus,xdificai>unt  et  ego  destruam, 
et  vocabunlur  termini  impielalis,  et  populuscui  iratus 
est  Dominus  u^qui  in  xternum.  Verum  hec  omnia, 
quae  jam  diximus  spiritualia  bona  Jacob,et  generi 
ejuscollata,cariialibus  Judaeis  contra  quos  haec  pro- 
phetia  texitur.pro  nihilo  sunt,et  procaeiter  dicunt : 
In  quo  dilexisti  nosl  Nimirum  sicut  Psalmista  lo- 
quitur  :  Et  in  iracundia  terrx  Inquenles  doloscogila- 
bant  (Psal.  xxxiv),  irati  sunt  el  irascuntur  propter 
terram  quam  perdiderunt.etdequainomnesgentes 
captivi  abducti  sunt,nec  reputant  sibi  ob  suum  hoc 
evenisse  peccatum,  ut  confitentes  culpam,cum  ve- 
nia  ccelestem  recipiant  gratiam.sed  in  iracundia  di- 
ount :  In  quo  dilexisti  nos  ?  Quod  est  dicere:Falsum 
est,  non  dilexisti  nos.  Et  Dominus  deinde  loquitur: 
Filius  honorat  patrem  el  servus  dominum  suum.  Si 
ergo  Pater  egosum,ubi  esl  homor  meus,etsi  Dominus 
ego  sum,  ubi  est  timor  meus  >  Opportunaplane  com- 
memoratio  contra  illos.qui  Palri  d\ce\il\:Ddexi  vos, 
tanquam  procaciter  objecBvunl:ln  quo  ddexisUnos? 
Estergo  sensus:Flagellaniem  pa!rem  honorat  filius, 
recipiendo  disciplinam  ejus.Ego  flagellavi  vos  fla- 
gellatione,  quali  pater  filios  flagellare  consuevit, 
qucmadiuodum  Sapientia  d\c\l:Flagetlal  aulem  om- 
nemftliumquemrecipit(Prov.u\;Hebr.s.u).FUge,\\at\o 
heec  esttemporalis,qua  in  hoc  sa:culo  flagcllamini 
a  Romanis,  excidium  passi  et  ubique  terrarum  ca- 
plivi.  Disciplinam  hanc  vos  abjicitis,  nec  me  hono- 
ratis.ut  reatum  confiteamini,  et  pcenitentiam  aga- 
tis.Ergo  filii  non  estis.ergo  adulieri  etnon  filiiesiis, 
quia  extra  disciplinamestis.animo  rebelli.odo  cru- 
deli.  Item,  servw  honorai  dominum  suum,  timendo 
comminantem  illum.  Ergoquoniam  non  estis  filii, 
quoniam  disciplinam  abjicilis,id  eslpropterlempo- 
ralem  afflictionem  non  resipiscitis,  tanquam  servis 
comminor  vobis  poenam  sempiternam,  gehennam 
ignis,  ne  saltcm  propter  hoc  timenlea  pcenitemini. 


819 


HUPERTI  ABBAS  TUITIENSIS 


820 


Ergo    neo  ealtem    servi  estis.  Non   filii,  sed  adul-  A  verum.injuriam  mihi  facis  offerendo  pecusbrutum, 


teri,  non  servi,  sed  inimici  estis,  dicit  Domi- 
nus  exerrituum  ad  vos,  o  sacerdotes,  qui  despicitis 
nomen  meum.  El  dixislis  :  In  quo  despeximus  nomen 
tuum  ?  Oflertis  super  altare  meum  panem  pollulum. 
Dominus  exercituum,  cujus  nomen  sacerdotes  Ju- 
daeorum  hodie  deepiciunt.unde  et  dicit,  qui  despici- 
tis  nomen  meum,  Dominus  Deus  est  Pater  omnipo- 
tens,  cujus  nomen  est  ut  invocamus,  Deus  et  Pater 
Domini  nostriJesu  Ohristi,  illi  depiciunt.  Procaci- 
ter  interrogantibus  illis:  In  quo  despeximus  nomen 
tuum,  Domine?  Offertis,  ait,  super  altaremeum  pa- 
nem  poltutum.Vere  ex  quo  in  festivitate  azymorum 
interfecictisChristum,  ex  eo,  o  vos   Judaei,  offertis 


dicit  Dominus  exercituum.  Et  nunc  deprecamini  vul- 
tum  Dominifitt  misereatur  vestri,  de  rnanu  enim  ve- 
stra  factum  est  hoc,  si  quomodo  suscipiat  facies 
vcs'ras,dicil  Dominus  exerciluum.  Hoc  est  quod  et 
Petrus  in  Actibus  apostolurum  dixit  eis  :  Virilsrae- 
liim,  audile,  verba  hxc:  Jesum  Nuiarenum  virum 
appobalum  in  vobis,  et  caetera  usque  poenitentiam 
acjite,  et  salvaminia  generatione  ista  prava(Ad.  n), 
De  manu  enim,  inquit,  vestra  jaclum  est  hoc,  videli- 
cet  quod  non  solummodo  coscuin,vel  claudum,  aut 
languidum,  verumetiam  latronem  seditiosum,  et 
homicidam  obtulistis,  quia  Barabkam  propter  ho- 
norem  diei  festi  vitae  donastis.Jpsum  vero  auctorem 
vit83interfecistis(M<i((/i.xxvii)..-Deprecaminivullum» 


panem  pollutum.  Extunc  omnisquem  offertis  panis 

vester  pollutus  est,  omne  quod  offertis  non  sacrifi-  B  Domini«ut  misereatur  vestn.  Quis  estin  vobis,  qui 

cium,sed  sacrilegium,omne,inquam,  quod  offertis,      clau.lat  ostia.et incendataltare  meum  gratuilo?Non 


pollutum  et  immundumest.  Et  dicilis  :  ln  quo  pol- 
luimus  te  ?  In  eo  quoi  dicilis  :  Mcnsa  Domini  despe- 
cta  esl.  Quas  esthodie  mensa  Domini,  nisi  sacra- 
mentumcorpons  etsanguinisDomino,sacrificumpa. 
nis  et  vini?  Nimirum,  talis  mensa  Dornini  vobis,  o 
Judaei.despecta  est,quia  non  sunt  ibi  carnes  tauro- 
rum,  et  sanguis  vitulorum,  et  caelera  hujusmodi. 
Propter  hoc  despecta  est  vobis  illa,  quae  veraciter 
dicituretest  mensa  Domini,qu'\a.  tauri  nonsuntibi, 
non  est  hircus.aut  vitulus  illic,  ovis  aut  columba, 
Bive  turlur  non  sacrificatur  ibi.Sed  dico: 

«Siofferatiscaecumadimmolandum,nonne  malum 
ost?Et  si  offeratis  claudumet  languidum.nonne  ma- 
lum  esl  ?  Oirer  illud  duci  tuo.si  placuerit  ei,  autsi 
susceperitfaciem  tuam,dicit  Dominus  exercituurn.» 
Sine  dubio  cajcum,  claudum  et  languidum  ad  im- 
molandum  offerre,  si  vos  interrogem  an  malum 
sit,  respondetis  malum  est,  non  solum  quia 
ratio  praesto  est,  verum  etiam  quia  lex  prohi- 
bet  (Lev.  xxn).  Est  autem  caecum,  claudum  et  lan- 
guidum  oinue  quod  brutum  est  in  comparationeho- 
minis.qui  rationalis  est.  Quanto  magis  in  compara- 
tione  Christi,qui  homo  et  Deus  est,quiDei  virtuset 
365  Dei  sapienliaest1(l  Cor.\.)  Male  ergo  dicitis: 
Mensa  Domini  despecta  est.  Mensam  illam  despi- 
cientes,  in  qua  sacrificium  corpuset  sanguisChristi 
est.  Potius  veslrum  saerificium  despicabile  est,quia 
sicutjam  dictum  est,  caecum,  claudum,  etlangui- 


estmihivoluntasinvobis,dicit  Dominus  exercituutn, 
etmunusnonsuscipiamde  manu  vestra.Abortuenirr. 
solis  usque  ud  occasum.magnum  estnomenmeum 
in  gentibus,  dicit  Doniinus  exercituum,  et  in  omni 
locosacrificaturet  offertur  nomini  meooblatio  mun- 
da  quia  magnum  nomenmeum  ingentibus,dichDo- 
minus  exercituum.et  vos  polluistis  illud  in  eo  quod 
dicitis:  Mensa  Domini  contaminata  est,el  quod  su- 
perponitur  contemptibileestcumigne,  qui  illndde- 
vorat  ;et  dixistis:Ecce  de  labore,et  exsulfl  ;stis  illud, 
dicit  Dominus  exercituum.  »  Manifestissima  dere- 
probatione  sacf  rdotii  Judaici  propheiia  est,  cnm  ex- 
probratione  avaritiae,cum  dicit:  Quis  estinvobis,qui 
claudat  ostia,et  incendalallare  meum  gratuitolOmnia, 
inquit.lucri  causa  facitis,  et  ne  tllud  quidem  quod 
exiguum  est,utest  oslia  claudere.ignem  altans  in- 
cendere,  sive  alflare,  gratuito  facitis,  ad  mercedem 
temporalem  semper  hiantes,  vacui  a  dilectione  Dei. 
Non  mihi  est,  inquit,  voluntas  in  vobis,  imo  sicut 
per  alium  prophetam  dix i:  «  Nuuquam  quaesivi  haec 
de  manibus  vestris.  Holoc.iusta  arietum,  et  adipera 
pinguium.et  sanguinem  vilulorum,  et  agnorum.et 
hircorum,nolui  »  (Isa.  i).Item  per  altum  prophetam 
dixi:«  Holocaustomata  vestraadditevictimisvestris, 
et  comedite  carnes,  quia  non  sum  locutus  cum  pa- 
tribus  vestris,et  non  praecepieis  indte  quaeduxieos 
de  terra  /Egypti,de  verbobolocaustomalum  etvicti- 
marum,sed  hoc  verbum  pra^cepi  eis,dicens:  Audite 
vocemmeam,etambulatein  omni  viet  quammandavi 


dum  est.Istud  autem  sacrificium  quod  despicitisin  D  vobis»  (J^'.vn).Quantomagis  nunc  munussuscipiam 


tnensa  Domini  propter  exiguitatem  ejus  quod  vide- 
tur  panis  et  vini,et  videt,et  bene  gradituret  sanum 
est.  Offer,  inquit,  illud,  offer  caecum,  claudum  et 
languidum  duci  tuo,  et  experire  si  placuerit  ei,  aul 
si  susceperit  faciem  luam,  dicit  Dominus  exerci- 
luum.  Nimirum  non  placebit,  non  suscipiet  illud, 
imoinjuriarasibifactamreputabit.Quare  ?Profecto, 
quia  cum  haberes  ia  promptu,  et  offerre  posses  il- 
lud  quod  et  videt,  et  bene  graditur,  et  sanum  est, 
illud  obtulisti  quod  eaecum,  et  claudum,  quod  lan- 
guidum  est.Sic  profecto  cum  in  promptu  sit,quod 
possis  offerre  sacriQcium  valens  ad  remissionem 
peccatorum,scilicet  Christi   corpus   et  sanguinem 


de  manu  vestra,  quando  manus  vestrae  plenae  sunt 
sanguine  ? 

Plane  nonsuscipiam,  iiuo  avertam  oculos  meos  a 
vobis.Incensum  vestrum  abominalio  est  mihi,  Neo- 
meni.imet  Sabbatum,etlestivitates  alias  nonfera^:, 
iniqui  sunt  coetusvestri.Kalendbs  vestras  etsolem- 
nitates  vestras  odivit  anima  mea.  Facta  sunt  m  hi 
molesta.  Laboravi  sustiheos.subauditur  per  annos 
quadraginta  duos.Vix  tandiu  sustinere  potui,et  dif- 
ferae  t,uod  oportebat  fisri.scilicet  ut  Rom.ini  veni- 
rent.et  tollerent  vestrum  etlocum  et  gentem.  Non 
suscipiam  munus  vjstrum,  sed  et  rejectio  munoris 
vestri  nullum  infert  nomiui  meo  danmum./lfr  ortu 


82  i 


COMMENT.  1N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MALACH.  LIB.  UNUS. 


822- 


enim  solis  usque  ad  occasum    magnum   est  nomen  A  quoniam  bonus,  quoniam  in  aelernum  misericordia 


meum  in  gentibus,  et  in  omni  toco  sncrificalur  et  of- 
ferlur  nomini  m<o  oblntio  munda.  Non  enira  solus 
Hierosolyrais  mihi  est  locus,  ubi  oporteat  adorare, 
sed  inomiii  looo  veri  adoratores  adorabunt  Patrera 
in  spiritu  et  veritate  (Joan.  iv).  Et  offerunt  nomini 
meooblationemmundam,  oblationem  panis,  et  vini, 
sacramentum  corporisetsanguinisRedemptorissui. 
Haec  oblatio  sic  est  munda,  ut  exterius  nullum  ha- 
beat  cruoris  horrorem,  et  interius,  sive  invisibiliter 
mundetcruentamomnis  peccati  pollutionem.pjique 
in  gentibus  lalem  oblationem  offerentibus,magnum 
est  nomen  meum,  vos  autem  quondam  meuspopu- 
lus  peculiaris  polluistis  illud,  et  completur  illud: 
Po/iulus  quem  non  cognovi  servivil  mihi,  m  awtitu 


ejus,  omnis  quoque  populus  vociferabatur  clamore 
magno,  laudaodo  36C  Uominum.  Num  ergo  ilhus 
temporisJudaeitali  fueruntdigniexprobratione?  Sed 
vos,  o  Judasi,  vos,  o  sacerdotesel  pontifices  temporis 
pessimi,quibus,juxtaprophetam  alium,  Vx,  quiixse- 
parati  fuistis  in  diem  malum,  et  apppopinquastis  solio 
iniquitatis(Amos\i);  vos,inquam,sermoistepercutit, 
quia  sermo  propheticusest,  etenuntiabatdefuturis, 
dum  haec  loqueretur  iste  angelus,  iste  nuntiu3  Do- 
mini.  Proinde  audiamus  quid  adhuc  dicat  : 

El  inlulislis  de  rapinis  ctawlum,  el  lnnguidum,  et 
intulislis  munus.  Nunquid  susr.ipiam  illud  de  manu 
vestra,  dicit  Dominus  exercituum.  Mnlediciusdolosus, 
qui  habet  in  grege  suo   masculum,  et  votum  faciens 


auris  obedivil  mihi.   Filii  aHeni  mentiti  sunt  mihi,  g  immolat  debile  Uomino,  quia  rex  magnus  ego,  dicit 


(ilii  alieni  iuveterati  sunt,  el  claudicaverunt  a  semi 
tis  suis  (Psal.  xvn).  In  eo  polluistis  nomen  meum, 
quodcum  sit  oblatio  munda,  et  emundans  omnia 
delicla  vos  dicitis  :  Mensa  Domini  contaminata  est, 
et  ijuod  superponilur  contemptibile  est,  cum  igne  qui 
iltud  devoral,  videlicet  quia  in  commemorationem 
fit  pafsionis  et  mortis  Domini,  quem  vos  occidistis, 
cumsignaculocrucis,  inqua  vos  illum  suspendistis. 
Unde  et  ipsum  signaculum  exsecramini,  et  torque- 
mini  conscientia  crudeli,  dicilis  in  cordibus  vestris, 
contaminatam  esse  istam  quam  dicimus  mensam 
Domini,  et  quod  superponitur  contemptibile  esse 
diciiis,  nimirum  quia  non  carnes  ejusmodi  quales 
offerre  vos  et  comedere  consuevistis,  addentes,  ut 
per  alium  prophetam  dictum  est,  Holocaustomata 
vestra  viclimis  vestris  [Jer.  vn).  Simul  cum  dicitur 
vobis,  ignem  hujus  mensae  Domini,igncm  esse  invi- 
sibilem,  ignem  Spiritus  sancli,  contemptibile  hoc 
est  vnbis,  quia  non  apparet  visibiliter,  nec  devorat 
sacrificium  corporeus  ignis.  Et  dixistis  :  Ecce  de 
labore.  Dixistis,  inquam,  hoc,  et  dicitis  ii)  cordibus 
vestris,  quia  tolum  ministerium  mensae  Domini, 
quod  celebratur  in  gentibus.cumsit,  utjam  diclum 
est  commemoratio  pissionis  Dominicae,  magnus 
labor,  magnum  est  tormentum  conscientioe  vestrae. 
Proinde  rxsuffl  tstis,  id  est  blasphematis  illud  ne- 
qui^simo  Qitu  magme  inviihae,  magnas  iracundiae. 
Nescio  quomodo  ex  libro  Esdras  possit  intelligi, 
quod  secumlum  hanc  litteram  reversus  de  Babylone 
populus,  minorem  pulaverit  esse  eultum  religionia, 


Dominus  exerciluum,  et  nomen  meum  tembile  in 
gentibus. 

Cap.  II.  —  Et  nunc  ad  vos  mandatnm  hoc,  o  sa- 
cerdotes.  Si  nolueritis  audire,  et  si  nolueritis  ponere 
super  cor,  uldetis  gloriam  nomini  meo,  ait  Dominus 
exercituum,  mitlam  in  vobis  egestutem,  et  maledicam 
benediclionibus  vestris,  el  mnledicam  illis,  quoniam 
non  posuislis  super  cor.  Eccergo  projicium  vobis  bra- 
chium,  et  dispergam  super  vultum  veslrum  stercus 
solemnilatum  vestrarum,  el  assumet  vos  secum.  Ad 
vos,  inquit,  mandatum,  o  sacerdoles,  qui  domum  Pa- 
tris,  qua8  debuit  esse  domus  orationis,  fecistis  spe- 
luncam  latronum,  et  inde,id  estdelatrociniovestro, 
de  rapinis  quas  de  populo  rapietis,  boves,  et  oves, 
p  et  columbas,  et  caetera  quas  oblata  erant,  vendendo 
his  qui  de  longe  venerant,  et  quod  offerrenl  non  ha- 
bebant,  ad  vos,  inquam,  mandatum  hoc.  Quia  sic 
faciendo  profecto  intulistis  de  rapinis  claudum  et 
lun^uidum,  id  est  intulistis  munus  omni  contemptu 
dignum,  nunquid  susripiam  illud  de  mnnu  vestra,  di- 
cit  Dominus  ?  Imo  dicain  :  Maledicius  dnlosus,  qui 
habel  in  grege  suo  masculum,  el  votum  fuciens  debite 
immolat  Domino.  Qms  est  qui  habet  masculum  in 
grege  suo,  e!  debileoffert,  et  debile  immolat  Domino, 
nisi  vos,  o  socerdotes  Judaicae  perfidiae,  qui  habetis 
Christum  incaruatum  jain  de  genereveslro,  Ptadhuc 
brutum  pecus  contenditisofferre  Domino?  Maledicti 
esiis,  o  dolosi,  quiillum  venisse  scientes,  vos  scire 
dissimulatis,quodjam  venerit,6tnon  qualemcunque 
claudum  aut  languidum,  non  qualecunque  debile, 


quiaornatuslemplideerat.et  quod  superponebatur,  "  qund  est  omne  pecus    hruium,  quia   non  valet  ad 


idoirco  esse  pollutum,  qunniam  altare  tantum  Ibr- 
tuitis,  etimpulitislapidibuseratexstructum,  absque 
templo,  absque  urbis  aedificiis,  absque  exstructione 
murorum,et  quod  propter  paupertatem  mur  i  u^-an- 
tes  atque  inviti  offerenles  dixerunt :  Ecce  delabore. 
Nam  ibi  taliter  scriptum  est,  quia  sporite  obtulerunt 
in  domuin  Domini  adexstruendam  eam  in  loco  suo, 
et  secundum  vires  suas  dederunt,  et  quia  congrega- 
tus  est  populus  quasi  vir  unus,  el  xdificaverunt  al- 
tare  Dei  brael,uloff'errenl  in  eo  holocaustomata,  sicut 
scriptum  est  in  lege  Mosi  viri  Dei  (I  Esdr.  m),  et 
quiacoucinuebantin  hymuis  etconfessione  Domino, 


emundationem  peccatorum,  verum  rtiam  Barahbam 
latronem,  homicidam,  seditiosum,  Domino  obtuli- 
Btis,  dimittendo  illum  pro  honore  quasi  Domini, 
secundum  consuetudinera  diei  festi  (Matih.  xxvn), 
et  deinde  nunquam  nnsculum  illum  gregis  electi 
Dominum  offerre  voluistis,  potius  brutum  ;iecus  in- 
gerentes,  q^asi  placeat  illi,quasi  carnes  taurorara 
manducare,  et  sanguinem  hircorum  potare  velit 
(Psal.  xlix).  Bene  est,  quod  ipse  rex  magnus  Domi- 
nus  exercituum  nomen  suura  terribile  faciens  iu 
gentibus  (ba.\),  quoniam  noluistis  auilire,  quoniam 
noluistis  poaere  super  cor  veritatem,  sed  opposui- 


823 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


824 


stis  claritati  ejus  perfidiae  veiamen,  et  non  dedistis  A  tempornm   illorum  homines  sive  sacerdotes  vestri 


nomini  ejus  gloriam  et  honorem,  misit  in  vobis 
egestatem,mandando  nubibussuis,  nepluantsuper 
vos  imbrem,  sicut  nunc  patet,  quia  neque  propheti- 
cam,  neque  quamlibet  aliam  h<ibetis  gratiam  coele- 
stem,  et  maledixit  benedictionibus  vestris  et  iterum 
maledixit  illis,  id  estjuxta  prophetam  alium  duplici 
contritione  vos  contrivit,  ut  non  solum  Romani  tol- 
lerent  vestrum  et  locum  et  gentem,  verumetiam 
maligni  spiritus  animas  auferrent  (Jer.  vn),  juxta 
illud  Psalmistae  veriloquium  :  Traientur  in  manus 
gladii,  parles  vulpium  erunt  (Psal.  liii).  Bene,  in- 
quam,  etjuste  maledixit  benedictionibus  veslris, 
quoniam  vos  benedictionibus  ejus  maledicere  volui- 
stis,  et  maledixistis  quantum  potuistis.  Nam  quia 


majores  de  tribu  Levi,  quasi  non  aliunde  mihi  pla- 
cueriut,  nisi  ex  eo,  quod  vos  tractatis  niinisterio 
cruc-ti  sacrificii.  Non  ita  est  :  Scietis  et  experi- 
mento  discetis,  quia  misiattvos  mandatum  istud,  ut 
esset  pactum  meum  cum  Levi.  Cujusmodi  pactum  ? 
Utique  non  pactum  ostia  claudendi  et  altare  iocen- 
demii,  mactundi  pecora  et  manducandi  carnes,  sed 
pactum  vitae  el  pacis,  el  hoc  pactum  meum  cum  eo 
fuit.  Quomodo  fuit?  Dcdi  ei  timorem,  el  timuit  me, 
a  facie  nomiais  mei  pavebat.  Lex  veritatis  erat  in 
ore  ejus,  ct  viiquilas  non  est  inventa  in  labiis  ejus. 
ln  pace  et  in  xquitale  ambulavit  mecum,  el  mullos 
averlit  ab  iniquitate.  Haec  omnia  sacerdotalia 
sunt,  quae  vos  non   habetis.  Ergo  sacerdotes  non 


Spiritus    sanctus,  qui  est   ipsa  benedictio  Domini,  d  estis.  Lubia  sacerdolis  cuslodient scientiam,  et  legem 


d'xerat  in  Psalmo  :  Baned>ctus  qui  venlurus  esl  in 
nomine  Domini  (Psal.  cxvn),  vos  assumpsistis  quasi 
patrocinium  legis  dicentis,  quia  maledictus  est  a  Deo 
qui  pendet  in  ligno  (Deul.  xxi),  e.t  damnatiune  pati- 
bnli  maltdietura  voluistis  facereillum,  quivenerat 
benedictus  in  nomine  Domini.  Bene  omnino  projecit 
vobis  brachium,  et  dispersit  supiTvultum  vestrum 
stercussoleinnitatum  vestrarum,e<  assumet  vos,  ait, 
stercus  illud  tecum.  Nam  quia  brechium,  id  estar- 
mum  dextrum  bruti  pecoris,  quod  exlege  vobis  fie- 
bat,  secundum  caeremonias  legis  solum  haberevo- 
luistis,  et  fortissimum  brachium  Domini  Christum 
Filium  Dei  rejecistis,  et  coniemptui  habuistis  ;  recle 
brachiumejusmodi  vobis  tanquam  ^anibusprojecit, 
nesaltem  intus  in  Hierosolymis  porrigeretur  vobis, 


requirent  ex  ore  ejus  quia  Angelus  Domini  exerci- 
luum  est.  Veslra  autem  labia  non  custodiunt  scien- 
tiam,  non  est  lex  in  ore  vestro.  quam  annuntiare, 
est  angelicum  ofTiciurn  implere,  imo  recessistis  de 
via,  quae  est  Dei  scientia,  et  scandalizastis  plurimos 
in  /ffr/cEteniin  sicut  peralium  prophetam  dictumest: 
Lai/ueus  juvenumomnes  vos(lsa.  xui).  Ergo  sacerdo- 
tesnonestis.  Irritum  fecnlispaclum  Lfvi  ;irrilum,m- 
quam,nonipsiLevi  sed  vobismetipsis,  ut  nihil  vobis 
prosit  essesecundum  carnem  filios  Levi.  Scire  debe- 
musquaodosil  factum.quod  nuncdicit:  Paclummeum 
fuit  cum  Levi,  videlicet  quando  'post  egressum  de 
36  J  ^Egyplo  venientes  ad  n.onlem  Sinai,  ascende- 
runt  Moses  et  Aaron,  Nadab  et  Abiu,  qui  eranl  de 
tribu  Levi,  et  septuaginta  de  senioribus   Israel,  et 


«        ,r        0 ,       _-    ,  ,  , 

sed  foris  projectum  vix  assequi  et  rodere  possitis  ^1  viderunt  Deumlsrael.  DixitqusDominus  ad  Mosen  : 


captivi  atque  dispersi,  non  solemnitaies  meas,  sed 
vesirarum  solemnitatum  stercus  circumferentes, 
quod  et  vos  ila  secum  assumpsit,  ul  sitis  possessio 
vel  portio  stercoris,  non  habentes  portionem  in  terra 
solemnitatis  Domini. 

Et  scietis  quia  misi  ad  vos  mandatum  istul,  ut  es- 
set  paclum  meum  cum  Levi,  dicit  Dominus  excerci- 
luum.  Paclum  meum  fuit  curn  eo  vitx  et  pacU,  et 
dedi  ei  timorem  el  timuit  me,  et  a  facie  nominis  mei 
pavebat.  Lex  veritatis  fuit  in  orc  ejus,  et  iuiquitas 
non  est  inventa  in  labiis  ejus.  In  pace  et  in  xqui- 
tate  ambulavit  mecum,et  multos  avertit  ab  iniquitate. 
Labia  sacerdolis  custodient  scientiam,  el  legem  rcqui- 
rent  ex  ore  ejus,  quia  Angelus  Domini  exerciluum 


Ascende  ad  me  in  montem,etesio  ibi,  dabique  iiln  ta- 
bulas  lopideas,  etl-.gem  ac  mandata  quse  scripsi,  ut 
doceas  filios  Israel  (Exod.  xxvi).  Hoc  fuit  pactum 
vitae  et  pacis.  Qu_  autem  post  vituli  reatum  nianda- 
vit,  non  pertinent  ad  paclum  vitae  et  pacis.  Undc 
apud  Ezechielem  haec  etalia  taliter  distinguit :  Ejeci 
eryoeosdeterra  /Egypti.et  eduxi  in  desertum,  ei  dedi 
eis  prxcepta  mea,  et  judicia  mea  estendi  eis,  quse 
faciat  Iwmo  et  vivat  in  eis  (Ezeck.  xx).  Deinde  sub- 
sequitur  :  Et  irritaverunt  me  domus  Israel  in  deserto, 
sciiicet  faciendo  vitulum  et  adorando  illum.  In  prre- 
ceptis  meis,  inquit,  non  ambulaveruni,  et  judicia 
mea  projecerunt,  quae  faciens  homo  vivet  in  eis. 
Ergo  et  ego  dedieis  praeceptanonbona,  et  judicia  in 


est.   Vos  autem  recessistis  de  via,  el  scandalizastis  D  quibus  non  vivent.  Diligenter  animadvertenda  sunt 


plurimos  in  lege.  Irritum  fecutis  pactum  Levi,  dicit 
Dominus  exercituum. 

Quorsum  isU  commemoratio  Levi  tam  bona  ?  Xi- 
mirum  ut  sacerdoles,  quos  culpa  omnino  degene- 
rasse  demonslret  a  fide  vel  justitia  paterna,  nec  ad 
patres  pertinere  filiorum  vituperationem,  nec  filiis 
ulique  malis  communem  esse  paternae  justitiae  lau- 
dem.  Ac  si  dicat  :  Quoniam  ostia  mei  clauditis 
et  altare  meum  incenditis,  decimas  a  populo  sus- 
cipientes,  hasreditario  jure  secundum  carnem  lilii 
Levi,  putatis  vos  mihi  esse  sicut  fuit  Levi,  sicut 
fuerunt  Moses,  et    Aaron,   et   Phinees,  et  caeteri 


haec  qualia  sint  praecepta  quae  dedit  ante,  et  qualia 
quoe  dedit  post  reatum  vituli,  et  tunc  certius  paiebit 
quantumdistetillud,undecollaudatur  Levi  dicendo. 
Pactum  mcum  fuil  cum  eo  vitx  et  pacrs,  et  illud  in 
quo  gloriantes  sacerdotes  impii,  pulabant  se  apud 
Deum  sic  esse  ut  fuit  Levi.  Sequitur. 

Propler  quol  et  ego  deli  vos  contemptibiles,  et  hu- 
miles  omnibus  populis,  sicut  non  servastis  via  meas, 
et  accepistis  faciem  in  lege.  Nunquid  non  paler  unus 
omniumnostrum  ?Nunquid  non  unus  Deus  creavi/nos? 
Quare  ergo  unusquisque  nostrum  despicif  proximum 
suum,  violans  pactum  patrum   nostrorum  ?  Propter 


«25 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  1N  MALACH.  LIB.  UNUS. 


826 


</!<or/,inquit,  quoniam  irritum  fecistis  pactum  Levt,  A. 
el  cgo  dedi  vos  contemplihiles  et  humiles  omnibuspo- 
pulis,  sicut  supra  testatus  sum,  dicens  :  Ecce  ego 
projiciam  vobis  brachium.el  dispergam  supervultum 
vestrum stercus  solemnitalum  veslrarum.  Et  notan- 
dum,  quod  interomnia  quaa  fecerunt,  non  9ervando 
viasDjmini,eapitulum  istud  impuUtpromagnocri- 
mine,  et  accepistis  faciem  in  lege.  Hanc  etenim  in- 
justitiam  et  imquitatem  illorum  ipse  Dominus  om- 
nium  pro  nobis  pauper  factus,  expertus  contrase- 
metipsum;  dicebatillis  :  El  in  Sabbato  circumeiditis 
hominem.Si  cbxumcisionem  accipit  hotno  in  Sabbato, 
ut  non  solvatur  lex  Mosi,  mihi  indignamini,  quia 
totum  hominem  sanum  feci  in  Sabbato.  Nolile  judicare 
secundum  faciem,sed  justum  judicium  judicate  (Jonn. 
vn),videlicel  ul  non  plus  aucloriUtis  in  minori  facto  j} 
concedatis  Mosi,  propter  quod  dux  fuit,  etjudicem 
super  vos  illum  Deus  constituit,  quam  mihi  in  ma- 
jori  facto,  pro  eo  quod  ego  non  judico  quemquam, 
imodico.quis  me  constituit  judiccm  autdivisorem 
super  vos  (Luc.  xn).  lloc  enim  erat  accipere  faciem 
in  lege,  propter  humililatem  faciei  ejus,  factaejus 
quamvispraclara  contemnere,  et  alierius  facta  mi- 
nora,  scilicet  Mosi,  propter  claritatem  vultusejus, 
importuna  adulatione  magnificare  et  dicere: /Viwsej- 
mus  quia  Mosi  loculus  est  Deus,  hunc  autem  nesci- 
mus  unde  sit  (Joan.  ix).  In  communibus  quoque  re- 
bus  iniquum  est  faciem  accipere.Hinc  Jacobusdicit: 
Si  dixeritis  diviii,  Tu  se/le  hic  bene,  pauperi  uulem 
dicaiis,  Tu  sla  illic,  uut  sede  sub  scabellum  pedum 
meorum,  nonne  judicatis  apud  vosmetipsos,  et  fucti 
estisjudices  cogitationum  vtiquarum  ?  tjac.n).  Contra 
hujusmodi  iniquiUtem  recte  invehitur,dicens:  Nun- 
quid  non  pater  unus  omnium  nostrum  ?  Nunquil  non 
Deus  unus  creavil  ;ios?  Quare  drspicit  unusquisque 
fratrem  suum,  violnns  pactum  palrum  nostrorum 
(Hebr.  xi),  subauditur,  qui  ex  humilitate  Deo  com- 
placuerunt,  qui  non  ex  lacie,  sed  es  fide  amici  Dei 
facti  sunt,qui  pi-regrinando  in  paupertate  Spiritus, 
terramnobispossidendamacquisierunt  PVirletequam 
sit  incongruum,  filios  humilium  et  peregrinorum 
superbire  in  acceptione  personarum.  Sequitur  : 
Trangressus  est  Judas,  et  abominatio  facta  est  in 
lsravl  ct  in  Hierusalem,  quia  contatninavit  Judas 
snnctifn  ulionem  Dominiquam  dilexit.e/  hnbuit  filinm 
deiaheni.  Disperdat  Dominus  virum,qui  fecetit  hsec, 
mngisirum  et  discipulum  de  lubernaculis  Jacob,elof-  D 
ferentcm  munus  Domino.  Parum  esl,  ad  istam  de- 
clamationem  solum  illud  re>picere,quod  reversi  de 
Babylonein  eo  transgressi  sunt,quod  quidem  sacer- 
dotes  et  levitas  tulerunt  de  tiliabus  Chananseorum 
caeterarumque  gentium,  et  de  filiis  suis,et  commi- 
scuerunt  secum  populis  terrarum  (/  Esdr.  vi,  x). 
Parura,  inquam.est  illud  solura  respicere,quoniam 
baec  verba  sunt  auctoritatis  prophetica?,  verba  sunt 
Spiritus  sancti,  ad  spiritualia  semper  et  coalestia 
tendentis.Itaquesicutdecetmajestatera  loquentisde 
spiritu.ilibus,  cxptus  sermo  totus  spiritualibus  in- 
tentus  sit.Quomodo  habuii  Judas  filiam  dei  alienil 


Quae  est  illa  filiade/  alieni  ?  Profecto  lex  caeremo- 
niarum  sine  lege  fidei./i/iVi  est  dei alieni. Ubi  Judas 
legem  fidei  contempsit.per  quam  primus  Aliraham 
Deo  complacuit.et  legem  caeremoni.irum  in  cibis  et 
polibus,et  justitiis  carnis  retinuit,  ibi  transgressus 
est,  et  ex  tunc  habet  filiam  Dei  atieni,  ex  quo  Chri- 
stum  occidit,  quia  quidquid  ex  tunc  observarevi- 
detur  in  caeremoniis  ejnsmodi.  non  est  religio  veri 
Dei,sed  religio  dei  alieni.abominatio  et  contamina- 
tio  sanctificationis  Domini,  quam  dilexit  perversa 
dilectione,  ut  raallet  Ghristum  occidere  quam  san- 
ctificalionem  loci  vel  gentis  amittere,<<ecundum  ti- 
morem  quem  (inxit,  dicens  :  Si  dimiltimus  eum  sic, 
venieat  Romani  et  tcllenl  nostrum  el  locum  et  genlem 
(Joan.  xi).  Disperdatjnquit,  Dominus  virum  qui  je- 
cerit  hoc,  et  ita  factum  est.  Nam  dispersi  sunt  lam 
magisterquam  discipulus.etofTerensinunusDnmini, 
id  est  tam  seniores  quam  populus,  tam  Pharisaeus 
quam  pontifex,  dispersi  sunt,  inquam,  tam  deter- 
renis  quam  de  ccelest  bus  tabernaculis  Jacob.  At 
audiamus  adhuc  incrementum  sceleris,  exaggera- 
tionem  criminis.Ait :  «  Et  hoc  rursum  fecistis.  Ope- 
riebatis  lacrymis  altare  Domini  fletu  et  mugitu,ita 
ut  ultra  non  aspiciam  ad  sacrificium.nec  accipiam 
placabilequid  de  manuvestra,etindie  ista.Quamob 
causam  ?  Quia  Dominus  testificatus  estinterte  et 
uxorem  pubertatis  tuae,quam  despexisli,et  haec  par- 
ticeps  tua  et  uxor  fcederis  tui.  n  O  quanta  ira,quanti 
zeli  Dnmini  iracundia  !  IIoc,\nqu\\,rursus  fecislissi. 
Aut  ausi  fuistis  flere  in  oculis  meis,  aut  fuistis 
mugire  in  auribus  meis.ausi  fuistisoperire  lacrymis 
altare  Doinini.  Quanta  est  haec  ira.clemenlissimum 
Dnminura  dicere:Hoc  feoistis.flendoel  mugiendome 
admajorem  iracundiam  concitastis.etitaconcitastis 
ne  ultra  aspiciam  ad  saerificium,nec  accipiam  pla- 
cabile  quid  de  manu  vestra  ?  Quanta  est  miracu- 
lum  ?  quales  sunt  lacryma?  ?  qualis  fletus,  qualis 
mugitns  miserorum,  qui  lam  graviter  oflendit  mi- 
serirordiae  Dominum?  Sed  non  miremur  :  nam  isto- 
rum  fletus  sceleratus  etcriminosus  est,  quinvenil 
de  amore  praesentis  saeculi,  contemptum  habens 
futuri.  Talis  erat  fletu  et  ejulatus  Esau,  quippe  qui 
tandiu  flevit.  et  pjulavit  donec  pater  Jaeob  dixerat 
illi  :  In  pinguedine  lerrse  et  inrore  cxli  desuper  erit 
bcncdictio  tua  (Genes.  xxvu).  Hinc  est  ira  Dei,  ira 
justa,  cu.jus  justitiae  causam  continuo  subtiliter  in- 
sinuat.  Dicentibus  enim  :  Quamob  causatn lacrymis 
nostris  ofTensus  non  aspicips  ad  sacrificium,  neo 
accipiesplacabile  quid  de  manu  noslra.respondet  et 
dicit  :Quia  Dotninus  lestificatus  est  inter  te  et  uxorem 
pubeitatis  tuse  quam  despexisti,  ei  hxc  est  purticcps 
tua  et  uxor  368  fuleris  lui.Ki  est  sensus  :  Uxorem 
pubertatis,  uxorem  quam  prius  novisti.tu  despexi- 
sti,  quia  fidem  per  quam  pater  tuus  Abraham  Deo 
complacuit,  in  qua  Deus  patres  nostros  elegit  et 
assumpsit,tu  reliquisti.Nonne  inter  te  ethujusmodi 
uxorem  tuam  Deus  testilicatus  est  ?  Non  enim  per 
lcgem  promissio  Ahrahse  et  semini  ejus,  ut  haeres 
essetmundijSedperjustitiam  fidei.Siquideiriquando 


827 


RUPERTUS  ABBAS  TUITIENSIS 


828 


credidit  Abraham  Deo,  et  reputatum  est  ei  ad  justi-  A.  stolorum  quidam,  quamvis  pauci  qui  crediderant, 


tiam  (Rom.  iv).  et  sicut  ibiilem  scriptum  est,m  die 
illo  pepigit  Dominus  fxdua  cum  Abraham,  clicens  : 
Seir.iuituo  daho  lerram  hanc  (Genes.  v),nondum  lex 
data  erat,  sed  necdum  ipse  Abraham  circumcisus 
erat,  et  proinde  recte  dixerim,  fidem  fuisse  uxorem 
pubertatis  tuae  participemque  tuam,  et  uxorem  fce- 
deris  tui,inter  quam  et  te  testificatus  est  Dominus, 
idest  teslamentum  fccit.Tu  autem  illam  despexisti, 
et  cum  par  fidem  in  Abraham  justifiratus  sis.tu  per 
Jegem  conlempta  fide  juslificari  contendis,quod  est 
justitiam  tuam  velle  statuere,  et  justitiae  Dei  nolle 
subjici  (Rom.  x).  Quomodo  ergo  audes  operire  la- 
crymis  altare  Domini,  flere  in  oculis  Domini,  et 
mugire  in  auribus  Uomini,adulter  legis.contemptor 
fidei  ? 

Nonne  unus  fecit,  et  residuum  spiritus  ejus  ?  Et 
quid  unus  quxrit,nisisemen  D'i  1  Quod  estdicere  : 
Nonne  unus  idemque  est  Deus.qui  et  cum  illa  jam 
dicta  uxore  pubertatis  tua;  teslificatus  est,ettesta- 
mentum  fecit,  et  cujus  Spiritus  residuum,  id  est 
Novum  Testamenlum  fecit?  Et  iste  et  Spiritus  ejus, 
cum  sit  Deus  unus  qnid  quaerit,  nisi  semen  Dei,:d 
est  nisi  ut  credas  in  Filium  Dei  ?  Hoc  quaeritDeus 
Pater,  qui  primum  testamentum  fecit,  hoc  ijuaerit 
Spiritus  sanctus,  qui  residuum,  hoc  est,  qui  se- 
cundum  testamentum  fecit.utcredas  inFilium  Dei, 
si=que  cultor  et  amator  unius  individuae  Trinitatis. 
«  Custodite  ergo  spiritum  vestrum.el  uxorem  adole- 
sc^itiae  tuae  noli  spernere.  Cum  odio  habueris,  di- 
mitte.dicit  Dominus  Dcus  Israel.Operiet  autemini- 
quitas  vestimentumijus.dicitDominusexerciiuum. 
Custoditespiritum  vestrum,et  nolita  despioere.Spi- 
ritnm  vestrum,»  inquit.id  est  fidem  patrum  vestro- 
rum,  quae  tanto  lege  cseremoniarum,  sive  littcra 
legis,  quanto  spiritus  carne  melior  est,  custodite, 
si  vultis  vivere,  quia  vldeYicetliltera  occidit,  spiri- 
ius  autem  viviftcat  [II  Gor.m  ;  Galat.  v).  Et  uxorem 
hujusraodi,  uxorem  adolescenlix  tuas,qu&  perdile- 
ctionem  operando  parit  filios  vit«>,  noli  despicere. 
Quam  tunc  despicis.dum  justitiam  tuam  volpns 
statuere,  juslitiam  Dei,  quao  est.justitia  fldei,  pro 
nihilo  ducis,  el  huic  suhjici  non  vis,  cum  tamen 
haec  uxor  adolesceutiaj  tuae  sit,  quia  per  hancadole- 
visti  placitam  in  patribus  quadringentos  ettriginta 
annos  antequam  fieret  lex.  Tot  enim  anni    fuerunt 


non  minima  sediiione  facla  apostolis,  perseeutio- 
nem  apostolis  conati  sunt  eflicere  (Act.  xv).  Et 
concedendo  quidem  dixit  :  Cumodio  hubueris,  di- 
mitte,  sed  ne  ipsa  concessio  videretur  odieutem  ex- 
cusare.conversus  ad  auditores  :  Operiet  autem.&il, 
iniquitas  vestimentum  ejus,  id  est  iniquitas  odio  ba- 
bentis  uxorem  hujusmodi,manifesta  fiet  omnibus, 
et  ab  omni  saeculo  denotabitur.  Mox  ad  eosdem 
conversus,  inculcat  et  replicat  quod  dixerat.Ci/^o- 
dite,  inquiens,  spiritum  vestrum,  etnolite  despicere, 
potius  dejpicite  litleram  occidentem,  sequinnni 
autem  et  custodite  spiritum  vivificantem.  Se- 
quitur  : 

«  LaborarefecistisDoiiinuminsermonibus  vestris. 
eldixistis:  [n  quoenim  fecimuseum  laborare?  In 
eo  quod  dicitis  :Omnis  qui  facit  malum,  bonus  cst 
in  conspectu  Domini,  et  tales  ei  placent.  Autcerte 
ubiestDeusjudicii  »  PMuhusfuissein  populo  Judaeo- 
rum,  etiam  ante  hanc  ultimam  iinpietatem,  qua 
Christum  occiderunt,  et  apostolos  ejus  persequen- 
tes,  verbum  ejus  repulerunt,  qui  dicerent  :  Omnit 
qui  jacit  malum,  bonus  est  in  conspectu  Domini  el 
tales  ei  placent,  illud  indicatde  libro  Machabaeorum 
laliterdiclum  :  «  Indiebusillisexieruntex  Israel  lilii 
iniqui,et  suaserunt  multis,  dicenles:  Earaus,  et  dis- 
ponamus  testamentum  cum  genlibus  quae  circanos 
sunt,quia  ex  quo  recessimus  ab  eis.inveneruntnos 
multa  niala.  »  Et  abierunt  ad  regem,  et  dedit  illis 
potestatem  ut  facerent  justitias  gpntium.Secundum 
illas  sive  ex  persona  talium  in  septuagesimo  se- 
cundo  psalmo  dicitur  :  Quia  zelavi  super  iniquos, 
pacem  peecatorum  videns.  Item  iQuomodo  scil  Deus, 
et  si  est  scientia  in  Excelso  ?  eic.  Sic  lo  |ui  et  sic  ex- 
stimare  et  dicere,  ubi  est  Deus  judicii  ?  eorum 
est,  qui  oranino  a  fide  sunt  alieni.  Non  est,  aiunt, 
in  rpbus  humanis  providentia.Omniacasu  feruntur 
incerto,  nec  Dei  judicio  gubernantur,  quin  potius 
mali  ei  placent,et  boni  displicent.  Quantum  offen- 
dat  Deum.sermo  vel  sensus  hujusmodi  vehementer 
insinuat,  cumdicit  :  Laborare  fecislis  Diminum  in 
sermonibus  vesiris  ;  cum  haec  et  his  similia  Deus 
Pater,  Deus  Spiritus  ^anetus  diceret  per  prophetas 
ad  sacerdoies,  et  carnes  ecum  immolatitias  re- 
probaretjamdudum  et  interea  loquebatur  ad  opus 
salutis  nostra  praeparans  se  Filius    unigenitus,  et 


antedatam  legem,  averbo  promissionis  quod  Abra-  D  dicebatillud  in  psalmu  :  Holocaustum,    et  pro  pec- 

hae  creditum  est  :  Noll  ergo  despicere,  sed  custodi 

id  est.diligeCaeterum  si  odio  habueris,dimille.  Nam 

sicutde  uxore  carnispropter  duritiam  tuam  conces- 

sum  esl  tibi  ut    dimittas    eam    si    odio    habueris 

(Valih.  xik  ;  Deut.  xxiv),  ne  forie  occidas  si  tenere 

comppllaris,  itaet  de  ista  nxore  spiritus   tui    dico 

t\b\, dimitte  cum  odio  hubueris,  ut    si  in    Christum 

credere  non  vis.saltem  credentes  non  persequaris. 

Tolerabilius  quoque  est  in  Christum   non  credere, 

quam  ita  fidem  ejus  suscipere,  ut    servituti    velis 

subjicere.eique  circumcisionem  el  caeteras  legis  cae- 

remouias  superponere,quod  seouadum  Actus  apo- 


cato  non  postularti,  lunc  di.vi  :  Ecce  venio  (Psal. 
xxux).Ad  hoc  dictuni  valdecongruit  hocresponsum 
Patris  : 

Cap.  III.  —  Ecce  ego  mitto  angclum  meum,  et 
prseparabit  viam  tuam  anle  faciem  iuam.  Hunc  an- 
gelum  esse  Joannem.testaturipse  Dominus  dicens  : 
«  Quid  existis  videre,pn.<phetam  ?  Eiiain  dico  vobis, 
ct  plus  quam  prophetam.Hic  est  enim  de  quo  scri- 
ptum  est  :  Ecce  mitto  anjielum  meum  anle  1'aciem 
tuam,qui  prasparabit  viam  tuam  ante  te  »  (Valih. 
xi).  Itaque  reprobito  veteri  sacerdotio,  dum  sa- 
cerdotium  melius  introducitur,  homo   genere   sa- 


8;9 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.   —  IN  MALACH.  LIB.  UNUS. 


830 


cerdos  praemittitur  praeparare  viam  sacerdotio  vero,  A  ctum  est  autem,  cum  essenl  ibi,  impleti  sunt  dies  ut 


sacerdoli  magno,  de  quo  et  protimis  dicit :  Et  sta- 
tim  veniel  ad  lemplum  suum  Dominalcr.  quem  vns 
quxritis,  et  Angehis  testamenli  quem  vos  vuliis.  Et 
notandum  quod  dicit,s/tt'iw?,  non  enim  longa  mora 
inierfuit,  sed  staiim,  scilicet  mense  sexto,  id  e»t 
sexto  mense  a  conoeptinne  Joannis  isle  conceptus, 
sexto  mense  a  nativitate  Joannis  iste  natus  est. 
Uterque  angelus,  quia  uterque  sacerdos  uterque 
custodiens  scientiam,  juxta  quod  supra  dictum 
est  :  Labia  sacerdolis  custodierU  scienliam,  et  le- 
gem  requirent  ex  ore  ejus,  quia  angelas  Domini 
exercituum  est.  Uterqne,  inquam,  angelus,  sed 
non  pari  modo.  Ille  eniin  tantum  homo  sacerdos, 
iste  autem  et   Dominator  et    sacerdos,  id    esl    Po» 


pareret,  statim  subjunxit  :  Et  peperit  filium  suum 
primogenitum  (Luc.  n),  Igilur  primogenitum  anto 
omnem  creaturam,  primogenilum  in  multis  fratri 
bus  (Rom.  vm  ;  Col.  l),  et  ideo  saceidotein  dignum 
venientem  ad  templum  suum.ad  sacerdotium  suum. 
Ecce  venit,  dicit  Dominus  exerciluum.  Et  quis  po- 
terit  cogilare  diem  advenlus  ejas  ?  Vere  nallus,  nisi 
cui  vel  per  angelum,  vel  per  semelipsum  revelarit 
Spiritus  sanctus,sicut  per  angelum  Joseph  filio  Da- 
vid  (Matth.  1),  sicut  per  semetipsum  justo  Simeoni 
revelavit  (Luc.  n).  Veniet  enim  occultus,  veniet  si- 
cut  mitis  et  humilis  corde.nulla  scilicet  pompa 
praecedente,vel  sulisequente,nulla  clamoris  vel  con- 
tentionis  tuba  personante.  Et  quis  sVibit  ad  virlen- 


minus  ct  Deus,   et    homo   sacerdos.  Unde   et   lit-  nifnrn  eumt  Ipse  enim  quasi  ignis  conflans,  aut  quasi 

kerba  fuilonum.  El  sedebit  conflans  et  emundans  ar- 
gentum,  et  purgabit  filios  Levi.  Et  colabil  cos  quasi 
aurum  et  quasi  argenlum,  et  erunt  Domino  offerentes 
sacrificia  in  justilia.  Et  placebit  Domino  sacrificium 
Juda,  et  Hierusalem,  sicut  dies  sxculi,  et  sicut 
anni  anttqui.  —  Quis,  inquit,  slabit  ad  videndum 
euml  Vere  non  sacerdotium,  non  civitas,  non 
templum  eorum,  qui  oeulos  non  habebunt  ad  vi- 
dendum  eum.qui  nequaquam  habebunt  oculum  et 
totum  corpus  tenebrosum  (Matth.  vi).  Ipse  enim 
quasi  ignis  conflans,  et  quasi  herba  fuilonum,  id  est 
ignem  mittcns  in  terram  (Luc.  xn),  scilicet  Spiri- 
tum  sanctum  qui  consumet  incredulos,  velut  ignis 
confliiiorium,  credentes  autem  vplut  herba  fullo- 
num  emundabit  gratia  remissionis  peccatorum,  et 
velut  ignis  conflanszeln  bono,  ferventes  ainore  coe- 
lestlum  bonorum  faciet  ardentes,  ut  deinde  dicit, 
et  sedebit  conflans,  et  emundans  aryentum.  IIoc  re- 
petit  dicendo,  el  purgavil  filios  Levi.  Sicut  enim 
argentum  in  manu  aurificis  vel  argentarii,  sic  filii 
Lcvi,  iri  est  omnes  ministri  Domini  in  manu  hujus 
Dominaloris  Domini.  Quomodo  vel  in  quo  purgabit 
eos  ?  Colabit  eos,  inquit,  quasi  atirum  et  quasi  ar- 
gcntum.  Quod  colatur  nimirum  iricirco  colatur,  ut  a 
bono  liquore  omnis  freculentia  separetur.  Et  quid 
erat  sacerdolium  prius,  nisi  liquor  Ifficulentus?  De 
optimis  sacerdotibus  loquamur.  Optimi  sacerdotes 
Aaron,  et  Phinees.et  multialii,  novissimusqueZu- 
charias  pater  Joannis  exstiteruut,  eorumque  rr.ini- 
sterium  sic  fuit  quasi  aurum,  quaai  argenlum,  sed 


tera  modum  utriusque  rccte  dicernit,  dum  de  illo 
dicit  hoc  tantum  :  Ecce  ego  mitto  Angelum  meum, 
de  isto  autem,  et  stalim  veniet  ad  lemplum 
suum  Dominator  quem  vos  quxritis,  el  Angelus 
369  testaiuenti  qutm  vos  vultis.  Ari  quos  au- 
lem  loquitur,  dicens  :  Quem  vos  quaritis,  nisi  ad 
veros  lilios  Levi,  quorum  dulciter  postmodum  men- 
tionem  facit,  ad  eos  qui  exspeclabant  redemptio- 
nRm  et  consolationem  Israpl,qualis  illo  tempore.Si- 
meon  justus  exstitit  (l.uc.  n).  Quid  porro  est,  ve- 
niet  ai  templnm  sancium  suum,  nisi,  veniet  ad 
sacerdotium  suum  ?  Hic  enim  primogenitus  est. 
Primogenitorum  auiem  erat  sacerdoiium,  et  ante 
Mosen,  et  anle  Abraham.  Unde  et  Melchise- 
dech,  qui  sacerrios  Altissimi  exstilit,  alfirmatur 
quod  ipse  fuerit  Sem,  qui  fuit  primogenitus  Noe. 
Juxta  honc  morem  sacerdos  esse  debebat  Esau, 
eum  esset  primogenitus,  se  baec  primogenita  sup- 
plantavil  ei  minor  frater  ejus,  et  vestes  illae,  de 
quibus  scriptum  est  :  Et  vestibus  Esau  valde  bonis, 
quas  apud  se  habebat  ciomi  Rebecca,  induit  eum 
(Gen.  *xvn),  vestes  sacerdotales  fuisse  creduntur. 
At  ubi  lex  venit,  primogeniti  a  sacerdotio  vacare 
sunt  jussi,  et  pretio  redinii,  quia  sacerdotii  fun- 
ctione  nihil  poterant  mundo  conferre.  Subintravit 
autem  in  sacerdotium  et  in  omne  ministerium  cul- 
lus  divini  tribus  Levi,  quoealiquid  contulerat,quia 
videlicet  Moses  et  Aaron,  de  tribu  Levi  existenles, 
populum  ab  jEgyptiaca  servilute  solutum  eduxerant 
ad  immolandum  Domino,  quod  et  per  eorum  con 


stitutionem    facere  cceperunt    in    deserto.    Parum  D  aurum  non  deraeeatum,  argentum  faeculentum.  Ibi 


quidemcontulerant  populum  illum  educando.et  pa- 
rum  conferebant,  carnes  aut  sangninem  bircorum 
animalium  sacrificando,  sed  non  illo  tempore  sa- 
criflcium  aliud  fuerat  quod  sulficere  posset  pro 
pi  ccalo.Ubi  venit  sucrificium  valens,  rursus  remo- 
veri  debuit  sacrificium  carnis  et  sarj-iuinis  cum  sa- 
cerdutibus  non  quserentibus  sacrilicium  fidei,  et 
primogenitus  unus  honorem  prinr.ngeniti,scilicetsa- 
cerdotium  suscipere  debuil,  unus  idemque  et  pri- 
mogenitus  omnium,  et  sacerdos,  et  sacrificium. 
Quuri  sciens  divinus  evangelista  cum  dixisset  de 
illa,  quam  virginem    concepisse    narraverat :  Fa- 


namqueeratfiriei  aurum,scientiae  vel  boni  sermonis 
argentum,  sed  erant  admista?  faeces  caeremoniarum 
carnalium.  Colabit  igitur  aurum,  colabit  argentum 
suum,  id  est  rejectis  caeremoniis  carnis,  el  prae- 
ceptis  non  bonis  (Ezech.  xx),  de  quibus  superius 
dictum  est,  in  quibus  vita  non  luit,  reservabit  sa- 
cerdotio  suo  solummodo  fiJei  aurum,  et  prsceplu- 
rum  bonorum  argentum.\'onsolum  autem  ejusmodi 
c83remoniarum,  sed  el  omnium  peccatornm  iajcts 
excolabit  de  cordibus  s.icerriotum  suorum,  etoffe- 
rentes  erunt  Domino  saorificia  in  justitia,  non  in 
sua,sed  in  Dei  juslitia,  in  corpore  et  tanguiue  Jesu 


831 


HUPEKTI  ABBA.TIS  TUlllENSIS. 


832 


Christi,  qui  est  ipsorum  justitia   (R<>m.  iv)  Bt  pla-  A  custodislis.  Hoc  idem  Stephanns  protomartyr  mani- 


cebit  Domino  sacnfichim  Juda  ct  Hierusalem,  ticut 
dies  saeculi.  etsicu'  anni unliqui,  id  est  non  per  le- 
gem  faclorum.se  i  per  lpgcm  lidei  justilicabuntur  et 
glorificabuntur  sacprdotes  Novi  Testamenti,  qui 
Judi  el  Hierusalem  merebuntur  vocari.  Per  quam 
videlicet  legem  fiilei,priusquam  subintraret  carna- 
lium  caeremoniarum  lex.  placuerunt  dies  sxculi,  et 
anni  antiqui,  id  est  homines  sancti,  et  lucidi  pa- 
tres,  et  patriarch*  splendidi,  non  solum  a  Mose 
usque  ad  Abraham.sed  ab  Abrabam  usquead  Noe, 
usque  ad  Abel  quorum  videlicet  dierum  sive  an- 
nornm,  id  est  sanctorum  sive  sanctissimorum  nu- 
mcrus  quantus  sitvel  fuerit,  Deus  scit.  Hoc  autem 
scire  debemus.  quia  sicutilli  placuerunt,ita  et  nos 
plaeere  debemus  per  legem  fidei.  Econtiaquid  vo 


festius  ae  pro  tempore  et  re  acerbius  diuil  :  «Ikira 
cervice  et  incircumcisis  cordibus  el  auribus.vosSpi- 
ritoi  sancto  restititis,  sicut  patres  vestri  et  vos. 
Quem  prnphetarum  non  sontpersecuti  patresvestri? 
Kt  occid^runt  eos  qui  prcenuntiabant  de  advenlu 
Justi.cujus  vos  nnnc  proditores  et  homicidte  luistis, 
qui  accepistis  legem  in  dispositionem  angelorum.et 
non  custodistis  »  (Art.  vn).  Sequitur  :  lieveriimini 
ad  me,  el  reverlar  ad  vos,  dicil  Dominus.  Quale  est 
hoc  dicere  justis.dicere  his  qui  in  se  confidunt  tan- 
quam  justi.  Nimirutn  injuria  videtureis,  quod  dici- 
tur,reyeTJ!m»!i,quippe  cum  proptercarnem  Abrahee 
videntur  sibi  dei  esse  peculiares  et  proprii.suosque 
infantulos  de  carne  luxuriosa  scaturientes  vermicu- 
los  ostentantes,  ri.lere  sibi  et  nobis  dicere  solei.  t : 


, r-  0-  \    .      .        D '  

bis  erit,  o  sacerdotes  carnis.hostes  Spiritus  lnimici  "  Isti  sunt  infantes  filii   Dei.  Sequitur  ergo  :  In  quo 


fldei?  Nimirum  id  quod  sequiiur  : 

E(  aecedam  ad  vvs  in  judicio,  et  ero  teslis  velox 
mulef\as,el  aduheris  el  perjuris,  it  qui  calumniantur 
mercedem  merctnarii,  viduas  et  pupillos  opprimunt, 
ncc  timuerunt  me,  dicit  Dominus.  0  quam  dure  so- 
nant,  accedam  ad  vos  in  judicio?  Non  intres  in  judi- 
cium  cum  serco  tuo,  Domine  (Psal.  cxlii),  ait  ille  qui 
orat  in  spiritu  et  veritatc.  Alius  quoque  laudem  ex 
Deo.et  testimonium  habens  justitiae  scilicet  beatus 
Job  :  Eliam  si  tiabuer»,  inquit,  quidpiam  justutn, 
noa  respondebo,  sed  mcum  judicem  deprecabor  (Job 
ix).  ltern.  Si  votuerit  homo  contendere  cum  eo,  non 
poteril  ei  respondere  unum  pro  mille  (ibid).  Si  hoc 
dicunt  et  veraciter  dicunt  homines  sancti,  dies  sas- 


revertumur  ?  Subauditur  (etenim  subaudiri  volunt) 
nusquam  divertimus,  Deo  proximi  sumus,  filii 
Abrahas  sumus,  unum  l'alrem  habemus  Deum  (Joan. 
vui).Quomodo  vel  in  quo  magis  appropinquare  Deo 
possumus  ?  Econtra  Dominus  :  Si  affiget  homo 
Deum,  quiuvos  configitis  me?  Quod  est  dicere:  Imo 
nimis  aversi  atqne  perversi,sineexemp'o  vos  aversi, 
et  contrame  versi  estis.NulIus  enim  unquam  homo, 
praeter  Judaeum.nulla  unquam  gens  praeter  gentem 
Juda?am,  Dominum  suum  affixil,Deunc  suum  ligno 
suspendit.  Vos  me  alflixislis,  vos  me  in  ligno 
affixislis.  Et  dixistis :  In  quo  confiximus  te  ? 
In  decimis,  et  in  primitiis,  et  in  penuria  vos 
muledicti    esli*,  et  me    vos    configiiis    gens    tota, 


cu'i,etanni  anliqui,  quid  facient  malefici,  et  adul-  C  Et    est  sensus  :    Quia    vos  redargui  decimantes 


teri,  et  perjuri  et  oui  ralumniuntur  mercedem  mer- 
ce.narii,viduas  ct  pupillos  opprimunt,  nec  limuerunt 
me,  dicii  Dominus,  quibus  vel  contra  quos  talium 
criminum  non  solum  judex,  verumetiam  testis  ero 
veloxlEl  vere  leslis,  quia  vidi  et  audivi,  quia  sicut 
quondam  dixi,  descendam  el  videbo  utrum  clamo- 
rem  Sodomorum  el  Gomorrhas,  qui  venit  ad  me, 
opere  compleverint,  aut  non  cst  ita,  ut  sciam  (Gen. 
xviu).  Ita  el  nunc,  imo  et  mapis  nunc  descendi,/nt- 
lyrum  et  mel  comedi,  ut  scirem  reprobare  malum 
el  eligere  bonum  (Isa.  vn),  et  talia  comedendo,  id 
esl  cum  hominibus  conversandojam  didicijam  in 
memetipso  experlus  sum,  verum  etiam  esse  clamo» 
rem  quem  3JO  audivi  de   sanguine  jnstorum  et 


mentham  etrutam,el  anelhum,et  cyminum,  et  relin- 
quenles,  qua?  gravioru  sunt  legis,  judicium  et  ehari- 
talem  Dci  (Matth.  xxm  ;  Luc.  xi),  idcirco  vos  me 
Deum  vestrum  confixistis,  propter  penuriam.quam 
timuistis,  vel  timere  vos  simulastis,  dicentes:  Ne 
forie  veniant  Romani,  et  tollant  nostrum  locum  et 
genlem  (Joan.  xi).  Proinde  vos  maledicti  estis,  ita 
ut  fere  nemo  sit  qui  nesciat  vos  esse  Cain,  ad  quem 
dictumesi:i<Voxsanguinisfratristuiclamat  admede 
terra.  Nunc  igitur  maledictuserissuper  terram.quas 
aperuit  os  suum,et  suscepitsanguinemfratristui  de 
manu  tua.  Cum  operatus  fueris  terram,  non  dabit 
fructus  suos.  Vagjs  et  profugus  eris  superterram  » 
(Gen.  iv).  Mirjm  quod  ita   vagi  et    profugi    super 


prophelarum,  quos  occidistis,  et  hinc  ero  testis  ve-  D  terran,,  o  maledieti.adbuc  mr.  configitis,  gens  tota, 


lox,  quia  vidiet  audivi,  quia  porlionem  meam  ego 
quoquede  manibus  vestris  accepi.  £30  enim  Domi- 
nus  et  non  mutor,  et  vos  filii  Jacob  non  estis  con- 
sumpti.  Et  hoc  est  verum  et  justum  judicium,  quia 
ego  Dominus  de  bono  in  maliim  non  possum  muiari, 
et  econtra,  vos  de  malo  in  bonum  non  estis  mutali. 
Sicut  quaero  nunc,  ita  et  semper  quaesivi  justitiam 
fidei,  et  ecuntra  vos,  sieut  recessistis  nunc,  ita  et 
semper  Spiritui  sanctodura  cervice  et  incircumoi- 
sis  auribus  re^islitis.  Inde  dico,  quia  non  estiscon- 
sumpti,  id  est  non  eslis  mulati.  A  diebus  euun  pct- 
trum  vesirorum  recessislis  a  Ugitimis  meis,  et  non 


3ns  quasi  diabolo  conjurata,  et  uno  blasphemiae 
spiritu  imbuta.Cum  enim  contra  me  quem  conlixe- 
runt  patres  vestri,  vos  filii  nequam  similes  et  non 
minos  odium  spiratis,  et  blaspliematis  ubi  audetis, 
prolectowe  ro»/igi/isnec  minus  quam  patres  vestri, 
qui  me  praesentpm  et  visibilem  conlixerunt,  cr.men 
habetis.odesperali.etpisedesperationpinsani.utjam 
dictus  ille  Cain  quidixit;<?u>;'or esl iniqi.iiasmeaquam 
itt  veniam  merear.  Ego  vero  econira  dico,  et  veniae 
januam.misericordi*  ostium  aiierio  vub  s  dicendo  : 
lnfene  omnetn  detiinam  in  hurrcum,  et  sit  cibus  in 
djino  mea,  el  prubaie  me  super  Iwc,  dii.it  Dominus. 


833 


COMMEJNT.  1N  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  MALACH.  LIB.  UNUS. 


834 


:  Si  non  aperuero  vobiscataraclas  cceli,  et  effudero  A  servierunt  ei,  ecce  beatae  sunt,  et  cum  impietatem 


vobisbenedictionem  Ufquead  abundantiam.Elincre- 
paboprovobisdevorantem,etnon  corrumpet  fructum 
lerra.  vestrse,  nec  erit  sterilis  vinea  in  _.gro,  dicit 
Dominusexercituum,et  beatos  vosdicenlomnesgen- 
tes.Entisenim  vosterra  desiderabilis,riicitDominus 
exercituum.  »  Dixi  bof,  et  dico:  «  Ne  faciatis,sicut 
hactenus  l'ecistis,»decin.ando«  menlharc.etanethurr. 
etcyininuni,et»relinqiiendo«qua.graviorasuntlpgis, 
judicium,  misericordiam  et  fulem.  Ilaic  oportuilfa- 
cere,  et  ilU  non  omittere  »  (Luc.  xi ;  ttattk.  xxm). 
Omnem  igitur  c/ecimam,  omnem,  inquam,  inferle  in 
horreum,  el  sit  cibus  in  domo  mea,  non  solus  cibus 
corporalis  ex  rebus  corporalibus,  quae  dehentur vo- 
bis,  verumetiam  quod  melius  et  quod  prius  est,ci- 


fecerint,eccea?dificata3sunt,et  quocunque  pcrgimus, 
quocunque  nos  vertimus,  audimus  symphoniam,et 
chorum,  videmus  celebrari  cum  illis  magnum  Dei 
conviviurn,  stolam  primam,  annulum  et  calcea- 
menta,  cuncta  sacerdotalia,  cunta  regalia  populo 
alieno  data  sunt.  Verba  haec  vestra,  verba  invidiaa 
vestrae  i>waluerunt,\nqu\l  super  .tt<?,qua_  lo.uti  eslis 
371  contra  me,  etit.  invalueruni  super  ma  ut  non 
possim  vobiscum  quidquam  facere,nisi  quod  ex  vo- 
bis  paucissimos  converti,sicut  evangelista  Marcus, 
utique  divinilus,quodam  loco  dixit  de  me:  «Et  non 
poterat  ibi  virlutcm  ullam  facere,nisi  p.iucos  infir- 
mosimpositismanious  curavit.etmirabaturpropter 
incredulitatem  illorum  (Mare.  vi)  Tunc  locuti  sunt, 


bus  spiritualis  ex  rebus  spiritualibus,quas  Dcn  de-  n  timenles  Deum  unusquisque  cum  proximo  suo  et  at 

_.„.:_  :.._:_:_  __: : i: -  *>  j_     _. i :_  _...:.._     "  . ■:■  n • _._.._••..  •    .  .  ■•, 


betis  judicio,misericordia,et  fide,  et  ca.terishujus- 
modi,  et  tunc  probateme  superhoc,  imo  et  sicutper 
alium  prophetam  dixi:  «  Venite  et  arguite  me.dicit 
Dominus  (Isa.  i).  Si  non  aperuero  vobis  cataraclas 
coeb.si  »  non  fecero  ca;tera  quee  dixi,  nisi  veraciter 
dixerim  alibi :  «  Primum  qua>iite  regnum  Dei,etju- 
stiliam  ejus^elhffc  omniaadjicienturvobis  »(Matth. 
vi).  Vos  autem  regnumDeinon  quaeritis,  elinsuper 
proiemporalibusbonis  impiemurmuralis.Sequitur: 
«  Invaluerunt  super  verba  vestra,dicit  Dominus,et 
dixistis  :  Quid  locuti  sumus  contra  te  ?  Et  dixistis: 
Vanus  est  qui  servil  Oeo,  et  quod  emolumenlum, 
quiacustodivimus  prscepta  pjus,et  quia  ambulavi- 
mus  tristes  coram  Deo  ?  Ergo  nunc  beatos  dicimus 
arrogantes.siquidem  aadificatisunt  facientes  impie 


tenditDominus,etaudivitet  scriptusestlibermonu- 
menti  coram  eotimenlibus  l)eum,etcogitantiimsno- 
menejus.»QuidlocutisunttimentesDeum?Nimirum 
«  glorificaruntDeum,dicentes:  Ergoetgentibuspce- 
n:tentiam  dedit  ad  vitam  »  (Act.  xi),  et  laudaverunt 
clemenliam,et  sententiam  patris  lrreprehensibilem 
dicentis:  «  Manducemus  el  epulemur,quia  hic  filius 
meusmortuuseratetrevixit,perieratetinventusest» 
(Luc.  xv).  Quin  etiam  te  seniorem  fratrem  pro  re- 
versioneetsusceptionejuniorisindignantem  etmur- 
murantem  et  dicontem,  quod  nunquam  mandatum 
meurr.,praeteriens[/'.pra.terient],l'ortiterconveniunt 
hujuscemodi  verbis:  «Propterquod  inexcusabilises, 
o  homoomnis,quijudic;is.In  quoenimjudicasaliura 
teipsum  condemnas.Esdemenim  agis.quacjudicas» 


_,  _.,_.        ^  , -_  _ ..£,...,   _,V.__JU_W_._>_.. 

tatem  ;  et tentaveruntDominum,etsalvifacti  sunt.»  ^  (Ftom.  l  ).Et  hoc  certe  verissimum  est.  Qu;c  etenim 


Notum  et  manifestum  est  Judaeos  salutem  gentium 
semper  odisse,et  propter  salutem  gentium,  propte- 
rea  nobis,  quia  pcenitentiam  nobis  Deus  aJ  vitam 
donavit,indignatos  esse  illos/t  nolle  suscipere  gra- 
tiam  Dei.  Hoc  vel  ex  illa  parabola  satis  comproba- 
turcujusdam  hominis  habentis  duos  filios,  ex  qui- 
bus  adolescentiorem  peregre  profectum  cum  sua 
porlione  subslantia.,et  reversum  postquam  dissipa- 
vit  eam  vivendo  luxuriose,cuni  suscppisset  pater.et 
magnum  pro  reversione  pjus  convivium  celebraret, 
indignatus  senior  Irater  nolebat  introire,  roganti- 
que  patri  haec  respondit :«  Ed;e  tol  annis  servio  tibi, 
et  nunquam  mandatum  tuum  praeterivi,  et  nunqu^m 
dedisti  mihi  hoedum.ut  cum  amicis  meis  epularer. 


peccata  velvitiade  ^entibus  unquamaudita  sunt.ut 
non  etiam  de  Judaeis  sive  de  pnpulo  Israel  audita 
vei  notasintexsanctarumauctoritateScripturarum. 
Bene  ergo  et  veraciter  locuti  sunt,  limentes  Deum, 
unusquisque  cum  proximo  suo,quod  omnes  peccave- 
runl,  et  egenl  gratia  Dei(Rom.  m),  et  quod  non  sit 
Deus  Juriaeorura  tantum,  imo  et  gentium.E/  Domi- 
nus  alleudit,tt  audivii,  quomodo  ct  qniil  locuti  sunt, 
et  scriptus  est  tiber  monumenti  coram  eo  timentibus 
Dcum,  cogitantibus  nomen  ejus,  ut  videlicet  cuncta 
in  judicio  recitenlur.et  ex  verbissuisjustificentur; 
sicut  econtra  qui  male  locuti  suni,  ex  verbis  suis 
condemnabunlur.  Hinc  et  illud  apud  Esaiam  :  «  Ego 
autem  opera  eorum  et  cogitationes  eorum  venio  ut 


Sed  postquam  filius  tuushic.qui  dcvoravit  substan-  i)  congregem  cumomnibus  gentibuset  linguis»  (hai, 


tiam  suam  cum  meretricibus,venit,occidisli  illi  vi- 
tulum  saginatum  »  tuc.xv). Nonne  verba  haec  simi- 
lia  sunt  his :  «  Vanus  esi  quiservit  Deo,ct  quod  emo- 
lumenlum,quia  custodivimus  praeceptaejus,  el  quia 
ambulavimus  tristcs  coram  Deo  ?  Ergo  nunc  beato3 
diuimus  arrogantes.siquidem  sedificati  sunt  facien- 
tes  impielaleni,et  tentaverunt  Dominuin,  et  salvi 
facti  sunt?Iloc  enimest  riicere  '.  Ecce  nos«filii  Abra- 
hae,  nos  unum  Patrem  habentesDeum  » (Joan.v.a), 
tot  annis  servivimus  Deo  Patri  nostro,  et  nun- 
quam  mandutum  ejus  praeterivimus,  el  nullum 
emolumentum  inde  nobis  est.gentcs  autem  qua.  non 


lxvi).  In  illolibro  monumenti,  in  illa  congregatio- 
ne  cogitationum  nequaquam  deerit  illa  confessio 
poenitentis  populi  «entilis,  quae  patris  pietalem  con- 
cessit  «  Pater,  peccavi  in  ccelum  et  coram  te,  et  jam 
non  sum  dignus  vocari  lilins  tuus  (Luc.xv).  Et  erunt 
mihi,»  ait  Dominus,«  in  die  qua  ego  lacio  in  pecu- 
lium.et  parcam  eis,et  sicut  parcit  vir  filio  suo  ser- 
vienti  sibi,et  convertimini,et  videbitis  quid  sit  inter 
justum.et  impium,inter  servientem  Deo,et  non  ser- 
vientem.»Tunc  illi,  inquit.quibus  invidetis.contra 
quoslivorelorquemini,quosaspernaminiconfidcntes 
in  vubismetipsis  tanquam  justi,  erunt  mihi  inpecu- 


835 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


836 


lium  in  diequaegofacio,  idem  ut  faciam  praefinitum  A  Quid  hoc  esl  dieere,in  tali  negotio.nisi  ac  si  dicat: 


habeo,  el  paream  eis,  quaravis  quondam  pcccatori- 
bus,  ptnram,\nqudim.eis  pcenitentibus  et  servienti- 
bus  mihi  servitio  piae  confessionis,  sirut  purcit  cir 
filiosuo  seroienti sibl  quibushbet  modis  :  etconverti- 
mini,  eividebitisiUud,  quod  modo  non  videtis,  ne- 
que  videre  vultis,  toti  aversi.et  deorsum  habentes 
contra  faciem  verit  itis,  videbilis,  inquam,  quid  sit 
inter  justum  et  impium,  inter  serv^entem  Deo  etnon 
servientem.  Et  ita  certo  scietis  experimento  quod 
non  sit  vanus  qui  servit  Deo. 


Cap.IV. —  .<  Ecce  enim  dies venietsuccensaquasi 

caminus,  et  eruntomnessuperbi,  etomnesfacientes 

impietatem  stipula;  et  inflammabiteosdiesveniens, 

dieit  Dominus  qui'nonrelinqueteis  radicem  et  ger- 

.                                          °       d  noluent,ego  ultor  esistam>i(/)fu/.  xviui.Tunc  autem 
men.Ei  orieturvohis  timentibusnomen  meumeol  ju-  D  _,_u_ __  _ ,__., _,_.._(•____ :, 

stitiae.et  sanitas  in  pennis  ejus.Egrediemini.et  sa- 


Dominatorjamdictus,etangelustestamentiest,i>qui 
accusetvo3  Moses,in  quovos  speratis.Sienimcrede- 
retis  Mosi,  credereiis  forsitan  et  mihi,  de  me  enim 
ille  scripsit,  si  enim  illius  liiteris  non  creditis,>|uo- 
modo  verbis  nieis  credetis?  »  (Juan.\.)  Igitur  «me- 
mentote,  •>  inquit,  «  legis  Mosi  servi  mei,  quam 
mandavi  in  Oreb  ad  omnemlsrael,  praecepta  et  ju- 
dicia,  »  videlicet  ubi  dicentibus  ad  Mosen  :  «  Lo- 
quere  tu  nobis,  et  audieraus  ;  non  loqualur  nobis 
Dominus,  ne  forte  moriamur  (Exod.  xx).  Prophe- 
tom  »  autem  «  suscitabo  eisde  medio  fratrum  suo- 
rum  similem  tui,  et  ponam  verba  mea  in  ore  ejus 
loqueturque  ad  eos  omnia  prascepero  illi.Qui  autem 
verba    ejus   quaj  loquetur    in  nnmine  nieo  audire 


lielis  sicut  vituli  de  armento,  et  calcabitis  impios, 
cumfuerintcinissubplantapedum  vestrorum.indie 
quaegufacio,dicitDominusexercituuni»Hocerit«in- 
ter  justum  et  impium,  inter  servientem  Deo  et  non 
servientern,»  quod  estmterslipulam.q  uam  profeclo 
caminus  cito  consun:it,inter  homines  quos  serenus 
sol  ortu  3uo  laetificavit.  Unus  etiam  idemque  dies 
Domini,  unus  idemque  sol  justitia?,  cum  in  ju  licio 
cunclis  manifestus  apparuit,  supcrbis  ef  omnibus 
facieniibus  impietatem  itaerit  terribilis,  utnon  pos- 
sint  stare  ante  faciem  ejus,sicut  slare  stipula  non 
potest  in  flaroma  camini  artlentis,vel  sicut  fluit  cera 
a  jacie  ignis  (Psal.  Lxvn),ef  inflammabil  eo%,  in  per- 


dahanturpraeceptadecalogi  bona,eljudiciain  quibus 
est  vita.quae  adcarnales  non  pertinent  oaeremonias. 
iWt;;ni?/((o,inuuit.quiasi  memineris,inquit,illius  legis 
temporis,  et  loci,  memores  eritis  etiam  mei,  quia 
tunc  etibide  me  ille  scripsit:  o  Ecce  ego  mitlam  vo- 
bis  Heliam  prophetam.antequamveniatdies  Domini 
magnus  et  horribilis.Et  convertet  cor  patrum  8d  fi- 
lics.et  cor  liliorun:  ad  patres  illorum,  ne  lorte  ve- 
niam  et  percutiam  terram  anathemate.u  De  adventu 
Heliae  quidquam  definiri  non  ausim,  quia  videlicet 
doctorum  alii,  quibusomnes  fereconsientimus  cre- 
dunt  eum  ad  litteram  venturum  et  restituiurum 
omnia,  ac  mortis  debitum  persoluturum  ;  alii  vero 
nequaquain.quibus  vir  illu^tris  B.  Hieronymus  con- 
sentire  videlur,  dicens  :  Quanquam  mulli  sint  etiam 


diiionem.sicut  inflammatae  stipuia.  non  relinquitar  C  n0str0l.umi  qui  rredunt  eum  ad  UUeram  venlurum,  el 


radix  aut  germen  ;  timentibus  autem  nomen  mcum 
sic  erit,  ut  sol  inito  vere,  sol  non  qu.iliscunque,sed 
sol  justitise  et  sanitas  in  pennis  ejus.  His  verbis  ge- 
mina  timentiumDeum  felicitaspulchreexprimiiur. 
Nam  in  eo  quoddicit.so/ jMS/rfias,justificalionem  si- 
gnifical  animarum  qna  timent»s  Dominum  felices 
erunt  in  die  illa,  atque  dicendo :  Et  sanitas  in 
penrcise;'uj,immortalitatemat  ]ue  incoruptibilitatem 
designnt  corporum,qualelices  erant.id  est  tiraoutes 
Dorainum  in  eadem  et  ex  eadiTn  die.ltem  hoc  inier- 
erit  inter  juslum  et  impium,  inter  servientem  Di-oet 
non  servieniem  quo  1  est  inter  vitulum  et  a  vinculn 
solntum,  et  cinerem  queai  vitulus  calcans  dum 
exsilit,   sub-iilit,   di.pergit  in  omnera  ventum.  Ait 


restiluturum  omnia,  ac  mortis  debitum  persoluturum. 
Caeterum  Dominus  interrogalus  372  ab  apostolis 
de  adventu  Ueliae,  respondit:  Helias  jam  venit,  et 
non  cognoverunl  eum,sed  fecerunt  in  eum  qu.vcunque 
voluerunt  (Matth.xvu),  Joanneui  in  Helia  volens  in- 
telligi.  Unde  subsecutus  adjunxit :  Si  vultis  reci- 
pere,  Joannes  ipse  est  llelias,qw.  venlurus  est  (fiatth. 
xi).  Vprutniamen  .ivo  ipsam  Heliae  personatn.sive, 
ut  alii  volunt,  prophetiam  proraitti  magisverum  sit 
in  his  verb  s  :  Ecc.e  ego  mitlo  vobis  Heliam  prophe- 
tam,  illud  consiat,  quia  reliquiae  conver  enlur  ex 
Israel(Rom.  xi),  et  dicente  supradirlo  patre  :  Epu- 
lari  auiem  i>t  gaudere  oportebat,  quia  fruler  luus 
morluus  fuerat   ei  revixit,  perierut  et  inventus  est 


enim  :    Egreliemini,  et  salielis  sicut  vituli  de    ar-  D  (Luc   xv),  acquiescet  ei  filius  senior,  qui  nunc  indi- 


mento,  et  calcabitis  impios  in  die  qua  ego  facio, 
dicii  Uominus  Deus  exercituum.  His  verbis  pul- 
chre  etaeterna  significatur  juventus  sanctorurnre- 
novanda  ex  resurrectione  mortuorum,  et  vetustas 
irrecuperabilis  impiorum,  qui  propter  superbiam 
omnis  peccati.incendio  conflai/rati  cinis  facti  suut. 
Sequiiur:  Memento  legis  )losi  scrvimei,  quam  man- 
davi  in  Oreb  ad  omnem  Israel  prxcepta   et  judicia. 


gnalus  est,  et  inlrarenon  vult,aique  ita  convirietur 
cor  patrum  ad  filios,  etcor  filiorum  ad  patres  eorum, 
ut  credant  filii  hunc  Jesum  Christum,qui  sub  Pon. 
tioPilato  passus  est,  illum  esse  quem  patresventu- 
rum  exspectaverunt,  anlcquam  veniat  dies  Domini 
magnus  et  horribilis,  dies  judicii,in  quo  anaihemate 
perculiet  terram.id  est  eosqui  faciunt  opera  terrena, 
veniens   manifestus,  qui  quondam  venit  occultus. 


Finis  Commentariorum  in  duodecim  prophelas  minores. 


837  COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  MALACH.  LIB.  UNUS.  838 

B.  D.  D.  lUIPEttTl 

ABHATIi  TUITIENSIS 

IN    OANTICA    CANTICORUM 

DE  INCAKNATIONE   DOMINI 

GOMMENTARIURUM 

PROLOGUS 

373  Qui  contra  hominem  similem  sibi  luclatur,  aut  in  agone  contendit  opus  habet  fortitudine 
corporis,  ut  alhleta  victor  existens,  justa  laurea  mereatur  coronari.  Porro  qui  cum  Deo  Juctari, 
et  regno  coelorum  vim  inferre  praesumit,  alia  et  meliori  forlitudine  opus  habet,  scilicet  forlitu- 
dine  mentis.  Nam  forlitudo  corpoiis  quid  illic  valet?  Spiritus  enim  est  Deus,  et  sicut  eum,  «  qui 
adorat,  adoiare  oportet  iu  spiritu  et  veritate  (Joan.  iv),  »  ita  nihilominus  eum  qui  luctatur,  col- 
luctari  oportet  in  spirilu  et  verilate.  Exemplum  Iaudanda3  hujus  furtiiudinis  liabemus  in  patre 
nostro  Jacob,  quemadmodum  Scriptura  dicit :  «  Cumque  uiature  surrexisset  Jacub,  traduclis  om- 
nibus,  quae  ad  se  pertinebant,  remansit  solus:  et  ecC'-  vir  lactabatur  cum  eo  usque  msne.  Qui 
cum  videret,  quod  eum  superare  n  jn  pusset,  dixit  ad  eum  :  Dimilte  me,  jain  enim  ascenlit  aurora. 
Respondit :  Non  dimittam  te,  nisi  benedixeris  mihi.  Et  bc nedicens  illi :  Si  contra  Ueum  inquil,  for- 
lis  fuisti,  quanto  magis  rontra  homines  praevalebis  (Gen.  xxxn).  »  Secundum  illud  exemplum,  vir 
ille  adhuc  sese  a  colluctanle  patilur  vinci  quoliessludiosus  ct  fidelisanimus  tandiu  versatur  circa 
verbum  Dei,  donec  extorqueat  ab  illo  benedir.tionem  Spirilus  sancti,  quse  est  verus  et  utilis  intel- 
leclus  mysterii,  vel  Scripturse  quam  Deus  rationabiliter  signavit,  ut  non  facile  possit  appre.hendi : 
Ouia  margarilae  non  erant  millendae  coram  porcis  (  Matlh.  vu),  »  et  nulla  difficultate  vineilur,  ut 
desistat,  donec  apprehendatur,  quamvis  quoilammodo  fugiat  sermo  Dei,  seque  jubeat  dimitti.  Igi- 
tur,  o  Domina  Dei  genilrix  Maria,  et  incorrupta  maler  Verbi  aeterni  Dei  el  hominis  Jesu  Chrisli, 
non  meis,  sed  tuis  armatus  meritis  cum  isto  viro,  scilicet  cum  Verbo  Dei.  cupio  luctari,  ut  de 
Canticis  canticorum  opus  cxlorqueam  quod  non  dedeceat  vocari  de  Incarnalione  Domini,  ad  Iiu- 
dem  et  gloriam  e|usilem  Domini,  ad  laudem  et  honorem  tuee  beatitudinis.  Non  nova  haec  voluntas 
nunc  incidit.  Ante  annos  aliquot  cum  essem  junior,  cingere  me  volueram,  et  hujus  nominis  opus 
aggredi,  scilicet  de  Incarnatione  Domini,  per  occasionetn  hujusmodi.  Coram  regina  ccelorum  lo- 
quor,  a  conservo  meo  quolibet  irrideri  non  debeo,  dicente  :  «  Ecce  somniator  (Gen.  xxxvn).  »  Sede- 
bam  quasi  solitarius  per  visum  noctis,  et  ecce  quasi  «  sibilus  aurae  tenuis  (///  Reg.  xix)  »  per 
utramque  aurem  transcurrens,  velocius  quam  dici  possit,  istos  in  me  versiculos  deposuit : 

hemina  mente  Deum  concepit,  corpore  Christum  : 
lntegra  fudit  eum  tul  operanle  vira. 

Cum  reversus  ad  memet  versiculos  taliter  acceptos  mente  pertractarem,  et  nonnullis,  umle  vel 
qualiter  acceperim,  secretius  non  sine  admiratione  denarrarem,  atque  ad  multorum  nolitiam  ver- 
siculi  pervenissent,  qui  tamcn  nescirent  un<le  accepissem,  ex  multis  et  diversis  quae  audiebam, 
occasio  se  preebuit,  ut  scribere  aliquid  cuperem  de  Incarnatione  Domini,  versaturu^  grande  onus 
invalidis  humeiis.  Circa  idem  tempus  et  hoc  aliud  accidit :  Frater  quidam  innocentis  vitae,  et  mun- 
das  acsimplicis  adolescentiae  retulit  mihi,  se  vidisse  Filium  tuuui  Dominum  nostrum  Jesum  Chris- 
tum,  selenlem  super  altare  suum,  et  circa  eum  colleginm  sanclorum,  meque  assidentem  cum 
quiete,  et  tenentem  Cantica  canlicorum.  Haec  interim  transisse  videbantur,  et  inveterata  mihi  erat 
memoria  horum,  cnm  ecce  quidam  de  amatoribus  Verbi  Dei,  ex  le,  o  B.  Virgo,  incarnali,  i^uno 
pater  ccenobii  Sigebergensis,  qui  me  pene  dormilare  volenlem,  nonnunquam  excitavit,  et  mnliis 
invigilare  fecitrquam  nescio  per  uccasionem  opportuneimportune  mihi  insislere  ecepit,  ul  scribe- 
rem  aliquid  hujusmodi,  quaie  est  hoc,  quod  nunc  proposui.  Tunc  demurn  recordatus  sum  eorum 
quee  nunc  dixi,  simulque  cujusdam  promissi  tui,  quia  per  visum  milii  dicere  visa  es :  Paschacum 
beata  Trinitate  facies.  Loquebar  enim  tecum,  et  dulce  de  beata  Triniiale  habebam  colloquium, 
nesciens  quod  ipsa  esses.  Sed  postquam  illud  ex  te  responsum  accepi,  tum  scire  volenti  quoenam 
esset  tam  sancta  mulier,  et  hoc  flagitanti  in  nomine  Palris,  el  Filii.  et  Spirilus  sancti,  teipsam  esse 
misericordiae  matrem  stellantibus  oculis  gnilanter  demonstrasli.  Seqnor  divinum  preesaginm,  si 
quando  merear  videre  faci>  m  tuam,  et  ante  Christum  tenere  Cantica  canticorum,  juxta  quod  ca- 
nimusin  psalmo  :  «  Venienles  autem  venient  cum  exsultalione.portantes  manipulossuos(/J4Vi^.xxv).» 
Dicendum  in  primis  de  isto  Salomonis  libro  tertio,  super  quem  velut  fundamentum  aediticari  cupio 
86  lilicium  hujus  nominis,  scilicet  rie  IncarnalioneDomini,  cur  voceturCanlica  canticorum,  et  deiude 
cur  non  singulariter  canticum.sed  pluraliterCanticacanlicorum.Omnequodin  Scripturis  nominalur 
canlicum.propter  aliquod  canlandum  est  Dei  beneficium,et  graliarum  actione  anctorem  suum  pro- 
bans,  accepti  beneficii  el  gr.ilias  non  immemorem  sive  ingratum.  Sunt  autem  in  Scriptura  veteris 
instrumenli  canticanola  vel  insigina  numerosex,istud  autem  estseptimum  idemque  novissimum.Pri- 
mum  est  canticum  Mosi  servi  Dei,  pro  illo  beneficio  quod  Ueus  populum  suum  filios  Israel  liberavit, 
submersoPharaoneinmariltubrocumcurribuset  equitibussuis^/ixorf.  xv).Secundumcanticumejus- 
dem  Mosi,  canticum  Deuteronomii,  quod  scripsit  canendum  tam  pro  illo,  quam  pro  casteria  ejusdera 


839 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


840 


rei  beneficiis  (Peut.  xxm).Tertium  canticum  Annse  prophetissae,  quae  fuerat  sterilis,  quo  I  cecinit  pro 
nalivitate  Samuelis  (/  Reg.  n).  Quarlum  canticum  Isaiaequod  et  scripsit.  etcanendum  prophetavit : 
« Contitebor  tibi,  Dnoaine.  quoniam  iratus  es  mihi  (/sa.  xn),  »  pro  334  beneficio,  quo  liberandus 
eratJuda  ab  Assyriis.  Quiotum  canticum  Kzecbis-e  regis,  quod  ceeinit  vel  scripsitpro  beneiicio  Dei, 
q  li ia  de  infiroiilate  sua  convaluit  (Ezech.  xxxvin),  Sexlum  canticum  Abacuc.quoil  prophntice  cecinit 
pro  fulura  •tejectione  diaboli,  secundum  Ivpum  Nabuchudonosor  regis  BahylonU  (llubac.  iii).  Se- 
plimum,  ut  jam  dixi,  idi  mqur  novissimum  esl  cantieum  istud  maxiini  et  aiugulatis  beneficii  Dei, 
canticum  amoris,  quo  Deus  in  LS.  Virginem  desreiidil,  ila  ut  lilium  ex  ea  generaret,  qui  esl  Chi  i»lus 
Jesus,  hoino  verus  «  Et  Deus  super  omnia  Benedictus  (Rum.  ix),  »  quantum  islud  beneficium,  cae  era 
cuncta  Dei  beneficia  generi  liumano  impensa,  superexceliit.  riecte  igilur  dieitur  Canticum  cantico- 
rum,  quia  quod  in  eo  canilur,  bene.frcium  est  omnium  Dei  beneticiorum.  Quare  aulem  non  singula- 
ritercanticum.sed  pluralilerCanticacanticorum?  Adhancperounctationem  viam  lespondendiparat 
considerata  subdistinclio  quatuor  periocbarum,  id  est  recapitulationum,  quarum  estsignum  capi- 
tulum  hoc  tertio  repetitum  :  «  Adjuro  vos,  filiae  Ilierusalem,  per  capreas  cervosque  camporum,  ne 
suscitelis.  nequc  evigilare  faciatis  dilectam,  quoadusque  ipsa  velit  (Cunt.  u).  »  ldem  sactamentum 
peromnes  periochas  continetur.Unius  enim  ejusdeniqueamoris  pnmadecantatio  est.abeo  quodait: 
Osculetur  meosculoorissui(CaH?.  i),»  usque:  «  adjmo  vos,  liliee  Jerusalem.  »  Secundaab  t-o,  quod 
dicit :  «  Vox  dilecti  mei,  ecce  isle  veniel  saliens  in  momibus  (Cant.  n),»  usque  itidem  :«  Adjuro  vos, 
filiae  Hierusalem.  «Tertia  prolixior.sic  incipit . «Qtiae  est  isla  quaj  ascendit  per  desertum  (CanC  ni),  » 
usque  ad  tertiam  adjurationem  :  «  Adjuro  vos,  filiee  Hierusalem.  »  Quarta  :  «  Quae  est  isla,  qua:  as- 
cendit  de  deserlo  deliciis  alfluens  (Cant.  vni),  »  usque  ad  finem.  Non  ignoro  quantum  vel  quale  sus- 
ceperim  negotium,  scilicet  historiae  sive  rei  gestas  aliquod  ponere  funilamentum,  el  super  illud  ma- 
gnum,  quodsub  islis  vocibus  continelur,  su|ier33di(icare  myslerium.  Tuncenim  exposilio  mystica 
firmius  stat,  neque  fluilare  permiUitur,  si  super  historiam  certi  lemporis  vel  rei  demonstrabilis  ra- 
tionabiliter  supei  seilificata  continetur.  Labor  mdgnus  et  diflicilis.  sed  exinde  spei  solaiium  est.  quia 
sermo  Dei  talis  est,  qui  secundumsimililudinem  virisupra  memorati.qui  lucfabatur  cum  Jacob,  pos- 
sit  vinci,  si  colluclator,  id  est  inquisitor  ejus  legitime  luctari  noverit.  Quid  est  legilime  luclari  ?  Ni- 
mirum  loi  tiludine  uti  verae  el  sanclce  humilitatis  in  precibus  et  lacrymis.  Sic  enim  ille  Jacob  supera- 
vit  (Gcn.  xxxi i),  leste  alia  Sciiptura,  in  qua  per  O-ee  Spiritus  sanctus  de  illo  dicit :  «  In  fortituiline 
suadirectus  estcum  angelo,  elinvaluitad  angelum,  flevit  et  rogavit  eum  (Oseexu).  »  Igilurejusmodi 
forliludinem  tribuat  Duminus  virtutum,  et  victoria  dulcis  gratum  subsequetur  duellum. 


Il\  CAIN'TICA  CANTICOKUAI 


DE  1NCAIINAT10NE  DOMINI 

COMMENJAHIOKUM  LIBEH 


PRIMUS 


«  Osculetur   me  osculo    oris  sui.  »  Quae  est  ista  A 

exclamatio  tam  magmi,tam  repentina?  0  beata  Ma- 

ria,  inundatio  gauflii,via  amons,torrens  vuluptatis, 

totain  le  operuit  totamque  ubtinuit,  penilusque  in- 

ebriavit,  et  sensisti  quod  oculus  non  vidit.et  auris 

non  audivit,  et  in  cor  hominis  nou  ascenilit  (ha.  iv), 

et  dixisti:  «  Osculetur  me  osculo  orissui.  »  bixisli 

enim  ad  angelum  :  «  Kcce  ancilla  Domini,fiat  mihi 

secundum  verbum  tuum  (Luc,\).  »  Quod  eral  illud 

verbum?Quid  locutus  fucrat  tecum  ?»  Invenisligra- 

tiam,  »  ait,  «  apud  Dominum  :  Ecce   concipies  et 

paries  illium,et  vocabis  nomen  ejus  Jesum  !  (Ibid.)n 

Ac  deinceps  :  «  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te,et 

virtus  Altissimi  obumbrabit  tibi.  Ideoque  et  quod 

nasceturex  te  sanclum,vocabilur  Filius  DAIibid.).  » 

R 
Nonae  hoc  verburn  angeli,  verbum  et  sponsio  erat 

jam  immiaentis  osculinris  Domini?Igitur  prudens 

ponderatordictum  ulrumqueappendat  in  slalera  ra- 

tionis,  el  islud,  «  osculetur   rne  osculo  oris  sui,  » 

quod  dicium  fuit  anima?  vel  cordis  jubilantis,et  il- 

lud  :  «  Ecce    ancilla  Domini,  fiat    mihi    secundum 

verbum  tuum,  »  qund  ilictnm  fuit  oris  exsultantis. 

Nonne  sunt  ejusdem  pondcris?  Nonne  sensus  idem 

est  in  verbrs  seu  vocibus  diversis?  «  Sicut  audrsti  et 


mihi,  «  Ita  et  factum  est  tibi.Deus  Pater  te  obscura- 
tus  est  «  oculo  oris  sui.  »  Quis  oculus  hoc  vidit  ? 
quae  auris  audivit  ?  cujus  in  cor  hominis  ascendit? 
Tibi  autem.  o  Maria,  semetipsum  revelavit,el  oscu- 
lans,  et  csculum,  et  os  osculantis.  Longe  minoris 
gratiae,  quaelibet  anima  dum  daium  oplimum.  sive 
donumperrectumconcipit,de  sursum  descendensab 
eodem  Palre  luminum  (Jac.  i)  taliter  afflatur,talem- 
queintusinsemetipsa  persentitosculantisatiactum, 
ut  dicere  non  dubitet,  nobis  autem  revelavit  Deus 
per  spiritum  suum  (/  Cor.  n).  Quanto  inagis,  tu,  o 
beata,  in  perceptione  doni  singularis,  dum  Spiritus 
sanclus  supervenit  in  te,  et  virtus  Aliissimi  obum- 
bravit  tibi,  revelationem  hujusmodi  acceprsti.  Pro- 
fecto  anima  tua  liquefacta  est( Cant.  v),  ut  dilectus 
locutus  est,scilicel  DeusPaterlocutioneadmrrabili, 
iucutioneinefl'abili,dumsubstantiain  Verbi  sui,cum 
illo  amore  suo  Spiritu  sancto  tua3  menti.luo  ventri 
penitus  insereret:  in  quo  nec  primam  sinrilem  visa 
es,  necbaberesequentem.  Et  ad  aogeium  quidem 
dixisse  surTecerit,  «  fiat  mihi  secundum  verbirm 
tuum,  «  angele  Dei,  ut  ille  «  osculetur  me  oseulo 
oris  sui,»ad  ipsum  autein  diieclum  Ueum  conversa, 
loqui  et  jubilare  anima  tua  non  desiit,  in  ipso  expe- 
rimento  suavitnti?  inenarrabilis,  cujus  videlicet  ju- 


841 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  L!B.  I. 


842 


bilationie   eumma  hrec   est  :  «  Quia   meliora   snnt  A  rum,  quibus  perfusi  es,  prophelia  fragravit,  etiam 


ubera  tui  vino.fragrantia  unguentis  optimis.Oleum 
effusum  nomen  tuum,id-to  adolescentulae  dilexerunt 
te.  »  In  Isuia  loquitur  idem  ipse  Deus:  «  Audite  me, 
domus  Jacob,  el  residuum  Israel,  qui  portamini  a 
meo  utero,qui  gestamini  a  mea  vulva.Usque  ad  se- 
nectam  ego  ipse,  et  usque  ad  canos  ego  portabo.  » 
Eriro  et  ubera  recte  dicitur  habere,  quae  Psalmislu 
non  ignorans,dicebat :  «  Si  exahavi  animain  meam, 
sicut  ablacatum  super  naaire  sua,  itu  retrihutio  i:i 
anima  mea  (Psal.  cxxx).  »  Quid  ergo  peruberaejus 
nisi  dulcedinem  ejus  recte  intelli(;imus?Et  quid  est 
dulcedo  ejus,  nisi  Spiritus  sanclus.  Talis  dulcedo 
pulchrein  duo  ubera  discernitur.quia  duo  sunt  data 
ejusdem  sancti  Spiritus.  Alterum  datum  est  in  re- 
missionem  peccatorum,  cnjus  videlicet  dati  ubere 
nullu<=  anteh  mc  B  Virginem  lucUtus  est  sanctorum 
antiquorum.  Alterum  datnm  est  iu  diversurum  di- 
visiones  sive  distributiones  gratiarum,quo  videbcet 
ubere  lactati  veteres  sancti,  et  propheiaveruni,  et 
multu  miracula  operati  sunt.  Utrumque  hujusmodi 
ulierum  laetificata  dulceiiine  ineffabili,  dum  conci- 
pis,  o  virgo  bcata,  dum  tibi  fit  secundum  hoc  ver- 
bum  angpli:  «  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te,et 
virtus  Altissimi  obumbrabit  tibi,  »  quibus  duabus 
clausulis,jam  dicta  significabanturduo  dutaejusdem 
Spiritus  sancti,  quid  aliud  diceres,  nisi  «  meliora 
suntubera  tua  vino.fragrantia  unguentis  optimis?  » 
Non  tueras  experta  vitium  hujus  saeculi,vinum  vo- 
luptatis  carnalis.sine  cujus  ebrietate  nulla  unquam 
mulier  praster  te  concipere  potuit,aut  poterit.et  ta- 


B 


longe  antequam  nascereris.  Hoc  enim  senserat  pro- 
phelicis  naribu.s  ille,qui  dixit:  «  Et  accessi  ad  pro- 
phetissam,et  concepit.et  peperit  filiura  (Isa.  vm).  » 
Nunquid  ille  solus  ad  te  accessit,o  prophetissa  fl- 
delis?  Imo  prophetas  omnes  ad  te  accesserunt,quia 
prophetiae  omnium,  et  Scripturas  omnes  in  tuum 
sensum,  cum  superveniente  in  te  Spiritu  sancto, 
convenerunt  (Luc.  ij.  Ubi  enim  totum  se  indidit  Pa- 
tris  Verbum,  quomodo  abessent  Scripturaj,  quae  de 
ipso  Verbo  fonte  suo  prodierunt  ?  Talia  tam  bona 
ubera  sunt.  Quid  deinde?  Oleuin  edusum  nomen 
tuum.  Cujus  ubera  sunt,  ejus  est  nomen,  id  est, 
cujus  est  amor  vel  spiritus,  per  quem  concipiiur, 
ejus  esl  Verbum  sive  Filius  qui  concipitur  Nara  Fi- 
lius  nomen  est  P.itris,  praesertim  talis  Filius,  tale 
Verbum,  per  quod  Deus  in  coelo  et  in  terra  valde 
nomlnatus,valdeestinclytus.Nam  per  Verbum  om- 
nia  facta  sunt  quae  fecit  Deus.  Et  quis  potest  aesti- 
marefortitudinemejus?  Porronumen  hoctamforte, 
tam  magnum,  ecce  est  oleum  effusum.  Mira  res  I 
quid  verbo  fortius,  et  quid  oleo  suavius  ?  Ergone 
Verbum  a  suaest  natura  immutalum  ?  Non.  Sed 
qualitates  creaturarum,  cum  quibus  illi  ratio  est, 
hinc  pro  virtute,  illinc  vitio  diversae.imo  contrariae 
sunt.  Verbi  gratia:  D.abolus  in  rcelo  per  vitiumsu- 
perbus  luit:  tu  virgo.per  virtutem  humilis  in  terra 
appuruisti.  Pro  quahtatibus  lam  diversis,  tamque 
contrariis,  vilium  idemque  Verbum,  illi  ut  fluinen 
tibique  ut  oleuiu  sese  exhibuit,  juxta  illud:  «  Deus 
superbis  resistit,    humihbus    autem    dat   gratiara 


men  dijudicarenosti  quam  melioraul  vehementior,  C  [J  ic.  iv).  »  Quomodo  autem,  vel  in  quoest  erlusum 


dulcior  atque  fortior  esset  voluptas  sive  amor  Dei, 
in  quo  coneepisti,  sine  duhio  potata  illius  torrente 
voluptutis  (Psal.  xxxv).  376  Et  tu  quidem  veraci- 
ter  dicere  potueras  :  «  Ecce  enim  in  iniquitatibus 
concepta  sum.etin  peccaiis  concepit  me  mater  mea 
(Psal.  l).  »  Cum  enim  esses  de  massa  quae  in  Adam 
corrupta  est,haereditaria  peccati  originalis  labe  non 
carebas  :  sed  ante  fuciera  hujus  umoris  peccatum, 
nec  illud,  nec  aliud  stare  potuil,  ante  faciem  hujus 
ignis  stipula  omnis  interiii.ul  tolum  sanctuni  fieret 
habitaculum,  in  quo  Deus  totis  novem  mensibus 
hibitaret,  tota  omnino  munda  materia,dequa  san- 
cta  Dei  sapientia.domum  asternam  sibimetaeriificaret 
(Prov.  ix).  El  quiacum  tanta  dulcedine  amoris,  pre- 


hoc  oleum?  Nimirum  in  po,  quod  a  Deo  processit,et 
de  invisibilibus  suis  ad  nostravisibilia  veuit,  quem- 
admoiium  ipsedixit  Judsis:  «  Si  Deus  Pater  vester 
esset,  diligeretis  utique  me.  Ego  enim  ex  Deo  pro- 
cessi  et  veni  (Joan.  vm).  Effusum  ergo  est  oleum, 
id  est,  nomen  tuum,  qtiia  processit  de  secreto  sub- 
stantiae  tuae.Verbum  tuae  fortitudinis  cum  suavitate 
miserationis.  Et  ideo«  adolescentuls  dilexerunt  te.s 
Nihil  verius.  Nisi  enim  oleum  taliter  effusum  fuis- 
set,nisiverbum  tuum  laliler  processisset,adolescen- 
tulae,  id  est  aniraae  imperfectae,  non  ausas  fuissent 
diligere  te.imo  nec  ausae  fuissent  audire  te.  Exempli 
gratia  :  «  Steterunt  procul,  dicenles  Mosi:  Loquere 
tu  nobis,  et  audiemus.  Non  loquatur  nobis  Domi- 


tiosaplenae  gratiaesimulinfusasunt  charismata.quae  D  nus.  ne   forte    moriamur   (F.xod.   xx).  »  Et   alibi. 


caetens  ub  eodem  spiritu  dispartiuntur  sanctis  et 
electis,  recte  «  ubera  »  illa  dixeris  «  fragrantia  un- 
guentis  optimis.  »  Optima  namque  unguenta  sunt 
charisraata  haec,  sermo  sapientiae,  sermo  scientiae, 
fides,  gratiu  sanitatum,  opera  virtutum,  prophetia, 
discretio  spirituum  (II  Cor.xn),  elc;  quaequi  ha- 
bent,  boni  odods  sunt  et  suaviter  fragrant,  sicut 
unguentum  optimum.  Unde  Apostolus  :  «  Deogra 
tias,  »  inquit,  «  qui  semper  triumphat  per  nos  in 
Christo  Jesu,  et  odorem  notitia?  suao  manifestat  per 
noa  in  omni  loco,  quia  Christi  bonus  odor  sumus 
Deo  (II  Cor.  n).  » Inier  casteros  odores    unguento- 

Patho:..   CLXVIII. 


«  Et  accessistis  ad  mp,«  ait  Moyses,  atque  dixistis. 
Ecce  o?tendit  nobis  Domious  Deus  noster  majesta- 
lem  et  magnitudinem  suam.  Vocem  ejus  audivimus 
de  medio  ignis,et  probavimus  hodie,  quod  loquente 
Deo  rum  horaine  vixerit  homo  (Deul.  v),  »  etc.  Adeo 
tunctimebantadolescenlulae.nondum  quippe  oleum 
erat  effusum.  At  nunc,dum  illud  effundis,sicut  tunc 
promisisti,  dicens  Mosi :  «  Bene  omnia  sunt  locuti, 
prophetam  suscitabo  eis  de  medio  fralrum  suorum 
similem  tui  {Deut.  xvnij,  »  et  caetora,dum,inquam, 
taliter  eifundis,  «  ecce  adolescentblae  dilexerunt,  » 
id   est,   certissime    diligent    te  perfccta  charitate 

27 


843 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


S44 


(Uoan.  iv)  foris  mittente  timorem,  quia  considera-  \  quid  scit  ?  »  (Etech.  xxxiv.)  Vir   iu   mullis    exper- 


tio  tanti  beneficii  fiduciam  dabit,  et  credentium 
mentes  excitabit  ad  vicissitudinem  dilectionis. 
«  Trahe  me  post  te,  curremus  in  odore  unguento- 
rum  tuorum.  »  Huctenus  exclamationem  tuam,  o 
dilecta  Domini,  imituri  conabatur  in  admiratione, 
quasi  grandior  modus  elocutionis:  deincepssermo 
noster  reniissior  in  demonstratione  sit.  «  Trahe  me 
pust  ts.»  inquit.Ubi  discessit  angelus,  «  exaurgens 
autem  M«ria,  »  inquit  Kvungelista,  »abiitin  mon- 
tana  cuiii  festinntione,  in  civitatem  Juda.et  intravit 
in  domum  Zaebariae,  et  galutavit  Elizabelh.»  Dixe- 
rat  enim  illi  ungelus  :  «  Et  ecce  Elizubeih  cognatu 
tua,  Pt  ipsa  concepit  filium  in  senectute  sua.  Et  hic 
est  mensis  sextus  illi.qme  vocatur  sterilis.quia  im- 


tus,  cogitabit  multu,  et  qui  multa  didicit,  enarra- 
bit  intellectum.  Horum  idcirco  meminerim,  quia 
revera  nonnisi  qui  tentatus  est  33?  in  bis  quae 
arcepit,  et  a  Deo  revelata  sunt  sibi,  digne  pn- 
test  perpendere  religiosum  silentium  Virginis, 
sive  custodiam  oris  ejus,  circa  secretum  Dei. 
Quis  enim  ab  illo,  qui  somnia  primus  vidit  et  enar- 
ravit,  quorum  utique  visio  visitatio  luit  emissa  ab 
Altissimo,  id  est  a  puero  Josuph  filio  Jacob  (Gen. 
xxxvn) ;  quis,  inquum,  usque  in  prsscntem  diem, 
ita  uovit  vel  potuit  observaie  tempus  tacendi.et  lo- 
quendi,  quin  aliquando  opus  habeal  increpari,do- 
ceri,  cavere  scandulum  invidenlium,  sicut  illum 
paterincrepavit.  Ergo  quanto  qnisque  amplins  ten- 


possibile  non  ent  apud  Deuin  omneverbum(Luc.i).»  o  tatus  est  in  ejusmodi.etexpert.usestinvidiaa  malum 


Habent  sancti  hoc  proprium  omnes,qui  m  ventato 
sanctum  haben!  chantatis  spiritum.ut  ita  gralulen- 
tur  de  beneliciis.  qua;  aliis  impensa  perceperunt, 
quemadmodum  et  de  illis.quae  aDeosibimet  collata 
sunt.  Tum  properant  mutuos  sibi  praebere  conspe- 
ctus,  tum  dulcia  miscere  colloquia.certaiimque  op- 
portuna,importuna  impendere  invicem  devotaecba- 
rilatis  obsequia.  Quid  est  hoc,  nisi  trahere  et  cur- 
ren:  in  odore  uiuuentorum  Domini?  Pretiosum  erat 
unj<uenlum,  magnum  erat  beneficlum,  quod  dide- 
rat  Dominus  sterili  conceptum  tanti  viri  qui  inspi- 
ritu  et  virtute  Eliaj  deberet  praeir«ante  Dominum, 
et  quo  m»jor  non  surrexerit  inter  natos  mulierum 
(Luc.  i ;  Malth.  xi).  Tanti  ac  talis  unguenti  odorem 
perceperat;  talis  ac  lanti  beneficii  lamaiu  sive  nun- 
tium  ab  ipso  angelo  aeeeperat :  et  de  hoc,  sicut  de 
caMeris,  quis  finis,  quae  consummalio  futura  esset 
Spiritusancto  dorenle.inagna  prophetissanonigno- 
rabai.  Trahebatur  ergo  postDouunuin  femina  desi- 
denorum,  trabebuturet  currebat  in  odore  ungueu- 
torum  talium:  etipsum  currere,  id  est.in  uiontana 
cum  festinalione  abire,  eratdicere  «  trahe  me  post 
te.  »  Nam  qui  veraciter  diligit,  ettrahitur,  et  Iruhi 
cupit.  Cum  igitur  traheretur,  sive  ubi  tractu  est  et 
cucurrit,  quid  dixit?  «  Introduxit  me  rex  in  cellaria 
sua.  »  Quomodo  vel  cui  hoc  dixit?  Nimirum  per 
aspirationemSpirilussanctiinmenteejusredundan- 
tis,  in  venlre  ejusjam  operantis,  hoc  dixit  cognatae 
sua;  Elizabeth,  et  inlanti,  qui  erat  in  ventre  illius 
jam  mensibus  sex.Intruvit  enim  in  domum  Zaoha 


quid  sit,  ipse  scil,  et  enarrare  potest  intellectum 
hujus  rei,  quod  tu,  B.  Virgo,  vere  fidelisfuisti  etve- 
raciter  magna;  fidei :  non  solum  quia  credidisti  an- 
geloevangclizanli.verumetiam  quiasecretum  istud 
custodisti,neque  propeiasli  ahquando  cuiquum  tuae 
admirationem  facere  lelicitatis,  ut  diceresquid  fe- 
cisset  tibi  Deus,  nisi  ei  cui  prior  ipse  fieus  vel  Spi- 
rilussanctusrevrlavit.Hocnon  leviterperpende.renos 
vult  evangelistu.cum  semel  et  iterum  dicit:  «  Maria 
autcm  conservabat  nninia  vcrba  haec  cuufprens  in 
coide  suo  (Luc.  n).»  Nunr  diita  proseq  uamur:  «  In- 
troduxit  rr.e  rex  in  ceiluria  sua.  »  Hoc  ipsaquid*  m 
dixit  verbis  aliis,  scilicet  verbis  Caniici  sui,  quo 
anima  ejus  Dominum  magnificavil,  sed,  sicut  jam 
p  distuin  esi,  prior  eidem.videlicet  Elisabeth.Spirilus 
sunclu*,  Spiiitus  pruphetirus  revelavil.Et  uua;  sunt 
illacellaria  regis  Dei?  Nimirum  sacramysteria.quae- 
cunque  contine.ntnr  in  Scripluris  sanctis.  Nam  ista 
cellaria  sunt,  melioracellis  aromatum  et  argenti,et 
auri,  et  odoramentorum,  et  unjiuenti  optiini,  et 
omnibus  apotbecis  regise  supellectis,  tbesaurorum- 
que  universorum,  quales  habere  potuerunt  reges 
lerrarum,  et  il!e  praecipue  temporalis  rexSalomon. 
«  In  cellaria  sua,»inquil,rex  non  qualiscunque.sed 
Rex  cocli  et  terrae,  «  me  intrnduxit.»  Nihil  enim  a  me 
abscondit,  sed  omni  dulcedine  sua  me  inebriavit. 
Qui  enim  verbum  suum,  quod  erat,  et  est  in  corde 
suo,  mihi  totum  infudit,  quomodo  non  etiam  cum 
illo  mihi  omnia  donavit?  Nonenim  introductio  qua- 
liscnnque  ha;c  debet  inlelligi,  sed  introductio  cum 


riae,  et  salutavit  Elizabeth.  «  Et  factum  est,  ut  audi-  D  jure  possidendi,  sicut  jus  e.-t  sponsam   legitimam 


vit  salutationem  Mariae  Elizabeth,  exsultavit  infans 
in  gaudio  in  utero  ejus.  Et  repletaest  Spiritu  sanclo 
Elizabetb.et  exclamavit  voce  magna,  et  dixit  :  Be- 
nedicta  tu  inter  mulieres.et  bcnedictus  fructus  ven- 
tris  tui  (Luc.  i),  »  et  csiera.  Ergo  vere  dixit,  et  mi- 
rabiliter  dixit,  quae  s  ilutnndo  cognatam  repente 
prophetissam  eflicit  ut  confestim  sciret  illa  omni;i, 
quorum  ista  summa  e>t  :  «  Introduxit  me  rex  in 
ccllaria  sua.  »  Vere  pulcherrimus  et  optimus  ezpla- 
nalionis  modus,  ubi  vcrecundae  puellas  prolocutor 
sit  ipse  Deus,ipse  Spiritus  sanctus,Spiritus  prophe- 
ticue  :  ■•  Qui  non  tentalus  est,  »    ait   vir   sapiens, 


cum  tabulis  matrimonii  in  dotem  suam  introduci. 
Quid  ad  haec  illa  Elizabeth,  cum  istud  intus  aure 
cordis  percepisset  ?  «  Exsultubimus  et  lajtabimur  in 
te.  »  Hoc  vere  dixit,  et  cum  magno  clamore  dixit. 
Ait  enim  voce  magna.  «  Benedicta  tu  inier  mulierps, 
et  benedictus  fructus  vcntris  tui,  et  unde  hoc  mihi, 
ut  veniat  mater  Domini  mei  ad  me  ?  Ecco  enira  ut 
facta  est  vox  salutationis  tuae  in  auribus  meis,  ex- 
sultavit  infans  in  gnudio  in  utero  meo.  Et  bcata, 
qure  credidisti,  quoniam  peificientur  ea,  quae  tibi 
dicta  snnt  a  Domino  (Luc.  i).  »  Nonne  hoo  eratdi- 
cere,«exsultabimus  et  laetabimurin  te?  »  Jam  enim 


845 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANITC.  —  LIB.  I. 


846 


incipiraus,  ego  et  infans  in  utero  meo  exsultare  in  \  cognata  sua.  Utique  mensibus  tribus,    fero   usque 


gaudio,  a  voce  salutationis  tudP.  Ex  hoc  et  nos,  et 
qui  venturi  sunt  post  nos,  «  exsultabiraus  et  l.-eta- 
birr.ur  in  te,  »  et  cantabimus,  dicenies  quia  Eva 
nos  tecit  plorare,  Maria  oos  fecit  exsultare.  Nain 
quod  illa  tristis  abslulit,  lu  reddis  almo  germine. 
Idcirco  «  eisultatiimusel  laetabiraurin  te.»Quomudo 
«in  te?»l)icam  pauloexpressius. «  Memores  uberum 
tuorum  super  vinum  recti  diligunt  te.  »  Haec  est  et 
eritinateriave.lcausaexsultationisvel  laetitiaj  nostrae 
in  te,  memoria  uberum  tuorurn.quia  virgmeis  ube- 
ribus  lactasse  illum  praeticaberis.qui  creavit  te.Di- 
cemus  enim:«  Beatus  »enler,qui  te  portavit,Christe, 
etbeatauberaquaesuxisti  (Luc.  xi).  »  Etsi  aliudquid 
mysticum  per  ubeni  recte  potest  intelligi,  attamen 


dum  Elizabeth  tempus  pariendi  impleretur.  llle 
namque  mensis  sextus  erat  illi,quae  vocabitur  ste- 
rilis,  quando  Maria  nuntio  bono  implela,exsurgens 
abiit  cum  le-tinatione  in  domuin  Zachanas.et  salu- 
tavit  Elizabetli.  «  Maria  autem  munsit,  inquitevan- 
gelista,  cum  illa  quasi  mensibus  tribus,  et  reversa 
est  in  domura  suam  (Luc.  i).«  Statimque  subjungit: 
«  Elizabelh  autem  irapletum  est  tempus  pariendi,et 
peperit  filium  (ibid).  »  Ergo  Mariajam  non  crat  illic, 
quando  Elizabeth  peperit  filium.  Cur,  quajso,  non 
ir.terluit  ?  Cur  tanti  gaudii,tant;e  exsultationis  festi- 
vitatein  non  exspectavit.  Cur  discessura  suum  non 
distulit,  donec  videret  infantem,  quem  vidisse  gau- 
dium  fuit?Nnn  ignorabatangelum  dixisseadZacba- 


causa  ista  cunctis  eritamabilis,  quia  is.qui  angelos  B  riam:  «  Et  erit  gaudium  tibi  et  exsultatio,  et  mulii 


suae  visionis  dulcedine  pascit,  tua,  o  felix  Virgo, 
uberasuxil.llujusrei «  memoressupervinum,»idest 
super  omne  quod  in  hoc  saeculo  dulce  videtur  aut 
jucundum,«recti<iiligunt,»idest  certissimeililigent 
te.  Rectorum  illorutn  primus  est  et  erit  infans  iste, 
qui  a  voce  salutationis  tuae,  qua  salutasti  me,  jara 
exsultavit  in  gaudio  in  utero  meo,  el  laetatur  in  te. 
Jam  ccepit  exsultare  et  laetari  in  te,  et  exsullare  non 
desinet,  memor  uberum  tuorum  super  vinum,  id 
est  omne  sreculum  respuens  et  carnalis  voluptatis 
commercium,  virum  se  Deo  dedicans  virgineum, 
propter  uberum  tuorum  lac  dulcissimum,  quas  vi- 
delicet  ubera  tua  de  ccelo  plena  lacte  virgineo  lacta- 
verunt  Deum.  0  quam  multi  utriusque  sexus.pro- 


in  nativitate  ejus  gaudebunt  (ibid.).  »  Hem:  «  El  ecce 
eris  tacens,  et  non  poteris  loqm  usque  in  diem  quo 
haec  fianl,  pro  eo  quod  non  credidisti  verbis  meis 
(ibid.).  »  Citr  non  exspectavit  videre  hoc  miraculum, 
scilicet  eum  qui  muius  fuerat.apertoore  e.jus  el  lin- 
gua  ejus.cum  noniine  Joannis  loquentem  et  bene- 
diccntem  Deum?  Nonne  magis  ad  eam  quam  ad 
quamlibet  aliam  pertinebat  congralulari,  et  audire 
verhaCantici  de  ore  prophelantis  :«  Et  tu,  puer.pro- 
pheta  Altissimi  vocaberis,praeibis  enim  ante  faciem 
Domini  parare  vias  ejus  ?  »  (Ibid.)  Cur  igitur  quae  et 
eatenus  non  venisse  causam  habere  videretur,  ut 
saltem  illa  die  venirel,  cognala  cum  vicinis378  et 
aliis  cognalis  illius,et  congratularetur.econtra  cum 


pter  hoc  ita  te  diligentet  similiter  facient.Num  par-  r>  jamdudum  venisset,  idcirco  discessit  ne  inieresset 


vum  est  hoc  memoriale  tuura  ?  Imo  inter  orania 
quaecunque  feoit  Deus  memorabilia,  praecipuum  et 
omni8  creaturae  exspectatione  est  dignum,  quod  is, 
qui  angelorum  cibus  est,  homo  lactus  ex  to  propter 
homines,  tuis  uberibus  lactari  dignatus  esl.  Recti 
ergo,hoc  ipso  quod  recti  sunt.quod  non  invidi.imo 
benevoli  sunt,  raemores  uberum  tuorum.diligentte. 
Quisfructus  dilectionis  hujus?Quaa  merces  autquod 
praemiurn  ?  Abundantia.Dicit  enira  Spiritus  sanctus 
in  Psalmo  :  «  Rogatequaeadpacem  sunt  Hierusalem, 
et  abundantia  diligentibus  te  (Psal.  cxxi).»Cujus  rei 
abundantiadiligentibuste,o  sanctaHierusalem,nisi 
ejus,  quae  diligitur  in  te.  Tale  est  bonum  tuum.bo- 
cum  videlicet  a  Deo  datura,  ut  quisque  diligendo 
facere  possit,  et  faciat  esse  suum.Diligendo  ergo  in 
te,  quod  mater  es  Domini.tidelisanima  et  ipsa  ma- 
ter  fit :  «  Ipse  enim  meus,  inquit,  et  frater  et  soror 
et  mater  est,  quicunque  fecerit  voluntatem  patris 
mei,  qui  in  ccelis  est  (Malth.  xa).  Cujus  videlicet 
paternae  voluntatis,  si  summam  quaerimus.credere, 
sperare.et  diligere  est.Non  ergo  parvo  pro  pramio, 
habendo  fidem  recti  sumus,habendo  spem  memores 
sumus,  habendo  charitatem  le  diligimus.Sequilui: 
«  Nigra  sum  sed  formosa,  filiae  Hiernsalem,  sicut 
tabernacula  Cedar,sicut  prllis  Salomonis:  noliteme 
considerare.  quod  fusca  sira,  quia  decploravit  me 
sol.  »  Res  ipsa  exigit  ut  qua^ramus  quousque  vel 
quandiu  beataVirgoMariamansitcum  illa  Elizabeth 


gaudentibus  et  congratulantibus.  Causarn  nescire- 
mus,  rem  ipsam.id  est.discessum  ejus  non  animad- 
verteremus,  nisi  excitasset  intelleclum  vox  ista.per 
Spiriturn  sauclum  in  persona  ejus  prolata,  «  nigra 
sum  sed  formosa.  » 

Quid  enim  hoc  erat?  Quid  putamus  facturosvel 
dicluros  fuisse  vicinos  et  cognatos,  qui  mulii  con- 
venerunt,  si  inter  eos  inveniretur  in  utero  habens? 
«  Ipse  Joseph  vir  ejus,  cui  despnnsata  erat,  quo- 
niam  invenit  eam  in  utero  habentem,  cum  esset 
justus,  nolebat  traducere  eam,  sed  volebat  occulte 
dimittere  eam  (Ma/tti.  i).»  Ergo  in  oculis  ejus  nigra 
erat,  et  est  adhuc  in  oculis  sive  in  sensu  illorum, 
qui.cum  sint  filii  matris  suo3,de  quibus  postmodum 
p.  dicendum  est,  pugnant  contra  eam,  contradicendo 
nobis  credentibus  et  confitentibus,  eam  de  Spiritu 
sancto  fuisse  impra?gnatam.  At  illa  diccre  poteratet 
veraciter  dicit,o  nigra  sum  sed  formosa;» — «  nigra,» 
inquam.idest  praegnansinventasum;  «sedformosa,» 
id  estsalvavirginitatede  Spiritusanctoimpragnata. 
Bene  actum.optime  provisura  est,  ut  ventura  post- 
modum  multitudinead  illud  nativitatisJo.innis  gau- 
dium.reverleretur  in  domum  suam,ne  priua  ali  illis 
deprehenderetur  in  utero  habens,  quam  ab  ipso 
beato  Joscph.  qui  dignus  es^et  corrigi  per  angnlum 
dicentem  : «  Joseph,  fili  David,  noli  timere  accipere 
Mariam  conjugem  tuam  :  quod  auiem  in  ea  natum 
est,de  Spiritu  sancto  est  (ibid.).'  Nec  istud  suflecis- 


847 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


848 


Bet,  nisi  etiam.priusquam  complcrenturdies  Mariae  A.  sum,  »  quia  non  sicut  babuit  apud  se,  sed  sicut  de 


ut  pareret,  locum  mutavisset.  Poterat  namque  vi- 
cinis  et  notis  lieri  oocasio  loquendi,  quod  tarn  cito 
peperit.vix  habens  menses  sex,ex  «juo  monente  an- 
gelo,  beatus  Joseph  conjugem  suam  accepit.  Bene 
igitur  et  hoc  provisum  est,  quod  «  exiit  edictum  a 
Cssare  Augusto,  ut  describeretur  universus  orbis 
(Liicii),»quatenus  pcr  hanc  occasionemetScriptura 
impleretur.quae  Christum  deBethlehemnascilurum 
praedi\erat  esse,  et  Virgo  ab  omni  vicinorum  quas- 
stione  liberaretur,  quomodo  tam  brevi  tempore 
exacto,  ex  quo  in  conjugium  accepta  fuerat,  pepe- 
risset.  Dicat  igitur  :  «  Nigra  sum  sed  formosa,  filis; 
Hiorusalem.t  Secundum  opiniorem  malevidentium 


foris;edificavittemplum  manulactum.etsicut  dixit: 
«  Sapientia  aedificavit sibi  domum  (i'rov.  ix),»  ita  ex 
me  Deus  templum  sibi  non  manufactum,  et  non 
manufactam  sapientia  sibi  a'dilicavit  domum.«  No- 
lite,  filiae  llierusalem,  considerare  me,  quod  lusca 
sim,  id  est  corrupta,  quia  quod  tumenlem  uterum 
habeo,  quod  inventa  sum  in  utero  habens,non  fecit 
vir,  quia  virum  non  cogn'>sco,  sed  ita  «  decoloravit 
me  sol.»  Verus  sol.et  &ole  Deus  longe  pulchrior  se- 
metipso  me  implevit,  da  semetipso  uierum  meum 
tumenlemreddidit.Hoccineestdecolorari?Nonapud 
vos,o  filide  llierusalem,quae  babetis  oculum  simpli- 
eem,  sed  apud  superborum  cogitationes,  quorura 
ncquam  est  oculus.Non  erat  nequam  oculus  Joseph, 


nigra,  secundum  fidem  recte  credentiuin  formosa. 

Quam  nigra,  elquam  formosa  ?  «  Nigra,sicut  taber-  n  sed  quamdam  excusabilem  ignorantias  nebulam  ha- 

nacula  Ccdar ;  formosa,  sicut  pellis    Salomonis.  »       b.jns,  cilo  purgalus  est.dicente  sibiangelo  Domini, 


Sicut  enim  Isinael,  ad  quem  pertinet  Cedar,  niger, 
id  est  ferus  homo,  jure  lint  ejectus  cum  niatre  sua, 
dicente  Sara  :  «  Ejice  ancillam  et  filium  ejus  non 
enim  erii  haires  Ohus  ancillae  cum  lilio  libera3(Gen. 
xxi),  »  et  e  regione  oinnium  fratrum  suorum  in  so- 
litudine  fixit  tabernacula,  ita  et  ego  jure  ejicienda 
visa  sum,  ita  ut  vir  meus  Joseph  nollet  traducere, 
sed  vellet  occulle  dimitlere  me.  Multum  eral  mise- 
rationis  in  eo,  quod  occulte  dimitiere  voluil,  cnm 
lex  multo  aspenus  ceiiseatde|>uellaejiismodi  (Deul. 
xxxn),  qualis  ego,  dum  iirregnans  essem,  poteram 
exislimuri.Ertio  «  nigra,»ego  »  sicut  tabprnaculaCe- 
dar:»  Quia  sicut  illecum  matresua.itaetego  cumeo, 
quod  conceperam,  videbar  ejicienda,  viri  nui  domo 


quod  sana  cute  dec<ilorataessem,quam  non  flamma 
ignisdedeorsum,seddesuper«soldecoloravit,»quod 
salva  virginitate  gravida  essem.quam  non  vir  terre- 
nus,  sed  Patercccleslis  de  Spiritu  sancto  gravidara 
fecit.  Non  ita  caeteri  omnes  cognitam  veritatem  se- 
quuntur.Sed  quid  :  «  Filii  matris  meae  pugnaverunt 
contrame,  posuerunttuecustudeminviDeiSjVineam 
meam  non  custodivi.» — «  Filii  matrismeae,»  Judaei 
sunt,  filii  synagojise  [al.,  synagogaj,  imo  qui  se  di- 
cunl  Juda?os  esse,  et  non  sunt,  sed  sunt  ^ynagoga 
Satanae.  Isii«pugnaverunt,»idestcertissime  pugna- 
bant  conlra  me,  considerantes  et  considerare  vo- 
lentes,  quod  lusca  sim.quodnon  vere  decoloraverit 
ine  sol,  sed  nigra  sim  nigredine  omnimoda,«  sicut 


et  haereditateindigna.  Cedar,utjam  diclum  est.per-  ^  tabernaculaCedar.»llincabillispassasum,velpatiar 

tinei  ad  Ismael.  Quare  autem    magis    hic    placuit 

dicere  tabernacula  Cerlar.qaam  tabernacula  Ismael? 

Videlicet  quia  Cedur  tenebrx,  Ismael  interpretatur 

exauditio  Oei,  magisque  nomen  tenebrarum,  quam 

exauditionis  Dei  congruit  meas,  quae  putabatur,in- 

genii  ni^redini.  Econtra,  sicut  pellis  Salomonis.id 

esi,  exterior  cultus  et  omnis  dignitas  sapientissimi 

Rpgisincomparabiliter  splenduit,  ita  ut  nullusei  re- 

gum  potuerit  unquam  comparari.itaet  virginilatis 

meaesplendor  praeomnibus  sanctis  et  filiis  regni  Dei 

est  admirabilis.nec  ei  qui  ex  me  natus  est  quisquam 

sanctorum,  nec  ipse  Isaac  eidem  Cedur  longe  pras- 

laius  et  prapferendus,  potuit    unquam   vel   poterit 

comparari.  Quare  autem  non  dixit,  sicut  Salomon, 


pugnas  verborum.pugnas  lraguarum  blaspheman- 
tium.  Proedicatum  est  eis,  quod  non  nigra,imo,  ut 
jamdixi,«  formosa»sim  «sicutpellisSalomonis,»  sed 
econtra  pugnaverunt  repleti  zelu,et  contradixerunt 
propugnatoribusmeisblasphemantes.Dixiinusergo: 
<i  Vobisoporteb.il  primum  bqui  verbum  Dei.sed  quo- 
niam  repellitis  illud,et  indignosvosjudicatisaeternae 
vitae,  ecce  converlimur  ad  gentes.  Sic  enim  prasce- 
pit  nobis  Dominus  :  »  Posui  te  in  lucem  gentibus.ut 
sis  in  salutem  usque  ad  extremum  terrae(/sa.xux).  » 
Hoc  modo  «  posuerunt  me  custodem  invineis,»  id 
est  in  gentibus,  quae  non  quidem  eranl.sed  ex  mea 
custodia  factae  sunt  vineas  Dornini.  Posuerunt,  in- 
quam,  id  est  ut  ego  ponerereffecerunt  per  inrredu- 


sed  «sicutppllisSalomonis?»  Videlicet,quia  quidem  D  litatem  suam.  Non  enim  ego  prior  illos,  sed    ipsi 


formosa  pollis  Salomonis,  sed  non  ipse  Salomon 
valde  formosus  fuil.Intus  enim  quamdam  delormi- 
tatem  habuit.etiam  quando  fulgebal  lormosita3  pel- 
lis.  «  Dixit  enim  Dominus  illi  :  Quia  habuisti  apud 
le  hoc.et  non  custodisti  pactum  meum  et  praecepta 
mea.quos  mandavi  tibi,disrumpenssc:ndamrennum 
tuum  (JIJ  Hrg.  xu).  »  ete.  Quidnam  est  dicere,«  ha- 
buisti  apud  te  ?  »  nisi  ac  si  diceret,  qualem  te  nunc 
ostendisti,  sequendo  deos  alienos,  lalis  eras  etiam, 
cum  de  foris  ne  honorares  omni  adoratione  et  pul- 
chri  templi  aedificio.Igitur  melius  dicere  fuii,  «sicut 
pellisSalomonis»  quam  sicut  Salomon,ita  « formosa 


priores  me  repuleiunt  el  cuslodia  mea  seseindignos 
judicaverunt.Igiturjusto  judicio  tales  matris  meaeQ- 
lios  relj qui,et  vineam  meam  non  custodivi.gpntem 
meam  nonadjuvi.non  dpfendi.quin  venirent,locura- 
que  et  gentem  tolleient  Homani.Putaverunl  quod  si 
merepulissent,erraredebereminsolitudine,sicutCe- 
darvel  879  sirut  Agar  (Gfn.xvi|.Verum  non  itaest. 
Pro  unavinea,qua?debuitessempa,utpotegens  mea, 
sanguis  meus.et  caro  mea,  multas  vineas  acquisivi, 
multas  Eeclesias  in  gentibus  dilatavi,  ques  omnes 
custodiam  meam  habent,  et  habere  desiderant,  de 
meritis  meis  prassumentes.de  intercessionibus  m»is 


849 


COM.MENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  I. 


880 


confidenles,  et  pro  hujusmodi  custodia  clamantes  A  verba  vitas.  Hinc  per  Hieremiam  prophetam  fuerat 

ad  me  jugitpr  :  Haec  ad  filias  Hierusalem  elocuta, 

quales  refugit,  ut  supra  jam  diolum  est.ne  consida- 

ruretur  ab  eis,  et  inveniretur  ln  utero  haben9,   in 

illa  frequentia  venientiumad  Elizabeth,  ut  congra- 

tulareniur  ei,   mox  ad  dilectum  conversa,  dicit  : 

(i  Indica  mihi  quem  diligit  nnima  mea,  ubi  pascas, 

ubi  cubes  in  meridie.ne  vagari  incipiam  per  greges 

sodalium  tuorum.  »  Sensum  vocis  hujus  quaerenti, 

nec  dubitanti  mihi,  quin  veraciter  congruat  tantae 

tamque  beatae  Virgini,  magnum  et  mirum  sesein- 

gerit  et  aperit  sacramentum  illius  evangelicaelectio- 

nis:  «  Cum  factu9  esset  Jesus  annorum  duodecim, 

ascendenlibus  iMis  Uierosolvmam  secundum  con- 

suetudmem  diei  festi,   con.ummatisque  omnibus, 


praedictura  :  «  Quia  non  sum  locutug  cum  patribus 
vestris,  el  ncn  praecepi  eis  in  die,  qua  eduxi  P09  de 
terra  /Egypti,  de  verbo  holocau9tomatum  et  victi- 
marum,  sed  hoc  verbum  praecepi  eis,  dicens  :  Au- 
dite  vocem  meam  et  ero  vobis  Deug,  et  vos  eritis 
mihi  populus,  et  ambulatein  omni  via,  quam  man- 
davi  vobis  {Jer.  vn),  •  subauMitur  in  monle  Oreb 
ante  reatum  vituli,  ubi  justificationes  et  praecepta 
vitas  dedi,  scripta  in  tabulis  digito  Dei  (Ejod.  xx). 
Horum  discernendorum  utique  magisiram  te  esse 
oporlebat,  o  B.  Maria,  et  mngistra  magistrorum.id 
est,  apostoiorum,  juxla  iilud  :  «  Fons  hortorum, 
puteu9  aquarum  viventium,  quae  Uuunt  impetu  de 
Libano   {Cant.  iv).  »    An  quia  Spiriiua  sanctus  il- 


cum  redirent,  remansit  puer  Jesu9  in  Hierusalem,  g  I09  docuit,  idcirco  tua.  vocig  magisierio  non  illis 


et  non  cognoverunt  parentespjus,  »  etc,  U9que,  «  et 
dixit  mater  ejus  ad  illum  :  Fili,  quid  fecisti  nobis 
sic?  Ecce  pater  tuus  el  ego  dolente9  quaerebamus 
te  \Luc.  n).  »  Quid  enim  ?  Nunquid  C9su  gestum 
est,  ut  puer  Jesus  remaneret  in  Hierusalem.et  pa- 
rentes  ejus  illum  esse  in  comitatu  existimarent,  ut 
requirerent  inter  cognatos  et  notos,  et  non  inveni- 
rent,  regressi  in  Hierusalem,  requirentes,  post  tri- 
duum  invenirent,  nou  quomodocunque  vel  ubicun- 
que,  sed  in  templo  sedentem  in  medio  doctorum, 
audieotem  illos,  et  interrogantem  ?  Nunquid  hoc 
evangelista  lam  diligenter  scriberet,  nisi  rem  sa- 
cramenti  plenam  esse  sciret?Sunt  et  aliamulta,  » 
inquit  Joannes,  «  quae  fecit  Jesus,  quae  si  scribantur 


opus  fuil  ?  Imo  vox  tua  vo_  illis  fuit  Spiritu?  san- 
cti,  quidquid  supplemenli  opus  erat  risdem  morta- 
libus  vil  testimonii,  ad  cunfirmandos  singulorum 
sen?  us.quos  acceperant  ab  eodem  Spiritu,  dividente 
singulig,  prout  vult  (/  Cor.  xn),  ex  religioso  ore  tuo 
perceperunt,  instructo  ad  loquendum.benc  cumpo- 
sito  ad  tacendum,  prout  tempus  erat  opportunnm. 
An  quia  loco  supra  meroorato  de  actibu9  aposto- 
lorum,  ubi  facta  seditione  propter  caeremonias  Ju- 
daicas  convenerunt  apostuli  et  seniures  videre  de 
hoc  verbo,  nullam  lui  mentionem  Scriptura  fecit, 
idcirco  putandum  e9t  quod  conventus  ille  te  omi- 
serit,  et  sanctam  de  tuo  pectore,  de  luu  ore  Spiri- 
lum  non  consuluerit  ?  (Act.  xv.)  Imo  et  ilic  et  in 


persingula.nec  ipsum  arbitrormundum  capere  eos,  -  csteris  agendis  tu  princeps,  nmnem  solvisti  qune 

•     __•____..     .       ■  :____    ,..__     __.v         o: r._  «  __! .  :._   . ... -I -     -_„.,-  -..- 


qui  scribendi  Bunt,  libros  [Joan.  xxi).  ■  Si  solam 
spectes  rem  gestam,  quantum  est  hoc  inier  aliatam 
multa,  ut  illis  omi9sis  ab  evangelisla  non  deberet 
omitti  ?  Igitur  el  in  voce  ista,  «  indica  mihi  quem 
diligit  anima  mea,ubi  pascas.ubi  cubesin  meridie,» 
et  in  illa  re  gesta,  qua  dixit  eadem  diligens  et  dile- 
cta  :  «  Kili,  quid  lecisti  nobis  sic?Ecce  pater  tuus 
et  e;;o  dolentee  quaprebamus  te,  »  unum  idemque 
mysterium  Bpectarejuvat.  Quid  enim  estcomitatus 
de  die  festo  redeuntium,  nisi  (requenlia  vel  ritus 
c  i-remoniarum  Judaicarum.  cajremoniarum  carna- 
lium?  lstae  namque  maadata  vitas  non  prajcesserunl, 
sedcomitata?suDt,etsiriteconsideres  legisordinem, 
postquam  pra;cepta  bona  data  sunt,  qua;  facieng 
homo  viveret  in  eis,  isla.  caeremonise  praeceptaque 
non  bona,  in  quibus  non  viverenl,  a  reatu  vituli  " 
sumpserunt  initium  (Levit.  xvm  ;  Eieck.  xx  ;  Exod. 
xxm),  et  hoc  erat  jugum  gravissimum,  quod  «  ne- 
que  nos,  »  ait  Pelrus  apostolus.  »  neque  patres  no- 
itri  portare  potuimus  (Act.  xv).  »  Super  his  magna 
conquisilio  futuraerat,  et  factaest,  aicut  in  Actibus 
apostolorum  legimus  :  «  Et  quidam  descemlentes 
de  Judae^,  docebant  fratre9,  quia,  nigi  circum- 
cidamini,  non  poiestig  9alvi  fieri,  et  quia  opor- 
lel  praecipere,  gervari  legem  Moysi  yibid.).  »  Hoc 
erat  parentes  Jesu  existimare,  Jesumessein  cotni- 
tatu.  S.d  non  erat  ibi  Jesus.  Imo  erat  etesseillum 
oporlebat,in  medio  doctorum,  audire  et  interrogare 


stionem  :  ita  tamen,  ut  non  clamares,  neque  con- 
tenderes,  neque  audireturvox  tua  foris  \ha.  xlii)  : 
quia,  gicut  ante  nos  dctum  est,  tu  sola  es  Virgo, 
quae  universam  haereticam  pr_vitatem  inleremisti. 
Dixeris  ergo  :  «  Indica  mihi  quem  diligit  anima 
mea,  ubi  pascas,  ubi  cubes  in  meridie,  ne  vagari 
incipiam  per  greges  sodalium  tuorum.  »  Indicari 
tibi  Qagitabas,  ut  aliis  indicare  scire9.  Sed  dico  : 
Nunquidnesciebas  ?  Nunquid  quod  prophetee  scive- 
runt,  lu  ignorabas  ?  Utique  nescires,  nisi  desuper 
indicatum  tibi  fuisset.  Et  Deus  tuus,  filius  tuus 
prssciebat,  quod  resurrecturus  e9set  a  mortuis  et 
tamen  in  personaejus  Psalmistadicit :  «  Tuautem, 
Domine.miserere  mei,et  resuscita  me,  et  retribuam 
eis  (Psal.  xl).  »  Dicat  aliquis:  Quid  ergo  est,  quod 
in  supradicto  loco  Evangelii,  dum  ista  significaren- 
tur.dixit:  «  F:li,  quid  fecisti  nobis  sic,  ecce  ego  et 
patertuus  dolentesquaerebamus  te,»etc.,usque,«et 
ipsi  nihil  liorum  intellexerunt  ?  »  Ad  hoec  inquam  : 
Et  quid  illud  est,  quod  evangelista  conlinuo  intulit : 
«  Mater  ejus  conservabat  omnia  verba  baec  confe- 
rensin  cordesuo?»Igitur  ecceduo  quasi  repugnan- 
tia.  Si  enim  non  nesciebat,  quomodo  quaerens  dole- 
bat,  dolens  qua.rebat?Si  autem  nesciebat,quoa.odo 
vel  do  quibnsin  corde  suo  conferebat  ?  Ergo  neque 
a  dextris,  neque  a  sinistris  sermo  fit.  quia  veraciter 
mngna  haec  prophetissa.quid  ageretur.non  ignora- 
bat,  quoniam  gratia  plena  erat,  et  tamen  dolent 


851 


RUPEP.TI    ABBATIS  TUITIENSIS 


852 


qua.rel>ut,  quoniam  dispensationi  divinas  ipsa  suo  A  non  poluissetesse  vel  diei.Attarr.en  perseveranteret 


silentio  serviens,  quamvis  cum  illis  quosrenlibus 
quaereret,  tempus  tacendi  custodiebat,  et  dolenti- 
bus  condolebat.  Qunmodo  autem  dicenti,  «  indica 
mibi,  »  responsum  est  ex  persona  dilecti  ?  Nam  et 
percunclalio,  el  causa  percunctationis  melius  cum 
responsione  explanari  polerit.  »  Si  ignoras  te,o  pul- 
chra  inter  mulieres,  regredere  et  abi  post  vestigia 
gregum.et  pasce  haedos  tuos  juxta  tabernacula  pa- 
storum.  »  0  pulcherrima  mulierum,  o  benedicta 
inter  mulieres,  cujus  pulchritudo  benedictio  est, 
cujus  pulchritufo  ipse  benedictus  fructus  ventris 
tui  est,  talis  ac  tanta  causa  tua  est,  nt  si  teipsam 
nonignores,  statim  scias  illud  quod  qua_ris,dicens  : 
«  Indica  mihi,  ubi  pascas,  ubi  cubes  in  meridie,  » 


irrefragabiliier  dicimus  :  «  Beatus  venter  qui  tc 
portavit,  et  ubera  qu;e  suxisti,  »  et  benc  dicimus, 
scientcs  quia  hospitium  ventris  sui,  quod  Creatori 
s="0  praebuit,  et  alimomam  lactis  sui,  quod  ori  ejus 
minislravil,  lide  pretiosa  et  humilitate  gratiosa 
communivil  atque  perornavit,  complevit  et  custodi- 
vit  nullaui  habena  unquam  ignorantiam  sui.  Se- 
quitur  :  _  Equitatui  mco  in  curribus  Pharaonis  as- 
similavi  te,  amica  _a_a.  »  Hoc  est  quod  nolo  igno- 
rare,  et  quod  si  rite  perpendis,  o  amica  mea,  non 
ignoras  te.  Quisnam  fuit  ille  meus  equitalus  «  in 
curribus  Pharaonis  »  vel  quomodo  in  curribus 
Pharaonis  ?  Magnum  et  mirum  spectaculum  respi- 
cienti,  indecurrusPharaonis,hincequitatum  meum. 


nec  verendum  tibi  sit,  «  ne  vagari  »  incipias  «  per  r»  Currus  namque  Pharaonis  valde  multi,ferro  armali 


greges  sodalium  meorum,  id  est,  per  conventicula, 
qute  fiunt  circa  cathedras  sive  doctrinas  Scribarum 
et  Pharisa?orum,  qui  sese  mihi  sodales  sive  pares 
faciunt,  qui  iu  ca.remoniis  suis  justificari  volunt, 
qui  suam  quaerentesstatuerejustiiiarn,«justitiaeDei» 
quaeChristus  est,«  subjecti  non  sunt  (_..»_  x).  »  Quid 
enim  ?  Unde  pulchriludinem  istam  acquisisti,  ut  sis 
pulcherrima  mulierum?Ex  fide  et  humilitite,  an 
ex  operibus  380  legis  ?  Nonneex  fide  et  humili- 
tate  ?  Nam  et  beata  quos  credidit,  ait  illa  prophe- 
tissa,  illa  cognala  tua  Elisabelh,  repleta  gaudio  et 
eisultans  inSpirilu  sanctocum  infanteinuterosuo  : 
«  Beata,  »  inquit,  «  quae  >•  credidit,  »  quoniam  per- 
licientur   ea,    quae    dicla    sunt    »  ci    «    a  Domino 


plerique  etiam  auro  vel  argento  insigniti  fuerunt  ; 
equit.itus  autem  meus,  virga  unafuit,  vir.a  Moysi 
et  Aaron  (Exod.  vn).  Virgailla  contrasublimes  cur- 
rus  Pharaonis  taliter  equitavit,  hoc  modo  militavit. 
Primo,  versa  in  colubrum  devoravit  virgas  mago- 
rum,  deinde  percutiens  aquas  fluminis  vertit  in  san- 
guinem,deinde  extensa  super  fluvios  et  super  rivos 
ac  paludes  eduxit  ranas  super  terram  /Egypti,deio- 
de  percussit  pulverem  terrae,  et  lacti  sunt  sciniphes 
in  hominibus  et  in  jumentis,  denique  implevit  do- 
mos  _Egyptioium  muscis  diversi  generis,  aeindo 
fecil,  ut  morerenlur  omnia  animantia -Egyptiorum, 
et  deinde  facta  sunt  vulnera  vesicarum  turgenlium, 
deindeextensa  in  ccelum  lecit  tonitrua  et  grandinem 


(_.!__.  i).   »  Non   dixit,    beata,  quae    inveuta   est  in  p  mixtura  igni,  ac  discurientia  fulgara  superterram 

;____   ___:_     _,___    ______       ,  r.  .        m  _     «    <_> _:  .      ...:___.     .... . 1 


operibus  legis.  Ecce  beatitulo  ex  fide.  Tu  quoque 
stalim  cecinisti  :  «  Quia  respexit  humilitatem  an- 
cillae  suae.  «cce  enim  ex  hoc  beatam  me  dicent  om- 
nes  generationcs.  »  El  ecce  beatitudo  ex  humilitate. 
Ergo  ex  lide  et  humilitate,  imo  fid.  s  et  humilitas 
tota  pulchritudo  tuaest,  et  hice^tlocusrequietionis 
me_e.  l.ocus,  in  quo  dilectus  tuus  pascendo  et  cu- 
bando  delicietur  in  meridie,  id  est  in  hoc  tempore 
plenae  gratiae,  quando  figura  jam  praelerita,  res  il- 
luxit,  unibra  depulsa,  sol  veritatis  ascendit. 

«  Si  »  hoc  «  ignoras,  »  cons°quens  est  quod  dixi, 
«  egredere  et  abi  post  vestigia  gregum,  »  videlicet 
eorum,  >; ui  in  lege  vel  in  carnejustificari  volunt. 
«  Et  pasce  ba.dostuosjuxtalabernaculapastorum,  » 
id  est,  carnales  habe  alumnos  secundum  imilatio- 
nem  supradictorum  sodalium  meorum,  quorum 
omnium  cuncli  greges,  non  oves,  sed  htedi  sunt, 
uipote  a  peccato  suo  non  justilicati,  imo  in  peccato 
suo  morituri.  Cui  posthaclicebit  in  carne  gloriari? 
(Joun.  vni )  Ecce  illi,  qua;  de  carne  sua  Verbum 
carnem  faclum  peperit,  si  ignorat  se,  subauditur, 
unde  Altissimo  placueril,  dicitur  :  «  Egredere  et 
abi.  _  Et  in  Ev.mgelio,  cum  extollens  vocem  qute- 
dam  mulier  de  turba,  dixisset  :  «  Beatus  venter, 
qui  le  portavit,  et  ubera  qunp  suxisti,  »  quid  respon- 
sum  est  ei  ?  «  Quinimo  beati  qui  amliunt  Verbum 
Dei,  etcustodiunt  illud  (Luc.  xi).  »  Haec  enim  causa 
principalisesteffectivabeatitudinisetsinehacbeata 


/Egvpti;  deinde  extensa  super  terram  ascendere 
fecil  locustain,  et  devoravit  omnem  herbam.  quos 
residua  fuil  grandini  ;  deinde  extensa  in  ccelum, 
fpcit  ut  essent  lenebra.  horribiles  in  universa  terra 
.•Egypti  ;  novissiuie  elevata  supermare,  vertiiillud 
in  siccum,  et  divisit  aqunm,  et  transierunt  filii 
Israelper  mediu.r  maris,  iterumque  reducla  super 
mare,  operuit  aquis  currus,  et  equiies  cuncti  exer- 
citus  Pharaonis  (Exod.  xiv).  Recie  ergovirga  talis 
dicitur  equitalus  Domini,  quae  contra  tol  currus  et 
equites  Pbarannis  sola  suflecit.et  victoriam  peregit. 
Quomodovel  in  quo  tali  equitatu  meo  «  amica  mea 
as.imilavi  te  ?  »  Vilelicet  ineo.quod  posite  coram 
Domino  virga  illa  in  tabernaculo  testimonii,  se- 
quentidie  inventa  est  germinasse,  et  turgentibus 
gemmis  eruperant  flures,  qui  foliis  dilatatis,  in 
amygdala  delormati  sunt.Erant  enim  quidam  simi- 
les  istorum  sodalium  meorum,  pro  sacerdotio  con- 
tendentes.etconciliasuatrahentesadversus  Moysen 
et  Aaron,  sicut  isli  sodales  mei,  sacerdotium  sibi 
vindicant,  in  carnibus  taurorum  et  sanguinebirco- 
rum,  adversus  sacerd_tium  meum,  sacerdolium  ae- 
ternum.secundumordinem  Melchisedechjuramento 
firmatum  {Henr.  ix  ;  Psal.  cix).  Dixi  ergo  :  «  Hefer 
virgam  Aaron  in  tabernaculum  testimonii,  ut  ser- 
vetur  ibi  in  signura  rebellium  filiorum  Israel,  et 
qoiescant  querelae  eorum  a  me,  ne  moriantu'1 
(.Vttm.  xvn).  »  llli  signo,  illi  «  equitatui  meo  assi- 


853 


COMMENT.  1N  CANTICA  CANTIC. 


LIB.  I. 


854 


milavi  le.amica  mea.  »  Sicut  enim  virga  illa  virgas  A  possnnt  lepores  sive  exornationes  eloquentiae  mun- 


maleficorum  et  incantatorum  devoravit,  et  omnem 
superbiam  ^Egypticam  obtrivit,  ac  deinde  germi- 
navit,  fronJuit,  floruit  el  fruclum  prutulit,  non 
plantata,  non  succo  terr.e  animata,  sed  virtutecoe- 
lesti  supra  usum  natura  provecta,  sic  tu  pulcber- 
rima  mulierum,  amica  mea,  cunctam  prHvilatem 
haerelicam  interemisti.superbiam  diaboli  dcjecisti, 
conceptu  florida,partu  fructifera.virgo  in  conceptu, 
incorrupta  in  partu,  virgo  ante  partum,incorrupta 
post  partum.Nonneigilurpulcherrimaesmulierum? 
Vere  pulcherrima.  «  Pulchrae  sunt  gena;  tua?  sicut 
turluris.collum  tuum  sicut monilia.  »  Pulchriludo 
tua  pudicitia  est,  >|uae  multum  apparet  et  spectabi- 
liter  lucet  in  genis  luis  quia  non  foris  vagaris  ocu- 


danae,quantumlibet  exquisitae  fuerint  sive  accura- 
tae.  Ergo  per  murennlas  aureasargento  vermicula- 
tas,  recte  intelligimus  sermocinationes  sanctorum, 
sensibus  aureas,  elocutionis  nitore  argenteas  sivo 
luculentas.  Est  igitur  sensus  :  0  Virgo  virginum, 
quomodu  factum  est  istud  ?  Quia  necprimarosimi- 
lem  visa  es  nec  habere  sequentem.  Laxa  vucis  iter, 
ut  collum  tuum  silentio  communitum  pande  inler- 
dum,  et  tutisauribus  amicorum  fidelium,vel  brevi- 
ter  eloquendo  committe  secretum,  ut  dicas  nobis, 
quomodovel  perquid  Altissimo  complacueris,  qua- 
lis  ille  tibi  fuerit,  primum  in  corde  sive  in  utero, 
deinde  in  convictu  sive  in  colloquio,  dum  lactares 
uberibus,  dum  gestareseum  ulnis  trementibus.Su- 


lis,  sed  sicut  solivaga  et  aviscastissimaturtur.soli-       mus  enim  fidi  artifices.argentarii  fideles.et  ad 


tudine  delectabaris.et  solitariam  teangelus  invenit 
atque  salutavit.  Nun  ita  pulcbrae  sunt  genae  mulie- 
ris,  qualera  sapienlia  denotat  :  Ornalu,  inquiens, 
merelricio  praeparata  ad  -apiendas  animas.garrula 
et  vaga,  quietis  impatiens.nec  valens  in  domocon- 
sistere  pedibus  suis.Verum  ut  tacpam  de  ejusmodi, 
pudicarum  omniura virgmum.v  duarum  atquecon- 
tinentium  pudor  sive  pudicitia.  religio^iias  autve- 
recun  lia,  tuis  genis,  tuis  oculis  comparata,non  est 
verecundia,  non  est  pudor,  non  ett,  aut  vix  niere- 
tur  dici  pudicitia.  Addn  quod  «  collum  tuum  »  sic 
est  «  sicut  monilia.  »Sicut  enim  monilia  muniunt 
raatronarum  pectora  pudica,unde  et  dicunturmoni- 
lia,  eo  quod  pectus  muniant.ne  quis  extraneuss,  id 
est  impudicus,  manum  suam    injiciat,  ita   et  col 


dem  illius,  qui  tibibaec  magna  fecit,  faciemus  mu- 
renulas  veritatis,  ornamenta  benedictionis  etgra- 
tiarum  actionis,  benedicendo  el  gratias  agendo, 
quiu  sic  fecil  tibi,  ita  ul  non  sit  locus,  ubi  vox  lau- 
riis  hujus  non  audiatur,  vox  sonora,  laus  altisona, 
quae  tuum  nnmen  concelebrans.  jugiter  te  ambiut, 
et  quudammodo  de  collo  tuo  dependeat.  «  Dum  es- 
net  sex  in  accubitu  suo,  nar.lus  mea  deiit  odorem 
suum.  Fasciculus  myrrbae  dilectusmeus  mihi,inter 
ubera  mea  cominorabitur.  Botrus  Cypri  dilectus 
meus  tnihi  in  vineis  Engadi.  »  lioc  dico  vobis,  o 
amici,  et  hoc  aurum  verum  est.  Si  habetis  argen- 
turo,  lacite,  ut  dixistis,  murenulas  mihi,  imo  non 
mihi,  3ed  Domino,  raemores  illius  dicli  Sapientis  : 
«  Glorificantes  Dominura  quantumcunque  potueri- 


lum  tuum  munitverbatua.nonsolum  ne  quidotio-  C  tis^  supervalebitadbuc,etadiiiirabilis  magnificentia 


sum  aut  noxiumsive  inordinatumper  vocemerum- 
pat,  verumetiam  ne  ipsumbonum  tuum.secretum 
tuum,  divinum  mysterium  tibi  creditum,  leviter 
viam  vel  vocem  inveniat,  ut  auris  aliena,  sive  filia 
aliqua,  quamvis  videatur  esse  filia  Hicrusalem, 
quae  fortecusiodire  nesciret  hujusmodi  margaritas, 
sicut  custodiri  oporteret  propter  porcus,  maxime- 
que  propter  llerodem  et  ejus  complice9,  intelligat 
(ilaLih.  vu).  Vere  igitur  pulchtrrima  mulierum, 
pulcherrima  in  genis,  pulcberrima  in  collo,  id  est 
tam  oculorum.quam  verburumtuorum  moderamine 
decentissimo.  Quid  ad  haec  diount  amici  vel  fami- 
liares  lui,  quales  primi  fuerunt  aposioli  ?  <>  Mure- 
nulas  aureas  faciamus  tibi.vermiculatas  argento.» 


ejus.  Benedicentea  Dominum,  et  exaltate  illum, 
quantum  potestis,  major  est  enim  omni  laude. 
Exaltantes  eura  replemini  virtute.ni)  laboretis,  non 
cnim  pervenietis  (Eccli.  xliii).  »  Quidenim?Cum 
esset  in  sinu  vel  in  corde  Patris,  de  illis  altis9imis 
suis  respexit  humilitatem  meam.  Hnc  est  quod  di- 
co.  «  Cum  esset  rcx  in  accubitu  suo,  nardus  mea 
dedit  odorem  suum.  •  Quid  enim  est,  »el  erat  ac- 
rubitus  regis,  niri  cor  vel  sinus  Patris?  Illi  supra- 
dicti  pastores  vel  sodalesejus  quisese  paresei  fa- 
ciunt,  et  greges  non  ovium,  sed  haedorum  post  se 
trahunt,  dixerunt,  quod  anle  me  rex  iste  non  fue- 
rit,  quod  ex  me  initium  sumpserit,quod  homotan- 
tum,  etsupra  hominem    nihil  in   eo   sit.  At  ipse 


Murenula  quoddam  colli   ornamentum,   vulgo  sic  D  priusquamego  essem,  imoet  «  antequam  Abrabam 


vocatum,  idcirco  quod  scilicet  auri  metalloinvir- 
gulas  lentescente,  quaedam  ordinis  flexuosi  catena 
contexitur,  in  similitudinem  murenae  serpen- 
tis.  Haec  et  interdum  auri  atque  argenti  te- 
xitur  virgulis.  Unde  hic  dicitur,  murenulas 
331  aureas,  vermiculatas  argento  faciemus  tibi. 
Aurum  et  arge^tum  idem  significant  hic,  quod  in 
psalmo  cum  dicit  :  «  Pennae  columba»  deargenialae, 
et  posteriora  dorsiejus  inpalloreauri  (1'sal. lxvii).» 
Aurum  in  dorso,  vel  in  posterioribus  colurabaj.in- 
terior  est  sensus  sacrae  Scriptura?,  argentum  vero 
sermo  exterior,  cujus  nitori  nullo  modo  comparari 


fieret,  »  est  et  erat  (Joan.  vm),  et  in  illo  accubitu 
suo  erat.  Nam  «  in  principio  erat  Verbuin,  et  Ver- 
bura  erat  apud  Deum  (Joan.  i).  »  Dum  ita  esset, 
«  nardus  mea  dedit  odorem  suum,  »  et  hoc  odore 
delectatus  descendit  in  uterura  meum.Olim  in  Eva 
malo  superbiae  fetore  offensus,  et.  ob  hoc  ab  huma- 
no  generc  aversus  fuerat,  nunc  autem  delectatus 
bono  odore,  nardo  humilitatis  meae,  sic  ad  genus 
humanum  conversus  est.  Propterea  nardum  meam 
dico  humilitatem  meam,  quia  sicut  nardus  berba 
aromalica,  parvo  quidem  frutice  vel  parva  spica, 
nequaquam  in  altum  se  subrigit,  sedcomosa  atque 


855 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


856 


odoratissima,  flore   o[ilirni  odoris  atque  radieula  A  pungamini,  et  utfde  mccum  dulcilcr  consoleraini. 


suavi,  multi?  usibus  probatur  ulilis,  sic  humilitas 
mea,  suoquidem  arbilrio  vel  judicio  parva  res  est, 
nimiumque  exilis,  sed  judicio  regis  pretiosior  e»t 
cunctis  operibus  leuis.in  quibus  bomines  justi  sibi 
videntur  atque  magnifici,  ipsumque  regem  et  Pa- 
trem  ejus  Deum,  sanctum  quoque  Spiritum  unice 
delectat,  velut  suavis  odor,  qualis  quantusque  de 
nullo  unquam  usciue  ad  ipsum  spiravit,vel  spirare 
potuit  sacrilcio.  O  amici,  hoc  ego  experla  sum. 
Humilitatem  meam  de  illo  uccubitu  suo  sensit  et 
respexit,  et  valde  deleciatus  est,  et  placuil  sibi, 
quoJ  in  isto  sexu  tantam  humilitatem  invenit  :  in 
isto,  inquam,  sexu,  a  quo  initium  superbiae  seneri 
humano    superveniens,    totain    massam    corrupit. 


Nolite  solam  attendere  horam  vel  diem  illam,  in 
qua  vidi  talem  dileclum  ab  impiis  comprehensum 
male  tractari,  scilicet  illudi,  spinis  conorari.flagel- 
lari,  crucifigi,  lelle  et  aceto  potari,lanceari,mon  et 
scpeliri.  Nam  tunc  quidein  gladius  animam  meam 
pertransivil,sed,  antequam  sic  perlrausiret,longum 
per  uie  transitum  lecit.  Prophetissa  namque  eram, 
et  ex  quo  maler  tjus  lacla  sum,  scivi  eum  ista  pas- 
surum.  Cum  igitur  carne  mea  taliter  progenitum, 
lalem  filium  sinu  meo  foverem,  ulnis  gesiarem, 
uberibus  lactarem,  et  Ulem  ejus  fuiuram  tnortem 
semper  pree  oculis  haberem.et  prophetica,imo  plus 
quam  prophatica  mente  prxviderem.qualem.quan- 
tam,quam   prohxam    me  putatis   materni  doloris 


Prius  in  viriliquatn  inisto  sexu  fidam  humilitatem  p  pertulissepassionem  ?  Hoc  estquod  dico:  «Eascicu- 


invenit,  el  intercaMeros  in  ista  gratiaduo  viri  valde 
nominati  sunt,  scilieet  Abraham  et  David.qui  ct  ex 
verbis  suis  cognosci  possunt.quam  humilesfuerint 
in  oculis  suis.  Abraham  quippe,  cum  tantus  esset 
ul  cum  eo  Ueus  loqueretur,  et  amicus  illi  habere- 
lur,  non  tamen  oblitus  sui :  «  Loquar,  inquit,  ad 
Dominum  meuoi,  cum  sim  pulvis  et  cinis  {Gen, 
xvin).  »  David  quoque  cum  esset  unctus  rex,  et 
Saul  persequeretur  eum  :  «  Quem  persequeris, 
ait,  rex  Israel,  quem  persequeris  ?  Canem  mor- 
tuum  et  pulicem  unum  (/  Rpg.  xxiv).  »  Propterea 
non  solum  non  confunditur  Deus,verum  etiam  istis 
duobus  jurare  Deum  altissimum  non  piguitfactu- 
rum  se  hoc  mysterium,  o  amici,  quod  in  mecerni- 
tis.In  isto  sexu  tandem  gratiam  eamdem,et  fortas-  „ 
sis  abundantiorem  invenit  Nolite  incumbere  mihi, 
ut  explicern  quaatam  in  me  humilitalem  «  mitis  et 
humilis  corde  invenerit  (Mallh.  xi).  »  Non  possum 
eloqui,  non  possum  verbis  consequi  :  res  ista  non 
est  effabilis.  Quid  vcl  quale  sit  hoc  bnnum,  nemo 
scit,  nisi  qui  accipit,  et  cum  acceperit,  nulli,  nisi 
Dco,  potest  effari,  qui  ut  videt,  sic  intelligit.  Hoc 
tantum  dixerim  quia  requies  est  mentis.et  qui  hanc 
invenit,  sine  dubio  requiem  anima;  sua?  lnvenil. 
Ego  «  in  omnibus  requiem  »  istam  «  quaesivi  (Ec- 
cli.  xsiv),  »  et  vidit  rex  respicicns  ubi  nardi  hujus 
ex  rae  odurem  sensit.Vidit,  inquam,  quod  requies- 
cere  posset  hic  in  suavitate  animrfi  quietce,  id  est 
humilis,  descendiique  de  illo  accubitu  suo,  et  re- 
quievitin  tabernaculo  meo.  Ilic  rcquievit, hichabi-  n 
tavil  totis  novem  mensibus.et  cujuserat  Duminus, 
ejusilem  ancillaesua;  factusest  lilius.Vultis  audire, 
amici,  qualis  exinde  fuerit  iste  dilectus  meus  mihi, 
et  ego  illi  ?  Ecce  dico  vobis  :  «  Kasciculus  myrrhcB 
dilectusmeus  mihi,  inter  ubera  mea  commorabi- 
tur.  »  Confcrte  istud  illi  dicto  unius  ex  vobis.uuius 
ex  amiois,  justi  Simeonis  :  «  Ecce,  inquit,  hic 
positus  est  in  ruinam  et  in  resurrectionem  multo- 
rum  in  Israel,  et  in  signum  cui  contradicetur,  et 
tuam  ipsius  aniinam  pertransibit  gladius  (Luc.it).» 
Dico  adhuc  :  «  Botrus  Cypri  dilectus  nieus  mihi  in 
vineis  Engadi.  »  Si  htec  scitis.si  isla  rite  perpendi- 
tia.proleclo  in  me  invenietis,et  unde  mecum  com- 


lus  myrrlue  dilectns  meus  mihi,  inter  ubera  mea 
commorabitur.  »  O  commoratio.dulcisquidem,  sed 
plena  gemilibus  inenarrabilibus  1  Ad  ubera  deloris 
stiingebatur,  et  eisdem  lactabatur  uberibus,simul- 
que  inter  ubera  intus  in  corde  futurorum  prcescio, 
semper  parebat  quali  esset  morte  moriturus.  Ve- 
rumtamen  et  illud  sciebam  quod  esset  re.-mrrectu- 
rus.  Hujus  rei  praescientia  dulcis  erat.  Igitur  «  di- 
lectus  38?  mihi  et  fasciculus  myrrbte,  »  quia 
moriturus,  el  «  botrus  Cypri  »  er.it,  quia  resurre- 
cturus.et  ultra  non  monturus.  «  Bot"US,  «inquHm, 
«  Cvpri,  »  videlicet  terra?  velinsul<£,  bolrusperdu- 
ces,  vinumque  optimum  afferentis,quia  non  quale- 
cunque,  sed  optimum  e»t  vinum  resurrectionis,  et 
hoc  «  in  vineis  Engadi,  »  id  est  fontis  hsedi,  boc 
enim  interpretatur  Engadi.  Cur  ergo  ita  dixerim  ? 
ldcirco  nimirum,  quia  meus  iste  dilectus  non  ju- 
stos.sed  peccatores  vocare  venit  (Luc.  v),  ut  resur- 
gant  in  resurreciione  prima  (Apoc.  x\),  qui  fuerant 
per  peccatnm  mortui,  el  hoc  in  fonte  haedi,in  fonte 
baptismi,  in  lavacro  resfenerationis,  quo  regenerati 
fiunt  oves  qui  fueranthasdi,  fiunl  sancti  .|ui  fuerant 
peccatis  obnoxii.  Ad  hujusmodi  fontem  venientes, 
jam  non  vinea;  sunt,  sed  vineae  fiunt.ab  alio  trans" 
lati.  in  alio  plantati.  Unde  et  quilibet  eorum  dicit  : 
«  Si  enim  complantati  factisumussimilitudinemor- 
tis  ejus,  simul  et  resurrectionis  erimus  (liom.  vi). 
In  istis  plantationibus,  in  islis  vineis  apparet  iste 
botrus  Cvpri,  sapil  dulcedo  resurrectionis  istius  di- 
lecli  mei.  Desideratis  scire,  qualis  interea  mihi  in 
collnquio  luerit  ?  Talis  utique,qualis  ex  verbis  istis 
debet  inlelligi.  «  Et  tu  pulchra  es,  amica  mea,  eece 
tu  pulchra,  oculi  tui  columbarum.  »  Quid  enimerat 
illuin  htec  et  caetera  hujusmodi  diceread  me,  me- 
que  illi  sic  et  sic  rcspondere,nisi  me  atque  illumde 
Scripturis,qua3  de  me  et  illo  erant,  quam  lamiliari- 
ler  tractare  ?  Nain  hoc  ipsum,  «  ecce  pulchraes,  » 
nonne  de  illis  Scripturis  est  ?«  Ecce,  »  imiuitlsaias, 
«  virgo  concipiet  et  pariet  filium  (Isa.  xi).  »  Item  : 
«  Egredietur  virga  de  radice  Jesse,  et  flos  de  radice 
ejus  ascendet,et  requiescet  super  eum  SpiritusDo- 
mini,  spiritus  sapientise  et  intellectus,spiritus  con- 
silii  et  forlitudinis,  spiritus  scientite  ei  pietatis,  et 


COMMENT.  1N  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  I. 


857 

rcplebit  eum  spirilus  timoris  Domini  (ha.  viii).  »  A 
hoc  ergo  <iicebat :  Ecce,  o  amica  mea,  complelum 
est  in  te  quod  ille  praenuntiabat.Quando  enim  nata 
ea  de  domo  David,  tunc  egressa  est  virgade  radice 
Jesse,  quando,  inquam.nata  es,qus  tanto  bumilior 
es  hominibus  bujus  saeculi,  quanto  virgula  quaevis 
minur  etgracilior  estgrandibus  cedris  etquercubus 
magnis,  de  quibns  idem  propheta  dicturus:«Et 
egredietur  virga,  »  pramiserat;  «  Etescelsistatnra 
succidentur.et  suhlimes  humiliabuntur,  et  subver- 
lentur  condensa  saltus  ferro,  et  l.abanuscumexcel- 
sis  cadet.  Quandu  autem  ego  ex  te  natus  sum,tur.c 
de  virga  flos  ascendit,super  quem  requiescpt  septi- 
formir.  Spiritus  Domini.  «  Ecce  »  ergo  «tu  pulchra 
es;  »  etiterum  riico.«  ecce  tu  pulchra  es,»  pulchra 
decore  viruineo,  pulehra  unigenilo  filio.  Taliter  fj 
geminata.nullius  unqnam  fuit,  nullius  unquamerit 
pulcbritudo.  Adhuc  addo  istud  pulcherrimurn, 
«  oculi  tui  columbarum.  »  Quinara  sunt  «  oculi  co- 
lumbaruro,  »  nist  dona  septem  gratiarum,  id  est 
sppten.spirituiuj)  superme  requiescentium?Spptem 
namqueoculi,  qui  juxla  Zacbariam  prophetam  in 
uno  lapide  sunt.septem  sunt  spiritus  Dei.qui  juxti 
jam  dictum  Isaiatn  prophetam.superfloremrequies- 
cunt.  Isti  oculi  mei,  sunt  oculi  tui,  «  oculi  colum- 
barum,»  oculi  omnium  graliarum.Omnium  quippo 
gratiarum  vel  spirituum  tu  pffecta  es  parlicpps,ex 
quo  me  castis  visceribus  suscepisti.super  quem  re- 
quiescit.in  quo  «  habitat  omnis  plenitudodivinitatis 
corporaliter  (Col.  n>.  Hoc  eo  dicente  mihi,  quid 
ego  illi  ?  «  Eccetu  pulchercs,dilectemi,et  decorus,  q 
lectulus  noster  floridus.ligna  domorum  nostrarum 
cedrina,  laquearia  cypressina.  »  Haec  ego  illi.Con- 
siderate  diligenter.o  amici.qualis  sit  ista  ordinatio 
hujusScripturae,  fccripturae  cantabilis.  in  qua  se- 
cretum  noslrum,  secretum  dilecti  et  dilectae  con- 
templari  desideralis.  Et  hic  et  in  eaeteris,quae  se- 
quuniur,  non  ego  dilecto  et  ille  mihi,sed  «  dilectus 
meus  mihi,  »  et  ego  illi,  nisi  quod  semel  audistis, 
ego  dilecto  men,  et  ad  me  conversio  ejus.  Kere  in 
omnibus  dilectam  honore  praevenit  dilectcs.utpote 
matrem  ftlius.  Ille  mihi :  «  Ecce  tu  pulchra  es,ami- 
mea,  ecce  tu  pulchra,  »  et  cgo  illi  :  «  Eece  tu  ptil- 
cher  es  et  decorus,  dilecte  mi.  »  Ille  mihi :  «  Sicut 
lilinm  inter  spinas,  sic  amica  mea  inter  filias  ;  »  et 
ego  illi:  ••  Sicut  inalus  inter  ligna  silvarum.sic  di-  r. 
lectus  meus  *nter  filios.  »  Quid  de  hoccensetis? 
Noone  ille  cum  Deus  et  homo  sit,  debuerat  ab  ho- 
mine  modis  omnibus  honore  praeveniri  ?  Al  ille  in 
hac  disciplina  totum  pri^cipatum  possidebat.Hinc 
Apostolus  ad  Philippenses  cum  dixisset :  Nihil  per 
contentionem,  neque  per  inanem  gloriam,  sed  in 
humilitate  superiores  sibi  invicem  arbitranles.non 
quae  suasuntsinnuli  considerantes.sed  eaquaealio- 
rum,  »  protinus  ait :«  Hoc  sentite  in  vobis  quod  et 
in  Christo  Jesu,  qui  cum  esset  in  forma  Dei  (Phil. 
n).  »  etc.  Ille  namque  sicut  in  caeteris,  ila  in  con- 
sideratione  mei,  semetipsum  humiliavit,  quodam- 
modo  non  considerani  quod    ipse  esset  Deus,  sed 


858 


considerans  quod  essem  ego  maler,  et  ipse  filius, 
superiorem  sibi  arbitral>aturquemadmodumet  evtm- 
gelisla  vult  inteliigi.cum  dicit :  «  Et  desrendit  cum 
illis,  et  erat  subditus  illis  (Liir.n).  »  Itaquecumdi- 
lecius  meus  mihi  :  «  Ecce  tu  pulchra  es,  amica 
mea,  ecce  tu  pulchra,  oculi  lui  columbarum  ;  »  et 
ego  illi  :  «  Ecce  tu  pulclieres,  dilecle  mi  et  deco- 
rus,  »  scitote,  amici.quia  verba  ista  non  a  summis 
labris  veniunt,  sed  rationis  et  veritatis  istae  voces 
habent  f-inriamentum.Ille  namque  veraciler  in  me 
veneratur,quod  sua  mater  et  vir^o  Ego  in  illoado- 
ro  quud  s.t  Deus  et  homo.  Dico  ergo  :  «  Ecce  tu 
pulcher  es,  dilecle  mi  »  et  decorus.  »  Uicis  mihi  : 
«  Ecce  tu  pulchra  es,  »  et  ego  riico  tibi :  Ecce  tii 
pulcher  es.  »  Ex  quo  egn  pulchra  facta  sum,  ex  eo 
tu  qui  semper  pulcher  fuisii,  pulchrior  fadnses. 
Nam  vere  in  eo  pulcbritudineiii  tuam  ariatixisti, 
quod  cum  Deus  esses,  homo  dignatus  es  lieri.Hinc 
tu  pulcheret  decorus,  ita  pulcber  ut  sisipsa  sub- 
stantia  pulchrituriinis.ita  decorus,  ut  sis  ipsumde- 
cus  bumani  generis.  Vere  ergo  dicis  mihi :  «  Ecce 
lu  pulchra  es,»  et  dico  tibi  :  «  Ecce  tu  pulchpr  es,» 
quia  tu  pulcbriludo  mea  ps.  Quod  ergo  pulchra 
sum.totum  tibi  attribuendum  est  Nf  que  enim  virga 
floris.sed  flus  virgas  pulchritudo  est.lgitur  nonnisi 
opinione  falsorum  atqne  falleotium  «  nigra  sum  » 
eiio  «  sicut  tabernacula  Ceilar.  »  Nam  econtra  pul- 
chra  ego  sum,  et  pulchpr  es  tu,et  «  lectulus  nosier 
floridus.  »  Ledus.Jnquam,  id  est  uterus  meus,  in 
quo  tu  quievisli  totis  novem  mensibus  et  saho  vir- 
giniiatismeae  sigillo.egressus  es  flus  pulcheirimus, 
nec  jam  in  deserlum  ejiciemur,.  sicullabprnacula 
Ccdar,  »  imo  in  civitate  noslra  domos  habebimus, 
et  habebimus  divitias  mulias  et  praeclaras,  scilicet 
Ecelesias.  Nam  talium  domorum  noslrarum  ligna 
cedrinn,  et  laquearia  sunt  cypressina.  Natn  sicut 
cedrus  imputnbile  ligr.um  atque  odorifetum,elcy- 
pre3sus  lignurr,  cedro  pene  proximutn.virtutis  exi- 
miae  sunt,  templorum  quonue  trabibu*  apta,impe- 
netrabili  solidilate  nunquatn  oneri  cedunt,  sed  ea, 
qua  in  principio  fuennt,  finnitate  psrseverant,  ita 
domestici  nostri  apos-toli  alque  apos-tolici  viri,  do- 
ctorc.s  Ecclesiarum  atque  praelati.perpelua?  virtutis 
atquefirniitudinisindp|icienteserunt,etriomusquo- 
que  manutaclae  nostrae  stabunt,quandiu  durabitsae- 
culum,  litulum  habentes.  Locus  terribilis.aulaDei, 
poita  cceli.  Hic  fructus,  et  adhuc  locupleiior,  teflu- 
rem  decidentem  spquetur.  Quid  ari  haec  riilectus? 

Cap  II. —  «  Ego  flos campiet  lilium  convallium.  » 
Ut  tu  dicis,  o  amica  mea,  pulcherego  sum  et  deco- 
rus,  namego  «  flos  campi  el  lilium  convallium,»  id 
est  decus  generis  humani.et  honor  parenlum  humi- 
lium,patrumspiritupauperum,scilicetAbrab8P,Isaac 
3§3  et  Jacob,  David  quoque  etceelerorum;qui  etsi 
meritismontes.mente  convalles  fuerunt.etsi  divites 
censu,  pauperes  spiritu  exstiterunt.  Illorum  ergo 
decus  vel  pulchritudo  sum,  vere  flos,  vere  lilium, 
quia  «  speciosus  forma  prae  filiis  bominum  (Psal. 
xtiv),»  quara  videlicetformnm  taliter.ut  ego.nullus 


859 


RUPEUTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


860 


habet  filiorum  hominum.  Lilium  quippe  lactei  flo-  A  congregaverunt  divitias,  tu  supergressa  es  univer- 


ris  est  herba,  cujus  dum  candor  sit  in  fohis,  aurei 
tamen  species  intus  effulget.  Ita  «  flos  cimpi»sive 
»  liiium  »  ego  sum,  flos  lacteus.  id  est,  puer  mun- 
dissinius.  Hos,  inquam,  et  castitalis  lilium.cujus 
dum  caro  sive  humanitns  exterius  satis  munda  sit, 
Divinitatis  tamen  species  intns  incomparabilis  est. 
Quid  aiiud  dilectus  diceret  ?  Nunquid,  me  dicenle, 
«  tu  pulcher  es,  dilecle  mi.et  decurus,»  ipse  aver- 
saretur,  et  ita  deberet  esse  humilis  et  mitis  corde, 
ut  veritatem  suimet  conaretur  abigere?Hoc  impns- 
sibileest.  Imo  si  nos  negaverimus  eum,ait  quidam 
vestrum  scilicet  aniicorum.ille  fidelis  permanet  se 
negare  ipsum  non  potest.  Et  illio  ubi  antequam 
homo  lieret,  d  xit:  «  Videtequod  ego  sim  solus,  et 
non  sit  alius  Oeus  jiraeter  me  (Deut. xxvn),  »  et  h  c 
ubi  homo  factus  dixit:  «  Ego  flos  campi  et  lilium 
convallium,  >.  et  ubicunque  sive  inimicis  Judwis, 
sive  vobis.n  amici  apostoli  ejus  vel  diseipuli.quip- 
piara  locutus  est  juxta  huacsensum.prolecto  pium 
est,  considerare  hoc  ipsuni,  quia  ille  fidelis  perma- 
net,  negare  seipsum  non  potest,  proesertim  causa 
poscente  tam  magna.causa  salutis  hominum.prop- 
ter  quos  venerat,quus  iu  euni  credere  oportebat.ut 
diceret  ipse  quis  essetaul  unde  venisset.Kst  autcm 
testis  fidelis  non  soli  sibimetipsi,  verum  etiam  et 
aliis,  ut  testiliceUir  et  dicat  de  singulis,  cujus  sint 
meriti  vel  nominis.Ait  er^o  etmihi,quam  et  supra 
semel  el  iterum  pulchram  esse  declamavit:  «  Sicut 
liliurn  inter  spiuas,  sic  amica  mea  inter  filias.»Hoc 
restabat  .|uoniami!lemihidixerat,«  ecce  tu  pulchra 


sas  {Prov.  ult.).  Ilaque,  et  spinae  et  tili*,blasphemia 
sunl  Judieorum,  secloe  sunt  haereticoruru.  Qua?cun- 
que  hujusmodi  spinae  laceraverunt  me,ipsae  et  ami- 
cam  meam  laceraverunt,  quojcun  |ue  hujusmodi 
fili;e  tibi  ioviderunt,  et  mihi  detraxerunt.  Ubi  ego 
spinis  compungrbar,  imo  el  clavis  contigebar,  tu 
praesens  patiebaris  mente  convulnerata,  etubi  tuae 
virgiuitali  a  filiabus  derogatur,  mihiquoque  invi- 
diose  detrahitur.  Verum  sicut  ego  spinas  pertuli 
quidem,  sed  exsuperavi,  ita  el  de  te  veraciter  prae- 
dicabitur.qnin  cunctas  baeresesinteremisti  Ad  baec 
inquam  :  «  Sicut  malus  inter  ligna  sylvaruw,  sic 
ilileclus  meus  inter  lilios.»  Maluslignum  (ructife- 
rum,  ligna  svlvarum  sine  fructu  sunt.  Sic  dile^tus 
meus  boni  operis  facit  fructum,  filii  vero  otiosi  et 
inutiles  sunl  (Mutik.  xxni).  Dicunt  enim,  et  non 
fciciunt,  Solummodo  in  huc  importune  gloriantur, 
quia  lilii  sunl.  «  Seiuen  Abrabae,»  amr.t,  «  sumus, 
pater  noster  Abraham  est,  unum  patrem  habemus 
Deum  (Jvun.  vm).  i  Isti  sunt  lihi  et  qoasi  sodales 
dilerti  mei.Itaque  suo  quidem  arbitrio  filii  sunt  Dei, 
filii  Abrahie  ;  sed  revera  «  ligna  sylvarum,»  imoex 
palrediabolosunt,ettanquam«  lignasylvarunr,»quia 
non  solum  non  fariunt  tructum  bonum.verum  etiam 
fructum  faciunt  malum,  suntque  cubilia  leoDum, 
habiiacula  draconum.omniumquelatibula  lerarum, 
id  est,  spirituum  mabgnorum,  profecto  excidentur 
et  in  ignem  mitteniur.  Dilectus  aulem  meus  qua- 
lem,  quam  bonum  intereos  fecit  Iructum  ?  Utique 
fructum  vitae  asternae.quia  non  utcunque  bona  arbor 


es.omica  mea.eece  tu  pulchra,»  et  ego  illi,«eccetu  C  ipse,  sed  lignum   vitse  est.  Iloc  ego  experta  sum. 


pulrber  es,  dilecte  mi.  et  decorus.  »  Hoc,  inquam, 
restabat  dicere,  quod  revera  pulcher  ipse,  et  quod 
ego  ad  similitudinem  ejus  pulchra  sim.  Cum  ergo 
dixisset,«  egofloscampi  et  lilii.mconvallium,»  pro- 
tmus  et  mihi  fidele  perbibens  testimonium.o  sieut 
lilium  inter  spinas,sic  amica  mea  inter  lilia?:»Ubi 
jain,  qaando  lilium  istui,«  lilium  convallium  intdr 
spinas?  »  Nimiruin  in  Judaaa,  quando  toleravit  tot 
et  tantas  impiorum  blasphemias,  sustinuit  probra, 
aiapas,  Qagella,  coronatus  insuper  corona  spinea. 
Sic  quondam  pater  Abrnham  levans  oculos,  vidit 
post  tergum  arietem  inter  vepres,  baerentem  corni- 
bus,  quem  assumt-ns  obtulil  holocaustum  pro  filio 
(Ger.es. xxn).  Anes  ille,  animnl  innocuum,  pr3efigu- 


(Juomodo?  •  Sub  umbraillius  querc  desiderabam, 
sedi,  et  fructus  ejus  dulcis  gulturi  meo.  »  Ex  quo 
mihi  angelus  locutus  est,«  Spiritus  sanctus  super- 
veniet  ia  te,  et  virtus  Allissimi  obumbrabit  tibi 
(Luc.  i),  •  ego  sub  umbra  illius  sedi.Non  steti  ad 
horam  sub  umbra,  ut  mterdum  paterer  carnis 
aestum,  interdum  haberem  relrigeHura  ;  sed  conli- 
nuo  sedi,  quia  semper  pacem  habui,  jugiter  «  sub 
umbra  illius,  quievi.  Et  fructus  ejus  dulcisgutturi 
meo,  »  id  est,  cordi  meo.  Quis  vestrum  nescit.quod 
sit  fructus  ejus  dulcis?  Expulit  enim  a  nobis  ama- 
ritudinem  morlis,  et  vitae  aeternae  dulcedinem  mdi- 
dit.  Malus  fructus,  imo  malus  morsus,  quo  Adam 
per  Evam  vitam  perdidit,et  mortem  invenil:  bonus 


rabat  istud    inno\ii  candoris    lilium  ;   vepres  illtf,  D  fructus,  quo  genus  humanum  per  Mariammortem 


blasphemias  et  maledicta  Judaeorum,  post  ter^um 
Abrahae,  quia  nondum  venerat,  sed  venturus  eral 
iste  «  flos  campi,  »  sive  istud  «  lilium  convallium» 
suo  teinpore.  I;jitur  illic  inter  detractiones  sive  ac- 
cusationes  Judaic.is  «  lilium  interspinas,  sic  et 
amica  mea,  inquit,  mter  filias.  »  Filias,  inquam, 
non  Jerusalem,  sed  absolute  filias,  id  esl,  ha;reses 
vnnas  et  vagas.Filiae  namque,  cum  absolute  dicun- 
tur,fere  nusquam  significationem  bonam  habenl.ut 
illic  :  «  Filiae  discurrerunt  super  murum,  sed  ex- 
asperaverunteum.etjurgataesuni.inviderunt  illiha- 
bentes  jacula  (Genes.  xlix).  »  Et  alibi:  Alulta  filiae 


perdidit,  et  vitam  invenit.  Hic  est  fructus  ejus.  Ad 
quid  enim  venit,  ad  quid  succrevil  inter  ligna  syl- 
varum,  nisi  ut  faceret  hujusmodi  fructum,quoeva- 
cuaret  primae  praevaricationis  reatum,  ligr.i  vetiti 
morsum?  Ubi  tempus  venit  hujuscemodi  fructus 
edendi,  «  accipiens  panem  et  vinum.et  benedicens: 
Accipite,  inqnit,  et  comedite,hoc  esl  corpus  meum. 
Accipiteetbibite.hic  est  sanguismeus(,Va(r7c.xxvi).« 
Non  vidislisibi  carnis  etsanguinisspeciem.orofecto 
nec  Eva  videbat  promissam  sihi  a  serpenie  Dei  si- 
militudinem.Non  vidistis  nisi  panem  et  vinum.pro- 
fecto  nec  Evaviditnisipomum  visu  vel  aspectupul- 


861 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  II. 


chrum.Attamfnilli  credidit  quod  nonvidebat,  rre-  A  Inordinata  et  adhuc  ordinanda  eral  charitas  Petri, 


didit,inquam,serpenti,dicenti :«  Nequaquam  morte 
moriemni,sed  eritis  sicut  dii,  »  magis  quam  Deo 
dicenti :  «  Morte  moriemini,  in  quocunque  die  ex 
eo  cnmrderilis.  »  Plus,  inquam.serpenti  quam  Deo 
credidit  Justa  ergo  lege,  ut  expietur  illerealus  ma- 
lae  credulitatis,  exigitur  fides,  ut  credatis  id  quod 
non  videtis.  Credatis,  inquam,  Ueo  dicenti  :  «  Hoc 
est  corpus,  et  hic  est  sanguis,  »  magis  quam  ser- 
penti,  qui  per  hareiicos  dicit :  Non  est  caru,  non 
est  sanguis,et -  eritis  sicul  filii  Dei.  »  H«cubi  fecit 
et  dix.it,  paratam  in  conspectu  viventium  mensam 
relinquens  competeniemillis.confestimad  mortuos, 
sive  dormientes  ipse  obdormiscens  et  mortuus  pro- 
fectus  animadescendente  ad  animas,  el  corpore  ad 


quiapsumens  illum  seorsum  «  abs>t,  inquam,  Do- 
mine.noneritlibi  istud  !  »(.Ma7//i.  xvi.)  Dixeratenim 
quud  tradendus  essel  in  manus  hominum  et  occi- 
dendus.Jamiludum  docuerat  mecharitatisordinem, 
ut  dolorem  quidem.el  justi  dolurisgladium  in  menle 
vel  anima  portarem,  non  tamen  averti  propo^iium 
Dei  cuperem,  provenlurum  <psi  ad  gloriam  et  ho- 
norem,  et  humano  generi  ad  perpeluam  salutem. 
Quid  igitur  "?  «  Fulrite  me  flonbus.siipate  me  malis, 
quia  amore  languro.  Laeva  ijus  sub  capile  meo  et 
dextera  illius  amplexabitur  me  Eceeabiit,  ecce  re- 
cessit.  »  Comprehensus  ah  impiis  el  occisus,  abiit 
in  sepulcrum,descendil  ad  inlernum,  resurrexit,  et 
pnrumper   visus  recessit   in  coelum.    Scitis  auiem, 


i  n  ouicunaue  amici  esiis.  quicuouue  Illum  diligitis  : 
corpora    m  eumdem    terras    ventrem,  quo  fuerant  B  4U"-U"4UB  a«"ul  <=="=.  hu  >-u    .  ■       ,  • 

scilis  quia  quisque  vestruiu  dicit  :  «  Cupio  mssolvi, 


recepta,  atque  ila  de  srmetipso  cibavit  alque  pota- 
vit  pos  ,Psal.  lxxx),  alque  exinde  sub  umbra  iliius 
sedent  in  perpetuum,  «  et  fructus  ejus  dulcis  gut- 
turi  eorum.»Mihi  potissimum  umbra  suavis,quam 
cum  amore  spiritus trahit  adillumetnaturacarnis, 
cum  esset  384  in  vita  prasenti,  non  solum  modo 
supradicto  sub  umbra  illius  sedere,  verum  etiam 
faciem  ejus  desiderabam  semper  videre.semperqiie 
mecum  praesentcm  habere.  Sed  quid  actum  est  ? 
■  Introduxit  me  rex  in  cellat».  vinariam,  el  ordina- 
vit  in  me  charitatem.  »  Ventum  est  ad  nuptias.  ubi 
et  aqna.  in  vinum  convertil.Hoc  initium  signorum 
continuo  facturus,  dixit  milii  :  o  Quid  mihi  et  tibi 
est,  mulier?  Nondum  venit  hora  rnea  (Joan.  n).  » 


et  esse  cum  Christo  (Phil.  i).  »  Quanlo  mngis  ego, 
quae  illum  gfnui,  cum  illo  esse  cupio?  Revera  non 
quomodocunque  cupio,  sed  et  «  amore  langueo.  » 
I^itur  «  lulciteme  floribus.siipaie  me  malis.»  Hsec 
mihi  sit  consolatio.  Amore  languens  pro  ab^enlia 
dilecli,  unde  possum  consolari,  nisi  ex  eo,ut  cre- 
datis.et  credentes  vitam  habealis  in  nomine  ejus.o 
populi  universi?  Credendo  <■  lulcite  me  fluiibus,  » 
beneoperando  et  fmctum  vitae  aeten.ae  percipiendo 
«  stipate  memalis.»  Itaenim  liet,ut  non  lassescam 
fatigatiune  dilationis.In  hoc  «  laeva  ejus  sub  capite 
meo,  »  quod  interim  duin  differor,  flunbus  vestris 
fulcior,  malis  veslris  stipata  sum.  quia  vester  pro- 


Dixeram  enim  ego  illi :   «  Vinum  non  habent.»  Et  Q  fectus,  vestrasalus,  ir.eum  est  gaudium  ;et  ninilo- 

minus  quidem  «amore  l&ngueo,  »  sed  in  isto  con- 
solata  sum.  Hajc  esl  «  laeva  ejus  sub  capite  meo,  . 
videre  me  impleri  ea  qu;e  scripta  sunt  de  eo.  quae- 
que  ipse  promisit  de  semetipso,  videre  hoc  dunum 
quod  effudit  scilicet  Spiritum  sanctum,  quem  die 
Pentecostes  misit  (Acl.  n),  videre  Evangelium 
praedicari  ubique  sequentibus  siguis,  multiplicari 
credentes  in  nomine  ejus.reflorescere  mnndumEc- 
clesiiscjus,  et  fructificare  cunctis  virtutibus,  cur- 
vari  in  nomfne  ejus  «  omne  genu,  ccclestium,  ter- 
restriura  et  infernorum,»et  omnemlinguam  «  con- 
fiteri,  quia  ipse  Dominus  Jesus  Coristus  in  gloria 
est  t)ei  Patris  (Philip.n).»  — «  Laeva.»  inquam  haec 
«estsubcapitemeo,»idest,contolatiomagniquidem 


quidem  verum  erat,  quia  vinum  non  habebant,  non 
solum  sicut  litterasonat  defecisse  vinum,  sed  quia 
defecerat  in  omnibus  nuptiis  hujus  saeculi  per  pec- 
catum  prinii  homiois  vinum  verum,  scilicet  incor- 
ruptio  animaruni  et  immortalitas  corporum.De  hu- 
jusmodi  vino  major  illi  cura  e.rat,  sed  «  nondum, 
ait,  venit  bora  mea,  »  hora  scilicel  propinandi  hoc 
vinum.  reparanci  per  mortem  et  resurrertionem 
meam  incorruptionem  animarum,  immorialitatem 
corporum.  Tanto  mihi  nagotio  impcndente,  »  quid 
mihi  et  tibi  est,  mulier?  »  Opus  Dei  tuis  affectibus 
praeponendum  est.  Non  tuam,  imo  non  meam,  sed 
Pairis  mei  voluntatem  fieri  oportet.  Hiset  aliis  hu- 
juscemodi  verbis  «  introduxii  me  in  cellam  vina- 


riam,  et  ordinavit  in  me  cbaritatem.id  est,  intelli-  n  sed  minor  exspectatione  vel  desiderio  meo.Qus  est 

r__:_    __    _  J    I : ..  .    I : :_    l'   ;,|         ,      ,  :        >      J    , .     v     ,  i  I  , , ,  I    ,  I ,.  _  i ,  1 ,.  r  1 1 1  m  '}    d      YX 


gere  me  fecit.se  ad  hoc  venisse,  ut  humani  generis 
aquaticam  infirmitatem  in  suumvinum.id  est,  in 
suaeimmortalitatisconverterelfortitudinem,etquod 
affectibus  meis  divin  .m  volunlatem  praeferre  debe- 
rem.  Hoc  est  enim  ordinatam  habere  charitatem, 
optare  quidem,  ut  non  moriatur  talis  dilectus,  sed 
amplius  desiderare  totius  humani  generissalutem. 


illa  exspectalio?  quod  est  illud  desidenum?  «  t-t 
dextera  ejus  amplexabiturme,»  idest.gloria  Patris, 
in  qua  ipse  est,  totamcircumdabit  et  implebit  me, 
cum  de  pr*senti  saeculoeduxeritet  assumpsentme. 
Illa  videlicel  dextra  qualis  est  [al  .,  ait ],  Psalmi- 
sta  breviter  intimat  \al  insinuat].dicens  :  «  Et  dele- 
ctationes  in  dextera  tua  usque  in  finem  (Psal.xv).» 


LIBEH  SECUrNDUS. 

3§5  «  Cantabiles  mihi  erant,  »  ait  Psalmista,  nostr.-e,nisi  praesen9  dpjectio  morlalitatis  et  passi- 
«justificationes  tuee.Domine.in  loco  peregrinationis  bilitatis  noslrce,  quam  et  alibi  vallem  lacrymarum 
meae  (Psal.  cxvm).  »  Quis  est  locus  peregrinationis      appellat,  in  qua   oportet   pati  multa  scilicel  esu- 


863  RUPERTI  ABBVTIS  TUITIENSIS  864 

riem,  skim,  ctcterasque  miserias,  et  ad   ultimum  A  Tuo  vi.Jelicet  verbo  dilecta  dormit  dormitatione  si- 


ipsam  mortem.Si  ergojam  in  tali  loco.in  tali  pere- 
(irinatione  canlabiles  sunt  justificatione.-,  tuae.quan- 
to  mHgis  in  cviUte  tua,liorninp  ?  Quoe  vero  trm.jores 
justilicationes  tua>  suntjustificatiunibus.quash  ibe- 
musvel  intelligimus  in  vocibus  istis,  quae  dicunlur 
Canlica  cnnticorum?  Igitur  totia  viribus,  cunclis 
extensis  rationalis  citbarae  (scilicet  corporis  et  ani. 
ms)  lidibus  isias  justilicaliones  tuas  ccepta  modu- 
latione  decantenius  teadjuvante,  sancte  Spiritus, 
quia  nimirum  coelesle  Canticum  bic  assuescendum 
est,  ut  nobiscum  scientia  vel  notitia  ejus  in  illo  sa> 
culo  jusle  perseveret.Secundae  peiioches,  id  est  re- 
cnpitulationis  initium,  hoo  est :  «  Adjuro  vos,  flliae 
Hierusalem,  per  capreas  ceivosque  cainporum,  ne 


lentii  competentis.  Si  nunc  sciscitantibus  vobis,  et 
illa  omnibus  respondente.fama  nimis  crebiesceret, 
et  Herodes  puerum  inveniret  atque  occideret.Evan- 
gelio  nondum condito.quomodo.jus.jurandum  meum 
ratum  permaneret.quod  juravi  ad  Abraham  pulrem 
vestrum,  in  isto  semineejus  benedicendas  fore  om- 
nes  gentes?  Idcirco  per  illos  patres  vestros,  vobis 
reverendos,  adjuro  vos.Unde  patres  illi  capreapsive 
cervf  ?  Nimirum  ex  eo  quod  sicut  capreae  ad  instar 
avium  ardua  et  excelsa  tenent.insublimi  habilant. 
et  in  pelris  allissirnis  commorantur.sic  illi  manen- 
tem  non  quaisierunt  civitatem.sod  meliorem  appe- 
tierunt,  hoc  est  coelestem  (Heb.  xi,  13),  in  oasu- 
lis  habitantes.et  confitenlesquia  peregrini  cthospi- 


suscitelis.neque  eviailare  faciatis  dilectam,  quoad   B  ,es  9unt  super  terram,  el  sicut  cervi,  cum  aliquiu 


usque  ipsa  velit.  »  Quid  rosio,  neeesse  fuit  dilectam 
dormire  ?  Nemini  enim  parum  necessaria  fuit  ejus 
dormitio,  cu  n  tanta  sit  pro  ea  dilccti  adjuratio. 
Quid  ergo  necesse  fuiteam  dormire.aut  certe  quid 
fuit  illi  dormire  ?  Hoceoim  perspecto  melius  clare- 
bil  quam  necessaria  e.jus  dormitio  luit.  Quid  ergo 
illi  dirmire  fuit  ?  Profecto  illud,  quod  evangelista 
vult  insinuare,  cum  dicit:  «  Maria  nutem  conser- 
vabat  omnia  verba  haec,  conferens  in  corde  suo 
(Lur.  n).  »  Iterumque  repeiens  alio  loco,  dicit  : 
«  Et  maler  ejus  conservabat  omnu  verba  hasc  in 
cordesuo-»  llocerat  dormire.scilicet  oriscustodiam 
habere,  et  secretum  sibi  commissum,  propter  tem- 
pns  qood  malumerat,  non  propalare.ne  perciperet 


serpentini  generis  comedeiint.summa  agilitate  de- 
siderant  venire  ad  fontes  aquarum;  ita  illi  scientes 
se  a  primis  parentibus  per  serpenlem  contraxisse 
originale  peccatum.desiderabant  nasci  sibijamdi- 
ctae  benedictionis  promissum  fontem.in  quo  est  re- 
missio  peccaiorum.Indeest  illud  :«  Quemadmodum 
desiderat  cervus  ad  f  mtes  aquarum,  ila  desiderat 
anima  mea  ad  te  Deus  (Psal  xli).  »  —  «  Vux  dilecti 
mei :  Ecce  veniet  saliens  in  montibus,  transiliens 
colles.  Similis  est  dilectus  meus  capreae  hinnulo- 
que  cervorum.»  Dilecta  quando  vult,  non  Buscitata, 
neque  evigilnre  coacta.spd  quando  «ult.etubi  vult, 
el  quibus  vult.Scripturarum  mysteria  pandit  et  )o- 
quitur,  et  dicit :  «  Vox    dilecti   mci,  »  subaudifur, 


Herodes  de  rege  Judsorum.qui  nutus  erai,ubinam  q  t al i s  est,   qualem  dictu^a  sum,  et  vocisejus.id  est 


esset.  Itaiue  necessarium  valde  fuitdilectam  dor- 
mire,  et  inter  verbosas  filiasHierusalem  nolle  vigi- 
lare.Neque  enimdeerant  ejusmodi  filiaHierusalem, 
quae,  quamvis  benevolae  essent.non  tamen  scirent 
usquequaque  opportunam  habere  taciturnitatem, 
sed  idcirco  non  ex  ,cdiebat  ut  dilecta  hasc  de  sancla? 
contemplationis  somno  suscitata  communem  se  il- 
lis  faceret,  et  ad  respondendum  eis  evigilarel, 
etsi  alii  quidpiam  loquebantur,  verlii  gratia,pasto- 
res,  quos  aliqua  duisse  cecum  est  {eod.  cap.  in 
fin).  Ait  enim  evangelista:  «  Et  oinnes.qui  audie- 
runt,  mirati  sunt  de  his  qnae  dicta  erant  a  pastori- 
bus  ad  ipsos  (Luc.u);  et  si.  inquam,  vel  tunc,  vel 
deinceps  propter  multa  mira,  quae  facia  sunt,  alii 
loquebanlur,  ipsam  tacere  et  non  iniuie.tari  con- 
decebat.  ne  res  nimis  manifesta  (i>Tet,  majoremque 
persecutionis  ipsa  laborem  sustinerpt,  qnam  fuit 
illa  fuga  qua  in  ^Egyptum  fugere  oportuerat.  Igi- 
tur,  •  adjuro  vos,  filiae  Hierusalem,  ne  suscitelis 
neque  evigilare  faciatis  dilectam,  quoadusque  ipsa 
velit,  »  id  est  fortiter  obfirmo  mpntein  dilecta»,  ne 
antetempus  loquendi  denarret  vobisquid  vel  quo- 
modo  sibi  factum  ait.etiainsi  vos  multum  instantes 
inquiratis.  Per  quid  adjnro  vos?  Per  capreas  cer- 
vnsque  camporum.  Vere  magnum  adjuramentum. 
Nam  et  egojuravi  cervis  etcapreis,scilicet  patribus 
vcstris.re.dbus  et  patriarchis,maximeque  Abraham 
et  David,  tacereverbum  istud,  quod  nunc  feci,  cum 


Scripturae.quiaad  ipsum  et  ad  me  pertinel,  sensus 
hic  est.quem  expositura  sum.  Vocem  ipsam,  verba 
ipsa  dilec'ae  quae  lnquitur  mihi,  jam  dicerem,  sed 
vos  forte  prius  aliu  I  audire  vultis,  cur  tandiu  dila- 
tum  fuerit  hoc  negolium,  et  priusquam  mecum 
conveniret,  toi  generationes  praeterierunt,  videli- 
cet  «  ab  Abraham  usque  ad  David  generntiones 
quatuordecim.et  a  David  usque  ad  transmigratio- 
nem  Babylonis,  generntiones  quatuordecim,  et  a 
transmigralione  Babylonisusque»  adipKum«gene- 
rationes  quatuordecim,  »si",ut  evangelista  diligen 
ter  distinguit  (Maiili.  n).  Cur  advenlum  suum  tan- 
diu  distulit?numtarduseslaut  segnis?Imovelocis- 
simus  inoperesuo  estsecuudum  testimonium  Scri- 
pturarum,  cujus  videlicet  testimonii  summa  bapc 
est:«Ecce  iste  veniet  saliens  386  in  montibus, 
transiliens  colles.  Similis  est  dilectus  meus  capreae 
hinnuloque  cervorum.  »  Dicunt  enim  Scripturaa 
propheticas,  velocitatem  ejus  attestantes :  «  Voca 
nomen  ejus,  Accelera  spolia  detrahere.festina  pras- 
dari  (hai.  viu) :  »  Item  , «  Et  ecce  festinus  velociter 
veniet,  non  est  deliciens.neque  laboransin  eo(lsai. 
v),  »  et  multa  hia  similia.  Unde  ergo  dilatio:  Di- 
cam  :  «  En  ipse  stat  post  parietem  nostrum,  respi- 
ciens  per  fenestras,  prospiciens  per  cancellos.  » 
Diligenler  animadvertile,  ut  sciaiis  rera.Non  enim 
rea  parva  est,  quam  dico  «  parietem  nostrum,  » 
propter   quem  tam  morose  venit  iste.qui  et  ante- 


865 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  II. 


866 


quara  veniret,  festinus  el  celer  voeatus  est.et  cum  A.  fuerat,  ipsejustas  fecit   moras.  «  Stat,  »  inquam, 


venisset,  illud  prupier  quod  venerat,  tam  cito,  tam 
veluciter  operatus  cst.  Quld  enim  ?  Quam  longnm 
expendit  tempus  in  facieudo,  id  quod  de  ipso  scri- 
ptum  est  :  «  A  summo  ccelo  egressio  ejus,  et  oc- 
cursus  ejus  u=que  ad  summum  e.jus?  »  (Psal.x.\\l\) 
Spatio  annorum  plusquam  tnginia  duorum  tantam 
exultando  cueurrit  viam,  «  saliens  »  atque  «  trans- 
iliens,  »  tanquam  caprea  sive  hinnulu^  cervorum, 
de  coslo  in  uterum  mc-um,  de  utero  meo  in  crucem, 
de  cruce  in  sepulcrum,  de  sepulcro  rursus  in  cce- 
lum.  Propter  quem  ergo  «  panetem  nostrum  «  tan- 
diu  moratus  est,  qui  tam  velox  in  opere  est  ?  Nimi- 
rum  Lropter  parietem  inimicitiarum,  qui  non  de 
uno  tantum  originali  peccato,  verum  etiam  de  mul- 


«  respiciens  per  fenestras,  prospiciens  per  cancel- 
los,  »  id  est  visitans  nos  per  prophetas,  raemor  no- 
stri  propter  patres  nostros.  Nam  lenestrse  in  boc 
pariete  fuerunt  Muses  et  pruphetae.suo  quique  tem- 
pore  intra  inultitudinrm  peccantium,  in  ipsa  con- 
gerie  peccatorum  claruerunt,  panetem  non  ita  con- 
tiguum  essesinentes.qum  dilectus  baberet  aditura, 
quu  hueintrorsus  respiceret,  et  vocem  audibilein 
daret,  loculionem  intelligibilein  laceret.  Purm  can- 
celli,scilicet  antenorparsaedificii  fuerunt  Abraham, 
Isaac  et  Jacob.primi  patres  generi»  noslri,per  quos 
in  eo  pro?pexitquod  proptereos  misertusestnostri, 
recordatus  est  quod  eis  prumiserit,  quid  juraverit, 
hoc  est  quori  ipsa  cecini :  «  Suscepit  Israel  puerum 


lis  actualibus  peccatis  congeetus  ist.  Eorum  vide-  g  suum,  recordatu3  misericurdiae  snae.  tticut  locutus 

est  ad  patres  nostros  Abraham  et  semini  ejus  in  sa3- 
cula  (Luc.  i).  Et  dileclus  meus  loquitnr  mihi:  Sur- 
ge,  propera,    amica  mea,  colomua    mea,    lorraosa 
mea,  et  veni.  Jam  enim  hiems  transiit.imber  abiit 
et  recessit,  flores  apparueruat  in  terra  nostra.tem- 
pus  putationis  ,-cdvenit,  vox  turturis    audita  est  ia 
terra  nostra,  flcus  protulit  grossos  suos.vinea?  flo- 
rentes  odorem  clederunt.  »  Verba  ista  profecto  de- 
siderantis  verba  sunt.  Quid  autem  est  desiderium 
dilecti,  vel  quid  amor  ejus,  nisi  chariias.nisi  Spiri- 
tus  sanclus?  Tali  utique  desiderio  desiderare,eum 
amore  rectedicitur  amare,dicitur  etiam  laetari.  ut 
illic  :  «  Laetabitur  Oominus  in  operibus  suis  (Psal. 
ciii).  »  Quin  etiam  petere  dicitur,  nimirum  eodem 
desiderio,  juxta  illud  in  Deuteronomio  :  «  Et  nunc 
C  Israel,  »  inquit  Moses,  «  quid  Dominus  Deus  tuus 
poiit  a  te,  nisi  ut  timeas  Dominum  1'eum  tuum.et 
ambulesinviis  ejus  et  diligas  eum  ?»  (Deut.x.)  Am- 
plius  autem  non  solum  petentis,  verum  etiam  valde 
optantis  animo  loquitur.cum  item  in  Deuteronomio 
dicit :  «  Bene  omnia  sunt  locuti.  Quis  det  talemeos 
habere  mentem,  ut  timeant  me,  et  custodiant  uni- 
versa  mandata  n>ea  in  omni  tempore,  ut  bene    sit 


licet  actualium  peccatorum.primum  illud  fuit.quod 
filii  Jacob,  Qlii  Issac,  fllii  Abratiae,  ad  quem  pnmura 
repromissio  facta  luerat,  fratrem  suum  Joseph  per 
invidiam  in  servum  vendiderunt,  et  ille  quatuorcle- 
cim  annis  servivit  (Gen.  xxxvn).  Cum  enim  sedecim 
esset  annorum,  tunc  vecditus  est,  et  quando  edu- 
ctus  de  carcere,  stetit  in  conspectu  regis  Pharaonis, 
triginta  annorum  erat  (Gen.  xli).  Itaque  sicut  quo- 
dam  loco  judex  justus,id  est  Uominus  dicii: «  Juxta 
numerum  dieruin,  (juibus  consideraslisterram.lan- 
nus  pro  die  imputabitur.et  qu.idraginU  annis  reci- 
pietis  iuiquitaies  vcstras  (IY«m.  xiv) ;  » ita  et  illic 
justum  esse  arbitreinur  judicium,ut  diceret :  Juxta 
nuuierum  quaiuordecim  annorum,  quibus  servivit 
venditus  Joseph,  generatio  pro  anno  imputabitur, 
et  quatunrdecim  generationibus  semen  quod  promi- 
ei  patribus  vestris,  differetur,  quod  est  Christcis. 
lgitur  ab  Abraham,  inquit,  usque  ad  David  L-enera- 
tiones  quatuordecim,  subaudnur,  et  Christus  non 
vemt,  et  eousque  distulit  eum  iratus  Dominus{PW. 
lxxxviii),  unde  et  Moses  loco  supradieto  congemuit. 
Porro  David,  in  quem  generatioces  quatuordecim 
terminatae  sunt,  cum  jam  et  ipse  promiusionem  ac- 


cepisset  eamdem  cnm  juramento  Domini,  peccavit  e's  et  fl  1  'is  eorum  in  sempiternum  (DeuL  v).  »  Et  in 

et  ipse  non  minus  quam  priores  illi.Uriam  Ethaeum  I?a'a  dieit :  «  Utinam  attendisses  mandata  mea.fa- 

percussit  gladio,  el  uxorem  ejus  tulit,  et  interfecit  cla  tuisset  sicut    flumen    pax  tua,    et    justitia  tua 

eum  gladio  filiorum  Ammon  (//  R<g.  xi).Itaque  non  sicul  gurgites  maris  (Isai.  xlviii).  Haec  et   his  si- 

minus  super  hoc  irasci  debuit  Dominus,quam  du-  milia  multa  scripta  sunt.testantia  quietum  dilecti 

dum  fuerat   iratus  ;  et  idcirco  a   David    usque  ad  desiderium,  charitatem  impassibilis,  non    passio- 

transmigrationem  Babylonis,  ait.penerulionesqua-  nem,    sed    delectationem     qua  semper     optavit 
tuordecim,  subauditur.et  Christus  non  venit.  Porro  D  semper  concupivil  id    quod    utile    esset    crealuras 

intransmigratione  Babylonis,  quaeprena  fuit  Irans-  sc;ae  humanu  generi.  Qciud  si   unquam  aliquid   re- 


migralis  illis,  non  minons  erat  peccati  vel  crimi- 
nis,  quod  reges  Juda  maximeque  Manasses,sangui- 
nem  innoxium  fuderant  multum,  donec  implerent 
Hierusalem  usque  ad  os,  absque  peccatis  suis, 
quibus  peccare  fecerunt  Judam,  ut  facerent  malum 
coram  Doinino  (IV  lieg.  xxi).  Igitur  et  a  transmi- 
gratiune  Babylonis  usque  ad  Chrislum  generaliones 
quatuordeciin,  subauditur,  et  nonnisi  post  tot  ge- 
nerauones  idem  Christus  venit.  Po*t  hujusmodi 
«  parietem  nostruin  en  ipse  stal,  »  id  est  propter 
hasc  et  alia  peccata  generis  nostri  cui  repromissus 


cle  dicitur  opiasse  vel  desiderare,  quanto  magis 
istud,  in  quo  est  summa  salutis,  istam  plenitu- 
dinem  temporis,  in  qoo  fieret  ex  muliere,  fieret 
sub  lcge,  ut  eos  qui  sub  lege  erant,  redimeret, 
ut  adnpiionem  filiorum  reciperent?(Gn/ai.iv.)  [gitur 
h.-cc  veibadilecti.loqcientia  mihi  :  «  Surge.propera, 
amica  mea,  columba  mea,  formosa  mea.etvpni,  » 
etc.sic  accipite.quasiverbadesiderantis,  tanquam 
festinanlis  et  optmtis  jam  adesse  materiam  tantae 
salutis,  scilicet  me,  cujus  caro  illi  materia  forcl 
assumendae  carnis.  Tanquam  prassenti  loquebatur 


S61 


RUPERTI  ABBATIS   TUITIENSIS 


868 


raihi,  meque  jubobat  surgere  et  properare,   id  est  A  dicta  fugiens  abscondit  se  a  facie  Dei  et  qui  imber 


nasci  et  hospitium  venlris  mei  sibi  cito  praeparare 
Et  revera  priusquam  nascerer.illi  praesens  aderam, 
antei|U8m  lierem,  bene  illi  cognita  fueram.  Si  enim 
dicitis  et  vere  dieitis,  quia«  elegit  nos  in  ipso  ante 
mundi  constitutionem,  ut  cssemus  sancti  et  irama- 
culati  in  conspectu  ejus  incharitate(E///ies.i),  »non- 
ne  et  de  me  recte  sentitis,  et  recte  sentiendo  dicitis, 
quia  elegitmo  ante  mundi  constitutionem,utessem 
sanctaet  immaculala  in  conspeclu  ejus  in  cbaritate? 
Et  si  sapiam  [f.sapientia),ut  ipsa  testatur  jam  ante- 
quumfieret,  «ludens  eratcoram  eo  inorbeterrarum, 
etdeliciffiejuscum  filiisbominu[n(/>/-oi'.vin);»quanto 
magis  ludens  erat,  et  deliciabatur  cum  ista  ancilla 
Domini,  miraculo  cunctoium  filiorum  vel  filiarum 


idcirco  lerr.im,  id  est  omnegenus  huniHnom  vorbe- 
ravit,  quia  peccavit.  Ilie  est  imber,  haec  est  ira  eca- 
lettis  :  «  Muliiplicabo  aerumnas  tuas,  etconceptus 
tuos,  etc,  »  usque  :  «  Quia  pulvis  es,  et  in  pulve- 
rein  roverieris  (Gen,  m).»  Hic  talis  imbprabiit.et  re- 
cessii,  id  est  certissime  abiliit  et  recedetper  me  fru- 
ctum  ventris  tui.  Tunc  apparuerunt,  id  est  certis- 
simeapparebunt  fioresmulti,florPS  sancii  acdiversi, 
alii  videlicel  martyrio  rubicundi  sive  pnrpurei.  alii 
confessione  sive  ad  imitaiionem  nostri,  virginitatis 
incorruplione  candidi.  Tunc  et  tempus  pulationis 
advenit,  »  el  mox  aderit  ut  amputentur  ea  quip  su- 
pei  flua  sunt  Iegis.dicaturque  floribus  sive  florenti- 
bus  campis  et  arboribus  nostris  :  «  Visum  est  enim 


homin;im.  «  Surge,  »  inquit,  »  propera,  amica  mea,  g  Spiritui  sancto  et  nobis.nihil  ultra  imponore  vobis 


columlia  mea,  lormosa  mea,  »  et  in  bis  omnibus 
Ev33  opposita.  Eva  namque  quasi  iniraica,  Eva 
quasi  vipera.  Eva  quasi  deformis  et  ignominiosa. 
387  M  hi  inimica  viro  suo  vipera,  sibimet  con- 
fusa  ignominia.  Iniraica  per  superbiam,  qua  intus 
tumuit,  vipera  permalitiam,  quam  ex  serpenle  con- 
cipiens,  foris  tentata,  facile  cessit.  Ignominiosa  per 
pruritum  libidinis,  qna  statim  scatuiire  ccepit.unde 
et  nudam  se  cognoscens,  folio  pudenda  contexit 
(Gen.  iii).  Tu  autem  «  amica  mea  »  per  humilita- 
tem,  «  columba  mca  »  per  cbaritatem,  «  formosa 
meu»  per  castitatem.  Tu  contra  Ueum  non  timui- 
sti.imo  mente  humili  Allissirao  complacuisti  etecce 
amica  es.  Tu  serpenli  nurem  non  praebuisti.imo  ini- 
micitias  inter  te  et  serpentera  ego  posui,et  eoce  co- 


oneris,  quam  haec  necessaria,  ut  abslineatis  vos  ab 
immolatis  simulacrorum  et  sanguine,  et  suffocato, 
et  fornicatione  (Act.  xv),»  et  ea  quae  vobis  non  vultis 
fieri,  aliis  ne  f'eceritis.«  A  quibuscustodienl''s  vos, 
bene  agetis  (ibid.).  »  Tunc  et «  vox  turturis  audita 
est,  »  id  esl  cenissime  audietur«  in  terra  nostra. » 
Vox,  »  inquam,  «  turluris,  »  nimirum  parvulae  qui- 
dem,  scd  castissim»  avis,  scilicet  praedicatio  Evan- 
gelii,  cujus  initium  cst  pulchritudo  nostra  castita- 
tis,  et  virginei  conceptus  tui,  «  audita  est,  »  id  est 
audietur;  in  terra  nostra,  »  in  Ecclesia  nostra,  in 
universa  lerra.  Tunc  ad  vocem  hujuscemodi  turtu- 
ris  «  fkus  protulit,  »  id  esl  certissime  proieret 
«  grossos  suos,  vineae  florenies  dederunt,»  id  est 
certissime  dabunt  «  odorem.  »  Ficus,  inquam,   id 


llju   luao    Miin    ic  w  d^i  i".».' ."    -o-  l '  r\  « 

lumba  es.  Tu   nuditatem  lioid.nis  non    incurristi,  "  estsynagoga,  proferetet  jaclitabit  operaveljusiitias 


imo  Spiritus  s^nctus  obumbrabit  tibi,  et  ecce  for 
mosa  es.  Veni  ergo,  Mana,  veni  ;  nam  Eva  ad  late- 
bras  fugit.  Veni  et  crede  angelo  evangelizanti.nam 
Eva  credidit  serpenti  susurranti.  Veni  et  contere 
caput  serpentis,  nara  Eva  et  capite  illecta.et  ventre 
oblectata.  et  caud»  est  obligata  serpentis.  Veni  et 
dic  :  «  Ecce  anciha  Domini  [Luc.  i),  nam  Eva  se 
abscondens  pariter  et  defendens  :  «  Serpens,  »  ait, 
o  decepit  me,  et  comedi  (Gen  m).  »  Haec  ent  vox 
dilecti  mei,  et  haec  loquilur  mihi  :«  Snrge.propera 
etveni.  »  Surge  per  fidem,  propera  per  spem, 
veni  per  charitaiem.  «  Jarn  enim  biems  transiii, 
imber  abiit  et  recessit,  flores  apparuerunt  in  terra 
nostra,  lempus    putationis    advenit.    Vox  turtuiis 


suas.sed  cadentibus  hujusmodi  ficis.ipsaremanebit 
eflecta,  et  egoveniens  ad  eam.et  quaerens  fructum, 
non  inveniam  (Matih.  xxi).  «  Vineae  »  autem  «  flo- 
rentea,  »  idestgentes  credere  incipientes,»dabunt 
odorem,  »  id  est  bonum  opinionem,  ita  ut  amici 
gritulentur,  et  dicant  :  «  Primum  gratias  agimus 
Deo  nostro  per  Jesum  Christum  pro  omnibus.quia 
fides  vestra  annuntiatur  in  universo  mundo:Surge 
amica  mea,  speciosa  mea,  et  veni  columba  mea.in 
foraminibus  petra?,  in  caverna  maceriae.  Oslende 
mihi  faciem  tuam,  sonet  vox  tua  in  auribus  nieis. 
Vox  enim  tua  dulcis,  et  facies  tua  decora.»  Iierum 
«  vox  dilecti  raei.  »  iterum  loquitur  mihi  et  ad  sur- 
gendum  invitat,  eisdem  norainibus  me  compellat. 


auditaestinterra  nostra.licus  protulit  grossossuos,  D  «  Surge,  »  inquiens,  «  araica  mea,specios.i  mea,  et 

vineaeflorentesodorem  dederunt. »  Ecce  enim  a>qui- 

noclium  vernum  ,jam  prajteriit,  et    ddest  feslivitas 

Pascbalis,  dum  baecloquor  tibi,  dum  foris  angelus 

annuntiat,  et  ego  intus  vocem  sequor  annunliantis, 

Quo  tempore  sine  dubio,  secundum  cursum  solis  et 

naturam  aeris,  «  hiems  jam  transiit,  imber  abiit  et 

recessit.  »  E*  ipsa  ergo  qualitale  temporis  auspi- 

cium  cape  magnae  felicitatis,  quia    per  istud  quod 

dicitur  tibi,  qnod  agitur  lecum,  transiit.id  est  djr- 

tissime  perlransibit.  hiems  peccati  aluit  et  recessit, 

id  est  certissime  abibii,  et  recedet  imber  irw  ciele- 

Btis,  quae  videlicet  hiems  ex  eo  venit,  quod  Eva  jam 


veni,  columba  mea.  »  Et  protnus,  ac  si  quaererpm, 
quo  ejxo  surgam,  ubi  vel  in  quo  ero  columba  gemi- 
tuosa,  «  in  foramimbus,  •  inquit,  «  petrsp.in  caverna 
maceriae.  »  Scit  enim  siium  vel  habitum  mentis 
meae.quia  clavi  ejus,  quos  antequam  fierentmente 
prophetica  praevidebam,et  in  propheta  legebam  di- 
cente.  «  Fuderunt  manus  meas  et  pedes  meos 
(Psal.  xxi),  »  et  lancea  lateris  e.jus  quam  similiter 
praevidebam.in  propheta  legebam  :«Viilebuntpnim,» 
ait  Zucharias,  «  in  quem  tran^fixerunt  (Zach.  xn) ;  » 
clavi,  inquam,  ejus  et  lancea  jam  essent  animae  meae 
vulnera,  et  in  ipsis  gemerem  sicut  columba.Dicebat 


869 


GOMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  -  LID.  II. 


870 


ergo  :  <•  Coluraba  mea.in  foraminibus  petra?,  in  ca-  A  mum  patris  tui,  et  concupiscet  rex  dccorem  tuum 


verua  maceriae,  »  id  esi,  anima  gemituosa  propter 
fixuram  clavorum,  qui  sum  petra,  propter  vulnus 
lateris  mei.qui  sum  maceria.  Nam  ego  unus  idem- 
que  alias  petra  etalias  maceria.Videlxet  ubiadhuc 
mortalis  et  passibilis  eram.ibi  ego  maceria;ubi  au- 
temjam  resurrexi  a  mortuis,  ibi  vel  ex  tunc 
pptra  solidissima,  sed  non  disparuerunt  in  petra 
jam  impassibili  caverna  sive  foramina,  quae  facla 
fuerant  in  maceria  adhuc  passibili.imo  apparebunt 
eadem  in  die  judieii.  Age  quod  agis,  contemplare 
quol  contempUris.atquehoc  modo  semper  ostende 
mibi  faciem  tuam,et  osleudendo  corrigequod  Eva 
peccavit  et  abacondit  a  me  faciemsuam.Ubiabscon- 
dit  ?  in  medio  ligni  paradisi,  viiielicet  in  eudem  in 


(Ps«/.xliv).«  Cipite  nobis  vulpes  parvulas.qure  de- 
moliuntur  vineas.Narn  vineanostra  floruit.»Vulpes 
Herodes.vulpeculae  sive  vulpes  parvulae  illius  tem- 
poris  omnes.qui  quaerebant  animam  pueri.Undeet 
de  quodam  ex  postcris  ejusdem  nominis.cum  nun- 
tiatum  fuisset  et  Pbarisaeis  dicenlibus>Exi  et  va- 
de  hinc,quia  Herndes  vult  te  occidere(.l/ui7/j.ii).[te, 
inquit,  dicite  vulpi  illi  :  Ecce  ejicio  daemonia,  et 
sanitates  perficio  bodie  et  cras,  et  terlia  die  con- 
summor  [Luc.  xm).»Ergo  vulpes  Berudes,  maxime 
quia  non  solum  crudelis,verum  etiam  dolosus  ille, 
qui  dixit:ulte  et  inlerrogaie  diligenter  de  puero,  et 
cum  inveneritif,  renuntiate  mihi.ut  et  ego  veniens 


adoremeum  (Matth.  n).  »  Fuisse  tuac  jam  cura  eo 
quo  peccavit.Nam  «  de  ligno,quod  est  in  mediopi-  _  etiam  alios  ejusdem  dolositatis,  vel  ex  eo  constat, 
radisi,  »  ait,«  prsecepit  nobis  Uominus.ne  comede-      quod  angelus  ad  Josepb  ita  dixil:«  Sui 


remus,  et  ne  tangeremus  illud.ne  fortemoriamur. 
Comedit,  et  eum  audisset  vocem  Domini  Dei  abs- 
conditse,  »  ait  Scripturu,  «  a  facie  Domini  Dei  in 
medio  ligni  paradisi(G«Nes.iii).»Ergo  in  quo  pecca- 
vit,in  eodem  se  abscondit,  utpote  quae  in  peccato 
euosibi  complacuit,etpeccatum  suum  defer.dil.Non 
ostendit  mibi  taciera  suam.cum  dicerem:.<Ubi  es?» 
Non  sonuit  vox  ejusin  auribus  meis,  voxconfessio- 
nis,  quae  sonare  debuisset,  saltem  cum  dicerem, 
«quare  hoc  !ecisti?»sicut  quando  ei  bene^lixiet  viro 
ejus,direns:«  Crescite  et  multiplicimini,  »  non  so- 
nuit  vox  in  aunbus  meisjoullum  enim  cantctvitcan- 
ticum  gratianm  aclionis  pro  tam  mat;no  beneficio, 
quoillamcoustituebam  malnjm  tantae  generalionis, 


rge  et  accipe 

puerum  et  matrem  ejus,  et  vale  in  terram  lsrael, 
defuncli  sunt  enim  qui  qurerebant  animam  pueri 
(ibid.).  »  Igitur  vulpes  parvulas,  quaa  demoliuntur 
vineas,  capite  nobia,  in<iuit,  id  est  occidantur  cito, 
moriantur,et  dispereantqui  quaerunt  animam  pueri. 
Nonne  videtis  parvulas  vulpes  istas,  q'jomodo«de- 
moliuntur  vineas?  ■  Herodes  enim  non  cessatocci- 
dere  fere  omnes.qui  eran1  regiee  slirpis,  non  cessat 
perscrutari.ut  funditusdeleat  <lomum  l)avid,dequa 
regem  Chnstumnasciturum  lore  audivit.Nonnevi- 
dnt:s  r.d  ollimum,  qund  t>'n<'ros  palmites  tera  ista 
oiomordit.quod  iniantes  tiestia  crudelis  occidit  in 
Belhlehein  Ju!as,civitate  David?Capite,Ciipiie,«nam 
vinea  nostra  Qoruil.»  Vmeailla.quae  nostra  est,  vi- 


possessurae  tantam  haereditatem  regni  D<-i.  Tu  au-  C  nea  ve|  vjtjS)  vjnea  propier  auam    caeleras    demo- 


tem  «  ost-nde  mihi,  »  sicul  et  ostendis  «  faciem 
tuara;sonet  vox  tua  in  auribus  meis,  »  et  audiam 
ego,  audiani  et  amici,  quorum  uous  vel  primus 
audivit,  cum  adhuc  esset  clausus  in  utero  matris 
suas.et  ex^ultavit  ad  vocem  tuam.quae  hoc  modoso- 
nuil  in  auribus  meia  :  «  Maguificat  anima  mea  Do- 
minura,et  exsultavit  spiritus  raeus  in  Dpo  salulari 
raeo(Luc.i).  »  Ibi  ad  vocem  meam,  etvocem  tuam 
audire  atque  exsultare  ccepit.  Unde  et  qnodam  loco 
dixit:«  Qoi  habet  sponsam  sponsus  est.  Amicus  au- 
tera  sponsi,quistat  etauditeum.gaudiogaudetpro- 
pler  vocem  sponsi  (Junn.  m).  »  lioc  ergo  gaudium 
meum  implelum  est.  Igitur  quia  et  amici  auscul- 
tant.et me  delectal  audire    faciem  fidei,    et  audire 


liuntur  vineas,inter  quas  ista  siclacuit.quemadmo- 
dun:  vir«a  una  gracilis  in  magnasylva  lalere  solet 
ob  parvitatem  sui;vinea.inquam,iiostra  ha;c  floruit. 
Fructus  ejusadhuc  flos.et  non  botrus  esl.nondum 
ma'uruit,et  idcirco  dimnosum  nimisest  hujusmodi 
vineam  vhI  florem  ejus  succidi  vei  demoliri.Crescat 
prius  et  de  flore  proveniat  fructus.condatur  Evan- 
gelium,  et  cognoscatur  de  signis  et  virtutibus,  ve- 
nisse  Sanctum  sanctorum.ritquebocerit  Gorem  ve- 
ni6se  in  fructum  et  maturuisse  botrum.  Tunc,  si 
fuerit  succi^ns  hujusmodi  botrus,  custoiliatur,  at- 
que  in  vecte  crucis  portetur,  ut  expnrimento  resur- 
rectionis  et  dulcedinis  ejus  co;rnoscatur<iualis  ler- 
ra,  quale  sit  regnum  ejus,  ad  quod  non  pertinent 


vocem  confessionis  alque  gratiarum  actionis,  388  D  velpeculae  ist*.  «  quae  vineas  demoliuntur.  »  Sicnt 

«  ostende  mihi  faciemtuaui.sonet  vox  tuain  auribus 

meis.  Vox  enim  tua  dulcis,  et  facies  tua  decora.  » 

In  quo  vox  tua  dulcis  ?  In  eo  videlicet,   quod   co- 

lumba  mea  es,et  intentain  foraminibus  jamdictis, 

ilaaicut  columba  gemitum  pro  cantu  habes.    Ca- 

nendo  gexis,  geiuendo  canis,  et  ipsa  exsultatio  qua 

exsuitavit  spiritus tuusin  Dpo  salutarituo,plenaest 

gemitibus,plena  lacrymis.ln  quo  facics  tuadecora? 

in  eo  videlicet.quod  magnaest  fides,  magna  huini- 

litas.I-.te  estdecor,quemconcupivitRex,quemadmo- 

dum  Psalmista  dicit:«  Audi,fllia,et  vide,  et  inclina 

aurem  tuam,  et  obliviscere  populura  tuum,  et  do- 


olim  duo  viri  de  exploratoribusquosmisit  Mosesad 
explorandam  terram  promissionis,  palmitem  cum 
uvasua  deportaverunt  in  vectecumcaetPris  fugibus 
tei  rae,dicenles:«  Venimus  in  terram.ad  quani  misisti 
nos,  quae  revera  fluit  lacte  et  melle,  utex  his  fru- 
gibus  cognosci  poiest  (iVum.xw).  i  Illius  rpi  gesteB 
mysterium  observetur,  et  tandiu  vinea  nostra  de- 
fendatur  a  vulpibus.donec  flos  ejus  botrusfiat  prae- 
mat-irus,  ex  suo  sapore  co.moscendus,  et  terrae  vi- 
ventium  experimentum  mundo  praeluturus.  «  Di- 
lectus  meus  mihi.et  ego  illi,qui  pascitur  inter  lilia, 
donec  aspiret  dies  et  inclinentur  umbrae.»H'.<c  est, 


871 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


872 


unde  c  bpatam  me  dicent  omnesgencratione?(Luc.  A  nuptiis  et  cohabitationecastissima.Inter  hujusmodi 


i),  »  qnia  «  dilectus  meus  mihi,  et  ego  iili.  »  Quo- 
modo  enim  ille  mihi,  et  ego  illi,  nisi  sictit  per  pro- 
phetam  dictum  est:«Ecce  virgo  cuncipiet,  et  pariot 
filium.et  vocatiiturnomen  ejusEmmanueljbulyrum 
et  mcl  coinedel.ut  seiat  reprobare  malum  et  eligrre 
bonum?  »  [Isaiae  vu).  Ita  enim  ille  mihi,  ei  ego  illi, 
nec  opus  est  dicere  verbis.quiamente  iuelius  poteet 
percipi,  imo  nec  verbis  exprimi,  nec  mente  potest 
comprehendi  siveoestimari.qu  de  vel  quantum  hoc 
sit.  Recordemur  hic  etiam  veieris  historirs,  per 
quam  colligi  potest,  quam  sit  terribileid  quod  sub 
ve.rbis  continetur  tnm  jucundis,«  qui  pasciturinter 
lilia,  dnnpc  aspiret  diea  et  inclinentur  umbrae,  »  si- 
mulque  quam  serio  deEmrp.anuel   sil  d'Ctt]m:«Bu- 


lilia  pascitur  dilectus,  «  donec  aspiret  dieset  incli- 
iienttir  nmbrae,  comedit  »  Emmanuel  «  butyrum  et 
mel,  »  id  cst  qualemcunque  victum  neressanum 
corpori,  «  ul  sciat  reprobare  malum  et  eligere  bo- 
num.  »  Dixit  enim  ipse  olim:«Clamor  Soriomorum 
ct  Gumorrhae  venit  ad  me,  descendnm,  et  videbo, 
utrum  opere  compleverint.an  nonestita.ut  sciam.» 
Dicitet  nunc.qniaclamorsanfjuinis  sarictorum  pro- 
phetarum,  quem  effuderunt  Judwi,  «  venit  ad  me, 
descendain  ut  vuleam  ulrum  talessint,  an  non  est 
ita,  ut  sciam.  »  Facturus  quippe  sum  universale 
judicium,  cujus  exemplum  fuit  illud  Sodomorum 
389  incendium  sulfureum,  juxta  illud  :  «  et  civi- 
tates  Sodomorum    cl  Gorrorrhaeorum   in   cinerem 


tyrum  etmel  comedet,ut  sciat  reprobaremalum  et  g  red'gens,  eversione   damnavit,    exemplum    enrum 


elifiere  bonum.'>Quae  estilla  vetus  bistoria?»Clamor 
Sodomorum  et  Uomorrha?,  »  ait  Dominus  ad  Abra- 
ham,  «mulliplicatiis  est.et  peccatum  eorum  acgra- 
vaium  est  nimis.Driscendim,  et  videbo  utrum  cla- 
morem.qui  venit  ad  me.ouere  compleverint,an  non 
est  ita,  ut  sciam  (Genes.  xvm).  Veneruntque  duo 
angeli  Sodomam,  se  lente  Lot  in  foribus  civiiatis. 
Compulit  illos  oppido,  ut  diverterent  ad  eum.  In- 
gressique  domum  illius,  fecit  convivium,  coxit 
azyma  etcomederunl  ;  priusautem  quam  irent  cu- 
bitum.viri  civitatis  vallaverunt  domum  illius,  a 
puero  usquead  sonem  omnis  populus  simul,  voca- 
veruntqtie  Lot  et  dherunt  ei  :  Utii  ?unt  viri,  qui  ad 
te  iniroiprunt  nocte?Eluc  pos  huc,ut  cognoscnmus 


qni  impie  acturi  sunt  ponens  (//  Pelr.  n).  »  Quod 
si  illud  in  Sodomis  non  feci judicium,nisi  priusex- 
perimento  scirem,  utrum  ita  esset  an  non,  qtianto 
magis  anteijuam  faciam  illud  universale  judicium, 
deheo  experiri.ut  sciam  reprobnremalum  eteligere 
bonum,sic  incipiens  :  •  Pcenitentiam  agite,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  ccelorum.(iWa«/j  iv).  »  Cum 
isiud  in  me  accepero  experimenium,  cumimpleve- 
rint  mensuram  patrum  suorum,  occidendo  me  Do- 
minum  prophetarum,  sicut  prophetas  occiderunt 
patreseorum  (Matih.  xxni),  tunc  incipiet judicium 
fieri  a  caecitate  ipsorum  secundum  similitudinem 
Sodomorurxi.  Sic  enim  dictum,  et  sic  tactiim  est. 
«  Et  eece  miserunt  manum   viri,  et  introduxerunt 


ens'i/)i'(/.xix).  »  Et  quidem  duo  nntieli  vpnerant,sed  p  ad  se  Lot,  clauseruntque  oetium,  et  eos  qui  foria 


diligenter  animadvertendum,  quia  sic  deindescri- 
pturn  est  :  «  Dixit  quotue  l.ot  ad  eos:Qua?so  :  do- 
mine  mi,  quia  invenit  servus  tuus  gratiam  coram 
te,et  magnificasli  misericordiam  luani  t|uam  fecisti 
mecum,  ut  salvarps  animam  meam,  etc.  »  Ergo  et 
in  tribus  angelis.qui  venerunl  ad  Abruham  meridie, 
et  in  dunbus  qui  vpnpruntSodomam  vespere,  unus 
idemque  agnnscendus  est  Deus.qui  et  peripsosope- 
rahatur  et  inipsis  loquebatur  :  «  Descendam,  »  in- 
quiens,  «  et  videbo.  utrum  clamorem  qui  vonit  ad 
me.opere  comoleverint,  an  non  est  ita,  uteciam.  » 
jgitur  et  de  illo  tempore  jam  praeterito  recte  dicns, 
<r  bnlyum  etmel  comenet.ut  sciat  reprobaremalum 
eteligerebnnum.cqnonium  etapud  Abrahametapud 
Lnt   babuit  oonvivium,   ut  tanti  illius  mali  caperet 


erant,  percusserunt  cascitate,  a  ininimo  usqne  ad 
ultimum,  ita  ut  ostium  invenire  non  possent  (Gen. 
xix).  »  Ita  eaecitas  continget  in  Israel  in  his,  qui 
non  tam  Israelitae,  quam  Sodomitao  sunt,  juxta 
illud  Is-.iiaB  :  «  Audite  verbum  Domini,  principes 
Sodomoium,  auribus  percipite  legem  Dei  mei,  po- 
pulus  Gomorrhae  (/<a.  xu).  >•  Cumtjue  aspiraverit 
dies,  subauditur  resurrectionis  meae,  et  inclinutaB 
fuerint  umbra  peccatorum  et  ignorantiae,  in  iia 
viilelicel  qui  posnitpnliam  egerint,  tunc  subvertam 
lllos,  sicut  mane  illo  subverti  Sodomam  et  GoTior- 
rham.  non  quod  rcliqniae  non  remanebunt,  juxta 
illtid  propheiicum.  «  Subverti  vos  sicut  subvertit 
Deus  Sodomam  el  Gomorrham  et  facti  estis  qunsi 
torris  raptus  de  incemlio  (Amo.i  iv).  »  Iiem  :  «  Nis' 


experimentum.et  pascebatur  apud  illos  taudiu,  do-  I*  Dominus  exerciluum  reliquisset  nobissempn.quasi 

nec  asptrarei   dies  et   inclinarentur  umbra»,  id  est 

usque  mane.Sic  enim  scriptum  est :  «  Cumque  es- 

set  mane,  eogebant   eum  angeli,  dicentes  :  Surge, 

tolle  uxorem  tuam  et    duas  lilias  quas  habes,  ne  et 

lu  pariter  pereas  inscelere  ijvitatis.»0  quam  lerri- 

bile  impiie,pt  quam  venerabile  est  piisid,  quod  se- 

cundumsimilitudinemillius  rei  gestae  intelligiturin 

verbia  istisl«Pascilur,inquit,  interlilia,  doneo  aspi- 

ret  dics  et  inclinentur  umhraB.»Qua?nam  sunt  lilia, 

nifi  amicus  dilecti  Jospph.et  egodilocta,  cui  riicit : 

«  Sicut  lilium  inter  spinas,  sic  amica  mea  inter  fi- 

lias.  »  Vere  ambo  lilia,   videlicet  pro  virginalibus 


Sodima  ftiissemus,  et  quasi  Gomorrha  similes  es- 
semus  (ha.  i).  »  Hs?c  dilcclus  mihi.  Et  quid 
ergo  illi?ottevertere,  similis  esto,  dilente  mi,  capreee 
aut  hinnulo  cervurutr.  super  montes  Bethel.  »  Quid 
crat  hoc  dicere,  nisi  orare  pro  salute  reliquiarum 
gentis  meae?Nunquid  enimpgoerga  gentem  meara 
minorem  compassionem  baberem  vel  cbaritatem 
amicorum,  scilicet  prophetarum  et  apostolorum  ? 
Exempli  gratia  :  «  Quare,  inquit  Isaias,  errare  nos 
fecisti,Domine,de  viis  tuis,  indurasti  cornostrum, 
ne  timeremus  te  .'  Convertere  propter  servos  tuos 
tribus  haereditatis  tua)  (Isa.  lxiii).  »  Apostolus  au- 


873 


COMMKNT.  IN  CANTICA  CA.NTIC. 


LIB.  II 


874 


tem  :  «  Veritatem,  inquit,    dico   in  Christo,    non  A  secundum  nomen  tuum,quo  per  prophetam  jussus 


mentior,  testimonium  mihi  perhibente  conscientia 
mea  in  Spiritu  sancto.quoniamtristitia  est  mihima- 
gnaet  continuus  doljr  cordi  meo  (Hom.  vi),  elc.  » 
Igitur  et  me  non  dubitetis  postulasse  pro  salute 
reliquiarum  gentis  meae,  cujus  videlicet  postulatio- 
nis  summa  haec  est  :  «  Revertere,  similis  esto,  di- 
lecte  mi,capreae  aut  hinnulo  cervorum  super  mon- 
tes  Bethel,  id  est  propter  patres  domus  Dei,  hoc 
enim  interpretalur  Bethei.  Caecitas  quidem  contin- 
get  in  Israel,  ita  ut  te  invenire  non  possint,  qui 
dicis:  «  Ego  sum  ostium  (Joan.  x),  »  secundum 
supradictam  similitudinem  Sodomitarum.quos  per- 
cussislicaecitate,  iia  ut  non  possenl  invenireostium, 
sed  revertere  super  montes  Bethel,  id  est,  sicut 
lsaias  dicit : 


es  vocari,  «  Acceiera  spolia  detrahere,  Festina 
praedari  (ha.  vm.)  ■>  Vix  igitur  exspectatis  tri- 
ginta  tribus  horis,  revertere  super  montes  Bethel, 
id  est,  resurge  et  appare  principibus  domus  Dei, 
scilicet  apostolis  tuis  et  mihi,  cujus  maxime,  sicut 
et  illorum,  imo  et  multo  plus  quam  illorum,  tu  es 
grande  desiderium,  juxta  illud  patriarcb.se  Jacob 
dictum  ad  Joseph  fllium  decorum  :  «  Benedictiones 
patris  tui  confortatae  sunt  benedictionibus  patrum 
ejus,  donec  veniret  desideriura  collium  aeternorum 
(Gen.  xlix).  »  Quam  veraciter  ille  te  appellaverit 
«  desiderium,  »  ego  maxime  in  visceribus  meis  ex- 
perta  sum,  et  hoc  amicis  est  intimandum. 
Cxn.  III.  —  «  In  lectulo  meo  per  noctts  quaesivi 
Convertere  propter  servos  tuos  (Isa.  n  quem  diligit  anima  mea.  Quaesivi  illum,  et  non  in- 


lxiii),  recordare  misericordiae  tuae,  sicutlocutus  es 
ad  patres  nostros  (Luc.  i),  ut  saltem,  quum  ple- 
nitudo  geotium  snbintraveril,  tunc  omnis  Israel 
salvus  fiat  (Rom.  xi).  »  Aliter  :  «  Revertere,  similis 
esto,  dileete  mi,  capreae,  aut  hinnulo  cervorum 
super  montes  Bethel.  »  Qui  pasceris  inter  lilia,  do- 
nec  aspiret  dies,  et  inclinentur  umbrae.qui,  ut  scias 
reprobare  malumet  eligere  bonum,butyrum  et  mel 
comedis,  et  hoc  inter  lilia  castitatis,  quae  sunt  opli- 
ma,  pater  et  ego  virgo  mater,  cum  aspiraverit  dies 
el  inciinatae  fuerint  umbree,  revertere,  id  est,  dilu- 
culo  resurge,  «  valde  mane,  orto  jam  sole  (Marc. 
xv)),  h  plena  luce.reparationis  nostrae  inclinalis  at- 
que  deslructis  uinbris  mortalitatis  nostrae.  Cito  re- 
vertere,  noli  moras  facere,quia  anima  mea  drside- 
rat  te.  Sciu  quidem  quia  cito  reversurus  es,  juxta 
illud  propheticum  :  «  Vivificabit  nos  post  duos  dies, 
in  die  tertia  suscitabit  nos,etvivemus  in  conspectu 
ejus  (Ose.  vi) :  »  et  juxta  quod  ipse  dixisti :  *  Sieul 
fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebus  et  tribus  no- 
ctibus,  ita  erit  filius  hominis  in  corde  terrae  tribus 
diebus  et  tribus  nodibus  (Malth.  xu).  »  Tridui 
quidem  tempus  bre  e  est,  sed  dilectae  et  columbae 
tuae  desideranti  et  gementi  vulnerata  mente,  non 
satis,  dilecte  mi,fes!inatum  est.Abbrevia  hoc  ipsum 
triduum,  et  similis  esto  in  reverteado  «capreaeaut 
hinnulo  cervorum,  »  id  est,  velocissimus  esto  ad 
peragendum  cursum  tuum.  In  corde  terrae,  id  est, 
in  sepulcro  tuo  non  totum  expendas  triduum.  Suf- 
ficit  ad  tomplendam   veritatem   Scripturarum,    si 


veui.  Surgam  et  circuibo  civitatem  per  vicos  et 
plateas,  quaeram  quem  diligit  anima  mea.  Quaesivi 
illum  et  non  inveni.  Invenerunt  me  vigiles,  qui 
custodiunt  civitatem.Num  quem  dilexit  anima  mea 
vidistis  '?  Paululum  cum  pertransissem  eos.  inveni 
quem  dilexit  anima  mea.  Tenui  eum.nec  dimittam, 
donec  introducam  illum  in  domum  malris  meae.et 
in  cubiculum  genitricis  meae.  »  Hoc  sentitis.o  ami- 
ci,  in  vobismetipsis,  quicunque  habetis  sanctum 
dilectionis  Spiritum,  quicunque  diligitis  Dominum 
Deum  ex  toto  corde,  ex  tota  mente,  et  ex  tota 
anima.  Hoc,  inquam,  sentitis  vos,  amici,  et  fili» 
Hierusalem,  quia  magnum  in  ista  dilectione  est 
desiderium.  Quanto  vicinior  iste  dilectus  habetur, 
tanto  vehementius  desideratur.  Qui  habent.habere 
desiderant,  qui  vident,  videre  desiderant.  Nam  an- 
geli  vident,  et  tamen,  Scriptura  teste,desiderant  in 
eum  prospioere.  Ego  autem,  non  utcuuque  habui 
aut  vidi  eum,  sed  in  utero  gestavi,  et  genui  eum, 
et  ei  mater  lac  praebui,  et  diligenter  cotitemplala 
sum.  Quid  putatis,  quot  noctes  duxi  pervigiles  vi- 
dendo  et  audiendo  eum  ?  Non  enim  sufficiebat  dies 
ad  tantum  desiderium,sed  toties  noctibus  inlectulo 
meo,  in  cubiculomeopervigil  fovebamett  dorabam 
parvulum,  audiebam  et  adorabam  jam  adultum, 
cum  intra  dulcia  colloquia  per  oculos  suos,  oculos 
corporis  transfunderel  mihi  suae  divinita.is  aspe- 
ctum,ita  tamen  contemperans,ut  tolerare  possem, 
390  quem  tremunt  angeli,  et  virtutes  ccelorum, 
juxta  illud  quod  audistis  eum  dicentem  in  bocipso 


partem  exiguam  primi  iliei,  id  est  tres  horas  novis-  D  libro  Cauticorum  :  «  Averte  oculos  tuos  a  me,  quia 

simas,  et  partem  aliquatn  diei    tertii,    scilicet   sex 

horas.quod  est  dimidium  noctis,  cum  die  secundo, 

id  est,cum  Sabbato  jacens  in  sepulcro,  transegeris. 

Nam  tres  integri  dies,  horae  septuaginta  duae  sunt. 

Hoc  esset  nimis  longum.  Sufficiunt  horae   triginta 

tres,  qui  numerus  ex  duobus  ternariis,  deceno    et 

singulari  compositus  est.  Beatam  Trinitatem,    cui 

priraus  homo  peccavit,  in  te  et  perte,et  de  teipso, 

dilecte  mi,  caro  mea  et  sanguis  rneus,  Deus  meus 

et  Dominus  meus,  placari  oportet,  sed  hoc  fiat  ce- 

lerrine  et  multum  festinanter,    sicut  caprea   sive 

hinnulus   cervorum   in    montibus   celerrimus  est, 

Patrol.  CLXVIII. 


ipsi  me  avolare  fecerunt  (Cant.  vi).  »  Ita  in  lectulo 
meo  habui  eum,  sed  deinde  contigit  mihi,  ut  ibi 
non  invenirem  eum.  Dixit  enim  :  «  Quid  mihi  et 
tibi  est,  mulier?»  (Joan.u).  Jam  ex  quo  baptizatus 
est  a  Joanne,  fieri  coeperat,  in  lectulo  sive  cubiculo 
meo  in  illo  habitationis  meae  secreto,  ut  non  inve- 
nirem  eum.  Nam  statim  «  ductus  est  in  desertutn  a 
spiritu  (Matth.  x,  xix),  et  deinde  regressus.Evange- 
!ium  eis  praeposuit  affectibus,  ita  ut  diceret  :«  Quid 
mihi  et  tibi  est  mulier  ?  »  Sed  et  alios  docuit,  ut 
similiter  facerent,  ut  scilicet  patrem  et  matrem 
propter  Evangelium  relinquerent  (Luc.  ix).    Itaque 

23 


873 


HUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


876 


desiderio  quoerebam  et  non   invcniebam    eum,    ut  X  vo8>  cum  adhuc  essem  vobiscum  (Lucxxiv),    e'c.  » 


solitaria  possiderem  solitariuin.  Disi  ergo  :  «  Sur- 
gam  et  circuibo  civitatem  per  vicos  et  plateaj,qua?- 
ram  quem  diligit  anima  mea.  »  Dixi  et  feci  sic.cum 
cnim  circuirel  per  civitates  et  castella,  praedicans 
Evangelium  regni  Dei,  ego  sequebar  et  qusrebam 
eum.  «  Quassivi  illum,  et  non  inveni.  »  Ille  enim 
tanto  intentus  negotio.me  matrem  suam  agnoscere 
quodammodo  dissimulavit.  Denique  et  quadam  rfie. 
cum,  «  loquente  eo  ad  turbas,  dixisset  eiquidam  : 
Ecce  mater  tua  et  fratres  tui  foris  stant  quasrentes 
te,  ipse  respondens  dicenti  sibi.ait :  Quae  est  mater 
mea,et  qui  sunt  fralres  mei  ?  Et  extendens  manum 
in  discipulos  suos,dixit  :  Ecce  mater  mea  et  fratres 
mei.Quicunqueenim  fecerit  voluntatem  Patris  mei 


His  atque  aliis  modis  vidimus  eum  ipsa  tertia  die 
qua  resurrexit.  Ha?c  mihi  dixerunt  vigiles  illi.  Ego 
autem  sic  illum  invenire  cupiebam,  ut  jam  nemo 
despiceret  me  dicentem,  inveni  illum,  vidi  illum, 
et  ita  factum  est.Nam  paululum  cum  pertransissem 
eos,inveni  «  quem  diligit  anima  mea  »  et  non  quo- 
cunque,  sed  in  ccelum  vidi  ascendenlem,  et  aposto- 
los  ejus,  misso  de  ccelis  Spiritu  sancto.vidi  pra?di- 
cantes  gloriam  Domini  (Act.  i).  Haec  mihi  fuit 
inventio  ejus,  quem  diligit  anima  mea,  el  ex  illa 
inventione  tenui  eum,  ut  introducerem  iti  domum 
matris  meae,  et  in  cubiculum  genitricis  meae,scili- 
cet  Synagoga?..  Hoc  ex  parte  jam  factum  est,  quia 
multi  Judaeorum  crcdiderunt  in  eum  :  alii  quidem 


qui  in  coelis  est,  ipse  n.eus  et  frater    et    soror    et  R  obclusis  corriibus  me  et  ipsum  repulerunt  (Act.  n, 

water    est    (Mallh.    xn   ;    Joan.    xix   ,    Luc.    viii  ; 

llarc.  m). »  Hoc  modo  me  matrem  suam  agnoscere 

dissimulavit.  Hoc  est  quod  dico,  «  quaesivi  ilium  et 

non   inveni.  »  Post   haec  juxta  crucem  ejus    steti. 

Sed  nunquid  hoc  mihi  fuit  invenisse  dilectum  ?  Imo 

fcit  mihi  invenisse  gladium,    qui   et    pertransivii 

animam  meam.  Sepultus  est,clnusum  etsignatum 

fuit  monumentum.  Et  ego  quali  mente  quasrebam 

eum  ?  Qu  tli    desiderio    desiderabam    eum,    sciens 

eum  esse  a  mortuis  resurrecturum  ?  Inde  «  non  in- 

veni  illuin.  Invenenint  me  vigiles,  qni  custndiunt 

civitalem.  »  Qui  vigiles.vel  quam  custodientes  civi- 

tatem  ?  Discipuli  ejus,  quia  ad  hoc  erant  dispositi, 

ut  custodireat,  imo  ut  asdificarent  eivitatem  veram 


m),sed  non  diinittam  donec  illuc  introducam  eum. 
«  Si  enim.ait  Scripturajuerit  populus  filiorum  Israel 
quasi  arena  maris,  reliq uiae  convertentur  ex  eis 
(lia.x).»  Dilecta  et  dilectarum  dilectissima,ea?tera- 
rum  exemplum  est  animarum,  ut  similiter  et  ipsae 
pro  modulo  suo  dilectum  quasrant,  et  invenire  cu- 
piant.  Dilectum  namque  in  leclulo  qua?rimus,quan- 
do  in  prassentis  vita?  aliquantula  requieRedompto- 
ris  nostri  desiderio  suspiramus.  Per  noctem  qu;e- 
rimus  quia,  etsi  jam  mens  in  illa  vigilat,  tamen 
adhuc  oculus  caligat.  Sed  qui  dilectum  suum  non 
invenit,  restat,  ut  surgat,  civitatem  circumeal,  id 
est,  sanctam  Ecclesiam  electorum  mente  et  inqui- 
sitione  percurrat,  per  vicos  et  plateas    qua?rat,    id 


Hierusalem,  de  qua,  vel  ad  quam  ipse  dilectus,  per  r  6st,  per  angusta  et  lata  gradiens,  et  aspiciat  ut  si 

Isaiam  dixit:  «Super  muros  tuos,llierusalem,con-      qua  invenire  in  eis  va'eat,  ejus  vestigia   exquirat, 

stitui  custodes,  tota  die  et  tola  nocte  non  lacebunt 

laudare  nomen  Domini  (ha.  xxvi).»  Isti  vigiles  jam 

tunc  vigilabant,  quia  lugentes  et  (lentes   somnum 

non  capiebant.  Isti  vigiles  me  invenerunl,  et  mu- 

lieres;  quae  tota  nocte  vigilantes  venerunt  ad  mo- 

numentum,  quae  et  emerant  aromata,  ut  venientes 

ungerent  eum  •  Matth.  xxvm  ;  Mnrc.    xvi),    invene- 

runt  me,  bonum  certatim  afTerendo  nuntium,  quod 

resurrexisset.  et  quod  vidissent  eum.  Et  ego,    in- 

quam  :  u  Num,  quem  dilexit  anima  mea,  vidistis  ? 

Yidimus,    aiunt,    vidimus    Dominum  :    «  Surrexit 

vere,  et  apparuit  Simoni  (Luc.  xxiv).  »  Visus  est  et 

duobus  euntibus  Emaus,  et  deinde  stetit  in  medio 

nostrum  et  dixit :  «  Pax  vobis,  »  et  ostenctit  nobis 


quia  sunt  nonnulli  etiam  viiae  saecularis,  qui  imi- 
tandum  aliquid  babent  de  actione  virtuti3.  Qik-c- 
rentes  autem  nos  vigiles  inveniunt,  qui  custodiunt 
civitatem,  qui  sanrti  Patres,  qui  Ecclesiae  statum 
custodiunt,  bonis  nostris  studiis  occurrunt,  ut  suo 
verbo  vel  scripto  nos  doceant.Quos  cum  paululum 
pertransinius,invenimus  qaomodo  diligamus,  quia 
Redemptor  noster,  et  si  humililate  homo  inter  ho- 
mines,  divinitate  tamen  supra  homiDes  fuit.  Cuui 
ergo  transeunt  vigiles,dilectus  invenitur.quia,  cum 
prophetas  el  apostolos  infra  ipsum  esse  conspici- 
mus,  illum  qui  natura  Deus  est,  esse  supra  homi- 
nes  consideramus.Priusergoinveniendusqusritur, 
ut  post  inventus  strictius  teneatur.Sancta  omnium 


manus  ei  latus  (Joan.  xx),  et  oblulimus  ei  partem  D  desideria,  ut  praedixiraus,  dilatione  crescunt,si  au- 
piscis  assi  et  favum  mellis,  et  manducabat  coram      tem  dilatione  deficiunt,  desideria  non  fuerunt. 
nobis,et  dixit:  «  Haec  sunt  verba,quae  locutussum  ad 


LIBER  TERTIUS. 


391  Tertia  recapitulatio  sonorum  vade  habet 
principium.scilicet  taatam  inadmirationeexclama- 
tionem,  ut  auditorem  etiam  dormitantem  excitare 
et  redderc  possitattentum.Pramissa  namqueadmi- 
ratione.  «  adjuro  vos,  filiae  Hierusalem,percapreas 
cervo.^qui  camporum,ne  suscitetis,neque  evigilare 


faciatis  dilectam  donec  ipsa  velit,  »  de  qua  supra 
tractatum  est,  continue  sic  exclamat  divina  vox  : 
«  Qua?.  est  ista,  quae  ascendit  per  desertura  sicut 
virgula  fumi,  ex  aromatibus  myrthae  et  thuris  et 
universi  pulveris  pigmentarii  ?  »  Cujus  rei,qu33so, 
est  haec  admiratio?  Nimirum  admiratio  est   hujus 


877 


COMMENT.  IX  CANTICA  CANTin.  —   LIH.  III. 


878 


dilectisin^ularishujussanctistimceVirginis.Etquid  A  9uum  propter  timores  nocturnos,  »  Quis  enim  est 


admiramur  ?  Velquidnobis  admirandum  insinuat 
Spiritussanctus  per  verbahujuscemodi :  «  Ascendit 
per  desertum  sicut  virgula  fumi,  ex  aromatibus 
myrrhae  et  thuriset  universi  pulverispigmentarii?» 
0  felicem  mentis  habitum.  qui  tain  magnum  habet 
praeconium.  Humilitas  tua  est,  o  ancilla  Domini, 
beata  Maria,  quam  tali  admiratione  Spiritus  san- 
ctus  collaudtit.  Odor  tuus,  odor  humilitaiis  tuae 
praecipuus  ascendit  ad  eum,ut  vere  sacriticiumcon- 
tribulati  spiritus.  Quid  enim  est  fumus  et  quid 
pulvis,  nisi  spiritus  lacrymosus  et  conscieniiavalde 
humilis?  Eisua  quidem  aestimatione  verahumilitas 
est  furnus  innoxius.quasi  cremii  sive  torris  obusti, 
et  pulvis  terrae  sine  aqua  et  sitientis,  juxta  illud  : 


lectus  vere  et  veri  pacifici  regis  Salomonis.qui  in- 
ter  nos  et  Dominum  pacem  composuit,  nisi  ille  in 
quo  divina  natura  humanam  sibi  naturam  conjun- 
xit  ?  Et  quis  ille  est,  nisi  uterus  tuus,  dilecta  dile- 
cti,  uterus  virginalis  ?  Ibi  namque  divinitas  Verbi 
Dei,  Verbum  Deus  sese  conclusit,  et  humanam  na- 
turam  de  tua  carne  forniatam  sibimet  in  unitate 
perscnae  inseparabiliter  conjunxit,et  ecce  sponsus, 
id  est,  carnem  nostram,  cum  anima  rationali  ha- 
bens  Deus,  sponsus,  inquam,  Deus  et  homo  Chri- 
slus,  sicut  canimus  in  psalmo,  et  «  ipse  tanquam 
sponsus  procedens  de  thalamo  suo  (Psat.  xvki).  » 
Quomodo  talem  tanti  Salomonis  «  lectulum  sexa- 
ginta  fortes  ambiunt.  »  Vel  qui  illi «  sexagintafor- 


«  Quia  defecerunt  sicut  fumus  dies  mei,et  ossa  mea  n  tessunt?»Magnumet  mirum  mysterium.audituoue 


sicut  cremium  aruerunt  (Psal.  ci),  »  et  sicut  Abra- 
ham  dixit,  loquar  ad  Dominum  meuoi,   cum   sim 
pulvis  etcini9  (Genes. xvm),  sed  non  ita  aestimatione 
Dei.  Aliter  et  melius  ille  te  discernit.  Tu  dicis,pul- 
vis  sum  terra3,qualem  ventus  dispergit,  aura  tollit, 
et  ille  dicit,  non,  scd  pulvis  pigmentarius,sive  pul- 
vis  pigmeutarii,  pulvis  myrrhas  et  thuris,  qualem 
pigmentarius  Spiritus   sanctus  conficit  ex  optimo 
thure,  quod  eet  suavitas  mentis,  et  ex  myrrha  pro- 
batissima,  quod  est   mortificatio  sive   incorruptio 
carnis.  Tu  dicis  fumusego  sum  teter  coramdivinis 
oculis,  qualis  de  camino  sive  de  fumario  deficiens 
ascendit,  ascendens  deficit,  et  ille  dicit,  non,  sed 
fumus  ex  aromatibus  myrrhae  et  thuris.qualem  de- 
cet  ascendere  de  auro  thuribulo    ante  altare  au- 
reum.  usque  ad  oculos  et  olfactum   Domini  (Apoc. 
viu).  Talis  fumus,  imo  talis  «  fumi  virgula,  »  lu,  o 
B.  Maria,  suavem  odorem    spirasti  Aliis9imo,  cce- 
lestibus  disciplinis  erudita  atque   exlenuata.  Talis 
ascccdisti  per  desertum,  id  est,  animam   habens 
valde  solitariam.Si  enim  veracujusque  animaBhu- 
militas  etiam  inter  turbas  potest  esse  solitaria,  ita 
videlicet,  ut  in  nullo  alio  praeterquam  in  Deospem 
habcat,  quemadmodum   Esther,cum  esset   regina, 
veraciter  tum  dicebat  :  «  Domine  mi.qui  rex  noster 
o.-  solus,  adjuva  me  solitariam,  et  cujuspraeter  te 
nullus  anxiliator  estalius  (Esth.xiv),»  quantomagis 
tu  vera  aut  solitaria,  et  quasi  in  deserto  eras,  qua? 
virum  non  cognoscebas,  nec  cognoseere  cupiebas, 
et  ab  illo,  cui  desponsata  fueras,pene  fuisti  deser- 


et  ecitu  dignum  ;sed  priusest  aliquid  quaerendum. 
Cur  sancti  patres  gladios  habuerunt,  aut  cur  gla- 
diis  licito  usi  sunt  ?  Hodie  vel  hoc  tempore,  ex  quo 
Evangelium  effulsit.ex  quo  ille  sponsus  dethalamo 
suo  proeessil,  sanctis  ad  perfectionem  tendentibus 
non  conceditur  usus  gladii.  «  Converte  gladium 
tuum  in  locum  suum  (Matth.  xxvi),  »  ait  idem 
sponsus  Petro,  qui  fortilerac  tideliter  pro  illo  zela- 
batur,  et  quod  uni  dixit,  omnibus  dixit,  ut  post 
tempus  belli,tempus  pacis  nuncesse  sciamusf.Vare. 
xm).  Quareistud  ?Quamob  causam  tuncfuittem- 
pus  belli,  et  nunc  est  tempus  paci9  ?  Videlieetquia 
radicemsive  arborem  bonam,quod  eratgenus  Abra- 
hx,  ad  quem  primum  beati  seminis  repromissio 
facta  fuerat  (Gencs.  xn,  xxn),  diabolus  per  I  arbari- 
cos  gentium  vel  regura  impiorum  gladios  ncidere 
atque  extirpare  volebat,  unde  «acrae  hislori;e  plenas 
sunt.  Idcirco  tempus  belli  tunc  erat,  idcirco  mate- 
rialibus  gladiis  tunc  opus  erat,  ut  defensareturge- 
nus  Abrahae,  ul  defensaretur  radix  392  Jesse, 
defensaretur,  inquam,atque  protegeretur  genus  et 
radix  David,  donec  tu,  beata  Virgo,  nascereris, 
lectulus.ut  jam  jictum  est,  veri  Salomonis.  0  igitur 
verum  et  bonumconsilium,quod  lectum  Salomonis 
"  sexaginta  fortes  »  exfortissimis  Israelambierunt. 
Et.qui  fortes  vel  fortissimiillisuntvel  fuerunt?  Nu- 
meremus  illos  omnes,  qui  pro  defensione  spei  vel 
expectationis  Abrabaa  gladiis  laudabiliter  usi  sunt 
cum  prophelis.quorum  libri  exstant.quique  contra 
gladios  materiales  regum  impiorum.gladium  spiri- 


ta,  non  quia  sanctus  angelus,   qui   te  solitariam  "  tualem,  gladium  Verbi  Dei,  non  solum  loquendo, 


invenerat,  solitariam  salutaverat,  te  commendat,et 
filium  tuum,  qui  quasi  pupillus  in  hoc  saeculo  na- 
sciturus  erat  (Matth.  i).  Digna  ergo  exclamatio, 
digna  admiratio.  «  Quae  est  ista.quse  talis  ascendit 
per  desertum  »  sive  de  deserto  ?  Vere  mirabilis.et 
illi  multumdissimilis.qua?  descenditperparadisum, 
cecidit  de  paradiso  :  non  gracili?  per  humilitatem, 
sed  nimis  grossa  et  rigida  per  mentis  tumorem. 
Propterea  vultis  scire,quam  magna  fuerit  cura  Al- 
tissimo  de  ista,  quae  de  superbis  non  curat?«  En 
lectulum  Salomonissexaginta  fortes  ambiunt  exfor- 
tissimis  Israel  :  uniuscujusque  ensis  super  feicus 


verumetiam  scribendo  evaginaverunt,  et  sexaginta 
fortes  sunt  (Ephes.  vi).  Primus  Abraham  fortissi- 
mus,  gladio  accinotus,  sicut  probatum  est  in  illis, 
de  quibus  praedam  reduxit,et  Lot  filium  fratris  sui 
liberavit  de  quatuor  regibus  (Genes.  xiv).  Secundus 
Isaac  paterno  filadio  sacratus,  et  deinde  potentia 
plus  quam  regia  clarus,ita  ut  diceret  ei  rexAbime- 
lecb,  «  Recede  a  nobis,quia  potentior  nostri  factus 
es  valde  (Genes.  xxvi).  »  Tertius  Jacob,  et  ipse  for- 
tis  in  gladio,sicut  testatur  ipse  Joseph.loquens  filio 
suo  :  «  Do  tibi  partem  extra  fratres  tuos.quam  ac- 
qui.-ivi  in  gladio  et  arcu  meo.  »  Quartus  idem  Jo- 


879 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


880 


seph,potentia  regis  potens.quasi  rex  vel  regis  pater  ^  decujus  utero  prooedere  oportebat  dileetum,  tan- 


(Genes.  xli).  Quintus  Moyses,  sextus  Aaron,  septi- 
mus  Phinees,  octavus  Josue,  nonus  Caleph  filius 
Jephone;deinde  duodecim  judices,qui.judioaverunt 
et  liberaverunt  Israel.et  sunt  viginti  et  unus(Judic. 
ni).  Vicesimus  secundus  Samuel  (/  Heg.  vn(,  vice- 
simus  tertius  David  (/  Par.  xxm),  vicesimus  quar- 
tus  Elias,  vicesimus  quintus  Elisasus,  vicesimus 
sextus  Joiada  pontifex  clarissimus  etDomini  bene- 
dictus,  vieesimus seplimusZacharias,llliusejus(qui 
cultura  Baal,quemEliasetElisBeiis  exterminaverunt 
de  Samaria  per  inanum  Jehu,  Jezabel  interfecta, 
deleverunt  de  Juda  el  Hierusalem,  occisa  Aihalia 
filia  ejus  irapiissima,  vicesimus  oclavus  rex  Eza- 
cbias,  vicesimus  nonus  rex  Josias,  tricesimus  pru- 
pheta  nobilissimus  Isaias.post  istos  duodecim  pro 


quam  sponsum  de  thalamo  suo.  Isti  erant  timores 
nocturni,  quos  dicit  hoc  modo  «  uniuscujusque 
ensis  super  femur  suum  propter  timores  noclur- 
nos.  »  Hinc  vere  ad  bella  doctissimi/iuia  curbella- 
rent  causam  pr»  oculis  habebant  hujusmodi.  Et 
revera  procausse  hujus  consideratione  percutieudo 
et  occidendo  impios,  juvat  et  delectat  sive  Eliam 
sive  quemhbet  alium  prophetam  aul  sacerdotem 
audire  dicenlem  :  Maledictus  qui  retrahit  gladium 
suum  a  sanguine.qoia  videlicet  ille  erat  sine  zelo 
justitiae.  Mirum  spectaculum,quia  cum  haec  diceret 
ille  realis  sive  lempoialis  rex  Salomon,  habebat  et 
ipsesexagintafortes  ambientes  lectuin  suum,id  est, 
pacaiissimura  el  quictissimum  regnum  suum.Nam 
de  patre  suo  David  sibi  relictos  habebat  fortestri- 


r ,r„„. r.„  _  r 

phetae,  quorum   libri  exstanl,   qui    et  i  minures  »  "  ginta  et  6eptera,  quorum  priraus,  Eleazar.filius  pa- 


dicuntur,  et  fiunt  quadraginla  duo.Quadrajiesimus 
tertiusHieremias.quadragesimus  quartusEzechiel, 
quadragesimus  quintus  Daniel.et  cum  eo  tres  socii 
ejus  Ananias,  Azarias,  et  Misael,  et  fiunt  quadra- 
ginta  octo  (Dan.  m).  Quadragesimus  nonus  Esdras, 
quinquatiesimus  Neeinias,  quinquagesimus  primus 
Zorobabel,quinquagesimus  secundus  lhesus,sacer- 
dos  magnus  filius  Josedech  in  reversione  captivitatis 
et  reaedificatione  civitaiis  vel  templi.Quinquagesi- 
mus  tcrtius  cum  regina  E^ther  Mardochieus,  qui 
ambo  jure  pro  uno  reputantur,quiaregalis  dignitas 
sive  suhlimiias  Esther  fuit,  Mardochaei  gladius. 
QuinquagesimusquarlusMaialhias,quinquagesimus 
quintus  Judas  Machabaeus.  Post  illum  Jonathas  et 


trui  David  Ahoi,  novissimus  scribiturUria  Ethaeus. 
Et  quidera  mystica  littera  sic  se  habet :  Eleazar  in- 
ter  tres  fortes  et  Abisai  frater  Joab,  filius  Sarviie, 
princeps  erat  detribus,  et  haec  fecit  Banaius  filius 
Joiadae,  et  ipse  nominatus  inter  tres  robustos  qui 
eraut  inter  triginta  nobiliores,  tanquam  ad  myste- 
rium  intendens  eorum,qui  propterfldem  Trinitatis 
agonizaturi  erant,quasi  distinctisordinibus  secun- 
dum  triginta  et  tres.qui  uterquenumerus  ternarius 
est,  alter  singularis,  alter  decenus,  sed  in  summa 
omnes  triginta  septem  sunt.Quibus  adde  principes 
undecim,  quos  habebat  rex  Salomon,  regnanssu- 
per  omnem  Israel,  et  duodecim  praefectosqui  pra- 
bebant  annonam  Regi  et  domui  ejus,  quos  omnes, 


Simon  duces  alter  post   alterum    successerunt,   et  G  videlicetet  Priucipes  et  praefeetos    suis  ex  not 


deinde  Judas  et  Joannes,  qui  et  Hircanus  lilii  Si- 
monis  novissimi  contra  pardum,  id  est,  regem 
Gra?corum  praeliati  sunt,  et  fiunt  quinquagintano- 
vem.  Qiibus  adde  hunc  ipsum  per  queni  Spiritus 
sanjtus  haec  locutus  esl,  regem  Salomonem  (i/ 
Par.  xxin),  et  fiunt  sexaginta.  Nam  Josaphat  rex 
fuerat  quidem  de  fortibus,  sed  non  fortissimis 
Israel.quia  impio  prabuit  auxilium.et  his  quiode- 
runt  Dominum  amicitia  junctus  est  per  Athaliam 
filiam  Jezabel  uxorem  filii  Joram,  qua?  cultum  Baal 
introduxit  in  Hierusalem,  et  oninem  impietatem, 
propterquam  necessarii  fuerunt  gladii  fortissimo- 
rum  Israel  (///  Rrg.  xxn).  Omnes  tenenles  gladios, 
et  ad  bella  doctissinii.Veretenentes  et  jure  tenenies 


bus  Scriptura  commemorat,  et  fiunt  sexagiuta.ex- 
cepto  quod  Banaias  filius  Joiadae,  vir  fortissimus  ct 
magnorum  operum,  hoc  pacto  his  nominatur.  Illi 
sexaginta  fortes  ex  fortissimis  Israel,  tam  virtute 
animi  quam  corporis  fortitudine.tunc  temporalilcr 
arnbierunl  lectum,id  est,  tutati  sunt  quietissimum 
regnum  Salomonis  temporalis,  et  9icutin  creteris 
laudabilibus  atque  niemorabilibus,qiiae  gessitidem 
Salomon,  itaet  islo  numero  fortium  magnum  sa- 
cramentum  perpulchrumrexsapientissimusprospe- 
xit  mysterium,  de  quo  jam  pro  posse  dictum  est. 
Et  tunc  quidem  gladii,  sicut  jam  dictum  est.neccs- 
sarii  fuerunt,nunc  autem  sola  necessaria  sunttesti- 
monia  Scripturarum,  et  ipse  inter  eosdem  gladios 


gladios  tam  sacerdotes,quam  reges,tam  palriarchae,  D  divinitus  provisae  sunt,    ut  tunc  conderentur,  quoe 


quam  duces,  tam  prophetae,  quam  judices  si  ra- 
tionem  temporis  supradiclam  rite  consideres.Non- 
dum  enim  processerat  ci  sponsus  dethalamo  suo,  » 
et  adhuc  lahorabat  diabolus  per  satellites  et  com- 
ministros  suos,  reges  ^gyptios,  reges  quoqu^Isra- 
eliticos  scissos  a  domo  David,  reges  Assyrios  sive 
Bahylonios,  reges  Persicos  sive  Medos,  reges  Grae- 
cos  sive  Marcedonicos;  laborabat,  inquam,  etlabo- 
raverat  atque  contenderat  diabolus  serpens  anti- 
quus,  obsistere  volens  Dei  proposito,ne  impleretur 
promissio,ne  collocaretur  hicleclus  sive  thalamus, 
neessel  unde  nascereturboec  be  ita  et  dilecta  Virgo 


nunc  insuo  :eraporelegerentur,quas  legenles  atque 
credentes  vitam  in  ipsis  haberemus  (Joun.  vJ.TJnde 
prolinus  sequitur  :  «  ferculum  fecit  sibi  rex  Salo- 
mon  de  lignis  Libani.  Columuas  ejus  fecit  argen- 
leas  reclinatorium  aureura.  ascensum  purpureum. 
Media  ctiaritate  constravit  propter  filias  Hierusa- 
lem.  »  Ferculum  namque  regis  Salomonis,  Scii- 
plurae  sunt  veritatis  omnes  una  mensa  Domini 
cuncta  regentis,  et  omnibus  providentis,  quem- 
admodum  Psalmista  dicit  :  «  Dominus  regit  ine, 
et  nihil  mihi  deerit,  in  loco  pascuae  ibi  me  collo- 
cavit  (Psal.  xxn).  »  Quid  enim  est,  in  loco  pascuae 


881 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  III. 


882 


ibi  Die  colloeavit,  ni=i  feeit  me  stud^re   in   Scriptu-  A  piunl  et  in  aeternum  vivunl.  «  Media  charitate  con- 


ris  ?  Ibi  regit  me,  scilicet  ne  quid  prave  intel- 
ligam,  et  nihil  mihi  deeril,  videlicet  quod  ad 
intelligendurn  mihi  necessariuin  sit.  Altissimum 
est  hujusmodi  ferculum  et  habet  ascensum.  Qua- 
lem  393  ascensum  ?  Purpureum.  Quid  est  ascen- 
sus  purpureus  ?  Deus  et  bomo  Chri>tus,  pro  sa- 
lule  hominum  passus  et  sanguine  suo  purpuratus. 
Istud  credere,  ascendereest.  Quia  sic  ascendit.illum 
ad  refectionem  vitae,  quae  est  in  Scripturis  divinis 
adniittit.  Nam  qui  sic  non  ascendit,  qui  uon  credit, 
nunquam  Scripturas  intelligit.  Idcirco  Judaei  non 
intelligunt,  et  c*ci  sunt,  quia  non  ascendunt  per 
hunc  «  ascensum  purpureum  ;  »  non  credunt  Chri- 
stum  de  Maria  Vireine  natum.et  eum  qui  a  patribus 


stravit  propter  filiasHierusalem.»Quotnodoconstra- 
vit,  ipsedicat  re\  Salomon.  Audivimus,  quiadicit 
ipse  :  «  In  liis  duobus  mandatis  universa  lex  pendet 
et  prophetae  (Malth.  xxn).  »  Diserat  enim  interroga- 
tus  a  Pbariseeis,  quod  esset  mandatum  magnum  in 
lege  :  «  Diliges  Dominum  Deum  tuum  extotocorde 
tuo,  et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  tota  mente  tua.Hoc 
estmaximumet  primum  mandatum.  ^ecunduru  au- 
tem  simileesl  huic  :  Diliges  proximum  tuum,  sicut 
teipsum.»Statimi|ue  iutulit:«In  hisduobusmandatis 
universa  lex  pendet  et  propheta?(ifcirf.).  »Vere  diiit, 
et  antiquam  veritatem  dixit.Quid  enim  aliud  aban- 
tiquo  Dominus  pelit  :  •  Et  nunc  Israel,  inquit 
Moses,  quid  Dominus  Deus  tuus  petita  te,  nifi  ut 


ipsorum  cruciflxus  est,  Deum    esse   ac   Dominum,  n  timeas  et  diligas  eum   in  toto  corde  tuo,  et  in  tota 


regem.Salomonem  ven:m,regem  aeternum.  Exempli 
gralia  :  «  Deus  jtidicium  tuum  regi  da,  et  justitiam 
tuam  filio  regis  (Psal.  lxxi),  »  etc.  Quomodo  hsc  et 
horumsimiIiaintelligit,qui  aliumSalomonem,alium 
regem  sive  filium  regis  non  recipit,  nisi  illum  homi- 
nem,  qui  suo  tempore  regnavil,  et  mortuus  est, 
sicut  caeteri  homines/Nimis  arduum  est  illi  ferculum 
hocregis,necattingere  potestquidquam  de  vitalibus 
cibis,  quos  ibi  sapientia  praeparavit.  Unde  rex  Sa- 
lomon  hoc  ferculum  fecit  ?  De  lignis  Libani,  id 
est  He  bominibus  sanctis,  hominibus  fidei  imputri- 
bilibus,  quorum  quamdam  similitudinem  habent 
Iigna  Libani,  id  est  cedri,  per  id  quod  sunt  naturee 
imputribilis.  Quomodofecit?  Eo  videlicet  modo.quo 
ad  illos  factum  est  Verbum  Domini.  Ipse  enim  rex 
Salomon  erat  Verbum  Domini,  et  per  Spiritum  san- 
ctumcordailloramirrplevit.etlinguas  disertas  fecit, 
ut  de  ccelestibus  scirent  eloqui,  qui  non  ab  homi- 
nibus,  neque  per  homines  fuerant  docli,  atque  ita 
locotisunt  et  scripsernnt.quae  pascua  vitae  in  quibus 
homo  vivit,  quemadmodum  ipeedicit :  «  Non  in  solo 
pane  vivit  homo,  sed  in  omni  verbo  quod  procedit 
de  ore  Dei  (Deut.  vm  ;  Matlh.  iv).  »  ibi  est  argentum, 
ibiestaurum,  nam  «  columnasejus  fecit  argenteas, 
reclinatorium  aureum.  »  Quod  est  illud  argentum, 
et  quod  illud  aurum  ?  Argentum  illud  est  exterius 
eloquium  valde  nitidum  ;  aurum  vero  inle.-ior  ma- 
jestas  sensuum.  Aurum,  inquam.  imo  desidera- 
biliora  sunt  super  aurum  et  lapidem  pretiosum  mul- 
tum  (Psal.  xviii),  quas  intrinsecus  latent  ;  nitidiora 
vero  super  argentum,  quas  extrinsecus  patent.«Elo- 
quia  Domini,  »  inquit  Psalmista,  «  eloquia  casta, 
argentum  igne  examinatum,  probatum  terrae,  pur- 
gatum  septuplum  (Psal.  n).  »Quod  dicit  casta,quod 
dicit  argenlum,  ad  hanc  similitudinem  dicit,  quia 
sicul  casta  mulier  a  labe  corruptionis  est  immunis, 
et  sicut  argentum  bene  excoctum  a  cunctis  sordibus 
redditur  vacuum  ;  sic  verbis  sive  eloquiis  Domin: 
r.;hil  falsitatis,  nihil  snperfluitatis  potest  esseadmi- 
stum.  Cur.ctam  hominum  sapientiara,eun':lam  rhe- 
torurasaeculi  hujuselouuentiam  exsuperat  hoc  regis 
Salomonis  ferculum,  scilicet  omne  canonicarum 
corpus  Scripturarum,  unde  hic  animee  vivere  inci- 


anima  tua  ?  »  (Dsnt.  x.)Ergomedia  ferculi  rex  Salo- 
mon  «  charitate  constravii,  •  id  est  in  medio  Scri- 
pturarum  principatumcharitatisposuit,quia  revera, 
dequo  pendent  caetera  omnia.illud  recte  medium  ac 
principaledicituret  est.  Ut  quid  media  taliter  «  cha- 
ritate  constravit  ?  »  Propter  lilias  Hierusalem.  Quas 
propter  filiasHierusalem?Quaesunt  illae  filiae  Hieru- 
salem  ?  Animae  fideles,  amantes  quidem  Hierusalem 
veluti  matrem,  sed  virilem,  id  est  perfectam,  nec 
dum  habentes  in  operibusjustiliae  virtutem,  scilicet 
in  hoc,omDia  relinquerepropter  regemSalomonem, 
ut  suum  quoque  pro  illo  valeant  erogaresanguinem, 
aut  in  virgineo  proposito  sacram  et  beatamsponsi 
et  sponsae,  dilecti  et  dilectae,  de  quibus  hic  sermo 
est,  jugem  celebrare  festivitatem.   Quomodo  vel  in 

C  quo  filiabus  hujusmodi  proficit,  quod  inedia  ferculi 
rex  Salomon « charitateconstravit? » Nimirum  in eo, 
quod  facerepossunt,  et  suumfaeiuut  illudquodest 
aliorum,  quod  est  virorum  sive  forlium.  Verbi  gra- 
tia,  uon  aunt  carne  virgines.sed  bonum  virginitatis 
in  te,  o  beata  Maria,  diligendo,  suum  faciunt.  Non 
alia  praeter  te  genuit  regem  Salomonem,  regem  tam 
magnuin.tam  magnificum,  sed  illa?,  diligendo  in  te 
hoc  tam  grande  privilegium,  regisejusdem  matres 
fiuDt.Item.non  suntmartyres.neque  sufficiunt  inler 
fortespraelinri.et  proamore  regisSalomonis  fundere 
sanguinem  suum,sedmartyresdiligunt.et  diligendo 
illos.gloriam  eorum  suam  faciuut.  Amplius  dicam  : 
non  suut  dii,  sed  diligeodo  Deum,  dii  vel  filii  Dei 
suut,  sicut  scriptum  est :  «  Ego  dixi,  dii  estis,  et  lilii 

'  Excelsi  omoes(P«i(.LXxxi).  »  Proinde  quid  sequitur? 
«  Egredimini  et  videte,  filiae  Sion.regem  Salo.Donem 
in  diademate,  quo  coronavit  eum  mater  suain  die 
desponsationis  illius,  et  in  die  laetitis  cordis  ejus.  » 
0  igitur,  filiae  Sion,  sive  filiae  Hierusalem  quoniam 
ferculum  ejusaiodi  fecit  sibi  rex  Salomon,  et  quo- 
oiam  propter  vos  «  media  charitate  constravit,»ve- 
nite  ad  ouptias  ;  venite  aspicite,  o  egredimini  et 
videtehuncregom, »  hunc  »  Salomonemn  oacificum, 
et  pacis  principem,  «  in  diademate  »  regali.in  cha- 
ritate  nuptiali,  qualis,  quantus,  quarn  gloriosus 
sit.  Nolitehoc  solum  considerare,  qualis  sit  in  car- 
ue  mea,qualis  oatus  iu  diversorio,qualis  collocatus 


8S3 


RUPERTlS  ABBATIS  TUITIENSIS. 


884 


in  preesepio.  Egrediminiex  istis  angustiis,etvidete  A  capillos,  dentes,  labia,  genas,  collum  et  ubera,  et 


illum  «  in  diademate  »  suo,  «  quo  coronavil  eum 
mater  sua,  »scilicet  antiqua  patriarcharum  et  pro- 
phetarum  Ecclesia,  cujus  lidei  promissus  est,cujus 
de  carne  progenitus  est.  Antequam  nasceretur.fecit 
ei  matersua  illud  preliosum  diadema,quo  coronari 
deberet,  et   unde  cognoscendus   foret    magnus  et 
spectabilis  rex.  Quod  est  illud  diadema  ?  Nimirum 
clarissima  propheticeeveritatisauctoritas,cujusquot 
sunt  prsconia,  toi  gemmarum,tot  pretiosorum  la- 
pidum,  eat  hujus  Salomonis  diadema,in  diedespon- 
sionis  illius.quode  utero  meo,«  t&nquam  sponsus» 
processit  «  de  thalamo  suo,  »  et  in  die  laetit iae  cordis 
ejus,quo  spinea  coronatus  corona  laborem  consum- 
mavit,  et  subsequenti  laetificatus  resurrectionis  Iri- 
umpho.  Et  in  die  loetitiae  illius,  et  «  in  die  despon- 
sionis  »  illius,  et  in  illo  diademate  videndus  et  ex 
illo  est  dlademate.quantus  sitagnoscendus.Exempli 
gratia  :  »  Parvulus  natus  est  nobis  :  Filius  datus  est 
nobis  (kai.  ix),  »  et  caetera,  usque   amodo,   et  us- 
que  in  -';mpiternum.Elalibi :«  Catulus  leonis  Juda, 
ad  pwdim,   fili    mi,    ascendisti.  Quiescens  accu- 
buisti  ut  leo,  et  quasi  leaena.  Quis  suscitabit  eum  ? 
Nun  auferetur  sceptrum  de  Juda,  et  duxde  femo- 
ribus  ejus(Genes.  xlix).  »  etc.  Ex  hujusmodi  sen- 
tentiis  et  dictis  propheticis,  ex  hujusmodi    auro   et 
Japidibus.quam  multis.quam  pretiosis,  fabricatum 
vel  compositum  est  diadema  regis  veri  Salomonis. 
Nolite  ergo  eum  sclummodo  in  praesepio  conside- 
rare,  sed  egredimini  mente  ex  isto,  in  quo  natus 
est,  diversorio,  et   ex   349  illo,  in  quo  judicatus 
est.Pilati  praetorio  sive  auditorio,  et  videteeum  in 
praesepio  simul  et  in  diademate.in  cruoe  simul  et  in 
ea,  qua  coronavit  eum  DeusPater  gloria  et  honore. 
Etquis  fructus  visionis  ejus?  Ille  nimirum,  qui  in 
propheta  promittitur.regem  in  decoresuo  videbunt 
oculi  ejus.  Qui  enim  hic,  ubi  ambulamus  per  fidem 
et  nondum  per  speciem,  viderit,  et  videre  volueril 
perspeculum   in  aenigmale  (I  Cor.  n)  regem  Salo- 
monem,  in  tali  diademate,  videbit  eumdem  in  de- 
core  suo  regem,  videbiteum  facie  ad  far,iem,quan- 
do,  veniente  eo  quod  perfeclum  est,  evacuatum 
fuerit,  quod  ex  parte  est.  Sequilur  : 

Cap.  IV.  —  «Quam  pulchraes,  amica  mea,  quam 
pulchraes  :  oculi  tui  columbarum  absque  eo  quod 


pro  singulis  dilectus  singula  decantavit  dignae  col- 
laudationis  capitula.  Audiant  baec  pueri,  et  sic  se 
habeant  ad  cantationem  hujusmodi,  sicut  filii  nu- 
ptiarum  la-ti  et  jucundi,  longe  dissimiles  illis,qui- 
bus  ipse  quodam  loco  dicit  :  «  Cantavimus  vobis.et 
non  sallastis  (Mallh.  xi).  »  id  est  monstravimus  vo- 
bis  ea,  quibus  delectatur  Deus,  et  ad  illa  vosmet- 
ipsos  aptare  neglexisiis.  Quid  enim  septem  istis 
modulis  decantatur  ?Quid  in  te,  o  dilectusima  di- 
lectarum,  Virgo  virginum,  laudatura  dilecto  laiula- 
bili  quem  laudat  omnis  chorus  angelorum  ?  Lau- 
datur  simplicitas,  munditia,  innocentia,  doctrinu, 
verecundia,  humililas,  mentis  et  carnis  integritas, 
sive  incorrupta  virginitas.  In  oculis  simplicitas,  in 
p  capillis  cogilationum  tuarum  munditia,  in  dentibus 
innocentia,  in  lahiis  dnctrina,  in  genis  verecundia, 
in  collo  humilitas,  in  uberibus  tuis  admiranda  et 
speutabilis  est  cum  fecunditate  virginitas.  Siinpli- 
citas  tua,  prudentiatua  est  ;  munditia  tua,  super- 
norum  desiderium  est  ;  innocentia  tua,  religiosiUs 
est  ;  humilitas  tua,  veraconlra  diaholum  fortiludo 
est,  virginitas  tua,  malrum  sive  matronarum  decus 
est.  Hi  eunt  dulces  moduli  rnusicae  cceleslis,  quos 
libenteraudivimuset  iulelhgimusin  verbisistisjam 
riiligentius  perlractandis.  Pnmum  hoc  est  pulchri- 
ludinis  tuee  praedicamentum. 

o  Oculi  tui  columbarum,  absque  eo  quod  intrin- 
secus  latet.  »  Oculi  columbarum  et  oculi  cervorum, 
hoc  ditTerunt,  quo  dulceilo  simpliciter  diligentium, 
et  multiplex  aoiaritudo  invidentinm.  Simplicitas 
columbarum  septem  habet  insignia  virtutum  natu- 
ralium.  Haec  namque  avicula,primum  sine  felleest, 
deinde  nihil  vivum  comedit,  pullos  alienos  nutrit, 
graDa  semper  candidiora  colligit.in  petris  nidificat, 
gemitum  pro  canlu  habet,libenter  juxta  fiuenlare- 
sidet,ut  venientem  accipitremex  umbrapraecogni- 
tum  effugiat  perniciter.  Tu  maxime.o  misericordiae 
mater,  aine  felle  es  :  nihil  enim  unquam  hubuisti 
invidiae,  nihil  odii,  quod  familiare  est  rapacibus 
corvis.  Nihil  vivum  columba  comedit.et  lu  longeab 
illis  es,de  quibusscriptum  est,  qui  devorantplebem 
meam  sicut  escam  panis  (Psal.  xni,  lii).  Pullos 
alienos  columba  nutrit  et  nos  qui  eramus  alieni  se- 
cundum  carnem    a  genere  tuo,  ecce  vivimus  tuis 


mtrinsecus  latet.  Capilli  tui  sicut  greges  caprarum,  pj  meritis.  Grana  candidiora  columba  colligit,  et  tu 

quae  ascenderunt  de  monte  Galaad.Dentes  tui,  sicut 

gregestonsarum  quas  ascenderunt  de  lavacro.  Om- 

nes  gemellis  fetibus  et  sterilis  non  est  inter  eas. 

Sicut  vita  cocoinea  labia  tua,  eloquium  tuum  dulce. 

Sicut  fraguien  jmali  Punici,  ita  genae  tuae,  absque 

eo  quod  intrinsecus  latet.  Sicut  turris  David  collum 

tuuni,  qua?  eedificata  est  tum  propugnaculis.  Mille 

clypei  pendent  exea,  omnis  armatura  fortium.Duo 

ubera  tua,  sicut  duo  hinnuli   capreae  gemelli,  qui 

pascuntur  in  liliis,  donec  aspiret  dies,  et  inclinentur 

umbree.  »  0  pulchritudo  admirabilis.quam  sic  ad- 

miratur  et  collaudat  pulcherrimus  auctor  ipse  pul- 

chritudinis  septem  praconiis.  Consideravit  oculos, 


conferens  in  corde  tuo  testimonia  de  Scripturis, 
crediturn  tibi  conservabas  secretum  Dei  (Luc.  n). 
Columba  in  petris  nidificat,  et  tu  in  solitudine  fidei 
permanens,  evasisti  serpentis  antiqui  venena.  Co- 
lumba  gemitum  pro  cantu  habet,  et  tibi  gemere 
dulce  fuit,  eo  quod  prae  cunctis  mortalibus  mente 
vulnerataesses.  Columbajuxta  fluenta  residet,  tibi 
autem  vel  tuopectoriomne  fluentum  Scripturarum, 
quam  contiguumest  INunquam  adventus  spiritalis 
accipitris  tibi  esse  improvisus,  aulte  consequi,imo 
nec  tibi  appropinquare  poluit.  Igitur  oculitui  co- 
lumbarum,  et  haec  vera  pulchritudo  est,  absque  eo 
quod  intrinsecus  latet,  quod  solus  in  te  Deus  videt, 


883  COMME.NT.  IN  CANTICA  CANTIC.  LIB.  III.  886 

nobis  autem  quia  ioexpertum.idcirco  ineffabile  imo  A  b»  similis,  haec  similitudo  in  eapillis,  non    solum 


et  incogitabile  est.  Si  enim  quispiam  dixit,  etteste 
Deo  vel  conscio,non  mentiens.dixit  raptum  se  fuisse 
in  paradisum,sive  ad  tertium  caelum.itaut  nescial, 
sive  in  corpore,  sive  extra  corpus  raptus  fuerit  et 
audisse  arcana  verba,  quae  non  licet  homini  loqui 
II  Cor.  xii).  quanto  magis  tu,  regina  coelorum, 
perssepe  ccelestibus  iQterfuisti,quippe  quam  et  cir- 
cumsteterunt  obstetricum  vice,  gloriani  Deoconci- 
nentes  angeli:  et  inter  haecdidicisli  vel  assecuta  es 
aliquid,quod  latet  et  latere  nos  debet?  «  Capilli  tui, 
sicut  greges  caprarum,  quae  ascenderunt  de  monte 
Galaad.i  Qui  «  gregeseaprarum,»  velquando  «  gre- 
ges  caprarum  »  apparuerunt  «  de  monte  Galaad?  » 
Utique  greges  rationales,  «  greges  caprarum  »  ra- 
tionalium  tunc  apparuerunt,  quando  cceperunt  ho- 
mines  ejusmodi  esse,  de  qualibus  Apostolus  dicit: 
«  Circuierunt  in  melotis,  iu  pellibus  caprinis,  »  et 
coelera  usque,  '<  et  in  cavernis  terrae  {Hebr.  n).  » 
Quando  comerunt  esse  homines  ejusmodi,vel  unde 
apparuerunt  homines  hujusmodi  conversalionis  ? 
Nimirum  quando  Jezsbel  interficiebat  prophelas 
Domini,  tunc  apparuerunt  «  de  monte  Galaad,»  id 
est  de  civitate  ejusdem  nominis  Galaad.  Sic  enim 
scriptum  est:  «  Et  dixit  Helias  Thesbites,  de  habi- 
talortbus  Galaad  ad  Achab  :  Vivit  Dominus  Deus 
Israel,  in  cujus  conspectu  slo.si  erit  annnis  hisros 
et  pluvia,  nisi  juxta  oris  meiverba.  Et  faclum  est 
verbum  Domini  ad  eum,  dicens:  Recede  hinc,  et 
vade  contraorientem,etabscondere  (II  Reg.  xvn),  » 


propter  illa  quse  jam  dicta  3unt,verumetiam  quia  tu 
quoque  longum  in  cogitationibus  tuis,  praeseia  fu- 
turae  passionis  filii  tui,  pertulisti  martyrium,  sicut 
illi  diu  egente9,  angustiali,  afflicti,  omnes  testimo- 
nio  fidei  probati  inventi  sunt  \Hebr.  xi).  «  Dentes  tui 
sicutgreges  tonsarum,  quae  ascenderunt  de  lavacro. 
Omnes  gemellis  fetibus,  et  sterilis  non  est  inter 
ea«.  »  Quam  pulcher  ordo  ?  Primum  oculi,  et  post 
oculos  capilli.post  capillosdentes  lavantur  innocui. 
Respicite,  aniici,  ad  sinistram  ;  considerate  Evam, 
mulierem  odiosam,  huic  dilectae  oppositam.et  ocu- 
lis,et  capillis,et  dentibus  et  labiis.et  geois,et  collo, 
et  uberibus  infaustis.  Oculi  ejus  non  sicut  colum- 
barum,  imo  sicut  oculi  corvorum  rapacium.  Scri- 
jj  ptum  est  enim  :  «  Vidit  igitur  mulier  lignum.quod 
bonum  esset  ad  vescendum,  et  pulchrum  oculis, 
aspectuque  delectabile,  et  lulit  de  fructibus  ejus  et 
comedit  (Genes.  ni).  »  Habet  autem  ambitionem  hu" 
jusmodi,comedite  «  et  eritis  sicut  dii  {ibid.}.  >•  Ergo 
capilli  ejus,  id  e3t  ambitio  ejus.non  sicut  supradi- 
ctarum  greges  caprarum.quslium  estcceleste  desi- 
derium,  sed  sicut  ille  princeps  9uper  omnes  filios 
superbiae,  qui  dixit  in  corde  suo,  ascendam  super 
altitudinem  nuhium.similisero  Altissimo  (JoD.  xu). 
Dentes  vero  ejus  quales  fuerunt?  Nimirum  sicut 
dentes  leonum  qui  momorderunt,  et  mordendo  ve- 
titum,  venturae  posterita'is  sua?  animas  interfe- 
cerunt.  Si  enim  de  filiis  ejus  veraciter  dictum  vel 
scriptum  est  :  «  Filii  hominum  denles  eorum  arma 


etc.  Hacc  dixit,  et  haec  fccit  ille  primus   auctor,  et      ei  sagitlae  (Psal.  lvi)  ;  »  et  illud  :   «  Deus    conteret 


institutor  eorurn,  qui  dicti  sunt  filii  prophetarum, 
quos  fuisse  monaohos  in  Veteri  Testamento,  con- 
sentit  auctorilasPatrum  venerabilium.  Et  recte  di- 
citur  apparuisse,quia  jam  dictus  institutor  illorum 
Llias,  sic  repente  illic  introducitur,  ut  antea  nus- 
quam  Scripturameminerit.quis  vel  undefuerit  pro- 
genitus.  Qui  «  capilli  tui,  »  unde  capilli  tui,  si- 
miles  gregibus  illis?  Nimirum  cogitatustui  subtilis- 
simi  in  eo  fuerunt,ut  fugeresad  desertum  geotium, 
proptersanguinem  quem  Synagoga  multumelYudit, 
sicut  llli  in  solitudines  fugerunt.propter  sanguinem 
quem  Jezabel  primum  ludi t,secundum  nomen  suum, 
quod  interpretatur  «fluxus  sanguinis,»  interficiens 
piophetas  Domini.  In  hoc  «  similes  »  illis  gregibus 
«  capilli  tui,  »  id  est  sicut  ilii.imo  plus  quam  illi, 


dentes  eorum  in  ore  ipsorum,  molas  leonum  con- 
fringet  Dominus  (Psal.  lvii;,»  quanlo  magis  de  illa, 
quae  tali  consilio  momordit.cujus  morsus  tam  ma- 
lus  provenlus  exstitit.recte  quis  dicat,  quia  dentes 
ejusarma  ferrea  fuerunt.dentes  ejusmola?  sive  mo- 
lares  fuerunl.  At  «  tui  dentes  »  o  amica  mea,«  sicut 
grex  tonsarum,quas  ascenderunt,»  id  est  certissime 
ascendent  «  de  lavacro.  »  Curo  enim  posuero.sive  de 
memetipso  de  latere  meo  lavacrum  regenerationis, 
lavacrum  sanguinis  et  aquae  profudero  (Joan.  xix), 
sanctique  Spiritus  invocationem  dedero.tunc  lava- 
buntur  ove9,  pro  quibus  animam  meam  pono  et 
raundabuntureodem  lavacro.nec  emundatione  sim- 
plici  contentae,  vellera  sua  deponent,vellera  rerum, 
vellera  facultatum  suarum,  ut  nihil   habeant   pro- 


omnes  cogitatu9  tui.omuis  meditatio  tua,  solitudi-  I*  prium,  sed  sint  illis  omnia  communia.  Hujusmodi 

nem  et  requiem  in  omnibus  qu3esivit,procul  a  lem- 

pestatibus  Judaicis,  quia  suam   justitiam  statuere 

volentes,  justitiae  Dei  subjecti  non  sunt,  Synagoga 

peccatrix,et  per  omnia  Jezabeli  similis,quam  Elias, 

quod  interpretatur  «  Dominus  Deus,  »  et  post  eum 

fiiii  prophetarum  (Rom.  x),  non  sine  causa  fugerunt, 

juxta  illud  :  «  Et  dixi,quis  dat.it  mihi  pennas.sicut 

columoTe,   et   volabo,   ct    requiescam    (Psal.    liv). 

Ecce  elongavi  fugiens,  et   mansi    in    solitudine,  et 

exspectabam  eum.qui  salvum  me  fecit  a  pusillani- 

mitate  895  spiritus  et  terapestate  (Psal.  liv).»  Et 

tu  columba  illis  similis.et  quis  illorum  tibi  colum- 


tonsae  omnes  sunt  gemellis  fetibus,  et  sterilis  non 
est  inter  eas.  In  quogemellis  fetibus?  In  eo  videli- 
cet,  quod  et  prapceptum  impleverunt  vel  custodie- 
runt,  el  consilium  suo  addiderunt.  Quod  est  pras- 
ceptum,  aut  quod  consilium?  Utique  praeceptum, 
est,  non  rapere  aliena,  consilium,  relinque  etiam 
sua  ()lalth.  v).  Consilium  istud  tum  praecepto  sibi- 
mi  t  cijmposuerunl.et  hoj  cst  honum  geminum,haec 
est  fecunditasfetuum  gemellorum.  Sicsunt,oamica 
raea,  dentes  tui.id  est  talium  innocentiam  libi  pro- 
ponis,cum  ejusdem  innocentiae  magistra  sis,  multo 
excellentior  qualibet  ovium  sive   arietum    taliuui, 


8S7 


RUPEItTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


888 


quoruiu  ulique  non  est  denlibus  male  uti,  scilicet  A.  iicies.  Quid  autem  estdicere,  «  absqueeoquod  in- 


invicem  mordere.vel  detrahere,  et  ab  invicemcon- 
sumi.  Et  quidem  grex  ille,  quicunque  talis  est,sibi 
magistram  scit,tu  autem  cunctis  humilior.de  omni- 
bus  pene  altiora  sentis,et  videris  tibi  capras  ct  oves 
meas  imitari,quas  longe  pracedis.  «  Sicut  vita  coc- 
cinea  lal  ia  tna,  cteloquium  tuum  dulce.  »  In  quo 
sicut  vitu  coceinealabia  tua  ?  Nimirum  in  eo,  quod 
sermo  tuus  a  veritate  non  discordat,  imo  cuin  veri- 
tate  multum  concordat.Principiumveritatis  hocest, 
ut  non  de'endat  se  contra  Deum,  imo  accusetante 
Deum  qui^pism  filiorum  vel  filiarum  Evae,quae  dis- 
solvit  arr.iritiam  inter  se  et  Deum  proterva  defpn- 
sione.  Si  vitam  hujusmodi  babuisset,si  vinculo  per- 
fectionis,  quod  est  dilectio,  sese  Creaiori  astrinxis- 


trinsecus  latet,  »  nisi  ac  si  direret  :  Et  illud,  quod 
intus  in  conscientia  latet,  ampiius  laudabile  est  ?  0 
vere  laudabilis  verecundia,ul>i  et  intus  conscientia 
munda,  et  foris  facies  verecunda  est.  Nam  ubi  cst 
aliquid,  quo  mens  erubescat,  non  adeo  laudabile 
est,  si  conspectam  faciem  rul  or  perfundat.  Igitur 
tua  verecundia  quid  esl,  nisi  religiositas  summa  ? 
Et  haec  virtus,  sine  dubio,  malo  Punico  debuit  as- 
similari,  quia  gratiosa  es'.  i.iti.enlium  oculi8,et  in- 
terdum  suo  silentio  non  minus;edificat,quam  sermo 
praedicationis.  Unde  in  tunicapontificis  deorsum  ad 
pedes  ejusdem  tunicae:  «  Facics,inquit  Dominus  ad 
Mosen,  per  eircuitum,quasi  mala  Punica  ex  hyacin- 
tho,  purpura  et  cocco  bis  tincto,  misiis  in   medio 


set,  paries  inimiciliarum  in  medio  non  surrexisset  g  tintinnabulis,  ita  ut  tintinnabulum  sit  aureum  et 


(Ephes.  n).  In  fibiis  luis  «  confessio  et  pulchritudo  » 
est,  in  labiis  tuis  «  sanctitas  et  magnificentia  »  est 
(Psal.  xcv).  Illa  Deo  fuit  muta,  tu  autem  magnifica- 
sti  Dominum  mente  ardentissima,voce  suavissima, 
et  haec  est  vitta  coccinea,  quia  charitas  est  ignea, 
qua  bene  cum  eo  ligata,sic  Deo  adhfesisti,ut  unus 
cum  eo  spiritus  sis  (I  Cor.  vi).  Hinc  «  eloquium 
tuum  dulce,»  quia  videlicet  ex  abundantia  cordis  os 
loquitur,  et  dulcedinem,  quae  abundat  interius.sa- 
pit  sermo,  qui  redundat  exterius.  Ecce  Rhaab  me- 
retrix  dulcis  eloquii  tui  viltam  coccinsam,  sive 
funiculumcoccineum,infenestrasualigavit,signum 
suae  fidei,  quod  nuntios  Josue  sive.Iesu  susceperit 
atque  salvaverit  (Jos.  n),   dum    Ecclesia  quondam 


malum  Punicum  rursumquetintinnabulum  aureum 
et  aliud  malum  Punicum,et  vestieturea  Aaroninof- 
ficio  ministerii,  ut  audiatur  sonus,  quando  ingredi- 
tur  et  egreditur  Sanctuarium,  et  in  conspectu  Du- 
mini,  et  non  moriatur  (Exod.  xxviu).  »  Malum 
quippe  Punicum  in  medio  tintinnabulorum.religio- 
sum  atque  operosum  est  silentium,  maxime  sexus 
feminei  in  societate  fidei  vel  doctrinae  praedicato- 
rnm,  qualis  lu  preecipue  fuisti,  Virgo  virginum,  in 
ad.jutorio,  vel  etiam  regimine  praedieantium  aposto- 
lorum,  cujus  etsi  verba  non  396  leguntur.vel  au- 
diuntur.ubi  praedicaverunt,  opera  tamen  velmerita 
non  ignorantur,  minora,  imo  majora  linnitu 
praedicantium.Illud  quoque  faclitium  malum  Puni- 


peccatrix,  et  idololatriae  meietricio  sordida,    dulce  p  cum  rubicundum  erat.utpotenon  ex  solohyacintho, 


eloquium  tuum,quo  magnificavit  anima  tua  Domi 
num  (Luc.  i),  pignus  suae  salutis  jugiler  personat, 
et  omnem  doctrinam  evangelicam,  in  qua  ipsos 
apostolos  tua  sine  dubio  labia  confirmaverunt,  in- 
tegra  semper  fide  praedicat  (I  Cor.  i).  Et  de  omni 
quidem  anima,  quaecunque  diversa  sentientes  ad 
unitatem  sua  praedieatione  constringit,  ut  idipsum 
dicantomnes,  et  hoc  agit  «  in  charitaleet  fide  non 
ficla  (I  Thim.  i),  »  verum  est  dicere,  quia  «  labia 
ejus  sicut  vitta  coccinea,  »  sed  in  istagratia  caeteris 
omnibus  es  imcomparabilis,post  me  dileclum  tuum, 
cui  specialiter  Spiritus  in  psalmo  dicit:  «  Diffusa  est 
gratia  in  labiis  tuis  (Psal.  xliv).  »  — «Sicutfragmen 
mali  Punici  ita  genae  tuae,  absque  eo  quod  intrin- 
secus  latet.  »  Malum  Punicum  dicitur,  eo  quod  ex 
Punica  regione  sit  genus  ejus  translatum.  Idem  et 
malum  granatum,  eo  quod  intra  corlicis  rotundita- 
temgranorum  contineat  multitudinem.Negantme- 
dici  mali  hujus  cibo  corpora  nutriri,sed  eo  sic  uten- 
dum  opinantur,ut  medicari  potius.non  altere  videa- 
lur.  «  Ita  inquit,  genae  tuae  sicut  fragmen  mali  Pu- 
nici,  »  id  est,  verecunda  es,  sicut  decet  virginem, 
longe  dissimilem  filiabus  illis,  quarum  cuilibet  di- 
cendum  fuit:  «  Frons  mulieris  meretricis  faota  est 
tibi,  et  erubescere  noluisti  (Hier.  ni).  »  Fragmen 
mali  Puniciet  rubet,etamplius  quam  integrum  ma- 
lum  redolet.  Sic  tu  et  singulariter  verecunda  es,  et 
multis  per  bonam  opinionem  in  bono  exemplo  pro- 


qui  color  aerius  vitam  significat  ccelestem,verum- 
etiam  et  ex  purpura  et  cocco  bis  tincto  factum.  Et 
«  ita  genae  tuae,  »  o  dilecta  verecunda,  et  magistra 
competentis  verecundiae  sive  religionis  necessariae, 
cujus  verecundia  tanlo  est  laudabilior.quanto  con- 
scientia  gloriosior,  tutior  atque  securior.  «  Sicut 
turris  David  collum  tuum,  quae  aedilicala  est  cum 
propugnaculis.  »  Quid  erat  turris  David?  Putasne 
illa  turris  manufacta,  de  qua  legitur  :  Gepitque  Da- 
vid  Sion,  haec  estcivitas  David  ?  Imo  turris  David 
non  manufacta  fuit,  cui  tuum,  o  dilecta.collum  de- 
beat  assimilari,  et  haec  est  humilitas  David.  Atque 
hic  sensus  placet  magis.  «  FiliasSion,  aitDominus 
Deus  apud  Isaiam,  elevatae  sunt  et  ambulaverunt 
exlento  collo,  et  nutibus  oculorum  ibant  et  plaude- 
bant  (Isa.m).  »HaecfuilsuperbiailIarum.  Propterea 
expugnari  potuerunt.  Tuum  autem  collum  nequa- 
quam  extenlum  fuit,  sed  est  sicut  turris  David,  id 
est  sicut  humilitas  David.per  quam  ille  coram  Deo 
fortis,et  contra  bomines  stetit  inexpugnabilis.  Ipse 
enim  quasi  tenerrimus  ligni  vermiculus,qui  et  cum 
esset  rex  unctu9,  dixil  ad  Saul,  cum  eum  illc  per- 
sequeretur:  «  Quem  persequeris,  rex  Israel,  quem 
persequeris?  Canem  mortuum,  et  pulicem  unum 
(I  Reg.  xxiv).  »  Turris  ista  a^dificata  est  cum  pro- 
pugnaculis.et  mille  clypei  pendcnt  ex  ea,omnis  ar- 
malura  fortium,id  est  hanc  ejus  tantam  humilita- 
tem   caeterae  virtutes  consecutae  sunt,  maximeque 


889 


COMMKNT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  III. 


890 


fortitudo  et  sapientia.sicut  scriptum  est:  David  se-  A  mus[prius  ?]hocfiet;«Vadamadmontemmyrrh8eet 


dens  in  cathedra,  sapientissimus  ipse  est,quasi  te- 
neTimus  ligoi  vermiculus,  qui  octingentos  inler- 
fecit  impetu  uno.  0  qualis  haec  turris,  qualia  pro- 
pugnacula  I  Ex  ea  mille  clypei  pendent,  omnis  ar- 
matura  fortium,qui  propler  humilitatem  accepit,ut 
caneret  etscriheret  verba  fortitudinis,verba  snpien- 
tiae  et  verilatis  tam  multa,  ut  millenarius  numerus 
vult  intelligi,tam  fortia,ut  omnibus  exinde  armatis 
fortibus  nihil  falsitatis  obsistere  possit.  Ita  collum 
tuum,  imo  et  ultra  quam  turns  illa,  collum  tuum, 
id  est  humilitas  tna,qu»  sedet  vel  patetin  collotuo 
non  extento,  cedificata  est  cum  propugnaculis,  et 
mille  clypei  pendent  ex  ea  omnis  armatura  fortium. 


adcollem  thuris.»  Quomodovadam?  Ascendarallie- 
rosolymam,et  consummabuntur  omnia,qu«scripta 
sunt  de  me:«  Tradar  enim  gentibus  ad  illudendum 
et  flagellandum.et  postquam  flagellaverint,  cruciii- 
gent  et  occirlent  me  (Malth.  xvi,  20).»  Hoc  erit  ire  ad 
monlem  myrrhee,  scilicet  mortillcari  vel  occidi,  si- 
cut  a  patribus  istorum  mortificati  sunt  propheta?. 
Tertia  die  resurgam  a  mortuis,  et  deinde  ascendam 
in  coelum.et  sedebo  ad  dextram  Patiie,  juxtaillud : 
«  Dixit  Dominus  Domino  meo,sede  a  dextris  meis 
(Psal.  cix).  »  Hoc  erit  ire  ad  collem  thuris.  Exinde 
namque  coj<noicetur  et  praedicabitur,  quia  sum 
Deus,  juxta  illud,«  Etvocnbilur  nomen  ejusAdmi- 
rabilis.Consiliarius,  Deus  (Isa.ix).  »  Hoc  prsdicabi- 


Nihil  enim  deest  ilhc  ommum,  qua  continentur  in 

«     •   .     •  •.  .•     -i  ■     •  ■fii    j:„u„i.,„  „„    r>  tur.  et  seauentibus  sienis  conliniuibitur,  atoue  lta 

Scnptuns  ventatis,e.t  neque  invisib:lis  diabolus.ne-  B  J   .'  ,     .,  „6. 

que  visibilis  homo  haereticus  econtrapotuit  unquara 


vel  poterit.  Adde  illud,  quod  maximum  est,  quia 
Verbi  cujusmysteriaconsecutaest,ut  canerethumi- 
litas  patris  lui  David,  Verhi,  inquam,ejusdem  sub- 
stnntiam  concepit.et  incarnatam  peperit  humilitas 
tua,  o  filia  David.  «  Duo  ubera  tua,  sicut  duo  hin- 
nuli  caprtrse  nemelli.qui  pascunlur  in  liliis,  donec 
aspiret  dies  et  inclinentur  umbrae.  »  0  ubera  vere 
gratissima  atque  pulchcrrima.duo  ubera  manu  Al- 
tissimi  formata.  Hsc  sunt  virginitas  et  fecunditas, 
quarum  pulchritudo  in  tuis,  dilecta,  uberibus  ca- 
stis,  uberibus  femineis,  qua;  me  lactaverunt,ma*i- 
me  spectanda  est.  Spectate,amici,ubera  haec.imoin 
uberibusistis  duohfec,  virginitatem  atque  fecundi- 
tatem.  Nonne  sunt  hasc  sicut  duo  hinnuli  caprea 
gemelli  ?  Nunquam  visum  est  simile  huic  in  munti- 
bus,  sive  collibus  nostris  ;  sed  neque  videbitur  in 
sreculis  superventuris,ut  uni  capreaefiant  duotales 
hinnuli  gemelli,  ut  uni  feminae  contingat,quatenus 
eisdem  uberibus  et  filium  lactel,  et  virgo  sit.Aspi- 
cite  hoc  et  admiramini,  videte  et  congratulamini, 
quia  caprea  haec  tales  hinnulos  ila  geminos  edidit, 
quia  femina  hosc,  dum  quasi  caprea  per  niontes 
exilit,dum  coelestibus  vel  supernis  animo  intendit, 
gemellahsec  plenae  gratiae  dona  feliciter  apprehen- 
dit,ut  et  mater  et  virgo  sii.  Quid  faciemus  gemellis 
istis  ?  Pascuntur,  et  pascunl  in  liliis,  donec  aspiret 
dies.inclinentur  umbrs3,idest  secretocustodiantur, 
in  silentio    habeantur,   nec   publice    prssdicenlur, 


flet,  ut  mihi  thus  offeratur  tanquam  Deo  vero,  de- 
structis  simulacris  gentium  et  aris  d3emonnm,qui- 
bus  hactenus  ab  ignorantibus  et  erranlibus  incen- 
sum  offerturet  sacriflcium.  Quid  deinde?  «  Tota 
pulchra  es.amica  mea,etmafula  non  estin  te.Veni 
de  Libano,  sponsa  mea,  veni  de  Libano,  veni.  Co- 
ronaberis  de  capite  Amana.de  vertice  SaniiretHer- 
mon.de  cubilibus  leonum,de  montibus  pardorurr.» 
Cum  pertransiero  montem  myrrh«,et  pervenero  ad 
collem  thuris,  id  est  cnm  resurrexero  a  mortuis, 
atque  coronatusgloria  et  honore  resurrectionis  et 
immortalilatis,sedpnsqueaddextramPatrisadorari, 
et  thure.id  est  omni  divina  religione  honorari  cce- 
pero  Deus  unus  cum  Patre  et  Spiritu  sancto,  tunc 
demum  et  tu  coronaberis,  »  tunc  demum  haec  lo- 
C  quar  ad  te:«  Tota  pulchra  es.amica  mea.et  macula 
non  est  in  te.«  Quomodo  haec  loquar  ad  te?  Nimi- 
rum  magna  et  manifesta  Evangelii  praadicalione.Et 
nuncquidem  pulchra  es.sednondum  apparuit  quod 
tota  pulchrasis,et  quod  macula  non  sitin  te.quod 
scilicet  virgo  conceperis  vel  genueris,  et  virgineis 
uberibus  lactaveris  me.  Hoc  prsdicabitur  gentibus 
quod  a  Deo  macula  non  sit  in  te.  Tunc  demum  lo- 
quar  tibi,«  Veni  de  Libano,sponsa  mea,veni  de  Li- 
bano,  veoi,  coronaberis.  »  Unde  coronaberis  ?  De 
capite  Amana,  quod  interpretatur  noclurna  avis, 
de  verticeSanir,  quod  interpretatur  dcns  vigilm- 
rum,  el  Hermon,  quod  interpretstur  unalhema. 
Venies  de  Libano,  quod  inlerpretatur  candida- 
tio,  id  est,  migrabis  de  corpore  isto,  corpore  can- 


quod  ita  sint  gemelli,  donec  resurgam  a  mortuis,  D  dido,  corpore  virgineo,  et  coronaberis  de  omnibus 


quod  est  aspirare  diem.et  inclinari  umbras  morta- 
litutis.  Omnino  secreta  sunt  in  liliis  haec,  id  est  in 
illis  sive  penes  illos,  quibus  inest  et  candor  et  sua- 
vis  odor  castitalis,  qualium  prima  fuit,  cujus  in 
utero  infans  ad  odorem  nostrum  exsultavit  longe  a 
filiabus  illis,  quarum  sunt  quasi  seplem  daemonia, 
septem  islis  presdicamentis  tuae  pulchritudinis,quae 
nuac  edixi,  contraria,  scilicet  altitudo  oculorum, 
compositio  capillorum,  voracitas  dentium,inconti- 
nentia  labiorum,  irrsverentia  genarum.colli  ereetio 
nimia,subaclionis  atque  confraclionis  frequens  in- 
juria.  Tempus  erit,  quando  haec,tua,quae  nunc  se- 
creta  sunt,oporleat  prasdicari  ad  gloriamDei.  Pri- 


his.id  est  de  corpore  vel  membris  illius,  qui  nomi- 
nibusistis  recte  denotatur.de  regnis  mundi  hujus. 
Regna  namque  rriundi  hujus,  quaedam  capita  vel 
quidam  vertices  recte  dicuntur  nocturnae  avis,  et 
dentis393  vigiliarum.etvereanathematizati  diaboli 
a  Deo  separati,qui  cum  sit  princeps  tenebrarum.et 
tanquam  leo  rugiens  circumeat.quasrens  quem  de- 
voret  (/  Petr.  v),  recte  et  nocturna  avis  et  dens 
dicitur  vigiliarum.  Ipse  eadem  regna  et  cubilia  leo- 
num.et  niontcs  ilico  pardorum,quia  videlicetragea 
regnorum,  reges  Babyloniorum  etPersarum  atque 
Medorum.reges  et  consules  siveimperaloresRoma- 
norum,  quid  nisi  leones  et  pardi  dicendi  sunt,quae 


891 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


892 


totbellis,tot  caedibus  orbemterrarum  laceraverunt?  A  Nam  «  caput    mulieris  vir  (Ephes.  v).  »   Tu  capite 


De  talium  leontim  cubilibus  laliumque  pardorum 
monlibus  tu,  amica  mea,  coronaberis.  Quomodo? 
Videlicet  credent.  in  me,  fructura  veniris  tui.eteo- 
rum  credentium  salus  corona  tua  erit.  Ita  corona- 
beris,  ut  et  in  ccelis  regina  sanctorum,  el  in  terris 
regina  sis  regnorum.  Ubicunque  enim  praedicatum 
fuerit  illud  de  dilecto  dictum,»  minuisii  eum  paulo 
minus  ab  angelis,  gloria  et  honore  coronasti  eum, 
et  constituisti  eum  superopera  manuum  tuarum 
(Psal.  vm),  »  prasdicabitur  et  dete,  quod  sis,  odi- 
lecta,  et  mater  hujus  coronati,  ac  proinde  regina 
ccelorum,  totum  jure  poseidens  filii  regnum,atque 
hocintuitu  reges  atque  imperatores  coronissuis  te 
coronabunt,  palatia  sua  nomini  nieo  sacrabunt.ho- 


isto  te  indignam  judicasti.tu  viro  et  omni  ssecnlote 
indignam  existimasti.  Hoc  scientes  dicunt  et  vere 
dicunt  amici.quia  votumegregium  Deo  prima  vovi- 
sti,votum  virginitatis.  Attamen  sponsi  nomenadmi- 
sisti,  desponsari  viro  non  renuisti,  et  inter  haec 
unum  oculorumtuorum  etillumcrimen  jam  dictum 
colli  tui.magis  acmagis  in  raefixisti.fide  fortis.spe 
siabilis,  charilate  immobilis.  Si  enim  Abraham  et 
Sara  fideles  sperare  potuerunt  (Gen.  xnl.quod  con- 
jugium  eorura  uon  deberem  negligere,  quin  custo- 
direm  illud  in  do:no  Pharaouis  incontaminatum.et 
idcirco  Saramtolli  in  domum  illam.nec  Abr.iham  re- 
nuit,nee  ipsa  Sara  refugit;quanto  magistu,fidelissi- 
ma,mefidelem  fore  sperasti,quod  virginitatemtuam 


nori  tuo  dedicabunt.ut  desioant  esse  quod  fuerant,  p  custodire  possem  aut   non  negiigerem  illibatam  in 


montes  pardorum  cubilia  leonum.  «  Vulnerasticor 
meum,  soror  mea,  sponsa.  Vulnerasti  cor  meum  in 
uno  oculurum  tuorum,  et  in  unu  crinecolli  tui.  » 
Etenimquisunquamitahabuit.uttuhabes.sorormea, 
sponsa,unumoculorum?Dequadam  mulieresacraet 
veridica  narrat  Scriptura,quia,cumesset  sterilis,et 
ob  hoc  amaro  animo  oravitDominum  flens  largiter, 
et  multiplicavit  preces  coram  Domino,  et  post  ba?c 
ita  subjunctum  esl :  «  Kl  abiit  mulier  in  domum 
suam,  vultusque  illius  non  suntamplius  in  diversa 
mutati  (I Fteg.\).»  Quid  erat  illa  uniformitas  vultuum, 
non  se  amplius  in  diversa  mutanlium?  Nimirum 
identitas  cogitationum,  et  valde  intenta  earumdem 
perseverantia  precum.quas  profecto  quis  discernat, 


doniu  sponsi.prassertim  fidehset  justi.etidcirco  de- 
sponsionis  solemnitalemnonrefugisti?ltaquesemper 
et  uliique  unum  sive  unitatem  habens  oculorum,id 
est  vultum  in  diversa  non  mutatum, «  vulnerasti 
cor  meum,»  unum  illum  crinem  tuum.scilicet  spi- 
ritum  huaiilem  et  contribulatum  in  me  jecisti,  ve- 
luti  spiculum  praeacutum.et «  vulnerasticormeum.» 
Alii  quonduiu  fortes  et  validi  me  tenuerunt,  et  di- 
centem  :  «  Dimitte  me  (Gen.  xxiv),  non  dimise- 
runt.et  luctandofortitercootraDeum  fortesfuerunt, 
tu  autem  et  «  vulnerasti  cor  meum.»  Et  illi  quidem 
luctando  atque  vincendo,  aeternam  sibimet  benedi- 
ctionem  et  necessariara  peccatori  populo  suo  indul" 
gentiam  obtinuerunt,  tu  autem  quid  invenisti,  quid 


vos  scitns,  o  araici,    qui  dicitis  :  «  Vivus  est  enim  r.  accepisti  vulnerando  cor  meum  ?  «  Quam  pulchrs 


sermo  Dei  et  efficax,  et  penetrabilior  oinni  gladio 
ancipiti,  et  pertingens  usque  ad  divisionem  animae 
et  spiritus,compagum  quoque  acmedullarum,et  di- 
scretor  cogitationum  et  intentionum  cordis,  et  non 
est  ulla  creatura  invisibilis  in  conspectu  ejus  (Hebr. 
iy).»  Hoc  est  unum  oculorum,ha3C  uniformitas  vul- 
tuum.oculorum  spiritualium  vultum  internorum  in- 
defessa  charitate  justam  precem  perseveranter,  uti 
cceptum  est.dirigere  ad  Dominum  ac  semper  cogi- 
tare  idipsum.Et  quis  in  hac  re  talis,ut  tu,o  dilecta 
singularis,  quam  solam  pra?  cunctis  amantibus  to- 
tam  occupavit  totamque  possidet  amor  dilecti.  In 
hoc  uno,  soror  mea,  sponsa,  per  fidem  soror  mea, 
per  Spiritum  sanctum,amorem  verum,sponsa  mea, 
in  hoc  uno  oculorum  tuorum  vuloerasti  cormeum, 
unde  et  viscera  mea  super  te  continuere  se  non  po- 
tuerunt.  Nec  vero  solummodo  «  in  hoc  unooculo- 
rum  tuorum  vulnerasti  cor  meum,  sed  et  «  in  uno 
crinecollitui,»  idest  innimia  humilitatecordistui, 
quem  videlicet  crimen  semper  unum  vidi,  quam 
humilitatem  semper  uniformem  et  indeficientem 
esse  conspexi.  Quod  uno  crine  gracilius,  etquid 
humilitale  subtilius?  Quid  crine  flexibilius,et  quid 
humilitate  confractius?  Crinis  unus  vix  comparet, 
humilitas  tua  vix  consensit,  quod  computari  possis 
inter  homines.  Iste  est  crinis  colli,  humilis  cogita- 
tus  mulieris,  caput  non  habentis  ;  caput  inquam.id 
est  virum,  neque  habentis  neque  habere  volentis. 


sunt  mamms  tua?,  soror  mea,  sponsa.  Pulchriora 
sunt  ubera  tuavino,  et  odor  unguentorum  tuorum 
super  omnia  aromata.  »  Amici  auscultant  haec,  el 
intelligunt  me  hoc  dicere,  hoc  admirari,quia  mater 
et  virgo  es,  et  hunc  esse  fructum  unius  oculorum 
tuorum,et  unius  crinis  colli  tui.quod  cum  terepu- 
tares  indignam  viro.facta  es  digna  Deo;cum  teindi- 
gnam  judicares  laceresemen  inlsrael,factaes  digna 
facere  salutem  inlsraeljcum  iudignam  tereputares 
lactare  filium  hominem,  digna  habita  es  mammis 
pulchris.uberibus  pulchcrrimis,mammis  virgineis, 
uberibus  intactis,laclareFilium  Deum  ethominem. 
Haec  auscultantes,  toties  de  mammis  et  uberibus 
tuis,et  de  ceteris  instrumentis  tuae  pulchritudinis, 
de  oculi8,  de  capiHis.de  dentibus  et  labiis,tot  voces 
dilecti  gratulantis  non  fastidiunt,  quoniam  amici 
sunt,  imo  «  gaudio  gaudent  propter  vocem  sponsi  » 
laetantis  (Joan.  n),juxta  illud  :  «  Laetabilur  Domi- 
nus  in  operibuB  suie  (Psal.  cin).»  Voces  istae,  voces 
laetitia?  nostrae  sunt,  lastitiae  Patris  et  Fiiii  et  Spiri- 
tus  sancti  in  istis  operibus  noslris,in  mammis  sive 
uberibus  tuis,  semel  duoubera  tua,8icutduo  hin- 
nuli  capreae  gemelli,  quod  jam  supradiclum  est;et 
nunc  iterum  :  «  Quam  pulchroe  sunt  ruammas  luae, 
soror  mea.sponsa  !»  ac  tertio  :Pulchriorasuntopera 
Trinitatis.haec  gratiora  valdeque  pulchrioraprimis 
operibus  illius,  dicentis  :  «  Faciamus  hominem  ad 
imaginem  et  similitudinem  nostram  (Gcn.  i),»pla- 


893 


COMMENT.  IN  CANTICA  (JANTIC.  LIB.  III. 


894 


smanlis  de  terra  Adam  et  fabricantis  de  costa  ejus  A  nostram,  quaa  quoties  impendit  eleemosynam  pau- 


Evam.Nun'|uid  enim  non  valde  pulchrius  est.sicut 
nunc  de  utero  mulieris  absque  viro  virum  facere, 
quam  tunc  de  costa  viri  mulierem  fecisse  ?  Illic 
namque  deviro  mulier  lacta  est,  quae  perdat  ;  hic 
de  muliere  vir  factus  est,  qui  perdita  salvet,  pro- 
pter  quod  et  factus  est.  Pulchritudo  ejus  operis 
jucundius  spectatur  in  mammissive  uberibus  luis, 
quandojam  peractaestspeciestantae  pulchritudinis, 
quando  jam  nalus  lactor  mammis  tuis.mammis  fe- 
mineis,  uberibus  virgineis.  Qualis  tandem  est  ista 
comparatio,"  pulchriora  sunt  ubera  tua  vino?»Aut 
quid  magnum  est  ilicere,  «  pulchriora  sunt  ubera 
tua  vino?  »  Nam  in  vino  luxuria  est.  «  Nolite,  »  ait 
quidain  ainicorum  ad  nostras  adolescentulas  scri- 
bens,  «  nolite  inebriari  vino,  in  quo  est  luxuria 
(Ephes.  v).  >>  Quid  ergo  magnum  398  esl  dicere, 
quod  ubera  tua  pulchriora  sunt,  eo  quod  non  est 
pulchrum  ?  Vinum  namque  sive  hoc  praesens  vini 
significalum  non  est  pulchrum,cum  sitluxuria.sive 
carnis  voluptae.sive  cujus  ebrietate  prseeunte  nulla 
unquam  ubera  prajterubera  tua  tilium  lactaverunt. 
Est  igitur  illud.quod  apudhominum  scholasdicitur 
tapinosis,id  est  humilitas,  statum  rei  magnje  dictis 
infirmans.Magna  quippe  res  est  virginitas  sive  in- 
tegritas  uberum,  me  filium  luctantium  ;  nec  shHs 
laudatur  haec  tum  pulohra  res.dum  re  maritali  sive 
conjugali  pulchrior  esse  prtedioatur,  scilicet  lacta- 
tione  filiorum,  quorum  initium  vinum  est,  id  est 
luxuria,qua3  in  vino  est.  ltidem  secundum  tropum, 
qui  apud   homines  metonymia  dicitur,  per  id  quod 


peribus  nostris,  toties  unguenta  sua  pedibus  meis 
superfundit,  et  aromata  distribuit.  Haec  enim  sunt 
aromata  vera,  unguenta  pretiosa.esurienti  cuilibet 
ex  inimicismeiscibum  dare,sitienti  potum  prsebere, 
hospitem  sive  peregrinantem  colligere, nudum  ve- 
stire.inGrmum  visitare,  et  si  in  carcereest.ad  eum 
venire  (MaUh.  xxv).  «  Super  omnia  haec  aromata 
est  odor  unguentorum  tuorum,  »  id  est  suavitas 
eleemosynarum  tuarum,quia  non  utcaeteri  in  mem- 
bris  meis,  sed  in  memetipso  tu  mihi  muniticentis- 
sirna  exstitisti.Et  quidem  jure  materno  et  naturali 
aflectu  tu  mihi  cuncta  debuisti.verumtamen  fidem 
et  humilitatem  sivecharitatem  tuain  plusquam  ma- 
ternam  respicientimihi,cunctapro  optimisunguen- 
n  tis,  cuncta  pro  suavissimis  fuere  eleemosynis,  ita 
ut  nulla  eleemosynarum  aromala,  quaecunquemihi 
in  meis  expenduntur  minimis,  unguentis  illis  va- 
leanl  aliquatenus  comparari.nFavus  dislillanslabia 
tua,sponsa,  mel  et  lac  sub  lingua  tua,  et  odor  ve- 
stimentorum  tuoruin  sicul  odor  ihuris.  »  Parum 
erat  quod  dixi  supra,  «  et  eloquium  tuum  dulce,  » 
quia  nimis  parum  est,  riulcedinem  esse  in  eloquio, 
nisi  dulce  sit  etiam  cor.  Tu  dulcis  in  ore,  dulcis  et 
in  corde.Hoc  est  quod  nunc  dico,«  favus  distillans 
Iabia  tua,  »  subjungens,  «  mel  et  lac  sub  lingua 
tua,  »  id  est  in  anima  tua.Ibi  tibimetipsi  dulciter 
sapit  favus  eloquii  tui.favus  distillans  a  labiis  tuis, 
labiis  gratiosis.  Favustuus  ego  sum,  mel  tuum  et 
lactuumego  sum.quia  Deus  tuus  et  fllius  tuus  ego 
sura.  Hoc  tua  sentit  anima,  hoc   tua   sonant  labia. 


^      r  .  c         —  ' 

continet,  ostendens  id  quodcontinetur.Poteram  sic  "  Aliud  loqui  non  potes,quam  id  quod  inpcctore  ha- 


dicere,  quia  sola  ubera  tua  me  lactantia  pulchra 
sunt,  caeterarum  cuncta  ubera  feminarura,  ex  quo 
id  acceperunt  ut  filios  suos  lactare  pospent,  etiamsi 
quid  pulchriluclinis  prius  habuerunt,  pulchra  esse 
desierunt.ita  ut  reipsa  quisque  lactantium  veraciter 
dical:  «  Ecce  enim  in  iniquitatibus  conceptus  sum, 
et  in  peccalis  concepit  me  mater  mea  (Psal.  l),  >• 
scilicet  in  iniquitatibus  Adae,in  peccatis  Evae.  Nam 
ex  illis  iniquitatibus,  ex  illis  peccatis  cum  caeteris 
malis  istud  quoque  vinum  venit,  scilicet  luxuriae 
nimietas,  per  quam  conceptus  mulieris  a  Deosuper 
numerum  multiplicenlur,ut  in  compurationerepro- 
borum  electi  pauci  eestimentur.  Quaa  autem  sunt 
unguenta  tua  ?  Dico  enim,  et  odor  unguentorum 


bes:  «  Ex  abundantia  cordis  »  labia  tua  loquuntur 
(Luc.v).  Et  sialiis  pro  tempore  tacuisti,  mihi  ti- 
cere  non  potuisti.  Ex  quo  me  natum  vidisti,  n;e- 
cum  dedicata  e»  favoduljiseloquii.simulqueosculo 
oris  mei.osculo  oris  tui,et  satisfactum  estetiam  sic 
fidei  tuae,speiet  dilectioni  tus.fidei  perdilectionem 
dicentis:«Osculetur  me  osculo  oris  sui  (Cant.  \).  » 
Quid  depannisdicam,quibusmeinvolvistietin  prae- 
sepio  reclinasti.'  Nimirum  id  quodverum  est,  quia 
«odorvestimentorum  tuorum  sicutodor  thuris.»Om- 
nium  namque  vestimenlorum,  scilicet  bonorum 
operum  tuorura,  quae  in  me  materna  et  plusquam 
charitate  operata  es,panni  illi  primitiae  fuerunt.  Et 
quia  cuncta.quae  tunc  in  me  vel  tunc  propter  me 


tuorum  super  omnia  aromata.  Quae  ergD  sunt  un-  D  operataes,demignoetvalidocharitatisignecumsua- 


guenta  tua,  soror  mea,  sponsa  ?  Eleemosynae  luae, 
quas  expendisti  in  me.  Audiunl  et  audituri  sunl 
amici  de  quadam  muliere  effundente  oleum  super 
oaput  et  super  pedes  dilecti  tui  recumbentis,et  di- 
cunt,  quia  «  domus  impleta  est  ex  odore  unguenti 
(Joan.  xu),»et  intelligunt  in  illa  muliere  Ecclesiam 


vitate  humilitatis  venerunt,  rectedixerim  ego,  recte 
consenserunt  amici,  quiaiodor  vestimentorumtuo- 
rum  sicut  odor  thuris.»Sic  enimin  omnibusfamu- 
lata  es  mihi,mater  et  virgo  fidelis,tanquam  Deo,cui 
soli  debetur  odorthuris  in  sacrificio  suo,  quamvis 
essem  ego  parvulus  luus,parvulus  homo. 


s»®  LIBER  QUARTUS. 


«  Quid  agimu8,«anima,quare  Irietis  es,  et  quare 
conturbas  me^t/^sa/.XLO.^Eccein  medio  nuptiarum 


sumus,  nuptiarum  hominis  regis,  quas  feoit  filio 
»uo  ;  quem    de  virgine  incarnari  voluit.  Et  dicis 


895 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIKNSIS 


896 


mihi  illud  terrificum,illud  valde  pavendum.«Intra-  A  civitatem  Dei  (Psal.  xlv),  »   qui    inde  dividitur  in 

quatuor  Evangelia.Nec  pnradisus  illehominem  cu- 
stodire  poluit,nec  paradisum  illum  homo  custndire 
voluit.  Quoniam  ergo  non  profuit  illis  parentibus 
pritnis.nec  nobi9  iniilis  introductio  illa  inillumta- 
lem  paradisum.terrenum  paradisum,non  observato 
pracepto  quod  acceperunt  :  iterum  plantatur  alius 
paradisus,  quem  ingredientes  lignum  vilae  aeternae 
comedamus  et  non  raoriamur.et  istaesunt  emissio- 
nesdilectae,  super  quibus  prassenti  loco  gratulalur 
dilectus,et  ila  loquitur  :  «  Hortus  conclusu9,  soror 
mea,sponsa,  es,  »  Dei  Geni'rix,«  hortus  conclusus, 
fons  signatus.Emissiones  tuae,  paradisus  malorum 
Punicorum,  cum  poraorum  fructibus.  »  Dicturus, 
«  emissiones  tuae  paradisus,  »   praemisit,  «  hortus 


vit  autem  rex,  ut  videret  discumbentes,  et  vidit  ibi 
hominem  non  vestilum  veste  nuptiali,  et  aii  illi  : 
Amice,  quomodo  huc  intrasti,  non  babens  vestem 
uuptialem  ?  At  ille  obmutuit.  Tunc  dixit  rex  mini- 
strisM.igalis  manibus  ejus  et  pedibus,  mitlite  eum 
in  tenebras  exteriores  (Matth.  xxn).  »  Quorsum 
tendis  ?Cur  mihi  hascingeris  ?  Timesne  quod  ve- 
stcm  non  habeas  nuptialem?Et  quidem  side  chari- 
tate  agitur.quod  ipsa  sit  vestisnuptialis.tu  ad  istas 
r.uptias,  ad  istarum  nupliarum  laudes  decantandas 
sine  charitale  non  iutrasti.  Ipsa  maler  nuptiarum, 
consci.t  sibi  sit  ettestis  quod  sine  hujusmodi  veste 
non  accesseris,  cui  quondam  tecum,  ut  videbaiur, 
colloquenli,  dum  sermonem  cum  illa  conferens  de 


sacris  m.ysteriis.de  gloria  sanctae  et  indiviina?  Tri-  p  conclusus,  soror  mea,  sponsa;»et  iterum,<i  hortus 

nitatis.et  dicenti.Quomodo  tu  amlesloqui  dehujus- 

modi  ?erat  autem  baec  ejus  percunctatio  facie  se- 

rena  et  vultn  hilari,  ila  respondisti   :    Ego  beatam 

Trinitatem  diligo,  et  inde  certissime  ecio,  quod  de 

illa  loquens  nunquam  extra  veritatem  aberrabo.Ne 

igitur  tristeris,  anima  mea,  neque  conturbes  me, 

«  sed  spera  in  Den,   quoniam  adhuc  confitebor  illi 

^Psal.m),  »  non  aberrando,  quod  esset  pene  in  te- 

nebras  exteriores  mitti,el  sequentem  vocem  sponsi 

cum  gaudio  audi  :  «  Hortus  conclusus,  soror  mea, 

sponsa,es,  »  Dei  Genitrix  «  hortus  conclusus,  fons 

sisnatus.Einissiones  luae  paradisus  malorum  Puni- 

corum  cum  pomorum  fructibus.Cyprus  cum  nardo, 

narduset  crocus,fislula  et  cinnamomura,cum  uni- 

vcrsislignis  Libani,  myrrha  et  aloe~cum  omnibus 


conclusus,»ac  deinde«fons  signatus.  »  Porro  emig- 
sionum  horti  hujus  illud  fuitprincipium,quod  sicut 
illi  nuntinvit  angelus,  concepit  et  peperit  filium 
(Luc.  i).  Quid  igitur  verbis  islis.nisiet  concipientis 
virginitasetparientisprsedicaturintegritas?Proinde 
dicamusetnos  felicitercum  dilecto.dicamus  omnes 
corde  credulo  et  ore  consono:«Hortus  conclusus  » 
es,  o  Dei  Genitrix,  «  horlus  conclusus,  fons  signa- 
tu9.»Unde«hortus  ?  »  Nam  inde  nominatur  hortus, 
quod  semper  ibi  aliquid  oriatur  ;  quia  cum  terra 
semcl  in  anno  aliquid  creet,  hortus  nunquam  sine 
fructu  est.Unde  ergo  hortuses  tu,  o  dilecta  dilecti, 
nisi  quia  antete  natum  est  aliquid,quod  nunquam 
desinit,et  fructus  tuus  nunquam  marcescit,aut  de- 
flcit.Maxime  autem  hoc  mirumest,  imo  verum  at- 


unguentis.  Fons  hortorum,  puteus  aquarum  viven-  C  quejucundum,  quia  de  horto  praedicatur  quod   sit 

tium,  quse  fluunt  impetu  de  Libano.  »  Ecee  novus 

paradistis,  novre  plantationes,  qua9  plantavit  unus 

idemque  antiqui  paradisi  plantator  Dominus  Deus. 

«  Plantaveral  autem  Dominus  Deus,  ait  Scriptura, 

paradisum  voluptalis  a  principio,in  quo  posuitho- 

minem   quem   formaverat.   Produxitque  Dominus 

Deus  de  humo  omne  lignum  pulchram  visu,'et  ad 

vescendum  suave;lignurr  etiam  vilaein  mediopara- 

disi,  lignumque  scientiae   boni  et  mali.  Et  fluvius 

egrediebatur  de  loco  voluptatis  ad  irrigandum  para- 

disum.qui  inde  dividitur  in  quaiuor  capita(G<?n.n). 

Ille  est  paradisus  antiquus,  paradisus  terrenusjiste 

est  paradisusnovus,  paradisus  coelestis.  Utriusque 

plantaiorest  unus  idemque   Dominus  Deus.  In  illo 


conclusus.  Quomodo  enim  bortus,  si  conclusus  ? 
Nunquam  simile  huic  auditum  est  de  omni  nostro- 
rum  multitudine  hortorum,nec  potuit  dici  vel  esse 
hortus  noa  hahens  aditum  per  quem  saltem  unus 
intrarel  vel  exiret  hortulanus.  Hic  hortus  unus  vel 
soluseslet  clausus  vel  conclusus;hic  uterusunus 
est  fecundus  et  incorruptus.Oigitur  soror  etsponsa 
mea,  quomodogaudent  amici,  quia  talis  es  horttis, 
talis  fona?Gorpore  «  horlus  conclusus,  »  mente  vel 
animaofons  signatus.  n  Et  qtiare  bisdiceris  «  hor- 
lus  conclusus?  »  Videlicet  propter  conceptum  400 
et  propter  partum,quia  in  utroque  mirabile  est,  et 
fidelium  menlibus  amabile  miraculum,  quod  neque 
corrupta  esl  conceptu,neque  violata  partu  in  utro- 


a  posuit  hominem  quem  forraaverat;  »  in  isto  for-  D  que,et  amici  et  omnes  adolescentula?  noslrae  gratu- 


mavit  hominem.qui  apud  ipsum  in  principio  erat. 
«  De  »  ista  «humo  produxit  omnelignum  pulchrum 
visu,  et  ad  vescemlum  sive.  Lignum  etiam  vitae  in 
medio  paradisi.»Istam  bumum,istam  terramsuam 
benedixit.et  ex  ea  cunctarum  germina  gratiarura,et 
cunctarum  exemplaria  virtutum  produxit.  Ipsum 
quoque  lignum  vitae  Christum,  Deum  et  hominem 
Dominum  piradisi  co;lestis.«  De  •  illo  «  voluptaiis 
loco  egrediebatur  fluvius  adirrigandum  paradisum, 
qni  inde  dividitur  in  quatuor  capita.»De  islo  para- 
diso  ille  fluvius.sive  illud  flumen  egressum  est,  de 
quo  Psalmis:a  dicit  :  «   Fluminis  impetus  laetificat 


lantur.et  utrnmquelibenterconfiteniur.Undeautem 
«fonssignatus?  »  Etquo  vel  quali  signaculo  signa- 
tus?Nimirum  ex  eo,  quod  Spiritus  sancius  super- 
venit  in  te,  et  virtus  Altissimi  obumbravit  tibi 
(Luc.i).Ipse  Spiritus  sanctus  signaculum  est  btijns 
for.tis  nostri,signaculum  pectoris  tui.Et  hoc  gemi- 
num  nostrae  custodiae  munimentum,  geminum  nos- 
trorum  amicorumgatidiiim,quia  etuterus  ttitis  nulli 
viro,  nulli  carnali  commercio  accessibilis,  et  mens 
tuanulli  vitio.nulli  spirituali  nequitia?  fuit  unquara 
penetrabilis.Mirum,  quod  cum  ita  sis<'  hortus  con- 
clusus,  »  ita«fons  signalus,  n  nihilominus,   imo  et 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  IV. 


887 

eo  amplius,emittis  omniabona  quibus  mundus  im-  A 
pleatur,et  «  emissiones  tuse  paradisus  malorum  Pu- 
nicorum  cum  pomorumfructibus,  »  paradisusScri- 
pturaruraveldoctrinaecumboniset  sanctisoperibus. 
«  Emissiones  tuae»vel  paradisustuus,«cypruscum 
nardo,  nardus  et  crocus,  fistula  et  cinnamomura 
cum  universis  lignis  Libani,  myrrha  et  aloe  cum 
omnibus  primis  unguentis. »  Herbarura  aromatica- 
rum  isle  numerus,  scilicet  numerus  septenarius, 
amicis  noslrisbeneestcognitus,  quod  universitatem 
siguifleet.maximeque  ex  Spirilusancto  sitsaoralus, 
Spirilu  septiformi  qui  hoc  ipsum  operatur,  requie- 
scendo  super  me  ilorem  primilivum  horti  hujus. 
Operatur,  inquam  hoc  ipsum.quod  hortus  conclu- 
sus  es,  quod  emissionestuae  paradisus  talis  ettam 
pulcher,  sicut  ex  istis  aromatum  septem  speciebus  g 
animadvertipote8t,interquasprincipalisestnardus, 
unde  et  bis  praedicari  vel  numerari  merelur,  cum 
dieo,  «cyprus  cum  nardo,  nardus  et  crocus.»  Nam 
ipsa  est  humilitas  tua.quae  valde  oblectavit  Altissi- 
mum,  oblectavit  me  regem  dilectum  tuum,  sicut 
ipsa  dicis,  quia«  dum  esset  rex  in  accubitu  suo, 
nardus  mea  dedit  odorera  suum  (Cant.  1).  »  Quid- 
quid  gratiarum.quidquid  virtutum.quidquidopera- 
tionum  coelestium  mundus  accepit.emissiones  luas 
sunt,  ut  ubi  erant  prius  spina  et  vepres,  vepres  et 
carduus,lappa  et  tribulus.urticaet  paliurusumver- 
siias  nequitiarum,  ibi  sit«  cyprus  cum  nardo,  nar- 
dua  et  crocus,  flstula  et  cinnamomum,  myrrha,  el 
aloe,  »  universitas  gratiarum,  juxta  numeri  bujus. 
numeri  seplenarii  sacramentum,«  cum  universis 
lignis  Libani,cum  omnibusprimisunguentis.»Quid  ^ 
ibi  universa  ligna  Libani?  Et  priraa  unguenlaquid 
sunt  vel  faciunt  illic?  Nimirum  ligna  Libani  sunt 
quidam  amici  nostri,amiciilli,quidsuntnuptiarum 
noslrarum  filii  sive  domestici  nihilominus  suntpo- 
tentia  saeculi  grandes  el  excelsi,  atque  faoultatibus 
dilatati,  ita  ut  ex  eleemosynis  eorum  sustententur 
parvuli  nostri,  parvuli  spiritualis  propositi,  quem- 
admodum  in  ramis,  lignorum  Libani  nidiflcant  pas- 
seres  exigui.Undeest  illudin  psalmo  prasscriptum  : 
«  Saturabuntur  ligna  campi,  et  cedri  Libani,  quas 
plantavit,  illic  passeres  nidiflcabunt  {Psal.  cm).  » 
Tales  niduli  passerumnoslrorum  et  cunctaeeleemo- 
synae,  quas  faciunt  vel  facturisunt  potentesac  divi- 
tes  amici  vel  filii  nuptiarum  nostrarum,  primaun- 
guenta  sunt.unguenta  miri  odoris,  sicut  signilica-  D 
turex  raeddectotuo,ubi  mulier  peccatrix  pretiosuin 
unguentum  emit,  el  eifudit  super  caput  vel  pedes 
meos  recumbenlis,"  et  domus  repletur  ex  odoreun- 
guenti  (Joan.  ii).»  Pulchra  valde  varietas  sive  diver- 
sitas  barum  eiuissionum  tuarum,  hujus  paradisi 
nostri.ubi  et  altitudo  lignorum  Libani  et  humilitas 
omnis  .iromatiei  germinis,qualecunque  decetintel- 
ligi,perjam  dictavirgulta  numeri  septenarii  specta- 
culum  commune  prrebebit,  spirantibus  in  medio 
primis  unguentis,  id  esl  cunctis  operibus  pietatis, 
maximeque  elcemosynis,  quibus  suppleri  poterit, 
quidquid  mious  spiritualis  vitae  habuerint  tales,ut 


898 


jam  dictum  est,  nuptiarum  nostrarum  domestici, 
quamvis  saeculi  curis  impliciti,  nostri  tamen  per  fi- 
dem  aiuiei.Sic  quondam  in  tabernaculo  Doraini  sa- 
ga  cilicina  byssum  et  purpuram  amica  extensione 
tegebant  (Exod.xxvi) ;  sic  seraper,  qui  spiritualibus 
minus  abundant,carnalia  sna  spiritualibus  commu- 
nicant.ut  jure  spiritualium  illorum  participes  liant. 
Haesunt  «emissionestuae.sorormeasponsa.emissio- 
nes  horticonclusi,emissionesfontissignati,  paradi- 
sus  Dei  Palris.Haereditas  inea  dilecti  tui.filii  Uei.filii 
tui,opusS|iiritussancti,Ecclesiauna  demullisemis- 
sionibus  luis,  quam  per  orbem  terrarum  diffusa, 
semper  in  te  respiciet,  et  ad  nos  clamabit  de  nobis- 
ipsis,  Tocem  extollens  mulier  de  turba  fidelis,  di- 
cens  mihi :  «  Beatus  venler,  qui  te  portavit,et  uhera 
quae  suxisti  (Luc.  xi).»  Tu  «  lons  hortorum,  puteus 
aquarum  viventium  ;  »  fons,  inquam,  hortorum, 
id  est  mater  Ecclesiarum  ;  puteus  aquaruin  vivon- 
tium,  id  est  secretarium  omnium  Scripturarum 
sanctarum.  Qu;p,  videlicet  aquae  viventes,  fluunt 
impetu  de  Libano,  id  estsancla?  omnes  Scripturae, 
quai  soho  dicuntur  et  sunt  canonicae,  manaverunt 
de  populo  antiquo.populo  Judaico.Nobilitas  quippe 
illius  pnpuli,  per  Libanum  soletmystice  designari, 
de  quo  populoegoettu.sorormea  sponsa.secundum 
carnem  sumus  progeniti,  cujus  terrae  lerminus  ex 
unolatere  eat  monshujus  nominis.  Gunctae  viven- 
tes  aquae  de  isto  Libano  fluunt.cuncta  eloquia  Dei, 
huic  populonostro  non  quomodoeunque,  sed  cum 
impetu  concurrerunt.  Oportebat  enim  hujusmodi 
aquas  cumimpetufluere.oportebat  eloquia  Domini 
fortiter  currere,  quia  multi  nimis  erant  qui  cona- 
bantur  obsistere,  mulli  nimis  adhucsunt  qui  obni- 
tuntur  et  audent  contradicere.Idcirco  amici  noslri, 
perquos  administrata  sunt  eloquia  Dei.oportuit  ut 
essent  non  solum  auctoritate  divina  praediti,  verum 
etiam  potestate  mundana  praecelsi.Quifere  primus 
vocibus  manifestis  cantaturus  erat  mysteria  regni 
nostri,  et  virtutes  saeculi  venturi,  oportuit  eum  re- 
gem  fieri,  regem  David  potentem  el  secundum 
nomen  suum  bellatorem  manu  fortem,  ut  pueros 
sine  pueriles  populi  animos,  qui  nescirent  sponte 
curam  habere  de  futuris  et  invisibilibus,  niinis 
iohiando  prasentibus  istis  visibilibus  aucloritate 
frangeret  regiae  potestatis,admisto  terroribusblan- 
dimento,scilicetsuaviiate  musici  modulaminis.Si- 
militercaeteri  amicorum  nostrorumperquoseluquia 
Dei  mnnaverunt,  fere  omnes  tortitudine  et  terroro 
armati  fuerunt,  et  omnes  gladiis  usisunt  ;  gladiis, 
inquam.materialibus  necessarioarmala}  hujusmodi 
aquae  viventes,  reveracum  impetu  pereos  cucurre- 
runt.  Primus  vel  mitissimus  eorum  Moses.cum  de 
nostraplenitudineaccipienSjViventesaquasfundere, 
id  estlegem  sanctamet  mysticarascribere  inciperet, 
gladium  arripuit  atque  arripi  jussit,  et  uno  die  vi- 
gintitria  naillia  hominum  fabricatorum  mendacii 
(Exod.  xxxu),  impelu  primo  aqus  viventis,  id  est 
aoceptae  legis,  interfecit.    Et  illi  quidem  postquam 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSTS. 


900 


temporaliter   administraverunt   suo  quique  tem- A.  quatuor  capila   divisi,  scilicet  defluvio  Gyon,  qui 


pore  decesserunt;  sed  perseverat  impetus  aquarum 
viventium  in  ore  et  manibus  etiam  illorura  qui 
non  seripserunt,  quorurn  notissimus  Helias  exsli- 
tit,  qui  uno  die  quadragintos  viros  magno  im- 
petu  interfecit  (111  Reg.  xvin).  «  Aquarum  »  igitur 
«  vivenlium  puteus,  »  id  est  sunctarum  Scriptura- 
rum  saerarium,  «  soror  mea  sponsa,  <>  tu  es,  el  hinc 
est  quoddico,quiu«  emissiones  tuae  paradisusmalo- 
rum  Punicorum  cucn  pomorum  fructibus.  •  Sicut 
cnim  in  initio  fonsascendebuteterra.irrigansuniver- 
sam  401  superficiem  terrae,sicut,inquam,«  fluvius 
egrcdiebatur  deloco  voluptatis  ad  irrigandum  pa- 
radisum,  qui  inde  dividitur  in  quaiuor  capita 
(Gi'7!.ii)  ;  »  sic  ex  te,  o  amica.o  terra  benedicta,  fons 


apud  .Egypiios  Nilus  vocalur.et  de  fluvio  Physon, 
qui  et  Ganges  dicitur,negari  non  potest  quin  exeant 
dc  illo  paradiso  terrestri  ;  de  duobus  vero  caeteris 
scriptoresmundani  Scripturamnostram  redarguere 
conantur,  riicendo  quod  non  ita  sil,  ut  ipsa  dicil, 
eo  quod  illi,scilicet  Tigris  et  Euphrates  in  Armenia 
manare  videantur,  uno  fonle  Oxorti,non  intelligen- 
tes  neque  animadvertentesquiaScripturanon  dixit, 
quod  fluviusitleparadisi  inipso  paradiso  incipiat  in 
quatuor  capita  dividi ,n  sed  fluvius,  »  inquit,»  egre- 
diebatur  de  loco  voluptatis  ad  irrigandum  paradi- 
sum,  qui  inde  dividitur  in  qualuor  capita,  »  id  est 
in  omnes  fluviales  atquedulces  et  potabiles  aquas, 
quarum  capita  sunt  ista  flumina  prinoipalia.  Aquae 


ille  ascendit,  qni  apud  Deum  erat,et  vera  lux  erat,  p  etenim  suapte  natura  falsae  erantet  amaree,  ascen- 


eicut  seriptum  est :  ■  Quoniam  apuil  te  est  fons  vi- 
tee,  et  in  lumine  luo  videbimus  lumen  )Psal.  lv).  » 
Fons,  inquam,  ille  ascendit  ex  te,  non  prinoipium 
sive  initium  habens  ex  te.sed  de  corde  Patris  per 
occultas  vias  cum  omnihus  aquis  viventibus,  id  est 
cum  omnibus  Scripturis  veritatis  veniens  in  te,  et 
8?lernumsapientiaefontem  sineputeum  faciens  inte, 
atque  hoc  modo  ascendit  ex  te.  Ad  quid  ascendit  ? 
Utiqueadirrigandamsuperficiemterrae,adinstruen- 
dam  sive  excolendam  Ecclesiam  per  universum  or- 
bem  terrae.  Ad  hoc  egreditur  fluvius  de  loco  volu- 
ptatis,scilicet«  ad  irrigandum  paradisum,  »adhoc, 
inquam,  ex  te,  o  voluptas.sivelocus  voluptatisDei, 
initium  accipiet  sanetumEvangelium  ut  peruniver- 
sum  munduii!  spiriiualem  irrijjet  paradisum,  etdi- 
videtur«  in  quatuor  capita, »  id  est  in  quatuor  ne- 
cessariae  salutissacramenta.quaevidelicet  sunt  haec, 
incarnatio,  passio,  resurreclio  atque  ascensio  mea. 
Haecenim  necessario  praedicabuntur,  et  necessario 
scientur,i|uia  sine  istorum  confessione  non  fit  no- 
ster  paradi8us,sine  istorum  fide  non  salvaturmun- 
dus.  Dividentur,inquam,viventes  aquaein  ista  qua- 
luor  capita,  id  est  principalia  sacramenta,  quia  vi- 
delicet  omnes  Scripiurse  in  ista  quatuor  subtiliter 
intendunt,  appellando  haec,  faciem  hominis,  faciem 
vituii,fnciem  leonis  e'  faciem  aquilae  volantis.Tunc 
cognoscent  amici,quid  etiam  ante  Scripturas  volue- 
rit  Scriptura  legis,dicendo  :«  Catulus  leonis  Juda, 
dd  praedam,  fili  mi,  ascendisti  [Gen,  xlix)  ; »  quid 
voluerit,  ordinando  talem  ritum  vituli  sacrificandi 


dendo  autem  per  lliam  quasiterrae  mammam.scili 

cetparadisiacam  terram,vers8e  sunt  in  dulcedinem, 

ut  irrigarent  universam  terrae  superficiem,ipsaeque 

dulce  atque  potabiles  captivo,  quod  futurum  erat, 

generi  humano,  terram  exlra  paradisum  lacerent 

habitabilem,scilieet  herbarum,lignorum,seminum- 

que  feracem,  et   inter  aquas   caeteras,  quae    ex  illi 

mammadulciorem  acceperuntjlla  flumina,  Gyonet 

Physon,  Tygris  etEuphrates,  praecipua  sunt.Simi- 

liter  aquas  Scripturarum  ex  te,  soror  mea  sponsn, 

dulcescunt  ex  utero  tuo,  sive  per  ulerum  tuum  vi- 

ventes  factne  sunt.  Alias  autem  valde  amarae,  imo  et 

mortuaeel  mortificantes  sunt.«  Littera  enim  occidit 

(//  Cor.   m),    »  ait  quidam  amicorum  nostrorum. 

Etenim  quid    aliud    est   quidquid  Moses  loquitur, 

"  quidquid  de  prophetislegitur  apudfilios  matrisno- 

straj  qui  pugnant  contra  te.nisi  littera  sinespiritu, 

eine  anima  corpus?Idcircobibentes  aquas  mortuas 

moriuntur;legenteset  sequentes  solam  occidentem 

litteram   occiduntur.    Quomodo  tandem  liet  istud. 

qunmodo  plantaliitur,sive  dilatabitur  talis  emissio- 

num  tuarum   paradisus?«   Surge,  aquilo;  etveni, 

auster;perfla  hortum  meum,et  fluent  aromata  il- 

lius,  »  Surgente  aquiloneet  flante  austro,fiet  istud. 

Quisilleestaquilo?Illenimirum,qui  dixit  :  «  Sedebo 

in  monte   testamenti,   in    lateribus  aquilonis  (kai. 

xiv)  »  :  ille,de  quo  dictum  est  per  prophelam  :  «  Ab 

aquilonepandetur  malum  superomneru  terram(Jcr. 

l),  »  ipse  est  «  serpens  antiquus.qui  vocatur  diabo- 

lus  et  Satanas  (Apoc.xu  ).  »x  Unde  iste  talis  aquilo 


(Levil.iv)  ;  quid  voluent,  dicendo  Mosi :  «  Prophe-  "  surget?Quomodo  surget  deoccultis  insidiis.ubi  ja- 


tam  suscilabo  eis  de  fratribus  suis  similem  tui 
(Deut.  xvm) ;  i  quid  voluerit,  canendo.  «  Sicut 
aquila  provocansad  volandum  pullos  suos.et  super 
eos  volitans,  expandit  nlas  suas,  etassumpsit  eos 
atque  portavit  in  humeris  suis  (Deut.  xxxn).  »  Et 
de  duabusquidem  faciebus,de  facie  hominis  et  fa- 
cie  vituli  omnes  in  me  consentiunt,  scilicet  quod 
humanatus  sim,  et  mortalis  morlem  sustinuerira; 
sed  de  facie  leonis,  et  de  facie  aquilae  volantis  non 
omnes  similiter  consentiunt.videlicetquod  etre3ur- 
rexim,  et  in  coelum  ascenderim.Sicet  de  duobus 
capitibus  fluvii,  de  loco  voluptatis  egredientis.et  in 


cebat  olim  etserpebal  lubricus  anguis.quando  pri  • 
mam  mulierem  decepit,  quemadmodum  illa  dixit  : 
oSerpens  decepit  me,  et  comedi  (Gen.ui).  «  Non 
ibi  surrexitut  impugnaret,sed  scrpendo  sibilavil  ut 
deciperet.  Vires  quippe  non  habebat  prius  quam 
consensum  voluntarium  prseberet  ei  mulier,  quam 
Deus  innocentem  fecerat.Inter  te  ot  illum,  soror 
mea  spoasa,  Deus  inimicitias  posuit;  et  idcirco  de 
te  omnino  desperavit,  imo  de  fraude  sua,  de  dolo 
sive  artibus  suis  adversum  te  nihil  habet  spei  ut 
decipere  possit.  Dico  ergo  illi:«  Surge,  aquilo 
(Apoc.  xn).  »  Quid  jaoes  in  terra?  Quid  insidiaris 


901 


COMMFNT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  IV. 


902 


calcaneo   nostro?  Nihil  porficis  insidiando.  Potius  A  v>1  virum  suum  adcomodendum  pomum  non  suum, 


surge,  viribus  uiere,ettoto  malignitatisimpetude- 
hacchare.Egis  tiolim  ut  serpens,age  nuncut  draco 
magnus,  draco  rufus  habens  capita  septem.  Non 
quasi  imperans  dico,sed  permittentisanimo  loquor. 
Tu  enim  jamdudum  surgere  ccepisti,  nec  aliud  est 
nisi  ac  si  dicam  :  Age  quod  agis.surge  qui  surgis, 
debaccharequi  debaccharis.  Quando  enim  surgere 
ccepisti?  Nimirum  antequam  fieret  htecaltera  mu- 
lier,contra  quam  decipiemto  nihil  poteris.  Ubi  ver- 
bum  promissioniB  quae  nuncimpletur,audisti,quod 
ab  Abraham  dictum  est :  «  In  semine  tuo  benedi- 
centur  omnes  gentes  (Gen.  xxu),  »  statim  surrexi- 
sti,  quia  praedictas  inter  te  et  mulierem,  inter  se- 
men  tuumetseuien  illius,inimicitias  adesse  persen- 


pomum  alienum,  poiiium  interdicium  ;  ego  invito 
dilectum  meum  ad  hortum  suum,  ad  comedendum 
fructum  pomorum,  non  alienorum.sed  Iructum  po- 
morumsuorum.quemadmodum  dicit :  »Meus  cibus 
est,ut  faciam  voluntatem  Patris  (Joan.  iv),  »  salus 
el  vita  est  generis  humani,  quod  ipse  plasmavit, 
quod  benedixit,  quod  perditum  reparavit.  Et  quid 
tam  proprie  suum  inter  omnes  fructus  pomorum 
suorum  quam  ego.quae  sum  prima  de  primitiispo- 
morum,imo  etiam  fons  hortorum.  Veniat  igilur  in 
hunchortum  suuro.et  me  transferendo  in  illud  ter- 
lium  ccelum,in  illum  tertium  paradisum  quoabiit, 
quo  me  videnle  ascendit  (II  Cor.  xn);  comedat  fru- 
ctum  pomorum  suorum,  perliciat,  usque  in  finem 


sisti.Surrexisti.caput  erexisti,caput  primum  regno-  R  perducat  gratiam  eorum  quif  in  me  celebrata  suut 


rum  ;£gyptiorum.Dixisti  enim  loquens in  Pharaone: 
« Quidquid  masculi  sexus  nalum  fuerit,  occidite 
et  in  flumen  projicite:  quidquid  feminei,reservate 
(Exod.  I),»  el  calera  his  similia,  usque  dum  dice- 
res  persequens  abeuntes  :  «  Evagiuabo  gladium 
meum,  interliciet  eos  manus  mea  \Exod.  xv).  »  Ita 
qui  serpensdeceptor  fueras,draco  persecutor  factus 
es,  draco  magnus,  draco  rufus,  id  est  sanguineus. 
Post  illud  primum  caput  tuum,  secundum  capnt 
erexisti  occidendo  per  manusjezabel  et  stirpisejus 
praecones  mysterii  hujus,  praenuntios  hujus  sacra- 
menti,  prophetas  Domini  (///  Reg.  xvi  i).  Deiude 
tertium  caput  in  Nabuchodonosor  rege  Babylonis 
(IV  Reg.  xxv)  ;  deindequarlum  in  regno  Persarum 


B 


operum  suorum.  Ex  quoin  ccelum  abiisti,crebro  re- 
verterisin  illum  quem  dicis  paradisum  emissionum 
mearum,  el  comedis  de  pomis  Punicis,  quae  optima 
suntinterpnmitias  earumdeme-iiissionum  mearum. 
Totenimjam  comedis  fragmiua  malorum  Punico- 
rum,quotbeatasanimas  martyrum  confessorumque 
tuorum  hinc  assumis,ettransfers  in  iilud  vitaa  sem- 
piternaesecretum.Quando  ita  veniesin  hunc  hortum 
tuum,  ad  istum  quem  dicis  fonlem  hortorum? 
Cuando  ita  venies  ad  me.ut  ubi  tu  es,  illic  ego  te- 
cum  sim.^KVeni  in  hortum  meum,  soror  mea 
sponsa,  messui  myrrham  mea  cum  aromntibus 
meis.  Comedi  favum  cum  raelle  meo,  bibi  vinum 
meum  cum  lacte  meo.Comi'di(e,amici ;  etbibite  et 


et  Medorum  per  Aman,  qui  genus  noslrum  delere  „  inebriamini,charissimi.»Omniaqusgeneri  humano 


voluit,  ne  esset  undepossem  ego  nasci  (Esther  111 
Deinde  quintum  in  regno  Graecorum  per  Antiocliurn 
Epiphanem  caput  erexisti.et  ltajam  quinque  vici - 
bus,  o  aquilo,  surrexisti  (/  Mnch.  i).  Seitum  caput 
nunc  est  scilicet  regnum  Romanorum.  Septimum 
nondumvenit,videlicetregnumAntichnsti.«Surge,» 
igitur  «  aquilo,  »  id  est,  ape  quod  agis  :  nnn  enim 
pracipio  ut  agas  malum,quod  nunquam  egeris,sed 
permittosurgere,  quia  vis.Excute  hocsextumcaput 
tuum,  elfice  ut  tradatur  hoc  semen  mulieris  in  ma- 
nus  Romanorum.40?  Ita  «  surge,  aquilo  ;  etveni, 
auster:  »  veni,  sancteSpiritus,  cui  diabolus  aquilo 
contrarius  est,  «  perfla  hortum  meumetfluent  aro- 
wata  illius,  »  fietque  quod  ante  dixi,  «  emissiones 
tuas  paradisus,»  quodnunquamitafactum  est.Nun- 
quam  enim,  o  auster,  ilaconira  aquilonem  venisti, 
ut  perflando  hortum  meum,  novum  faceres  fluere 
paradisum,  id  est  novam  propagari  Ecclesiam  de 
multitudine  gentium- 

Cap.  V.  —  •  Veniat  dilectus  meus  in  hortum 
suum,  ut  comedat  fruclum  pomorum  suorum.  »  Ut 
dilectus  meus  mihi  loquitur,ita  est.Ego  «hortus,  » 
ego  «  fons  hortorum,  »  ego  «  fons  signatus,  »  ego 
«gratia  ejus,  puteus  aquirum  viventium,  et  emis- 
siones  »  meae  «  paradisus  malorum  Punicorum.  » 
Veniat  ergo  ipse  in  hortum  suum,  ut  comedat  fru- 
ctum  pomorum  suorum.NonquomodoEvainviiavit 
virum  suum,ego  invito  dilectum  meum.  Illa  invita- 


ad  salutem  sive  restaurationem  ipsiuserant  neces- 
saria.ego  te  silente  perfecijsoror  measponsa,  nunc 
me  quiescente,  tibi  debetur  aliqua  ejusdem  operis 
portio  tua.Quidtantum  ad  requiem  tuam  festinas  ? 
Ego  nascendo,  moriendo,  resurgendo,  et  in  ccelum 
ascendendo,  salutem  mundo  operatii6  sum,  nunc 
cum  amicis  et  tesiibusmeis  te  superesseoportet.et 
omnium  quae  facta  sunt,  idoneum  perhibere  testi- 
monium,cumnecessariaoperalione  signorum  atquo 
virtutum.  Diligenter  auscuhent  amici,  et  enarrent 
omnibus  nuptiarum  uostrarum  fihis  quatuor  ista 
quee  facta  sunt.quia  «  veni  in  bortum  meum,  »  quia 
«  messui  myrrham  meam  cum  aromat.ibus  meis,  » 
elquia  «  comedi  favum  cuin  melle  meo,  »  et  quia 
«  bibi  vinum  meum  cum  lacte  meo.»  Uescendcndo 
quippejn  uterum  tuum  et  assumendo  carnem,  ut 
verus  homonascerer.qui  verus  Deus  eram,veni «  in 
hortum  meum;  >  moriendo  alquead  infernum  de- 
scendendo,  reversurus  cum  omnibus  sanctis  etele- 
ctis  meis  qui  me  exspectabant  ab  origine  mundi, 
«  me8suimyrrham  meam  cum  aromatibus  meis:  » 
resurgendo,  «  comedi  favum  cum  melle  meo  ;  » 
ascendendo  in  ccelum,«  bibi  vinum  meumcumlacte 
meo.»  Descendendo,inquam,in  uterum  tuum  homo 
factus  ego,«  veni  in  hortum  meum.»Quid  enim  non 
meum?Ego  quippe,  ego  ipse  sum  Verbum,  «  per  » 
quod  «  omnia  lacta  sunt,  et  sine,  »  quo,  «  factum 
est  nihil  (Joan.  i).  »  Et  ille  paradisus,  de  quo  Scri- 


903 


RUPERTI  ABBATB  TUITIENSIS. 


904 


ptum  dicit  :  «  Plantaverat  autem  Dominus  Deus  pa-  \  inimieis  meis  opportunitas  venit  me  interficiendi, 


radisuui  voluptatis  a  principio  (Gen.  xxi),  »  per  me 
plantatus  est  ;  et  tu  bortus  alius,  «  hortus  conclu- 
sus,  »  per  me  factus  es  ;  et  universu9  emissionuin 
tuarumparadisus,per  me  plantatus  sive  plantandus 
est,  proplerea  dixi «  hortum  meum.  »  At  non  sic  ille 
primus  homo,  de  quo  sic  scriptum  est :  «  Tulitergo 
Dominus  hominem  et  posuit  eum  in  parudiso  vo- 
lupiatis,  ut  operareturet  custodiret  illum  (ibid.),  » 
non,  inquam,  sic  ille  dicere  potuit  :  «  Veni  in  hor- 
tum  meum.  »  Non  enim  paradisum  ipse  fecerat  sive 
plantaveral,sed  nccinparadisoipsoformatus  fuerat. 
Ego  el  hortum  feci,  et  in  horto  nalussum,  et.utaliis 
verbis  utar,  ego  et  civitatem  condidi,  et  incivitate 
natus  sum,  sicut  soriptura  est :  «  Homo  natus  est  in 


dum  sciens  eos  traclare  morlem  meam,nihilominus 
propter  praeceptum  legisascendi  Ilierosolymani.Ita 
factum  est  ut  meterem  «  myrrbam  meam  cum  aro- 
matibus  meis,  »  idest  ut  per  obedientiam  perveni- 
rem  «  usque  ad  mortem.morlem  autem  crucis  (l'hi- 
lip.  n),  »  cum  qua  et  per  quam  omnia  traxi  ad  me 
(Joan.  xn),  et  acquisivi  omnes  electos  meos  a  con- 
sliiutione  mundi  (Eplies.  i).  Quid  deinde  ?  «  Co- 
medi  favum  cum  melle  meo,  »  id  est  surrcxi  a 
mortuis,  recepi  carnem  meum,  non  ultra  moritu- 
ram  seniperque  victuiam  cum  Verbo  sibi  unito, 
403  Verbo  Deu,  quod  sum  et  eram  ego.  Miranda 
oppositio,  mirabilis  correclio  !  Ille  primus  homo 
requisitus  sive  redargutusde  peccato  suo,quoniatn 


ea,  et  ipse  fundavit  eam  Altissimus  (Psal.  lxxxvi).  »  R  semetipsum   defendit,   non  solum  mortem  anima? 


Non  suus  paradisus  erat,  atque  eo  magis  operan  ct 
commissum  custodire  illum  condecebat.Quod  i|uia 
nou  tecit,  necessarium  erat  ut  venirern  ego  in  hor- 
tum  ineum,  et  ultra  debilumoperando  ac  serviendo, 
corrigerem  illius  pecratum  qui  nec  operatus  est  de- 
bitum.  Quomodo  correxi  ?  «  Messui  myrrham  meam 
cum  aromatibus  meis,  »  id  est  expan  ii  manus  meas 
in  cruce,  hoc  fructu,  ut  salvarentur  omoes  mei  quos 
ille,  metendo  mortem  animae  suae,  perdidit.Dictum 
quippe  fuerat illi  :  «  De  ligno  autem  scientiae  honi  et 
mali  ne  comedas,  in  quacunque  enim  dieexeoco- 
mederis,  morte  morieris  (Gen.  n).  »  Non  obedivit, 
imo  inobediens  manus  incontinentes  ad  vetilum 
extendil.  Hoc  illi  melere  fuit  :  seminaverat  enim  im- 
piam  cogitationem  tumens  intus,  et  cojdtans  esse 


qnam  incurrerat,  non  evasit,  verum  etiam  mortom 
corporis  insuper  acquisivit,  dicente  Deo  :  «  Quia 
pulvis  es.etin  pulverem  reverteris  (Gen.  iii).  »  Ego 
autem,  quoniam  tradidi  pro  peccato,  non  meo.sed 
alieno,  memeiipsum,  obediens  Patri,uon  solum  vi- 
tam  animae  non  amisi,  quasi  propter  maledictum 
legis,  dicentis  :  «  Quia  maledictus  a  Deo  est,  qui 
pendet  in  ligno  (Deut.  xxi),  »  verum  etiam  vitam 
carnis  citorecuperavi.etecce  sum  bomo  in  utroque, 
scilicet  in  corpore  et  in  anima  vivus,  contra  quod 
iFle  fuit  in  utroque  mortuus.  Itaque  et  mel  meum 
cum  favo  meo,  et  «  favum  meum  cum  melle  meo 
comedi,  »quiame,l  meum  favum  suum  recognovil, 
et  favus  meus  melle  meo  respiravit,  ita  ut  nulla  un- 
quam  myriha  inleifluere  possit.id  est  vil*  et  Verbi, 


sicut  Deus.  Hoc  illi,  inquam,  metere  fuit  non  myr-  "  quod  ego  sum  sempiterna  dulcedo,  carnein  meam 


rham,sel  gehennam  ;  non  mortem  corporis,  quaB 
interdum  pretiosa  est,  sicul  dicil  psalmus  :  «Pretiosa 
in  conspectu  Oomini  mors  sanctorum  ejus  (Psal. 
xm),  »  sed  mortem  animae,  quae  mors  mala  est,  sic- 
ut  itern  dicit  Psalmista  :  «  Mors  peccatorum  pessima 
(Psal.  xxxm).  »  Mortem  illam  messuit,  morte  illa 
statim  inortuus  fuit,  ubi  pomum  de  arbore  rupitct 
momordit.  juxtaveritatem  dicenlis  :  «  Inquocunque 
enim  die  comederis  ex  eo,morle  morieris  (Gen.  il).  » 
—  «  Eu'0  »  autem  «  messui  myrrham  meam,  »  scili- 
cet  corporis  solam  mortem,  mortem  pretiosam.Se- 
minaveram  ante  justitiam,  seminaveram  humilita- 
tem  et  obedientiamspontaneam,cum  essem  ego  non 
ut  ille,  tanium  homo,  sed  et  Deus  et  homo.  Consi- 


rursusdecoravit.et  caro  in  divinilatis  gloriam  trans- 
ivit,  ita  ut  ipsa  jam  inori  vel  mors  ei  dominari 
ultra  non  possit.  Hoc  sacramentum  nesciebant  ad- 
huc  amici  nostri,  quan  lo  redivivus  apparens  eis, 
dixi  :  «  Habetis  hic  aliquid  quod  manducetur  ?  » 
(Lue.  xxiv.)  Et  nunc  obtulerunt  mihi  partem  piscis 
assi  et  favum  mellis.  Comedi  coram  eis  non  prius 
favum  mellis.et  deinde  partempiscis  assi,  sed  prius 
partem  piscisassi,et  deindefavum  mellis.et  sumens 
reliquias,  dedieis,  hoc  signo  edocens,  quod  et  ipsi 
exemplo  mco  prius  passionibus  atque  pressuns  de- 
siccandi,  ac  deinde  favo  consurgendi  mecum  forent 
satiandi.  Similiter  et  inimici  mei  nesciebant  sacra- 
mentum  dicti  hujus,quod  dixi.et  nunc  dico  :  «  Mes- 


derabam  illud  unde  Patre  minor  essem,sci!icet  na-  D  sui  niyrrham  meam  cum  aromatibus  meis,  »  et  ni- 

hilominus  dabant  mihi  bibere  vinum  myrrbalum 
(Marc.  xv),  vinum  cum  felle  mistum  (Matth.  xxvn). 
Post  illum  resurrectionis  favum  ista  est  gloriae  et 
honoris  consummatio,quia  «  bibi  vinum  meum  cum 
lacte  meo,  »  id  est  lastificalus  sum  ascensionis  gau- 
dio,complelaScriptura,quaedicit :  «Laetificabis  eum 
in  gaudio  cum  vultti  tuo  (Psal.  xx).  »  Nam  ego  sum 
ille  rex,  de  quo  dicebat  :  «  Domine,  in  virtute  tua 
laetabitur  rex,  et  supersalutare  tuum  exsullabit  ve- 
hementer  (Ibid.)  »  llla  lasiilia,  illa  vehemens  exsul- 
tatio,  ista  estquam  nuncdico  :  «  Bibi  vinum  meum 
cum  lacte  meo.  »  Ascendi  enim  in  jubilo  (Psa'.  xlvi), 


tura  carnis,  sicut  scriptum  est  :  «  Minuisti  eum 
paulo  minus  abangelis  (Psal.  vm),  »  et  secunuum 
illam  naturam  itajustitiae  ordinemtenui,ut  omnibus 
subditus  essem  et  obediens  Patri,  tunquam  minor 
majori,  homo  Deo,  creatura  Creatoi'i,secundu'n  le- 
gem  Mosi.Exempli  gratia:  »  Ter  inanno  apparebit,» 
inquit,  «  omne  masculinum  tuum  coram  Domino 
Deo  luo  (Exod.  xxxiv),  »  scilicetin  solemnitate  Azy- 
morum,  in  solemnitate  priraitivorum  mensis,et  in 
solemnitate  exitus  anni,  quaeest  solemnitas  Taber- 
naiulorum.  Haec  enim  pars  juslitiae  sive  obedientia? 
maxime  mihiseminarium  myrrhae  luit  ;quiaexinde 


903 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  1Y. 


906 


(t  inde  non  solum  laelatur  cor,  verum  etiam  exsul-  \  medile,  >  igitur,  «  amici,  el  bibite,  et  inebriamini 


tal  caro  ;  et  ideirco  dixi  :  «  Bibi  vinum  meum  cura 
lacte  meo.  »  Hoc  vinum  meum,  oblivionem  mihi 
fecit  laborum  praeleritorum,  juxtaillud  :  «  Da  sice- 
ram  mcerentibus,  o  Lamuel,  etvinum  hisqui  amaro 
sunt  animo.  Bibanl  et  obliviscanlur  egeslalis,  et  do- 
loris  non  rcordentur  amplius  (Prov.  xxxi).  »  Bibi, 
et  bibendum  deii  his,  qui  amaro  mecuni  fueiunl 
auimo,  vinum  cum  lacte  meo.  Bibeiunl  el  obliii  sunt 
egestaiis  aique  doloris  :  egestatis,  quaprius  egenies 
fueranl,  ulpote  «  bomines  si  e  liileris  el  idiota» 
(Act.  iv) ;  »  doloris,  quo  pro,.ter  passionem  meam 
doluerant,  sicut  praedixeram  eis  jam  hora  passionis 
imminenle  ;  «  sed  quia  haec  locutus  sum  vobis  iri- 
stilia  implevit  cor  vestrum  (Joan.  xvi).  »  Iiem  :  «  Et 


cbaris.-imi.  »  lloc  unum  de  similibus  loquor  vobis, 
de  similibus  serpentis.  Non  enim  sine  causa  dixi  : 
«  Et  sicut  Moses  exallavil  serpentem  in  dcserto,  ita 
exaltari  oporiet  Filium  hominis,  ut  omnis  qni  credit 
in  ipso,  nonpereal.sed  babeat  vitam  aeternuiu  (Juan. 
111).  »  Non,  inquam,  sine  causa  dixi,  quia  videlicet 
ecce  loquor  vobis  unum  de  similibus  serpeniis.Quid 
est  illud,  unum  de  similibus  ?  «  Comedite,  »  inquit 
ille,  «  et  eritis  sicut  dii,  comediie  et  bibiie,  »  ego 
dico,  et  erilis  vos  gratia,  quod  sum  ego  natura, 
scilicel  (ilii  Dei.  Neque  illi,  videlicet  primi  homines, 
in  fructu  ligni  vetiii  videbant  hoc  quoi  audiebant, 
scilicet  diviuitatiseffectum.neque  vosvidelis  in  pane 
el  viuo  corporalibus  oculis,  sic  esse,  ut  dico  corpus 


vos  igitur  nunc  quidem  trislitiam  habelis,  ilerum  „  et  sanguine'.:  meum.  Illi  videbanl  solummodo  ar 


autcm  videbo  vos.  et  gaudebil  cor  veslrum,  et  gau 
dium  vestrum  nemo  tollet  a  vobis  (ibid.).  »  Iloc  sa- 
cramentum  nescienles.qui  videbanl  elaudiebant  eos, 
seilicel  quod  bibissem  ego  et  gustandum  praebuis- 
sein  illis  vinum  meum  cum  lacie  nieo,  dicebant.ne- 
scientes  quid  loquerentur,  «  quia. musto  pleni  sunt 
isti  (Acl.  n).  »  D^nique  Spiriium  sanctum  dederam 
illi?,  Spirilum  Paraclelum,  qui  unus  idemque  est, 
et  viuum  meum,  ei  lae  meum  :  vinum  meum,  quia 
gaudium  de  pra»senhhus  bonis  ;  lac  meum,  quia  con- 
solalio  de  pracleritis  malis  ;  vinura  meum,  quiadi- 
leclio  Dei ;  lac  meum,  quia  dileciio  proximi.  Et  di- 
cebam  eis  :  «  Comedite,  amici  ;  el  bibite,  etinebria- 
mini,  charissimi.  »  Quid  comedetis,  et  quid  bibelis? 
Nimirum   reliquias,  quas  ego   sumens  dedi  vobis, 


boris  pomum,  vos  videtis  solummodo  panem  et  vi- 
num.  Plus  ille  serpens  quam  videreiur  credi  sibi- 
met  voluii,  et  crediium  est  illi,  plus  et  ego  mihi  ut 
credaiis  exigo  quam  videre  possitis  corporis  oculis, 
et  credendum  est  mihi,  ut  quo  ordine  mors  inlro- 
ivit,  eodem  foras  miltalur,  et  viiasublaia  male  cre- 
dulus,  bene  credentibus  recuperetur.  Quo  enim  or- 
dine  vila  sublata  esl  el  mors  inlroivil  ?  Eo  videlicel, 
ut  morle  animae  praecedente,  raors  earnis  subseque- 
relur.  Nam  quo  die  cornederunt  primi  homins  ve- 
litum,  eodem  morle  «niraae,  morte  peccali  mortui 
sunl,  ei  deinde  morie  carnis,  suo  quoque  die  vel 
tempore  in  pulverera  reversi  sunt.  Itii  vos  quoquc 
amici,  et  secundum  animam  uioriui,  el  secuudinn 
carnem  mortales  facii  esiis.   «    lu  Aiam   »   quippe 


reliquias  favi  mei  et  mellis  mei,  reliquias   vini   mei  C  «  omnes  moriuntur  (/  Cor.  xv),   »  et  hoc  scienter 


el  lactis  mei,  non  sine  reliquiis  myrrhae  meae  vel 
piscis  assi  mei.  Nou  quomodo  serpens  mulierem 
Evam,  et  mulier  virum  suum  invitavilad  comeden- 
dum,  ego  inviio  vos  ad  comedendum  et  biben  lum  ; 
iino  contra  illud  quod  illi  comederunt,  ego  neces- 
sariae  comeslionis  atque  bibilionis  appono  vobis  an- 
tidotum.  Serpens  non  dabat  illis  de  suo,  sed  sua- 
debal  rapere  de  alieno.  Ego  do  vobis  de  proprio.de 
favo  et  melle  nieo,  de  vino  meo  et  lacte  meo,  imoet 
de  corpore  meo.  de  sanguine  meo,  simul  et  de  spi- 
ritu  meo.  Spiruus  hicveriiaiem  loquilur  vobis  con- 
tra  mendaeium,  quod  serpens  loquebalur  illis.  Quid  * 
euim  locutus  est  illis  :  «  Scil  enim  Deus,  quia  quo- 
cunque  die  comederitis  de  ligno  lllo,    aperieniur 


unusquisque  veslrum  conliletur.  Nunc  auiem  quid 
spinlus  dieit?  «  Elevare,  elevare,  consurgeHierusa- 
iem,  qu;e  bilnsli  de  manu  Doiuini  calicem  irae  ejus, 
el  usque  ad  fundum  calicem  soporis  bibisti,  el  po- 
tasli  usque  ad  faeces.  Duo  sunl  quae  occurrerunl  li- 
bi,  vastitas,  et  conlrilio,  et  fames  el  gladius.  Fihi 
tui  projecli  sunt,  dormierunt  in  capite  omnium  pla- 
tearum,  sicui  beslia  illaqueaia,  pleni  indignaiione 
Domini,  increpaiione  Dei  lui  (7sa.  li).  »  Quam 
dicit  indignationem  Domini,  ipsa  404esl  mors  aui- 
mae,  et  quaui  dicit  increpationem  Dei  tui,  ipsa  est 
mors  corporis,  et  ipsa  est  calix,  quem  bibisii,  inquil, 
de  manu  Domini.  subauditur,  increpanlis  alque  di- 
cenlis,  «  in  sudore  vultus  lui  vesceris  pane  tuo,  do- 


oculi  vestri,  ct  erit.s  sicut  dii,  et  idcirco   prohibuit  D  nec    verlaris  in  lerram,  de  qua  suinptus  es,  quia 


n.-  cumederetis  (Gen.  iu).  »  Hoc  dieens  ille  spirilus 
blasphemias,  magnam  Deum  asseruit  conlra  homi- 
nem  habere  invidiam.  Iste  autem  Spirilus  verilaiis, 
quid  dicil  vobis?  Scit  enim  Dei  Filius,quia  «  si  man- 
seritis  in  illo,ei  ipse  in  vobis  (Joau.  xv),  »  eritis  sicut 
filii  Dei,  erilis  dii,  eriiis«  omnestilii  Excelsi  (Psal. 
lxxxi),  »  quia  aperientur  oculi  vesiri,  aperientur 
vobis  sensus,  ul  Scripluras  intelligatis,  et  idcirco 
dixii  Vdbis  :  «  Accipiie  et  comedite,  boc  est  corpus 
meum.  Accipite  et  bibiie,  bic  est  sanguis  meus 
(Malth.  xxvi).  ii  Hoc  dicens  isle  spintus  araliae,  ma- 
guain  circa  uos  iusinual  Dei  benevolentiam.  «  Co- 

Patrol.  CLXVIII. 


pulvis  es,  el  in  pulverem  reverteris  (Gen.  111).  »  Nam 
calicem  mortisanimae  bibisti,  non  de  manu  Domini 
Dei  tui,  sed  de  manu  serpeutis  aniiqui  ininiici  lui. 
Morlis  corpores  calicem  idcirco  bibisti  de  inanu 
Dou.ini,  quia  sublala  vila  anim.e,  viia  corporis  si 
perpeiua  fuisset.nimis  essel  inulilis.Haec  duo  i.ccur- 
rerunt  tibi,  iuquit.  Ac  deiude  subjungit  :  «  Idcirro 
audi  Ik-cc,  piupercula,  el  eliria  non  a  vino.  Ecce  luli 
de  manu  tua  c.ilicem  soporis,  funduin  calicis  indi- 
gnalionis  meas.  Non  adjicies,  ut  bibas  illum  ul- 
Ira  (Isa.  xli).  »  Iloc  agilur  nuuc,  o  charissimi, 
dum  Oico  vobis  :  «  Gomedite,   amici,   el  bitiiie,  et 

29 


907 


RUPERTI  ABBATIS  TITIIENSIS 


inebriamini.  Amici,  »  inqu.ini,  «  et  eharissimi.  Jam  A 

eniio  noii  dico  vos  servos,    sed  Hmieos   meos,   quia 

oinnia  qua?eunque  audivi  a  Palre  nieo,  nola  leci  vo- 

bis  (Jonn.  xv).  »  Idcirco  non  dico,  chari  ;  sed   dico, 

charissiiin  ,  quia  chanlas  crga  vos  niaxinia  iinbi  cst, 

qua  major  esse  non  poiesi.  «  Majorem  enini  hacdi- 

leciiouem  nemo  habei,  quum  ui  animam  suam  po- 

ii.il  quis  pio  amicis  suis  nl>id.).  »  Hoc  ego  facio. 

Nnn,  eccedum   morior,  dum   ad   morlem   tra.lor, 

jamque  venditus  in  morle  agonizor,  corpus  quoque 

meum  coniedendum  et  sanguinem  meum  bibendum 

vobis  appono,  ut  sicut  jam   dixi,  quo  or.line  mors 

iniroivil,  eodem  foras  mitlalur  de  animabuset  cur- 

poribus  vestris.  Primo  quippe  furas  mittiiur  mors 

animap,  dum  comeditis  el  bibiiissaciamenluin  mor- 

tis  vel  passionis  meae,  quiasieut  quodam  loco  cli\ i :  g 

«Qui  manducat  me.ipse  vivel  propter  me  (Jodn.\i).  » 

Post  hoc  foras  millelur  mors  curporis,scilieet  quamlo 

omnes  resurgelis,  quod  et  vos  me  priiuo  resurgene 

fideliler  crediiis,  sicul  itidem  ego  dixi  de  illo,  ■   i|ui 

mnnducans  me,  vivit  propterme,  etego  resuscitabe 

cum  iu  uovissimo  die  (ibid.).  »  Dicit  aliquis  :  Saacli 

itaquepaires  vesiri  quomodo  viveut.qui  uon  comu- 

derunt  neque  bibcruut  hocviioe  sacramenlum,  nisi 

lanluin  in  tigura  et    in    generalione    una,    quando 

<i  inanna  in  deserlo  comederunt  (Exod.  xvi  ;  J  Cor. 

x),  »  el  aquam  de  consequeule  eos  petra  biberuul  ? 

Ad  ha3C,  inquam,  sicut  viventibus  vobis  pro  modo 

vestro,  ila  et  defunctis  illis  pro  modo  ipsorum,  sa- 

pientia  Dei  providil,    eademque    measam   paravit. 

Siquidem  dissiputi  sunl  illi.quoniam  animsquidem 

apud  inferos  sunt  in  requie  spei,   corpora  vero  re-  U 

quiescunl  in  sepulcns,  dissipabor  et  «  cgo  pauis  vi- 

vus,qui  deccelo  descendi  (Joan.w),  »  et  anima   qui- 

dem  ad  animas  illoium,  corpus  vero  descendil  ad 

corpora  ipsorum,  scilicet  in  ejus  lerrse  venirem, 

quo  illa  recepta  sunl.  Mox   animae  lllorum   revivi- 

scunl  in  vila  plena  alque  perfeela,  cujus  iu  spe  ali- 

quaieuus  vixeiun;  ;  iu  novissima  autem  die  vobis- 

cum  resurgenl  resuireclionc  corporum.    Atquc   ila 

fiel  quod  dicitaliquis  vestrum,  quodque  lirmiler  te- 

nel  lides  omnium   veslium,   quia  «   sicul   in  A.iaro. 

omnes  moriuniur,  ita  et  in  Ghrislo  omues  vivilica- 

buntur  (I  Cor.  xv).  »  Hoc  tantae  s  ilutis  sacraiueiitum 

ab  initio  non  feci  vobis,  hunccii  um  potumque  vitie 

aelernae  baetenus  non  porrexi  vobis.cum  ambul.ire- 

lis  mecum  ad  praedicanduui  Evungeliuin  regni  L)ei.  D 

Non  eniin  tempus  eral,  nequc  orJo  poscebat  ut  vo- 

liis  cibus  aut  polus  d.iretur  novae  salulis,  priusquam 

mundaremiiii,  priusquain  delereiur  maould  vestra, 

macula  realus  anliqui,    quam  conlraxeruul  cuine- 

dendo  vetiium,  vobisque  omuibus  nascituris  intule- 

ruut  jam  dicti  hooiines,  primi  parentes  vesiri.Muu- 

dari  aulem  aliler  neque  vos  poluisiis,  neque  polue- 

runt  veteres  amici  nostri,  sancii  antiqui  ub  origine 

mundi,  nisi  per  eflusionem  sanguinis  mei,  «   lava- 

crum  rcgenerationis  (Tit.  m),  scilicet    sanguinis  et 

aquae  de  latere  meo  decurrenlis.  Non  igituranle  vo- 

bis  facere  aut  dicere  debui,  «  accipile  el  comedile, 


908 

amie  ;  «ocipiie  et  bibile,  cbarissimi  ;  »  non,  in- 
quaiii.  aute,  sed  in  lpso  arlicuio  passionis  m  r  vel 
morti-,qua  emundaii  eslis,  un.le  ei  dico  vobis,  i|Uia 
ei  «  vos  mundi  estis  propler  sermonem,  qucm  locu- 
lus  sum  vobis  (Join.  xv).  »  Nam  quia  credidislis,  el 
quia  permans.slis  mecum  in  tenlalionibus  iueis 
idcirco  ex  quo  ego  ccer.i  agonizari  vos  ccepistis 
emundari ;  ac  proinde  sicui  jim  mundis,sicul  einun- 
dalis  apeccalo  originali.quod  primus  bomo  per  ci- 
bum  coniraxit,  hiiiie  cibum  el  Iid;  c  polum  feci  vo- 
bis  apponendum  caeleris  amicis  el  filiis  nosiris  post 
vos  uasciiuris,  buc  ordine  ut  ipsi  prius  Iiventur 
aqua  baptismalis,  qua:  post  sanc  iliculioueru  Verbi 
cum  siguaculocrucis  sive  exorcismo  passionis  meae 
vel  n  oitis,  iiou  eritalia,sed  eadcm  quam  cum  san- 
guinc  meo  de  laiere  meo  jam  morluus  profundHm, 
percu.-sus  lancea  militis,  et  tunc  demum  parliceps 
fial  cibi  bujus  ac  potus  eo  inodo  quo  tradidi  vobis. 
«  lueliiiamini  »  igitur,  «  charissirai  ;  »  inebria- 
mini,  inquam,  ita  ut  egestaiis  veslrae  oblivisca- 
mini,  et  doioris  amplius  non  recordeuiini.  Ndiii 
«  corpus  quidem  moriuum,  »  id  est,  cerlissime  mo- 
riiuiuin  esl  «  propter  peccatum,  spiiitus  vero  vivit 
propier  justilicalionem  [Rom.  vm).  »  Et  ipsara  mor- 
lein  et  omnes  modus  sive  species  morlis  alque  poe- 
narum.quidquid  doloris  et  quidquid  gaudli,q  idquid 
timoiis  et  quicJ.juid  spei  mundus  habere,  sive  in- 
ferre  poiesl  aut  poluit,  oblivi-cimini  charissimi  prae 
ebrielate  vini  vestri,  prae  abundantia  Spiri>us  sancti, 
prae  dulcedine  nuptiarum  noslrarum,  mptiarum 
praesentium  quibus  inleresse  meruislis,  quarum  fe- 
sliviiatem  videre  priiui  meruerunl  beati  oculi  veslri. 
Vos  enim  eslis  convivaa  nuptiarum  praecipui,  qui 
primi  omnium  aquain.  vinuin  lacium  gustare  me- 
rui^tis.  Siquidem  jam  buc  ipsum  quod  non  hibe- 
lis  iusiitiain  sive  dulorem  saeculi,  qUod  conlemni- 
lis  gaudium  mundi,  quod  timorem  honiinis  nuii  li- 
melis,  quoJ  uon  iu  homine  speratis,  quae  videlicel 
quaiuor  passiones  aqu.t  moriuae,  imo  et  aquaruiu 
morluarum  quoedam  capila  s_nt,  scd  solummodo 
secundum  Deum  conlrisiamini  (//  Cor.vu),  solum- 
modo  in  Spiritu  saucto  gaudotis,  solura  Deura  ti- 
melis,  et  in  solo  Deo  spcralis  jam,  inquam,  hoc 
ipsum  est  praeguslare  factuin  e\  aqua  vinum,  ct 
ebiielatis  initium,  veniet  aute.n  salielas,  perlicictur 
ebrietas,  posl  hoc,  juxta  illud  in  psaliuo  :  »  laebria- 
biinlur  nb  ubertale  domus  lu.f,  el  lorrente  volupta- 
tis  toae  polabiseos  (Psul.  xxxv).  »  Eece  baec  sunt, 
soror  mea  sponsa,  qu.e  feci,  qu;eque  dixi  amicis  et 
charis>imis  meis,  vcuiens  «  in  horlum  mcum,  »me- 
lens,  ut  jam  dixi,  «  myrrham  meam  cum  aromati- 
bus  meis,  »  comedens  «  f.ivura  iiieuin  cum  melle 
meo,  »  et  hibens  «  vinum  meum  cum  1  cte  meo.  » 
CaMerum  quod  oplas  el  dicis  post  ha?c  omnia  :  «  Ve- 
niat  dileolus  meus  in  horlum  s«um,  ul  comeda! 
fruclum  po;norum  suorun),  »  hoo  desi  lerans,  ut  le, 
quani  dixi  hortum  conclusum,  cujus  emissiuncs 
sunt  vel  csse  incipiunt  per  munduiu  universum  pa- 
radisus  malorum  punicorum  ;  le,  inquam,  hoilum 


909 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  V. 


910 


conclusum,  foiilpmque  hortorum,  mox  accipiam  ad  A.  ducenili,  per   quos  «erpens  unliquus    sibilabit,   u' 


meipsum,  «  ut  ubi  ego  suin,  illic  et  tu  sis  mecum 
(Joan.  xiv),  »  hoc  nimirum  ratio  differre  poslulal, 
videlicet  in  prirnis,  ne  vacet  liuic  mundo  dicere  quod 
DBDquam  muliereni  videril,  de  quanovum  hucauilit 
ex  Evangelii  nostri  prcedicalione  «  quia  misit  Deus 
Filium  suum,  faclum  ex  niuliere,  faclum  sub  lege 
(Galat.  iv).  »  Pulcbernmum  aique  ordinaiissimum 
est  quod  duin  adversarii  noslri  libros  bajulanl 
secum,  dicentes  sive  scripium  habentes  :  «  Ecce 
virgo  concipict  et  pariet  tiliura,  et  vocabilur 
•505  nomen  ejus  Emmanuel  (Isai.  vn),  »  et  amici 
noslri  praedicant  in  isla  pleniludine  lemporis  hoc 
esse  perfectum,  «  se  |Uentibus  signis  »  ad  confir- 
mationem  dictorum   (iiarc.  xvi),   lu  quoque   ades 


dicain,  alii  me  hominem  fuisse  tautum  ei  uiroque 
sexu  progenilum  ;  alii  menihil  corporis  assumpsit.se 
ex  te,  sed  transisse  per  te  quasi  per  listulam,  alii 
non  me  hominem  verum,  sed  in  phantasia  appa- 
ruicse  hominero  phantasiieum,  alii  non  sempsr  ine 
fuisse,  sed  ex  te  sumpsisse  iniiium,  alii  lilios  te  ex 
Joseph  suseepisse  post  me  nalum.  Taudiu  igiiur 
dillbiri  le  oporiet  et  deiineri  in  peregrinalione  isia, 
donec  imenmas  et  isias  et  caeteras  hasivses  uuiver- 
sas,  narrando  licleliter,  quod  pnedicetur  et  scribalur 
veraciter;  narrando,  inquam,  prout  lcmpus  elcausa 
posmlaverii,  qnod  non  me  ex  viro,  sed  ex  super- 
veniente  Spirilu  sancto  conceperis,  quod  non  ila 
per  le,  qua>i  per   fistulam  Iransierim,  sed    de  ipsa 


media  librorum  praecedeulium  alque  praadic.itorum  r>  carnis  luae  substantiam  verani   carnis   subslantiam 


signorumque  subsequenlium  ;  iu,  inquam,  virlutum 
operatrix,  ac  totius  sanci.e  magistra  religionis,  qua- 
lem  nunquam  oculus  vidit,  qualis  ab  initio,  quando 
Evi  facla  esl,  non  fuil,  nec  ebl.nec  eril  in  cogilaiioni- 
bus  suis,  in  verbis  suis,  in  factis  suis,  iu  omui  odore 
suavita!is,in  omni  flore  et  fruelu  bouoris  et  honesta- 
tis  (Ecch.  xxiv).  Ecce  venturi  suni  homines  spirilus 
cuiilrarii,  spitiluscontra  semetipsum  divisi,elcontra 
conclusioneni  horli  mei,  coulra  virginilalem  uteri 
mei  [al.,  tui],  contra  paradisiacas  emissiones  luas, 
mulia  -c  diversa,  imo  et  contraria  dicluri,  videlicet 
Cai'pocralianis,Valentii)iani,Apollinarista?,Pauliani, 
Jovinianista?,  el  alii  spiritu  erroris  seducli  sive  se« 


susceperim,  quod  non  phantaslicum,  sed  vcrum  et 
vere  humanum  corpus  acceperim,  et  in  ccelum  leva- 
verim,  quod  non  ex  te  inilium  sumpseiim,  sed  anle 
te,  imo  et  in  principio  anie  oinnia  sa^cula  Deus  Uei 
Verbum  ego  exslilerim,  et  post  me  naluin  semper 
virgo  sis,  juxta  quod  Ezcchieli  prophetae  clictum 
luit  quia  «  porla  haec  »  semper  «  clausa  erit 
(Exech.  xliv).  »  Porlas  istas  el  (-innes  ejusmodi 
emissiones  tuas,  tempus  luum  eril,  ut  cum  anima 
tua  f.iciam  id  quod  summopere  desidarans,  dicis : 
Ul  «  venial  dilectus  meus  in  horluin  siium,  ul  come- 
dut  fructum  pomorum  suorum.  » 


LIBER  QUINTUS. 


0  beala  Maria,  vocem  sponsi  jamdudum  audie- 
ruit  non  solum  amici,  veruin  eliam  adolescentulse 
<1  'i.i i(i  plurimae  pulchriludinem  tuam  Isudanlis  el 
dieentis,  quia  «  lola  pulchra  63,  «  el  adhuc  adjicien- 
tis  [at.,  dicenlis],  «  ahsque  eo  quod  iutrinsecus 
lalet.  »  Quid  est  illud  quod  «  inlrinsecus  laiet,  » 
nisi  optimus  intentionis  sive  conscienliae  Ihesaurus? 
IIoc  enim  lere  omues  nos  latet  dum  legimus,  quia 
tu  religionis  et  Ddei  magislra  cum  beatis  aposlolis 
oonversata  es,  cum  bominibus,  et  tere  iuter  turlias 
visi  es.  Cur  nou  potius  in  abscondito  te  couti- 
nuisli  ?  Cur  non  conlirmasti  tibi  secrelum  contem- 
plalioois?  Cur  unquain  aliquis  morlalium  visus  est 
magis  le  assumpsisse  peunas  sicul  columbaa,  ut 
volarel  el  requiescerel,  ut  elongaiel  fugiens,  et 
maneret  in  soliludine  ?  (Psul.  lix  )  Hocenim  multi  fe- 
eerunijiion  solus  Heliassive  Helisaeus (lll  Reg. xvni), 
verum  etiam  quampluros  filii  propheiarum.  Quid 
igiiur?  Quam  ob  causam  non  et  tu  similiter,  sive 
umplius  eo  modo  preliosam  abscondisti  horninibus 
pulchritudinis  tuae  margaritam  ?  QuaBrimus  hoc  et 
est  sciiu  diguum,  et  ecoejam  invenimus  el  videmus, 
no:i  quidim  omnino  sicut  esl,  sed  quasi  per  specu- 
lum  (I  Cor.  mij.Nam  speculi  vice  ad  causam  istam 


P  consiJerandam  habemus  maxime  hunc  Scriplui.e 
locum,  Iltpc  pulcherrima  dicia  Canlicoruin,  quae  sic 
incipiunt;  «  Ego  dormio,  et  cor  meum  vigilat.  Vox 
dilccli  mei  puWantis:  Aperi  mihi,  sorar  mea,aiiiica 
mea,  columb.i  mea,  immaculaia  n.ea,  quia  cu|i!it 
raeum  plenum  est  rore,  et  cincinni  mei  guttis 
noctium.  Exspoliavi  me  tunica  mea,  quomodo  in- 
duar  illa  ?  Lavi  pedes  meos,  quomoilo  inquinaho 
illos?  Uilecius  meus  misit  maoum  su-im  per  fora- 
men,  et  venier  meus  iniremuit  a  1  lacum  ejus.  Sur- 
ri'xi,ut  aperirem  dileclo  meo.  M.unis  meae  dislilla- 
verunl  mvri  ham  primam,  el  digiti  mei  pleni  myrrba 
probalissima.  Pessulum  ostii  u  ei  aperui  dileelo 
meo.  Al  ille  declinaverat  alquc  transieral.  Aninia 
mea  liquefacla  esl,  ut  dilectus  locutus  esl.  Quaesivi 
illani  et  non  inveni:  Vocavi,  et  non  respondit  mihi. 

"  Iuvenerunt  me  cuslodes,  qui  ciicumeuut  civiutem  : 
Percusserunl  me  et  vulneraverunt  me,  tulerunt  mihi 
pallium  meum  custodes  murorum.  Adjurovos,  H I ise 
Hieiusalem,  si  inveneritis  dilectum  meum,ulannun- 
tielisei.quia  amorelangueo.»  Ecce  hic,o  Maria  beatis- 
sima.ecce  hicnobis«  quasiperspeculum  in  aeuigmate 
(J  Cor.  xiu)  »  sulducet  vita  lua,  vila  indvla,  <|uap, 
ut   dicere    vel    canere   jam   consueviuius,  cunctas 


911 


ltUPIiltTl  ALiDATlS  TUITIENSIS 


912 


lusiral  Ecelesias.  Tolus  fere  hujus  capiluli  sensus  A  dam  te  in  ccelum  aUhsreum  non  unus  tanium  cur- 


ail  blud  periinei,  i|uo.i  iu  le  latel ;  ei  supra  nos  est 
queuiaiimodum  supra  dicebal  ililectus,  »  oculi  lui 
Columbarura,absque  eo  quud  inlnnsecus  latei,  sicui 
fragraen  mali  punici,ita  genae  luae  absque  eo  quol  in- 
trinsecus  laiei  (Cant.  iv).  »  Admovearaus  igiiur  lioc 
specuiuu.  el  diligenter  oculis  cordis  exlnde  conlera- 
plemiir,  ul  saltem  aliqtia  ex  parte  c  ignoscaiuus  san- 
clissimam  conversalionera  luam.  >  Ego  dormio,  el 
cor  meum  vigilat.  »  Quid  li  ic  csl  aliud.  nisi  illud 
ipsum  quod  alibi  dicit  habilalrix  pecloris  tui  sa- 
pienlia  406  Dei  :  «  In  omnibus  requiem  qua;- 
sivi  ?  (Eccli.  xxiv.  »  Et  quid  haac  sunl  :  «  Ego  dor- 
mio, »  elc,  «  In  omnibus  requiem  quorsivi,  »  nisi 
oplimam    panem    elegi   (Luc.  x),    reliciis   cunctis 


rus  igneus,  se.l  lotus  cum  rege  suo  Filio  iuo  venircl 
alque  ooourroret  angelorum  exercitus?  Haec  nubis 
quasi  percontantibus  tu  respoudens,  dicis  :  «  Vox 
dilecti  mei  pulsantis,  aperi  milii,  soror  mea,  ainica 
inea,  columba  mea,  immaculala  mea,  quia  caput 
ineiiin  plenum  esl  rore,  el  cincinui  moi  gutlis  no- 
cliuin.  »  Hoc  cst  dicere  :  Dilecius  rneus  foris  est, 
quasi  subdio  est,  tcctum  non  habet,  (ioinura  non 
habet:  «  Vulpes,  inquit,  foveas  liabent,  et  volucres 
cceli  nidos,  Filius  aulem  bominis  non  habel,  ubi 
caput  suuiu  reclinet  (Matlh.  vm).  »  Quid  enim  ?  Nun- 
qui.l  ilomum  vel  suam  babei  ?  Imo  «  reliqui,  ait> 
domum  meam,  divisi  haereditatem  meam,  fucta 
est    milii    habitalio    mea    quasi    spelunca    hyaenaa 


soliicitudinibu^  vel  curis  saeculi  I  El  quidera  mullae  g  (Itier.  xn).  »  Domiuura  ergojam  non  habens  suim, 

liliae  sive  mullae  auims  laliter  dormierunt,  vel  dor- 

mire  cupierunl,  sed    lu   dormitionis    hujus   totum 

obiines   magisteriura    et   vigiliarum    cordis   lolura 

tenes   princi[iatum.  Quid    aliud    uobi?   in    Psalmo 

loquitur  iliiilem  dilectus  dicens:  «  Vacale  et  videle, 

quooiam  ego  sum  Deus   (Pial.  xlv).  »  lloc  namque 

idem  est  ac  sidiceret:  Vos  dormite,  et  cor  veslrum 

vigilet.  Intelligiraus   igitur  quid   dicas:«   Ego  dor- 

mio,  et  cor  meuin  vigilal, »  scilicel  quia  lalera  nobis 

ut  sequamur  viiam  tnain   csse    insiauas,  qualis   in 

palre  luo  Jacob,  quasi  per  umbram  signiticila  est, 

qui  et  ipse  quindo  dormivit,   tune  cor  ejus  vigilavit 

sicut  scriptum  cst :  «  Gumque  venissel  ad  quemdam 

locum  et  veliet  in  eo  requiescere,  tulit  de  lapidi- 

bus  qui  jaceliant,  el  supponens  capiti  suo  dormivit 

in   eodem   loco.  Vi<:itque  in  somnis  scalara    stan- 

tem   super   terram,  et   cacumen  ejus  langens  cce- 

luni  ;  angelos   quoque  Dei  ascendentes  et  descsn- 

denles  per  eam,  el  Uominum   innixum  scalae  (Gen. 

xxvm  ),  »  etc.    Mullarum    quoque,  sicut  jam   di- 

clum  est,  animarum   fuit  et  est,  non  sulum   secun- 

dum    illam   simililudinem   otio  saucto  dormire,  id 

est,  a  lerrenis  curis  vacare,  et  in  coelestibus   pcr 

contemplatiouem  corde  vigilare.verum  eiiam  eodem 

modo,  quo  et  Jacob  tunc  dormivit  secundum  corpus 

durmire  et  secundum   auimam   per  somnium   coe- 

lestia   videre,  juxla   illud  :    «  Senes   veslri   somnia 

souiniabunl,   et  juvenes    vestii    visiones   videbunt 

(Joel.  n).  i)  Sed,  o  tu  ccelum  Dei,  unica  sedes  Du- 

niini,  iu  utro  ]ue  vigilanliic  modo,  cunclis  raortali- 

bus  sive  terrenis  hominibus  longe  eminentior  exsti- 

tisti,  longe  sludiosior  ad  coniemplandum   eum,  in 

quem   dusiderant   angeli    prospicere,    alque    aptiur 

fuisli.  Quid   ergo  tu   cura  bomioibus,  quamvis  san- 

ctis  ?  Quid  lu  loqui  vel  conversari  cum  mortahbus, 

quamvis  aposlohs?  Cur  nou  ponus  tanquara  lurlur 

castissima,   lurtur    solivagi,   soliludinem    expeiisti 

remolior  quam  Jaanncs    liiptista,  seereiior   quarn 

Helias,  ut  solile   scirent,  l>bhue   famularentur  an- 

geli  sancti,  non    ad    horam,  sicut   angelus  Heliaru 

semel  et  iterum   pavit  (///  Iteg.  xix),  neque  ad  tera- 

pus,  sicut    euradem    corvi    paverunt    ministri,  sed 

jugiter,  doneo  tuis  completis  diebus,  ad  transferen- 


ct  nonduni  adepius  aliam,  id  csl.a  Judaeis  repulsus, 
cl  genlibus  nondum  cognitus,  quodamraodo  stans 
fnris  et  pulsans,  rogal  inlus  suscipi,  el  haee  vox 
dilecti  mei  pulsautis  :  «  Aperi  raihi,  soror  mei,  co- 
lumba  mea,araiea  mca,  immaculatamea.  »  —  »  Soror 
mea.  »  per  fidem,  «  awiica  mea,  »  per  spem,  «  cu- 
luinba  mea,  »  per  charitatem,  «  immaculala,  »  per 
omnimodain  meulis  ct  corporis  incorruptionem, 
quod  in  matre  quae  concepit  et  peperit,  valds  lau- 
dabile  est.  «  Aperi  mibi,  »  id  est  os  luum,  «  loquc- 
re,  »  proul  ab  conlirmandiim  pertinet  Evangelitiin, 
et  in  hoc  opialaa  libi  quietis  patere  suspendiura  ;  ut 
gratum  singulari  pudiciliae  luaj  proptcr  me  rumpas 
silenlium.  Quam  ob  causam  ?  videlicet,  «  quia  caput 
meum  plenum  est  rore,  et  ciucinni  m  ;i  uultis  no- 
clium.  »  —  «  Extraneus  factussura  quippe  fratribus 
meis,et  peregrinus  liliis  matris  mes  (Psul.  lxviii)  ; » 
et  sicut  ejus  qui  fortis  esl,  et  tectum  non  habet, 
ii  caput  plenum  est  rore,  et  cincinui  »  sive  supremi 
capilli  pleni  sunl  «  guttis  nociium  ;  »  ita  «  opprobia 
exprobanlium  ceciderunl  siijier  me  (ibid.  ).  »  et  ab 
ipsis  saerae  sensilius  pravis  inliciuntur  Scripiurae, 
qnao  oinnes  ita  mihi,  scilicet  Vcrba  Dei,  sicut  cin- 
cinui  inhaercnt  capiti.  Sicut  me  evtra  portas  suas, 
ut  crueiligerent,  ejeccrunt,  ita  de  cordibus  suis 
longe  fecerunl,  odientes  et  me  et  Patrcra  meum,  et 
sicut  illa  nocie  sua  facicin  meam  conspuernnt,  ita 
pertinaciter  blasphemias  in  caput  meum  jactitant, 
el  cincinnos  meos  comraacul  ml,  similes  ipsi  rori 
cadenti,  sive  caducis  guttis  noctium,  quia  de  gratia 
D  Dei  ceciderunt,  dum  me  Deura  Dei  Filium  esse 
blaspbemantes  negant,  cl  Scripturas,  quas  lestimo- 
nium  perbibenl  de  me,  sensu  contrario  conturbant. 
Aperi  igilur  cum  ahis  lestibus  meis  os  tuum,  el 
lacitu,  ut  in  quibuscunque  loeum  habeam,  ubi  recli- 
nem  capul  meum.  U.d  ot  quando  isla  vox  dilecli 
pulsantis?  Intus  et  inieriori  homiue,  ubi  vobis  quo- 
que  aniicis  dileclus  idem  solitus  est  loqui,  »icul  ct 
de  quodain  veilrum  Scriptura  dicit:  «  Dmi  auiem 
Spiriius  Philippo  :  Accede  el  adjunge  te  al  currum 
istum  (Acl.  vm)  »  Sic  enim  dilecius  habilat  in  vobis 
et  iulus  loquitur  vobis,  non  neccsse  habetis  doceri 
quid  de  raeip^a  dixerim,  «  vox  dilecti  mei  pulsau- 


9i3 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  V. 


914 


lis.  »  Si  quserilnr  quando.nimirum  poslquam  ascen-  A  olivenit  ?  «  Dilectus  meus   misil  manum   suam  per 


dn  in  ccelum,  ilum  hic  quoque  sexus  tenderet  ad 
euin.  sicul  legitur  in  Actibus  apostolorum  :  «  Hi 
onines  erant  perseveranies  unanimes  cum  mulieri- 
bus,  el  Miria  malre  Jesu  et  fralribus  ejus  (Acl  i).  » 
Sicut  viri,  ila  el  feminse  jam  communiier  vivere 
incipiebanl,  non  solum  Judasorum,  verum  etiam 
Gracorum,  cutn  dato  Spiritu  sancto,  praMicaretur 
Evangelium.  Hiuc  esi  illud  :  «ln  diebusaulem  illis 
crescenle  numero  discipulorum,  factus  esl  murmur 
Grajcorum  adver^us  Hebraeos,  eo  quod  despiceren- 
tur  in  ministerio  quoiidiano  viduae  eorum  (Ac.f.\i).  » 
Propter  iiujiismodi  maxime  fiebat  «  vox  dilecti  pul- 
saniis  »  el  dicentis  :  «  Aperi  mihi,  soror  mea,  » 
videlicet  ne  vel   infirmiori   sexui  deesset  saluiaris 


foranten,et  venler  meus  inlremuit  ad  lactum  ejus.  » 
Quomodo,  o  dilecti,  misit  dileclus  tuus  manum 
suam  per  foramen  ?  Qu*  est  illa  manus  ?  Quod  est 
illud  foramcn  ?  Quis  iPe  lacius  ?  Quis  ille  iremor  ? 
Quomodo  «  intremuit  ven'er  meus,  »  aul  quid  ven- 
ler  tuus  ?  Mirantes  isU  qnarimus,  quia  lalium 
ine^perti  stiuius.  Dicil  quidam  veterum  amicorum. 
«  Et  misit  Dominus  mauum  suam  et  leligit  os 
meum,  et  dixil  ad  me  :  Ecce  dedi  verba  mea  in 
ore  tuo.  Eece  consiilui  te  hodie  super  genles  et 
regna  (Jer.  1).  »  Ilem  alius  dicit  :  «  Ego  sedebam 
in  domo  mea,  et  senes  Juda  sedebanl  coram  me, 
el  cecidil  super  me  ibi  manus  Domini  Dii.  Et 
emissa  similitudo  manus  apprehendit    me    in    cin- 


doctrina  minislenumque  el  norina  vilce,  vel  morum  d  cinno  capilis  mei  (Ezech.  v).  »  Ncslra   wlate   refe 


di«ciplina.  Ego  aulem,  inquam  :  «  E»spoliavi  nie 
tunica  mea,quoinodo  induar  illa?  Lavi  pedes  meos, 
quomodo  inquinaho  illos  ?  »  Jamduduni  quippe, 
dilecte  ini,  vilam  perfecie  solitariam  concupivi,  in 
qua  sic  vivilur,  ac  si  quis  tunica  vel  omni  vesle 
nudus,  quiescat  sibi  in  secrelo  lecluli  lotis  pedibus, 
et  expers  totius  pulveris.  Quomodo  rursus  implica- 
bor  curis,  quae  non  desunt  praelalis  in  coiivcrsatione 
communi,  quamvis  viia  communiier  viventium 
propriumque  nlhil  babentium  reliaiosa  sit  vel  esse 
possit  ?  Haec  namque  vita  sine  victu  vel  minisierio 
quotidiano  non  potestdeduci,  etnonnihil  habetpul. 
veris,  imo  et  nimis  saepe  pulverulenta  est,  ei  in  pri- 
mis  murmuriosa,  sicul  inilio  jam  audistis,  o  amici, 
«  quia  faclus  esl  murmur  Grarcorum  adversus  He- 
brreos,  eo  quod  despicerentur  in  ministerio  quoli- 
diano  viduae  eorum.  Nec  mirum  quod  sexu  isio, 
scxu  fnifiili,  confugienle  ad  nos  de  lnto  saeculi, 
subest  aliquid  puiveiis  hujusmodi,  cum  ct  in  vc- 
stro,  scilicel  se\u  virili,  nonnulla  reprehensibi- 
lia  sinl,  et  multa  prislinae  conversaiionis  vesli- 
gia  supersint.  Ego  auiem  dilecto  meo  pulsanti  lo- 
quor,  eique  nola  replico,  quia  singularfs  ego  prae 
omnilius  exui  me  luuica  mea,  menle  et  aciu 
407  vel  hahilu  reliqui  omnia  et  ila  lavi  pedes 
nieos,  conscienliam  sive  inlenlionem  meam  emnn- 
dante  Spirilu  sanclo,  ut  jam  dicti  pulveris  nihil 
omnino  residuum  sit.  Quotnodo  nunc  «  induar  lu- 
nica,  »  ut  cum  mea  reliquenm  omnia,  curem  aliena, 
pro  aliis  sollicila,  et  earum  quae  quotidie  veniunt 
viduarum,  vel  quae  veuiurae  sunt  virginum  maier- 
familias  eflecla  ?  «  Quomodo  inquinabo,  quos  lavi 
pcdos  ineos,  »  id  est,  ad  aliqua  terrcna  inclinabo 
oculos  vi-l  csleros,  quos  omnes  tibi  soli,  dilecle 
mi,  dedicavi,  sensus  vel  cogitatus  meos  ?  Nam.etsi 
custodiatui  semper  mecum  est,  vera  lamen  hu- 
militas  semper  sollicita  esl,  el  mea  polissimum 
anima,  quae  auiore  luo  singulariler  plcna  esl,  pro 
pulvcre  iTstimat,  pro  sordibus  reputat,  quidquid 
unquam  praeter  te  per  aliquam  necessitalem  dicilvel 
coj:itat,quamvis  liciiumsit.quamvisnonoliosum.inio 
et  aliquatenus  utile  videri  possil.Hasc  vel  his  similia 
diccnli  et  vigilanli,  corde  domire  volenli  mihi  quid 


rebal  quaidam  adolesccntularum  familiaribus  suis, 
quibus  propler  compertam  benevolenliam  secrela 
sua  committere  non  dubilabat,  nocte  quadam  si- 
mililuilinem  manus  a  capile  lecluli  fuisse  immis- 
sam  super  pecius  suura  pene  vigilaniis,  imo  nul- 
lateuus  dormteniis,  non  nihil  lamen  de  excessu 
tenuiler  palieniis.  Erat  autem  tactus  suavissimus, 
quasi  dexlerae  manus.  Et  apprehendens  illam  suis 
ulriusque  manibus  demuloebat  signaculo  crucis, 
peragrans  intus  ct  exterius,  quibus  delinimeniis 
valde  manus  eadem  deleciari  videbatur.  Curaque 
posl  illas  signaculi  sancli  delicias,  quibus  ra  nuin 
demulcebat,  brachium  quoque  conlingere,  ipsam- 
que  personam,  cujus  manum  lenebal,  assequi  co- 
naretur,  veloeiter  veluli  increpitans  movit  elexcus- 

"  sit  se  manus  illa,  oleo  suavior,  poena  volucris  agi- 
lior,  motuquc  suo  dedit  intelligi,  quod  ipse  cujtts 
eral  manus,  nollet  se  apprehendi.  Memoralmt  etiam 
eadem  adolescemula,  scilicet  anima  nupliis  istis 
dediia,  caniicisque  nupiialibus  inienta,  quoniam 
dilectus  in  visu  nociis  conspicuus,  manuni  stiam 
miro  ncodo  peclori  ejus,  quasi  per  foraraen  injecit, 
et  cor  ejus  intrinsecus  apprehendil,  tenuilque  ali- 
quandiu  suavissime  stringens,  et  gaudebat  ineffa- 
bili  gaudio  cor  illud  inlra  manum  illam  subsiliens 
atque  tripudians.  Porro  de  tremorc  illo,  tremore 
sanclo.et  divino,  lale  experimenium  sibi  evenisse 
(ideli  narratioue  referebat.  Aspiciebat  per  visum  in 
quadam  ecclesia  Salvatoris  imaginem,  cruci  con- 
lixam    in    loco  sublimi,  scilicei  ubi  de  tnore  consi- 

D  stebat,  orantibus  sive  adorantibus  proposita  popu- 
lis.  Cumque  in  eam  intenderet,  vivens  imago  visa 
est,  vullu  quasi  regio,  radiantibus  oculis,  aspectu- 
que  prorsus  reverendo,  raanutnque  suam  dexlram 
de  palibulo  adducere,  signaculum  crucis  super  as-  v 
picieulem  edere  maanilica  expressione  dilectus  ille 
dignatus  est.  Nam  vana  visio,  imo  magnae  virtutis 
sensum  videndi  intulit  continuo.  Oenique  sicut  tre- 
mit  folium  arboris,  ubi  ventus  vebernens  illud  con- 
cusserit,  ita  cnm  repente  in  hoc  visu  evigilasset, 
treinore  dulci,  in  leciulo  aliquandiu  trerauit,  ve- 
rumtamen,  iremorc  blandu  nimiunique  suavi.  Et 
anlequam  evigilaret,  in  ipso  visu   jam    dicti  virtus 


915 


RUPEHTI  ABDATl  TUITIENSIS 


916 


signaculi  videnlem  sursum    rapuit,    veloeius  alque  A  declinaveral  alquelransierat.»  —  «  Ego,  inquil.pes- 


facilius  quam  dici  possit,  manibus  expansis  ad 
manus  illius  coutixas  eruci,  iia  ui  os  quoque  ori, 
lotiiinque  corpus  admotum  viderelur  ejus  corpori, 
ei  ol)i  somno  crupit,  aliquandiu,  sicul  jam  dl- 
clum  i'si,  treinore  illo  divino  mulium  deleclabili- 
ler  vigilans  Iremuit.  H;pc  pro  expeiimento  manus 
vc!  taelus  atque  tremons  divini  paucis  dicta  sint. 
Verum  cinn  de  lua  persona  agitur,  o  dilecia  dileeti 
singularis,  qualia  ve.l  quanta  sunt  isla,  ut  ea, 
quas  circa  te  fecisse  credenda  esl  manus  Domini, 
possint  aliqualenus  ex  istorum  simililudine  colligi  ? 
Magna  suut  isla,  nostrosque  longe  cogitatus  exce- 
dunt,  le  polius  audiamus,  cetera  lam  sar.cla 
tamque  mystica  narrantem,  tam  longo   supra   lilte- 


sulum  ostii  mei  dilecto  raeo  aperuit  et  ille  dccli- 
naverat  alque  transierat,  »  iil  esl,  cgo  os  meum 
a[ierui  in  doctrina,  ul  audientibus  facercm  notiliam 
dilecli,  sed  jnm  nobiscum  non  eral,  jani  ccclo 
receptus  adhuc  rodire  uilerius  non  habebat.Ergone, 
o  dilecta,  lu  islud  nesciebas  ?  Nonne  prius  quam 
mo  to  jam  dicto  pessulum  osiii  ttii  aperuisses, 
videras  qund  in  ccelum  40§  ascendissel,  et  scie- 
bas  quod  ullra  ad  comiuaneudum  mortalibus  redi- 
lurus  non  essel  ?  Sciebam,  ail,  et  bene  sciebam. 
Sedquid  ?  »  Anima  mea  Iiquelacla  est,  ut  dileclus 
loculus  est.  »  Quando  vel  ubi  loculus  est  ?  Nimirum, 
quando  vel  uln  ego  «  pessulum  ostii  mei  dileclo 
aperui,  »  loquendo  scilicet  pro  ulililate  audientium 


ram  spiritum  vitae  in   sensu  habentem.    «    Surrexi  n  ea  qua»  sunt  dilecii,  tine  et    ubi    dilecius  esl  locu- 


ut  aperirem  dilecto  meo.  Manus  meae  stillaverunt 
myrrham  oplimam,  el  digili  mei  pleni  rayrrba  pro- 
batissimi.  »  Surrexi,  inquara.  Quomodo  enim  diu- 
lius  dorraire  aut  post  obdorraiscere  potuissem  ? 
Quoinodo  lunica  indui  fastidiosura,  aut  pulverem 
pati  in  pedibus  mihi  esset  pigrum,  ubi  post  vocem 
dilecli  mei  pulsanlis,  manusquoque  accessit,  el  ta- 
ctu  suo  illura  ineffabilem  ventri  meo  timorem  in- 
c  is^it  ?  «  Surrexi  igitur,ut  aperirem  dilecto  meo,  » 
operam  dedi,  ul  cum  apostolis  Chrisli,  utique  dile- 
cti  raei  dictis  et  faclis  proficerera  currenli  Evan- 
gelio.  Nain  hoc  est  quod  dico  :  «  Manus  mese  stil- 
laverunt  myrrham  0|iliniam,  el  digili  mei  pleni 
myrrha  probatissima.  »  Oportebat  namque,  ul  ma- 
xime  relictis  credentium   atque  apostolicam    vitam 


tus.  Non  enim  ego  eram  qu;e  loquebar,  sed  ipse 
loquebatur  in  rne  (Matth,  xi).  Si  enim  qnislibet  ve- 
slrum  araicorum  dicil,  et  vere  dicit  :  «  An  experi- 
menlum  quseritis  ejus,  qui  in  me  loquilur,  Chrisli 
(//  Cof.  xni),  »  non  dubium  quin  cl  in  me  dile- 
tus  idem  locutus  sit,  quoties  ei  pessulum  oslii 
mei  aperui,  quolies  linguam  movi,  et  Verbn  Dei, 
quod  ipse  est,  vocem  meam  accommoduvi.  Ut  ergo 
dileclus  loeutus  esl,  «  anima  mea  liquefacta  esl.  » 
Flebam  quippe,  et  pra  singuliibus  vehementcr 
erumpenlibus  non  poteram  verba  nisi  concussa, 
vel  voces  nisi  intercisas  evolvcre.  Nunquid  enim 
poleram  absque  iletu  de  illo  verba  facere  ?  Verura 
fli'tus  ipse  consolatio  mihi  eral,  deleclatio  quaedam 
mihi  erai,  sicut  el    cuique    veslrum    hcrymte    suas 


imitanlium  viduis,  manifestum  darem    exemplum  C  dulces  suni,  fluentes  inejusdem  reordalione  dilec 


morlilicationis  vitiorum  norniainque  in  propalulo 
mox  venluris,  novumque  eatenus  inauditum  exem- 
plum  eo  suscepluris  sanctae  virginilalis  proposi- 
tum.  Ilaee  «  inyrrha  ulique  probatissima,  «  id  est 
preliosissima  est.  Cielerum  carnem  u.ortiOcare,  noa 
propter  Deum,  neque  propter  cedilicationem  vi- 
denlium,  sed  propler  gloriara  propriam  capien- 
dam  tx  ore  laudanlium,  hoc  quidem  esl  m.inibus 
stillare  myrrham,  sed  non  probalam,  imo  nec  ibi 
sunl  digui,  qui  dicanlur  myrrha  pleni,  quia  non 
est  in  tnli  opere  virtus  discrelionis,  quae  per  digi- 
lorum  ilisiiuctioiieiu  solel  inlelligi. »  Pes^ulum  osiii 
iuei  nperui  dileclo  meo.  »  —  u  Pessulum,  inquam, 
ostii  mei,  »  id  est,  clausuram  oris  mei.Quid  namque 


li,  juxia  lllud  :  «  Fuerunt  mihi  lacrymae  mea  panes 
die  ac  nocle  (Psal.  xli).  »  Quanto  magis  niihi,  dum 
dicerelur  mihi  quoli<lie.«  Ubi  esl  Deus  tuas  (ilrid.),  » 
flliusluus?  sive  dum  diccrem  ego  :  Me  dimisit 
in  hoc  exsilio  Deus  meus,  lilius  meus,  de  me  tali- 
ter  incarnalus  vel  nalus,  propter  me  et  me  vi- 
dente,  taliter  agonizalus,  lalia  passus  ?  Quale 
mihi  eral,  comineniorar.'  sive  narrare  verba  ejusi 
verba  monenlis  sive  ciraiinuo  raorituri  dilecii,ma- 
xime  commendantis  pneceptum  chantatis,  manda- 
tum  dilectionis,  ab  illa  ccena  sacrosancta,  quando 
tradebatur,  usque  ad  hrec  verba  novissima  :  «  Mu- 
lier,  ecce  (ilius  tuus: »  ad  discipulum  autem  .  «  Eece 
malerlua?  >    (Joan.\x\)  Ibi  ignis,  ibi   gladius,  ignis 


per  pessulum,  nisi  silenlii  sigualur  fiimanienluin  ?  D  amoris,  gladius  duloris,  et  anima  mea  vietima  erat 


Pessuluin  ergo  ostii  dilecto  nieo  aperiiur,  euin  iu- 
dicium  ori  silentium  propler  Ohnstum  resolvitur, 
ut  audienles  aediflcentur.  Et  quam  pulcher,  qu.im 
rutionabihs  el  disciplinalus  ordo  loqueudi!  Pnus 
myrrba  stillat  de  manibus  et  digili  myrrha  proba- 
lissinia  pleni  munstranlur,  ac  deinde  pessulus  ostii 
dilecm  aperitur,  id  est,  prius  vila  laudibilis  in 
exempluin  praepaialur,  el  deinde  doctrina  lidem 
quierens  audienliuin  palain  proferlur.  Hinc  de  ipso 
dileewi  scriptum  est,  quia  coepit  facere  el  docere 
(Act.  i).  Non  dictum  cst  prius  docere,  et  deinde 
facere,  sed  prius  facere,  et  demde  docere.  «  Et  ille 


holocausti.  Hancenim  etignis  incendit,  et  gladius 
pertransivit.  Unde  sicul  adeps  sacrilicii  liquescitab 
igne,  el  sicul  fluit  sanguis  de  gladii  vulnere,  sio 
«  anima  mea  liquefacla  esl,  »  non  ibi  scuiel  lanlura, 
ubi  moriebalur  ipse,  verum  eliam  quoties  meape- 
riente  pessulum  oslii  mei,  loculus  esl  in  me.  To- 
lies  quippe  seusi  profundo  corde,  vulnerata  menle 
istud,  quod  nunc  dico,  quia  declinaverat  atque 
transie  at,  ipsa  commemoratione  horum  sensura 
mihi  renovanle  ut  magis  ac  magis  senlirem  eum 
hic  jam  nou  esse,  visibililer  nun  coraparere.  «  Quae- 
sivi  illum,  et  non  inveni,  vocavi,  et  non  respondit 


917 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  V. 


918 


hi.  »  Quaesivi,  scilicet  jugiier  meditando,  vocavi,  A.  1uo  ego    vado,  vos   Don    polesiis   venire  ;    el  vobis 


mi 

semper  oraodo,  sed  sic  quaerens  non  inveni,  sic  vo- 
cuiti  non  respondil  mihi.  Dulce  lumen,  et  delecta- 
b;le  est  ocuhs  vid.ro  solem,  sed  mihi  dulce  sen- 
liebaro,  viderc  camem  ineam  in  ipto  viventem, 
deleciabile  habeham,  quem  genueram,  videre  facic 
al  f.iciem,  ad  dexiram  Patris  super  omnia  lulgen- 
tem.  Non  sic  staiim  inveni,  non  quam  cito  volui, 
suicr  hnc  respondil  mihi  :  «  Invenerunt  me  cusio- 
dcs,  qui  cireumeunl  civitatem.  Percusserunt  me  et 
vulneraverunt  me,  tulerunt  mihi  pallium  mpum 
custodes  murorum.  »  Qui  sunt  vel  eranl  ilh  vigi- 
les,  illi  cuslodes  mururum,  qui  circumeunt  civiti- 
lem?  Nimirum  amici  et  primi  amicorum  noslro- 
rum,  (|ui  dicunt  in  libro  suo,  hhro  Actuum  aposlo- 


dico  modo  (Joan.  xm).  »  H;ec  nobis  erat  communis 
causa  gemituum  alque  fletuura,  quud  quo  ipso 
abieral  nos  non  poleramus  ire.  Non  quidem  re- 
liquerat  nos  orphanos,  quia  reliquerat  cum  sua 
promissione  et  suas  promissionis  spe  secundum 
vcrba  haee  :  «  El  si  abiero  el  pratparavero  vobis  lo- 
cum,  iterum  venio  et  accipiam  vos  ad  memtl- 
ipsnm,  ut  nbi  sum  e?o,  el  voc  sitis  (Joan.  xiv) :  » 
verumlamen  interim,  duiu  dillerehamur,  sic  erat 
nohis,  queinadmuiluin  ipse  alibi  di\il  :  «  Nunquid 
possunt  lilii  sponsi  jejunare,  quandiu  cum  illis  est 
sponsos  ?  Venient  autem  dies  quando  auferelur  spon- 
sus  ab  eis,  et  tunc  jejunabunl  (Vatlh.  ix).  Quod  si 
liliis    sponsi  eral   jejunandum,  quanto  magis    mihi 


lorum  :  «  Non  aequum  est  nos  derelinquere  verbum  _,  matri  ejusdem  sponsi  jejunandum  erat  el  flendum  ? 

-.    ■      .    ......   .    __: :.    r,— :_ #__.___     ».--_-.-_:    : „ :„     -..:_--:-,: 


Dei,  et  minislrare  mensis.  Consideraie  ergo,  fratres, 
viros  ex  vobis  boni  (estimonii  sepipm,plenos  Spirila 
sancto  et  sapienlia,  quod  coostiluainus  super  hoc 
opus.  Nos  vero  oraiioni,  minislerio  verbi  instanUs 
erimus  (Act.  vi).  »  Isti  erant  viyiles,  el  hoc  illiserat 
vigilare,  el  civilalem  circuire,  et  muros  custudire, 
seilicet  oralioni  et  minisierio  verbi  jugiter  insiare, 
juxla  illud  prophelicum  :  «  Super  muros  luos,  Hie- 
rusalcm,  cunsiiiui  cusiodes,  lola  die  et  loia  nocie 
non  lacebunl  laudire  nomca  Domini.  Qui  remi- 
ni^cimini  Domini,  ne  laceatis  el  ne  detis  silentium 
ei,  donec  slabiliat,  el  donec  ponat  Hierus.ilem  lau- 
dem  in  lerra  (ha.  lxxii),  »  illam  Hierusalem  ni- 
mitum,  de  qua  ei  iu  Psalmo  dictum  esi  :  «  Hie- 
rosalem,  quae  aedilic.ilur  ut  civilas  (Pfal.  txxvm). 


In  hoc  ipsi  invenerunl  me,  nec  enim  quid  animi 
gererern,  posset  illos  lati-re.  Quid  deinde?  «  Per- 
cusserunt  me  et  vulneraverunl  rae.  »  Quomodo  vel 
quibus  armis  percusserunl  me  ?  Conferendo  et  col- 
loquendo,  el  gemitus  snos  niniis  ullroneos,  imo 
ei  nimis  violenlos  in  mediura  jaciendo,  «  pereus- 
s.Tunt  me,  »  quos  videlicei  gemius  et  fletus  suos, 
et  si  vellent,  reiinere  non  poterani,  el  idcirco  solu- 
lis  habenis  lacrymassuas  currereiliniillebanl,  quan- 
tuin  ipsne  lacrymae  volebant.  Tuuc  unusquisque  por- 
lionem  suam  allerebal  in  medium,  memoras  verbo- 
ruin  Patris  sui,  lilii  mei,  sponsi  jam  dicii,  dilecti 
nosiri,  verborum  novissimorum  Patris  ejusmodi, 
qua?  moriensetquasi  uliimum  trahens  spiriiumdml, 
meinores  quale  tesiamentum  scripserit  eisdem  (i- 


Hoc  ila  vigiles  iili  faciebanl,  ul  omni  die  in  lemplu  C  jiis  sujSi  qualem   haeredilatem    diraisissel  eis,  el  de 


ei  circa  domos  non  cessarent  docenles  el  evange- 
tea  Jesum  Christum.  Isli  invenerunt,  quiere- 
banl  enim  me.  Qunmodo  quairebant,  el  quomodo 
invcnerunt  me?  Qiiaerebaut  me  ulique  omnes  pia 
s  .ilicitudine,  et  ille  praecipue,  cui  a  dileclo  fueram 
c  minissa,  dicente  :  «  Ecce  maierlua(/onre.  xixi,  »  et 
r-eepil  me  in  sua.  Quaerebant  isii  inullurn  speran- 
les  de  me,  quoi  inesset  mihi  aliquid  dignum  sua 
inquisitione,  quippe  qui  noveranl  quod  in  me  vel 
de  me  fuisset  faclum,  qualis  niatcr  qualem  genuis- 
-i  i  lilium.  Nomiihil  in  me  supere^se  arbilrabaniur 
deiliesauris  Aliissimi,  quos  superveniens  in  nie  Spi- 
rilus  sancius  thesaurizat  in  conceplione  tanli  Fiiii. 
Vcrum   quijipe    hoc   erat,   quia   (ilius    quidem    dc 


ipsorum  haeredum  pace  el  conconlia  moriens  quam 
pie  sulliciius  tesiator  ipse  fuissel,  et  quomodo«  cum 
dilexisset  suos,  qui  erant  in  mundo,  in  linem  di- 
lexit  eos  (Joan.  xm).  »  Haec  erant  jacula  ipsorum, 
et  islis  percusserunt  me,  e'.  vulneraverunt  me 
percussi  ipsi  et  vulnerali  a  me  vicissim  sagit- 
lis  aculis,  quae  erant  sagiltae  loqueniis  in  me  di- 
li'cli,  quemadmodum  Psalmista  dicil  :  409  «  Sa- 
gittae  potenlis  aculae  cura  carbonibus  desolaio- 
riis  (Psal.  cxix),  »  aique  ita  muluis  percussioni- 
bus  muinisque  vulneribus  perculiebamus  iuviccra 
et  perculiebamur,  vulnerabamus  ct  vulnerabamur 
percussionihus  suavissimis,  vulneribus  dulcissimis, 
qnalia  qui  expertus  non  est  profeclo  sanitalem  cor- 


utero  rneo  per  nativitatem  carnis,  «  lauquam  spon-  D  dis    non    habet.  Inler    isla  lulcrunt    ruihi   pallium 

meum  illi  custodes  murorum,  iia  videlicet  ut  totum 
quod  erat  in  me  secretum  facerem,  quantum  opus 
erat,  illis  manifesium.  Nam  eatenus  omnia  quae 
erant  deillo  dileclo  verba  conscrvaveram  conferens 
in  corde  meo  (Luc.  n),  el  ila  coniegens  quasi  sub 
pallio;  tunc  aulem  deprompsi  m  aperto,  videlicet 
necessaria  raullumque  profutura  ptaedicando  vel 
eliam  conscrihendo  dilecti  Evangelio.  His  aliisque 
modis  delessa  et  omnino  huic  mundo  praemorlua, 
converlo  me  ad  filias  sororesque  nostras,  Evangelii 
nostri  viduas,  sive  qualescunq'ie  sexus  noslri  per- 
sonas  mihi  credilas,  el  aio  ad   eas  :  «  Adjuro  vos, 


sus  de  ibalaino  suo  »  processil  (Psal.  iviu),  sed 
nihilominus  lola  plcniludo  graliae,  qtiam  accepe- 
rnii,  extunc  et  usque  in  saeculum  i:i  corde  et  in 
ilnjs  naeis,  perseveravit  ac  perseverabil.  Quae- 
rcbanl  igitur  ct  invenerunt  me  plenam  esse  gerai- 
tibus  inenarrabilibus  (Rom.  vn  ).  El  hoc  unde  illis, 
nl  ?ic  invenirent  me?  Nimirum  ex  aiiqua  suiinel 
iludine.  Nam  quod  gemcbaMi,  sirniliter  et 
tpsi  gemebant,  eamdemque  in  gemitibus  nosiris 
habcmus  causam,  laliler  ab  ipso  dileclo  veraci- 
ler  praenuulialam.  «  Filioli,  adhuc  modicum  vo- 
biscum    sum.  Quoeretis  ine,  et   sicut   dixi   vobis  : 


919 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


920 


filia;  Hierusalem,  si  inveneriiis  dileclum  meura,  ut  A  dilectus  tuus  ex  dileclo,  0    pulcherrima  mulicrum, 


aunuiilietis  ei  quia  amore  langueo.  »  0  tilia  Hieru- 
salem,  quae  verae  eslis  liliae  Abraham,  semen  Judu, 
filise  quuque  David  secunduiu  fidem,  credendo  in 
eum,  qni  cum  esset  filius  Dei  secuuduin  divinita- 
lem,et  rex  supernae  Hierusalein,  faclus  esl  lilius 
me«,  sive  filius  hominis  «  ex  semine  David  secun- 
dum  carnem  (Hom.  i),  »  —  »  adjuro  vos,  »  videlicet 
per  hoc  ipsum,  uude  estis  «  liliae  Hierusalem,  si  in- 
veneritis  dilecium  meum  ;  si  anie  me,  ut  saepe  fit, 
discipulae  ante  magistram,  exeuntes  de  corpore  ve- 
neriiis  ante  dibcli  mei  conspecium,  «  u.  annuniie- 
tis  ei  quia  amore  laiij,ueo,  »  quia  prae  amore  ejus, 
prae  nwk-no  videndae  faciei  cjus  desiderio,  nimirum 
viiae  hujus  toedium  paiior  el  animo  gemituoso  la- 
crymosisque  oculis  suspiriosas  praeseniis  exsilii  mo- 


iilem  lilius  luus,  Deus  ex  Patre  Deo  qualis  est,  o 
Virgo  viiyiuum.o  sancla  sanctnrum  ?  «  Qualis  est  di- 
lectus  luusex  dilecio,quia  sic  adjurasii  nos  ?  »  Nequc 
enim  nos.quae  jam  sumus  filiae  Hierusalem,dubium 
haberaus  quiu  ipse  sit  dilectus  ex  dileclo,  id  cst 
Deus  ex  Deo,  sed  non  nobis  solis,  quas  nunc  suutus 
in  hoc  tempore  luo,  verum  etiam  et  omnibus  aliis 
provideedum  est  liliabus  llierusalem  quaj  futurse 
sunt  post  nos,  utex  te  cerlo  instructae  vel  couGrma- 
tae  Spiritus  sancti  lestimonio,  sciaut  coniemnere 
haereticos  el  solius  dilecti  sancto  fl.igrare  desiderio. 
«  Dilecius  meus  candidus  el  rubicundus,  electus  ex 
millibus.  Caput  ejus  aurum  opiimum,  coma>  ejus 
sicul  el  iloe   palmarum,  nigrae   quasi    corvus.   Oculi 


ejus   sicut  columbae    super  rivulos  aquarum,  quae 
ras  suslmeo.  Quid  erat,  vel  quid  eflieie.bat  haec  lalis  D  lacie  lotae  sunl,et  residentjuxia  fluenta  plenissima. 


adjuratio?  Nunquid  ille  dilecius  nescirel  amorem 
languentis  sive  languorem  amanlis  nisi  annunliare- 
tur  ei?  «  Domine,  iuquit  Peirus,  tu  omnia  scis,  tu 
seis  quia  anio  le(Joan.  xxi).  »  Quanto  magis,  o  lu 
dilecta,  tam  prudens  tamque  fidelis  per  lemelipsara 
absque  inlernuntiis  dicere  poteras  dilecto,  ei  fre- 
quenter  dixisti  sine  dubio,  dilecie  mi,  nullum  libi 
esl  abscondilurn  cur,  nullius  occultus  amor,  lu  scis 
quia  amore  lansueo  ?  Quorsum  ergo  lendil  vel  quid 
effieil  baec  adjuratio?  Eouimirum  ul  percussu  per- 
cutiat,  vulnerata  vulneret  maier  lili*s,salubriumque 
vulnerum  suorum  aliquod,  et  si  non  stalim  omnibus 
at  sallem  jara  aliquibus  earura  experimenluin  effi- 
cial,  u1  audienles  filiae  vel   sentienles  in  mUre  lan- 


Genae  illius  sieut  areolae   arom.ttum,  consilae  a  pi- 
gmentariis.  Labia  ejus  lilia  dislilL.nlia  myrrham  pri- 
mam.  Manus  illius  lornaliles  aureae,  plenae  hyacin- 
Ihis.  Venier   ejus   eburneus,  dislinctus    sappbiris. 
Crura  illius  columnae  niarmoreae,  quae  fundalae  sunt 
sup.r  b.ises  aureas.  Specb's  ejus  ut  Libani,  eleclus 
ut  ce  iri.  Gutlur  lllius  suavissimum,  el  lolus  desnic- 
rabilis.  T.ilis  esl  dileclus  meus  et  ipsc  esl  amicus 
meus,  libae  Hierusalem.  » 
Tale  tuum  nobis  curmen,  divina  p<-ophetcs, 
Qioile  soyor  jessis  in  gramine,  quale  per  ccslum 
DulcU  aqux  salientt  siiim  reslinguere  rivo. 
Hoc  luura  carrnen  vere  pulcherrimum,  et  sicut  di- 
citur.iia  esi  Caniicum  cantieorum.Nihil  amici  liben- 


tum  viiae    fuiurae,  quae    non    videtur,  desiderium  in  C  tius  audierint,  nihil  adolescenlulae  deleciabilius  ac- 


menle  perseniiani  ei  ipsae  talem  illum  esse  dilecium, 
ul  jure  propler  eum  fastidiat  quivis  vel  quoevis  hoc 
prsesens  saeculum,  jamque  iiver  moras  praesenlis 
viiae  inagis  ac  111  i^is  cupi.tt  eum  agnoscere,  saltem 
per  speculum,  saltem  iu  aenigmate  (/  Cor.  xm).  Un- 
de  et  proiinus  dicunt :  «  Qualis  est  dileclus  tuus  ex 
dilecto,  0  pulcherrima  mulierum  ?  Qualis  esl  dile- 
cius  tuus  ex  dilecto,  quia  sic  adjurasti  nos  ?  »  Op- 
portuna  valde  percoutatio,  si  respiciamus  ad  illa 
tempora  de  quibiis  nunc  agimus,  quando  tu,  o  dile- 
cta,  propler  Evangelium  dilecti  praesens  aderas,  et 
in  corpore  deiiuebaris,  magisira  necessaria,  ttstis 
valde  idonea!  Jam  luuc  enim  audiri  incipicbanl, 
nonsolnm  Judaai  aperta  fronte  blasphemantes,verura 


ceperint,  quaeeunque  habent  aures  aiuliendi  sensum- 
que  promptum,  quo  legitimum  carmen  disccrnere 
possinl.  Dixisli  qu.ilis  dilectus  sil,  et  miras  qualila- 
tes  ejus  breviter  quidem  sed  deleclabiliier  exposui- 
sli,  sicut  habet  seipsa  veritas  rei,  sicul  omnes  conso- 
nintcr  praedicanl  Scripturae  verilalis.  «  Dilectus 
meus  caudidus  cl  rubicundus.  »  Unde  candidus,  ct 
unde  rubicundus?  Nimiium  cmdidus  sanclitale,ru- 
bicundus  passione.  Dical  aliquis  :  Si  ergo  can  lidus, 
quare  rubicundus?  Si  satictus,  quare  passus  ?  Iloc 
enim  admirans  Spiriius  sanclus  in  David,  cum  di- 
xisset:  «  Beatus  vir  qui  non  abiit  in  consilio  im 
piorum,  et  in  via  peccalorum  11011  sleiii,  el  in  calhe- 
dra  pesiilenliae  non  sedil  (Psal.  1),  »  el  caelera,  uli- 


etiam  mulii  ac  diveisi   haeretici   sub  nomine  Chri-  D  que  verbis  designavit  cum  fore  candidum,  scilicet 


siiano  Chrisiianara  veritalem  corrumpere  laboran- 
tes,  ct  exinde  pullulare  h  ibebant  eodem  quidem 
malignilaiis  spirilu,  scd  diversis  sibique  conlrariis 
erroribus,  quaoiplura  viperarum  genimina,  velut 
anliquae  hydrae  capita  quae,ul  ferlur,  seciis  prionbus 
plura  reiiascebautiir.  Pulsanlum  igitur  erat  ad 
osiium  veriintis,  el  consulendum  oraculum  Spiritus 
sancn,  scilicel  sacrarinm  pectoris  lui,  ul  viva  voce 
oinnem  necessario  teuendam  demonstrarea  regulata 
fidei,  ciiin  teslimonio  Scriplurarum,  quas  meniori- 
ler  lenebas  propheiissa  uiagna,  et  capax  omnium 
prophclarum  sive  prophetiarum,  «  Qualis  est,aiunt, 


imiiiunem  ab  omni  nigredine  ejus,  «  in  quo  011. nes 
peccaverniit  (liom.  v),  »  erat  eniin  in  lumbis  ejus, 
quando  «  abiil  in  consilio  impiorum,  et  sleiii  in  via 
peccaloruin,  et  sedit  incalhedra  pesiilentiae,  »  cogi- 
lando  malum,  el  Iransgrediendo  mandaitm,  et  de- 
fcridendo  sive  in  posleros  suos  iranslundeudo  hrere- 
dil.irium  pecciilum  suum,  subjunxit  atque  ait ; 
«  Quare  Iremuerunt  gentes,  el  populi  medilali  sunl 
inauia.  Asiiterunt  reges  tprra?,  31  principes  convene- 
runt  in  unum,  adveisus  Dominum  el  adveisus  Chri- 
sium  ejus  ?  »  (Psal.  11.)  Et  esl  sensus  :  Cum  ila  fue- 
rit  candidus  el  omnino  immaculalus,  quare  iiacon- 


921 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  V. 


922 


venerunt,  el  suo  illum  sanguine  rubicundum  fece-  A.  proprium,  el  hinc  est  illud  quod  veraciler  cssedici- 


runl  ?  El  in  lsaia  :  «  Quare  ergo  rubrum  est  inda- 
na-niuni  tuum,  et  vestimenium  luum,  siculcalcan- 
tium  in  torculari  ?  »  (Isa.  lxiii.)  Pra?mi-eral  enim  : 
«  Ego  qui  loquor  justiliam,  ct  propugnator  sum  ad 
salvandum  {ibid,  »  quod  esl  vere  esse  candidnm, 
vere  immaculalurr:.  Sialimque  el  quod  hic  dicilur, 
«  elecius  4BO  ex  millibus,  »  ibidein  suhjungiiur, 
torcular  calcavi  solus  (ibirt.).  »  Igilur  quaeriuius  et 
nos,  sive  auolescentulae,  quae  nondum  ad  plenum 
didicerunl,  sed  adhuc  diseunl  lantum  sacramentum. 
Si  ergo  candidus.  quaro  rubicundus  ?  Si  sancius, 
quare  passus  ?  El  respoudent  nubis  amici  veleresac 
novi  :  «  Quia  vulneratus  est  propter  iniqnitates  no- 
slras,  allritus  esl  prop'er  scelera  noslra  (/.«;.  lm),  » 
«  et  proprio  Filio  suo  non  pepercitDeus.sed  pro  no-  D 
bis  omnibus  Iradidil  lllum  (Rom.  vm),  »  el  i |>>e  dile- 
cli  dilecius  «  propter  peccata,inquit,  populi  mei  per- 
cussi  eum  (Isa.  liii).  »  Quibus  autem  ex  millibua 
esi  elecus,  nisi  ex  sanctis  omnibus  ?  Ei  in  quo  ele- 
ctus,nisi  in  co  ul  lllud  faceret  solus,  ad  quod  facien- 
dum  nullus  illnrum  fuil  idoneus  ?  Ilinc  enim  apud 
Isaiam,  cum  de  universilale  sanciorum,  qua?  una 
civilas  esl,  quaeque  in  Aiiam  cecidil,  prssmi-sum 
fuisset  :  «  Elevare  elevaie,  consurge  Hierusalem, 
qua?  bibi-ti  de  manu  Domini  calicem  iree  ejus,  et 
asque  ad  lundum  calicem  soporis  bibisli  (Isai.  li).  » 
protinusinlirmilas  cunciorum  millium  quaniafuerit, 
his  verbis  quae  subjuncla  sunl,  demonsiratur.  Non 
esl  qui  sustentet  eam  ex  omnibus  liliisquos  genuil, 
et  non  esl  qui  ajprebendai  manum  ejosex  omnibus  p 
liliis  quosenutrivit.  Amplius  autem  ad  ipsam  con- 
versus  dicil  :  «  Filii  lui  projecli  sunl,  djrmierunl  in 
capile  omuium  viarum,sicul  beslia  ill-que  ala  pleni 
indignalione  Dumini.etincrep-tioneDei  lui  {ibirt.),  » 
Vere  magua  iufirmilas  cuiiclorum  inillium.  Non  so- 
lum  non  poiueruut  suslenlare  Oierusalem  sive  ap- 
prehcndere  manuin  ejus.ver-nn  etiam  ipsi  «  projecti 
fuerunt  et  dormierunl  in  capiteomnium  viarum  sic- 
ul  lieslLi  illaqueala,  »  videlicet  peccalo  illaqueati, 
pecctlo  originali,  et  ob  hoc  «  plem  indignaltone 
Domiui,pleni  increpatione  Dei,»  id  esl  et  sccundum 
animam  murtui,  et  secuiidum  coipus  mortales  effe- 
cti,  nisi  quod  in  isio  electo  spes  omnibus  illis  una 
residua  fuii,quemadmndum  sequens  liliera  conlinuo 
reproinisil.  ikec  dicil  Diuninalor  tuus,    Donrnus  et 


lur,  «  speciosus  forma  pras  filiis  hominum  (Psal. 
xliv),  »  quia  capul  ejus  aurum  esl  optiraum,  id  est, 
pi'.i'cipalis  ejus  uatura  veia  divinitas  est,  ipse  enim 
esl  Deus,  D  -i  Verbum,  quod  «  erat  in  princ'pio  apud 
Deum.Nam  Deuseral  Verbum  (Joau.  i).  »  Ex  dua- 
bus  unu3  idemque  -.uh-istit  naluns,  divina  scihcet 
et  humana  ;  el  ob  hoc  divina  ejusnalura  recte  dici- 
tur  caput,quia  principium  esl,  qurmadnioduin  quo- 
dam  loco  riicil  :  «  Ego  principium,  -jui  et  loquorvj- 
bis  (Joan.  vm).  »  Quid  tanti  ponderis,  ut  buc  au- 
rum  ?  Quid  tam  pulchrum,  ul  boc  capul  aureum  ? 
Q  lid  Um  preiiosum,  ut  huc  verbum  ?  Ego  dilecla 
pondus  auri  hujus  inelTabilileriu  memelipsa  persen- 
'.  |u  .ndo  d  ccelo  in  uieruin  iiietim  descendit.  Sed 
Itabel  quamdam  de  semeiipso  mirabilem  alque  ic- 
ffisiimabtlemeriicaciam.quaniortaliscondiliouis  ute- 
rum  fragiiemque  huucsexum  ila  dulciter  solidare 
no\il  ac  poluil  ul  uun  solum  non  frangerelur,  ve- 
rum  etiam  deleclarelur  pundeie  ejus  parvitas  uieri 
mei,  cutn  sil  ipse  quem  tremunt  angeli,  quetn  iolus 
nun  capil  orbis,  «  subquo  curvaniur,  ait  Scriptura 
qui  porianl  orbem  \Job.  ix).  »  Efficacia  ba?c,  gr.-.tia 
ejusesi,  sine  qua  nulla  sub  eo  cre  lua  subsistere 
polesi.  Iloc  habei  pra?  cunctis  millibus,  sciltcel  lale, 
lantique  ponderis  capul,  et  hiuc  est  dilectusex  mil- 
libus.  «  Coma?  ejus,  sicut  elala?  paimaruin  nigrae 
quasi  corvus.  i  Cuma?  ejus  capitis  sunt  omnesScri- 
ptura?  veriiaiis.  Sictit  enim  cotnre  de  capite  pro- 
deunl  el  capilis  quoddam  sunl  ornamenlum,  ila 
omnes  Scripiura?  divinilus  inspirstoe,  de  pleniiu- 
dine  hujus  verlii  sive  elecii  acce,>t33  sunt,  et  omnes 
huic  elecio  perhibent  leslimunium.  Isla?  coma?  «  sic- 
ui  elata?  palmarum,  »  id  esl  sicut  lolia  palmarum, 
qti33  vi  lelicel  folia  idcirco  dicumur  elala?,  quod  ele- 
venlur  sursum,  quia  non  pendeni  deor.-um,  sicut 
aliarum  arborum.  Est  aul  palma  arbor,  insigne 
vieioria?  ramts  oppansis  iu  mudum  palma?  houiiiiis, 
procero  ac  decuro  virgullo,  diuturnisque  vestila 
frondihus,  cl  1'olia  sua  si'te  ulla  suceessione  cnnser- 
vans.  Vere  ergo  «  coma?  ejus,  »  vi  lelicet  elccli  sive 
aurei  capilis  dilecii,  «  sicui  elaia?  palmarum,  »  quia 
videiicet  Scriptura?  veniaiis,  quarutu  ulique  princi- 
pium  est  caput  illud,sciliect  Deus  Verbum,  nun  sic- 
ul  scriptura?  bominum  teriaiu  aspiciunt,  sed  sur- 
sum  lendunl,  el  -jue  sursum  sunt  qua?runl  (Coloss. 


Deus  tuus,  qui  pro  populo  suo  poguavit.  o  Ecre  tuli  D  m).  Siquidem  non  occideniem  litleram,  sel    vivili- 


de  manu  tua  caiicem  soporis,  fuuduni  cilicis  indi- 
gnatiunis  mea?.Nun  adjicies,  ul  b'bas  illuin  ulira,el 
puiiam  illum  in  manu  eorum,  qui  le  humiliaverunt 
(ibirt.).  »  Hoc  est  opus  elecli.potuissc  facere et  fecis- 
sc.quod  nullus  alius  fecit  aut  facere  potuit,quod  esl 
abslulissede  manu  geuens  humani,scilicet  omnium 
qui  ad  viiatn  erant  prxordinali,  qui  omnes  dicuntur 
ei  snnl  una  Hierusalem,' alicem  ira?  elfundum  cali- 
cis,  id  est  senienliam  utnu-iu.-  moriis  aniina?  et 
corporis.  Onde  lincilli.  111  lahs  vel  tamus  deberel 
esse  elecius  ?  in  quo  disoeruitur?Quo  differl  acun- 
clis  >  «  Caput  ejus  aurum  optimuiu.  »  Hoc    estejus 


caulem  sequaris  spintuin  (//  Cor.  m  ,  et  valde  diu- 
luma?  sunl,  sicut  imo  plus  quain  claia?  sive  folia 
palmai  uin.  Quia  «  ctelum,  inquil,  el  lerra  Irans- 
ibunl  vi-i  ba  autem  mei  non  transibunt  (Lac.  xu) ;  » 
et  :  «  iota  unum,  aut  unus  apex  non  pra?teribit 
a  lege,  donec  omnia  lianl  [Malth.  v).  »  Sunt  auiera 
nigra?  quasi  cmvus,  quia,  sicut  alibi  dictum  esl, 
«  leoebrosa  aqua  in  nubibus  aeris  (Psal.  xvn),  » 
id  est  occulia  scieniia  iu  propbeiicis  alque  lega- 
libus  scnpluris,  v&  veracilcr  uicas,  nigredo  ma- 
gna  in  cotnis  capiti>  dilecii,ut  sensus  sivc  iulelleclus 
nleiii  sit.  Sed  vide  quid  sequilur  :  «  Ocult  ejus  sicut 


923 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


924 


coIuml/.-e  super  rivulos  aquarum,    quae    laete   Io'a?  A,  rus,  quia  nimirum  el  olim  in  monte  legem   dederat 


suni,  ol  resident  juxta  fluenta  plenissi.na.  »  Oculi 
ejus  seplem  sunt  spiritus  ejus,  sopiem  dona  sive 
septein  gralia?  sunt  unius  ejusdemque  spiritus.Con- 
fer  opposita  lia-c,  «  coma?  ejus  nigrae  quasi  corvus 
et  oculi  ejiis  sicut  columbae,  qua?  lacte  sunt  lola?,  » 
et  vide  quid  conlicitur.lstud  nimirutn.quia  Scriplu- 
r;c  sanctffi  sunt  quidem  s;inclum  et  vivificantcm 
non  habenlibus  spirilum  nigra  quasi  corvtis,  quia 
obscura?  cis  et  Iruces  videntur  ;  sed  habentibus 
gratiam  spiritualem,  quae  per  oculos  inielligiiur, 
candidao,  imo  et  lucida?  sunt,  sicul  oculi  eoluinbae 
mansuilae,  coiumbae  lacleae.  Exempli  gralia  :  Scri- 
plum  est.  quoniam  Abraham  duos  iilios  habuii, 
unum  de  ancilla,  el  unum  de  libera    (Gen.    xxi).  Et 


oimdem  (Exod.  xx),  et  postmoil ti :u  ascensurns  erat 
in  monlem,  id  esl  in  ipsarrl  eceli  altitudinem,  ct 
aperlu  ore  suo,  aperlo  nihiloininus  si-.;su  discipulo- 
rum  su'11-um  ul  iutellhrcrent  Scripluras  (L»r.x\iv\  » 
docere  habebat  eos  omncni  VefiUtem  (Joari.  xvi). 
Rrcie  ivritur  sicut  columba?  dori  qualescunqup,  sed 
columha?  residonles  supef  rivulos  aquartim  d  juxla 
fluenia  plenissima,  »  iia  «  oculi  ejus,  »  videlicet  di- 
lecti  sunt.quiasensus  sive  cogifationes  c.jus  nusqtiara 
a  saneiaiuin  inspeclioneScriplurafam  sose  aliquan- 
do  averteruut.  «  Genae  illius  sicul  areolae  aroma- 
tum.  cnnsiiae  a  pigmenlariis.  »  Gena?  sunl  inlcriorcs 
oculoium  partcs,  unde  barba?  inchoanl.  Nam  barba 
Grace  dicitur  viv:iov.  Qui  I  ergo  per  genas    dilecii, 


lex  dicil.  «  Animam  pro  anima,  oculum  pro  oculo,  n  Hisi  exterior  ejushabifus  infelligitur  ?Genae  namque 


dentem  pro  dente  (Deul.  xixl,  »  et  caetera.  In  pro- 
phelis  aulem  :  «  Vade,  inquit  Dominus,  sume  libi 
uxorem  lornicalioris  et  fae  filios  fornicationum 
(Osee.  i),  »  et  caMera.  In  iis  nainque  et  caeteris  hu- 
jusmoili,  couia?  jam  dicta?  nigra?  sunt,  non  quomo- 
docunquc,  sed  sicut  corvus,  quia  non  solum  obscu- 
ra  sunt  baec,  verum  etiam  nociva  videntur  secun- 
dum  litleralem  sensum.  Adhibilis  auiem  oculis  jam 
diclis  oculis  spiritualibus,  apparet  quia  lucida  sun!, 
columbina  sunt,  honesla  et  sancia  sunt,  videliccl 
secundum  sensum  mysticum,  el  quanlum  disiat  in- 
ler  nigiedincrn  corvorum  nilorcmque  columbarum 
laciearum,  lantum,  imo  et  amplius,  dislal  iuter  oc- 
cidenlem  lilicram  et  vivilicantem  spiritum  (//  Cnr. 
111).  Igitur  o  oculi  ejus,  »  id  est  graliae  sancii  Spiri- 
lus  in  eo  manenlis  «  sicut  columbse,  quae  lacle  sunt 
lolae,  »  columbae  vable  candida?,  «  qua?  residcnt  su- 
per  rivulos  aquarum  etjuxlafluenlapleoissima,  »id 
esi  omuino  intendunt  scripturisprophelarnm  et  om- 
nesinspiciunl  iscripturas  sanctas,sacramenlorum  cce- 
lestium  411  plenissiinas,  juxta  illud  Psilmitas  : 
«  Se  I  in  lege  Domini  voluntas  ejus,  et  in  kge  ejus 
medilabilur  die  uc  nocte  (Psal.  i).  »  Quid  enira  fe- 
cit  aut  docuit  abs  jue  auclorilate  Scripturarum  ? 
Primuni  ubi  egressus  esl  a  descrlo,  post  jejunium 
ac  tenlalionem,  Iraditum  sibi  Iihrum  Isaiae  proplie- 
tie  revolvens,  et  inveniens  locum,  ubi  scriptum 
erat :  «  Spiritus  Domini  super  me,  propter  quoJ 
un\it  me  (ha.  lxi),  et  caetera.  «  Hodie,  inquit,  im- 
pletacsl  haec  Scriptura  in  auribus  vesiris(L«<r.  iv).» 


hominis  euuniiaut  de  illo,  undc  ct  diciiur  vullus 
idem  locus,  eoquod  per  cum  animi  volunlas  osten- 
ditur.  Ergo  «  genas  ejus,  inquit,  sicut  areolse  aro- 
matum,  »  quia  nimirum  lalenlium  in  eo  indices 
sunt  gratiarum  virtutumque  omnium,  quoe  ita  in- 
luentibus  gratae  suni,  habentibus  dunlaxal  simpli- 
cem  oculum  atque  benevolum,  «  sicul  areolae  aro- 
maium,  consiia?  a  pigmenlariis,  »  id  cst  non  casu 
complanlaiae,  sed  bene  disposila?  cura  diligenti  dele- 
ctnbiles  sunl,  et  aspicienlium  la?;ificanl  visum  pari- 
ter  et  olfaclum.  «  Labia  ejus  lilia  distillantia  inyr- 
rliam  primam.  »  Evangelii  pradicalio  munda  est,  el 
omnis  docirina  dilecii  sancla  et  vera  est,  quod  et 
ipsi  adversirii  confessi  sunt,quamvis  non  simpl.ci- 
ter  dicenles  :  «  Migister  scimus  quia  ver^x  es,  et 
viam  Dfii  in  veriiate  duces  (Matth.  xxn).  »  Fuit  au- 
tem  initium  pradicaiionis  ejus  pcenitentia,  praecur- 
renle  in  hoc  ipsum  Joanne,  sicut  ip^a  manifeslc 
Scriplura  evangelica  demonslrat.  «  In  diehus  auteni 
illis,  inquit,  venit  Joanues  Baplista  pradicans  in 
deserlo  JuJaeae,  el  dicens  :  Pcenilentiam  agite,  ap- 
propinquavit  enim  regnum  ccelorum  (Matth.  m).  » 
Ilern  :  «  Cum  audissel  Jesus  quod  Joannes  tradiius 
esset,  sccessit  in  Galil,-?am,  el  exinde  ccepit  praedi- 
ctre  et  dicerc  :  Pce,iiientiam  agite,  appropinquavit 
enim  regnum  coelorum  (Matlh.  iv).  Sed  et  alias, 
ubicunque  occasio  se  prabuii,  illam  oslendii  ruisse 
adventus  sui  causam,  vocare  scilicet  peccatores  ad 
poenitentiam  (Luc.  v),  »  et  haec  est  amicorum  quo- 
que  ejusdoclrina  circa  omnes  homines,  «  ut  morli- 


Ila  incipicns,  cuncta  sine   dubio    cum  auctoritate  D  ficent  tnembra  sua  super  tcrram  (Co!oss.  m).  »  Ergo 


Scripiurarum,  et  dixil  et  fccit,  semper  iniendens 
Scripluris.  Et  ul  aliquid  pro  cxemplo  diclum  sit, 
nunquid  in  ipso  initio  suaepradicaiionis  sine  inspe- 
ctione  Scripturaruro,  absquc  medilalione  legis  Do- 
mini  in  moniem  ascendit,  sicut  natral  Evangelium, 
«  quia  videns  lurbas  plurimas  ascenditin  inonlem  ; 
et  cum  sedisset,  accesserunl  ad  eum  discipuli  ejus 
et  apcriens  os  suum,  docebat  eos,  »  videlicet  hoc 
pracipue,  «  quod  non  venisset  legem  solvere,  sed 
adimplere  ?  »  (Matth.  vi.)  Non  utique  sed  hoc  inspi- 
cicbat  hoc  medilabalur,  unum  et  altcrum,  videlicet 
et  quod  olim  feceral  et  quod  postmodum  erat  factu- 


veraciter  «  labiaejus  lilia  dislillanlia  myriham  pri- 
matn,  »  quia  docet  tnundiliam,  vocat  ad  pcenileu- 
tiam.  Non  qualemcunquc  myrrham.sed  «  myrrham, 
i n ■  i u i t ,  piimam,  »  id  est  verain  etoplitnam  scilicet 
nequaquam  cupiditate  vanae  gloria?  adulteratam. 
«  Cum,  inquU,  jejunatis,  nolite  fieri  sicut  hypocriia? 
trisies.  Tu  antem  cum  jejunas,  unge  caput  tuum  et 
faciem  tuam  lava,  ne  videaris  hominibus  jejunans, 
sed  Patri  tuo,qui  est  in  absconso  et  Paicr  luus,  qui 
videl  in  absconso,  reddel  libi  (Hatth.vi).  »  —  «  Ma- 
nus  ejus  lornaiiles,  aureae,  plense  hyacinlhis.  »  In 
quo  «  manus  ejus  tornatilcs  et   aurea??  »    Nimirum 


925 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  V. 


926 


in  faciendo  miracula,  ut    constanter  riicere  posset :  A  sia  dillgcnter  observal  in   calechuraenis  suis,  prius 

liniendo  oeulos  eorura  fide  vel  doctrina  Incarnalio- 
nis  ejusdem  dilecli  Filii  Dei,  in  qua  videlicet  Incar- 
uatione,  quasi  sputum  oris  Dei,  pulveri   lerrse  sese 


u  Pi  non  facio  opcra  Patris  nnei,  nolite  credere 
milii.  Si  aulem  facio,  et  si  non  vultis  mibi  credere. 
openbus  credi'e  (Joan.  x) ;  »  videlicel  quoe  feci  in 
voliis,  qualia  vel  quoinodo  nemo  alius  fecil.  Nemo 
quippc  alius  manusin  faciendis  signis  vel  ptodigiis 
ita  lornaliles  et  iia  aureas  habuit,  id  esl  nemo  ila 
veloX  el  polens  exstiiil  in  bujusmo<li,  ex  omnibus, 
quicunque  mira  in  hoc  mundo  sunt  operati.  Qui 
torno  operaiur,  facilius,  cilius  alque  perfeciius  ope- 
ratur.  Sic  iste  dilectus  nimirum  longe  facilius,  mulio 
citius,  valde  perfectius  mira  quas  voluit  operalus  est 
quam  aliquis  ex  cunelis  operariis  virluiuin,  qui- 
cunque  a  saeculo  fuerint.  Illi  n;imque  mullo  sudore, 
muliis  oraiionum  aiquejejunioruin  iinpendiis,mulio 


indidii,  et  unus  idemque  Deus  et  homo  ad  illumi- 
nanduin  genus  humanum  processit  de  utr.ro  -fld? 
virginis,  et  deinde  mittendo  cos  in  foulem  baptKmi , 
quo  per  Spiriium  sanctum  toius  homo  illuniinalur 
et  vivit.  «  Venler  ejus  eburneus,  dislinctus  sapphi- 
ris.  »  Qualis  venler,  quain  pulcher  et  quam  deco- 
rus?  Veruiulamen  el  capul  pulchrius  el  pulcbriores 
manus.  Nam  «  capul  aurum  opiimum,  et  aureaesunt 
tnanus,  venler  autem  eburneus.  Pulchrum  qui- 
dem  et  pretiosum  est  ebur,  sed  auruin  longe  pul- 
cbrius,  lonjie  pretiosius.  Sic  nimirum  humaua  dile- 
clamore  cordis  ct  ordisaliunde.scilicet  ex  Deo  acqui-  n  cli  hujus  nalura  sive  substaniia,  passibilis  quondam 


rere  sive  ohlinere  meruerunt  cujuslibct  (quam  uti- 
quc  in  semelipsis  vel  ex  semetipsis  nou  habebanl) 
virtulis  elTectum.  Hic  autem  solo  nutu,  sola  volun- 
tale,  solu  imperio  interdum  et  taciturnus  qrod  vo- 
luit  operatus  est.  Exempli  gralia:  Cum  dixissel  in 
nupliis  :  «  Implete  hyirias  aqua  (Joan.  n),  »  non 
solum  non  clamavit  aut  oravii,  sed  nce  voce  sua 
sive  labiorum  moiu  jussil  sallem  aut  dixit,  con- 
verlanlur  vel  convertimini  aqua:  in  vinum,  sed  de 
hoc  omnino  taciius  «  Haurile  nunc,  iuquil,  et  lertc 
archiiriclino  (ibid.), »  scicns  el  et  certus,  quod  satis 
sensissel  nalura  laciium  conditoris  sui  nulum.  Nec 
mirum.  lpse  enim  erat  et  est  antiquus  tornaior.qui 
tornavil  ca:lum  et  terram,  el  sphaerica  solis  ei  luna1 
cunctarumque  corpora  stellarum  lorno  suo.id  e<t  im- 
perio  vtdocissimo.  Unde  manus  ejus  adeo  lornaliles? 
Nimirum  ex  eo  quod  sunt  aureae.  Quid  est  nureie, 
nisi  divinae?  Substanlia  namque  Veibi  incarnati  ve- 
rutii  aurum  esl,  vera  diviniias  est  ;  et  unde  quod 
ita  velociter  currunl  manus  ejus?  Quia,  quamvis  in- 
fiimitaie  carnis  obtectae  fuerint,  nihiloroinus  lamen 
lorn.ililes,  ul  erant,  perseveraverunt,  et  in  nullo  in- 
firmiores  sive  lardiores  eiri-ctae  sunl.  Adde  et  hanc 
sapienti.e  laudein,  tanto  prneconio  foriituilinis  sive 
velocitalis,  quia  plenoe  hy.icinlhis,  lapidibus  utique 
pretlosis.  Quinam  sunt  illi  hyacmihi  ?  Nimirum  coe- 
lestes  causae  inirabilium  ipsorum  quae  fecil,  quos  in- 
tenriil,  quas  internis  prne  oculis  habuit,  sensus  in- 
terni,  sensus  pulcherrimi,  quos  lu,  dum  cum  cxle- 
ricri  opere  conjuugis.  dum  ciare  intelliids,  dum  op- 


(t  lcnera,  pulchra  quidem  el  pretiosa;sed  diviua 
longe  pulchrior,  longe  pretiosior,  in  unaeademque 
dilecli  persona,  nunquam  passibilis,  semper  immor- 
talis,  ul  erat  ante  omnia  saecula.  Vere  pulcher  et 
decorus  venter  eburneus;  quia  sicut  ebur  magni 
corporis,  scilicet  elephantis,  tota  pulchritudo.toluin- 
que  prelium  est ;  sic  isie  venler,  videjicet  huniani- 
t.is  siVe  caro,  quam  ex  genere  humano  assuropsit, 
lotius  mundi  maximeque  generis  Abrahae,  d<!  cujus 
si-mine  nasci  voluit,  decus  et  jiloria  est.  Pulchrius 
nimirum  atque  pretiosius  est  ebur  carne  vel  coruore 
reliquodequo  sumptum  est,  et  nihilominuscaro  di- 
lecli  hujus  pulchrior,  mundior  e!  incoroparabiliter 
sanetior  est  oinni  massa,  cujus  ex  semine  sumpta 
c>t.  Nam  uniwrsiialis  homiuum  ista  couditio  est, 
ul  nullus  sit  qui  non  veraciler  <licat:«  Ecce  enim 
iu  ini quitatibus  conceplus  sum,  et  in  peccatis  con- 
cepit  me  mater  mca  (Psul.  l),  »  praeter  hune  unum 
ci  unicum,  singularetn  et  solum,  quem  sine  ulla 
iniquitaie  absque  ullis  peccatis  cuncepi  ego  mater 
sua,  nunc  incorrUpta,  mater  in  conceplu  inlacla,  in 
j.ari u  el  post  parlum  illoesa  et  inie<;ra.  Ita  «  venler 
ejus  eburneus.  »  id  esl  homo  ipsfi  est  caslissimus, 
a'j  omui  viiio  frigidus,  conlra  omuia  quae  sunl  car- 
nis  el  sauguinis  valde  solidus,  impa«sibilis  ct  mun- 
dus,  «  sanctus,  innocens  et  impollutus,et  omniuoa 
peccaturibus  segrejiatus  (Hebr.  vn).  »  Hujusmodi 
venter,  el  si  nun  est  aurum,  sive  aureus,  ut  caput 
est  aurum,  et  ut  sunt  aurene  manus,  attamen  ilistin- 
ctus  est  sapphiris,id  est  hum.initalis  ejus,et  si  uon 


poriune  eloqneris,  nimirum   hyacinlhus  pulcherri-  D  esl  idipsum  quod   divinitas  ejus,  aitamen  splenduit 


mos  auro  oplinio  superaridilos  oslenriis.  Exemplj 
gralia  :  Ul  illuminaret  caecum  a  nativiiate,  ■<  exspuit 
in  terram,  et  lecit  lutum  ex  spulo,  et  linivit  super 
oculos  ejus,  et  dixit  ei  :  Vade,  el  lava  i:i  nalaioria 
Siloc  (Joan.  ix),  »  eic.  Iu  huc  nimirum  minus 
cjus  lornaliles  et  aureac  claruerunt,  quia  cl  veloeiier 
operatus  est  el  sicut  Deus  in  poiestate  opus  fecit  di- 
vinum.  Ad.le  nunc  causas  quare  taliler  opcratossil, 
cnm  liciTe  posset  sicut  alii  di\il :  «  Respice,  iidcs 
tua  le  salvum  fccil  (Luc.  xvm),  »  et  eece  manuseoe- 
dem  «  plen;e  hyacinihis.  »  Quasnam  illae  causae  sunt? 
Illae  profecto,  quas  usque  in  hanc  diem  sancta  Eccle- 


rebus  divinis,  glorificata  esl  omnimodis  privilegiis 
divlhilatis  ab  ip^o  iuiiio  quo  cum  vagiret  iu  cunis, 
fimulanle  coelo  et  in<lice  stella,  ailoralus  est  a  ma- 
;;is  usque  ad  consunimationcm  (Matlk.  iil,  id  est 
«  usque  ad  inorlem,  morcem  aulem  ciucis  (Philip. 
n).  »  Ubi  dum  compuniieretur  hic  venier  clavis  et 
lancea  miliiis  (Joan.  xix),  ccelum  obscuratum  est  et 
lenebrae  faetae  sunt  (Luc.  xxm),  »  —  «  el  velum 
lempli  scissum  esl,  et  terra  molaest.et  petrae  seissae 
sunl,  et  monumenla  aperta  suul  (Matlh.  xxvn),  » 
et  caetera  deinde  facla  sunt,  qua?  lu  considerans 
recte  dicas,  quia  «  sub  pedibus  ejus  quasi  opus  lapi- 


927  RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 

dis   sapphiri,  et    quasi  cmlum   cum    serennm    esl  \ 

{Exo  I.  xuv).  »  —  «  Cnira  iliius  columnae  marmorea:, 

quae  fundatae  sunt  super  bases  aureas.  »  —  «  Crura 

illius,  .  viassunt  illius,  scilicet  misericordia  etjudi- 

cium,  sive  misericordia  et  veritas,  sieut  ait  Psalmi- 

sta  :  (i  Universae  viae  Domini  misericordia  et  veriias 

(P.uil.  xxiv).  »  Nam  verilas,  ipsa  esi  judicium   ve- 

rum.  «  Crura  »  ista,  vias   ista?,  «  columnae   marmo- 

reae,  »  id  est  reciissimae  sunl  atque  lirmissimae,  oec 

esl  qui  posset  eas  iulirmareaui  juslc  repreheodere. 

«  Nam  judicia  Domini  vera,  jus>iGcata    in  semet- 

ipsa  (P-ial.  xviii).  »  Exempli  gralia  :  Loco  vel  tera- 

pore  sapradtclo,  cum   penderet  dilectus  isie  cruci- 

firus,  lalronum  duorum  medius,  alterum  ex  eis  pce- 

niienteiii  misericordiler  suscepit,  secumque  in  para- 


928 


cum  habenli,  non  duhmm  quin  dcmonslratum  fue- 
rii  creliius  exemplar  cceleslis  aedilicii,  ut  dcscribe- 
rel  qualiier  deberrt  lieii,  sicul  Suriplura  libri  Para- 
lipomenon  dicil  :  «  Dedit  aulem  David  Salomoni 
filiu  descriptionem  poriicus  et  templi,  et  cellario- 
rum,  et  caenaculi,  ei  cubiculorum,  iu  adytis,  ei  do- 
mus  propiliationis,  necnon  et  omuium  quae  eogila- 
veral  alriurum  (/  Pur.  xxvm),  »  el  castera  usque  ail 
id  :  «  Omnia,  inquil  David,  venerunt  scripia  manu 
Domini  ad  me,  ul  intelligerem  Uuiversa  opera  exem- 
plaris  (ibid.)  »  Prufecto  propheta  cum  essel  David> 
qui  el  diccbal  :  <■  Super  senes  et  super  omnes  do- 
cenles  me  intellexi  (Psal.  cxvin),  »  non  dubium 
quin  et  ipse  oculis  iisdem  quibus  Muses  viileral 
exemplar  laberniculi  faciendi,  viderit  exemplar, 
disum  assumpsii,  alierum  blasphcmanlem  juslo  ju-  t.  juxla  quod  descripliones  terapli  faciendi,  dedit  liiio 


dicio  reprobavit  (Luc.  xxm).  Cum  similiter  popu 
lum  qunndam  non  suum,  populum  gentilem  creden- 
lem  aique  confiienlem  assurait,  et  populum  quon- 
dam  suum,  populum  Judaicum  non  credemem.imo 
cont'-adicentem  alque  blasphemanlem  dereliquil, 
quis  juste  reprehendere,  quls  immulare  possit  ?  Ne- 
mo  utique,  quia  recla?  sunt  isiae  viae  ejus  universae. 
Ergo  o  crura  illius  columna?  sunt  marmorcae.  »  Quid 
co  quoque  verius,  quod  ait,  «  qua?  fundatas  suntsu- 
per  bases  aureas?  »  Bases  namque  aureae  coosilia 
sunt  sapienliae  divinae.  Denique  super  hujusmorli 
bases  ita  fuudaiae  suut  illas  mirabiles  columnae.ut  in 
judicandosive  misericordiam  faciendo,  dileclus  iste 
nihil  pissii  a  semelipso  facere.  Flere  poluit  super 
civitatetn  Hierusalem  (Luc.  xix),  subversionem  et 
damnationem  suae  gentis  praevidens,  ettamen  ani- 
mum  suum  inducere  non  potuii  ui  averlerel  ab  eis 
irara  imrainenlem.  Subant  quippe  inflVxibilia  crura 
ijus  lanquam  o  columna»  rrarmoreae  super  bases 
aureas,  »  id  esl  non  qualis  essct  humaniiaiis  sune 
voluntas,  sed  divinae  juslilia?.  rationes  atlendebal. 
«  Species  ejus,  ui  Libani  eleclus  ut  cei  ri.  »  —  «  Spe- 
cies  ejus,  »  pulchriludo  ejus  talis  cst  ut  Libani.  Cu- 
jus  Libani?  Illius  nimirum,  cui  per  prophetam  Za- 
chariara  Spirilus  sanclus,  spiritus  propheticus  dixil : 
«  Aperi,  Libane,  portas  tuas,  et  comedat  iguis  ce- 
dros  tuas  (Zncli.  i).»  Isie  Libanus  fuit  templum  Do- 
mini,  teinplum  quod  Salomon  Domino  aeilificavil, 
cujns  trabes  et  labulala  fere  umnii  lecit  de  lignis 
Libani,  lignis  cedrinis  auioque  veslivil.  In  quo  sp 


suo  Salomoni.  «  Exemplar,  »  inquam,  cuMesle,  sci- 
licei  magnura  sicramenturu  lempli,  non  manufacti, 

per  Spiritum  sancium  de  uiero  virginis  construen- 
di,  id  esl  corporis  sancti,  sicul  el  ipse  dileclus  te- 
slatur,  dicendo  Judans  :  «  Solvile  templum  hoc,  et 
post  iriduum  exciiabo  illud.  Huc  auiem,  inquit 
evangelisla,  dicebat  de  templo  corporis  sui  (Joan. 
n).  »  Igilur  «  species  ejus  ut  Libani,  »  id  est  de- 
cus  ipse  esl  suae  sempiternae  civitatis,  et  Sanctum 
sanclorum  in  Hierusalem  coelesli,  sicut  pra?lij;ura- 
tum  esl  in  illo  lemplo  manulaelo,  in  illa  Hierusalera 
lerrena,  conslrucla  de  ligois  imputribilibus  alque 
auro  teciix  Non  solum  auiem,  sed  el  in  hoc  «  specics 
ejus  ui  Libani,  »  et  ipse  «  elecius  ui  cedri.  »  Quia  sic- 
ut  Libanus  mons  Phoeuicis  qui  ex  uno  laiere  lermi- 
nus  est  lerrae  Judaeae  maximis  abundal  cedris  in  se- 
melipsoradieatiset  in  allum  subreclis,sic  iste  »  mons 
Dei,  mons  pinguis  [Psul.  lxvii)  »  vere  candidus  et 
mundus  sccundum  hoc  ipsum  nomen,  quod  est  Li- 
banus.magnoset  valdenominalos  el  ipsuspalressuos, 
413  secunduoi  fidem  et  de  semeiipso  radicalos 
proiulil,  quemadmoduin  de  David,  utique  patre  suas 
carnis,  ipse  dicit  :  «  Ego  Jesus  misi  angelum  meum 
testilicari  vohis,  haec  in  Ecclesiis,  ego  sum  radix  et 
genus  David  (Apoc.  xxn).  »  Igiiur  isto  quoque  moilo 
o  species  ejus  ui  Libani,  »  et  «  eleclus  ui  cedri,  »  sci- 
licel  sancti  vel  palresantiqui,  id  est  asMinilaius  esl 
illis.queraadmodum  inO>eepropbeia  d icit : «  Ei  locu- 
tus  sum  per  prophelis,  et  ego  visiones  multiplicavi, 
et  in  manu  prophelarum  assimilalus  sum  (Osce  xn).« 


cies  dilecii  similis  speciei  talis  Libani  ?  Primum  in  D  Exempli  graiia  :  sicut  [saac  ad  immolundum  ducius, 


eo  quod  sicut  Libaous  ille,  tempLim  illud,  capui  1 1 
decus  exsiitii.  sauctumque  sanciorum  Hierusalem 
illi  ti  rrenae  civitati,  sic  isle  dileclus,  el  caput,  el 
deeus,  et  Sauclus  sanclorum  esl  supcrna;  Hierusa- 
lem  civiiati  ccelesti,  civilaii  Dei  vivenlis,  secundum 
mysleria  templi  hujus  non  manufacii,  cuncia  facia 
sunt  a?  lificia  lempli  illius  m  mufacii,  sicut  et  laber- 
naculum,  quod  Moses  in  eremo,  jubente  Domico, 
perfecil.  Sicut  eniin  de  talernaculo  faeiendo  dixit 
Dominus  Mosi  :  «  Inspice  et  fic  secuudum  exem- 
plar  quod  libi  in  nioule  monstravit  (B.xod.  xxv),  » 
ila  et  David   Spiritum  sanclum,  spirilum  propheli- 


non  reluclalus  es!  ipse.iamen  vivus  holocausto  suo 
superfuit  (Gen.  xxn)  ;  »  el  sicut  Joscph,  invidia  fra- 
trum  superala,  ile  carcere  Iransivil  ad  currum  domi- 
nationis,  el  yEviyptum  de  periculo  famis  eripuit 
(Gm.  xli).  Et  sicut  DiviJ,  cum  esset  minimus,  de 
meiiio  fralrum  invidentium,  assumptus,  et  rex  un- 
ctus,  superbum  Goliad  slravil,  et  post  multas  per 
sccutiones  Saul,  tantcm  sedil  in  ihruno  re^ni(/  ficg. 
xvi)  •  »  sic  isle  ilileclus  ioleradversa  glorio^us  cla- 
ruii,  nmnique  invidia  et  ipsa  morte  superata,  in 
ceelum  asccudil  et  sedei  a  dexlris  Dei,  juxia  illud  : 
«  L)e  lorreute  in  via  bihei,  proplerea  exallabii  capul 


029 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  V. 


930 


(Psal.  cix).  a  Simililerde  aliis  quamplurimis  expe-  A  ra"  eorum,  et  formam  eorum,    ila    nunc   exhibete 


rimenia  capere  co  iosa  prompium  est,  ut  scienter 
noveiis  ita  e>se,  tit  dilecta  dicil,  elecius  ul  ce.Iii. 
Finis  deseriplionis  luc  esi  :  «  Guiiur  illius  suavis- 
simum,  et  toius  de>iiierabilis.  »  Gutiur  dilecti  ex- 
peiimenlum  esl  iliviiia?  ejus  iluleedinis,  quae  nonilum 
apparuit,  sed  in  fuluro  re>ervalur  in  reinuneralio- 
nem  pra?senlis  lidei  ac  dileciionis,  quemadmodum 
ipse  Dilecuis  ilicil:  «  Qui  auiem  diligil  me.diligetura 
Patre  meo,  et  egn  ililigam  eum,  et  manifestalio  ei 
mcipsum  (Juan.  xiv).  » 

Gutlur  illud  suavissimum,  inquit,  et  non  dicit, 
quatu  suave,  vel  cui  siinile  sil.  Ca?leroiura  singulis 
quaedaiu  similia  dedit  sive  appo-uil,  videlicel  capili 
aurum  optimum,  couiis  elatas  palmarum,  oculis  co- 


oculos  veslros,  oeulos  inleriores,  videre  dilectum 
htutc,  vi.lere  aureum  caput  ejus,  nilentes  oculos 
ejus,  revereudas  genas  ejus,  candida  et  gloriosa  la- 
bia  tjus,  tomatiles  et  aure.ts  maiius  ejus,  ehurneum 
ei  sapphiris  distinctum  veatrem  ejus,  reclissima 
crura  ejus,  et  langite  suavis>imuin  guiiur  ejus, 
jusia  illud  :  «  Gusiaie  et  videle,  quoniatn  suavis  cst 
Domiuus  (Psal.  xxxui).  »  De  nmuibus  justum  judi- 
ciutu  judicate,  videlicet  ijuod  iste  multo  melior  sit 
lUose.  Hoc  enim  postulabat  ipse,  cum  dicerei  Ju- 
daais:  «  Si  circumcisioneai  accipil  homoiaSahbalo, 
ut  iiun  salveiur  lex  Mo^i,  milii  i  idignamini,  quia 
tolum  homiuem  sauum  feci  ioSabbulo  ?  Nolitejudi- 
care  secundum  faciem,  sed  jrslum   judicium  ju.li- 


lutnlia>  super  rivulos  aquarum,  genis    areolas    aro-  r>  cate  (Joan.vn)   »  Nam  illi  quidem  loculus  esl  Deu 


niatum,  labiis  l'lia,  manibus  lornum  et  aurum  cum 
hyaciuthis,  ventri  ehur  distinctum  sapphiris  [ls  i. 
liv),  cruribu»  colutnnas  marmoreas  cum  basibus 
aureis.  Porro  guliur,  ut  jam  diclum  esl,  nuili  rei 
simile,  sed  latiiuintnodo  suavissimum  dixil,  ut  per 
hoc  recogiles  itieflabilem  atque  ina?slimabilem  esse 
iuternatn  ditlcedinem  diviuilatis,  ut  nierilo  dictum 
sit  illud  quod  Detts  diligenlibus  se  praeparavil,i|uale 
«  nec  oculus  vidil,  nec  aurisaudivit,  nec  in  cor  bu- 
minis  ascendit  (1  Cor.  n).  »  Sed  nec  cselerorum, 
de  quibus  jam  dictura  esl,  simililudines  sufOcientes 
sunt. 

Uno  aulem  dicio  supplere  contendit  defeclum  to- 
riis  sermonis,  dicemio,  el  lotus  desiderabilis.  Vere 
tolus  desiilerahilis,  «  etsetnper  desiderabilis,  »  .juia 
cum  habetur,  lunc  magis  desideralur,  eMque  visio 
ejus  in  desiderio,  desiderium  in  visione,  sicul  scri- 
plum  est  :  «  In  quem  desideranl  angeli  prospicere 
(I  Petr.  i).  »  —  «  T^lis  est  dileclus  meus.ei  ipse  est 
amicus  meus,  filias  Hierusalem  »  Quomo  lo  sermo 
poluii  [al.  sic]  descripsit  virum  amabilein.dileclum, 
desiderabilem.Non  tahs  pictura  ha?c,  qualeiiiaspexil 
illa  non  mater  oostra,  ifla  Hierusalem  terrena,  itno 
non  Hierusalem,  sed  Ooliba  soror  ejus.quae  diceba- 
tur  Oolla,  de  qua  et  sic  scriptum  esi  iu  prophela 
Ezechiele  :  Cumque  vidisset  viros  depictos  ln  pa- 
riele.imaginesexpressas coloribus et  accincios  bal- 
teis  renes,  et  tiar.is  li  ictas  in  capitibus  eorum,  for- 
main  ducutn  omoium.simililudinem  Gliorum  Baby- 
lonis  terraque  Chalda?orum,  iu  qua  nali  sunl,  insa- 
nivii  super  eos  concupiscenlia  oeulorum  suorum, 
et  misil  nuni'um  ad  eos  iuCbaldaeam  (k%ech. xtia). 
Non,  inquam,  lalts  piclura  baec,  verumtamen  aemu- 
lamini  in  melius  visum  iilum  et  coucupiscenliam 
illatn.  «  llumaiiuin  dico,  »  ait  quidam  amicorurn, 
■  propter  infirmiUlcm  carnis  veslrae.  Sicut  euim 
exhibuistis  tnembra  veslra  servire  immundiiiae  et 
iniquitali  ad  iniquil  iteni,  ila  nunc  exhibele  metn- 
bra  vestra  servire  jusliliae  in  sanctilicationen  [Rom. 
vi).  »  Ei  ego  vnhis  dico  :  sicut  illa  videlicet  non 
Hiorus  <lem,  si'd  Ooliba,  ex  ijbuil  oculos  suosvidere 
viros  depiclos-in  parietc,  videre  imagines  CbaJdaeo- 
rum  ezpressas  coloribus,  videre  balteos  eorum.tia- 


el  ex  collocutione  Dei  ftcies  ejus  splcnduit  (iixod. 
xxxiv),  sed  non  cipul  aureum,  non  manus  lorna- 
tiles  el  aures  habuii,  id  esl,  non  U.-us  et  bomo,  sed 
lanlummodo  homo  fttit  ;  ethocipsum,  quod  splen- 
dida  facla  est  facics  ejus,  quod  aii|iia  operatus  cst 
qualihuscunque  manibus,  de  pleniludiue  hujus  ac- 
cepit,  sicut  et  omnes  alii.  «  Tali>,  »  inquara,  «  esl 
dileclus  meus,  et  ipse  est  amicus  meus,  »  et  prius 
amicus  quam  dilectus  meus.  Prior  eiiim  ille  rae 
antavit,  et  respexit  bumilitatem  ancilla?  sua?  ami  is 
oculis,  el  hinc  illum  ego  dilexi,  quia  magna  fccit 
mihi  (Luc.  xi  ;  Joan.  i) :  magna,  inquam,  quae  verc 
sunl  amici.  Hoc  ajlem  nunc  agitur,  ut  vesler  qu.i- 
que  dilecius  sit,  et  ut  sciaiis  vel  coguoscatis  jara  ex 
„_  parte  quamvere  diligenduset  tolusdesiderahilis  sii, 
■'  quia  dixislis  :  «  Qualis  esl  dileclus  luus  ex  dileclo, 
quia  sic  adjurasli  nos  ?  Quo  abiii  dtlectus  lutis, 
o  pulcherrinia  mulierem  ?  Quo  declinavit  dilectus 
tuus  ?  et  quaeriit.us  eum  tecum  ?  « 

Cap.  VI  — v  Dilecius  mea>  descendit  in  bortum 
stium  ad  areolamaromalis,ut  pascalur  in  horiisetlilia 
colligat.  »  Ergo,  o  dilecla  el  dilectarum  dileclissima, 
nnu  quasi  ignorans,quo  abiisset  dileclus  tuus.  dixi- 
sli  liliabus  llierusalem,  «  adjuro  vos,  si  invenerilis 
dtlecium  tneum,  »  nam  ipsa?  poiius  ex  lediscendi  nt 
existimaverunt,  et  tu  doces  ets,  ubinain  invenire 
debereat  illum.  Quare  auleni  non  dixisli,  Dilectus 
meus  asceudit  in  ccelum,  sed  dixisli,  «  Dilectus 
meusascendit  in  hortum  suum  ?  »  Videlieei  quia 
non  a.Ibuc  iiilideiibus,  sed  jam  lidelibus  loqueris, 
D  soilieei  (iliabus  Hierus  lem,  quippe  qua?  neo  veraci- 
ter  dici  posseut  filia?  Hierusalem,  si  non  haberenl 
fidem,  ni>i  dilectum  surrexisse atqne  iu  coelumjam 
ascendisse  credidissenl.  Hoc  aulera  seire  illasopor- 
lehal  a.l  perfeclionem  fidei,  quod  licet  ascendisset 
in  ccelum,  et  sederet  ad  dexleram  Patris,  nihilomi- 
nus  tamen  hic  remansissel  praisentia  m  tjestatis, 
praesentia  vel  graiia  sive  operaiione  divinitatisinvi- 
sibili,  quemadmodum  dicit  :  «  Ecce  ego  vobiseum 
sum  omnihusdiebus  usque  ad  consummationem  s;e- 
culi  (MaUti.xxvni).  »  fgitur  « tlileclus  nieus descea- 
dit  in  bertum  suum  a.i  areolam  aromatis,  ut  pasca- 
lur  iu  hurlis,et  hlia  colligal  »  id  esi,  hic  perseveral 


931 


RUPEIITI  ABBATIS  TUITIENSIS 


032 


nobiscum,  quo  semel  descendii,  ut  faceret  volunla-  A 
tein  Pairis  suj,quod  es:  pasci  in  honis,  querjnadmo- 
dum  tliei:  :  «  Meus  cibus  esl,  ui  faciam  voluntalem 
Palris  raei  (Joan.  iv),  »  ci  ui  elecios  suos  cougre- 
garet  a  I  se,  quod  esi  lilia  colligere,  quemadmodum 
quidam  de  praecipuis  amicorum  dicii  de  boc  ipso 
Dilecto,  quh  «  morilurus  er.it  pro  gente,  el  non 
tanium  pro  gente,  sed  ut  -ii-i  lilios  Uei,  qui  eiant 
disper.-i,  congregaret  in  uuum  (7«a».xi).  »Curn  haec 
ila  sini,  non  ita  vobis  dictum  arbilremini,  filiae  Hie- 
rusalem,  «  adjuro  vos.si  iuveneritisdileclum  meuiii, 
ut  annuntielis  ei,  quia  amore  Iangueo,  »    tanquam 


hinc  bbierit,  et  hio  nullo  modo  inveniri  possil,quia 
Ueus  et  Dnminus  est,  qui  ubiquc  est,  ei  omnia  im- 
plet,  quemadmodum  sapiens  cognitor  ejus  dicit  : 
Brgone  pulandum  est,  quod  Deus  habitet  super  ler- 
ram  '?  Si  enim  ccelum  el  ecoli  ccelorum  capere  te 
non  possunt  quando  magis  doiuus  baec,  quam  cedi- 
lieavi:  (///  Reg.  vm.)  Quamvis  sccundum  vi&ibilem 
prtesenliam  hie  nonsil,  quamvis  humanam  formam 
in  ccclum  lcvaveril.eamque  nul.es  susceperil  abocu- 
lis  noslris  [Acl.  i),  lamen  hic  intra  vos  esl,  et  vos 
illi  estis  areola  aromalis,  et  ipse  pascitur  in  vobis, 
el  vos  estis  hlia  quae  colligil. 


LIBER  QUARTUS. 


Antequam  fiercnt  «  emissiones  luae  paradisus  ma- 
loruropuQicorumcumpomorumfruciibus(Cant.iv),» 
laudabilis  eras  et  pulchcrrima  mulierum,  et  dilecti 
lui  voce  laudaharis,  dicentis  :  «  Quam  pulchra  es 
amica  mea,  qu.im  pulchra  cs  !  Oculi  tui  columba- 
rum,  absque  eo  quod  iniriuseeus  lalet  (ibid.),  »  elc. 
Quanlo  magis  postquam  ad  vocem  ejus  pul^anlis  el 
propter  manum  ejus  le  tangenlissurrexistiutaperi- 
res  ci,  et  aperuisti  pessulum  o*tii  tui,  factusque  esl 
ille  emissionum  luarum  paradisus,  verbis  atque 
exemplis  luis  complar.latur,  laudari  debuisli  am- 
pliori  laude  pulchritudims.quam  esses  pulchra  non 
soli  lihi,  sed  pulchriludinis  lucefacli  essent  parlici- 
pes  plurimi.  Repetit  iterum  dilectus  caulicum  lauda- 
tionis,el  modulos  multiplicat  pulcberrimae  cantalio- 
nis  in  memoriam  tui,  lalibus  verbis  te  praemittenle  : 
«  Ego  dilcclo  meo,  el  dilectus  meus  mihi,  qui  pasci- 
tur  inier  lilia.  Pulcbra  es,  amica  mea,suavis  ctde- 
cora  sicut  Hierusalem,  lerribilis  ut  caslrorum  acies 
ordinala.  Averle  oculos  luus  a  me.quia  ipsi  meavo- 
lare  fecerunl.  Capilli  iui  sicut  grex  caprarum,  tjuae 
apparuerunt  de  Galaad.Dentes  tui  sicut  grex  ovium, 
quaj  descenderunt  de  lavacro.  Omnes  gemellis  fcli- 
bus,  el  sterilis  non  est  in  eis.  Sieut  corlex  mali 
punici,  sic  genae  lua'  alisque  occuliis  luis.  Sexagin- 
la  sunt  rei-inae,  et  octoginla  concubinae,  et  adole- 
scentul.irum  uon  est  numerus.  Una  columba  mea, 
perlecla  mea,  una  est  matri  suae  electa  genitrici 
suae.  Yiderunt  illam  filicc  el  beatissimam  praedica- 
verunl  reginae,  el  concubinae  laudaverunl  eam.  Quae 
esl  istaquae  prugreditur  quasi  aurora  consurgens, 
pulchra  ul  luna,  electa ut  sol.terribilis  utcaslrorum 
acies  ordinaia  ?  »  —  «  Ego,  inquis,  dileclo  meo,  » 
subaudilur  pessulum  osiii  mei  aperui,  vocis  meae 
obsequium  prasbui  utaudireut  el  nun  nescirent  filiae 
Hierusalem  qualis  ipse  sit.  «  Dileclo,  inquam,  meo, 
qui  pascitur  inler  lilia,  »  id  est  qui  corda  munda  et 
casta  diligit  corpora,  «  et  dileclus  meus, »  subaudi- 
lur.vicem  reddit  milii  laudationis  acbealificalionis, 
caniico  suavi  ac  perfectione  cantici,  veluli  oclo 
chordis.  Ipse  esl  enim  et  psalferium  et  cilb-ira  Dei 


B  Palris,  cui  Pater  iu  psalmo  dicit  :  «  Exsurge  gloria 
niea,  exsurge  psalterium  etcilbara(Psa/.Lvi,cvri).  » 
Fiebanl  autem  anliquitus  ciiharae  octo  chordis,  ca 
le^rc  ut  oclavaeadem  essei  quae  prima,  quam  sym- 
phoniam  maximam  musici  nominantdiapason.  Con- 
sideralffi  igitur  cantieum  isiud.quomodo  currit  mo- 
dulisoclo  bene  sonantibus,  ila  ul  sonus  oclavus 
idem  sit  qui  primus,  «  tcrnbilisut  caslrorum  acies 
ordinala.  »  Nam  primus  modnlus  esi:<t  Pulchra  es, 
amiea  mea,  suavis  et  decora  sicul  Hierusalem,  ter- 
rilnlis  ut  castrorum  acies  ordinala.  »  Seeundus  : 
«  Averle  oculos  luos  a  me,  quU  ipsi  me  avolare 
fecerunt.  »  Tertius  :  «  Gapilli  tui,sicul  grcx  capra- 
rum,  quae  apparuerunt  de  Galaad.  »  Quarlus:  n  Den- 
les  lui  sicui  grex  ovium,  quae  ascendcrunt  de  lava- 

f,  cro.  »  Quiulus  :  «  Sicut  corlex  mali  punici,  sic  genae 
tuaa  absque  occubis  luis.  »  Sextus  :  «  Sexaginla  sunt 
reginae,  el  oetoginla  coucubina3,et  adolescenlularum 
u <i n  esl  uumerus  ;  una  esl  culumba  mea,  perfecla 
nien,  uua  est  matri  suae,  elecla  genitrici  su<e.  »  Se- 
ptimiis  :  «  Viderunlillnn  liliae,elbeatissimum  praedi- 
caverunt  reginae,  et  concubiuae  laudaverunl  eain.  » 
Uctavus  :  «  Quaeesl  islaquae  progiediturquasiaurora 
consurgens,  pulchra  ul  luna,electa  ul  sol,  terribilis 
ut  cisirorum  acies  ordinata  ?  « 

[gitur  perfecla canlio  rnaximaque  haec  symphonia 
dileclionis,  et  modulus  ocUvus  idem  soual  quod 
primus  pro  coquod  nou  conienla  ego  propri.i  feli- 
cilale,  sluilui  chorum  filiarum  Hierusalem  docere  el 
ordinare,ita  ut  unus  idemquecceius  etehorus  cbscI 
castrorum  acies,chorus  laudantium  dilecium,  acics 

"  pugnantiumconlradiabolum  propter  dilecium.Nuic 
singula  haec  modulamiua  sludio^us  addiscenda  sunl. 
«  Pulchra  es,  inquit,  ;.mica  mea,  suavis  et  decura 
sicut  Hierusalem,  lerrihilis  ut  castrorum  acies  or- 
dinala.  »  In  hoc  est  perfeelio  pulchriludinis,  quod 
non  solum  suavis,  nec  solum  lerribilis,  sed  ulrum- 
que  es  el  suavis  ct  lerribilis  ;  «  suavis  sicut  Hieru- 
salein,  lerribilis  ut  acies  castrorum,  »  qua;  bene  tn- 
dinala  est.  In  quo  «  suavis  el  tleeura  ->icul  Hieruvi- 
leui '?  »  In  eo  videlicet  quotl  cl  anima  lua  semper  su- 


933 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC. 


LIB.  VI. 


934 


poroam  videt  pacem,  el  ex  visilatione  tui  discunl  \ 
aniraee  plurnnae  ccelesiem  duccre  convorsationem, 
unde  el  dicuniur  vel  suni  (iliae  Hierusalem,  quia 
m  eligunt  partcm,  juxia  illud  :  «  Vaciie  el 
videte,  quoniam  cgo  sum  Dcus  (  Psul.  xlv).  »  Quid 
415  vcro  csi,«  ul  castrorum  acies  ordinala ?  »  Non 
enim  a  nvigno  iotellectu  vacal  isia  comparatio,  et 
idcirco  subtililer  cst  intuenda.  Scimus  et  conslai, 
quia  ca3trorum  acies  lunc  hoslibus  lerribilis  ostcn- 
dilur,  qu  m.lo  iia  fuerit  coustipata  atque  densata, 
ut  in  oullo  loco  inierrupla  videatur.  Nain  si  ila  dis- 
ponilur  ut  locus  vacuus,  per  quem  hostis  possit 
ingredi,  dimittatur;  profccio  jam  suis  hustib  is  ler- 
ribiiis  non  esi.  Et  nos  er^o,  cum  contra  malignos 
spiritus  spirilaalis  cerlaminis  aciera  pouimus,  sum- 
mopere  necesse  e»t  ul  pcr  charitalem  semper  uniii  n 
atquc  con>lricti,  ei  nunquam  inierrupti  per  diseor- 
diam  inveniamur ;  quia,  quamvis  qua?Iibel  bona  in 
nobii  ruerinl,  si  chariiasdcsil,  per  malura  discordiae 
locus  aperitur  iu  acie,  unde  ad  feriendos  nos  valeat 
honlis  inlrare.  Hujus  pariis  oplimae  tu  lolam  haere- 
ditalem  possides,  et  in  co  princeps  tu  cs  ;  parlis.in- 
quam,  opiinvje,  cujus  esl  in  suavilate  viderejam  vel 
conlemplari  supernam  pacem,  secundum  nomcn 
Hieru-alem,  clconlra  malignos  spirilus  in  procinciu 
esse  secundum  castrorum  sirnililudinem.  Verumta- 
men,  o  dilccla,  o  vera  Dierasalem,  fac  quod  dico. 
«  Averte  oculos  tuos  a  me,  quia  ipsi  me  avolare  fe- 
cerunt.  »  Et  iunc,quando  meprsesentem  habuisti  prae- 
sentiacorporali.oculos  luos,  oculostam  nicntis  quam 
corpons  scmper  in  melixos  habuisti ,  el  nunc.quando 
secundum  corpus  absens  libi  sum,  me  spiritualibus  ^ 
oculis  jugiler  contemplaris.  «  Averle  oeulos  tuos  ;  » 
—  i  averle,  >•  ioquam,  vidclicel  ita  ut  prudensetdi- 
screta  sit  contemplalio,  sciendo  quod  siui  incom- 
prebensibilis  ego  ililectus  luus,  cx  eo  quod  sum 
Deus,  cujus  subslantiam  vel  naluram  quanto  quis 
contemplatur  sublilius,  tanio  ad  eompr 'b.endenrium 
insufficiens  inveuitur,  u;  r.e  isio  quoque  recte  dicas : 
«  Accedcl  bomo  ad  cor  altum,  el  cxallabilur  L>eus 
(Psal.  lxiii).  »  Ergone  bonum  c>t  hoc  placitumque 
dileclo,  propter  causam  hanc  avertere  oculu^?  E;l 
plano  bonum  aliquo  modo,  sciliccl  dum  sic  a  me 
avertis,  ut  in  temelipsara  couvcrias  oiulos  tuos,  id 
cst  durn  sic  allissiraam  divinitatem  conlueris.ul  re- 
vocesad  memoriam  infirmitatem  luam  iufirma:  eou- 
ditionis,  el  oplime  scias  quia  huc  ipsum  quod  Deum  D 
vides  non  luae  potentiae,  sed  divinae  gratiae  est.  «  Ca- 
pilli  tui,  sicul  grex  caprarum,  quae  apparuerunl  de 
Galaad.  Dentes  lui  sicul  grex  ovium,  qua3  aseende- 
runl  de  lavacro.  Omnes  gemellis  fe.ibus,  et  sterilis 
non  est  in  eis.  Sicui  corlex  m  ili  punici,  sic  genae 
tuae  al  sque  oculis  tnis.  »  Ul  quid  ista  dileclus  lau- 
dationis  modulamina  repetil,  cum  inter  caetcra  su- 
perius  eadem  et  eode:r.  modo  cecinerit,  nisi  quia  du- 
plici  hononlicentia  diguumesl,  earodem  mundiliam 
cogilaiionum.eamdem  vitae  innoceoliam,eamdemque 
pudiciiiac  vcreeundiam,  quam  prius  h.buisli  in  soli- 
tudine   silentii,  custodisse  ad  integrum  in  illa  fre- 


quenlia,  cui  tein'eresse  poscebat  ulililas  Evangelii, 
secundum  volunlatrm  dilecli  pulsanlis  el  diccnlis: 
«  Aperi  mihi,  soror  mei,  quia  capul  meum  pleuum 
est  rore,  el  cincinui  mei  gultis  nuciium  ?  »  (Cunt.  v.) 
Et  de  istis  quidem,  videlicet  de  capillis,  rieniibus 
::enis  jam  illic  dicium  esl  :  verumtamen  de 
genis  adhuc  aliquid  dicendum,  quod  libenter  au- 
diant  amici,  quo  aeJiliceniur  adolescenlulae, quo  de- 
lectenttir  liliae  Hicrusalem.  In  ulero  nos  ila  nalura 
formavil,  ul  geuua  genis  op,iosita  sint.  Unrie  el  a 
genis  genua  dicuntur.  Ibi  enim  cubaerent  sibi,  et 
cognala  ^unt  oculis,  lacrymarum  indicibus  et  mise- 
ricordiie.  Denique  coinplicatum  aiunt  gigni,  forma- 
rique  hominera  ita  ut  genua  sursum  sinl,  quibus 
oculi  formantur  ut  cavi  liant  ac  reconditi.  lnde  est 
quod  homine,  dum  se  ad  genua  prosternunl,  slatim 
lacrymanlur.  Voluil  enim  nos  natura  malernura  re- 
memorare  uterum,  ubi  consedcbamus  in  tencbris, 
antequam  venirerausa  I  Incem.  Prolecto  qui  c.iusam 
istam  diligenter  attendit,  ille  seienter  atquo  r.tlio- 
nabiliter  1  .udal  et  approbal,  sanctis  et  erudilis  co- 
gititionibus  lamiliare  e>se,  genui  frequentibus  ex- 
celso  Dco  curvare,  et  genas  lacrymosas  gcnibus 
curvis  applicare,  ut  respiciat  ac  recogilel  Creator 
babiians  in  excelsis,  qualiter  nos  in  utcro  formave- 
ril.  Unde  et  illu  !  sanclus  Job  commoncfacil  his 
verbis  :  «  Memenlo,  quasso,  inquil,  quori  sicut  lu- 
lum  fuceris  rae,  et  in  pulvcrem  reriuces  me  (Job 
x),  »  elc,  usque,  «  liccl  haec  celes  in  corde  luo,  ta- 
nien  scio,  quod  universorum  memincris  (ibid.)  » 
Non  parv.im  invcntum  repcril  quid  istud  consecutus 
est,  ul  scieuter  sic  exhibeat  Crealori,  sicul  rcperit 
propheta  Michaeas,  cum  dixil:  «  Quid  dignum  olfe- 
ram  Doinino?  Curvem  genu  Dco  excelso  (Mich.w).  » 
Nec  vero  soli  Deo,  verum  etiam  hominibus  dulcis 
visu  et  amabilis  e-^t  hujusmodi  compositio  sive  ap- 
posiiio,  tantoque  quisque  magis  revcrendus  cxistil, 
quanlo  frequentius  atque  aflectuosius  gcnua  cur- 
vans,  genas  suas  vel  oculos  aut  tutuui  caput  dcmi- 
scrit.  tconlra  capitis  o:ulorum  que  ac  genarum  ere- 
clio  nimia  multum  Deo  et  hominihus  odibilis  est, 
magnamque  sonat  viluperalionem  taliura  reprehen- 
sio,  maxime  ex  ore  Dei.  Exempli  gralia,  cum  dicit: 
«  Pro  eo  quod  elevalae  sunl  filiae  Sion,  el  ambula- 
verunt  extento  collo,  ei  nulibus  oculorum  ibaut  et 
p  audebant  (Isai.  m),  »  cic.Iiem  :  «  Generalio  cujus 
excelsi  sunt  oculi,  et  palpebrra  in  allum  subrectae 
(Prov.  xxx).  ii  Tu,  o  dilecia,  naluram  condecorasli, 
quae  geuas  tuas  ad  nullius  viri  aspeelum  sublevare 
prima  proposuisti,  solique  Creatori  menle  ct  cor- 
pore  humilis  sapienler  inclinas  i,  duce  et  magislro 
Spiritu  sancto.in  quo  dicit  Paier  t'ius  fidelis  D.iviri  : 
«  Venite  adoremus  et  procidamus,  et  crioremus  anle 
Dominura.qui  fecit  nos  (Psal.  xl).  »  Sequuntur  au- 
tem  le  utriusque  sexus  plurimi,  quibus  optime  pla- 
cet  id  quod  audiunt,  «  sicul  cortex  inali  punici,  ita 
genae  tuae  absque  occuhis  luis.  »  «  Sexaginla  sunt 
rcginae,  cloctoginta  coi  i  ulrinae  ei  adolescenlularum 
non   est   numerus.    Una    esi    columba   mea,    per- 


935 


RUPEUTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


936 


fecta  mea,  una  est  matri  suae,  elocta  genitrici  suae.  »  A  crelcstes  pertineant  Lhalaraos,  juxta  illud  :  «  Annun- 


QuiJ  esl  hoc  dicere,  ni-i  quod  si  mullae  suul  li- 
deles  et  propter  fiiiem,  quae  per  dilectiouem  in  eis 
operatur  [Galut.  v),  laudabiles,  nulla  lamen  earum 
libi  similis  est,  sicut  veraciter  praBdicamus.quia  nec 
primara  similem  visa  es,  nec  habere  sequeutem. 
Nam  regiuae  recle  dicuntur  ilUc  animae,  quos  peiie- 
ctaj  charilatis  Bunl,  in  eo  videlicel  quod  eumdem 
dileclum  tuum  sequenles,  nihil  lerrenum.sed  ipsum 
solirii  quaerunt,  nec  propier  metura  gehennae  sed 
propler  amoremvilae  suae  aelernoe  peccatum  lu^iunt, 
virlutemque  amando  iniquitatem  oderunt.  Concu- 
binaa  vero  sunt  illea,  quae  sub  limore  serviunt,  nec 
ejus  perfectionis,  ut  super  pra-ceplum  veliut  addero 
oonsilium,  scilicel    hoc,  ut  reliclis  omnibus   solum 


tiavi  ei  locutus  suiii,  mutiipiicati  sunt  supernume- 
rum  (Psal.  xxzii).  »  A.iotescentulaB  nam  |ue  recte 
dicuntur,  quae  nondum  sallem  ad  timorem  Oei  pro- 
fccerunt,  et  propter  hoc  custodia  indigent  vel  ma- 
gislerio  horainura,  qui  necdum  intus  divini  firaoris 
seu  amoris  habenl  magisterium,  et  inulta  ex  hujus- 
rnodi  (  quod  vilde  pavenduin  esi)  inveniunlur  exlra 
numerura,  quia  de  adolescentia  nunquam  ud  perfe- 
Clain  aelatem  perveniunt,aeiaiein  inlerioris  bomiois, 
quam  qui.lam  amicorum  insinuans,  «  occurramus, 
ait,  in  virum  perfecium,  in  ineusurain  aetatis  pleni- 
ludinisJesuGhristi  [Ephes.  iv).  »  — «  Una  esi  columba 
mca,  perfecla  mea,  una  esl  malri  suae,  electa  geni- 
Irici  suse.»  — «  Uni,  inquam.esl,  »  et  siraiiem  non 


sequanlur   hnnc    dilectum    (Matth.    xix),    babenles  g  hahei  :  Omnino  nec  inler    reginas  ulla  similis  huic 


quidem  in  fundamento  Christum,  ued  nihilominus 
amantes  aliqua  quaj  liujus  mundi  sunt.  Quod  porro 
volunt  sibi  numen  isii  decem  senarius  atque  oclo- 
narius :  Valetne  aliquod  nomen  Scriplurae  hujus, 
quod  est,  QiTOn  T"J  hoc  est,  Canlica  canticorura  ? 
Valet  ulique,  quia  primam  svmphoniani  cfficiunt, 
quun  musici  nominant  diatessaron.  Est  enim  in  eis 
babiludo,  quam  epilriton,  id  est  sesquilerliam  di- 
cunt,  quia  major  nuraerus,  videlicet  octoginta,  rai- 
oorem  numerura,  scilicet  sexaginta,  lotum  in  se 
continel,  et  ejus  insuper  teriiam  partem,  id  est  vi- 
ginti.  El  haec  proporlio  numemoru  u  in  musica  sex 
reddil  diatessaron,  quod  inierpret.iur  de  quatuor, 
el  idcirco  sic  vocatur  sjmphonia  haee,  quia  de  qua- 
tuor  chordis  sive  vocibus  consiat,  4B6  cum  duo- 
bus  lonis  habens  semilonium.  Igilur  «  sexaginia 
reginae,  et  octoginta  concubinae,  »  id  estanimae  quae 
verbu  Dei  insistunl,et  verbi  Dei  ila  panicipes  factae 
sunt,  ut  facere  possint  doclrinae  fruclum  :  meritis 
quidein,  secundum  quod  supra  dicium  esl,  difle- 
runl,  sed  fidei  consonantiara  per  unilalem  coufes- 
sionis  in  auribus dilecti  suaviter  resonant. 

Quomodo  autem  nuineri  isli  octonarius  el  sena- 
rius,qui  hio  muliiplicaverunt  denarium.ab  invicem 
dilTerunt,  ut  merilo  per  senarium  reginas,  el  per 
octouarium  voluerit  designare  concubinas  ?  Videli- 
cel  eo  nilferunt  quod  senarius  numerus  perfectus, 
oclonarius  vero  imperfectus  ac  dirainutus,  alque 
usque  ad  extremas  unitales  secabilis  esi.  Perfecl  is 
quippe  est,  el  perfectoruin  priraus  nume  rorum  se- 


esl.  Cui  n  malri  suae  una,  cui  genilrici  suae  est  ele- 
cia  ?  >  Nimirum  malri  suae  Bierusalem  una  est,  illi 
Hierusalem,  quae  sursuui  esl,  quae  est  mater  ora- 
nium  nostrum,  el  genetrici  suae,scilicet  anliquae  Ec- 
clesiae  electa  est,  Ecclesiae  palriarcharum  et  pro- 
pheiarura  ac  rcgtim  juslorum,  quorum  de  carne 
progenita  esl,  quoium  secundum  tidem  benedictio- 
uis,  quae  ad  illos  repromissa  erat,  janua  vel  maleria 
est.  Ei  illi  malri,  el  buic  genelrici  una  et  elecia  est ; 
quia  nec  inler  angelos,  nec  inler  homines  similem 
vel  priuiam  habet.  vel  sequeuiem  habilura  est :  vero 
eolumba,  quia  gratia  plena  ;  vere  electa,  quae  non 
solum  salva  existeret  verum  enam  ipsam  salulem 
pareret.  «  Viderunt  illam  liliae,  et  bealissimam  prae- 
dicaverunt  reginae,  et  eoncubinae  landaveruuleam.  » 
Hoc  ipsamet  praevi  lens  ac  praeuoscens,  cum  dixis- 
sel :  «  Quia  respexit  humililaiein  ancillae  suae 
(Luc.  i),  »  sulijuuxil  alque  ait :  «  Eece  euiin  ex  lioc 
bealara  me  dicent  omnes  generaiiones  (ibid.).  • 
Noune,  ul  secundum  praesenlem  litieram  hoc  diclura 
sii,  et  generaiio  reginarum,  el  geueratio  concubina- 
rum.et  gencatioatoleseeutularum  ;  nonne,inquam, 
omnes  isiae  generatiouea  beatara  uiceni  illam  ?Reve- 
ra,  el  si  impares  meritis,  aliamen  lide  consimiles, 
ecce  vident  illam,  ecce  coQtemplanlur  illam  unam, 
illam  electam,  ei  cum  admiratione  ineflabili  voces 
exiollunt  jugiter  ex  omnibus  locis  suis,  tamen  lau- 
dantes,  ulem  beatissiraam  pr.edieantes,  no.i  solum 
h:c  in  isto  exsilio  morlalitalis,verum  eliam  el  mulio 
mplius  in  illa  prtma  vitie  el  immortalilaiis.uhivi- 


narius,   quia    suis   ex   parlibus    construitur.  HabiH  D  denl  eam  dorninanlem,  et    dominando  possideulem 

enim  dimidiam,  id  est   tres;    tertiam,  i  I    esl  duo  ; 

sexlam,  id   est   unum,  quae    parles  simus   collectae 

scnarii    summam    reslituunt.  Porro    octonarius  in 

suis  parlibus  seipso   minor  esl.  Habel  enim   dimi- 

diam,  id  esl    qualuor;  quartam.  id    est  duo  ;   octa- 

vain,  id  esl  unum  :  quae  paries  simul  colleciaeseple- 

nariuin  faciunt,  minorem    vidiiicet   summam  ipso 

octonario,  cujus    paries    sunt.  Claret   igilur  et  ista 

causa  cur  senarius  reginis,  et   octonarius  concubi- 

nis,  magisque   octonarius  reginis,  et  senarius  con- 

gruai  concubinis.  Adolescentularum  non  e.H  nume- 

rus,  id  est  abundaut  iu   Evangelio  plures,  quam  ad 


regnum  dilecti.  eo  viielicet  jure  quo  docel  mairem 
po-sidere  regnum  lili;  sui.  Et  quid  dixerunt  latp 
dantes,  et  bealissimara  praedicanles  ?  «  Quaeest  isla 
quae  progredilur  quasi  aurora  consurgens,  pulchra 
ut  luna,  elecla  ul  sol,  terribilis  ut  caslrorum  acies 
ordinala?  »  Qmm  pulcher  ordo  in  isla  laudatione, 
iu  isla  Iudb  pulchriiudinis,  o  beaiissima,  praedica- 
lione!  Primum  «  coasurgens  ui  aurora,  >  deindc 
<(  pulchra  ut  luna,  »  iteinde  «  electa  i?t  sol.  «Quando 
n  la  es.  o  Virgo  beata,  tur.c  vera  nolus  aurora  sur- 
rcxii,  aurora  praBnunlia  dici  sempiterni,  quia  sicul 
aurora  quolidii  na  liuis  praeleriiae  noctis,  et  initiuin 


937 


COMMENT.  IN  CANTIGA  CANTIC.  —  L1B.  VI. 


938 


diei  soquentis.sic  nativitas  lua,  nativitas  ex  semine  A  est  haeres.  Venite,  occidamus  eum,  et   habebimus 


Abrahae,  clara  ex  slirpe  David,  ad  quos   cum  jura- 
mento  Dei  facta  est  repromissio  benediotionis,  finis 
dolorum  et  eonsolationis  fuit  initium,  finis  tristitiae 
et  iastitias  nobis  exstitit  principium.  Quando  autem 
Spiritus  sanctus  in  te  suporvenit,  et   filium   virgo 
concepisti,  virgo  peperisti,  tunc  tu  et  ex  tunc   pul- 
chra  pulchriludine  divina,    pulchra,    inquam,  non 
quomodocunque,  sed  «  utluna.»  Sicut    enim  luna 
lucet  et  illuminat  luce  non  sna,  sed  ex  sole  conce- 
pta,  sic  lu,  o  beatissima,  hou  ipsum,  quod  tam  lu- 
cida  es,non  ex  te  habes,  sed  ex  gratia  divina,  gratia 
plena.  Quandoautemdehoc  raodo  assumpta  atque 
ad  fothereum  thalamum  translata  es,  tunc  tu  et  ex- 
tunc  (i  electa  ut  sol  ;  »  <t  electa,  »  inquam,  nobis, 
quia  sicut  ex  te  nalum  Dei  Filium  solem  verum,so- 
lem  aeternum  adoramus  etcolimus  ut  Deum  verum, 
sic  et  te  honoramus  atque  veneramur,  ut  veri  Dei 
Genilricem.scientes  quia  totus  honor  impensus  ma- 
tri  sine  dubio  redundat  in  gloriam  Filii.Et  quidem 
natura  non  tu  idem  es  quod  ille  sol,  sed  nihilomi- 
iius  tanta  es,ut  te  honoret  ipse  sol  honore  quo  de- 
cet  filios  honorare  parentes  suos.  Qui  enim  dixit  : 
«  Honora  patrem  tuum    et    matrem   (Exod.  xx),  » 
non  dubium  quin  et  ipse    honoret,  et  ab  omnibus 
amicis  suis  suam  velit  honorari  matrem.  Finis  can- 
tici  idem  sonat  quod  principium,  «  terribilis  ut  ca- 
strorum  acies  crdinata,»  sicut  superius  jam  dictum 
est.  Protinus  vero  quod  dixeras,  o  dilecta,  filiabus 
Hierusalem,  percontantibus  quo  abiisset   dilectus 
tuus,  «  dilectus  meus  descendit  ad  areolam  aroma- 
tis,ut  pascatur  in  hortis,»  ipse  gratanter  acceptum 
confirmat  his  verbis  :  «  Descendi  in  hortumnucum, 
ut  viderem  poma  convallis,  et    inspicerem    si  flo- 
ruisset  vinea,  et  germinassent  mala  Punica.  »  Ita, 
soror  mea,  ut  novissime  dixisti,    ego    descendi,  » 
videlicet  de  ccelis  in  hortum  meum,  «  hortum  nu- 
cum,»  faclus  sum  enim  ex  te  muliere,  factus   sub 
lege(Ga/af.  iv),  quae  nimirum  lexsic  mihi  est  tan- 
quam  borlus  nucum.  Denique  sicut  nux  sub  amaro 
cortice,  intra  testam  duram,  dulcem  et  ad  vescen- 
dum  suavem  continet  nucleum,  ita  »ub  amaravoce 
vel  occidente  liitera,  et  durissimo  jugo  ceremonia- 
rum,  suavem  atque  vivificantem   continet  spiritum 
(//  Cor.  m).  Ad  quid    huc   descendi  ?    Ut    viderem 
poma  convallis,et  inspicerem  si  floruisset  viriea,et 


haereditatem  ejus,  et  apprehensum  ejecerunt  eura 
extra  vineam,  et  occiderunt  eum  (ibid.)  »  Secun- 
dum,  inquam,  parabolam  illam,  ego  descendi  in 
hortum  nucum,id  est.sub  lege  factus  sum,  ut  vide- 
rem  poma  convallis,  id  est,  ut  consolarer  eos  qui 
me  exspectabant  in  epiritu  hurailitatis.Juxta  illud  : 
«  Spirilus  Domini  super  me,  eo  quod  unxerit  me 
Dominus.Ad  annuntiandum  mansuetis  niisit  me,  ut 
mederer  contritis  corde,  et  praedicarem  captivis  in- 
dulgentiam.et  clausis  apertionem,»  etc.  (Isa.  lxi  ; 
Luc.  iv).Non  solumautem,  elut  intpicerem  si  flo. 
ruisset  vinea,illa  nimirum  vinea,  de  qua  Scriptura 
propbetica  dicit :  «  Vinea  facta  est  dilecto  in  cornu 
filio  olei,  »  et  caHera,    usque,    «    vinea   enim  Do- 

g  miniexercituum,  domus  Israel  (Isa.  v).  »  At  illi 
agricolffi  ejecerunt  et  occiderunt  me.  Verumtamen 
licet  haec  mibi  fecerint,  aliqua  pars  eorum  landem 
pcenitens  istud  cantabile  dixit  :  «  Nescivi,  anima 
mea  conturbavit  me,propter  quadrigas  Aminadab. » 
Ubinam  hoc  dictum  fuit  ?  Cum  dicerent  eis  amici 
nostri  :  «  Certissime  ergo  sciat  omnis  domus  Israel 
quia  Dominum  eum  et  Christum  Deus  fecit  hunc 
Jesum  quem  vos  crucifixistis.  His  auditis  compun- 
cti  sunt  corde  et  dixerunt  ad  eos  :  «  Quid  faciemus 
viri  fratres  ?  »  (Act.  n).  Et  quidam  talium  notissi- 
mus  ita  dicit  :  «  Fui  blasphemus  et  persecutor  et 
contumeliosus,  sed  misericordiam  consecutussum, 
quia  ignorans  feci  in  incredulibite  (/  Tim.  i).  »  His 
alque  aliis  modis  dixit  pcenitens  Synagoga.sive  ali- 
quaSynagogaspars:»  Nescivi,  anima  mea  contur- 

^  bavit  me,  propter  quadrigas  Aminadab.  »  Quare 
autem  sic  dixit,  «  Anima  mea  conturbavit  me  pro- 
ptcr  quadrigas  Aminadab,  •>  el  non  dixit,  Conturba- 
verunt  me  quadrigae  Aminadab  ?Considerate,  amici, 
prius  ipsas  quadrigas  Aminadab.et  videbitis  mul- 
ti'ni  pertinere  ad  rem  quod  dicit  :  «  Anima  mea 
conlurbavit  me,  »etnon  dicit,  Quadrigas  conturba- 
verunt  me.  Qua  .rigue  Aminadab  quatuor  sunl  evan- 
gelica  sacramenta  Dilecti,  videlicet  incarnatio  vel 
divinitas  ejus.passio  ejus.resurrectio  ejuset  asceo- 
scio  ejus.Propter  hujusmodi  quadrigas  anima  mea, 
inquit,conturbavitme,  id  est,  ccelus  Pharisaicus  in 
seditiones  excilavit  me,uttalium  quadrigarum  cur- 
suir  non  possem  discernere,vi Jelicet  praevenla  qua- 
drigarum  earumdem  non  bona  asstimatione.secun- 


germinassent  mala  Punica.  Verum,  quod  econtra  D  dum  suasiones  et  iniqua  consilia  illius  talis  animaa 


evenit,  illud  cantabile  non  est,ad  Cantica  cantico- 
rum  non  pertinel,  siquidem  respicias  causam  illo- 
rum  qui  illi  descensui  meo  nimis  ingrati  fuerunt. 
Amici  nostri  et  fiUa?  Hierusalem  adoloscentulae  no- 
strae  jamdudum  rem  gestam  bene  noverunt,  se- 
cnndum  illam  parabolam  quam  dixi,  quae  est 
hujusmodi  :  «  Homo  erat  paterfamilias,  qui  plan- 
tavit  vineam  et  sepem  circumdedit  ei,  et  fodit 
in  ea  torcular  (Matlh.  xxi),  »  et  caetera  usque 
«  novissime  autem  misit  ad  eos  filium  suum, 
dicens  :  Verebuntur  filium  meum.  Agricolas  au- 
tem  417  videntes  filium,  dixerunt  inlra  se  :  Hic 

Patroi.  CLXVIII. 


meae.Coetusnamque  Pharisaicus  erat  vel  esse  de- 
bebat  anima  mea,  id  est,  ita  plebem  vivilicare  vel 
regere,  sicut  corpus  vel  orcnia  membra  corporis 
vivificit  vel  vegetat  anima,  ulpote  magistri  vel  sa- 
pienles,Legem  et  Prophetas  scientes,  imo  et  tolam 
clavem  scientiae  tollentes.  Talis  anima  mea  contur- 
bavit.ut  ad  scientiam  non  possem  introire.et  intelli- 
gere  quadrigas  Aminadab,  quod  testimonium  eis 
perhiberent  Lex  et  Prophetaa  (Luc.  xi).  In  quo,  vel 
unde  dilectus  Aminadab  ?  Quo  pertinuit  ut  tali  in  re 
vocaretur  Aminadab  ?  In  eo  nimiruin,  quod  unus 
idem  Dilectus.Rexestet  Pontifex  magnus,  et  in  se 

30 


939 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


940 


uno  personam  utromque  conjunxit,  videlicet  sacer-  A  1ue  in  sitlu  eJus>  et  calefaciat  dominum    nostrum 

dotis  et  regis,  secundum  typum  vel  similitudinem 

illius  viri  Aminadab  qui,cum  esset  de  tribu  regia, 

scilicet  de  tribu  Juda,dedit  filiam  suam  in   conju- 

gium  homini  sacerdoti  Aaron  de  tribu  Levi,  sicut  in 

Exodo  scriptum  est  :  «  Accepit  autem  Aaron  uxo- 

rem  Elisabeth,  filiam  Aminabad,  sororem  Naason  ; 

quae  peperit  eiNadab  et  Abiu  et  Eleazar  et  Ithamar 

(Exod.  vi).  i»  El  ille  quidem  Aminadab  filiam  suani 

semel  datam  ilii  Aaron  ad  semetipsum  non  reduxit 

aut  reducere  debuit,  iste  autem  Aminadab,  iste  Di- 

lectus  et  priraogenitus,  sacerdotium   suum,   quod 

semper  anle  Mcsen  et  Aaron  primogenitorum  1'uit, 

pro  tempore  autem  et  propter  quoniam  dispensa- 

tionem,de  quamulta  essent  dicenda,  praestitum  est 


regem.Qussierunt  igituradolescentulam  speciosam 
in  omnibus  finibus  Israel,  et  invenerunl  Abysach 
Sunamitem,  et  adduxerunt  eam  ad  regem,  »  etc. 
(/7/  Reg.  i).  Haec  denique,  sicut  et  alia  sunt  per  al- 
legoriam  dicta.  et  inter  omnia  qua?  in  figura  contin- 
gebant  sunt  aestimanda  (Galut.  iv).Vestimenta  enim 
quibus  cum  operiretur  rex  Uavid  senex  non  calefie- 
bat,  carnales  cieremoniae  suut  quas  ille  antiquus 
dierum  Deus  cum  sibi  offerrentur  non  delectabiliter 
accipiebat,imo  dicebat :  «  Nunquid  manducabo  car- 
nes  taurorum,  aut  sanguinem  Iiircorum  potabo?  » 
(/  Cor.  xix ;  Psal.  xlix).  Etmulta  his  similia.  Porro 
Sunamitis,  puella  speciosa,  sola  digna  est  stare  co- 
ram  Deo  rege.et  in  sinu  ejus  dormire,  ipsumque  ca- 


tribui  Levi  ;  sacerdotium,  inquam,  suum  exsullan-  -n  lefacere,  id  est,  bene  calentem  charitatis  ejus  glo- 

do,  et  quadrigisjam  dictis  viam  suam    currendo, 

repetiit  et  ad  se  reduxil,  in  omnibus    spontaneus, 

sponte  incarnatus  et  nalus.sponte  passus.et  in  ipsa 

passione  sua  ipse  Sacerdos  et  ipse  Hostia  sponte  fa- 

ctus.secundum  hoc  ipsuin  nomen  Aminadnb,  inter- 

pretatur  enim  populi  mei   sponlaneus.   Non   solum 

autem  sacerdotium  suum  ita  repeliit  et  ad  se  redu- 

xit,  verumetiam  ad  antiquam  speciem  formamque 

pristinam  revocavit.sicut  in  spiritu  praedixerat  Da- 

vid  :  «  Juravit  Dominus  el  non   pcenitebit  eum,  tu 

es  Sacerdos  in  aeternum  secundum    ordineui  Mel- 

chisedech  (Psal.  cix).  »  Igitur    .<    anima  mea  con- 

turbavit  me,»  ait,  «  propter  quadrigas  Aminadab,- 

videlicetmalo  zelo  ipsa  turbataet  confusa  prae  in 


riam,  scilicet  remissionem  peccatorum,  obtinere. 
«  Tu  ergo.Sunamitis,  reverlere,  utintueHmur  te,  » 
id  est,  unde  justificatus  est  Abraham,  inde  justifi- 
cari  sperent  omnes  qui  volunt  esse  vel  veraciter 
dici  lilii  Abrahae,  scilicet  non  ex  lege,  sed  ex  fide, 
et  nos  intuebimur  te,  nos  gaudebimus  super  te. 
Notum  hoc  debel  esse  amicis,  imo  adolescentula- 
rum  multitudini,  et  idcirco  dico  eis  : 

Cap.  VII.  —  «  Quid  videbitis  in  Sunamite  nisi 
choros  castrorum  ?  »  Quid,  inquam,  aliud  ?  Nun- 
quid  sanguinem  victimarum  ?  Nunquid  circum- 
cisionis  cauterium  ?  Nihil  omnino  418  nisi  choros 
castrorum.id  est,  laudessive  cantionespreeliantium 
sive  cantanlium,  quod  suavissimum,  quod  vere  est 


vidia,causam  suam  quasi  dolendam  declamans,  eo       pulcberrimum.«  ImmolaDeo  sacrifieium  laudis,  ail 

■  __ ! -.J-.: -..-«_       inli.ni.rn  _     5-i-._       ,.        ,.1,.'        I.  ...       1      (..         \    I   .    I  .    .     i   ,  .  .  .  .       Iin.a        ln-i  .     D  .  fl  I 


quod  cursores  sive  aurigas  quadrigarum  istarum 
audisset  dicentes  :  «  Quoniam  Jesus  Nazarenus  hic 
destruet  locum  istum,  et  mutabit  traditiones  quas 
tradidit  nobis  Moses(/4c..  vi),  »  et  multa  his  simi- 
lia,  seu  ante,  seu  poslquam  cursum  suum  perfecit 
iste  Aminadab.VocesautemejusdemAminadabcur- 
rentis  in  quadrigis  suis  eraut  hujusmodi  :«  Rever- 
tere,  revertere  Sunamitis,  revertere,  ut  inlueamur 
te.  »  Tu,  inquit,  o  Sunamitis,  id  est,  captiva  vel 
despecta,  tu,  o  fides,  veri  sacerdotii  dignitas,  pro- 
pter  carnales  caeremonias  pene  oblivioni  tradita,ita 
ut  nesciat  neque  recogitet  Synagoga  quia  non  per 
legem.sed  per  te,scilicet  per  fidem,  justificatus  est 
pater  ejus  Abraham.sicut  scriptum  est :  «  Gredidil 
Abraham  Deo,  et   reputatum    est   ei  ad  justitiam 


ipse  Psalmista,  et  redde  Altissimo  vota  tua  (Psal. 
xlix).  »  Laudando  chori  praeliantur,  praeliando  ca- 
stra  laudant.et  omnino  est  justitiee  Dei  subjici,  non 
suam  velle  statuere  justitiam  (Rom.  x).  Nihil  aliud 
videbitis,aut  videre  desiderabitis.sed  et,  si  quis  ve- 
stris,  o  amici,  auditoribus  ostendere  voluerit,  vos 
cum  Spiritu  sancto.spiritu  consilii  e  contradiretis  : 
«  Visum  est  enim  Spiritui  sanctoetnobis.nihil  ultra 
imponere  vobis  oneris  quam  haec  necessaria,ut  ab- 
stineatis  vos  ab  immolatis  simulacrorum,  el  san- 
guine,  et  suffocato,et  fornicatione,  etea  quae  vobis 
fieri  non  vultis,  aliis  ne  feceritis.  A  quibus  custo- 
dientes  vos,  bene  agetis  {Act.  xv).  »  Igitur  hoc  50- 
lum  in  Evangelio  videndum  atque  providenduin  est 
secundum  fidem  Patrum,  ut  sint  chori  castrorum, 


(liom.  iv,  G<.n.xv),  »  revertere,  et  iterum  dico  rever-  D  chori  in  uua  fide,  dicendo  idipsum  (/  Cor.  1),  castra 


tere,  et  teitio  dico  revertere,  etquarto  dico  rever- 
tere,videlicet  secundum  istas  quadrigasmeas.Nam 
et  ad  hoc  natus.et  ad  hoc  passus  sum,  ut  lu  reverta- 
ris,et  resurgens.atque  ascendens  in  ccelum,  rever- 
sionem  tui  inclamare  non  destiti.Cumque  reverte- 
ris,  tu  mihi  es  Sunamitis,  qua.  vel  me  vel  Patrem 
meum  Antiquum  dierum  calefaciessecundum  simi- 
litudinem  hanc  :  «  Et  rex  David  senuerat,  habebat- 
que  aetatis  plurimos  dies.Cumque  operiretur  vesti- 
bus,non  caleliebat.  Dixeruntque  ergo  ei  servi  sui  : 
Quaeramus  Domino  nostro  regi  adolescentulam  vir- 
ginem,  etstetcoram  rege,  et  foveateum,  dormiat- 


resistendo  usque  ad  sanguinem  contra  peccatum 
«  Quam  pulchri  sunt  gressus  tui  in  calceamentis,fi- 
lia  principis.»  Tibi  dico.o  Sunamitis,  cui  dixi  «  re- 
vertere,  »  et  quae  jam  reverteris,  te  appello  filiam 
principis,  et  h^c  dico  tibi.quia  «  pulchri  sunt  pe- 
des  tui  in  calceamentis.  »  Qua.ritisne,  adolescen- 
tulae,  cur  Sunamitem  jam  dictam  nominem  fil.aui 
principis,  vel  cujus  dicam  filiam  principis  ?  Discite 
hoc  ex  amicis,  et  ex  illo  praecipue  cujus  in  anima 
valde  claruit  illa  reversio,quam  inclinans  dtxi :«  re- 
verlere,reverlere  Sunamitis.  »  Insigniter  quippe  re- 
versa  est  anima  illius  delegefactorum  ad  legem  fi- 


941 


COMMENT.  1N  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  VI. 


942 


dei.  Ille  nos  filiam  principis    cognoscere  docet  his  A.  ut  virgo  nulli  unr|uam  cognitavel  cognoscenda  viro 


verbis  :  «  Scriplum  est,  inquit,  quoniam  Abraham 
duos  filios  habuit,  unum  de  ancilla,et  unum  de  li- 
bera.  Sed  qui  de  ancilla,  secundum  carnem  natus 
est ;  qui  autem  de  libera,per  repromissionem.  Quae 
sunt  per  allegoriam  dicta.  H«c  enim  sunt  duo  lesta- 
menta  (Galat.  iv),  »  etcaetera  usiue:  «  Itaque  fratres 
jam  non  sumusancilla?  filii.sed  libers,qua  libertate 
Christusnosliberavit;  stateet  nolileiterumjugoser- 
vitutis  contineri  (ibid.).<>  Libera  illacujus  secundum 
Scripturam  meminit,Saradicta  est.Saraautem  inter- 
pretatur«princeps,»etsecundumhocipsumnomenet 
secundum  suae  generationis  modum  allegorice  desi- 
gnat  illara  qua?  sursum  esl  Hierusalercliberam.quae 
est  mater  omnium  secundum  fidem.neque  enim  ge- 


digna  iieres  conjungi  tuae  integritatis  auctori  Deo! 
Quantum  est  hoc  decus?  Quanta  honestas  ?  Igitur 
juncturae  feminum  tuorum  sicut  monilia,id  est  vir- 
ginitatis  tuaa  integritas.perpesque  pudicitiae  custo- 
dia  ccclestibus  praesidiis  communita.  Cujusest  hoc 
opus?Cujus  virtus?Nimirum  Dei  altissimi.«Et  hoc 
ipsum.ail  quidam  sapiens,sapientia  est  scirequod 
continenlia  donum  Dei  sit  (Sap.  vm).  Dico  i<?itur 
non  qualiacunque  monilia,  sed  «  monilia,  quas  fa- 
bricata.  sunt  manu  artificis,»  id  est,  qus  solus  Deus 
facere  et  dare  potest  vel  potuit.  «  U:.ibilicus  tuus 
sicut  crater  tornatilis.nunquam  indigens  poculis.  » 
Et  ista  laus  tua,  o  libera  Sunamitis,  opposita  est 
ancillae  vituperationi,quam  apuj  jam  dictum   pro- 


ncrat  secundura  carnem,sed  secundumfidem;  sicu|  g  phetam  habemus  his  verbis  : «  Et  quando  nata  es, 

non  est  prascisusumbilicus  tuus.etaquanoneslauta 
in  salutera  (Ex,ech.  vm).    »    Quibus    uti  |ue    verbis 
luxuriae  superfluitatem  vituperat,quia  viris  quidem 
in  lumbis,  feminisautem  in  umbilico    luxuria  est, 
testante  Domino,qui  de  diabolo  loquitur  ad  beatum 
Job  :  «  Virtus  ejus  in  lumbis  ejus,  et  potestas  pjus 
in  urnbilico  ventris  ejus  (Job.  xl).  »  Igitur  «  umbi- 
licus  tuuscrater  tornatilis,  »  quid  est  nisi  ac  si  dice- 
ret  :  Perfecta  est  in  te  virtus  castitatis,  et  liberata 
es  ab  omni  carnalis  appetitu    voluptatis  ?    Parum 
quippe  fuisset  ad    laudem    verae   virtutis    dixisse, 
«  juncturae  feminum  tuorum.sicut  monilia  quae  fa- 
bricata  sunt  manu  artificis,  »  nisi  et  istud  addere- 
tur,«  umbilicustuuscrater  tornatili9,nunquam  in- 
q  digenspoculis  ;  »quia  videlicet  illo  praecedenti  ver- 
siculo  solum  denegatur  opus  sive  affectus  carnalis 
commercii,  isto  autem   sequenti  appetitus  quoque 
cogitationis.qui  si  inesset,nunquam  veraciter  dice- 
retur  «  umbilicus  »sicpraecisus,imo  el  circumcisus, 
ut  <(  crater  tornatilis,  »    neque    adderetur   adhuc, 
«  nunquam  indigens  poculis.»  Quidnam  est  umbi- 
lico  non  iodigere  poculis,  nisi  non  uri  vel  sitire  per 
appi'titumlibidinis?Hincenimpeniuemdamsapien- 
tem  dicitur  in  mulierem  malam  :  «  Sicut  viator  si- 
tiens  ad  fontes  os  suum  aperiet,  et   ab  omni  aqua 
proxima  bibet  (Ecrti.  xxvi).  »  Ergo    tu,  o  Sunami- 
tis,  o  filia  principis.cordeetcorporees  casta.mente 
et  carne  integra  et  incorrupta,  cogitatione  et  ope- 
re  munda.  Ut  autem  perficialur    ista   laus,  dicen- 
0  dum  quia  loculione  quoque  utilises  atque  pudica. 
Hoc  esl,quod  nunc  dico.ego  dilectus  tuus  :  «  Venter 
tuus,  sicut  acervus  tritici  vallatus  liliis.  «  «  Venter 
tuus,  »  venter  interioris  hominis,  juxta  quod  quo- 
dam  loco  dixi  :  «  Qui  credit  in  me,  sicut  dicit  Scri- 
ptura,  ilumina  de  ventre    ejus    fluent   aquaj    vivae 
Uoan.  vn),  »  ipseest  «  sicut  acervus  tritici,  »  id  est, 
nunquam  indigetpane  verbi  Dei,imo  abundat  omni 
tritico  quodcunque  seminaverunt  alii.  Illuc  illatum 
est  omne  quod  prophetarum  fides  elaboravit.Exem- 
pli  419  gratia,  ut  Isaias  qui    dixit  :  «   Et    accessi 
ad  propheiissam,  et  concepit  et  peperit  filium  (Isa. 
viii).»  Tuenim,  o  dilecta,tu  es  illa  prophetissa  ad 


econtra  ancilla  Agar,  secundum  nomen  suum,  quod 
inlerpretatur  «.  aliena,»  etsecundum  suaevel  genera- 
tionisvel  condilionis  modum,illam  designat  Hieru- 
salem,quae  nunc  est  et  servit  cum  filiis   suis.  Igitur 
filia  principis,  pulchra  et  speciosaSunamitis,  ipsa 
est  fides  vel  generatio  (idei,  cui    non   dico  «  quam 
pulchri  sunl  gressus  tui  in  calceamentis,filia  prin- 
cipis.»  An  non  ancilla  sive  ancillas  filia  discalceatis 
pedibus  incedit  ?  Plane  discalceatis,  et  propter  hoc 
ipsum  servilis  ar^uitur  conditionis,quia  nuditas  pe- 
dum  scrvilitatis  est  argumentum.excepto  si  fi.it  pro- 
pterDeum,  juxta  illud  :  «  Solve  calceamentum  de 
pedibus  tuis,  locus  enim  in  quo  stas,  terra  sancta 
est  (Exod.  iii).  »  Verum  de  calcearaenlis  hic  ag':tur 
non  corporis,sed  spiritus,  in  quo  discalccatum  esse 
vel  discalceatamsummaest  ignobilitas.el  plusquam 
servilis  egestas.  Idcirco  ancillas  calcaneum  serpens 
moinordit ;  tu  autem.o  filia  principis.benecalceata, 
caput  serpentis  contrivisti ;  tu  maxime,o  princepset 
domina,  singularis  dilecta,  et  sicul  jam  dixi,«  una 
columba  mea.una  genitrici  sua?,»  videlicet  genera- 
tioni  liberae  ;  generationi  non  de  carnis,  sed  fidei, 
quae  me  virum  non  de  <  arne  viri,  sed  de  Spirilu  Dei 
concepisti  et  peperistipatrem  vel  principemfiliorum 
non  carnis,sed  fidei  vel  repromissionis.  «Juncturae 
feminum  tuorum,sicut  monilia,  quna  fabricata  sunt 
manu  artificis.  Laus  ista,    laus    magna   vitupera- 
tioni  illi  opposita  est,  imo  et  acerbissimae  exprobra- 
tioni  illius  ancillfe  jam  dicta;  apud  Ezechielem  pro- 
phetam.dicentem  ex  ore  Doraini  :  «  Et  divisisti  pe- 
des  tuos  omni  transeunti,  et  multiplicasti  fornica- 
tiunes  tuas  (Ezech.  xvi).    »    Divisio  vel   divaricatio 
pedura  ip9a  est  disjunctio  feminum,valde  vitupera- 
bilis,  nimirum  propter  illud  quod   subintelligitur, 
videlicet  propter  multitudinem    fornicationum.  Et 
econtra junctura  feminum  ipsa  est   compositio  vel 
continuatio  pedum  laudabilis,itemque  propterillud 
quod  subintelligitur,  scilicet  propter  pudicitiae  pul- 
chriludinem,  salvumque  ac  bene  custoditum  casti- 
tatis  sigillum,  maxime  in  te,  o  singularis  et  unica 
vel  nobilissima  Sunamitis  ;  in  te,  o  dilecta   et   di- 
lectarum  dilectissima.quae  prima  sine  exemplo  jun- 
cturam  feminum  luorum  ita  custodire  proposuisti, 


943 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


944 


quara  accessit  omnis  sanclus   et    firlelis  propheta,  A.  militas  tu.i,  «  turris  eburnea,  »  id  est  fortissima  est 


ad  quam  tendebat  et  ia  qua  completa  est  omnis 
sancta  et  tidelis  prophetia. 

Hiuc  «  venter  tuus  sicut  acervus  tritici,  »  quod 
videlicet  triticum  prudenter  congregasti,  medi- 
tando  in  Seripturis,  sicut  dictum  est  quodam  in 
loco  :  «  Maria  autem  conservabat  omnia  verba 
haec,  conferens  in  corde  suo  (Luc.  u). 

llujusmodi  acervus  bene  esl  «  vallatus  liliis,  » 
«juia  profecto  pulchritudo  castitatis.sicut  clariludi- 
nem  sensus  ad  intelligendum  Scripturas  efflcit,ita 
et  auctoritatem  parat  omni  homini,ut  dignus  sit  f'o- 
ris  eloqui  ea  quae  intus  reposuitvei  contulit  verbaDei 
triticum  Doniiui.  «  Duo  ubera  tua  sicut  duo  hinnuli 
capreae  gemelli.Collum  tuum  sicut  turris  eburnea.  » 


atque  pulcherrima.quam  respiciens  Altissimus  de- 
dit  tibi  gemellos  istos  dulces  hinnulns,  duo  ubera 
hcffc,  virginitatem  atque  fecunditatem,  et  ecce  ha- 
bes  tria  insignia  hasc,  terlium  quippehumilitas  tua 
est.  «  Oculi  tui  sicut  piscinae  in  Esebon,  qua?  sunt 
in  porta  fili-v  multitudinis.  »  In  quo  «  oculi  tui  sicut 
piscinae  ?  »  Nimirum  in  eo  quod  non  deficiunt  eis 
aquae,  et  tu  maxime  prae  cunctis  mortalibus  semper 
compuncta  corde  dicere  potes  :  «  Fuerunt  mihi  la- 
crymae  meae  panes  die  ac  nocte  (Psal.  xu).  »  Prop- 
lerea  dixi  «  sicut  piscinae  »  non  qualescunque,  sed 
«  piscinae  in  Esebon,  »  id  est  in  maxima  compun- 
ctione.Esebon  quippe  interpret&tur  cingulum  mw- 
roris,  unde  et  congrue  nomen  hoc   magnitudinem 


Et  ista  laus  liberae  opposita  est   vituperationi  an-  g  significat  compunctionis.  «  Qute  sunt  in  porta  filiee 


cillae,  imo  et  ancillarum  quae  ex  una  factae  sunt 
duee.  «  Fili  hominis,  ait  Dominus  ad  prophetam 
Ezechielem,«  duie  mulieres  filiae  matris  unius  fue- 
runt,  et  fornicatae  sunt  in  jEgypto,  in  adulescentia 
suafornicataesuntibi,ibisubacta  sunt  ubera  earum, 
et  fractae  sunt  mammae  pubertatis  earum  (Ezech. 
xxm).  »  Quanta  injuria  servilitatis  in  illa  tali  sub- 
actione  uberum,  talique  fractura  mammarum  ?  Et 
quanlum  decus  libertatishicsecundum  similitudi- 
nes  istas,  videlicet  hinnulorum  gemellorum  capreaa 
atque  turris  eburnea?. !  Ergo  tu,  o  libera  Sunamitis, 
tu  maxime,  cujus  duo  ubera  sunt  gemella,  saeculis 
omnibus  inaudita,  virginitas  atque  fecunditas,  tu 
inquam,odilecta  singularis,  libera  es  ab  omni  jugo 
peccati,  secundum  istas  similitudines  hinnulorum 
capreae  atque  eburneae  turris.Quid  est  collumtuum,  ' 
vel  quale  est  collum  tuum  ?  Utique  non  extentum, 
imo  amabiliterdemissum  ;  et  haecest  humilitas  tua 
forlitudo  magna,  fortitudo  puleherrima,vere  «  sic- 
utturriseburnea,  «quaaet  aspectu  amabilis  et  sla- 
tura  sit  fortis.  Cui  fortis,  cui  amabilis?  Deo  fortis, 
Deo  amabilis  ;  diabolo  autem  terribilis,  inaccessibi- 
lis.  Quomodo  ipsi  Deo  fortis  ?  Nimirum  sicut  ex 
istis  comprobaturexpmplis  :  «  Quia  si  contra  Deum 
fortis  fuisti,»  ait  ipse  ad  patrem  luumfidelem  Jacob, 
«  quanto  magis  contra  homines  praevalebis  ?  »  (Gen. 
xxxu).  Ad  Mosen  autem  :  «  Cerno,  inquit,  quod 
populus  isle  durae  cervicis  sit;  dimitte  me,  ut  ira- 
scatur  furor  meus  contra  eos,et  deleam  eos.faciam- 
que  te  in  gentem  magnam  (Exod.  xxxn).  »  Et  non 


multitudinis  »  id  est  in  prima  portione  terraa  pro- 
missionis.  Esebon  quippe  civitas  fuit  Seon  regis 
Amorrhaei,  qui  regnavil  in  Esebon,  et  ipsa  data  est 
filiis  Ruben  in  possessionem  trans  Jordanem.«Filii 
autem  Ruben,ait  Scriptura,et  Qad  venerunl  ad  Mo- 
sen  et  Eleazarum  sacerdotem,  el  petierunt  terram 
illam,praecepitqueMoses  Eleazaro  sacerdoli,  et  Jo- 
sue  filio  Nun,et  principibus  familiarum  dicens  :  Si 
transierint  filii  Gad  et  filii  Ruben  vobiscum  Jorda- 
nem  omnes  armati  ad  bellum,  date  eisterram  Ga- 
laad  in  possessionem  (Num.  xxxn).  »  Recte  ergo  di- 
citur,  «  quae  sunt  in  portafiliee  multitudinis  »  quia 
prima  fuit  possessio  gentis  quae  in  ^Egypto  multi- 
plicata  ingrediebatur  terram  promissionis. 

Hoc  ad  mysterium  valde  pertinuit,scilicet  pisci- 
nas  taliter  designare,  quae  sunt  in  porta  multitu- 
dinis  ;  »  suntenim  primaexperimenta  supernas  dul- 
cedinis  beatae  possessionis,  itauljam  veraciter  dici 
possint  terra  promissionis,  secuudummagnum  sa- 
cramentum  Scripturae  dicentis  :  Cumque  cepisset 
eam,  videlieet  Cariathsepher,  quod  interpretatur 
civilas  litterarum,  Othoniel  tilius  Cevez,  frater  Ca- 
leph  minor.dedit  ei  Caleph  Axam  fiiiam  suam  con- 
jugem.quam  pcrgentem  in  itinere  monuit  vir  suus, 
ut  peteret  a  patre  suo  agruru.Quffi  cum  suspirasset, 
sedens  in  asino,  dicit  ei  Caleph  :  «  Quid  habes  ?  At 
illa  respondit :  Da  mihi  benedictionem.Quia  terram 
arentem  dedisti  mihi,daet  irriguam  aquis.  Dedit 
eigo  ei  Caleph  irriguum  superius,  et  irriguum  in- 
ferius  (Josue  xv  ;  Judic.  i).  »  Secundum  facti    hujus 


dimisiteum,imotandiuluctatusest,utvidensrieusD  similitudinem,  irriguum  superius   accipit  anima, 

cum  se  in  lacrymis  ccelestisregni  desiderio  affligit, 
irriguum  vero  inferius  accipil.cum  inferni  suppli- 
cia  flendo  pertio:escit.  Igitur  in  hisverbis,  «  oculi 
tui  sicut  piscina3  in  Esebon,  quae  suntin  porta  filiae 
multitudinis,  n  hic  sensus  est  mysticus,  ac  si  dice- 
retur  :  Oculi  tui  prae  amore  vel  desiderio  dilecti, 
quo  langues  et  compungeris,  fluunt  lacrymis,  et 
istas  lacrimae  piscinae  sunt  in  Esebon,  id  est  aquao 
manantes  cingulo  mceroris,  ista  compunctio  terra 
est  irrigua  aquis,principium  quoddamsuperna;  dul- 
cedinis  et  aeternae  haereditatis,  sicut  illa  Esebon 
et  terra  trans  Jordanem  primafuit  possessio  terrae 


quod  eum  superare  non  posset,diceret  illi :  Dimisi 
juxta  verbum  tuum.  Quali  fortitudine  luctabatur 
iste  vel  ille?  Profecto  humilitate,  sicut  et  de  isto 
Psalmista  dicit :  «  Si  non  Moseselectusejusstetisset 
in  confractione  (Psal.  cv),»  id  est  in  nimia  mentis 
humilitate  in  conspectu  ejus,  de  illo  autem  pro- 
pheta  Oseae,  cum  dixisset :  «  In  fortitudine  sua  dire- 
ctus  est  cum  angelo,  et  invaluit  ad  angelurr.,  et 
confortatus  esl(0se.  xn),  >  confestim  fortitudinis 
ejus  exprimens  modum,  subjunxit  :  «  Flevit  et  ro- 
gavit  eum  (ibid.).  » 
Igitur,  o  dilecta,  «  collum  tuum,  »  quod  eslhu- 


60MMENT.  IN  CANTICA   CANTIC.  —  LIB.  VI. 


945 

promi 

li licae  plebi.cnjus  multitudine  non  pauciores  sunt 
qui  ascendernnt  vel  ascendunt,  ut  repromissionem 
accipianl  aeternre  haereditatis.  «  Nasus  tuus  sicut 
turris  Libani,  qua?  respicit  contra  Damascum.  » 
Vere  ingenua,vere  libera  Sunamitis,  nasum  habens 
egregium  ;  at  illa  ignobilis  ancillanasumhabet  prae- 
cisum,sed  et  aures  ejuspraecisae  sunt,  sicut  dictum 
est  per  prophetam  superius  memoratum  :  «  Pro- 
pterea.o  Ooliba,  hasc  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego 
suscitabo  omnes  amatores  tuos  contra  te  (Ezech. 
xxiii),  »  et  caetera  usque,  «  Nasum  tuum  et  aures 
tuas  praecident,  et  qui  remanserint,  gladio  conei- 
dent  (ihid.).  »  Ul  dictum  ita  et  factum  est.  Nunquid 
enim  illa  talis  ancilla  nasum  habet  aut   aures  ?  Si 


946 


ssionis,  illaj  filim  multitudinis.scilicet  Israe-  A  si°  carnalis,  sicut  naso  praeciso  deformis  efficitur 

facies  cujusque  hominis,  et  idcirco  quae  respicit, 
ipsa  etiam  talem  Damascum  contemnit  et  dicit :  Tu 
ancilla  superba  cum  filio  tuoDamasco,  quid  face- 
ret  si  vel  tu  nasuta.vel  si  ille  nasus  tuus  esset.cum 
nec  s  ,ltem  exterius  nasum  habens.pulchram  te  exi- 
stimes?  Quid,  inquam,  faceres,  si  templum  tuum 
et  civitas  tua  permansisset  ?  Bene  igitur,  o  libera 
Sunamitis,  «  nasus  tuus  contra  Damascum  respi- 
cit  n  firmiter  stans  «  sicut  turrisLibani.  »  —  «  Ca- 
put  tuum  ut  Carmelus,  et  comae  capitis  tui  sicut 
purpura  regis  junotacanalibus.  »  Carmelus  scientia 
circMmmtonis  interpretatur.  Caput  vero  principale 
est  corporis,  et  pro  cordeaccipitur  quod  principale 
est  interioris  hominis,  juxla  illud  :  «  His  ergo  fieri 


nasum  haberet,  aliquid  de  longinquo  sentiret,  ali-  g  incipientibus,  levate  capite  vestra,  »  id  est  exhila- 


quid  de  futuro  sasculo  cogitarel  aut  desideraret.  Si 
aures  haberet,  non  solum  litteram  attenderet,  sed 
el  viviflcanlem  in  litlera  spiriturn  audirel.Nunc  au- 
tem  solis  praesentibus  delectatur,  neque  auditeum 
qui  toties  ad  audiendum  invitat,  dicendo  :  «  Qui  ha- 
bet  aures  audiendi,audiat  (ilatth.  xm).  »  Igitur  ne- 
que  aures.neque  nasum  habel.Tu  autem,  o  libera, 
nasum  integrum  nasum.ut  jam  dictum  est,  habes 
egregium  ;  quae  sano  odoratu  sentis  et  appetitu  tra- 
heris,«  non  eorum  quae  videntur,  sed  quae  nos  vi- 
dentur(Ji  Cor.  iv),  »  secundum  istud:  «  Est  enim 
420  fides  sperandarum  subsUntia  rerum,  argu- 
menlum  non  apparentium  (Hebr.  xi).  Quomodo  tibi 
est  nasus  ejusmodi  ?  «  Sicut  turris  Libani,  quae  re- 
spicit  coctra  Damascum,  »  id  est  contra  cruentem 
supradictae  ancillae  filium.Damascus  namque  inter- 
pretaturfcfipns  sanguinem,et  illum  significat.de  quo 
Apostolus  loquitur,  dicens  :  «  Sed  quomodo  tunc 
is,«  qui  secundum  carnem  natus  est  persequebatur 
eum,  qui  secundum  spiritum,  ila  et  nunc  (Galat. 
iv).  »  Fortissimo  spei  ac  discretionis  naso  opus 
erat  contra  omnem  ejusmodi  falsum  fralrem,  lu- 
deudo  persequentem,  persequendo  ludenlem  (Gen. 
xxi),  ne  usquequaque  illudat  et  si  corpus  la?dit, 
saltemanimam  non  decipiat.  Et  fortis  utique  est 
nasus  iste  discretionis,  sicul  turris  Libani,  »  dum 
rile  spernendo  visibilia  et  sperando  invisibilia  for- 
titerresistit.neque  frangilur  visibiliumincommodis, 
juxta  illud  :  «  Deduxisti  me,  quia  factus  es  spes 
mea  turris  fortitudinis  a  lacie  inimici   (Pxal.  lx). 


rate  corda  vestra,  «  quoniam  appropinquat  redem- 
plio  vestra.»  Igitur  caput  tuum  ut  Carmelus,  id  est 
cor  tuum  scientiam  circumcisionis  habet,  ut  legi- 
time  et  sieut  necessarium  est  circumcidatur,  quis- 
quis  secundumDeum  et  secundum  fidem  quae  in  te 
est,  justificari  vult.  An  non  et  Moses  circumcisio- 
nem  istam  praescripsit,  circumcisionem  cordis  ? 
Circumcidite  igitur,  ait  ipse  inDeuteronomio,  prae- 
putium  cordis  vestri.et  cervicem  vestram.ne  indu- 
retis  amplius.  Quid  est  ista  circumcisio,  nisi  perte- 
cta  Dei  dilectio  ?  Nam  et  in  alio  loco,  cum  dixisset  : 
«  Circumcidel  Dominus  Deus  tuus  cor  tuum,  el  cor 
seminis  (ui  (Deul.  xxx),  «  ita  subjunxit:  ■  Ut  dili- 
gas  Dominum  Deum  in  toto  corde  tuo,  et   in  tota 


c 


anima  tua  (Ibid.)   »    Porro    circumcisionis    carnis 


scienliam  veram  in  hoc  habes,  ut  non  dubites  illam 
cessare  debuisse,ex  quo  venit,  et  manifestatum  est 
semen  cujus  venturi  fidem  habens  Abraham  (Gen. 
xvn),  «  signum  accepit  circumcisionis.signaculum 
juslitiae  fidei  (Rom.  iv).  »  Dixi  de  scientia  circumci- 
sionis.quid  dicam  de  scientia  legis  ?  Hoc  nimirum 
quod  omnem  illam,  scilicet  casremoniarum  legem 
spiritualiter  intelligis.Hoc  est  quod  dico,«et  comae 
capitis  tui  sicut  purpura  regis,  juncta  canalibus.  » 
«  Comae  capitis,  »  id  est  sensus  cordis  tui  in  medi- 
tando  ve!  cogitando  mysteria  legis  Dei.  Exempli 
gratia.quid  mysterii  contineatvitulusimmaculatus, 
jussus  offerri  pro  peccato  sacerdotis,  qui  peccaverit 
et  populum  delinquere  fecerit  ?  (Levil.  iv  ;  Lcvit.  v) 
quid  hircusde  capris,  quid  capraet  quid  ovis,  quid 


Quomodo  turris  istarespicit  conlraDamascum?Ni-  D  turtur  et  quid  pullus  columbae,cunctus  ritus  sacri- 


mirum  sensui  ejus  sensum  habendo  contnrium, 
juxta  illud  :  «  Qui  enim  secundum  carnem  sunl, 
quae  carnis  sunt,  sapiunt,  qui  vero  secundum  spi- 
ritum,quaesunt  spiritus,sentiunt  (Rom.  vm).  »  Est 
autem  in  respectu  isto  etiam  manifestum  Damasci, 
iJem  filii  ancillae,opprobrium.  Sicut  enim  interiori 
homineDamascus  ille  perdidit  omnem  discrelionis 
et  spiritualis  intelligentiae  nasum,  sic  et  exterius 
qnoque  quemdjm  perdidit  nasumsuum,nasum  ma- 
gnum,  scilicct  civitatem  Hierosolymain,  et  nobile 
templum,  et  caetera  insignia  quae  destructa  sunt  : 
quibus  abiatus,  ita  ignominiosa  facta  estcircumci- 


ficii,meditando,inquam,  in  his,  et  in  casteris  hujus- 
modi,  «  comae  capitis  tui,»  id  est  sensus  cordis  tui 
sunt,  «  sicut  purpura  regis,»  videlicet  cuncta  refe- 
rendo  ad  sacramentum  passionis  dilecti  lui,  qui 
propter  ipsum,quod  passus  est,  rex  constitutus  et 
gloria  et  honore  coronatus,«  sedet  ad  deitram  ma- 
jestatis  in  Excelsis  ?  »  (Hebr.  i). 

Et  recte  passio  regis  dicilur  «  purpura  regis,  » 
non  solum  propter  purpureum  colorem  sanguinis 
quem  in  passione  effudit.verum  etiam  propterpur- 
puram  derisoriam  quam  circumdederunt  ei,  proti- 
nus  tribus  pcenis  passionum  consummandum,  sci- 


917 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


948 


licet  flagellandum,crucifigendum,lancea  perculien-  \  *-enl  ad  baec  :  «  Dignum  dilecto  meo  adpotandum, 


dum.Nam  illi  quidem  irridentes  purpuram  cireum- 
dederunt  ei,  tanquam  regi,  sed  ille  serio  et  purpu- 
ram  admisit,  et  calamum  pro  sceptro  suscepit  in 
dextera  (Mutth.  xxvn),  qnia  certissime  per  hrcc  lie- 
bat  ut  el  in  coelo  et  in  terra  purpuram  regni,et  scep- 
trum  acciperet  imperii.  Proinde  purpura  illa  recto 
dicitur  «  juncta  canalibus,»  quia  sicut  purpura  eo 
magis  tingitur  et  pretiosor  fit,  quo  vicinius  atque 
diutius  juncta  fucrit  tincturse  canalibus,  ita  passio 
dilecti  eo  gloriosorest  quo  amplius  prae  cunctis  sa- 
crificiis  processit  secundum  consilium  divinitatis, 
cujus  videlicet  consiiii  arcana,quasi  quidem  cana- 
les  sunt,  per  quos  cucurrit  pretiosissima  haec  tin- 
ctura  purpurea  qua  dilectus  iste,  qui  erat  virgini- 


Jabiisque  et  dentibus  ejus  ad  ruminanduru.»  El  re- 
vera,  ut  dicis,  ita  est.  Sicut  enim  vinum  optimum 
dignum  regibus  est  ad  potandum,  «  labiis  et  denti- 
bus  eorum  ad  ruminandum,  «  sic  eloquium  tuum 
dignum  mihi  est  ad  audiendum,  cunctisque  amicis 
et  testibus  meis  ad  prredicandum. 

Quid  1'aciemus,  vel  quo  ibimus  cuiq  tantis  islis 
dilectis  deliciis  ?Nostri  enim  qui  primi  ad  istas  de- 
licias  vocati  sunt,  «  venire  nolunt,  sed  abieruntne- 
gligentes,alius  in  villam  suam,  aliusvero  ad  nego- 
tiationem  suam,  reliqui  vero  lenuerunt  amicos  no- 
stros,etcontumeliaaffectosocciderunt(A/ni<ft.xxn).» 
Quid  igitur  faciemus?«  Ego  dilecto  meo,  et  ad  me 
conversio  ejus.    Veni,    dilecte    mi ;  egrediamur  in 


tatecandidus,  factus  est  morte  vel  passione  sua,  et  ^  agrum,  commoremur  in  villis.  Mane  surgamus  ad 
permanet  in  Kternum  rubicundus,Deus  vero  glorio- 
sus,  et  homo  valde  speciosus,  et  in    utraque    sub- 
stantia  rex  unus  semper  et  ubique  victoriosus. 

«  Quam  pulchra  es,  et  quam  decora  charissima 
in  dcliciis  1  Statura  tua  assimilala  est  palmaj,  et 
ubera  lua  botris.  »  Quidest  in  deliciis  pulchram  et 
docoram  esse,  nisi  in  abundantia  gratia?  mansuetu- 
dinem  summamquehumilitatemcordishabere?De- 
nique  dona  gratiarumet  intelligentia  Scripturarum 
sive  sacramentorum  ccelestium  vere  sunt  deliciae,  et 
humilitascordis  vera  pulchritudo  est,  res  decora  et 
Deo  amabilis  virtus  est.Haee  in  te  conjuncta  sunt, 
o  charissima,  tales  deliciae,  talisque  pulchritudo. 

Quod  enim  dixil  ?«  Statura  tua  assimilata  est  pal- 
mae,  et  ubera  tua  botris.  «  Et  ne    dubium  sit,  cui 

r 

palmre  dicam  adhuc.  «  Dixi  :  Ascendam  in  palmam  " 
et  apprehendam  fructus  ejus  ;  et  erunt  ubera  tua 
sicut  botri  vineae,  et  odores  tui  sicut  malorum, 
guttur  tuum  9icut  vinum  optimum.»  Magna  igitur 
humilitas,  quam  ista  pulcbritudo  sonat  :  «  Statura 
tua  assiinilata  est  palniae,»  quia  tale  eslac  si  dicam: 
Mihi  assimilata  es  omni  habitu  mentis  luae  ;  mihi, 
inquam,assimilata  es  in  eo  quod  in  crucem  ascendi 
mitis  et  humilis  corde.Hunc  ergo  ascensum  meutn 
futurum  dixi.nec  quisquam  aniicorum  dubitaverit 
quin  dixerim  tibi.Si  enira  ipsis  amicis  dixi  :  «  Ecce 
ascendimus  Hierosolymain,  et  Filius  hominis  tra- 
detur  adcrucifigendum  (Matth.xx),»  et  alia  multaud 
hunc  sensuin  pertinentia  ;  imo  si  ct  inimicis  dixi  : 
«  Et  ego  si  exBltatus  fuero  a  terra,omniatraham  ad 


vineas,  videamus  si  Ooruit  vinea,  si  flores  fructus 
parturiunl,si  floruerunt  mala  Punica.  Ibi  dabo  tibi 
ubera  mea.Mandragorae  dederunt  odorem  in  portis 
nostris.Omnia  poma  nova  et  vetera,  dilecte  mi, 
servavi  tibi.  » 

Haec  «  ego  dileclo  meo  »  locuta  sum,  «  et  ad  me 
conversio  ejus,»  videlicet  non  improbando,imopro- 
positum  hoc  habendo  ut  egrederemur  ;  quippe  qui 
jamdudum  dixerat  ad  cives  suos  :  «  Amen  dico  vo- 
bis,  quianemo  prophela  acceptus  est  in  patria  sua 
(Luc.  iv),»  et  hoc  diclo  pauca  interlocutus  «  ipse 
transiens,  permedium  illorum  ibat  (ibid).,  »  signi- 
ficans  utique  transiturum  se  a  suiscivibuset  egres- 
surum  in  agrum,et  commoraturum  in  villis.  ltaque 
concordans  proposito  Dei,  «  veni,  inquam,  dilecte 
mi,  egrediamur  in  agrum,commoreuiur  in  villis,  » 
ut  videlicetqui  eranl  agrestes,  liant  domestici,  qui 
erant  villani,  liant  cives  Dei,  et  juxta  propheticum 
oraculum  :  «  Laetetur  deserla  et  invia,  et  exsultet 
suliludo.et  fforeat  quasi  lilium,  germinans  germi- 
net,et  exsultet  betabunda  etlaudans,  el  gloria  Li- 
bani  detur  ei  (Isai.  xxxv)  ;  »  gloria  scilicet  haec,  ut 
videant  gloriam  Domini,  etdecorem  Dei  nostri,  cu- 
jus  visione  indignum  se  Libanus  iste,id  est  populus 
Judaicus  facit  repellendo  Verbum  Dei.  Illuc  egre- 
diamur,ibi  commoremur,  et  ibi  commorantes  ma- 
ne  surgamus  ad  vineas  sine  dubio  jam  illic  nostra 
commoratione  propagantes.  «  Videamus  si  floruit 
vinea,si  flores  fructus  parturiunt,  si  floruerunt  ma- 
la  Punica.  »  Nam  tunc  «  floruit  vinea,  »  sed  jam  in 


meipsum  (Joan.  xu),    quanto    magis,  charissima,  D  villis  ejusmodi  de  carne  gentilium  agreslium  nati 


dixi  aut  diceredebui  :  «  Ascendam  in  palmam  etap- 
prehendam  fructus  ejus,  et  erunt  ubera  tua  sicut 
botri  vineae,  et  odores  tui  sicut  malorum,  guttur 
tuum  sicutvinum  optimum!»Hocerat  dicere:  Exal- 
tabor  in  crucem  victoriosam,  et  moriendo  morte 
fructuosa,  operabor  velociter  salutem  omniumcre- 
denlium,  et  deinde  doctrina  lua,  doctrina  legalis 
atque  evangelica  temporeopporlunopalam  praediea- 
bitur,sicut  in  autumno  dulces  potri  comeduutur,  et 
421  bonus  ubique  diffunditur  odor  bonorum  ope- 
rum  tuorum.eldulcissimumatquc  delectabile  mihi 
erit  eloquium  luum  sicut  vinum  optiuium.  Tu  au- 


sunt  aliqui,  qui  sint  ad  vilam  aeternam  praeordinati, 
sine  dubio  mox  credituri  ;  et  tunc  flores  fructum 
parturiunl,  »  si  dociles  inveniuntur  ad  bene  ope- 
randum;  tunc  etiam  «  floruerunt  malaPunica, »  si 
inveniuntur  in  illis  aliqui,  quorum  fides  usque  ad 
martyrium  durare  sulficiat,  quod  sine  dubio  futu- 
rum  est.  «  Ibi  dabo  tibi  ubera  rrea,  scilicet  nutrien- 
do  multiludinem  liliorum,quos  in  novam  infanliam 
fecunda  tibi  pariet  gratia.  Unde  hoc  ita  certum, 
quud  multitudo  filiorum  nasci  debeat  illic.ubi  bacte- 
nus  sterilitas  fuit  ?  Videlicet  tam  ex  Scripturarum 
testimoniis,quae  lestantur  ita  debere  fieri,  quam  ex 


949 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  VI. 


950 


praesentibus  experimentis,  quia  «  mandragorae  de-  A.  quando  odorem  dederuntin  conspectu  Domini  elee- 


deruntodorem  in  portis  nostris.  ■  Mandragora  ma- 
la  hibet  suave  olentia,  qua3  et  avgptoitofjioptsoc  ap- 
pellatur,quod  habeat  radicem,forrpam  hominis  si- 
milantem,  cujus  cortex  vino  mistus,  ad  bibendum 
datur  his  quorum  corpus  proptercuram  secandum 
est,  ut  soporati  dolorem  minime  sentiant,sterilibus 
quoque  mederi  fertur  ul  concipiant.«  Mandragorae 
ergo  dederunt  odorem  in  portis  nostris,  »  id  est 
experimenta  praesto  sunt,  quod  jam  fieri  debeat  il- 
lud  quod  gentilati  hactenussterili  spiritus  prophe- 
ticus  promitlit  :  «  Lauda,  inquiens,  sterilis,  qua 
non  paris  ;  decanta  laudem,  et  hinni.quae  non  pa- 
riebas  ;  qnoniam  multi  filii  desertae  magis,  quam 
ejus  quae  habet  virum  (Isni.  liv),  elc.  o  In  portis, 
inquam,  nostris,  »  id  est  dum  adhuc  sumus  in  fini-  R 
bus  nostris,  in  finibus  Juducis,  sensimus  odor  em 
hujusmodi.  Venerat  enim  jam  .Etbiops  eunuchus 
odorare  in  Hierusalem.el  revertebatur  sedens  super 
ctirrum  suum,  legensque  Isaiam  prophetam,  cum 
ecce  sentiens  Spiiitus  sanctus  odorem  ejus,  dixit  ad 
Philippum  : «  Accf  de  et  adjunge  tead  currum  istum 
(Act.  vm)  ;  »  sed  et  tunc  eramus  in  portis  nostris, 


mosynae  Cornelii  centurionis  (Act.  x).  Ad  quem 
odorem  et  illud  pertinet,  quod  postmodum  cuidam 
amicorum  talis  visio  per  noctem  ostensa  est :  «  Vir 
Macedo  quidam  erat,  stans  et  deprecans  eum,  di- 
cens  :Transiens  in  Macedoniam,  adjuva  nos  (Act. 
xvi).  »  His  atque  aliis  modis  «  odorem  dederunt 
mandragorae  in  portis  nostris,  »  fecunditatem  si- 
gnificantes  de  loco  sterilitatis.  Nunquid  autem  ibi 
tantummodo  ubera  mea  dabo  tibi  ?  Imo  et  «  omnia 
poma  nova  et  yetera,  dilecte  mi,  servavi  tibi.  ■ 
Quandiu  parvuli  fuerint  hi,qui  in  loco  ubi  diceba- 
tur  :  o  Non  plebs  mea  vos,  nascentur  filii  Dei  vi- 
ventis  (Osie  i),»  quandiu,  inquam,  imbecilles  erunt 
ad  audiendum  grandpm  sermonem,  eisque  «  lacte 
opus  erit.non  solido  cibo  iHebr.v),  »  tandiu  «  dabo 
ubera  mea,»  cum  autem  perfecli  fuerint,  et  i  pro 
consuetudineexercitatossensushabuerintad  discre- 
tionem  boni  et  mali  [ibid.),  •  tunc  cibum  solidum 
tibi  in  illis,  quia  omnia  nova  et  vetera,  omnia  Vete- 
ris  ac  NoviTestamenti  sacramenta  servavi  tibi,con- 
ferens  in  corde  meo  (Luc.  i),  proferenda  in  tempore 
suo,  in  tempore  opportuno. 


LIBER  SEPTIMUS 


42?  Factum  est,  o  dilectissima  dilecti,  factum  Q 
est,  ut  dixisti  :  »  Veni,  dilecte  mi  ;  egrediamur  in 
agrum,  commoremur  in  villis.  »  Fclix  dies  felicia 
nobis  tempora  hujus  egressus  veslri  ad  nos  ab  illis 
qui  repulerunt  vos,  dicentibus  amicis,  et  vestri 
consilii  consciis  ad  illos. 

•  Vobis  quidem  oportebat  primum  loqui  verbum 
Dei,  sed,  quoniam  repellitis  illud,  et  indignos  vos 
judicastis  aeternae  vitae,  ecce  convertimur  ad  gentes 
(Art.  xm).  »  Nunquid  vero  non  solum  illud  audie- 
rant  dictum  propheiicum  quod  subjunxerunt,  di- 
centes:  «  Sic  enim  praecepitnobis  Dominus  :  Posui 
te  in  lucem  gentibus  ut  sis  salus  mea  usque  ad  ex- 
tremum  terrae  ?  (Isa.  xlix).  »  Imo  et  caetera  quam 
multa  hujusgratiae  oracula.et  istud  secretissimum 
audierant  et  intelleierant  quod  tu  hic,  o  gratia  p. 
plena,  dixisti  :  «  Veni,  dilecte  mi,  egrediamur  iu 
agrum.commoremur  in  villis.  »  0  quantum  gau- 
dium,quantaexsultatio  illius  sterilis  et  desertae,quae 
non  habebat  virum,  quando  certum  de  scripturis 
propheticisegressus  vestri  ad  ipsam  et  suae  salutis 
audivit  testimonium  !  ■  Audientes  autem  gentes.ail 
illa  Scriplura,  gavisaesunt,  et  glorificaverunt  Ver- 
bum  Domini.et  crediderunt  quotquot  erant  praeor- 
dir.ati  ad  vitam  aeternam  (Act.  xin).  »  Secundum 
illud  gaudium  praesenti  loco  loquitur  ipsa  exsul- 
tans  et  laetabunda  et  laudans. 

C.ap.  VIII.  —  «  Quis  mihi  det  le  fratrem  meum 
sugentem  ubera  matris  meae  ut  inveniam  te  foris  et 
deosculer.et  jam  me  nemodespiciat  ?  ApprehendaTi 


te  et  ducam  te  in  domum  matris  meae,  et  in  cubi- 
culum  genitricis  meae.ibi  me  docebis,  et  dabo  tibi 
poculum  ex  vlno  condito,  et  mustum  malorum  gra- 
natorum  meorum.  »  Ista  admirativa  percontatio, 
«  quis  mihi  det  te,»similis  illi  est,«  et  unde  hoc  mi- 
hi  ut  veniat  mater  Domini  mei  ad  me  yLuc.  i) ;  »  et 
ista  exsultatio,  «  inveniam  te  foris  et  deosculer,  et 
jam  nemo  despiciat,  »  similis  est  illi  responso  tuo 
ad  angelum  :  «  Ecce  ancilla  Domini,  fiat  mihi  se- 
cundum  verbum  tuum  (ibid.).  »  Similis  naraque 
est,  vel  quse  haec  dicit,  sicut  decet  filiam  similem 
esse  matri.An  non  tu  rnater  ejus,  quae  vitam  et  sa- 
lutem  peperisti  ?  An  non  filia  tua  haecest,  videlicet 
imitatione  Udei  ?  Si  Abraham  pater  gentium,  et  Sa- 
ra  mater  gentiumrecte  dicitur  et  est  iGen.  xvn),  vi- 
delicet  propter  tidem,quanto  magis  tu,  o  fidelissima 
fidelium,  mater  es  omnium  nostrum  ?  Propterea  di- 
cit  istavalde  attonitapropter  auditum  supradictum 
magna  gaudii  multitudine  :  «  Quis  mihi  det  te  fra- 
trem  meum  sugentem  ubera  matrismeae  ?  »  oFra- 
trem  »  suum  dicit  dilectum  suum,et  describit  eum 
dulci  descriptione,  «  sugentem,inquieng,ubera  ma- 
tris  meae.  »  Cujus  «  matris  meae.  »  nisi  virginis  Ma- 
riae?  Propterea  de  patre  nihil  dixit,  quia  videlicet  in 
fratre  isto,  ut  conciperetur  vel  nasceretur,  fieret- 
que  filius  naturae  vel  curnis  nostrae,  vir  nihil  pa- 
travit.Totum  quod.frater  noster  est,  de  matre  est. 
Matris  ubera  suxit,  sed  nnn  de  putris  rudice  fluxit. 
Mater  ista,  mater  est ;  quia  caro  ista,  caro  nostra  ; 
et  fides  ista.fides  tua.o  Maria,  fides  noslraest.  Non 


951 


RUPERTI  ABBATIS  TTITTRMSIS 


952 


so  eapitiutus  magnitudogaudii.intus  in  corde  cre-  X  boais  Dominus  niihi  retribuit.  «  Quid  retribuam  » 


dentis,  et  felicitatem  suam  admirantis,  quod  Deus 
Filius  Dei,  frater  ejus  factus  sit.frater  ejus,  o  ma- 
ler,  (i  te,  cujus  ubera  suxit.  Erumpil  et  clamat  : 
«  Quis  mihi  det  te  fratrem  mcum  sugenlem  ubera 
malris  rneaj,  »  el  adjicit,  «  ut  inveniam  le  foris  et 
deosculer.et  jam  me  nemo  despiciat  ?»Despicieba- 
tur  enim,utpote  sterilis  et  cieserlti  sina  viro,  id  est 
sineDeo  in  hoc  mundo  :  Despiciebatur,inquom,  et 
dicebatur  praeputium,  ut  Apostolus  ait,  ab  ea  quae 
dicitur  circumcisio  in  carne  manufacta,  et  eratalie- 
nata  a  conversatione  Israel  {Eplies.  n).  •  Inveniam 
ergo  te,  inquam,  foris  et  deosculer,  et  jam  me  ne- 
ruo  despiciat,  »  videlicel  cum  possim  dicere  illud 
verissimum,  quia  multi  lilii  desertLfi    magis,  quam 


ei  ?  Hkc  deliberans,  ad  id  veni,  cum  aliquid  majus 
non  possim  :  <c  Calicem  salutaris  accipiam,  et  no- 
men  Domini  invocabo.»  Hoc  est,  quod  nunc  dico. 
Et  dabo  tibi  poculum  ex  vino  condito.id  est,  sacri- 
ficium  olleram  sacratum,  et  vere  sanctum  invisibili 
passionis  tuae  sacramento.  Necsolum  islud  faciam, 
verum  etiam  mustum  dabo  tibi  «  malorum  granato- 
rum  meorum,  »  id  est,  pretiosara  in  conspectu  tuo 
mortcm  sanctorum  martyrum  tuorum  ijui  quam- 
plures  ex  me  tuae  mortis  imitatoreserunt.  Hoc  erit 
tibi  poculum,quod  non  erit  sanguis  brutorum  ani- 
malium.Hinc  enim  vel  tu  vel  Pater  tuus.Deus  deo- 
rum  Dominus,  locutus  est  :  «  Nunquid  manducabo 
carnes  tauroium,aut  sanguinem  hircorum  potabo? 


ejus  quffi  habet  virum.    O    frater    vineae,  o    sugens  g  Immola  Deo  sacrificium    laudis,    et    redde    {Psal- 


ubera  matris  meae,  quid  est  invenire  te  foris,  quid 
esl  te  deosculari  ?  Invenire  te  foris,  estexiread  le 
exlra  castra,  qui  sicutextra  portampassus  es,  ita 
«  extraneus  fratribus  luis  et  peregrinus  flliis  matris 
tua  tactus  es  [Psat.  lxviii),  »  teque  deosculari,  im- 
properium  tuumvenerari,etsacramentapietatistuae 
familiariter  cognoscere  est.  Nam  in  quantum  illa 
cognoscimus  et  diligimus,  in  tantum  te  amabilem 
atnantes  deosculamur.  Quis  fructus,  quod  emolu- 
mentum  hujusce  inventionis,  hujusce  deosculatio- 
nis?  Apprehendam  te,  inquit,  et  ducim  in  domum 
matris  meae,et  in  cubiculum  genitricis  meae,  ibi  me 
docebis.  »  Quomodo  liet  hoc,  videlicet  cum  tuis 
fuero  potita  oseulis,  cum  tu  mihi  tua  mysleria  re- 


xlix),  »  etc.  «  Laeva  ejus  sub  capite  meo,  et  dexlera 
ejus  amplexabitur  me.  »  0  vos  filii  vel  filiae,magna 
quidem  et  ardua  res  est,  fratrem  meum  taliter  in- 
troducere  in  domum  matris  mea?,et  in  cubiculum 
genitricis  meae,  et  multas  proinde  pressuras  habe- 
mus  tolerare,  sed  nolite  pertimescere.  Ipse  ubique 
prassens,duplici  consolalione  consolabitur  me.Nam 
«  laeva  ejus  sub  capite  meo,et  dextera  ejus  amplexa- 
biturme.  »  Lasva  ejus,id  est,  temporalis  interdum 
prosperitas,  i.e  in  laboribus  deficiam,  sustentabit 
me,  neque  tenlari  dimittet  supra  id  quod  possum 
sustinere,  et  dextra,  scilicet  spes  retributionis 
aeternae  non  incerta,fortius  atque  abundantius  losti- 
licabit  at  ;ue  delectabit  me.Fiet  mihi  jam  in  isto  sa> 


velaveris,  habebo  egohactenus  sterilis,  habebo  ex  p  cuio  consolatio  haec,  ut  ipsi  reges  vel  principes  mihi 


te  filios  innovatae  juventutis,  quos  te  faciente  ordi 
nabo  mihi  leetores  atque  lectrices,  cantores  atque 
cantatrices,  sacerdotes  sive  ponlifices,  propheticae 
atque  apostolicae  gratiae  appropinquantes,et  consfi- 
tuam  ex  eis  scholas  legentium  atquechoros  canen- 
tium  ;  adhibebomihi  tubas  praedicantium,  et  lin- 
guas  inlerpretum  ut  mihi  explicent  Scnpturas  quae 
de  le  sunt  et  quee  hactenus  inlus  in  una  linjjuala- 
tuerunt.Atqueita  ordinatacastrorumacieirrumpam 
«  domum  matris  meaeincubiculumgenitricisrneae,  » 
ubi  hactenus«  requiescunt  bestioe,  et  habitant  dra- 
cones  sive  struthiones,  et  pilosi  saltant  et  respon- 
dent  ululee  (lsa.  xm),  »  dum  colitur  adulter  Jupi- 
ter,caeterorumque  non  deorum,sed  dajmonum  terrae 
phalanges.proliactisque  foras  omnibus.inducam  te 


dentur  in  famulatum,  in  illa  vero  dextra,  ubi  im- 
mortalitas  regnat,  ipsum  visura  sum  ego  visione 
aeterna  in  decore  suo  (I  Cor.  x),  fratrem  meum,  di- 
leclum  meum.Reyem  regum,et  Dominum  dominan- 
tium,  jamque  tantum  bonum  praegustarecupio  per 
contemplationis  sludium.«  Adjuro  vos.filiae  llieru- 
salem.ne  suscitetisnequeevigilarefaciatisdilectam, 
donec  ipsa  ve.lit.»  Hoc  sciens  ipse  frater  meus,quia 
solus  meditor  vel  meditari  cupio  amplexus  dextrae 
ejus  :  Ne,  inquit,  suscitetis  neque  evigilare  facialis 
dilectam,  donec  ipsa  velit.  Ne  inquam,  suscitetis, 
videlicet  eo  modo  quo  Martha  suscitare  volebat 
Mariam  sororem  suam.  Maria  namque  sedens  ad 
pedes  dilecti,audiebat  verba  oris  ejus.  Hoc  erat  re- 
quiescere.  Atillaquae  salagebat  circa  frequcns  mi- 


illuc.ut  et  in  douio  matris  meae  et  in  cubiculo  geni-  "  nisterium  {Luc.  x),volens  eam  suscitare:   Domine, 


tricis  meae,scilieet  et  in  palatiisregum,  et  in  templis 
quondam  dasmonum  nomen  tuuminvocetur.«Ibi  me 
docebis  »  palam  et  cutn  libertate  vocis,  more  tuo, 
quemadmodum  dixisti  :  «  Kgo  palam  loculus  sum 
428  mundo,  et  in  occulto  locutus  sum  nihil  {Joan. 
xviii).  »  —  «  Et  dabo  tibi  poculum  ex  vino  condito, 
et  mustum  malorum  granatorum  meorum.  »  Quid 
enim  aliud  vel  majusdare  possurr,  ?  Uoc  ut  daret,in- 
venit  et  ille  qui  dixit  :  «  Quid  retribuam  Domino  pro 
omnibus  quae  retribuit  mihi  ?  Calicem  salutaris  ac- 
cipiam.et  nomenDomini  invocabo  [Psal.  xv),  »  Et 
estsensus  :  Prius  bona  pro  ma!is,deindebona  pro 


inquit,  non  est  tibi  curas,  quod  soror  mea  reliquit 
me  solam  ministrare?  Dicergo  illi  ut  me  adjuvel. 
Cunclisfiliabusejusmodi,quaecorporaleministerium 
sive  actualem  vitam  nesciunt  discernere  :  quantum 
distet  a  dignitatecontemplationis,  dictum  hoc  esse 
nemo  dubitet,ne  suscitetis  neque  evigilare  lacialis 
dilectam,donec  ipsa  velit.Nam  iila,  quae  «  optimam 
partem  elegit,  »  quaecunque  studet  Verbo  Dei,ipsa 
est  dilecta  :  Caeterae  quae  «  sollicitae  sunt  et  turban  • 
tur  erga  plurima,  »  sicut  Martha  illa,  liliae  sunt. 
«  Quae  est  ista,quae  ascendit  de  deserto,  deliciis  af- 
fluens,  innixa  super  dilectum  suum  ?  »  Abisto  ver- 


953  COMMENT.  IN  CANTICA 

siculo  usque  ad  finem  decantatio  clarissima,  circa  A 
illam  versatur  de  genfibus  electamalque  dilectam, 
cujus  electio  fratris  gratiae  est,  fructus  sive  effeclus 
Evangelie»  praedicationis,  ex  quo  fieri  ccepit,  o  di- 
lectissima  dilecti.illud  quod  dicebas  :  »  Veni,dilecte 
mi.egrediamur  in  agrum,  commoremur  id  villis.  » 
Hunc  lantum  egressus  vestri  fructum  admiratur 
electio  ex  Juda?is,  quae  parva  numere  per  Evange- 
lium  venit  et  dicit  :  «  Quas  est  ista  quae  ascendit  de 
deserto,  deliciis  affluens,  innixa  super  dilectum 
suum  '?  »  De  deserto,id  est,de  agro  et  de  villis,  quo 
vos.o  dilecteetdilecla.cum  consilio  supradictoegre- 
di  atque  commorari  voluistis.«  Quae  est  ista?  »  Ubi 
erat?  ubi  latebat  ?  Mira  res.Nobis  nulla  erat,  nus- 
quam  erat,sed  illi  erat,in  illo  erat.de  quo  veraciter 
dictum  est  :  «  Quod  factum  est,  in  ipso  vita  erat  B 
(Joan.  xvn),  »  et  de  quo  dicit  alius  quidam  amico- 
rum  :  «  Qui  vocat  ea  quae  non  sunt,tanquum  ea  quae 
sunt  (Rom.  iv).  »  Qualis  enim  est,  qualis  ascendit  ? 
«  Dcliciis  affiuens  innixa  super  dilectum  suum.  » 
Jure  miremur  quantis  vel  qualibus  deliciis  affluit. 
Deliciis  gratiarutn.quae  manifestantur  ad  utilitatem 
(/  Cor.  xii),  videlicet  sermone  sapientiae,  sermone 
scientiae,fide,giatia  sanilatum,operatione  virtutum, 
propbetia,discretione  spirituurr.,  generibus  lingua- 
rum.interpretationesermonum.Quomodoautem  vel 
ad  quid  innixa  super  dilectum  suum  ?  Nimirum  ut 
non  timeat  timorem  hominum,  ut  non  deficiat  in 
tribulationibus,  qu<e  illam  invenerunt,  sive  inven- 
turae  sunt,tribulationibusatque  persecutionibusini- 
micorum  visibiliumatqueinvisibilium.paganorum,  L 
juda:orum,haeretioorum,  etspirituum  malignorum. 
Quoruodo  enim  inter  haec  omnia  subsisteret,  nisi 
innixa  essel  supersemetipsam,autsuper  quemhbet 
alium?  Tunc  utique  caderet.stare  non  posset.Nunc 
autem  dicit :  «  Dominus  illuminatio  mea  et  salus 
mea.quem  timebo?  Uominus  protector  vitaemeae,a 
quo  trepidabo  ?  Si  consistant  adversumme  castra, 
non  timebitcor  meum.  Si  exsurgat  adversum  mo 
praelium  in  hoc  ego  sperabo  (Psal.  xxvi).  »  Hoc  di- 
cere  et  facere,  nimirum  estinnixam  essesuperdi- 
lectum.Quomodo  factum  est  istud?Quomodotalis  et 
taliter  ascendit  ?  «  Sub  arbore  malo  suscitavi  te,ibi 
corrupta  est  mater  tua.ibi  violala  est  genitrix  tua.  » 
Delectio  ex  Judaeis.nunquid  quasi  nesciensadmira- 
ris  ?  Nunquid  causam  nescis  cur  ista  talis  taliter  D 
ascendere  debuerit?Ego  causam  dico  tibi  quia  ma- 
ter  tua,  genitrix  tua  me  dereliquit,  me  abnegavit 
virum  suum,  regem  suum,  et  idcirco  aliam  duxi, 
datoilli  libello  repudii,  etharc  est  quae  taliter  ascen- 
dit.Ubinam  hoc  accidit  ?  Sub  arbore  malo,  ubi  te 
suscitavi,sub  ligno  crucis,  ubi  te  redemi.  Proplerea 
dixi  sub  arbore  malo,  id  est,  sub  arbore  afferente 
fructos  suos,quia  videlicetli.snum  crucis  non  sterile 
lignum  fuil,sed  fructus  attulit  vitae  et  salutis.  Ibi  te 
suscitavi,sed  mater  tua  Symigoga.genitrix  tua,  gens 
Judaicaibi  corrupta  est,diceudo,«  Non  habemus  re- 
gem  nisi  Caesarem,»  ibi  violataest.clamando  :  «San- 


CANTIC.  —  LIB.  VII. 


954 


guis  ejus  super  ncs  et  super  filios  nostros  (Joan. 
xix  :  Maith.  xxvu).  »  Propterea,  repudiata  illa,  ista 
talis  ascendit,  et  sicut  ait  quidam  ex  vobis  :  «  Caa- 
citas  contingit  in  Israel,  donec  plenitudo  gentium 
subintroeat.et  sic  omnis  Israel  salvus  fiat  (Rom  xi). » 
Nunc  audi  quid  dicat  ista  quam  tu  miraris,  ista 
mulier  fortis,  de  qua  veraciter  dictumsit:  Confidit 
in  ea  cor  viri  sui,  et  spoliis  non  indigebit  (Prov. 
xxxn).«  Pone  me  ut  signaculum  super  cor  tuum,  ut 
signaculum  super  brachium  tuum.quia  forlis  est  ut 
mors  dilectio.durasicutinfernus  aemulatio.Lampa- 
des  ejus,  lampades  ignis  atque  flammarum.  Aqua? 
multae  non  potuerunt  exstinguere  charitatem,  nec 
flumina  obruent  illam.Si  dederit  homo  omnem  sub- 
stantiam  domus  suaa  pro  dilectione.quasi  nihilde- 
spiciet  eam.»  Quid,  rogo,  ista  petit,  utjam  dictum 
est,mulier  fortis,  nisi  ut  conidat  in  ea  cor  vin  sui  ? 
Quidenim  est  diccre,  »  pone  me  utsignaculum  su- 
per  cor  tuum.ut  signaculum  superbrachiumtuum,» 
nisi  ac  dicat :  Confidat  in  me  cor  tuum,roboretur  ex 
adjutorio  meo  brachium  tuum?  Et,  o  dilecte,  quid 
est  prssenti  loco  tor  tuum,  4«4  et  quid  brachium 
tuum.nisiScripturs  veritatis.qua;  scriptae  sunt  se- 
cundum  cor  tuum,et  memoria  mirabilium  tuorum, 
ex  quibus  cognoscitur  quam  magnum,  quam  forte 
sit  brachium  luum  ?Pone  me  ut  signaculum  super 
illud  cor  tuum,  pone  me  ut  signaculum  super  illud 
brachium  tuum.  Quam  ob  causam  ?  Nimirum  ob 
triplicem,qua3Contra  me  latrant,insaniam  videlicet 
Judaicam,  paganicam,  haereticam.  Prompta  sum, 
evpcditasum.devotasumecontrafortiterdefendere 

illud  cortuum.protegere  illud  brachium  tuum  sicut 
imperialesignaculum.sicutfideletestimonium.mira 

fortitudine  miranda  duritia  quam  nullus  possit  ef- 
fringere.  Fortitudinem  meam  dico  dilectionem.du- 
ritiam  meamdico  aemulationem.  Cur  hoc  ?  quia 
«  fortis  est  ut  mors  dilectio,  •  dura  sicut  infernus 
asmulatio.Quid  est  hoc  dicere.nisi  ac  si  dicatur  :  Ze- 
lum  magnum  habet  dilectio.iram  intolerabilem  ha- 
betaemulatio?  Attendile,  amici,  quod  dicitur,  ani- 
madvertite  diligenter  quod  agitur  et  actum  est  ha- 
clenus.ex  quo  ascendit  de  deserto,  deliciis  affluens 
mulier  ista  fortis,  et  innixa  super  dilectum  suum, 
qu«  istud  poscit,  ut  confidat  in  ea  cor  viri  sui. 

Quis  unquam  portare  potuit  zelum  dilectionis, 
quem  habet  circa  cor  dilecti  sui,  iram  aemulationis 
quam  habet  erga  brachium  dilecti  sui  ?  Sicut  mors, 
sicut  infernus,ita  nulli  parcit  et  omnibus  est  immi- 
tis.quicunque  male  sentiunt  de  Scripturis  veritalis, 
quasscriptae  suntsecundumcor  viri  sui,  dilecti  sui, 
qui  male  praedicant  de  brachio  fortiludinis,  quo 
salutem  generis  humani  operata  est  omnipotentia 
viri  sui.dilecti  sui.Nonne,  cum  in  remittendis  pec- 
catispiissimasit,  illos  duntaxat,  qui  loquuntur  ex- 
tra  vel  contra  Verbum  veritatis.mortifical.et  infer- 
noaddicitillorumanimas?Quidpiamtolerarepotest, 
quod  cordi  dilecti  sui,  id  est,  Scripturas  veritatis 
contrarium  est?  Tolerare  non  polest.  Illos  qui  m 
hoc  sunt,  eliminat  et  anathematis   gladio  trucidat 


035 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


956 


Non  inexperta  loquimur.Nulla  re  magis  offenditur,  A 
nullo  malo  exacerbatur  amplius  quaelibet  anima  ha- 
bens  spiritum  dileclionis,  quam  si  audiat  de  Scrip- 
turis  quidpiam  contra  sensum  cordis  hujus  amici, 
conlra  honorem  brachii  hujus  dilecti.  Quam  forte 
natura  sit  mitis.statim  ad  rem  istam  sit  intractabi- 
lis,  et  videtur  adversariis  motus  ejus  quasi  motus 
mortis,et  ira  ejus  quasi  ira  infernalis,  sicut  de  Mose 
constat,  qui,  cum  esset  mitissimus  omnium  homi- 
num  qui  raorabantur  in  terra,  ubi  causa  poposcit, 
sic  immitis  factus  est  quasi  mors.sic  durus  quasi 
infernus,  ita  ut  diceret :  «  Qui  Domini  estjungatur 
mihi  (iVum.xn  ;  Exod.  xxxn),  »  et  durissimo  ejus 
imperio  occideret  unusque  fratrem  et  amicum 
el  proximum  suum,  cecideruntque  una  die  viginli 
tria  millia.Ei  ille  materiali  quidem  gladio,  et  alii  g 
post  eum  complures,  ut  Elias  et  fortissimus  David 
probaverunt,  quia  vere  fortis  est  ut  mors  dilectio, 
vere  dura  sicut  infernus  aemulatio.Ista  vero  dileclis- 
sima  spirituali  gladio  saevit  propter  dilecti  sui  coret 
brachium,  persistens  fortiter  tanquam  inviolabile 
signaculum.Namdemateriali  gladio  nonhabet  prae- 
ce))tum  sive  dilecli  sui  consensum,  quando  audivit 
eum  dicentem  :  Converte  gladium  luum  in  locum 
suum,satis  est.sinite  usque  huc  [Mutth.  xxvi  ;Luc. 
xxn).  Lampades  ejus,  aii,  lampades  ignis  atque 
flammarum.Cujus  enim  ?  Dilectionis  sive  aemulalio- 
nis.  Lampades  dilectionis,  lampades  ignis,  lampa- 
des  aemulationis.lampades  flammarum.Sicut  ignis, 
dum  concitatus  fueril,  generat  flammam  :  Sic  dile- 
ctio,  dum  aliquid  perceperit  non  secundum  cor  hu-  „ 
jus  viri,non  secundum  sensum  hujus  dilecti,  parit 
aemulationem,lucentem  pariter  et  urentem,  amicos 
illuminantem,  inimicos  urentem.  Quid  si  fortes 
fuerint  iniraici  ?  Quid  si  habuerint  turbas  populo- 
rum,  gladios  quoque  regum  atque  imperatorum, 
sicut  aliquando  habuerunt  ?  Nihilominus  confidat 
in  isla  cor  viri  sui.quia  nihilominus  fortis  eril  ut 
mors  dilectio,dura  sicut  infernus  aemulatio,  imo  et 
amplius  tunc  lampades  istae  ardebunt  atque  luce- 
bunt,  lampades  ignis  atque  flammarum.  Hunc  est 
quod  dicit :  «  Aquae  multae  non  potueruntexstinguere 
chantatem,nec  flumina  obruenl  illam.»  Audivimus, 
vidimus  aquas  multas,  id  est,  inundantes  persecu- 
tiones  popularium.et  flumina.scilicet  persecutiones 
principumfortium.quae.cumvehementerinundarent, 
non  potueruntexstingueresiveobruere  charitatem,  " 
neque  compescere  ejus  aemulationem.ut  saltem  de 
uno  Verbo  dogmatis  fidelissimi  reticeret,  exempli 
gratia,  illo  quod  dicitur  6u.o'j»'.ov.  Pro  nihilo  fuit 
huic  dilectae  omne  dainnum,  et  ipsa  mors,  quara 
inferre  hasretici  potuerunt.  Hoc  est  quod  dicit  :  Si 
dederit  homo  omnem  substantiam  domus  suae  pro 
dileotione,  quasi  nihil  despiciel  eam.  Tanta  illi  iu- 
est  dileclio  Verbi,  ut  in  comparatione  talis  marga- 
ritae,quam  intus  retinuit  quasi  nihil  despiciat  onine, 
qnod  foris  auferri  potuit :  «  Ecce  mulierem  fortem 
vidistis  etaudistis.  »  Non  ex  semetipsa  tantam  sibi 
fortitudinem  inesse  confidit,sed  exeo,  qui  solus  est 


vera  forlitudo  fortium,  sicut  vidislis  eam  ascen- 
dentem,innixam  super  medilectum  suum.  Non,in- 
quam,  ex  ipsa  fortitudo  haec,  sed  ex  providentia 
nostra,  secundum  pium  nostraesolliciludinis  consi- 
lium,  quod  habuimus  super  eam,  sicut  sequentia 
indicant  :  «  Soror  nostra  parvula  est.et  ubera  non 
habet.  Quid  faciemus  sorori  noslrae  in  die  quando 
alloquenda  est  ?  8i  murusest,aedificemus  super  eam 
propugnacula  argentea.  Si  ostium,  compingamus 
illud  tabulis  cedrinis.»  Hujusmodi  consilium  super 
iliam  habuimus  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus 
pro  magna  re,  pro  magno  negotio  (Mallh.  x),  quia 
videlicet  sic  se  habebat,  et  sic  habet  tempus  vel 
status  rerum  ejus.ut  vix  nata,  vix  super  pedes  suos 
consistens,  jam  esset  alloquenda,  jam  deberet  duci 
ante  reges  et  praesides,  et  reddere  rationem  de  (ide 
nostra,  de  profuniissimiB  operum  nostrorum  Sa- 
cramentis  contra  Judaeos  in  lege  g!oriantes,contra 
philosophos  sapientiasua  et  eloquentia  tumentes, 
sub  gladiis  judicum  inter  mille  genera  mortium. 
Hoc  utique  mirandum  est  illis.qui  rem  sciunt  mi- 
rari  sicut  dignum  est.  Propterea  consilio  habito  di- 
cebamus  :  Soror  nostra  parvula  est,  et  ubera  non 
habet.  Quid  faciemus  sorori  noslrae  in  die  qua  allo- 
quenda  est  ?  Vere  enim  qua  die  primum  ailoquenda 
erat.quando  primum  sub  Nerone  et  caeleris  perse- 
cutoribus  lis  in  judicio  contra  illam  proposita  est 
de  fide  quam  suspiciebat,  parva  numero,  parvula 
sensu,  id  est,  simplex  erat,  ubera  Bcilicet  legem  et 
prophetas,non  habebat.  Dicebamus  ergo  :  Si  murus 
est,  aedificemus  super  eam  propugnaculaargentea. 
Si  ostium,  compingamus  illud  tabulis  cedrinis.  In 
civitatis  vel  domibus  aliud  pst  murus,  et  aliud 
ostium.  Similiter  in  dilecta  isla,  in  corpore  isto, 
quod  est  F.cclesia,alius  estquasi  murus,  alius  quasi 
ostiura,  Hoc  ex  illius  temporis  statu  clarius  di- 
scerni  potest,  quando  primum  dilecta  haec  allo- 
quenda  erat,  sicut  jam  dlctum  est.  Alius  namque 
ita  fortis  erat,ut  tormenta  vel  opprobria  sustinere 
posset,  et  hic  utique  murus  erat,  juxta  illud  :  «  Ego 
quippe.ait  Dominus,  dedi  te  hodie  in  civitatem  mu- 
nitam.et  in  columnam  (erream,etinmurumaereum, 
et  bellabunt  adversum  te,etnon  praevalebunt,  quia 
tecum  ego  sum.  »  Alius  in  hac  parte  infirmior 
quidem  erat,  et  forte  perseculiones  fugienB  la- 
tere  volebat,  sed  habebat  gratiam  aliquam,  verbi 
gratia  sacerdotalis  officii  gratiam,  scientiamque 
425  catechizandi  rude6,  et  baptizandi  credentes. 
Hic  nimirum  ostium  erat,quia,  sicut  per  ostium  in 
civitatem  vel  in  domum  introitur,ita  per  tale  mini- 
sterium  credentes  Ecclesiae  incorporantur.  Igitur, 
«  si  muris  est.ait,  esdificemus  super  eam  propugna- 
cula  argentea,»  id  est,si  digne  potest  stare  vel  per- 
manere  pro  fide  in  agone  certamini9,  suggeramus 
illi  quaacunque  necessaria  sunt  veritatis  testimonia 
ut  non  minus  respondere  sciat,quam  si  legisset  le- 
gem  aut  prophetasjuxta  illud  : «  Cumsteteritis  ante 
reges  et  praesides,no!ite  praemeditari  qualiter  re- 
Bpondeati6,  ego  enim  dsbovobisos  et  sapientiam, 


957 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.   -  LID.  VII. 


938 


cui  non  poterunt  respondere  et  conlradicere  omnes  A  c,us  eJus-  "  Ad  causam    dilectse   hujus,    quae    non 


adversarii  vestri  [Matth.  x).  »  Item  :  Non  enim  vos 
estis  qui  loquimini,  sed  spirilus  Patris  vestri,  qui 
loquitur  in  vobis.  Nonne  sic  et  factum  est?  Nonne 
si  rite  consideres  confessiones  et  responsa  marty- 
rum.in  illis  duntaxat  exemplaribus,quae  fideliter  ac 
simpliciter  sine  fuco  humani  ingenii  scripta  sunt, 
ubi  responsa  illorum,  ut  dicta,  sic  excepta  sunt : 
nonne,  inquam,  responsa  illorum  nobis  propugna- 
cula  et  non  qualiacunque,sed  propugnacula  argen- 
tea  sunt  ?  Casta  namque  et  castigata  sunt,  multum- 
que  nitoris  ac  splendorishabent,  juxta  illud  :  «  Elo- 
quia  Domini,  eloquia  casta,  argentum  igneexami- 
natum  (Psal.  xn).  d  Si  ostium  est,  compingamus 
illud  tabulis  cedrinis,  id  est    eum    qui    non  tanta; 


ipsum  loquitur,  multum  pertinet,meminisse  et  de- 
narrare  ia  quo  planlata  fuerit  vinea  dilecli  sui, 
scilicet  utrum  in  fide  an  in  operibus,  de  qua  vide- 
licet  vinea  etlex  prophelee  in  Evangelio  suo  multa 
loquitur  ipse  dilectus.  Propterea  nuncdicit  :  «  Vi- 
nea  fuit  pacifico  in  ea,  quce  habet  populos.  »  Quae- 
nam  illa  est,  qua3  habet  populos  ?  Eides  an  lex  ?  Non 
utique  lex,  scd  fides.In  fide  vinea  Domini  plantata 
est,non  in  lege.quemadmodum  et  Apostolus  dicit : 
«  Non  enim  per  legem  promissio  Abrahae  aul  semini 
ejus.ut  ha=res  easet  mundi,  sed  per  justitiam  fidei 
(Rom.  iv).  »  Et  subinde  :  «  Ideo  ex  fide,  ut  secun- 
dum  gratiam  firma  sit  promissio  omni  semini  Abra- 
hae,  non  ei  qui  ex  lege  est  solum,  sed  eiquiexfide 


est  fortitudinisveltolerantiaeuttormentapassionum  n  estAbrahas,  qui  est  pater    omnium  nostrum,  sicut 

.   »  -  *.  1.  'II-  ,_*<-*-■• J "         nnwj    ..    (     I,    r~         „^l         .    ,    ..    ^    -.        .^«     I     ~,1    ,    .,        .    .    ,     1,     I    (     .1     .      I   I     7   :     ,        ,    .,■    I,     \\ I    ,     II    I  I    ,1     ,    -     t    I     I 


susiinere  possit,attamen  illius  est  ofiicii  sive  devo- 
tionis,  ut  viam  vel  introitum  fideliter  faciat  volen- 
tibus  introire  in  regnuin  Dei,  baptizando  sive  cate- 
chizando  illos  Verbo  Dei,  faciamus,  ut  sit  memorian 
imputribilis  atque  suavis  secundum  similitudinem 
cedri.ligni  odoriferi  atque  imputribilis,  juxta  Davi- 
dicum  illud  :  «  Justus  ut  palma  florebit,  sicut  ce- 
drus  Libani  multiplicabitur  (Psal.  xci).»  Sunt  enim 
inulla  riona  gratiarum,quae  valeanl  et  suflicere  pos- 
sint  illis,  qui  etiam  si  cupiant,  palmam  martyrii 
non  attingunt.  Quid  ad  bsc  illa?«  Ego  murus,  et 
ubera  mea  lurris,  ex  quo  facta  sum  coram  eo,  quasi 
pacem  reperiens.  »  Et  est  sensus  :  Primo  quidem 
tempore,  cum  jam  nlloquenda  essem  et  de  nostra 
fide  secundum  cliaritatem  luam  respondere  incipe- 
rem,  parvula  erara.sicut  dicis,  dilecte  mi,  et  ubera  L 
non  habebam  ;  sed  nunc  et  murus  sum,  et  ubera 
sunt  mihi,  nonqualiacunque,  sed  sicut  turris.  Pro- 
cessu  namque  temporis  venerunl  scriptores  mei, 
confortati  sunl  interpretes  mei,  legemque  ac  pro- 
phetas  totumque  Vetus  parilerac  Novum  Testamen- 
tum  iu  linguas,  maxime  Grascam  et  Latinam,  de 
unoHebraicoB  linguce  repositorio  trnnstulerunl,  et 
ecce  spiritu  el  littera  fortiter  instructa  sum  habens 
etiam  de  meis,qui  mihi  nati  sunt  filiis,  doctores  el 
explanalores  luculentos  utriusque  Testamenti.Pro- 
pterea  dixi : «  Ego  murus  et  ubera  mea  sicut  turris.» 
Non  autem  hoc  ex  me,  sed  ex  gratia  dilecti.  Prop- 
pterea  et  istud  aubjunxi  :  «  Ex  quo  facta  sum  coram 
eo  quasi  pacem  reperiens,  »  id  est  ex  quo  per  fidera 


scriptura  est,quia  patrem  multarum  gentiura  posui 
te  ante  Deum,  cui  credidisli  (ibii.).  »  Item  de  eo- 
dem  :  «  Qui  contra  spem  in  spem  credidit,  ut  fioret 
pater  multarum  gentium,  secundum  quod  dictum 
est  ei,  sic  erit  semen  tuum  sicut  stellae  coeli,  et  non 
infirmatu»  esl  fide  (ibid),  »  etc.  Ergo  quae  habet 
populos  ipsa  est  fides,quia  per  fidem  Abraham  pa- 
ter  populorum.pater  multarum  gentiura  factus  est. 
Quid  igitur,o  aemula  mea,  o  Synagoga  sive  carnalis 
circumcisio  contra  me  gloriaris,  quasi  de  operibus 
legis,  quod  sola  tu  sis  vinea  Domini  ?  Ante  legem 
fuit  vinea  Domini,plantata  in  fide.et  tu  in  pravum 
conversa  es,  plantatio  autem  iila  permanet.  «  Ego 
autem,  ait  plantator  ipse,  plantavi  tevineam  ele- 
ctam.omnesemen  verum.  Quomodo  conversa  es  in 
praevum  vinea  aliena?  »  (Jer.  n).«  Quid  igitur  lex  ? 
Propler  transgressiones,  ait  Apostolus,  posita  est 
(Galat.  in).  »  Hinc  et  alius  propheta  :  «  Vineafacta 
est  dilecto  in  cornu  filio  olei,  et  sepivit  eam  (Isa. 
v),  »  etc.  «  In  cornu  facta,  »  id  est  in  fide  plantata 
est,quia  fidei  firmitas  illa  per  cornu  designatur.de 
qua  Apostolus,  «  ideo  ex  fide,  ut  secundum  gratiam 
promissio  firma  sit  omni  semini  Abrahas  (Rom.  iv).» 
«  Sepivit  autem  eam,  »  quid  est,  nisi  hoc  ipsum, 
quod  lex  propter  transgressiones  posita  est  ? 
(Galat.  m).  Itaque  nihil  dubium  remanet,  quin 
pacilico.id  est  dilecto,  «  ipse  esl  enim  pax  nostra, 
qui  fecit  utraque  unum  (Ephes.  n),  »  vinea  facta 
vel  plantata  fuerit,non  in  lege,  sed  in  fide;  et  id- 
circo  non  novo  consilio  defenditur  dilecta  haec.sci- 


accepi  peccalorum  remissionem.  Nam  ex  tunc  pro-  D  licet  Ecclesia  ex  gentibus,    quod    ex    fide    absque 


pter  ipsum  quod  et  credidi,  pacem  reperi,  et  recon- 
ciliata  sum  Deo  per  mortem  dilecti  mei,filii  sui,  et 
ex  eo  proficiens  atque  succrescens,  istam  quoque 
gratiam  consecuta  sum  ut  nihil  mihi  desit.de  Scri- 
pturis  utriusque  Testamenti,  «  et  ecce  ubera  mea 
sicut  turris,  »  quia  nihil  contra  possunt  pagani, 
Judsi,  hseretici.  «  Vinea  fuit  pacifico  in  ea,  quae 
habet  populos.Tradidit  eam  custodimus.«  Vir  affert 
pru  fructu  ejus  mille  argenteos.»Hoc!dilecta  ad  gra- 
tiam  et  gloriam  de  semetipsa  dicil,  etdilectus  con- 
tinuo  respondens  ait  :  «  Vinea  mea  coram  me  e&t. 
Millc  tui  pacifici,  el  ducenti  his  qui  custodiunt  fru- 


operibus  legis  justificetur.  «  Tradiditeam  custodi 
bua,  »  id  estpatriarchis,ducibus,judicibus,  sacer- 
dotibus,  prophetis  atque  regibus,  et  sicut  Isaias 
dicit  :  «  Turrim  quoque  et  torcular,  »  id  est  tem- 
plum  et  altare,  «  aedificavit  in  medio  ejus,  et  exspe- 
ctavit  ut  faceret  uvas,  et  fecit  labruscas  (Isa.  v).  » 
Ita  «  conversa  est  in  pravum  vinea  aliena  (ibid.)  » 
Quae  deinde  dicit :  «  Vir  affert  pro  fructu  ejus  mille 
argenteos  :  vioea  mea  coram  me  est ;  niille  tui  paci- 
fici  et  ducenti  his  qui  custodiunt  fructus  ejus,  t 
ex  opposito  illius  quae  ■  in  pravam  conversa  est,  » 
melius  intelliguntur.«  Et  fodi  eam  mihi,  ait  in  Osea 


959 


RUPEHTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


960 


Donnnus,quindecira  argenteis  etcoro  hordei(  et  di_  A  hig  quj  custodiunt  f 

mid.o  coro  hordpi.  pt  rt Wii   «^    Mm  .  n;..    _....-_       _.•__■.•        ...         .        J     *     vluelltei  m  eo  Ut 


midio  coro  hordei,  et  dixit  ad    eam  :  Dies   multos 

exspectabia  me,  nec  fornicaberis  et  non  eris  viro  , 

sed  et  ego  exspectabo  te  (Osex  m),   .,    etc.    Sacra- 

mentum  in  numeris  istis  abscondilum  est  pulcber- 

rimum,  hic  in  mcc  argenteis.illic  in  xv  argenteiset 

coro  hordei  et  dimidio  coro  hordei,  cujua  videlicet 

sacraraenti  ba:c  summa  est,  quod  ista  et   virgo  sil 

ct  viro  conjuncta.illa  autem  neque  virgo  neque  viro 

conjuncta.  Hujus  namque  virginitaiem  unitas  mil- 

ieaa.conjunctionem  vero  sive  nuptias  binarius  ccn- 

tcnus  significat.  Arithmetici  sive  abacistee    melius 

norunt quod  dicilur.et  qua  ratione  unitas  virgo  pro- 

nuntietur;  usu  habent  in  suis  tractatibus  quod  vi- 

delicet  in  semetipsa  multiplicata  nibil  creat,  quia 


virgmali  conjugio  in  calestibus  nupliis  quas  his  si- 
gmficat  b.narius  centenus,  cum  dilecto  et  dilecta  in 
sempiternmu  perfruantur.  «  Quae  habitas  in  bortis 
amici  auscultant,  fac  me  audire  vocem  tuam...  Quis 
dicat,  manifeslum  est.Dilectus  enim  dilectae  dicit 
«  qus  hab.tas  in  hortis.»  Ouibus  in  honis  habitat 
dilecta,  n.si  in  amoenitate    Scripturarum    in  dele- 
ctatione  virtutum  pulchre  florentium,    bene  olen- 
tium,  semper  virentium  ?  ,<  Fac  me,  inquit,  audire 
vocem  tuam.»  Quomodo  ?Nimirum    ita  sicut  scri- 
ptum  est :  .  N.rrabisque  filio  tuo  in  die  illo,dicens  • 
HocestquodfecilDominusmihi.  In  manu  enim  for'i 
eduxit  me  de.Egypto.  Et  erit  quasi  signum  in  manu 
tua.et  quasi  monumentum  ante  oculos  meos  'tuos], 


semel  unus,  unus  est,  quod  nulli  alii  numero  con-  B  et  ut  lex  Domini  semper  sit  in  ore  tuo  (ExoJ  ™- 
tingit.Nam  ceeteri  numeri  in  semfitinsno  d„,i;   _i.-„_       /w   vi  ..  m„„  ,.  ___. ....  {txou  xnl  • 


tingit.Nam  ceeteri  numeriin  semetipsos  ducti,  alios 
creant,utbisduo,quatuor,ettertria,  novem.  Porro 
nuptias  hujus  centenus  designat  Linarius,  et  hoc 
felicissimum  426  est,  quia  dilecta  heec  quee  ex  fide 
est.semper  viro  conjuncta  est,  et  sempervirgo  per- 
manel.Econtra  illius  viduitatem  semel  et  corruptio- 
nemilludmysticedesignat,  quod  pretium  ejus.ne- 
quein  unitate  ma_sit,ncque  adbinarium  pervenit, 
cum  dicitur  :  ,<  Fodi  eam  mihi  quindecim  argenleis 
et  coro  hordei,  et  dimidio  coro  hordei  (ibid.).  »  Si 
argenteos  attendas,  neque    decem    sunt    argentei, 
quae  esset  unitas  decena,  neque  viginti,  quee  esset 
binarius  decenus  ;  sed  suntquindeeim,  in  quo  vide- 
licet  numero  plus  unitate,minus  est  binario.Simili- 
ter  neque  unus  tantum   corus  hordei,  neque   duo 
sunt  cori,  sed  corus  et  dimidius  hordei,  plus  mo- 
nade,  minus  binario.  Itaque  et  illi  hoc    infelicissi- 
mumest.quia  neque  virgo  est,  neque  virum  habet. 
Nunc  breviter  ad  litterae  hujus  scriem   recurramus  : 
<<  Vinea  fuit  pacifico  in  ea,  qu.E  habet    populus,  ,. 
id  estomnisplantatio  quam  plantavit  dilsctus  vere 
pacificus,perquem«Deoreconciliati  sumus  (Rom. 
v),»  in  fide  planlata  est  Abrahas,  per  quam  ille  om- 
nes  heereditavit  populos.  «  Tradidit    eam  custodi- 
bus,  »  commisit  eam  rectoribus  ;   «    vir  afTert  pro 
fructu  ejus  mille  argenteos,.,  id  est  quivis  operarius 
finelisac  virtuosus,  Scripturarumperitus  et  ore  fa- 
cundus,  cunctas  fidelis  sermonis   copias  impendit 
preedicando.ul  percipiat  tempore  suo  quidpiam  de 
t ruclu  ejus.Omnes  argentei  ejus  mille,  id  est  omnes 


"     .    ° ^"",",C,iuB»iomnes       maium,  „  super  praecelsa  merita  sanctorum  afan 

sermoncs  ejus  consonant  in  una  fide,  quia  sicut  jam  D  perfectorum.Qui  sancti  afque  perfec  i    „„t  et    .. 
supradictum  est.  nnmerna  iaio  miii.--  ....-, x        ,         ...      '      tJC"cl'u  sunt.  et  cau 


Deut.  v)...  Nam  te  veraciter  ego  eduxi  de  /E^ypto' 
de  tenebris  hujus  saeculi,  de   servitute    peccati  in 
terram  illam  fluentem  lac  et  mel,  ut   habilares  in 
bortis  istis,  in  omnibus  Scripturarum  sacramentis, 
ubi  veraciter  sunt  fonles  et  rivi    lactis   et    mellis' 
fluentes  de  Spiritu  Dei  et  hominis  Jesu  Christi  di- 
lectui  tui.  «  Fac  igitur,  ut  dixi,  «  fac  me  audire  vo- 
cem  luam,  ,,  ita  ut  lex  Domini  «  semper  in  ore  (uo 
sit,  nunc  praedicando.nunc  orando,  nunc  psallen- 
do.  Hisnamque  modis  libenter  audio  vocem  tuam, 
et  ut  amplius  sapienter  ac  soliicite    id  facias,  ecce 
dico  tibi,,,  amici  auscultant,  ,,  etiam  illi,  quos  non 
vides  corporalibus  oculis,    sancti    scilicet   angeli, 
juxta  illud  :«  In  conspectu  angelorum  psallam  tibi 
,  (Pscil.  cxxxvn).  ,,  Quid    tandem,  o    dilecta,  dicis  ? 
«  Fuge,  dilecte  mi,  assimilare  capreae  hinnuloqne 
cervorum  super  raontes  aromatum.  ..  0  vocem  di- 
gnam  auditu  dilecti,  vocem  de  corde  fideli  et  mente 
bumili !  Hoc  enim  est  quod  anima  quaelibet  fidelis 
et  sapiens  dicere  consuevit  :  «  Domine,  non    sum 
d.gna  ut  intres  sub  tectum  meum  (Uaith.  vm),  , 
non  sum  digna  ut  in  meostendas  frequens  aliquod 
prsssent.ae  vel  visitationis  tuae  miraculum.  .  Fuge 
inquam,  dilecte  mi.  .,  Non  qu*ro  in  pnesenti   vita 
glonam,  sed  desidero  graliam  ;  non  quaero  clarita- 
tem  miraculorum,  sed    opto  remissionem  peccato- 
rum.  «  Fuge,  inquam,  dilecte  mi,  ,,  et  saltus    hu- 
jusmodi  similes  saltibus  capreee  aut  hinnuli  cervo- 
rum  elfice,  non  super  me,  sed  «  super  montes  aro- 
matum,  »  super  praecelsa  merita  sanctorum  atque 


supradictum  est.  numerus  iste  millena  unitasest, 
qued  arithmeticis  non  incognitum  est.  Ad  h;ec  i!le  :' 
«  Vinea  mea  coram  me  est.»  Et  est  sensus  :  Ego 
non  sum  mutatus  ;  sed  ubi  plantavi,  ibi  queero  ;  et 
habeo  vineam  meam,  scilicet  non  inlege,  sedin 
fide.  Si  enim  «  qui  ex  lege  (Rom.  iv),  ,,  haeredes 
sunt,exinanita  est  fides,  abolita  est  promissio,  et 
esset  mutabilitatis  quae  in  Deum  non  cadit.  0  '  tu 
quicunque  es,  qui  in  hacvinea  mille  argenteos,  de 
quibus  jam  dictum  est,  expendis,  .  mille  tui  paci- 
fici,»  idestpacem,  videlicet  remissionem  peccato- 
rum  facientes  vel  acquirentes  sunt  tibi,  «  et  ducenti 


sam  praBsentem  habent,  ut  necessario  miracula 
fiant.illorum  est  aliter  dicere.  Exempli  gratia,  He- 
lisasi  prophetae,  qui  meritorum  bene  conscius,  et 
causam  habens  praesentem.propter  quam  oporte'ret 
m.racula  facere  :  «  Oro,  inquit  ad  Heliam,  ut  fiat 
spintus  tuus  dupiex  in  me(IF  Reg.  n),  »  et  ita  fa- 
ctum  est :  duplicia  enim  quam  Helias,iste  miracula 
operatus  est,  ut  aliquosde  populorevocaret  ab  im- 
pielate  Jezahel,  et  a  peccatis  Hieroboam,  qui  pec- 
care  fecit  Israel.  Sed  et  in  hoc  «  fuge,  dilecte  mi,  » 
ut  semper  sis  incoraprehensibilis.  Nam  istud  con- 
cedendum  est  tua>  majestati,  ul  non  possis  corapre- 


961  COMMENT.  IN  JOB.  962 

hendi,  semperque  sis  desideratus  ac  desiderabilis,  A  sequentes  consolationes  in  semetipso  praemonstra- 

nosque  lateat,    quandiu    sumus    in    hoc    corpore,  vii,  et  in  responsis  suis  ab  illis  duntaxat  cognosci- 

«  quam  magna  sit  multitudo  dulcedinis  tuae,  quam  tur,quicunque  pro  causa  pietatis,  seu  foris  visibili- 

abscondisti  timentibus  te  (Psal.  xxx).  »  Fuge  cautus  ter,  seu  intus  invisibiliter  ab  invisibilibus  inimicis 

nobis  ac  providus,  ne  unquam  dum    vivimus,  nos  tribulalur.Ad  quem  igitur  vestrum    convertemur  ? 

comprehendisse  arbitremur,  sequentes  ut  compre-  In  quo  ex  omnibus  vobis  fugientem  dilectum  citius 

hendamus.  Montes,  montes  aromatum,  ecce  super  consequemur    et    comprehendemus  ?  0   B.  Maria, 

vos  dilectus,  «  assimilatus  capreae  hinnuloque  cer-  mons  inontium,virgo  virginum,  sancta  sanctorum, 

vorum.»  Dicat  autem  ad  quemdam  unus  ex  amicis  ad  omnes  quidem  convertimur  montes  aromatum, 

sapiens  admodum,  si  etiam  scivisset  afflictum  vel  etvocamus  ut  respondeant  nobis,  et  hoc  est  quod 

percussum  legitimeconsolari.  Voca  ergosiestqui  unusquisque  nostrum  dicit:  «  Levavi  oculos  meos 

respondeat  tibi,  et  ad  aliquem  sanctorum  conver-  in  montes,  undeveniet  auxilium  mihi  (Psal.  oxx,  » 

tere.  O  monles  sancti,  causam  singulorum  et  om-  sed  ad  te  praecipue  convertimur,  ad  te  pras  caetens 

nium  nostrum  in  uno  illo,  in  quern  hoc  dictum  est,  oculos  noslros  levamus,  tuum  prae   omnibus  auxi- 

recognoscimus,  et  idcirco  quod  illi  ab  animo  indi-  lium  suspiramus.  Per  sanctum  uteri  tui  sacramen- 
scretn  datum  est  consilium,  nos    discrete  suscipi-  _  tum.et  illum  qui  «  animam  tuam   pertransivit  (Luc. 

mus,  et  sequi  desideramus.Ille  enim,  videlicet  Job,  xx),»  gladium,  obtine  ut  videamus    ipsam    illumi- 

quod  interpretatur  dpleas,  et   in   eo  quod  Satan  ex-  nalionem  montium  aeternorum,  scilicet  dilectum  et 

petivit  eum  ut  lentaret  (Job.  i),  et  in  eo  quod  tenta-  ex  dilecto  dileclum,   simulque  dilectionem   ambo- 

tus  fidelis  inventus  est  omnium  {Eccli.  xliv),  «  qui  rum.id  est  Patrem,  et  Filium,  et  Spiritum  sanctum 

pie  volentes  vivere  in    Christo   persecutionem   pa-  Deum  unum.vivum  etverum,  cujus  regnum  et  im- 

liuntur  (II  Tim.  m),  »  dolores   et  gemitus,  et  sub-  perium  permanet  in  saecula  saeculorum.  Amen. 
Finis  Ubri  septimi,  et  ultimi  in  Cantica  canticorum. 


K.  D.  D.  RUPEim 

ABBATIS  TUITIENSIS 

IN  S.  JOB  COMMENTARIUS. 


PROLOGUS 

427  Hunc  B.  Job  male,  ut  ait  Hieronymus  (5),  quidam  existimant  de  genere  fuisse  Esau,  cum 
scriptum  sit  in  initio  voluminis  :  «  Vir  erat  in  terra  Hus.  »  Siquidem  Hus  priraogenitus  fuit  Na- 
chor,  sicut  in  Genesi  scriptum  est  :  «  Nuntiatum  est  Abrahae,  quod  Melcha  quoque  genuisset 
filios  Nachor  :  Hus  primogenitura,  et  Buz  fratrem  ejus.  »  Sed  et  Phiio  scribit  (6)  hunc  Dinae 
filire  Jacob  fuisse  maritum.  Porro  de  genere  Buz  secundi,  ut  praedictum  est,  filii  Naihor,  Balaam 
ille  divinus  exstitit,  ut  Hebraei  tradunt,  qui  in  hoc  librn  dicitur  Helius  (In  vulgata  elin)  Buzites, 
primum  vir  sanctus  et  prophetes  Dei,  postea  per  inobedienliam  et  desiderium  munerum,  dum 
Israel  maledicere  cupit,  divini  vocabulo  nuncupatus.  Nec  mirum  illum  usque  ad  exitum  filiorum 
Israel  de  ^Egypto  vixisse,  videlicet  cxl  annos,  post  mortem  Joseph,  quippe  cum  et  ip-e  Job 
eodem  tempore  vivere  potuerit,  qui  quando  percussus  est,  tam  ipse,  quam  et  amici  ejus  seniores 
illo  erani,  sicut  testatur  idem  Helui  cum  dicit  :  «  Jnnior  sum  tempore,  vos  autera  antiquiores,  » 
etc.  Nam  ponamus  omnino  eodem  tempore  fuisse  percursum  quo  morluus  est  Joseph  anno 
suo  cx.  Oerte,  quando  percussus  est,  annorum  erat  cxxxv;,  nam  post  percussionem  cxl  annos 
vivit,  et  tunc  demum  annorura  cclxxvi  illum  obiisse  haec  ipsa  Scriptura  refert.  Nihil  igitur  re- 
pugnans  aut  contrarium  incurrit,  quin  et  B.  Job  juxta  Philonem  maritus  Dinae  fuerit,  el  Helui 
qui  contra  illum  loquitur,  idem  ipse  Balaam  exstiterit.  Simulque  et  illud  sciendum  quod  et  ipse 
Job  librum  hunc  sciibere  potuerit,  nec  tamen  haec  antiquior  Scriptura  putanda  sit,  quam 
Scriptura  legis  Mosi.  Nam,  cum  supra  quam  duplices  annos  Mosi  iste  habuerit,  Moses  quippe  cxx, 
hic  autem;  ut  praedictum  est,  cclxxvi  annos  vixit,  plane  et  natu  prior  et  obitu  posterior  quam 
Moses  esse  potuit. 

Et  hic  liber  apud  Hebraeos  fere  totus,  scilicet  ab  eo  loco  ubi  ait  :  Pereat  dies  in  qua  natus 
sura,  nsque  ad  illud  :  Et  ago  paenitentiam  in  favilla  et  cinere,  hexaraetris  versibus  compositus 
est,  dactylo,  spondaeoque  currentibus.  Verumtamen  propter  linguae  idioma  crebro  et  alios  pedes 
recipit,  non  earumdem  syllabarum,  sed  eorumdem  temporum.  Interdum  quoque  rhythmus  ipse 
dulcis  et  linnulus  fertur  numeris  lege  solutis,  quod  metrici  magis  quam  simplex  lector  intelli- 
gunt.  Subjacet  autem  maxime  Ethicae,  id  est,  raorali  doctrinae  quanquam  et  saepe  tractet  de 
physica,  et  multa  contineat  de  theorica,  quae  in  sacris  litteris  habetur  pro    Logica,  quae  tres  par- 

(5)  Hieron.  in  trad.  Hebr.in  Genes. 

(6)  De  anliquiUtibus. 


963 


RUPERTI  ABBATIS   TUITIENSIS 


964 


tes  philosophife  sunt.  Porro  ejus  intentio  talis  est.  Fxpertus  in  semelipso  vir  sanctus  multos  fore 
in  hoc  saeculo  justos,  quibus  sic  eveniret,  tanquam  iniquorum  essent  operum  sicut  econtra  multi 
sunt  injusti,  quibus  ita  evenit,  tanquam  bonorum  sint  operum,  volensque  ipse,  imo  Deus,  qui 
illum  tentari  permisit,  temeraria  nimis  hominum  judicia  compescere,  qui  merita  hominis  solent 
ex  prosperitate  vel  adversitate  ejus  pensare.  Scripturam  hanc  edidit  valde  utilem,  cunctis  exsu- 
lantibus  in  lioc  mundocivibus  coeli,  qua  instruerentur  nequaquam  pec^atum  hominis  ex  quantU 
tate  pensare  flagelli,  quodiniquum  est  cum  ethnicorum  quoque  aliquis  dicat  (7)  . 

—  Careat  successibns  opto, 
Quisquis  ab  eventu  facta  probanda  putat. 

Ea  temeritate  ducti  amici  ejus,  non  sunt  rectum  coram  Domino  locuti.  Itaque  dicturus  mata 
qus  pertulit.  bona  ipsius  merita  Domino  quoque  teste  collaudata  prfemittens,  incipit  sic  :  «  Vir 
erat  in  terra  Hus,  nomine  Job.  Erafque  vir  ille  simplex  et  rectus  ac  timens  Deum,  et  recedens  a 
malo.  » 

(7)  Ovid.  in  epistola  Phyllis  ad  Demopnoontem. 


SUPER  JOB  GOMMENTARIUS. 


45S  Cap.  I.  Vers.  1.  —  «Vir  er.it  interraHus.  » 
Idcirco  sancius  vir  ubi  habitaverit  dicitur,  videlicet 
In  terra  Hus,  quae  terra  gentilium  est,  ut  hoc  laudi- 
busejus  proficiat,  quod  juxta  praconium  Sponsi  : 
«  Lilium  inter  spinas  (Cant.  n),  »  id  est  bonus  inter 
malos  fuit.  Qui  quoniam  singulanter  cum  diabolo 
fuertttcertaturusquasiaiitearenaespectaculumsacr» 
textus  Hisioriae  membra  fortis  athleta,  id  est,  qua- 
tuor  principales  mentis  virtutes  describit  dicens  : 
c.  Eratque  vir  ille  simplex,  »  et  csetera.  Nam  in  eo 
quod  dicitur:  «  Simplex,«  prudentia  quoque  intelli- 
genda  est,videlieet,quia  sanctorum  simplicitas  sine 
prudentia  non  est,  juxtaquod  Veritas  praecipiens, 
«  Estote,  inquit,  prudenles  sicut  serpentes,  et  sim- 
plices  sicut  columbae  (Matth.  x).  »  In  eo  ergo,  ut 
dictum  est,  quod  simplex  dicitur.prudentia,  in  eo 
quod  rectus,  fortitudo,  in  eo  quod  timens  Deum, 
justitia,in  eo  quod  recedens  a  malo,  temperantia 
designatur.  Post  bona  haec  interiora  ordinate  sub- 
duntur  exteriora. 

Vebs.2.—  «  Natique  sunt  ei  septem  filii,  et  tres  fi- 
lioe.  >  Ac  sidiceret:  Et  quod  magnum  esi.supradi- 
ctas  virlutes  habuit  in  fecunditate  prolis.  Saepe 
enim  cor  parentis  ad  avaritiam  allicit  fecunditas 
prolis.  Amplius  autem  et  hoc  quod  sequitur  : 

Vers.  3.—  «  Et  fuit  possessio  ejus  septem  millia 
ovium.  »  Ejusdem  proficit  l&udibus,  ut  consideres 
quantae  sanctilatis  vir  fuerit,  quem  nec  tot  hsre- 
dum  affeclus  ad  avaritiam  inclinavit.quique  ad  tam 
sedula  Dei  obsequia,  et  sic  occupatus,  vacavit.  De 
quo  constat  quod  cuncla  haec  sine  amore  possederit, 
quia  sine  dolore  amisit.  Eratque  vir  ille,  scilicet 
tam  justus,  magnus,  idesl  diveB  interoranes  Orien- 
tales.  Quo3  quis  ignorat  esse  prasdivites?  Ac  si 
aperte  diceretur  :  Ditior  fuit  divitibus.  Et  vir  ille, 
id  est,  talis,  tam  magnus,  hoc  modo  filiis  suis, 
etiam  cum  corpore  absens  esset,  sollicitudine 
praesens  aderat. 

Vers.  4.  —  «  Filii  ejus,  »  quod  magnum  est  in 
m  agna  substantia  multum  concordes,  «  ibant  et  fa- 
ciebant  » id  est,  ire  et  facere  consuetudinem  habe- 


\  bant  «  convivium,»  quod  celebrari  sine  culpa  vix 
potest,  «  per  domos,  »  scilicet  omnes  per  domos 
suas,aequali  dileclione  nullam  omitlentes.  «  Facie- 
bant,»  inquam,  «  convivium  unusquisque  »  csteris 
fratribus  suis  «  in  die  suo,  » id  est,  in  die  septima- 
nae  secundum  ordinem  cetatis  sibi  deputato.  »  Et 
mittentes,  »  id  est,  inferiori  sexui  honorem  imper- 
tientes  «  vocabant  tres  sorores  suas,  »  id  est,  chari- 
tate  indivisa,«  ut  comederent  et  biberent  cum  eis.» 
Quod  totum  est  laus  paternae  institutionis. 

Vers.5. —  •  Cumque  in  orbem,  »  id  est,  in  circui- 
tum,«  transissent  dies  convivii,»  id  est  dies  septem, 
«  mittebat  Job,»  scilicetcuram  gerenssalutiseorum 
«  et  sanctificabat  illos,»  videlicet.purgatione  sacrifi- 
cioruin  ;  hoc  est  quod  sequitur  :  «  Surgensque  dilu  ■ 

R  culo  offerebat  holocausta  per  singulos,  »  scilicet 
septem  holocausla,filiiquippe  septem  erant.Etnota 
quia  quia  octavo  die  sacrificia  diciturofferre,plenus 
Spiritu  septiformis  gratiae  pro  spe  resurrectionis, 
quae  octava  mundi  aetate  celebrabitur,  Domino  de- 
servisse  perhibetur.  «  Offerebat,»  inquam,  «  holo- 
causta.  Dicebat  enim  !  Ne  forte,  ■  id  est,  non  affir- 
mans,sed  pro  sollicitudine  dnbitans, «  ne  forte  pec- 
caverint  filii  mei  et  benedixerinl,  »  id  est,  detraxe- 
rint  Domino,  per  antiphrasin,  «  in  cordibus  suis.  » 
Temere  namque  de  alienis  cordibus  judicare  non 
debemus.  Quod  nota,  quod  perfectos  esse  in  opere 
et  sermone  docuerat,  quibus  de  sola  cogitatione 
metuebat,dicendo«  incordibussuis.» — «  Sic,»idesi, 
tam  sancte,  tam  sollicite,  «  faciebat  Job  cunctis 
diebus,  »  id  est  perseveranter.  Allegorice.  »  Vir  no- 

D  mine  Job,  »  quod  interpratur  dolens,  scilicet  Domi- 
nus  noster,  qui  «  dolores  nostros  ipse  portavit  (Isa. 
liii),  »  —  «  erat,  »  imo  est,  id  est,  habilat  per 
fidem  « in  terra  Hus,  »  id  est,  in  corde  populi  con- 
siliatoris  re«nat.  Hus  quippe  consiliator  interpreta- 
tur.El  «  sapientia  »  Dei,  scilicet  (.  hristus,  ■  habito, 
inquit.in  consilio,eteruditisintersumcogitatiombus 
(Proi>.  vm).  »  —  «  Et  ille  vir  erat  simplex  et  re- 
clus,>  id  est  mansuetus  et  justus,  et  timens  Deum, 
juxla  quod  scriptum  est :   «  Et  replebit  eum  Spiri» 


965 


COMMENT.  IN  JOB. 


966 


jus  timoris  Dornini  (lsa.  xi)  :  »  —  «   Et  recedens  a  A.  est  in  historieo  sensu.«  Natique  sunt  ei,  »  videlicet 


malo,  «  videlicet  quia  «  peccatum  non  fecit,  nec 
inventus  est  dolus  in  ore  ejus  (/  Petr.  11).  »  — 
o  Natique  sunt  ei  septem  iilii,  »  id  est  apostoli 
gratia  septiformis  Spiritus  implendi,«  ettres  filiae,  » 
id  est.plebes  inlirmiores.sed  tamen  lide  Trinitatis 
solidalae.  «  Et  fuit  possessio  ejus  septem  millia 
ovium.n  id  est  innocenlia  perfectorum  ex  legis  pa- 
scuis  ad  perfectionisgratiam  venientium.  «  Et  tria 
millia  camelorura,  »  id  est,  in  Trinitatem  creden- 
tium  tides  gentilium,qui  torti  moribus,  atque  onu- 
sli  criminibus,  ab  idolorum  cultura  venerunt,  sive 
plebes  Samaritanorum,  qui  sicut  cameli  quasi  ru- 
minant.sed  cequaquam  ungulam  findunt,  videlicet 
quia  legem  ex  parte  recipiunt,  et  ex  parte  contem- 


per  conceptum  bonae  cogitationis,  «  septem  filii,  » 
id  est  virtutes  septem  Spiritus  sancti,«  Spiritus  sa- 
pientiae  et  intellectus  (Isa.  xi),  »  etc.  Nam,  licet  haa 
gratiaB  in  solo  Christo  plenarias  requieverint,  tarnen 
eisdem  quisque  eleclus  pro  suo  modulo  participa- 
lur.  «  Et  tres  tiliae,  »  videlicet  fides,  spes,  charitas, 
quarum  pulchritudine,  quidquid  viriliter  agit  per- 
ornatur  intrinseeus.et  perfectionis  summa,  in  se- 
ptem  filiis,  et  tribus  his  filiabus  quasi  denarius  nu- 
merus  impletur.  «  Et  fuit,  »  scilicet  in  pascuisveri- 
tatis,  ■  possessio  ejus,  »  id  est  cogitationes  ejus, 
«  septem  millia  ovium,»  id  est  innocuae  cum  per 
fecta  cordis  munditia.»  Nam  in  septem  millibus,  » 
pertectio  ;  in  nomine  «  ovium,  »  munditia    vel  in- 


nunt,  dum  fidem   resurrectionis  neseiunt.  «  Quin-  p  nocectia  signatur.  «  Et  tria  millia  camelorum,  »  id 


genta  quoque  juga  boum  et  quingentaa  asinae 
4^9  Numerus  hic  ex  quinquagenario  decies  mul- 
tiplicabo  perficietur.  Et  quinquagenarius  requiem 
jubilaii,  denarius  autem  summam  exprimit  perfe- 
ctionis.  Boum  quoquo  nomine  in  praesenti  Judaea, 
asinarum  vero  nominegentilium  figuraturstultitia. 
Idem  ergo  hic  quod  superius  nominatis  ovibus  et 
camelis,et  per  boves  et  asinasdesignatur,  videlicet 
quia  seternam  et  perfectam  requiem  Judaea  gentili- 
tasque  quasi  quingenta  jugaboum  et  quingentieasi- 
nee  Chrislocolligunturpossidendaj.Etquia  perboum 
fidem  prius  stulta  mundi,post  etiam  astuta  collecta 
sunt,bene  priusanimaliummultitudinedescripta.in 
extremo  ponitur,«  ac  farrilia  multa  nimis.  »  Eratque 
vir  ille,  scilieet   de    quo  dictum    est  :    «  Ecce  vir 


estitemcogitationessubcognitioneTrinitatissponte 
se  in  appetitu  humilitatis  inclinantes.Camelus  enim 
portandis  oneribus  ultro  dorsum  praebet.Vel  exem- 
plo  Domini,  de  quo  dictum  eet :  «  Culicem  liquan- 
tesetcamelumglutientes(1Va//A.  xxm).  »  Aut  certe 
qui  habentes  aliquid  saeculi  et  aliquid  Dei,  non  qui- 
dem  se  penitus  lindunt  ab  omni  terreno  opere,  sed 
tamen  ruminant,  temporalia  dispensando  bene. 
«  Quingenta  quoque  juga  boum,  »  id  est  virtutes 
concordes  sub  jugo  Christi,  mentis  duritiam  exa- 
rantes,  «  et  quingenta;  asinae,  »  videlicet  motus  la- 
scivientes  dominante  restrictiratione.«Quingentae» 
inquam,  id  est  aeternae  pacis,  ut  supradicluna  est, 
requiem  perfectam  desiderantes.  «  Ac  familia  multa 
nimis,»  id  est  cogitationes  innumerae,  quae  velut  an 


Oriens  nomen  e}us{Zach.  \i),  »  magnus  inter  omnes  C  cillulae,absente  domina  ratione.loquaciter  perstre 


Orientales,  id  est  inter  omnes  sanctos  in  fide  ejus- 
dem  Orientis  consistentes,  videlicet  quia  caeteros 
sanctos  adoptio  facit  esse  Orientales,  illum  autem 
Divinitatis  natura  verum  Orientem  exaltat.  «  Kt  filii 
ejus,  »  id  est  praedicatores  ejus  sancti  apostoli, 
«  ibant  per  doinos,  »  id  est  per  diversas  regiones, 
«  et  faciebant  convivium,  »  id  est  audientibus  mi- 
ntstrabant  epulas  virtutum,  «  unusquisque  in  die 
suo,  »  id  est  in  intellectu  suo.  «  Cumque  transis- 
sent  in  orbem  dies  convivii,  »  id  est  peracto  mini- 
sterio  praedicalionis,  mittens  scilicet  Spiritpm  san- 
ctum,  t  sanctificabat  eos,  »  videlicet  quia  pro  prae- 
dicaturis  apostolis  Patrem  Redemptor  nostcr  exora- 
vit.Dicebat  enim  :  •  Ne  forte  peccaverint  filii  mei,  » 


punt.opus  negligunt,sed  illa  redeunte  conticeseunt, 
propriumque  opus  repetunt.  «  Eratque,  »  imo  est, 
«  vir  ille,  »  id  est  talis,  «  magnua,  »  scilicet  con- 
templatione  socius,  «  inter  omnes  Orieniales,  »  id 
est  mentes  excedens  intcr  coelestes  spiritus,  Orien- 
tali,id  est  divinae  luci  inhaerens,  dicensque  :  «  No- 
stra  autem  conversatio  in  coelis  est  (Philifjp.  m).  » 
«  Et  lilii  ejus,  »  scilicet  supradicti.eunt  per  domos 
«  et  faciunt  convivium,  »  id  est  virtutes  singulae 
juxta  modum  proprium  mentem  pascunt,  «  unus- 
quisque  in  die  suo,  »  id  est  unaquaeque  virlus  in  il- 
luminatione  sua.«  Et  mittentes  vocant  teitio  sorores 
suas,»idest  Ddem,spemetcharitatem,»ut  comcdant 
etbibant  cumeis,»  id  est  gaudeant  in  omne  opus  bo- 


id  est  praedicatores  mei,«  et  benedixerint,  »  id  est  D  numcujusquevirtutis.Etquianonnunquamaliquan 


maledixerint,  «  Deo  in  cordibus  suis.  »  Maledicere 
enim  Deo  est,  de  ejus  munere  sibi  gloriam  prabere. 
«  Sic  faciebat  Job  cunctis  diebus,  »  videlicet  quia 
sine  intermisaione  pro  nobis  boloeaustum  Redem- 
ptor  immoIat,cum  Patri  suam  pro  nobis  Incarnatio- 
nem  demonstrat.  Moraliter  :  «  Vir,  »  scilicet  quis- 
que  electorum  viriliter  agens,  «  nomine  Job,  »  id 
est  dolens,  videlicet  de  praesentibus,  et  ad  eeterna 
feslinans,  «  erat,  »  imo  est,  o  in  terra  Hus, »  id  est 
animum  inhabitat  consiliatorem,et  omnia  cum  con- 
silio  agentem.  «  Eratque  vir  ille  simplex,  »  etc. 
Istud  non  mutatur  ab  eo  modo,  quo   supradictum 


tulaelatione  ipsabona  nos  opera  polluunt.bene  sub- 
jungitur  :  «  Cumqueinorbem  transissent  dies  con- 
vivii,»  id  est  ubi  peractus  esl  sensus  vel  effectus  cu- 
jusque  virtutis,«  mittebatJob  et  sanetificabat  eos,» 
quia  videlicet  omne  quod  actum  est  districta  retra- 
ctatione  vir  sapiens  studet  emundare.  «  Consur- 
gensque  diluculo,  »  id  est  humanilatis  noctem  de- 
serens,  «  diluculo,  »inquam,  id  est  in  compunctio- 
nis  luce  «  holocaustum  per  singulos  offerl  filios,  » 
id  est  pro  unaquaque  virtute  devotae  precis  imraolat 
hostiam.  «  Dicit  enim  :  Ne  forte  peccaverint  filii 
mei,  et  benedixerint  Deo  in  cordibus  suis,  »  id  es(_ 


96- 


RUPERTI    ABBATIS  TUITIENSIS 


968 


ne  forte  virtutes  meae,  dum   bona   in  aperto  exer-  A,  invidendo  rimas  rc probalionis  exquirere,  et   quasi 


cent.in  occulto  noxia  mulitae  sint,  et  arrogando  sibi 
quod  sunt,  Deo  maledixerint.  Quod  bene  et  subtili- 
ter  Jeremias  insinual  per  viros  quod  ad  offerenda 
Deo  munera  venientes  in  medio  civitatis  refert  inter- 
fectosesse  ab  Ismael  (Jer.  xli),  quia  divinis  deditaa 
operibus  mentes,nisi  magna  se  circumspectione  cu- 
etodiant,subripiente  hoste,  dum  devotionis  portaot 
hostiam  in  ipso  itinere,  perdunt  vitam  thesauri  ; 
quibus  sedecemviri  redemeruntne  interficerentur, 
spes  est,  quae  in  agro  pcenitentiae  recondita  supra- 
dictis3acrificiisomnem  virtutemadperfectumenrun- 
dat.  «  Sic  faciebat  Job.  »  id  est  sic  facit  iste  dolens 
vir, «  cunctis  diebns,  »  videlicet  quia  frustra  velo- 
citer  in  bono  opere  currit,  qui  priusquam  ad  metas, 


vermem  ad  virenlis  arboris  radicem  ponere. 

Vers.  11.  —  <i  Sed  extende,  »  subintellige  usque 
ad  me,  «  manum,  »  id  est  polestatem  tuam,  videli- 
cet  feriendi  licentiam,  «  et  tange,  »  id  est  langere 
me  permitte,  «  cuncta  quai  possidet.»  Ac  si  dicat : 
Cuncta  quas  dedisti  subtrahe  ;  «  nisi  in  faciem  be- 
nedixerit  tibi,  »  id  est  nisi  gratiam  favoremque 
tuum  maledicendo  conlempserit.  Hoc  dicere  dia- 
boli  est  ad  afflictionem  bonorum  malitiae  aestibus 
anhelare. 

Vers.  12.—  «  Ecce,»  subintelligereadcursum  ma- 
litiae  te  relaxo,  «  universa  quae  habet,  •  id  est 
cuncta  substantia  ejus  et  lilii  ejus,  «  in  manu,  » 
id  est  in  potestate  lua  sunt  ;  «  tantum,  »  subaudi. 


id  est  ad  bravium  vitae  perveniat,a  proposito  deficit.  g  hoc  prohibeo,  «  ne  in  eum,»  id  est  in  corpus  ejus, 


Ecceautem  quasi  quoddam  speculum  mentis  no- 
strae  oculis  opponitur,  cum  talis  viri  tentalio  des- 
cribitur,  qua  diabolus  non  contra  eumdem  Job, 
sed  ipsum  habens  pro  materia  contra  Deum  cer- 
tamen  hoc  ordine  proponit. 

Vers.  6.  —  «  Quadam  autem  die.  »  Primo  notan- 
dum  quia  tentatio  viri  justi,  qua  ad  victoriam  duci- 
tur,  a  die  coepta  perhibetur.  Econtra  divitis  anima 
in  Evangelio  nocte  repetitur  (Luc.  xn),  et  Salomon 
nocte  sapientiam  accepit  non  perseveraturus  (Hl 
Reg.  m).  «  Quadam  ergo  die  cum  venissent  filii 
Dei,  »  scilicet  electi  angeli,  qui  perPaulum  omnes 
dicuntur  administratorii  epiritus  (Hebr.  n),  cum  in- 
quam  hi  «  filii  Dei,»  qui  ad  nos  mittuntur«  venis- 
sent,»  videlicet  spiritus  conversione,et  «  assisterent 
coram  Domino,»  unde  nulla  discedunt  mentis  aver- 
sione,«  adfuit  inter  eos  etiam  Sathan.» —  «  Adfuit,» 
inquam.ita  ut  videretur  non  ut  videret,«  intereos,  » 
id  est  cuncta  videntem  latere  non  valens.sicut  c.e- 
clis  solem  non  videns  solis  radiis  perlunditur. 

Vers.  7. —  «  Cui,»  videlicet  non  electis  angelis, 
sed  Satan  quem  nescit.idest  quem  reprobat,«  dixit 
Dominus  :  unde  venis  ?  »  "Videlicet  quia  dignum  est 
ut  itinera  ejus,quaejudicans  damnat,  quasi  nesciens 
requirat.  Hoc  est  dicere  Dei,  «  unde  venis  ?  »  iti- 
nera  malitiae  ejus  increpare.«  Respondeus  Satan,  > 
cujus  utique  respondere  est.omnipotenti  majestali 
nil  posse  celare,  «  ait  :  Circuivi  terram,  et  peram- 
bulavi  eam.  »  Bene,  quia  quietus  in  cceli  culmine 
slare  contempsit,  430  idcirco  laborans  et  anxius 
terram  non  transvolat,  sed  peccati  pressus  pon- 
dere  perambulat,  et  ad  gyrum  laboris  circuitjuxta 
illud  :  «  In  circuitu  impii  ambulant  [Psal.  xi).  » 

Vers.  8.  —  «  Dixitque  Dominus  :  Nunquid  con- 
siderasti  servum  meum  Job,  »  subintellige  qualis 
sit,  et  perspexisti,  «  quod  non  sit  similis  ei  super 
terram  ?  »  Hoc  dicere  Dei  est  tales  electos  suos  ju- 
stificando  facere,  qualibus  angelus  apo=tata  possit 
invidere.«  Vir  simplex,  »  etc.  Hoc  superius  jam  di- 
ctum  est. 

Vers.  9,  10.  —  «Nunquid  frustra,  i>  idest  gratis, 
Job.qui  tot  bona  in  terra  recepit,  «  timet  Deum,  >■■ 
id  est  innocenter  se  gerit?  Hoc  dicere  diaboli   est, 


extendas  manum.  »  Ac  si  dicat  :  Non  sic  laxo  le 
hostem,  ut  undique  fcriam  civem.  «  Egressusque.» 
id  est  relaxatus  est  «  Salan  a  facie  Domini,  »  id 
est  a  disciplinae  vinculis,  videlicet,  quia  diu  ligata 
voluntas  ad  opus  processit. 

Vers.  13.  —  «  Cum  autem,  »  subaudi  illo  quae- 
rente  teinpus  aptum  tentationi,  «  quadam  die  filii 
ejuset  liliae  comederenl  et  biberent  in  domo  fratris 
sui  primogeniti,  »  videlicet  dispensante  et  pro- 
dente  nobis  Deo,  quia  praenuntia  Iribulatiouis  est 
laetitia  satietatis. 

Vers.  14-19.  —  «  Nuntius  venit  ad  Job,  qui  di- 
ceret  :  Boves  arabant,  et  asinae,  »  etc.  Haec  et  cae- 
terorum  verba  nuntiorum,  nunc  interim  in  histo- 
p  rico  sensu  exposilione  non  indigent.nisi  quod  cal- 
lide  tentatoris  instinctu  damna  et  multa  nuntian- 
tur  et  subila,  dum  adhuc  illo  vel  illo  loquente  ve- 
vit  alius,  et  quod  hic  ait,  «  boves  arabant,  »  ut  vi- 
delicet  memorato  fructu  operis  causa  crescat  do- 
loris,  «  alius  autem  :  lgnis,  inquit,  Dei  cecidit  de 
ccelo,  »  «  ignis,  »  inquam,  «  Dei,  »  tanquam  si  di- 
ceret,  illius  unimadversionem  sustines,  quem  tot 
bostiis  placare  voluisti. 

Vers.20.  —  «  Tunc,  »  id  est  tandem,  scilicet  li- 
beris  amissis,  «  surrexit  Job  et  scidil  vestimenta 
sua.  »  quod  videlicet  magni  doioris  indicium  erat, 
«  el  tonso  capite,  »  videlicct  quia  capillos  tempore 
tranquillitatis  ad  ornatum  servaverat,  «  corruit  in 
terram  et  adoravit,  »  videlicet  tenens  duo  prae- 
cepta  charitatis ;  corruit,  amorem  proximorum  in 
D  dolore  exprimens,  et  adoravit  amorem  Dei  non 
deserens.  Et  vigilanter  altendit  qualis  buc  venerit, 
id  est  qualis  natus  sit. 

Vers.  21.  —  «  Nudus,  j  inquit,  id  est  nihil  ha- 
bens,  «  egressus  suni  de  utero  malris  meae,  »  ter- 
ram  videlicet  quas  nos  omnes  genuit  matrem  suam 
nominans.Sequitur  enim  :  «Nudus  revertar  illuc,  » 
scilicet  quando  sepeliar  mortuus.  Magis  autem  ex 
justitia  Conditoris  consolationem  sibi  adhibens, 
«  Dominus,inquil,dedit,Dominus  abstulit.» —  «  Do- 
minus,»  inquam,  non  diabolus  «  abstulit.  »  Aufe- 
rendo  ergoqui  dedit,sua  recepit,  non  mea  abstulit. 
Et  adDeum,cui  nonnisi  juslum  placet,  suae  volun- 


969 


COMMENT.  IN  JOB. 


970 


sicut  Domino  placuit,  J^  «  comederent  et  bibcrer.t  vinum,  »  iii  est  preedica- 
Tolumque  quod  rectum  renl  Evangelium,  «  nuntius  »  videlicct  sermo  pro- 
pbelicus,  «  venii,  »  id  esl  implelus  est,  quidiceret  : 
«  Proplerea  caplivus  duetus  est  populus  meus,  quia 
non  habucrunt  scientiam  (ha.  v).  »  Videbit  hoc 
modo  :  «  Boves  arabanl,  »  id  est  boni  operalores 
concordiier  verbo  inslabanl,  «  el  asinoe,  »  id  est 
simplices  «  pascebantur,  »  id  est  docebantur,  ojuxta 
eos,  »  iJ  est  eorum  doctrinas  consentientes,  «  et 
irruerunl  Sabaei,  »  idestcaptivantes,  videlicetspiri- 
lus  muligni,  «  tulerunlque  omnia,  »  videlicet  in  in- 
fideliiatis  caplivilatem,  «  et  pueros,  id  est  nondum 
in  fide  robustos,  «  percusserunt  gladio,  »  scilicel 
desperationis,  «  et  elfugi  ego,  »  subaudi  propbeticus 
sermo,  « solus,  »  videlicet  quia  cunctis  supersles 
p.  perseculionibus  Cbrislum  annunliat  sermo  prophe- 
ticus.  «  Cumque  adhuc  illc  loquerelur,  venitalter,» 
i  1  est  aliud  de  sermone  prophetico  implelum  esl, 
scilicet  hoc  :  «  Zelus  ignis  apprehendit  populum  in- 
erudiiuin.  »  Quod  tali  modo  in  impletumest  :  «  Ignis 
Dei,  »idestnaminainvidis,  Deo  permittente,  «  oeci- 
dit,  »  id  est  exarsil,  «  de  ccelo,  »  id  es!  a  praeposi- 
torum  cordibus,  qui  ccelum  dicuntur,  juxla  illud  : 
«  Attende,  cielum,  et  loquar  (Deut.  xxxn),  »  ob  «ta- 
ctas  oves,  puerosque,  »  id  est  ad  consensum  sui 
taclos  simplices,  «  consumpsit,  »  id  est  a  fide  sub- 
verlit. 

-181  Vers.  17.  — « Venit  alius,  »  id  est,  implelum 
est  aliud  de  sermone  prophelico,  verbi  gratiaislud  : 
«  Et  lenentes  legem  nescierunt  me  (Jer.  n).  »  Im- 
pletum  est,  inquam,  hoc  modo  :  «  Cbaldsei,  »  id  cst 


tatis   studium  inclinans, 

iuquit,  ita   factum   est. 

sentit    benedictione   concludit,     gloriiH    personans 

hymnuin  :  «  Sit  nomen  Doinini  benedictum.  » 

Vcrs.  22.  —  «  In  omnibus  his  non  peccavit  Job  la- 
biis  suis,  »  id  est  inlerioribus  labiis,  «  neque  »  ore 
exterius  «  stultum  aliquid  contra  Deum  loculus  est.  » 
ALLEoonicE.  Cuncli  dies  quibus  sine  inlcrmissioue, 
ut  supradictum  est,  holocaustum  corporis  et  siugui- 
nis  sui  pro  nobis  Redemplor  noster  immolat,  dies 
unus  esl,  dies  manifestala;  sapientiae,  dies  salutis, 
do  quo  Apostolus  :  «  Ecce  nunc,  inquil,  lempus  ac- 
ceptabile,  nunc  dies  salutis  (//  Cor.  vi).  »  Et  Psal- 
misla  :  «  Hodie  si  vocemejusaudieritisfPsu/.  xciv).  » 
D^  hac  die  nunc  dicitur:  «  Quadam  aulem  die 
eum  venissent,  «  videlicet  in  recordationem,  «  filii 
Dei,  »  scilicet  qui  eranl  dispersi,  «  ul  assislerent 
coram  Domino,  »  id  est «  congregarentur  in  unum,  » 
sicul  ait  evangelista  (Joan.  xi),  «  adfuit  inler  eos,  » 
scilicet  scrvienles  ad  eleciorum  adjulorium,  «  et  Sa- 
lat),  »  videlicel  serviens  ad  probationem  ipsorum. 
«  Cui  dixit  Dominus.  »  Quid  sit  dicore  Dei,  quid  re- 
spondere  Salan,  jam  supradictum  est.  «  Uude  vc- 
nis?  »  Increpatio  est,  videlicet  quiu  qui  anle  qua^i 
non  visus  tolerabatur,  incarnalo  Domino,  diabolus 
increpatur.  «  Circuivi  terram,  »  videlicet  genles  oin- 
nes  post  me  traxi  ab  Adam,  «  et  perambulavi  eam,  » 
id  est  nullum  a  reatu  liberum  reliqui.  «  INunquid 
servum  raeum  Job,  » id  est  Christum  in  forma  servi, 
«  considerasti?  »  id  est  deprehendisli  videlicet  quia 
dicis:  «  Quid  rnihi  <t  tibi?  scio  quia  Filius  Dei  es 
(Marc.  i). «  — Consi Jerasti,  inquam.quod  non  sil  in  ^  feroces,  scilicel  persecutionis   auctores,   «  fecerunt 


terra,  »  id  est  in  hominibus  qui  tantum  homines 
sunt,  «  similis  ei,  »  videlicet  quia  Deusel  homoest, 
«  Hoino  simplex,  »  etc.  Hoc  superius  expositum  est. 
«  Et  Satan,  »  quia  idipsum  quod  de  riivinilate  ejus 
suspicatus  fuerat,  in  dubium  sibi  venil  prae  super- 
bia,  «  Nunquid,  ail,  fruslra,  »  et  non  magis  pro 
praesenti  qua  remuneratur  miraculorum  gloria,  hic 
«  ttmet  Deum,  »  adeo  recedens  a  malo,  ut  Deus  pu- 
telur,  cum  sit  homo.  «  Nonne  »  ideo  absquc  peccato 
incedit,quia  «  lueum,  »  id  estanimamejus,  ne  possit 
tentari  ul  caeteri  homines,  «  vallasti,  ac  domum,  » 
id  est  corpus  ejus,  «  universamque  substanliam  per 
circuilum,  »  id  est  electos  ejus  ut  invadere  non  prae- 
sumam  ?  «  Operibus,  »  scilicet  miraculis, «  manuum,» 


tres  turnias,  id  est  Pharisaei,  Herodiani,  et  Saddu- 
caei,  diviserunt  se,  «  et  invaserunt  camelos,  «  id  est, 
infirmorum  mentes,  verbi  gralia  Samaritanos,  «  et 
tulcrunt  eos,  »  id  est,  a  fide  et  spe  resurreclionis 
avertere  moliti  sunt,  el  cselera  ut  supra. 

Vers.  18,  19.  —  «  Et  ecceintravit  alius,  »  id  est, 
impletum  est  aliud  de  sermone  prophelico,  scilicet 
hoc  :  «ProximimeialongesteterunttPia/.  xxxvn);  » 
vel  illud  :  «  Percutiam  pastorem  et  dispergenlur 
oves  (Zacli.  xm).  »  Hoc,  inquam,  hoc  modo  imple- 
tum  est.  «  Filiis  tuis  et  filiabus  vescentibus,  »  ut 
supra  exposilum  est,  «  repente  ventus  vehemens,  » 
id  est  tent  ilio  fortis,  «  irruit  a  regione  deserli,  »  id 
est,  a  Judasis  Deo  desertis,  vel  a  spirilibus  immun- 


id  est  curationum,  «  ejus  benedixisli,  »  videlicet  ut  D  dis,  et  concussit,  »  id  est,  ad   perseculionem  com- 


mullasint,  «  et  possessio  ejus  crevit  in  terra,  »  id 
est  credentes  in  eum  muliplicati  sunt.  Haec  Satan 
Deo  dixisse,  est,  talia  invidendo  sensisse.  «  Sed 
extende  »  et  cstera  usque  :  «  Cum  autem  quadam 
die,  »  sicut  superius  accipienda  sunt,  nisi  quod  ait, 
«  in  manu  tua  sunt.  »  In  qua  nunc  accipi  debet  po- 
testas  non  perdendi  sed  tenlandi,  et  cribrandi  sicut 
triieum  (Luc.  xxxn).  «  Cum  autem  quadam  die,  filii 
ejus  et  tiliae,  »  id  est  apostoli  et  iuferiores  discipuli, 
«  in  dorao  fratris  sui  primogeniti,  »  id  est  intra  fi- 
nes  Judaici  populi,  qui  ideo  primogenilus  diclus 
esl,  quia  ad  cultum  Dei   prior   venit  quam   genles, 

Paxrol.  CLXVIII. 


movit,  «  qualuor  angulos  doraus,  »  id  esl,  quatuor 
ordiues  Synagogae,  videlicet  saccrdotes,  Scribas, 
seniores  el  Pharisasos.  «  Quae  corruens,  »  scilicet 
in  persecutionis  crudelilatera,  «  oppressit  liberos 
tuos,  »  id  est,  desperatione  obruit  apostolos. 

Vers.  28.  —  «  Tunc  surrexit  Job,  »  videlicel  in 
raorluis,  ve.l  ad  vindiclam  se  erexil,  «  et  scidit  ve- 
stimenta  sua,  »  id  est,  Synagogara  quaasibiadhajse- 
rat  a  se  rejecil,  «  et  lonso  capite,  »  id  est,  a  prin- 
cipibus  abrasa  sacerdolii  dignitate,  «  corruit  in  ler- 
ram,  »  id  est,  vcnit  ad  genlium  nbtiliam.  Terra 
namque  boo  loco  esl  gentililas  peccatiii,    videlicet 

31 


971 


RUPERTl  ABRATIS  TDITIENSIS 


quia  peccanti  homini  diclum  c^i  :  «  Terra  cs  el   in  \  matione  pravae  suggeslionis  «  consumpsit.    »    Disit 

ef  lioc  :  «  Childasi,  »  id  csi  feroces,  scilieet  iidcm 
maligni  spirilus,  «  fecerunl  tres  turmas,  »  id  esl, 
illicito  opere,  superilua  locuiione,  inorilinata  cogi- 
lalione  mentem  impelivere,  c<  et  camelos,  »  id  est 
bonas  rerum  lemporalium  dispensaiioues,  «  etpue- 
ros,  »  id  est  S'-nsus  islis  praesidentes,  gladio  imprn- 
deutiae  percussii  [perscusserunt].  Dixil  et  hoc:«  Filiis 
luis  el  Gliabus,  »  et  caelera  ul  supra,  «  repcnle  vc-n  us 
vebemens,  ■  id  est  leulaiio  fortis,  «  irruit  a  regionc 
deserti,  »  id  esi  a  spiriiibus  immuudis  Deo  desrriis, 
«  et  concus>lt  qualuor  angulos  domus,  »  id  est  qua- 
tuor  conslantiaa  virlutes,  prudcntiam,  lemperan- 
liam,  fortiludinem,  jusiitiam.  «  Quae  corruens  op- 
pressit  liberosluos,idesl,  omnes  virlules  exstinxil. 


lerram  ibis  (Gen.  in).  »  —  «  Et  adoravit,  id  est, 
adorantes  fecit  juxia  illud  :  «  Propterea  contiiebor,» 
idesi,  confessores  acquiram,  «  libi  iu  genlibus,  el 
nomini  luo  cantabo  (Psat.  xvu),  »  iu  esi,  c.mtari 
faciam. 

Vers.  21.  —  •  Nudus,  »  inquil,  id  est,  homo 
purus  et  absque  ornaiu  divinilatis  esse  reputatus, 
«  egressus  suin,  »  id  est  recessi  «  de  utero,  »  id 
esl,  a  carnali  sensu,  «  matris  mem,  »  videlicet  Sy- 
nagogse.  In  cujus  rei  lypum  cum  mulier  /Egyplia 
Josepb  incesiis  amplexibus  lenere  vellel,  ille  re- 
liclo  pallio  in  manu  ejus  nu.lus  profugil  »b  ea 
(Gen.  xxxix).  Sic  Dominus  nosler,  relicia  in  manu 
Synagogae  legis  litiera,  qua  ejus  conlei:unlur  sacra- 


menla,  confugit  ad  gentes,  dicens  :  «  Nu  lus  egres-  g  «  Tunc  surrexil  Job,  »  id  est,  post  baec,  respicienle 


sus  sum  de  ulero  matris  mes,  »  ut  supra  diclum 
est.  Nudus  in  aivinitate,  conspicuus  revertar  illuc, 
videlicet  in  mundi  lermino,  cum  uiultiludo  gentium 
subinlroiret  (Rom.  xi).  Dominusaquo  per  hoe  quod 
homo  sum  accepi  omnia,  dedit,  scilicel  Synagogam 
exspectantem  meam  Incarnationera,  dominus  abstu- 
lil,  scilicet  eamdem  meam  praesenliam  coniemnen- 
lem.  In  omnibu^  hi>  non  peccavit  Job  :  «  Peccatum 
quippe  non  fecit,  nec  inveulus  est  dolus  inoreejus 
[Isa.  liii  ;  /  Petr.  h).  »  Moiialitkr.  Quia  talis  est 
unusquique  qualis  el  cogiiaiio  ejus,  tunc  vemunt, 
scilicet  filii  Dei,  ut  «  assistant  coram  Doinino,  » 
cum  ccelestia  volvimus  in  palalio  menlis  perampli- 
ludinem  contemplalionis,  id  est  inler  eos  et  Salan, 
cum  se  interserii,  ulbene  cogitala  peiiurhet.  Capie 


Doniino,  is  qui  lentalus  est,  ad  decerlandum  assur- 
git,  i  et  scidit  vestimenla  sua,  »  id  est,  cuncla 
sua  retraclat  opera,  «  et  lonso  capite,  id  est,  reje- 
clis  cogitaiiouibus  vanis,  «  corruil  in  lerram,  »  id 
est,  confnetur  inlirmiiaiem  suam,  ei  «  adoravil,  » 
peecata  sua  cunfilens  :  «  Nudus,  »  inquil,  »  egres- 
sus  sum,  »  id  e4,  nullis  meis  meriiis  renatus  sum, 
«  de  utero  malris  meae,  »  videlicel  primae  graiiae. 
«  Nudus,  »  id  est,  in  sola  misericordia,  spem  ha- 
bens,  «rcvetar  illuc,  »  id  esl,  ad  eamdem  graiiam. 
Dominus  misericordiler  dcdil,  Dominus  jusle  abslu- 
lil,  sicul  Doniiao  placuii,  scilicet  lollendi  potesla- 
lem  habenli  sicut  et  largitalem  dandi,  ita  factum 
esl,  videlicet  et  ad  ejus  judicium  recurrere  dignum 
est.  «  Sii  nomcn  Domini  benedicium,    »   id   est  iu 


__ , _,-. r.  ... 

ra.  usque  :  «  Egressus  est  Saian  a  facie  Domiui;»  "  omnibusjudicnssuis  benedicam  Dominum.  Ei   hoc 


sic  suni  accipienda  pene  ut  superius.  Egresso  ita- 
que  Satan,  id  est,  permisso  eum  tentari,  quem 
necesse  e.st  tenlalionibus  erudiri,  sequitur  :  «  Cum 
autem  quadau:  die  lilii  et  li  1  ise  ejus,  id  est,  virtutes 
superius  dicta?,  «  comederenl  ei  biberenl,  »  id  esl, 
epulas  vilae  sumerenl  «  in  domo  fralris  sui  primoge- 
niti,»id  est.in  sacramentis  Bdei,  primogeniianamque 
viriutum  omnium  Udes  esi,  «  sine  (ide  quippe  Deo 
placere  impos-abile  est  (Hebr.  xi),  »  —  «  nuulius  ve- 
nit,  »id  esl,  discrelio  ad  conscicnli.im  recurril,  quae 
pereuntibus  plerumque  aliis  virtuiibus  sola  superesi, 
«  Boves,  »  iuquii,  «  ar.ibaut,  »  id  est,  graves  medi- 
tationes  ln  bonis  studiis,  verbi  gralia,  in  sacra 
Scriplura,  se  exercebant,  «  el  asinae,  »  id  esi,    sim- 


modo  loquens,  «  inomnihu>  bis  non  peccavil  Job,» 
videlicet  solerli  curacusiodire  dolens  animus  debet 
neigr.is  qui  hunc  velut  auiuin  concremat,  per  exces- 
suin  sermoms  illiciti  in  paleae  favillam  verlat.  Hoc 
idem  quod  de  viriuiibus  dicium  esl,  de  donis  Spi- 
ritus  sancli  seniire  nil  obsial.  Alli  namque  prophe- 
tae,  alii  genera  linguarum,  alii  virlules  curationum 
dantur(/  Cor.  xn).Sed  quia  ipsa  dona  non  semper  in 
menle  eodem  modo  sunl.  liquido  ostendilur  quod  ne 
se  mens  in  praesumpiione  elevel,  aliquando  uiililer 
subtrahautur.  Quod  cuin  fii,dicatur  rectc  :  «  Domi- 
nus  dedil,  Dominus  absiulil,  »  clc. 

Quia  Salan    in    primo    ceriamine  se  succubuisse 
consideral,  adhuc  imprudenter  de  sanclo  viro  mala 


plices  molus  cordis,  «  pascebanlur  justa  eos,    »  id  D  sperans,  malusenim  bona  credere  non    potest,   vel 


esl,  juxta  sensum  ejusdem  Seriplurae  regebantur, 
<c  eiirrueriinl  Sabaei,  »  id  esl  s[iintus  mali.uni,  «  et 
tulcrunt  omnia,  »  videlicet  in  malis  desideriis  juxia 
nomen  suum  caplivanles  ea,  «  puerosiiue  »  cuslo- 
des,  id  est,  cordis  circumsiieeliones,  «  glaclio  per- 
cusserunt,  «  id  est,  suo  prasveuiu  dnuerunl.  ■<  Venit 
aller.  »  Eadein  discrelio  nunlius  alter  diciiur,  dum 
nuntial  aliui,  el  dixil  :  «  Ignis  Dci,  »  id  est  invi  lia 
permi^su  Dei,  «  cecidit  de  ccelo,  «  scilicet  aerio,  id 
est  ab  immuudis  spinlibus,  qui  in  aere  vai.anlur. 
«  Et  lacias  oves,  »  iu  est  innocentiam  «  pue- 
rosque,  »  ij  est,  cordis  munditiam  langendo  intlani- 


experla,  ad  alia  se   tenlationum    bella    hoc  ordiue 
restaural. 

Cap.  II,  vers.  1,  i,  3.  —  Faclum  est  autem  cum 
quadam  die,  »  usque  «  Tu  aulem  commovisli  n.e.  » 
Hase  superius  disserla  sunl,  et  hic  non  mulanlur. 
Non  lamen  ut  prius,  ila  nunc  accipiendum  es', 
quod  ait,  «  unde  venis.  »  Nim  quia  victusesl,  nunc 
inlirmiias  ejus  superbiae  increpHiur,  ac  si  aperlc 
dicaiur  :  Ecee  ah  uno  in  icfirma  cari;e  posito  ho- 
mine  vinceris,  qui  le  cnntra  me  aucloiem  oin- 
nium  erigere  conaris  ?  «  Tu  aulem,  »  inquit,  «  com- 
movisti  me  adversus   eum,   »    subaudi   detraheudo 


973 


COMMENT.  IN  JOB. 


974 


illi.  i  Commovisli  »  nostro  raore  dicit  qui  nonnisi  A  una  rie  stultis  mulieribus.  »  Non  ait  quasi  una  ex 


commoti  percutimus.«  Ut  affligerem  eum,  »  subaudi 
tibi  permitlens,  «  frustra,  »  id  est,  pro  nulla  reoi- 
denda  culp?,  videlicel,  432  ul  in  dicto  Domini  ve- 
ritas,  in  fiicto  atltem  rectitudo  teneatur,non  frustra 
percutitur,  quia  auaetur  meritum  :  et  tamen  fruslra 
percutitur,  quia  nullum  punitur  admissum. 

Vers.  4.  —  «  Respondens  Satan,  pellem,  ait,  pro 
pelle.  »  Adhuc  detrahit.videlieet  hoc  asserens/jiind 
idcirco  Job  aequanimiter  flagella  palitur,  quia  cavet 
rje  ipse  feriatur,  sicut  saepe  dura  venire  ictum  con- 
tra  faciera  eernimus,raanum  palpberis  apponimus, 
ut  ab  ictu  oeulos  defendamus.  Hoc  est  quod  ait, 
«  pellempro  pelle  dabithomo.  »  Nam  exponensquid 
dixerit,  «  cuncta,  »  inquit,  »  quae  habet  homo  da- 
bit, 


mulieribus,  sed  «  quasi  ex  ineptis  mulieribus,  » 
videlicet  quia  nou  sexus,  sed  voluntas  malieribus 
in  vilio  est,  et  quod  pravum  sapi:nt,  acceilentis 
stul l iii,-p,non  aulem  conriitae  cst  naturae.  «Sibona,» 
scilicet  dona  vel  lemporalia  vel  seterna  «  aecepimus 
denianuDomini,«  mala,  »  scilicelfl  igella  prassenlia, 
«curnon  sustineamus  ?»  — «  Inomnibushis  non  pec- 
cavit  Job  labiis  suis,  »  elc,  iil  esl,nec  contra  ferien- 
lem  superba  dixil,  nec  contra  suadentem  recta 
reticuit. 

Vf.rs.  H.  —  «  Igitur  audienles  tus  amici  Job,  » 

etc.  Quod  boni  studii  fuerint,  non  solum  ex  eo  li- 

quet  quod  veniunt  aJ  consolalionem  afflicti,  sed  ex 

eo  quoque  quod  tanli  viri  fueruut  amici. 

»  id  est  permittet  auferri,  «  proanima,  »  id  est,  fi      Vers.  12,  13.  -  «  Gumque  elevassent  procul  ocu- 


pro  vita  sua,  videlicet  ne  si  irascatur  et  maledic.it 
perculiatur  et  ipsa. 

Vers.  5.  —  u  Alioquin,  »  id  est,  si  ita  esse  non 
concedis,  «mitte,  »  id  est,mihipei'mitle,  «  manum,» 
id  esl  potestatem  tuam,  «  et  tange,  »  id  est.langere 
sine  rae,  «  os  ejus  et  carnem,  el  tunc  videbis,  »  id 
est,sic  experieris,  «  quod  in  faciem  benedicat,  »  id 
est,maledicat  per  impatientiam,  «  tihi.  » 

Vers.  6.  —  «  Ecce,  »  inquil  Dominus,  subaudi 
cxi-mdo.  «  In  raanu,  »  id  est  in  polcstate,  «  lua 
est  »  qualiter  et  quanlum  velis  percutere;  «  veruni- 
(anien  animam  illius  serva,  »  id  esl  non  penitus 
oecidas. 

Visrs.  7.  — «   Egressus   ergo   Satan  a  f;icie   Do- 


los  suos,  non  cognoverunt  eum,  »  videlicet  quia 
plaga  percussi  speciem  mulaveral.  Cajtera  per  se 
satis  palent.  Sed  ulrum  «  seplem  conlinuis  diebus 
et  septem  noctibus  cum  afflieto  sederint,  »  an  cerle 
diebus  et  noclibus  lolidem  inslanlia  visilationisad- 
haeserinl.ignorainus.  Ai.LEGoRicE.Ibi  nunc  allegoriee 
iuitium  ponendum  est,  ubi  post  verba  saspiusrepe- 
tila  novi  aliqoid  adjungilur.  «  Commovisti  me,  » 
inquil,  «  adversnseum,  »  sed  innocentem  Christum, 
lunc  scilicel,  cum  in  primum  hominem,  propter 
quem  hic  secundus  ad  flagella  venit,commotus  sum. 
«  Commovisti,  »  inquam,  «  frustra  »  scilicet,  quia 
peccalum  non  fecit  (Isa.  liii),  «  Pellem  pro  pelle,  » 
el  ut  supra.  «  Verumtamen  animam   illius  serva,  » 


mini,  »  scilicet  eo  modo  quo  jamsuperius  diclumest,  „  id  est  in  infermo  posse  teneri  ne  confidas.  «  Egressus 


percussit  Job  ulcere  pessimo.  »  In  eo  quod  ail 
«  pessimo,  »  qualitatem  ulceris,  in  eo  quod  ait,  «  a 
planta  pedis  usque  ad  verticern,  »  quanlitatem 
exprirait. 

Vers.  8.  —  «  Qui,  »  subaudi  recte  pensans  quid 
essel,  videlicet  quia  corpus  ejus  vas  Qctile  eonfra- 
ctum  erat,  «  testa,  »  id  est  vasis  fictilis  fragmeulo, 
«  saniem,  »  imo  testateslam,  luto  lulum«  radebal,» 
non  digilos,  non  vestis  mollitiem  vel  sic  percussae 
carni  impertiens.  «  Sedens  in  sterquilinio,  »  videli- 
cet  ut  fragililatem  suam  considerans  etiam  ex  cir- 
cumstanlibusvifn  suoe  despectiones  augerei,ponebat 
in  sterquilinio  corpus,  ut  quid  esset  carnissubstau- 
tia  pcrpenderet  animus,  et  hoc  ex  loci  fetore  c:ipe- 
rct,quod  festine  corpus  ad   fetorem  rediret.  Cum 


Salan,  »  etc.  «  A  planta  pedis  usque  ad  verticem,  » 
id  est  a  puris  hominibus,  Abel  el  caeleris  inchoans, 
usquead  ipsim  caput  Ecclesia  seeviendo  pervenit. 
«  Quitesta,»  videlicetcarne  sua,per  resurrectionem 
solidata,  «  saniemrasit,  »  id  esl  peccala  nostroecar- 
nis  delevit,  «sedens  in  sterquilinio,  »id  est  requies- 
cens  genlilitate  quam  prius  abjeceral,  el  gau- 
dens  super  peccatore  pcenitentiam  agente.  «  Dixit 
autem  illi  uxor  sua,  »  id  e;l  carnales  quique  qui 
sunl  in  Eeelesia  dicunl  corpori  Chrisli,  quod  est 
vera  Ecclesia  quando  est  in  afflictione  posita.  «  Ad- 
huc  permanes  in simplieitate  lua,  »  videlicet  Irans- 
iloria  despiciens,  et  sola  aelerna  concupiscens? 
«  Benedic  Deo  et  morere,  »  id  est  aeterna  despice  et 
mala  pra;sentia  moricns  evade.  «  Locutaes,  »  inquit 


aulem  in  allo  mentem  Oxerat,  qnaerit  hostis  inferior  u  eleetus  quisque,  «  quasi  una  de  stultis  mulieribus, » 


scalam,  id  est  conjugis  cor,  per  quam  ad  cor  ejus 
ascenderel,vidi.licet  antiqua;  artis  insidias  repete.is. 
Nam,  quia  scit  quomodo  Adam  soieat  decipi,  ad 
Evam  recurrit. 

Vers.9,10.  —  «  Dixit  autem  illi  uxor  sua  :  Adhuc 
permanes  in  siraplicilate  tua  ?  »  Verba  sua  Eva 
repetit.Nam  quid  est  dicere  simplicitalemdeserere, 
nisi  ob  -.dientiarn  contemnere  ?  Et  quid  est  dicere, 
«  benedicDeo  etmorere,  »  nisi  transcendendo  prae- 
ceptum  ultra  quam  es  conditus  vivere?  S.d  Adam 
nosler  fortis  in  sterquilinio  jacens,  qui  iu  paradiso 
quondam  debilis  stetit :  «  Lccutaes,»  inquit,  «  quasi 


sciliccl  de  illis  unus  qui  fluxa  sectando  morilo  mu- 
lieres  vocuntur. «  Si  bona  snseepimus  de  maau  Do- 
mini,  »ideslsiari  bona  aelernalendimus,  «  cur  mala» 
teiiiporalia«non  suslineamus?  »  — «  In  omnibus  his 
non  peccavil,  »  elc.,ut  supra.«  Igilur  audienles  trcs 
amici  Jub.  »  Amici  heali  Job  In-erelicorum  speciem 
tenenl,  videlicel  quia  et  si  bona  intentione  conve- 
niuni,  ad  culpam  tamen  indiscrete  loquendo  dila- 
buntur.  Quorum  scilieet  hfereticorum  perversilas  ex 
islorum  quoque  nomiiiiim  interprelalione  colli^itur. 
Eliphaz  namque£)«j  cohtempt m,BMad  vetustassola, 
Sophar   speculum   dissijiaris    inlerpretalur.    Sjiecn- 


975 


ltUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


076 


lum,  »  inquam,id  esl  mysteria  lidei  conlemplanles,  A  suum,  »  seiliet  jam  vielor,  in  omnibus  his  non  pee- 


liaerelicus  inipugnandu  dissipal.  Nomine  quoque 
locorum  de  quihus  cunvcniuul,  scilicei  Theman,  iil 
esl  Auster;  Sui,  id  est  lo/juens  ;  Naama,  id  est  de- 
cor,  ad  idem  respiciunt,videlicet,quia  sunt  hsretici 
cilidi  ut  Ausler,  scilicel  ad  rixam  calentes,  sunt  et 
clate  eioqucnles,  sunt  el  decori,  scilicet  superfluo 
nilore  eloquii.  «  Condiierani  enim»sibi,  videlicet 
ijuia  concordiler  adversus  Ecclesiam  sentiunt,  licet 
inier  se  discordes  sint,  «  ut  psritcr  venienles,  »  id 
est  iu  falsiiale  sibi  concordanics,  «  visitareni  eum  et 
consolarentur,  »  videlicet  <iuia  dum  sanct.im  Eccle- 
siam  docere  desideranl,  ad  eam  quasi  cousolanies 
appropioquanl.  «  Cumque  elevassent  procul  oculos 
suos,  »  videlicet,  quiu  in  imo  sunt  qui  lerrena  sa- 
piunt,  «  noncognoverunt  eum,  »  id  eslEcclesiamin  g 
vulneribus  posiiam  pro  spe  futurorum  non  cogno- 
scunt,  quia  praesentia  ipsi  pro  magno  appelunt. 
«  Scissisque  vestibus,  »  id  est  sequaces  suos  in 
mullis  scindentes  parlibus,  «  sparserunlpulverem,  » 
id  est  terrenam  inlelligeuliam,  «  super  capiiasua, » 
id  est  super  corda  sua  inccelum,  ld  est  conlra  su- 
pernae  locutionis  prfeceptura.  «  Sederuntque  curn  eo 
in  lerra,  »  quia  videlieel  quasi  iulirmanli  sanclse 
Eeclesiae  se  condesceudere  slmulant,  «  septem  die- 
bus,  »  id  est  iu  cunctis  in  quibus  verum  lumen  in- 
telligunljuam  per  scpteuarium  un:versiia%perdiem 
designatur  intelligeulia,  «  et  seplem  noctibus,  »  id 
est  in  cunclis  in  quilius  ignorantiae  teuebras  pa- 
tiuntur.Vel  in  terra  cum  Job  sedere  est,cum  sancia 
Ecclesia  veram  Bedempioris  carnem  creJere.  Unde 
Dominus  ait  :  «  Allarc  de  terra  facietis  mihi  (E.iod. 
xx),  »  id  est  in  iucarnatione  mediatoris  sperabais. 
«  lit  nemo  loquebalur  ei  vcrbum,  »  scilicet  eo  ta- 
cente,videlicet  quia  haerelici  mutis  nobisamici  sunl, 
loquentibus  adversantur,  uude  et  causa  subditur  : 
«  viJebaut  euim  doloremesse  vehementem,  »  videli- 
cet  quiatunc  loqui  meluiladversarius,cum  peramo- 
rem  433  Dei  vehemenli  dolore  transfiginiur.MoRA- 
LiTER.Quod  Salan  beatum  Joli  «  a  planta  peJis  usque 
ad  verticem  »  percussil,  iJ  signilicat  juxta  morali- 
tatem  quod  cum  licentiam  percipii,  omne  corpus 
menlis  illalis  tenlalionibus  transligil :  quod  «  testa 
saniem  radebal,  »  hoc  designat  quod  vigor  dislri- 
clionis  dijudicaudo  mund.it  omnes  pullutionescogi- 
talionis.  Quod  «  in  sterquilinio  seJit,  »  illudinnuit 


G 


candolabiis  suis,  «nequeslullum  quid  conlraDeum 
loquenJo  (Job.i).» —  «  Post  baec,»  inquam.jamquie- 
lus,  non  commotus;  sed  tranquillus,  jam  super- 
gressis  omnibus  propterqusa  raoveri  potuerat, «  apo- 
ruit  os  suum.  »  Quae  positio  reverenter  exspcctanda 
inJicat  ca  quae  subjecta  sunt,  quia  videlicet  prelio- 
sum  esl,  quod  in  illo  lanquam  clauso  vasculo  con- 
tinebalur,  quod  nunc  aperio  ore  depromitur.  «  Et 
malediiil  diei  suo.  »  Non  enim  sieut  liiterasonai,ila 
simplioiler  ea  quae  loquilur  sunt  accipienda.  Nam 
cur  vir  tantus  maledicerel  rei,  quam  nequaquam 
subsisiere  non  ignoraret  ?  Nempe  hoc  esset  verbum 
otiosum,  de  quo  sine  dubio  in  die  judicii  ralio  red  • 
denda  est  (Matti.  xn).  Maledicit  ergo  diaholum,  et 
hoc  non  livore  vindiclae,  scd  judiein  juslitiae,  quasi 
victor  super  victum  dignas  proferens  senlentias.hoe 
modo  : 

Vers  3.  —  «  Pereat  dies  in  quo  nalus  sum.  »  Ac 
si  aperle  dicat:  Pereat  angelus  apostata,  qui  Adae  in 
par.tdiso  diem  se  simulans  promittendo  divinilatem 
emicuildicens:  «  Et  aperieuturoculi  veslri  (GVn.m);  » 
sed  noclem  se  exhibens  lucem  immortaliialis  eidcm 
homini  obscuravit.  Non  euim  ail  :  Pereat  diesinqua 
condilus  sum,  homo  quippe  in  die  justiliae  conditus 
est,  sed  «  in  qua  nalus  su:n,  »  inquit,  qui  in  lem- 
poreculpae  omnishomo  nascitur.  «  Pereal, »  iuquam, 
non  ita  ut  noa  sit,sed  ita  ui  male  sil.  Sequiturenim 
paulo  posl  :  u  Et  involvaiur  amariludine.  »  Involvi 
namque  amaritudine  non  polest,  quod  omnino  per- 
ditum,penitus  nonest.«  Pereat,»inquam,«  dies,  »sci- 
licel  diabolus,  «  et  nox,  »  id  e*l  idem  ipse  qui  simu- 
late  quidem  dies,  sed  vere  nox  est,  «  in  qu.i,  »  id  esl 
secundum  cujus  malitiam,  «  diclum  est,  »sciliceta 
Deo,  «  Conceptus,  »  id  est  deceptus  est«homo.  » 
Tunc  scilicet  quando  dixit  ironice:  «Ecce  Adain 
quasi  unus  ex  nobis  faclus  esl  (Gen.  i.i).  » 

Vebs.  4.  —  «  Dies  ille,  »  videlicet  qui  illudit  si- 
raul  itolumine,  «  verialur  in  tenehras,  »  id  esl  qualis 
est,  scilicel  tenebrosus  csse  appareal,  videlicet  ne 
fictis  prosperiialibus,  quasi  diei  lumine,  illudat  et 
veris  lenebris  ad  peccati  lenebras  perlrahal.  «  Non 
requirateum  DeusJesuper.  >;  Ac  si  dical  :  Hominem 
quidem,  qui  ex  infirmitate  iu  culpam  aliena  malilia 
cecidii,«  requirat,  »  id  esi  redimal;  eum  autem  qui 
nihil  inlirmum  ex  carnegesians  superbicndo  propria 


quod  humilialus  animus  pcenilendo  peccata  sua  D  malilia  corruil,  «  non  requirat,  »  id  est  con  reJimat, 
sibi  apponit.  Quod  «  uxor  ait  :  Adhuc  permanes  in 
simplicitale  tua,  »  etc,  id  signilicat  quod  carnalis 
suggestio  mentem  desperationis  incursu  faligat. 
«  Amici  »  quasi  pro  con«olatione  conven;unt,  vilia 
sunl  quaj  sub  specie  virtutem  se  conlegunt,  verbi 
gratia,  cum  immoderata  ira  juslitia,  dissoluta  re- 
missio  videri  vult  misericordia.  Quod  «  nemo  lo- 
quebalur  eiverbum,eo  quodvidereni  dolorem  vche- 
mentem,  »  id  sigmfiot,  quia  liiste  cor  moi  ut  vitia 
pulsavennt  reprobata  resiliunl.  Si  enim  cor  vera- 
citer  dolct,  linguam  contra  nos  vitia  non  hahent. 
Cap.  III,  vebs.  1,  2.  —  «  Post  hasc  aperuit  Job  os 


«  elnonilluslreiur  lumine,  >■  id  eslnunquam  prislini 
status  lumen  recipiat. 

Vers.  5.  —  «  Obscurent  eura  lenebrs,  »  id  est  er- 
roris  sui  csscitas  eum  obruat,  «  et  umbra  mortis,  » 
id  esl  ohlivio,  quia  sicut  mors  vitam,  ita  ohlivio 
eislinguil  memoriam,  ut  videlicet  nequaquam  ulte- 
rius  ad  lucem  pcenilentiae  per  Jivini  respectus  me- 
moriam  surgat.  «  Occupeteum,  »  videlicel  nuncante 
extremum  supplicium,  «  caligo,  »  i  I  esl  sui  crroris 
confu^io,  «  et  involvatur,  »  scilicel  in  fuluro,  «  ama- 
ritudine,  »  id  esl  aelerno  crucietur,  el  quasi  in  volu- 
cro,ligetur  lormenlo  gehenn«. 


977 


COMMENT.  IN  JOB. 


97S 


Vers.  6.  —  «  Noclem  illam,  »  scilicet,  quae  ut  A 
dictum  est,diemse  simulat,  «  lenebrosus  turbo  pos- 
sideat,  »  lunc  scilicet  quando  «  Deus  uoster  mani- 
fesle  veniel,  et  in  circuitu  ejus  tempeslas  valida 
(Psal.xux).»  —  «Noncompuietur in  diebus  anni.  » 
id  est  cum  electis  hominibus  vel  angelis,  qui  quasi 
dies  sunt  illius  anni,  id  esl  et  pleni  el  perfecli  lem- 
poris,  imo  iufiniti  saeculi,  de  quo  Isaias  in  persona 
Christi:  «  LU  praedicareni,  inquit,  annum  placabi- 
lem  Domini  {Isa.  lxi)  :  »  —  «  nec  numerelur  in 
mensibus,  »  id  est  cum  muliiplicaiis  Ecclesiis,  vel 
cum  ordinibus  angelicis  :  n;im  sicut  mensis  mulli- 
plicatis  diebus,  sic  singulaj  Ecclesia?  dc  mullis  ho- 
minibus,  el  siDguli  ordines  angelorum  de  mullis 
angelis  perliciuntur. 

Vers.  7. — «  Sil  nox  illa   solitaria,  »  id  est  sepa-  -p 
rctur  a  supernae  palriae  frequenlia,  «  r.ec  laude  di- 
gna,    »    laude    scilicet   divinitatis,    cujus  appelilu 
cecidit,  quamque  sibimel  usurpare  ausus  est  in  ido- 
lis. 

Vers.  8.  —  «  Maledicanl  ei,  »  subaudi  nocli,  qui 
tenebras  ejus  damnant  omnes  spirilus  elecli,  o  qui 
maledicuni  diei,  •>  id  esi  qui  lictae  ejusdem  adver- 
sintur  clarilali,  nolentes  superbiam  ejus  sequi, 
«  qui  Leviaihan,  »  quod  inteipretatur  udditamentum 
eorum,  videlicet  quia  primis  hominibus  benecondi- 
lis  divinitalem  se  addere  spopondit,  «  Leviathan,  » 
inquam,  nunc  in  puteo  abyssiclausum,  «  suscttare,» 
id  ost  ad  aperliora  cenamina  in  (ine  mundi  revo- 
care  «  parali  sunt.  » 

Vers.  9.  —  m  Obtenebrenlur,  »  subaudi  nunc  in- 
terim,  «  stellse,  »  id  esl  hypucnta\  «  caligine,  »  id  " 
est  malilia  «  ejus,  »  videltcet  ut  tales  foris  appa- 
reant,  quales  apud  semelipsos  intm  latent.  «  Ex- 
spectet  lucem.  »  Hoc  ad  corpus  ejus  referendum 
est,  id  est  ad  eosdem  hypocrilas,  vel  ad  omnes  qui 
fidem,  quam  nomine  tenus  lenent,  operibus  destru- 
uat.  «  Exspectet,  »  inquam,  corpus  ejus  «  lucem.  » 
id  esl  Christum,  juxla  illud  :  Tollatur  impius  ne 
viJiat  gloriam  Domini,  «  nec  orlum,  »  subaudi,  vi- 
Jeal,  «  surgenlis  aurorae,  »  id  esl  exordium  in  judi- 
cio  clarescentis  Eeclesiae,  quia  in  judieio  quasi  au- 
rora,  in  regno  autem  erii  quasi  dies  plena.  Quod 
tamen  in  Judaea,  quae  de  hoc  eodem  esl  corpore,  el 
dicilur  Synagoga  Sitanae,  jam  impletum  esl  in  eo 
quod  lucem,  id  est  Chrislum  venturum  exspectavit, 
et  praeseolem  videre  noluit.  Jj 

Vers.  10.  —  «  Quia  non  conclusit.  »  Ad  ipsum 
caput  reverlilur,  causasque  tantarum  malediclio- 
num  reddens,  «  quia  non  conclusii,  »  ait,  id  est 
conclusa  esse  non  permisit,  «  oslia  ventris,  »  scili- 
cet  paradisi, «  quiporlavit  me,  »  id  est  concepil  ge- 
nus  bumanum  in  plasmatione  Adam  et  Eva?.  «  Non 
conclusil,  »  inquam,  sed  polius  ut  ad  ejiciendum 
hominem  aperirelur,  in  corde  ejusdem  hominis 
coeleslia  mandala  dissolvil.  «  Nec  abstulit  mala  ab 
oculis  meis,  »  id  est  irrogavit.  Nam  quasi  auferrel, 
w  quiesceret.  et  qnasi  clanderet,  si  ab  irruptione 
cessarel.  Sic  de  lalronibus  loquimur,  qui  captis  suis 


donant  vilam  si  non  abslulerint.  Moraliter.  Bealus 
Job  morlalitalis  lapsum  per  prospera  el  advcrsa 
variantein  cum  despeclabilem  crnerel,  maledi- 
cer.do  declaravil  dicens  :  «  Pereat  dies,  »  id  est  pro- 
speritas  vel  deleclatio  peccali,  «  in  qua  nalus,  »  id 
esl  in  opus  pecciti  traduclus  sum,  ■  et  nox  »  id  est 
adversiias  vel  caecilas  menli>,  «  in  qua,  »  id  est  cujus 
occasione,  «  dictum  esl :  Conceptus  est  homo,  »  id 
est  ad  eonsensum  peccaii  perductus  est  infirmus. 
«  Homo  »  enim  aliquando  pro  inlirmitale  ponilur, 
sicul  scriptum  est;  «  Maleilictus  qui  s;  em  ponil  in 
homine  (Jer.  vn).  »  —  ■  Dirs  illa,  »  id  est  eadem  de- 
leclatio,  «  vertatur  in  lenebras,  a  id  est  in  ipso  suj 
exordio  cognoscaiur,  434  ad  quem  finem  perdi- 
tionis  rapiat,  et  cum  blandiri  culpa  inchoat,  linem 
quoque,  id  esl  pcenam  subsequenlem,  mens  sollicila 
praevideat.  «  Non  re]uirat  eum,  »  id  est  ignoscat, 
«  Deus  desuper,  »  subaudit  veniens  in  judicio,  «  el 
non  illuslrelur  lumine,  »  id  est  tunc  in  conspeetu 
omnium  non  publicelur.  «  Obscurenl  eum,  »  scilicet 
diem,  «  tenebree,  »  id  esl  misericordiler  occnpcnt 
inscrutabiliajudicia  Dei ;  «  lenebrae,  inquara,  et  um- 
brae  mortis,  »  id  est  mors  carnis  Chrisli,  quae  ileo 
dicilur  u:nbra  nioriis,  quia  comparalione  verae  mor- 
lis,  qUffi  est  aniuk-e,  qua  nos  morlui  eramus,  umhra 
tiintum,  id  est  quaedam  simililudo  mortis  existil. 
Unam  enim  el  simplam  tautuui  mortem,  scilicet 
carnis  misericorditer  accepit,  et  duplam  noslram, 
id  est  carnis  el  anims,  mortem  subegil.  Idem  ipse 
quoque  significare  voluil,  cum  uno  lartum  die,  sed 
nociibus  duabus  ia  sepulcro  jacuil.  Bene  ergo  di- 
cilur,  «  et  uinbra  moriis.  »  —  «  Occupet  eum,  »  id 
est  digno  moerore,  perlurbet  «  caligo, »  id  est  pceni- 
teniiae  afflictio,  «  el  involvaiur  amaritudine,  •  id  est 
cruciatu  vel  Detu  ejusdem  poenilenliae.  i  Noctem 
illam,  »  noctem  scilicet  supradictam,  «  tenebrosus 
turbo, » id  est  spiritus  mcerore  concitatus  possideat 
vel  conteral  juxta  quod  scriptum  est.  «  In  spiritu 
vehemenli  conteres  naves  Thtrsis  (Psal.  xlvii),  »  id 
est  spiritu  pceniientiaeconfundes  explorationem  gau- 
dii.  Hocenim  inlerpreiatur  Tharsis.  «  Non  compu- 
telur,  »  id  esl  et  hoc  modo  fial,  ut  «  non  compule- 
tur  in  diebus  anni,  »  videlicet  completo  vita?  prae- 
senlis  tempore.quod  signilicatur  per  annum,  quando 
computabuniur  hujus  anni  dies,  id  est  prssentis 
vilae  virlules,  «  non  computclur  »  illa  nox  peccati 
«  in  diebus  anni,  »  id  est  in  virtulibus,  quas,  ei  in 
illis  computetur,  obscurabit,  «  nec  numeretur  in 
mensibus,  »  id  est  in  multiplicibus  factis  virtutum, 
quae  lacta  ex  virtulibus,  sicut  menses  per3gunlur  ex 
multiplicalis  diebus.  Ac  6i  aperte  dicat :  Quando 
bona  compulabis,  Deus,  ut  remuneres,  non  etiam 
mala  quoe  commissa  sunt,  conlra  requiras.  «  Sit  nox 
illa,  »  subaudi  culpa,  «  solitaria,  »  id  esl  nulla  de- 
fensionegeminala,  quomodo  geminavil  Adam  in  eo 
quoJ  ail  :  «  Mulier  quani  dedi>li  mibi  sociam,  ipsa 
mibi  dedil,  el  comedi  (Gcn.  m).  »  —  «  Solilaria,  »  iu- 
quam,  «  sil,  neu  laude  digna,  »  id  est  nulla  adula- 
tione  fota,  sicul  lit  «   quando  laudatu.r  peccalor  in 


979 


Rl-PERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


9S0 


desideriis  animae  suae  (Psal.  x).  »  Qui   vero   culpam  A  morle  carnis  laudem  ad  aelernae  patrise    duclus   re- 


suam  veraciter  insequitur,  designalur,  cum  subdi- 
tur:  «  Maledicunt  ei,  id  e.t  poenilendo  feriant  eaiu, 
subaudi  uulpan,  illi  «  qui  tnaledicunl  diei,  »  id  esl 
qui  despiciente»  calcaul  uiundana,  lucem  prosperi- 
latis  videlicel,  quia  tales  veri  sunt  [  oeuitcuies.  «  Qui 
paraii  suil  susciiare  Levialban,  »  id  est  qui  vera 
conversione  sua  malitiam  contra  se  diaboli  inviden- 
tis  iufl.iiii.ant.  videlicel  ila  ul  quasi  excitatus  teu- 
taliouum  jacula  inlorqueudo  confudere  appelal  cor 
sibirepugnamis,  quo.l  dudum  quietojure  possidebal. 
Quodquia  culpa.  ejusdem  rr.eritum  exigit,  ut  quan- 
diu  bic  vivilur,  nemo  quamlibet  sanctus  ad  plenam 
conlemplari  queat  lucem  divinitatis,  per  concessio- 
nern  jusiitia  subd.t :  «  Obscurenlur  stellae  caligine 


quiem.  Requiescerem,  inquam,  cum  regibus,  »  id 
e.  i  cuni  s  rnuiis  augelicae  poleslalis  dignilaiibus. 
Qui  bene  reges  dicuulur,  juxta  illud  :  Princeps 
Persarum  resiiiil  mihi  (Dun.  x),  «  el  consnlibns  ter- 
rae,  »  videlidet  cum  eisdem  spirilibus.  Qui  adeo  bene 
consules  vocanlur,  quia  nos  in  ipsis  volunlatem 
Gonditoris  uuntianlibus  consultum  ab  anguslia  no- 
slrae  nibulatiunis  invenimus.  Vel  ita  :  «  Cum  re- 
gibus,  »  id  est  cum  venturis  Ecclcsiae  Ghrisli  re- 
ctoribus,  quia  videlicel  quo  nunc  post  passioncm 
Cbristi  homo  Redemptus  ascendil,  illuc  profecto  si 
non  peccasset,  etiam  sine  redemptione  pertingerel. 
Qui  praedicatores  bene  reges  et  consules  terra.  vo- 
cautur  :  reges,  quia  senietip~>os   regunt;    consules, 


ejus,  »  idesl  bi  qui  magnis  virlutibus  jam  splendenl,  r>  quia  peccaloribus  eisiindis,  vilae   cunsultum    prae- 
invisa  t'.men  clarilale  a  llmc    noctis   ejusdem    reli-      bent. 


quias  patianlur.  Quod  baec  e:u!em  nox,  id  est  ejus- 
dem  culpae  conscienlia  «  exspeclet,"  id  est  desideret, 
»  lucem,  »  subaudi  aeternam,  et  quandiu  hic  vivilur 
«  i  on  videal,  »  videlicet  siculi  est,  «  necorlum  sur- 
genlis  aurora. ,  »  id  est  novam  nativiiatem  resurre- 
!■  .'uiurae.  «  Quia  non  conclusit,  »  id  est  ape- 
ruii,  sicul  superius  diclum  esl,  «  oslia  ventris  qui 
porlavil  me,  id  est  desideria  concupiscentiae  carna- 
lis,  quae  pervertit  me,  «  et  non  abslulit  mala,  »  sci- 
licet  corruptionis,  «  ab  oculis  meis,  »  M  esl  irrogavit 
et  experiri  fecit.  Ilaclenus  in  ipsam  noclem,  id  cst 
di  bolum  peccati  auclorem  inveclus  est,  nunc  in 
seipsum  invebitur  in  persona  ger.eris  humani,  vide- 
lieel  quia  verns  pcenilens,  non  sic    accusare   debel 


Yers.  15.  —  «  Qui  a.<lilicai:t  sibi,  »  scilicel  fu- 
giendo  curarum  saecularium  liequentiam,  «  soiilu- 
dinem,  »  id  esl  vilam  trauquillaui.  «  Qui  »  hoc  mcdo 
«  possident  aurum,  »  id  est  sapienter  vivunt,  sa- 
pieutiam  vocavit  aurum  de  qua  Salomon  :  «  Tbe- 
saurus,  inquii,  desiderabilis  el  oieum  in  habiiaculo 
jusli,  requicscit  in  ore  sapienlis  (Trov.  xxi).  » 

Vers.  1G.  —  «  Et  replenl  domos  suas,  »  id  est 
ornant  couscientias  suas,  «  argenlo,  »  id  est  eloquiis 
divinis.  Nain  «  elo.juia  Domini  eloquia  casla,  ar- 
genlum  igne  examinalum  (Psal.  xi).  »  Cum  talibus. 
inquam,  requiescerem.  «  Aut  sicui  abonivum  ab>- 
comlitum,  »  id  estsicut  elecli,  qui  aule  lempus  rc- 
demplionis,  imo  ante  legem    datam    exorli,  lamen 


,_._  , ,  _. _    _-  r    ,  _,_  , 

deceptorem    diabolum,    ul    excuset    seipsum,  cum  ^  seipsos  mortilicare  nalurali  lege  cuiaverunl,  el  ideo 


scriptum  sil  :  «  Justus  in  principio  accusatoresi  stii 
[Prov.  xvm).  » 

Vers.  11.  —  «  Quare,  iuquit,  uon  in  vulva  mortuus 
siiin  ?  »  eic.  Quia  qualuor  modis  peccalum  perpeira- 
tur  in  corde,  videlicel  suggeslione,  deleeiatione, 
consensu  ei  defensioue  :  quod  iiem  quaiuor  modis 
consummalur  in  opere,  scilicel  quia  prius  culpa 
latens  agitur,  posimodum  impude  ler  aperitur,  de- 
hinc  in  consueludinem  ducilur,  au  exlremumobsli- 
natione  desperalionis  enulrilur,  ipsos  eosdem  modos 
vel  perfeclus  tali  conqueslione  insequitur  :«  Quare 
non  in  vulva,»  id  eslin  primaserpentis  suggestione, 
«  morluus  sum,  »  id  esl  quas  me  mors  scquerelur 
agnovi.  «  Egressus  ex  ulero,  »  id  esl  ab  interiori  sug- 

lionead  exleriorem  delectationem  «  non    staliui  D 
perii,  »  id  esl  inlerius  perire  me  non  intellexi. 

Vers.  12.  —  «Cur  exceptus  genibus,  »  id  est  cur 
delectalioni  adminiculalus  cst  consensus?  «  Gur  la- 
ctatus  uberibus?  »  id  est  cur  excusatione  blandilus 
sum  mihi  dicendo:  «  Mulier  quam  dedisti  mihi  so- 
ciam,  ipsa  dedit  mihi,  et  comedi  (Gen.  m).  » 

Vers.  13,  1 ..  —  «  Cur,  »  inquam,  sic  et  sic  feci  ? 
«  Nanc  eniiu,  »  id  esl  si  enim  non  fecissem,  «nunc 
dormiens,  »  id  esl  nullam  conlentionem  carnis  pa- 
liens  nullutnque  habens  lumulluanlis  inQrmitatis 
ccrtamen,  «  silerem  et  somnomeo,  » idesl  profunda 
pace  et  securilate,  «  requiesccreni,  »  videlicet  sine 


dicuntur  abortivuin,  et  quasi  praeter  paucos,  de 
quibus  Moses  scripsit :  «  Occullata  est  nobis  multi- 
ludoillorum,  »  ideo  cum  dixisset  «abortivum  »addi- 
dit,  «  abscondilum.  »  —  «  Sicul  aborlivum,»  inquani, 
0  vel  sicut  qui  concepli,  »  sciltcet,per  admonitionem 
accepto  legis,  «  non  videruut  lucem,  » id  est  non 
pervenerunt  ad  Chrisii  Incarnationem.  De  quibus 
ipse  :  «  Mulli,  in  juit,  propheta.  et  jusli  cupierunt, 
desideraverunt  vidcre  qua.  vos  videlis  et  non  vidc- 
ruiit  [Luc.  x).  ■> 

Vers.  17.  —  «  Ibi,  »  il  est  in  bac  luce,  quae  ele- 
clorum  omnium  locus  esi,  «  impii,  »  scilicet  gen- 
tiles  populi,  «  cessaverunl  a  (uinullc,  »  id  est  rc- 
quiem  suis  invenerunt  aniinabus,  videlicet  in  ad- 
venlu  ejus  conversi  quem  diu  praeslohili  sunt  patrcs 
in  lege  posiii,  «  et  ibi  435  requieverunl,  »  videli- 
cet,  quia  suave  jugum  ejus  per  se  tulerunl,  «  fessi 
robore,  »  id  est  delicieutes  ab  illa  qua  in  terreras 
furtes  eranl,  inuiili  fortitudine. 

Vers.  —  18. —  «  Fessi,»  inquam.salubri  defeclione, 
«  et  quondam  vincti,  »  id  est,  qui  autequam  ad  il- 
lam  lucem  pervenirenl,  fueranl  vincli,  videlicel,rr:o- 
leslia  suae  corruptionis,  pariter,  subaudi  requieve- 
runt,  «  sine  moleslia,  »  scilicel  corruptelse  animam 
aggravantis.  Quare?  Propler  boc  quod  sequiiur  : 
«  Non  exaudieruut  vocem  exacloris,  »  id  esl,  len- 
taii  in  praesenti  vila,  audieruul  quideni  vocem  exa- 


98i 


GOMMENT.  IN  JOB. 


982 


cioris,  i.i  est  diaboli,  qui  inde  exautor  dicitur,  .iuia  A.  dein  oontemplatione  reficior.  Nisi   enim   suspirem, 


bomini  in  paradiso  pecuniam,  peccat,i,commod  ivil , 
ei  ha  ic  ioiquiute  crescente  quotidie  cum  usuris 
exigit.  »  Audierunt,  »  quidem,  tuquam,  sed  non 
exaudierunl,  quia  consenlire  conlempserunt. 

Ver*.  19.  —  «  Parvus  et  raagnus  ibi  suul,  »  id  est, 
ibi,  in  illa  luce,  dilTercnlia  est  merilorum,  juxta  il- 
Iu.l  :  «  In  .ioino  Pairis  mei  mansione3  multae  sunt 
(Joan.  xiv).  »  —  o  Parvus,  »  inquam,  «  el  maguus,» 
videlicet  quia  secuudum  meriia  illic  in  relributio- 
nam,  alius  alium  Iranscendit,  «  et  servus,  »  id  esl, 
qui  fuerat  servus  peccali,  ibi  esl  liber  a  domino  suo, 
videlicetab  eodem  peccatb  liber,  inquamquia  irans- 
acti  nullam  omnino  paiietur  confusionem  pe  :cati. 

Vei\s.  20.  —  «Quare  daiaest  ruiserolux  ?  »  Supra 
dixerat,  «  quare  nou  in  vulvci  morluus  sum,  «  et  „ 
deinceps  conlemplundo  supernam  requiem,  quam 
peccando  perdidil  bouio,  tandemetboc  dixil:«  Par- 
vus  et  magnus  ibi  sunt,  et  servus  liber  a  Doiniuo 
suo.  »  Nuncperpendens  quod  praesenlis  mundi  pro- 
sperilas  vel  bonor  lioniini  miseriaj  sit  augmentum 
potius  quam  solaliuin  ;  furtive  uamque  blanditur,  el 
falltl  euni,  ne  peregrinum  se  esse  sentiat,  aut  quid 
perdiderit  recogilel.  lluc>  inquam,  perpendens  ait  : 
«  Quare  daia  est  misero  lux?  »  id  est,  quare  bi,  qui 
iri  hac  peregrinatione  miseros  se  agnoscunl,  clari- 
tatem  transilorias  prosperitatisaccipiuul?  «  Et  vila  » 
subau.li  quare  data  esl,  id  est,  quare  gioria  lempo- 
ralis  arridet..  bis,  qui  in  amartiludine  animae  sunt,  » 
viiielicet  prc  eo  quod  longe  huc  a  facie  condiloris 
projecii  sunt 


nou  comedo,  juxla  illud  :  «  Fuerunt  mihi  lacrymae 
meae  panes  (Psal.  xli).  »  —  «  Suspiro,  »  inquam, 
«  et  tanqu.im  inunduntes  aqttae,  o  idest,  rnultipliei- 
bus  Quminibus  iiilumescenles,  «  sic  rugitus  meus,» 
videlicet  dum  occull.im  senientiam  Dei  trepido,  per- 
venire  ad  Deum  confideus,  sed  ne  non  perveniam 
meiuer.s,  praeierita  deflens,  ct  futura  penimescens. 

Vers.  25.  —  «  Quia  limor  quem  timebam,  »  sci- 
licet  nedesererer,  «evenit  mihi,el  quod  verebnr,  » 
scilicet  nepoiesiatem  irae  tuae  iucurrerem,  «  acci- 
dil.  »  Quam  ob  causam  hoc  accilit  ? 

Vess.  26.  —  «  Nonne  dissimulavi?  »Idesl,nonne 
me  poleslale  caeteros  pr.iire  conspiciens,  quasi  haec 
nescirera,  ila  humiliter  de  me  in  corde  meo  sensi? 
.<  Nonnesilui,  »subuudiore?«  Nonne  quievi,  »sub- 
audi  in  opere  ?  Videlicet  quia  per  haec  tria,  sciiicet 
iu  corde,  in  ore,  in  opere,  animus  effrenaiur,  cum 
raundi  iiujusprosperiiate  sublevatur.  «  Et  venit  su- 
per  me  indignatio,  »  subaudi  cum  sic  bene  egerim. 
Undc  quisque  cunsiilerL-l  quae  peccantes  supplieia 
maneanl,  si  eliam  justos  hic  lam  v.ilida  flagella  cas- 
tigant.  Amici  beali  Job  in  hoc,  superius  dictum 
esl,  hasreticorum  spee  era  lenenl,  quod  queedam 
valde  recie  seniiuut,  sed  inter  haec  ad  perversa  dila- 
bunlur,  qiiae  jaui  subiilner  pensanda  sunt.  Ubi  duas 
parles,  vididicet  accusationiselilelT.Misiunis,  in  auJi- 
lorio  totius  Ecclesiae  Christi  compugnantes  audis, 
videlicet  hinc  amicis  accusaulibus,  hinc  bealo  Job 
seipsum  ab  illorutn  accusationibus  defendenle.  Id- 
circo  nunc  lucus  admonet,    ut  utriusque  partisin- 


Vers.  21.  —  «  Qui   exspectant  moriem,  »  id  est,  C  tenliones  manifestius  discem  iniur.  Qnid  ergo  inten- 

duut  accusantes?  Videlicet  in  conjecturali  consiitu- 
tione  causam  ejus  poneutes,  raulta  pro  argumeutis 
conferunl,  quorum  omnium  baec  summa  esl,  ac  si 
hoc  modo  proponaul.  Palam  oslendimus  quodDeus 
aequo  judicio  peicusserit  Job  ;  ac  deinde  rationem 
inferant,  nam  seeumlum  quantilatem  flagelli,  quo 
durius  ferilur  quam  homines  caeleri,  quanlilas  quo- 
que  in  eo  est  peecati,  quo  gravius  quam  ceeleri  ho- 
raines  Deum  ofTendit.  Hanc  intentionem  depellere 
vel  infirmare  nileus,  ipse  defensor  suus  beatus  Job 
mnlta  econlra  et  ipse  reddil,  quorum  hasc  summa 
intenlioesl,  acsiipse  hoc  modo  proponat :  Iulelli- 
gat  hoc  universa  quae  ab  inilio  usque  ad  linern  sae- 
culi  peregrinatur  in  buc  mumlo,  Ecclesia  Dei,  quod 


desi.leraut  plenissimara  in  se  perlici  ab  omni  vila 
gloriae  temporalis  mortiliealionem.  «Et  non  venil,» 
vilelicel,  quia  saepe  occultisDei  judiciis,vel  prajesse 
in  regimine  compellentur,velinjunctis  occupariho- 
noribus.  «  Exspectanl,  »  inquam,  «  mortem,  quasi 
elTodienles  thesaurum,  »  id  est,  ad  modum  eorum, 
qni  effodienles  thesaurum  tunc  enixius  inelTossione 
laiioraul,  cum  sethesauroabscondiloappropinquare 
exislimant,  ipsi  quoque,  quanto  fiuut  viciuiores  ad 
Guem,  tanlo  se  in  opere  ardentiores  exhibenl. 

Vers.  22.  —  «  Gaudenlque  vehemenler  eum  inve- 
nerint  sepulcrum,  »  id  est  divinae  conlemplationis 
secrelum,  in  quo  sic  anima  a  terrenis  tumullibus, 
sicul  in  sepulcro  corpus  abscon..ilur. 


Vers.  23.  —  «  Viro,  »  subaudi  qnare  data  esllux,  TJ  non  aequo  juxta  sensum  vesirum,  judicio  Deus  me 


«  cujus  absoondita  est  via,  »  id  est  qui  sollicile  co- 
gilans  ignorat  ad  quem  finem  perventura  sit  sua 
qtl  iliscunque  vita,  vel,  utrum  Deo  placeat,  eliamsi 
videatur  bona.  «  Et  circumdediteum  Deuslenebris, » 
il  e>t  ignorantia,  videlicet  quia  lucem  suae  visionis 
nohis  auferendo,  «  posuit  tenebras  latibulum  suum 
(Psal.  xv:i).  » 

V.r.s.  25.  — «  Anlequam  comedam  suspiro,  »  vi- 
delic«l  tiraebriscircumilalus,  utpraediclumesl,  «an- 
tequam  comedam,  «  id  esl,  supernae  lucis  conlem- 
p!a'iouibu.s  pascar,  «  suspiro,  »  id  est,  geiniiu  i.ffi- 
cior,  et  sic,  cum  per  gemiium  acquisiero,  vix  tau- 


afflixerit ;  ac  deinde  rationem  subjiciat.  Nam  non 
secunduni  qnantilalem  flagelli,  quo  durius  Terior 
quam  bomines  caeteri,  quantitas  quoque  in  me  esl 
peccali,  quo  gravius  offenderira  Deum  quara  horai- 
nes  caeteri.  Et  hanc  ralioneiu  confirmat,  ubi  inter 
caelera  ait :  «  Non  enira  reprehendit  rae  cor  meum 
in  omni  vita  mea.  »  Sed  jam  mlentione  praemissa, 
dispuialio  ipsa  hoc  raodo  intensa  sic  incipit : 

CAp.  IV,  vers.  \ ,  2.  —  «  Rospondens  Eliphaz  The- 
manitesdixil  :  Si  cceperimus  loqui  tibi,  lorsitan  m.o- 
le=te  acoipies.  «  Huc  quoquc  ba?relicorura  est,  ut 
loqui  molliterinchoeiil.etblandaproponendo  aspera 


983 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


984 


subinferant.  «  Si  cceperimus,  >  inquii,  «  loqui,  »  id  A  euncla  ri.-idus  Elipbaz  quasi  jure  damnata  deuun- 


est,  causas  libi  ostendere  tuce  percussionis,  «  forsi- 
tan  moleste,  »  id  esl  impatienter,  «  accipies.  «  SeJ, 
quani|uam  ita  sit,  «  conceptum  sermonem  tenerit 
quis  possit  [poterii]?  »  subaudi  nullus.  Hoc  e\  sui 
experimento  colligit,  quod  desperate  de  omnibjs 
sentit.  Sed  viliosa  ratioesl  quorumdam  vitiumcom- 
muuo  facere  omnium. 

Vers.  3.  —  «  Ecec,  »  iuquit,  «  docuisti  plurimos 
[niutos],  »  etc.  Ac  si  dicat :  Ecce  claret  qualis  vil» 
eras  qui  alios  docebas.  «  Docuisli  plurimos,  »  sub- 
audi,dicens  et  non  faciens,  «etmanus  lassas,  »  id  esl, 
abopere  bonodelicientes«  roborasli,»subaudi  luipse 
operans  nibil.  a  Vacillanles,  »  id  est,  propositum  lir- 
mum  uonteneiites,  «  contirmaverunlsermones  lui,  » 


liai,  et  exsullaiionein  doniiuationis  sic  ingeminat : 
Veus.  11.  — «  Tigris  pcriit,  »  id  est,  varietas  luas 
simulalionis  exslincla  esl.  Tigris  enim  animalasper- 
sum  masculis,  bealum  Job  nola  varielatis  hic  desi- 
gnat.  «  Tigris,  »  inquam,  «  periit  eo  quod  non  ha- 
beret  prcedam,  »  id  esl,  hypocrisis  lua  delicit,  co 
quod  ablata  esl  adulaiio  laudis.  ln  Septuaginla  non 
tigris,  sed  myrmicoleon  sciiptum  esl,  quod  Latine 
dicitur  formicarum  lco,  vel  cerle  formicu  et  leo.  Et 
recte.  Nam  volalilibus  formica  est,  ipsis  aulem  for- 
micis  leo.  Ac  si  aperle  dicat:  Non  iujusle  percussus 
es,  quia  conlra  erectos  limidus,  conlra  subdilos 
audax  fuisti.  Typice  autem  leo  diabolum,  leaena  ci- 
vitatem  dlaboli  Babyloniam,  caluli  leonum  quoslibet 


id  esi  adinonilionestu,-e,«etgenuatrementiu,  »  sub-  B  reprobos  malignorum  spiriiuum  sequaces  designant. 

Ac  si  aperle  haeretici  dicanl  :  Nos  ideo  nullis  flagel- 
lis  alterimur,   quia  diabolum   et  lerrenam  gloriam, 


audi  ardyum  itor  aggredi,  «  confortasli.  » 

Vers.  5.  —  «  Nunc  autem  venit  super  te  plaga  et 
defecisti,  »  id  est,  sed  nunc  claret  quam  inlirmus 
eras  ipse,  qui  alios  conforlabas,  in  eo  quod  «  ve- 
niente  plaga  superte  defecisli,  » in  eo  quod  « teligit 
te  el  conturbatus  es,  »  subaudi  stalira. 

Vers.  6.  —  «  Ubi  est  timor  luus,  fortitudo  43tt 
lua,  palieniia  tua,  el  perfectio  viarum  tuarum  ?  »  id 
est,  ubi  est  hoc  quod  videbaris  esse  limoralus,  et 
forlis,  et  patiens,  et  perfeclus  ?Benequatuor  gradi- 
bus  vilam  ejus  numerando  distinxit.  Nam  in  via  Dei 
non  audacia,  sicul  in  via  saeculi,  sed  timor  fortitu- 
dinem  gignii,  idcirco  post  timoiemrecte,  foniludi- 
nem  posuit.  Et  quia  forliludo  non  nisi  in  adversitale 
oslendilur,  mox  post  forliludinem  palienlia,  et  post  Q 
paiientiam  viarum  perfectio  subinfertur,  videlicet 
quia  perfeclio  de  patieniia  nascitur.  Sed  per  hypo- 
crisin  virtutes  illas  eum  habuisse  criminatur  cum 
subjungit : 

Vers.  7.  —  «  Recordare,  obsecro,  quis  unquam 
iunoceus  periit,  aut  quando  recli  deleli  sunl  ?  •  Vi- 
liosum  argumentum  dedil.  Si  enim  nullus  innoceus 
periret,  prophela  non  diceret :  «  Justusperit,etnemo 
[non]  est  qui  recogitet  (Isa.  lvii).  » 

Vers.  8,  9.  —  «  Quin  polius  vidi  eos  qui  operan- 
lur  iniquilatem,  qui  seminaut  dolores,  »  scilicet 
perversa  agendo,  «  el  metunt  eos,  »  videlicet  inde 
lemporaliter  excresceudo,  «  flante  Deo  perisse.  » 
Appellalione  flatus  anima  adversionem  Dei  voluit 
exprimere,  videlicel  ad  siraililudinem  noslri,  qui  J) 
cum  irascimur,  flatu  furoris  iutlammamur.  Nam  se- 
quilur  exponens  quid  dixerit  :  «  Et  spiritu  irae  ejus 
esse  consumptos.  »  Sed  et  hoc  viliosum  est.  Nam 
tales  pK'rumque  diu  subsistere  el  felices  esse  per- 
miituntur,  et  «  in  labore  hominum  nonsunl,  etcum 
hominibus  non  flagellanlur  (Psal.  lxxii).  »  Post- 
quam  quasi  clemenler  admonuit,  jam  aperla  incre- 
palione  subjungit : 

VEns.  10.  —  «  Rugitus  leonis,  »  id  esl  severilas 
tua,  «  et  vox  leaenee,  »  id  est  loquacitas  conjugis 
luae,  «  etdentes  catulorum  leonum  contrili  sunt,  » 
id  esl  eJaces  blii  tui  convivanles  exslinclisunt.  Quae 


omnesquereprobos  vilaemeritissuperandocalcamus. 
Tigris  quoque  vel  myrmicoleon,  id  i  sl,  velus  adver- 
sarius,  in  nobispraedamnon  habet,  quianostris  slu- 
diis  victus  jacct.  Ilsec  insuliando  dicla  suut.  Deinde 
his  quaa  dicturus  est,  reverenliam  exigens,  qui  mos 
esl  haereticorum. 

Vicrs.  12.  —  «  Porro,  »  id  esl,  tonge  aliter,  «  ad 
me  dictum  est  verbum  abscondiium,  »  id  est  san- 
clurn,  prolundum,  non  de  communi  scientia  caete- 
rorum.  «  El  quasi  furtive,  » id  est,  non  per  commu- 
nis  inlelleclus  ostium,  «  suscepit  auris  mea,  »  id 
esl  intelligenlia  mea,  «  venas,  »  id  esl,  inlimum  sen- 
suiu  «  susurri,  » id  est  clausae  diclionis  «  ejus.  »  Ei 
alliora  dicere  nilens  ipse  sibi  testis  til,  quia  quoe 
profert  vera  non  sunt,  subjungendo  : 

Vers.  13,  14.  —  «  In  horrore  visionis  nocturnas.  » 
Sic  namque  dubie  cernilur,  quando  solel  sopor  oc- 
cupare  homines,  sed  nobis,  qui  ad  superna  vigila- 
mus  multum  inferiores.  Et  ne  quasi  vile  despicias, 
pavor,  scilicet  menlis,  tenuit  me,  et  tremor,  scilicet 
corporis. 

Vers.  15.  —  «  Et  cum  Spiritus,  »  scilieel  divinus 
«  me  preesente,  »  id  esi,  sensu  meo  pervidenle, 
«  transiret;  »  —  «  transiret,  »  inquam,  non  slarel, 
ne  lacile  comprehendi  poluisse  pules  quod  visuiu 
est,  »  inhorruerunl  pili  e irnis  mea3,  »  id  esl,  adeo  vera 
fuit  visio  ul  corpus  quoque  divino  pulpitaret  hor- 
rore.  Et  unde  fueril  horror  subjungit. 

Vers.  16.  —  «  Stelit  quidam,  »  inquit,  scilicetin- 
visibilium,  «  cujas  non  agnoscebam  vulium,  «  ul- 
polequi  non  eral  de  coelu  morlalium.  «  Sletil,  »  in- 
quam,  «  imago,«scilicet  hominis  poliusquam  homo, 
«  coram  oculis  mei,  »  et  adliuc  ne  morlalem  quom- 
piam  fuisse  putes,  «  vocem  »  non  crassi  corporis 
sed  «  quasi  aures  lenis,  audivi.  »  Talis  quidem  ha;- 
relicorum  arrogantia  est,  ut  de  se  jactitent  haec  vel 
hissimilia.  Sed  quia  haec  in  sanclis  viris  in  veritile 
fiunt,  eadem  dictasublil>us  disserenda  sunt.  Verbum 
absconditum,  lum  eleclorum  menlibus  dicitur,  cum 
polestas  unigeniti  Filii  Dei,  qui  est  verbura,  quod 
abscondilum  eratin  priacipio,apudDeum  (Joan.  i), 


985 


COMMENT.  IX.  JOB. 


986 


per  loculionem  S^irilus  sanjti  credentibus  in  conlc  A 
manifestalur.  «  Et  quasi  furtive,»  inquit,  idestra- 
plim  el  occulte  «  suscepii  auris  mea,  » id  eslinlelli- 
gentia  mea,  non  lantura  susurrum,id  esl  locuiio- 
nein  ejus,  subaudi  spiritus,  sed  «  venas  susurri,  • 
ii  esl  origines,  ciusarum  ejusdem  Ioculionis,  quas 
sunt  timor,  ainor,  e!  lalia.  Quanquam  intelligi  el 
alilcr  valeal.  Scilicet  qnandiu  «  ex  parle  cognosci- 
mus,  et  ex  parle  prophetamus  (I  &<r.  xm),  »  ipsa 
aspiratio  qua  in  mente  docemur,  nondum  locutio, 
sed  quasi  susurrum,  vel  venas  susurri  recte  dicitur. 
Et  quia  mens  virlutem  iilius  considerans  repressi 
formidal,  recle  subdiiur  :  «  In  horrore  visionis  no- 
clurn.-e,  »  id  est  in  pavore  contemplationis  oeculu-e, 
el  i  leo  noclurnas,  quia  non  constanler  quod  futu- 
rum  esl,  sed  dubie  videmus,  el  ex  parle.  Quia  vero  p 
mens  ad  alla  contemplationis  non  rapilur,nisi  prius 
a  terrcnis  desideriis  sopialur,  recte  subjungitur  : 
«  Quando  solet  supor  occupare  homines.  »  Tunc 
enim  anima  sentire  meretur  ccelestia,  quando  vera- 
citerdicit :  «  Ego  dormio  el  cor  meum  vigilat {Canl. 
v).  »  — «  Pavor,  »  inquil,«  leriuit  me  et  tremor,  » 
id  est,  cuncla  humanarura  viriura  solidilas  conlre- 
muit,  •  et  omnia  ossamea,  »  id  est  acta  l'oriia.«  per- 
lerrila  sunl,  »  id  est,  nullius  momenli  apud  ine  re- 
puiata  sunl.  Et  unde  apprime  forlem  me  credidi 
anle  conspeclum  judicis,inde  tilubavi.  «El  cum  me 
praes.nte,  »  id  esl  invisibiliacognoscente, «  Spirilus» 
scilicet  Dei  «  transiret,»  id  estnon  solide,sed  rr.ptim 
se  videri  sinerel,  «  inborruerunl  pili  carnis  meae,  » 
id  esl,  aufugerunt  cojitatioues  superflua?.  Ut  tamen 
paulo  lalius  speculalioni  iuhaererem,  «  sletil  qui-  " 
dam,  »  scilicet  idem  Spirilus  Deus  qui  Iransibat. 
Ipse  enim  est  qui  Iransit,  quia  cognilus  (eneri  non 
valel,  ipse  qui  slet,quia  videlicet  in  quanlumcogno- 
scilur,  incoinmulabilis  apparel.  «  Cujus  non  agno- 
scebam  vullum,  »  viielicet  a  visibilibus,  quibus  as- 
suetus  grossescit  auimus,  ad  invisibilem  Deum  vix- 
parumquid  intuilum  menlis  erigere  valens.  «  Stelit,» 
iuquam,  «  quidam,  »  scilicet  «  imago  coramoculis 
meis  o  id  est  Filius  Dei.  Imago  quippe  Patris  Filius 
esl,  et,  ul  ait  Aposlolus,  «  flgura  substantice  ejus 
(Hebr.i).  »  —  «  Et  vocem  quasi  auraelenis,  » id  esl, 
cognilioaern  Spiriius  sancli  inlerius.  «  audivi.  »  — 
«  Aurae,  »  in  iuam,  «  lenis,  »  quia  videlicet  Spiritus 
s  inclus  lippieutibus  mentis  nosirae  oculis  claritalem 
suam,  quandiu  in  hac  vita  sumus,  lenuiter  osleudit.  D 
De  hac  aura  leui  ad  Heliam  dicilur  :  «  Post  commo- 
lionem  ignis,  »  id  est,  post  divinum  terrorem  poeni- 
lenliae,  ignis  amoris  cor  concremat  conversi  pecca- 
toris,  peccata  sua  erubescenlis,  quod  significatur 
per  hoc  quod  Helias  «  pallio  vullum  suum  operuit : 
et  post  iguem  sibilus  aurae  tenuis  (///  Reg.  xix),  » 
qui  diciiur  hic  vox  aurse  lenis,  id  esl,  sensus  brevis 
el  sjbilus  de  ineomprehensibili  subslanlia  aelerni- 
lalis.  Jam  qui  vocem  aur»  lenis  audivit  dieal  quid 
ex  ipsa  didiceril  : 

Vers.  17.  —  «  Nunquid   horao  comparatione  Dei 
justificabitur,  »  subaudi,  non,  videlicel  hominis  ju- 


siiiia  jusiiliae  Dei  437  comparata  sic  annullatur, 
quomodo  lucerna  in  soiis  radio  posita  tenebralur. 
«  Aut  faclore  suo  purior  erit  vir  '?  »  Subauti.ut  lu 
tibi  videris,  qui  conlra  flagellum  querelam  parans 
juslitiam  accusas  ferienlis?  Subaudi,  non. 

Yers.  18.  —  «  Ecce  qui,  »  subaudi,  argumenlura 
de  majonbus.  "  Qui  serviunt  ei,  »  scilicet  in  coele- 
stibus,  «  non  sunl  slabiles,  »  id  est  immulabiles, 
quoJ  ab  efleclu  probat  subjungens,  «  et  in  angelis 
suis,  n  id  esl  in  aposlalis  spirilibus,«  reperil  pravi- 
tatera.  »  Sola  quippe  Divinitas  iramul«bilis  nalurae 
est,  semperque  id  quod  esl.  Et  angeli  sancti.qui 
cadentibus  aposlatis  mutabilitatis  suae  niolum  bonoe 
volunialis  sudio  fixeruni,  boc  in  remuneraiionem 
acceperunl,ut  ei  qui  stmper  idem  est,vinculis  amo- 
ris  colligati,  araplius  mulari  non  possint.  Illi,  iu- 
quam,  «  non  fuerunt  slabiles.  » 

Vi  hs.19.  —  «  Quanlo  magis  hi,  »  scilicet  spiritus 
humaui,«  qui  habitant  domosluteas,  »  id  est  eorpo- 
ra  de  luto  facla,  «  qui  lerrenum  habent  fundamen- 
lura,  »  id  est  terrenam  de  qua  facla  sunt  materiam 
«consumentur,  »  scilicet  vitiis  u  velut  a  linea,  »sub- 
audi,  consumitur  veslis  ?  Ac  si  dicat  :  Sicut  de 
vesle  tinea  nascitur,  el  ipsam  consumit  siue  sonitu 
sic  peccata  a  te  commissa  consumpserunt  te,  dum 
nescis  et  dum  videris  juslus.  Aliter:  In  angelis  rc- 
perilur  pravilas,  quia  ipsi  sacerdotes  qui,  ul  Mala- 
chias  ail,  «  angeli  suut  Domini  exercituuni  [Ma- 
lach.v),  »  sine  peccalo  non  suni,  «  quanio  magis  hi 
qui  habilanl  domos  luteas,  »  id  est  qui  carnales  sc- 
quunlur  volupiates,  «  qui  terrenum  habent  funda- 
menlura,  »  id  est  «  qui  lerrenam  vilam  ducunl,  »  vi- 
delicet  mulio  magis  hi  in  peccuis  sunt.  Hoc  est 
quod  sequilur : 

Vers.  20.  —  u  De  mane  usque  ad  vesperara,  »  id 
est  ab  exordio  vitae  usque  linem  ejus  «  succidunlur 
[al.  succidentur],  »  id  est  iniquiiatis  iclibus  vulne- 
rantur. 

Vers.  21.  —  «  Qui  autem  reliqui,  »  id  est  despecli 
«  fuerinl,  »  videlicet  quos  praesens  saeculum  quasi 
minimosindignosque  se  derelinquil  et  abjicil,  «  au- 
ferentur,  »  id  est  erigentur «  ex  eis,»  Paulo  alteslan- 
te,qui  ait :  «  Nonmulti  sapientes  secundura  carnem, 
noa  multi  poleules  (/  Cor.  i),  »  etc.  Quod  bene  in 
libro  Regum,  per  puerum  .Egvplum  signalur,  qui 
lassus  in  via  ab  Amalechilis  derelictus  esl,  el  a 
David  invenlus,  atque  refeclus  eumdem  David  supur 
convivantes  Amalechitis  perduxit  (/  Reg.  xxx). 
«  Succidentur,  »  inquam,  hi,  quos  supra  dixi,  hoc 
modo :  «  Morienlur,  et  nonin  sapientia,  »  id  est  vi- 
tam  simul  el  sapientiam  perdant,elnon  intellisentes 
«  peribunl,  «scilicel  «  in  slernum.  «Talibus  simi- 
lem  B.  Job  Eliphaz  eeslimans  cum  irrisione  sub- 
jungit  : 

Cap.  V,  vers.  9.  —  «  Voca  ergo  si  est  qui  tibi  re- 
spondeat  »  ac  siaperle  dicat :  Quia  lu  talis  es,quan- 
lumbilet  afflictus  clames,  Deum  respondenlem,  id 
est  adjuvanlem  non  habes.  Post  hanc  irrisionem  in- 


987 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIKNSIS 


988 


fert  sentenliam.vcram  quidem,sed  in  tanium  virum  A  gloriaeejus,«statim.»  Noiaquol  addidit,«  slatim, » id 


injuste  prulatam 

Veiis.  2.  —  «  Virum[a/.  Vere]  stultum  interficit 
iracundia. »  Ac  si  aperie  dicerelur :  Ira  per  zelum 
sapienlem  turbat,  te  auiem,qui  siulte  contra  Deum 
murmuras,  per  vitium  trucidal.  «  Et  parvulum  oc- 
cdil  invidia.  »  Invidere  non  possumus  nisi  his  quos 
uobis  in  aliquo  meliores  pulamus.  Qui  ergo  livore 
occidilur,  parvulus  est,  videlicet  comparalio-e  ejus 
coutra  quem  livore  mordelur.  Sed  contra  B.  Job 
falso  lioc  dicitur,quia  miser  factus  non  invidebatfe- 
licibus. 

Amici  B.  Job  uiulia  ex  familiariiate  ipsius  niysli- 
ca  didieerunt.  Unde  eorum  verbis  etiam  Paulus  uli- 
tur,  el  haec  in  assertionis  suaeadjutorium  assumens, 


esl  non  more  quorumdam  inlirmorum  haesilavi, 
quorum  est  illa  vox  :  «  Mei  autem  pene  moti  sunl 
pedes,  quiazelavi  super  iniquos,  pacem  peccalorum 
videns  (Psal.  iaxii).  »  Nonnuuquam,  more  illorum 
qui  lunc  primum  quando  vident  gloriosos  morien- 
les,  riicunt :  Eece  quam  nihil  esl  homo.  Sed  «  sta- 
tim,  »  id  est  inipso  cursu  felicilalis«  maledixi,i) — 
«  Longe  liant  lilii  ejus,  »  id  esl  imiiatores  ejus,  «  a 
salute.  »  Quod  sic  er:l,  videlicet  quia  «  conlerenlur 
in  porta,  »  id  est  in  die  judisii  qui  cxiius  praesenlis 
et  inlroilus  erit  fuluri  saeculi.  «  Et  non  erit  qui 
eripial,  »  scilicet  quia  redemplio  non  erit  ultra. 
«  Cujus,  »  subaudi  slulli  «  messem,  »  habet  enim 
slullus  messem,    id    est    praadicationis  facultatem 


prolala  esse  ex  veritale  lesialur.  Possuntergo  mys-  g  et  interdum  eliam  ofTicium  ;  hujus.inquam,  «  mes 
tice  Eliphaz   verba  pensari    quibus  ad  B.  Job  loqui 
tur  dicens  : 


Vers.  3.  —  «  Ego  vidi  slultum,  »  etc.  «  Vidi,  » 
scilicet  cum  admiruiione,  «  siulium,  videlicet  Ju. 
daicum  populuni,  qui  ipsam  incarnatam  sprevitsa- 
pienliam,  «  (irma  radice,  »  id  cst  constantem  ad 
exsliiiguendam  eleciorum  vilam,  «  et  maledixipul- 
chritudini  ejtis,»  id  est  prosperilaiiejus,  «  stalim,  » 
id  est  nihil  hasilans.  «  Maledixi,  »  inquam,  id  est 
perditionis  ejus  judicioconsensi,dicens  : 

Vers.4.  —  «  Longe  fianl  filii  ejus,  » id  est  omnes 
qui  geuenli  sunt  praedicatione  ejus,  «  a  salule,  » 
subaudi  aeterna.  Quod  sic  erii.  «  Longe  lient,  et  con- 
lerentur  in  poria,  »  id  est  in  Christo,  qui  dicit  : 
«  Ego  sum  osliumfJoart.  x), »  —  «  et  non  eril  quieri 
piat  [a/.eruai].  »  Quod  ita  fiel. «  Non  enim  estinalio 
aliquo  salus  (Act.  iv).  » 

Vers.5.  —  «  Gujus,  »  subaudi  stulli,  «  messem,  » 
id  esl  scientiam  Iegis  litieralem,  «  famiculus  comc- 
det,  »  id  esl  gentilis  populus  quondam  a  swenlia  Dei 
jejunus  spiritualiter  inlelligel,  «et  ipsum,  »  subaudi 
Ju  cum  ^opulum,  comedere,id  est  intelligere  no- 
ienlem  <i  rapiet  armatus,  »  scilicel  diabolus  qui  in 
Evangelio  dicitur  foriis  armatus,  qui  non  inveniens 
requiem  in  gentibus  conversis,  dicit  de  hoc  stulio, 
id  est  de  Jujaeis  :  «  Reveriar  in  domum  meam  unrie 
exivi  (Luc.  xi).  »  —  «  Et  hibenl,  » id  est  suaviter  bc- 
cipienUsilientes,  »  id  esl  iidem  gentiles,«  divilias,» 
id  esl  divina  eloquia  a  ejus  »  quas  bene  appellat 
divitias  :  namet  alibi  dicuntur  «  argentum  igne  exa- 
minalum  (Psal.xi).  »  Gomedere  et  bibere  hoc  loco 
differunt,  quia  qusedam  obscura,dum  nonnisi  inler- 
pretula  inlelligtmus,  quasi  comedimus;  illa  aulem 
qua?  facilia  sunt,  quasi  non  mansa  bibimus,  dum 
ila  suminus  ul  invenimus.  Moraliter  de  eodem 
stulto.  «  Bgo  vuli  siullum.  »  luier  slultum  el  insi- 
pientem  hasc  dislantia  est  quod  insipiens  dieitur  qui 
inscit,  stullus  qui  non  cavet  malum  quod  scit. 
«  Vidi,inquil,  siulluni  firma  radice,  »  id  estlempo- 
rali  fultum  prosperitate,  ■  et  maledixi,  »  id  est, 
damnalionem  I  tturam  dixi  «  pulchriludini,  »  id  es) 


sem  famelicus  comedit, »  videiicet  quisquis  scien  - 
tiam  non  habens,  tamen  ad  Deum  sanctis  anhclat 
desideriis,  et  juxta  praeeeplum  Domini  dicentis: 
Quae  dicunl  facite,  quae  autem  faciunt, facere  nolite 
(Matth.  xxm)  (8),  »  a  quocunque  audint  discit  quod 
audit,  agit  quod  didicit  bonum.  <■  El  ipsum  rapiet 
armalus,  »  id  est  stultiiia  ejus  et  fr:'ude  sua  teclus 
diabolus.  «  El  bibent,  »  id  est  ulililer  audieni,  «  si- 
tientes,  »  id  esi  hebetes  quidem,sed  amantcs«  divi- 
tias  ejus,  »  id  est  eloquia  ejus.Haec  dicendo  bealum 
Job  siultitiae  redarguil,  cui  et  supra  dixerat :  «  Ecce 
docuisli  plurimos  (Job  iv),  »>  etc.  Ei  quasi  qusereres 
cur  negligenti  donum  intelligentiae  tribuitur,  etstu- 
dioso  plerumque  non  daiur,  protinus  subdil:«  Nihil 
lit  in  terra  sinecausa,  »  videlicel  quiaet  stultusideo 
donum  accipil,  ut  juslius  prematur.et  studiosus  lar- 
dius  consequitur,  ut  de  labore  quaerendi  amplius 
remunerelur.  o  Et  de  humo  non,  »  subaudi,  sed  de 
dispensatione  divina,  «  egredielur  [a/.oritur]  dolor, » 
videlicel  vel  luus  qui  nunc  esl,  vel  slulti  alicujus 
cum  punitur. 

Vers.7.  —  «  Homo,  » id  est  camalis,  videlicct  si- 
inilis  tui,  «  ad  luborem  nascilur,  »  quis  videlicet  in 
omnibus  laborat.  Si  acquiril,  curis  lorquetnr  ;  si 
perdit,  subaudi,  ut  nunc  le  perdidisli,  dolore  fatiga- 
tur  ;  «  el  avis  ad  volatum,  »  id  est  ad  gauriium,quia 
sicut  Salomon  ail  :  «  Non  conlristabit  justum  quid- 
quid  ei  acciderit  (Prov.xn).  » 

Vers.  8.  —  «  Quamobrem  438  et  ego  depreca- 
bor,  »  id  est  non  ut  tu  murmurabo,  sed  «  depreca- 
hor  Dominum.et  ad  Deum,  »  idest  >:d  Deiplacilum, 
«  ponau;  eloquium  meum.  » 

Vers.9.  —  «  Qui  facit  magna,  »  subaudi  mulando 
prospera  in  ariversa,  «  et  inscrctahilia,  »  subaudi 
humanaa  rationi,  «  et  mirahilia  absque  numero,  » 
subaudi  lam  in  lerra  quam  in  ccelo.  Et  in  hoc  bea- 
tum  Job  percutit  quasi  superius  de  adversis  suis 
quaestiones  contra  Deum  proposuerit,  dicendo  : 
«  Quare  data  est  misero  (Job.  m),  »  et  caetera. 
Et  de  mirabilibus  mystice  aliquid  tangit,  di- 
e.enJo  : 


(8)  «  Omnia    qu;ecuuquc   dixeriut  vobis,  servale  et  facite  ;  secundum  opera  vero  eorum   nolitc  laccre  » 


989 


COMMENT.  IN  JOB. 


990 


Vers.  10.  —  «  Qui  dat  pluviam,  id  est  supernae  \ 
praedieatiouis  gratiam,  <>  super  faeiem  terrae,  »  id  est 
in  cordibus  hoiMinuiu,  «  et  irrigat  aquis,  »  id  est 
donis  Spiriius  sancli,  «  universa,»id  esl  non  solum 
Judaeam,  sed  omseiu  absquepersouarum  accepiione 
hominem. 

Vers.  li.  —  «  Qui  ponit  humiles,  »  id  est  bumili- 
ter  eisdem  dor.is  ulenles,  «  in  sublimi,  »  videliceiut 
eum  Cbirsto  judices  sinl,  «  et  moercnles,  »  id  est 
pro  ipso  prospera  lugienles  et  adversa  pnlienles, 
«  erigil  sosprale,  »  id  est  hilares  lacit  de  saluiis 
sslernae  certiludine. 

Vers.  12.  —  «  Qui  dissipat  eogiiationesmaligno- 
rura,  »  scilicel  conlra  bonos  iusurgenlium,  «  ne 
possint  implere  manus  corum  quod  coeper.int,  » 
id  esl  ne  quanium  volunl  uocere  praevaleanl.  g 

Vers.  13.  —  «  Qui  comprehendit  [ad.  apprehenditj 
sapienles  in  asiutia  eorum,  »  verlendo  scilicet  in  bo- 
num  hoc  quod  ipsi  maievole  agunl,  sicut  venditio- 
nem  Joseph  {Gtn.  \lv),  sicul  iulenlionem  Sai.l, 
quando  pelivit  a  David  cei  I  im  pra  pulia  Pinlistmo- 
ram  (1  lieg.  xvm).  «  Et  consilia  pravorum  dissipal,» 
videlicet  ut  non  secuudumeorurn  intentionem  quid- 
libcl  proveniut,  sicut  verbi  gralia,  consilium  quod 
de  occidendo  Domiuo  dedit  Caipbas  (Joan.  xi). 
Nuuc  quia  perseculorum  mei.  oriaiu  fecit,  haec 
de  eoruin  caicitale  juslo  Dei  judicto  lllala  subjun- 
git  : 

Vers.  14.  — •  «  Per  diera  incuirenl  lenebras,  »  id 
est  in  ipsa  veritatis  praesenlia  sua  illos  caeeabitper- 
Udia,  ><  el  quasi  iu  nocle,  »  id  est  sicul  in  autiqui  n 
erroris  caligine,  sic  palp.ibuut,  »  id  esi  offeiidenies 
ibunt  «  iu  meridie,  »  id  est  praesenle  soie  j ustiliae. 
Quod  Judaeis  congruit  diceniibus  :  «  QuoLsque  ani- 
main  nostram  loilis  ?  si  lu  es  Chrislus,  dic  nobis 
palaiu  [Joan.  x).  » 

Vers.  lo.  —  «  Porro  saivum  iaeiet.  »Acsidicat: 
Ipsi  in  cncilale  sua  persequenlur,  sed  ipse,  scilicct 
Deus,  salvum  laciel  de  gladio  oris  eorum  claman- 
tium,  et  dicentium  : «  Cruciiige,  cruciGge {Joan.  xix),» 
— «  et  de  raanu  violenti,»idest  «;entililalis,  quae  ma- 
nibus  illum  crucilixit,  «  pauperem.»  id  eslChrblum, 
videlicet  resuscilaudo  eum. 

Vebs.  16.  —  ■  Et,  »  illo  resuscitalo,  «  eritegeao, » 
id  est  bumili  Odelium  populo,  «  spes,  » id  esl  soler- 
nae  vilas  vel  resurreclionis  fiducia.  Et  quia,  cum  r\ 
venerit  ut  ju.licet,  qui  judicaius  est,  inlideles  obmu- 
lescenl,  bene  subditur  :  «  iniquitas  autem  contra- 
bel,  »  id  esl  contiuebit,  «  os  suum,  »  vel  claudet,  vi- 
delicel  hactenus  ia  coulumelia  Coudiiorisdilatatum. 
Moraliter.  Nunc  moraliler  indaganda  sunt  qualiler 
a  pravis  generaliter  tiant.  Quia  de  bjnururn  actibus 
reprobi  in  exlenso  livoris  sui  aculeo  lorquentur, 
recte  dicitur  :  «  Per  diem  iLCurrent  teuebras,  »  id  esl 
ii.  iuce  bonorura  opcruiu  clausis  cordis  oculis  ali- 
quid  quod  in  eleciis  accusare  possiut,  quasipalpan- 
les  quaerent.  Unde  et  subditur  :  «  Et  quasi  in  uocte,» 
id  est  in  lenebroso  livore,  «  sic  palpabunt  in  meri- 
die,  •  id  est  in  plena  boni  operis  luce.   Quel  bene 


.  tum  est  in  eo,  qaod  Lolh  prolegentibus  angelis 
Sodomilae  caecilate  percussi  sunt,  et  oslium  domus 
ejus  iuvenire  non  poterant  [Gen.  xix),  videlicet 
quando  lux  bonorum  lucet  coram  hominibus 
[Multk.  v),  mali  telo  caecantur  invidiae,  nec  pos- 
sunl  bonurn  in  proximis  agnoscere,  nec  rursus  cir- 
curaeuntes  criminandiadilum  queunt  invenire.«Sic, 
inquam,  palpabunl.  Porro  salvum  faciet,  »  subaudi 
Deas,  «  de  gladio  oris  eorum,  »  id  esl  de  detraclio- 
ne,  vcl  persuasioue  linguae  eorum,  «  el  de  nnnii  vio- 
lenli,  »  id  est  de  adversitate  elalaa  potestatis,  «  psu- 
perem,  »  videlicet,  quales  beatiGcat  Dominus,  di- 
cendo  :  «  Beali  pauperes  spirilu  [biatth.  v).  »  — 
«  Salvum,  inquam,  faciet  pauperem,  »  id  eslhumi- 
lem.  Quod  hoc  modo  fiel  :  quod  «  erilegeno  spes,» 
ad  cujus  spei  curp  pcrveneril  fruclum ,  liet  quod  hic 
subditur  :  «  Iniquilas  aulem  contrahet  os  suum,»  id 
esl  omnis  elalus  qui  nunc  derogal  obmutescet.  Nec 
idcirco  Eliplmz  contra  beatum  Job  loquiiur,  quia 
lalem  illum  fuisse,  et  ob  hoc  pcrcussum  suspicatur: 
unde  et  subdit  : 

Vers.  17.  —  «  Bentus  homo  qui  corripitur  a  Do- 
miuo.  «  Nam  non  probari  pulabat  illum,  sed  cor- 
ripi.  Et  ul  ad  beatitudinem  libi  quoque  perliciat, 
«  increpationem  ergo,  inquil,  Domiui  ne  reprobes.  » 
Nain  ea  quae  supra  beatus  Job  dixerat,  inurmu- 
rando  illum  dixisse  anstimabat.  «  Ne  reprobes,  »  in- 
quam. 

Vers.  18.  —  o  Quia  ipse  vulnerat,  »  scilicet  car- 
nem,  «  et  medetur,»  scilicet  mentera;  «  percuiit,  » 
scilicet  te  nunc,  el  in  futuro,  «  manus  ejus  sana- 
bunt,  «  scilicet  ne  pereas  in  perpeluum.  Hoc  est 
quod  sequitur  : 

Vers.  19, —  «  In  sex,»  id  est  in  cuneiis  «  tribula- 
tionibus,  »  scilicet  raundi,  qui  in  sex  diebus  perfe- 
ctus  est  [Gen.  n),  et  sex  aetatibus  volvitur,  «  libera- 
vil,  »  scilicel,  a  peccatis  tuis  iu  meute,  tribulando 
in  carne,  "  el  in  septima,  »  seilicel  ubi  depositis 
corponbus  requiescunt  animae.  Septima  namque  die 
requievit  Deus(Ge«.  n)  :  et  ob  hoc  per  boc  seplima 
mundi  aelas,  qua  nunc  animae  requiescunt,  siguifiea- 
lur.  «  Iu  septima,  »  inquam,  tribulalione,  «  non  lan- 
get  le  malum,  »  subaudi,  quod  laugil  nunc  anie 
resurreciionem  aairaas  reproborum.  Et  his  modis 
omnibus  liberabil  le,  subaudi,  siincrepalionemejus 
non  reprobes. 

Vers.  20.  —  «  In  fame,  »  sciticel  verbi,«  eruet  le 
de  morle,  »  id  est  «  paue  vitae  el  lnlellectus  cibabit 
te  (Eccli.  xv);  »  — «  el  iu  bello,  »  id  est  in  tenta- 
tione,  «  de  manu  gladii,  »  id  est  ab  opere  peccui, 
subaudi,  «  eruet  te.  » 

Vers.  21.  —  «  A  flagello  linguas,  » id  est  ab  expro- 
bralione  illalae  contumeliae,  «  absconderis  »  videlicel 
ul  non  quaerens  laudes,  etiam  non  sentias  contume- 
lias  delractionis.  «  Et  non  limebis  calamilatem,  » 
subaudi  multiformis  adversarii,  «  cum  veuerit,  »  id 
esl  cum  te  iinpugnaverit,  videlicet  quia  paratus  et 
munimiue  ejus  seplus  eris. 

Vers.  22.  —  «  Iu  vastitale,  »  scilieet  reproboruni, 


991 


RUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


992 


«  ct  fame,  »  scilicel  corum  qui  tollenlur  ne  mandu-  A  ppnderis  iclibus  i.ecalur.  Sicul  ergo  Jacob  quoque 


cent  panem  in  re;;no  Dei,  «  in  vasliiate,  inquam,el 
fame  illorum  ridebis,  »  id  esl  de  lua  securiiaie,  el 
illurum  inlenlu  in  oeterno  convivio  gaudebis.  Ride- 
bis,  inquam,  quia  lunc  impiis  et  perdilis  compa- 
tiendum  vel  miserendum  non  erit.  «  El  beslias  ler- 
ree,  »  scilicet  diabolum  qui  de  terra  facto  homini 
bestialiter  invidit  tunc  saevienlem  ■  non  formida- 
bis,  »  videlicet  quia  nunc  ab  ipsa  blandiente  non 
seduceris. 

Vers.  23.  —  «  iSon  formidabis,  inquam,  sed  cum 
lapidibus  regionum,  »  id  est  cum  sanciisel  eleclis 
Ecclesiarura,  quae  plures  sunl  pro  diversilale  dun- 
laxal  locorum,  «  paciuin  luum,  »  id  esl  cobabilatio 
tua  erit.  o  Et  besiiae  terrae,  »  id  est  malignus  spiri- 


ante  Rachel  pulchram  quidem,  sed  slerilem,  acce- 
pil  Liam,  lippam  quidein,  sed  plus  patienlern  (Gen. 
xxix),  ila  si  aciivam,  qua?  operosior  esi,  prius  exer- 
ceas  vilam,  liene  el  ordinaie  iugredieris  contempla- 
tivam.  Vel  ita  :  «  Ingredieris  in  abundaniia  sepul- 
crum,  »  id  est  post  congesta  bona  vilae  praesentis 
opera,  in  secreia  requie  palriae  cceleslis  abscunde- 
ris  :  «  sicul  inferiur  acervus  Iriiici,  »  subaudi,  in 
horreum,  «  in  lempore  suo,  »  scilicel  posl  pluvias 
et  venlos,  post  solis  aeslum,  posl  triluram  et  sepa- 
ralionem  palearum.  Sic,  inquam,  posl  eloquia  veii. 
tatis,  quibus  quasi  pluviis  lidelis  quisque  nunc  pin- 
guescit,  posl  ventorum,  id  esl  lentaiionum  concus- 
sionem,  post  solis,  id  est  superni  luminis  illustraiio- 


tus,  «  pacifica:  erunt  libi,  »  id  est  pacem   invenies  g  tiem,  recedens  a  societate  carnaliuiu,   tanquam   ab 


eos  fecisse  libi,  videlicet  in  eo  quod  le  impugnando 
ad  amorem  Dei  nolenlera  impellunt.  «  Pacilicae,  in- 
quam,  »  non  pacatae,  quia  pacera  nullo  modo  ha- 
benl,  sed  sua  inipugnalione,  nolenles,  ut  diclum 
esl,  ad  desiilerandam  pacem  impellunt.  Vel  ila 
«  Bestiae  terrae,  »  id  esl  molus  carnis,  «  pacifica? 
erunt  tibi,  •>  quia  dum  te  tenlando  lacessuut,  ad 
aniorem  quieiis  inlimoe  tendere  cogunt.  Utroque 
modo  idem  efficilur,  scilicel  hoc  quod  sequitur. 

Veks.  24.  —  «  Et  scies,  »  videlicet  per  praesenlem 
inchoaiionem,  «  quod  pacem,  »  scilicei  plenam  et 
perfeclam  in  fuluro,  «  babeat  lahernaculum  luum,» 
id  est  habiturum  sit  corpus  luum,  quod  mens  inha- 
bilat.  Pai  enim  a  vitiis  hic  inchoatur,  quae  tunc 
plena  erit,  cum  caro  per  resurrecliouom  immulati 
fuerit.  Et  quia  nulla  est  caslilas  quam  non  commen- 
dal  charilas,  subjungiiur  :  «  Et  visiians  speciem 
tuam,  »  id  est  diligens  proximum  439  tuum,«  non 
peccabis,  »  videiicet,  quia  non  facies  alii  quod  lilii 
lieri  non  vis  (Tob.  iv,  16;  Mallh.  tii,  10;  Luc.  vi, 
31).  Recte  proximus  nosier  species  nostra  dicilur, 
quia  inillo  cernimus  quid  simus,  aut  quid  fuimus, 
aut  quales  fieri  possi'mus.  Sed  et  juxla  sceculares 
philosophos,  unus  homo  el  plures  secundum  spe- 
ciem  unus  homo  est. 

Vehs.  25.  —  «  Et  scies  illud  quoque,  »  scilicel 
hoc  faciendo  quod  dictum  est,  «  quoniam  multiplex 
crit  semen  luum,  »  id  est  prae  numeratione  mulli- 
plieabiiur  libi  praedicaliouis  vcrbura,  «  et  progenies 
lua,  »  id  est  imitalores  lui,  sicut  herba  terrae,  id  est 


involutione  palearum,  infeilur  supern.e  pacis  hor- 
reum.  Quod  non  haec  juxta  lilteram  dixeril  ipse 
innuil,  qui  posl  cuncla  subjungit  : 

Veus.  27.  —  «  Ecce  boc  quod  [al.  ul]  investiga- 
viraus  ila  est.  »  Quia  nimirum  quod  mvesligaiur 
non  jacel  anie  faciem;  unde  palel  quia  in  hisverbis 
sensus  subtilior  excedil  litterae  superliciem.  Sed  post 
cuncla  ad  slulliliam  jactanliae  pervenit  dicens  : 
«  quod  audilum  menle  pertraclas  :  »  quia  videlicel 
gravem  suam  oslendil  imperiliara  in  eo  quod  vult 
docere  meliorein. 

Cap.  VI.  —  Quaedam  in  verbis  beali  Job  admista 
sunt,  quae  apud  humana  judicia  palienliee  limilem 
transire  videaniur.  Sed  iniernus  Judex  et  ante  pro- 
bationem  praelulii  illum  dicens  :  «  QuoJ  non  sit  si- 
milis  ei  super  lerram  (Job  i),  »  el  post  probalio- 
nem  ejus  amicos  redarguit  dicens  :  «  Noo  estis  lo- 
cuti  leclum  coram  me  sicul  servus  meus  Job  (Job 
xlii).  »  Recta  ergo  sunl,  nec  palientiam  exceduni, 
nec  de  percussione  murmurat  :  sed  polius  morlem, 
quae  per  peccalura  introivit  in  mundum  (Rom.  v),  boc 
modo. 

Vehs.  2.  —  ■  Ulinam  •  appenderenldr,»elc.Non  vane 
aut  superflue  quod  nunquam  fulurum,  sii,  optal,  sed 
quod  verefuturum  esipro}ihelat,eteumde9id«rioei- 
spectat,  voce  humani  generis  dieens  :  «  Uiinam  pec- 
cata  mea,quibus  iram,  »  id  est  mortem,  «  merui.et 
calainilas  quam  palior,  »  id  est  ipsa  ae'erna  mors, 
non  enim  ait,  el  calaniitas  quam  videtis.sed  «  quam 
patior,»  id  esl  pro  qua  suspiro  «  cunctisdiebus  qui- 


innuraerabiles,  essurgent,  vel  viriditaiem  omnium  D  bus  nunc  mililo(^oixiv),  » — «  peccala,»inquam,«et 


terrenorum   contemnent.   «   Multiplex,  »   inquam, 
«  eril  semen  luum,  »  adeo  quod 

Vers.  26.  —  «  Ingredieris  in  abundantia  sepul- 
crum,  »  id  est  contemplationis  secretum.  Sepulcrum 
bic  significat  vitae  contemplalivae,  quielemad  quam 
non  nisi  vitae  aciivae  exercitatus  labore  debet  quis- 
quam  aspirare.  Alioquin  non  in  abundantia,  sed  in 
penuria,  sepulcrum  ingredilur,  limendumque  est 
illi  quod  in  Exodo  licitur  :  «  Besliasi  leligent  mon- 
lem  iapidabitur  (Ex^d.  xix),  «  videlicet,  quia 
mens  i.-ralionabi  lila,   si  ad  alia 

coutemplatiunis  erigitur,  lapilibus,  id   esl   superni 


calainilas,quam  pro  peccilis  palior,uiinara  appen- 
derenlurin  siatera,  »  id  est  in  medialore  Dei  el  horai- 
num  homiue  Chrislo  Jesu  (/  Ttm.  n).  Quemidcirco 
slateram  apellat,  quia  in  illo«  misericordia  el  veri- 
tas  ubviaverunt  sibi  (Psal.  xxiv),  »  el  posilis  pe.c- 
catis  nostris  in  lance  verilatis  vel,  judicii,  nostram 
eoonlra  calamitatem,  quam  pro  ipsis  palimur,  in 
lanco  misericordiae  appendit,  moxque  misericordia 
pomlus  calamilatis  nostrae  non  sustinens,  stateram 
ipsam,  id  est  Peum  et  hominem  Christum  usque  ad 
mortem  inciinavit,  et  judicii  lancein  tanto  iinpetu 
sustulit,  ut  peccata  uostra  decuteret,  et,  juxta  pro- 


993 


CQMMENT.  IN  JuB. 


OS34 


phetam,  In  profundummarisprojiceret  (Mich.  vn).  El  A. 
hoc  est,  quod  didil : 

Vers  3.  —  «  Quasi  areDa  maris,  »  videlicet 
quae  valde  gravis  esl,  «  haec  »  scilicet  calamitas, 
«  gravior  appa-eret.  Unde,  »  scilicei,  quia  nondum 
hoc  factum  est,  «  verba  meadolore  sunlplena,  »  vi- 
delicel. 

Vers.  4.  —  «  Quiasagitlae  Dominimina?[in  me],» 
id  est  sententiae  damnationis,  quas  homini  pro  pec- 
caio  intulit.  «  Quarum  indigoaiio  ebibil,  »  intror- 
suni  trahil  exler.oribus  inienlum  aspirilummeuni,  » 
videlicet  carmlem  et  elatum  «  etlerrores  Djmini,  » 
id  csl  miuaefuluri  judicii,  «  militant  conlra  me,  « 
id  est  ab  inepta  laetilia  reprimunt  me.  Nunc  osten- 
dit  oppositum,  quod  jure  verba  sua  dolore  sunt 
plena.  „ 

Veks.  5.  —  «  Nunquid  rugiet  onager,  »  id  esl. 
geulilis  populus,  qui  quasi  onager,  id  est  agreslis 
asinus,  nullis  praeceptorum  Dei  vinculis,  nullis  di- 
sciplinse  tenetur  stabulis  ;  «  nunquid,  »  inquam, 
«  rugiet,  » id  est  jejunus,  ut  nunc,  a  verbo  Dei  ge- 
met,  «  cum  habuerit  herbam,  »  id  est  cum  preesen- 
lem  supradielam  Redemptoris  accepeiit  gratiam  ? 
«  Aul  mugiei  bos,  »  id  esl  Judaicus  populus,  qui 
jugum  legis  consuevil  Irahere,  «  nunquid  mugiel,  » 
id  esl  nunjuid  dicel,  puias  videbo  ?  putas  dur.ibo  ? 
pntas  hic  me  inveniel  illa  nativitas  ?  i  Nunquid,  » 
inquain,  sic  «  mugiel,  cum  anle  praesepe  plenurn 
sleterit,  »  id  est  cum  ille  carnem  suam  comeden- 
dam,  et  sanguinem  suum  bibendum  dederit  pleno 
praesepi  )Aogdst.,  tn  Purif.  B.  V.),  id  est  ia  san- 
cio  altari  i  Aul  si  quasras  cur  non  anle  illud  lempus  ^ 
gralias  gentililas  ad  Deum  converti  voluerii  per  in- 
slruclionem  Veleris  Teslamenti. 

Vers.  6.  —  «  Nunquid,  ait,  «  poteril  comedi 
insulsum,  »  id  est  nunquid  poterita  gentilibus  li- 
bt-nler  accipi  lillerale  Judaicae  legis  mandaluminsul- 
sum,  veibi  graiia,  circumcisio  carnis,  et  tale  quid, 
«  quod  non  est  sale  condilum,  »  id  est  vivificante 
Spiritu  temperalum.  «  AHt  gusiare,  »  id  est  obser- 
vare,  »  aliquis,  »  subaudi  genlilium,  «  poleril,  quod 
guslalum  affert  mortcm,  »  id  est  per  quod  invale- 
scens  peccatum,  sicul  aposlolus  ait  (Jac.  i),  operatur 
morlem  [Cuin  consummalum  fnerit,  general  mor- 
tem] :  «  Nam  concupiscenliam  nesciebam,  »  inquit, 
«  nisi  lex  diceret  :  Non  concupisces  (Hom.  vn).  » 
Non,  inquam,   tunc  «  mugiet  onager,  »  sed  dicet :  D 

Vers.7.  — «Quaepriuslaugerenolebatanima  mea,» 
videlicet  illa  Scripturae  veleris  sacramenta,  «  nunc 
prae  anguslia, » id  est  prae  amoris  vi,  «  cibi  mei  sunt. » 
Et  «  nunquid  »  tunc«  mugietbos  ?  »  Non,  sed  idem 
dicet :  «  Quae  prius  langere  nolebat  anima  mca,  » 
id  est  genliles,  quos  prius  ut  brutos  el  immundos 
despiciebam,  et  illud  genus  hominum,  «  quod  gus- 
tatum,  »  id  esl  mihi  conlcederatum,  allerebat 
«  moriem,  »  videliccl  probibenle  Deo,  ne  cum  alie- 
nigenis  1'cedus  inirem,  «nuncpra?  auguslia,  »  id  est 
prae  (iliorum  Israel  inopia,  qui  converli  nolunl,  «  ci- 
bi  mei  sunt,  »  id   est  mihi  per  tidem  concorporali 


sunl.  Quando  hoc  bos,  id  esl  Synagoga,  dixerit, 
habemusin  Aclibus  apostolorum,dicentiijus  eisdcin 
aposlolis  :  «  Quia  vos  indiguos  judicisii3  aeternae 
viiae,  ecce  converlimur  ad  gentes  (Act.  xm).  »  Mo- 
haliter.  Moraliler  haec  ila  accipi  possunt,  ut  dical 
fidclis  anima,  timore  pcenarum  correpta  :  «  Quia  sa- 
giitae  Domini  minaesuni,  »  elcaelera.  Quae  non  mu- 
lanlur  a  supradicio  sensu.  Sed  quia  «  perfecia  cha- 
ritas  foras  miliit  timorem  (I  Joan.  iv),  »  ut  videre 
cupial  eum  quem  prius  servililer  formidabal,  apte 
subdiiur  :  »  Nunquid  rugiet  ouagcr,  »  etc.  Hic  ona- 
ger  illos  signat  qui  in  campo  fidei  conslituli  illius 
officii  loris  liganlur  ,bos  vero  illos  quos  suscepii  of- 
ficii  vel  ordinis  juguni  premil.  Qui  440nunequasi 
rugiunt  et  mugiuul,  cum  a  visione  Dei,  quera  desi- 
deranl  exclusisunt.  Sed  «  nunquid  rugiei  onager,  » 
id  est  aliquid  fidelis  privalus,  «  cum  habueril  her- 
bam,  «  id  est  semper  virentem  ejusdem  visiouis 
Dei  gloriam  ?  «  Aut  mugiet  bos,  »  id  e»t  aliquia  sa- 
cri  ordinis  jugo  pressus  »  cum  ad  praesepe  plenura 
slelerit,  »  id  est  cum  ad  plene  videnium  Deum  ad- 
missus  fuerit  ?  Aul,  si  quaeras  quare  anle  illud  ccs- 
sare  a  inugilu  vel  satiari  non  polesl,  quid  interim 
comedet  ?  «  Nunquid  polerit  comedi  insulsu:r,  »  id 
est  nunquid  illum  delectare  polerunl  fabulationes, 
quas  iniqui  uarraverunt  (Pxul  r.xvm),  aut  ahquid 
tale,  «  quod  non  esl  sale,  »  id  est  divina  sapienlia, 
condiium?Aut  si  quaeras  :  Quare  non  festinat  ut 
hinc  effugiat  per  marlyrium  ?  Nunquid  sua  virlule 
poterii  «  aliquis  gustarc,  »  id  esl  dicere  vel  facerc 
pro  verilate,  «  quod  gustalum,  »  id  est  dictum  vel 
facium,  «  afferi  moriem,  »  id  est  mariyrium  ?  Sed 
magis  ac  magis  proficiens  poslmodum  dicit  quol 
sequitur  :  «  Quae  priustangere  nolebat  anima  mea,  » 
id  est  amariludines  persecutionum,  quas  prius  for- 
midabam,  «  nunc  pra  angustia,  »  id  esl  prae  laedio 
peregrinalionis  nieas,  «  cibi  mei  suul,  »  id  estdele- 
ctabiles  mihi  sunt,  in  tanlum  ut  desiderans  di- 
cam  : 

Vers.  8.  —  a  Quis  det  ut  veniat  petitio  mea  ?  » 
Videlicel,  quia  pelo  ut  de  illis  saiuretur  aniina  mea, 
«  Et  quod  eispecto,  »  scilicet  illud,  propier  quod 
has  aniariludiues  desidero,  «  iribuat  mihi  Deus?» 
Videlicet,  ubi  sanotoruin  palientia  remuuerabilur. 
lioc  desiderium  ipse  exaudiat. 

Vers.  9.  —  «  Et  qui  ccepil,  »  subaudi,  coutereret 
me,  sicut  videlis,  «  ipse  me  conlerat,  »  videhcel, 
usque  ad  perfectam  purgalionem,  ne  quid  remaneal 
iu  me  rigidum,  propier  quod  desertum  me  adve>'sa- 
rio  ad  contritionem  tradal. 

Vers.  10.  —  Ipse,  inquara,  «  solvat,  »  id  est 
nulla  reeessione  vel  aversione  ligalam  habeat  «  ma- 
numsuam,»nec  dicat,  Zelus  meus  recessit  a  te 
(Ezech.  xvi),  «  et  succidat  me,  »  subaudi,  a  statu 
elationis  mea;,  id  esl  humiliet  me.  «  Et  hcec  mihi 
sil  consolatio,  »  ii  est  in  hoc  scire  me  faciat,  quod 
non  sim  suo  dignus  odio,  «  ul  affligens  me  dolore 
non  parcat,  »  videlicet,  in  praese  iti.  u  Quein  enim 
diligit  Dominus    corripit    [castigal]   (liebr.    xn).  » 


995 


RUPERTI  ABBATIS  TITTIENSIS. 


996 


(i   Xec  contradieam  sermonihus  Sancti,  id  est  noa  A 
murmurabo  de  rationibus  aiiversum  me  propositis  : 
Sincti  dico,  ne  me  tumenti  aut  reprehendenti  ani- 
raotiso  loqui  arbitremini.  Haec  est  pelitio  mea  pra? 
angustia  supradicta. 

Vers.  11.  —  «  Quae  est  enim  forliludo  mea,  »  id 
esl  quanlam  enim  putatis  esse  cnr  lis  mei  duriiiam  ? 
Nunquid  tanlam,  «  ut  sustineam,  »  id  est  non  mo- 
leste  feram  peregrin.itionem  meam  ?  «  Aut  quisfinis 
meus?  »  subaudi,  nonne  Deus,  ad  quem  tenlo 
loto  cursuvitaj  hujus? «  Quis»  inquam,  id  estqua- 
lis  est,  «  hic  lini§meus?»  Nunquid  lalis,  lam  levis. 
«  ut  patienter  agam,  »  id  est  ul  me  nondum  com- 
preheadisse  non  doleim,  vel  p  ttienter  feram  ?  Non. 
(i  Ista  fortitudo,  »  id  est  duritia,  «  lapidum  esl,  » 
id  est  insensibilium  hominum,  qui  saepe  et  supernos  „ 
ictus  accipiunt,  el  nulla  tamendiscipliuae  percussio- 
ne  mollescunt.  Sed  : 

Vers.  12.  —  «  Nec  fortiludo  lapidum,  »  scilicel 
talium,  «  fortiludo  mea,  nec  caro  raea  aenea  esl,  » 
id  esl  non  sicut  aes  absque  sensu  sonitum  reddit, 
sonat  enim  et  non  senlit,  non  inquam,  ita  caro 
mea  quaB  percus>a  est,  vocem  conlessionis  absque 
devotione  cordis  tmiltit.  Ne  autem  arbitremini 
quod  hanc  leneritudinem  cordis  mihi  arrogem. 

Vers.  13.  —  «  Ecce,  »  subaudi  dico,  »  non 
est  auxilium  mihi  in  ine.  »  Sed  nec  in  alicujus 
hominis  exhorlalioue  quae  aedificet  me.  Quod  per 
hoc  satis  patet  quia  «  Necessarii  quoque  meireces- 
serunl  a  me.  »  Quos  nur.quam  tempore  prosperilatis 
sibi  perdilectionem  adhaesissecomprobat,  universali 
sentenlia  subjungendo  : 

Vers.  14.  —  «  Qui  tollit  ab  amico  suo  miseri- 
crdiam,  »  id  est  qui  in  adversis  amico  suo  non  est, 
neque  compatiiur,  «  timorem  Domiui  derelinquit,  » 
id  esl  non  habere  se  convincit :  scilicut  ejus  tinio- 
ris  Domini  partes  sunt  amor  Dei  et  amor  proxiir.i. 
Non  ergo  in  prosperilate  meproximum  vel  amicum 
suum  amaverunt,  quem  in  adversis  absque  miseri- 
eordia  dereliquerunt.  Oonsequitur  quod  niaa  di- 
lexerunt,  id  est  non  propter  me,  sed  propter  mea 
mihi  adhaeserunl.  Et  hoc  est  quod  persimile  osten- 
dit. 

Vers.  15.  —  «  Fratres  inei  praeterierunt  me,  sicut 
torreDs,  qui  raptim  transit  in  convallibus,  »  id  est 
sicut  torrens  inundat  pastus  aquis,  quse  deeurrunt 
de  montibus,  et  areseii  eisdem  aquis  deficienlibus,  D 
sic  amici  mei  confluebat  prosperis  maneutibus, 
nunc  defluxcrunt  eii-dem  delicientibus.  Nunc  de  la- 
libus  judicialem  quoque  profert  sententiaro. 

Vers.  16.  —  «  Qui  liraent  pruinam,  »  id  est  qui 
abhorrent  temporalem  miseriam  ;  pruina  namque 
inferius  congelascil,  et  ideo  frigussiguifical  lerrenac 
adversilatis,  qui,  inquain,  abborrent  pruinam  ejus, 
quam  in  me  vident,  miseriae  lemporali,  «  irruet  su- 
per  eos  nix,  »  id  est  gravius  judicium  de  supernis. 
Nix  enim  de  supenoribus  ruit,  et  ideo  si^uifical  de- 
super  venienlem  iramDei. 

Vers.  17.  —  «  Tempore  quo  fuerinl   dissipati  pe- 


ribui.l.  »  Permanet  in  melaphora. «  Irruel,  »  inquM, 
«  super  eos  nix,  »  et  sicut  nix  ad  horam  nitel,  et 
mox  ut  incaluerit  liquescit,  et  perit,  sic  ipsi  ad  tem- 
pus  nitidi,  «tempore  quo  fuerinl  lissipali,  »  scilicet 
per  separationem  anims  el  corporis,  «  perihunt.  » 
Et  ciim  incaluerinl  [ul  incaluerit],  id  est  examine 
divino  anxiali  fuerint,  «  solventur,  »  scilicet  sicut 
supradicti  nix,  «  de  loco  suo,  »  id  est  de  ^o  cui  iu- 
haeseraul  suas  carnis  oblectamento. 

Vers.  18.  —  k  Involiitae  sunt  semitae  gressuum 
eorum,  »  id  esl  quia  terrenorum  amore  nimio  prae- 
ped  untur,  eliamsi  velint  peccalaeffugere,  i:i  scmet- 
ipsos  relabunlur,  el  unum  vitanles,  in  aliud,  velut 
caeci,  replicantur.  Qui,  quia  sola  quas  transeunt  co- 
gitant,  et  de  his  qure  secum  permaneant,  nihil  cu- 
ranl,  «  ambulabunt,  »  inquil,  «  in  v;icuum,  »  vide- 
licet  nil  secum  praeter  peccaia  portanles,  «  et  peri- 
bunl.  »  Ab  illorum  imiiatione  coirpescens  audilores 
suos,  convertitur  ad  eos.  et  dicit  : 

Vers.  19.  —  «  Considerate  semilas  Theman,  »  id 
est  Austri.  Theman  enim  interprelatur  Auster,  et 
significat  nunc  fluxam  vivendi  remissionem,  quia 
tepidus  venlus  est.«  ItineraSaba,  »  scilicet,«  consi- 
derate.  »  Saba  inlerpretalur  rete.  Ac  sidicat  :  Con- 
siderate  vitam  eorum,  ad  quem  linem  deven:at,  qui 
fluxeet  remisse  vivunt,  ei  ideo  peccatorum  retibus 
involvunlur  ^rressus  eorum,  ul  supradicium  esl.  «  Et 
exspectate  paulisper,  »  id  est  differte  temporales  hu- 
jus  mundi  delicias,  ut  inveniatis  sempiternas. 

Vers.  20.  —  «Confusi  sunl,  quiasperavi.  »  — »  Ex- 
speclate,  »  inquam,  «  paulisper,  »  el  videbitis  quo- 
modo  gemenles  turbabuntur  limore  horrihili,  qui 
jam  confusi  sunt  et  erubescunt  ISap.  v),  «  quia  spe- 
ravi,  »  id  est  quia  spem  nequeunt  extorquere  mihi 
quam  in  Deo  posui.  «  Venerunl  quoque  usque  ad 
me,  »  id  estnon  solum  corporis  vulnera  viderunt, 
sed  et  mentis  constantiam  inter  adversa  deprehen- 
dendo  nunc,  in  die  aulemjudicii  meam  cum  sancta 
Ecelesia  gloriam  conspiciendo.  «  venerunt  »  el  ve- 
nient  «  usque  ad  me,  et  pudore  cooperti  sunt,  • 
nunc,  quia,  ut  suppradiclum  est,  «  speravi,  »  lunc 
aulem  et  pudore  cooperientur,  cum  a  gloria,  quam 
videhiinl,  fuerinl  repulsi.  Har>c  suh  persona  Eccle- 
siae  loculusest  de  his  qui  ab  illa  lempore  lentalio- 
nis  recedunt  (Luc.  vm) :  nunc  ex  illorum  numero 
amicos  suos  esse  redarguil,  dicens: 

Vers.  31.  — «  Tunc[Nunc],»id  est  paulo  anle.  «  ve- 
nistis,  »  subaudi  me  consolari,  et  nunc  [raodol,  id 
est  tam  ciio,  «  videntes  plagam  meam  liinplis,  id 
ast  abhorretis,  et  cum  horrore  mei  nunc  primum 
tremendi  judicii  Dei  recordamini,  ac  si  dicat  :  Cur 
vobis  tam  cito  gravis  sura?  Nunquid  inaliquo  vobis 
cnerosus  fui  ?  Hoc  est,  quod  subjungil : 

Vers.  23.  —  «  Nunquid  dixi.  Aflerie  mihi,  4-4B 
et  de  subslanlia  vesira  date  [al.  donalej  mihi,  »  vi- 
delicet  quia  pauper  faclus  sum  ?  hoc  non  dixi,  quod 
vobis  forsilan  essel  vrave.  Aut  nunquid  dixi  : 

Vers.  23. —  «  Libeii.ie  me  de  manu  hostis,  »  id 
est  de  forliiuiiuu  vel  pi  icussione  Satnpae?  «  Et  de 


997 


COMMENT.   !N  JOI3. 


998 


manu  robustorum,  »  id  est  de  viribus    malignorum  \  superterram.  »  Ac  si  dical :  Quid  pntatis,  curdise- 


spirituum«  eruite  me?»  Nec  hoc  dixi,  quod  profecto 
vubis  esset  impossibile.  Nunc  concedendo  dicit  iro- 
nice  : 

Vers  24.  —  «  Docete  me,  et  ego  tacebo,  »  vide- 
licet  quia  boc  vullis,  ut  vobis  docenlibus,  id  est 
reprehendenlibu«,  «  ego  taceam,  »  scilicei  verilaiem 
conscienliae  mes,  c<  et  si  quid  ignoravi,  »  id  est 
ignuranter  peccavi,  cc  inslruite,  »  id  est  corrigitc 
«  me.  »  Quam  ironiam  absque  ullo  lumore  a  se  pro- 
latam,  manifesle  innuit  per  hoc  quod  paulo  infe- 
rius  suhjungit  :  cc  Super  pupillum  irruitis.  »  Ac  si 
dicat  :  Hoc  uon  esi  docere  vel  in^iruere,  sed  super 
me  pupillum  irruere.  Qui  in  eo  pupillus  sum,  quod 
lotus  mundus  dereliquit  me. 

Nuuc  eosdem  et  corripil   bumiliter  et  docet  sa-  R 
pienter. 

Vers.  23.  —  cc  Quare  delraxislis,  »  scilicct  in  su- 
periori  sermone,  quem  sic  linivil  Eliphaz,  «  quod  au- 
diinm  menle  perlracla  (Job  v).  »  —  Quare,  in- 
quam,  detraxislis  sernionibus  veriialis,  »  videlicet 
quos  ego  sic  Dnivi,  «  et  venit  super  me  indignalio 
(Job  m),  »  —  cc  cum  e  vobis  nullus  sil,  »  subaudi, 
adco  simplicis  oculi  erga  me,  «  qui  possit  arguere 
me,  »  subaudi,  jure.  Non  enim  debet  arguere,  nisi  is 
q u L  irreprehensibililer  loquiiur  et  ex  charitate.  Vos 
autem  : 

Vehs.  26,  27.  —  cc  Ad  increpandum  tantum,  » 
videlicet  non  etiam  ad  proficiendum  «  eloquia 
concinnatis,  el  ia  venlum,  »  id  est  absque  pon- 
dere  discretionis  cc  verba  proferlis,  et  subverleie  _ 
nilimini,  »  subaudi  a  spe  sua,  «  amicum  ve- 
slrum,  »  id  esl  amantem  vos  etiam  nunc,  cum  debi- 
lam  subtrahitis  benevoleniiam.  Sic  videlicel  sancla 
Ecclesia  oblreciantiumquoque  hasrelicorura  salutem 
amat. 

Vers.  28.  —  «  Verumtamen,  »  id  est  licet  ego 
vos  uon  amanles  amen  :  «  qua?  cogitaslis  [a/.coepi- 
slisj  explele,  »  videlicet  si  non  cessatis  solo  verilalis 
amore.  «  Explele,  »  inquam,  scilicet  oe  pulelis  ra- 
tionis  conveiitum  subterfugere.  Praebele  aurem,  » 
id  esl  cordis  benevoleuliam,  et  illa  purtranteoculura 
intelligeniiae  :  «  videle  an  menliar,  »  el  hoc  videnles, 
id  est  disceruenles  : 

Vers.  29. —  «  Respondete,  obsecro,  »  id  est  sen- 
sibus  vestris  consona  dicile  :  «    absque   conlentio- 


rim  :  «  Pereat  dies  in  qua  natus  sum  (Job  m),  » 
et  eaetera.  Putalis  quod  de  particulari  die  nativita- 
tis  meae  dixerim.et  non  potiusde  univeiso  hunvuias 
mortaliiaiis  lempore,  quaein  maligno  die  positaesl, 
el  ul  verius  dicam,  in  nocle,  id  est  in  tenebrarum 
principe.  De  illo  die  dixi,  ideo  scilicei,  quia  in  illo, 
id  est  propler  illum,  «  vila  hominis,  »  quae  debue- 
rat  esse  visio  aetemae  pacis,  «  militia  est  superter- 
ram.  »  —  «  Elsicul  dies  mercenarii,  »  scilicet  in 
labore  et  asbtu  praeslolanlislinem  operis,ita  «  dics,» 
id  est  vita,  «  ejus,  »  subaudi  hominis,  videlicet  qui 
ad  hoc  conditus  est,  ut  non  marcenarius  esset,  sed 
lilius,civis;  non  peregrinus,  non  mendicus,  sed  do- 
minus.Unde  ego  nunc  doleo,  Vidnlicet  quia  : 

Veus.  2.  —  «  Sicut  servus  desiderat  umbram,  » 
sic  in  praesenti  exsilio  serviens  in  aestu  affliclionis 
desidero  umhram,  id  est  refrigerium  illius  quieiis, 
cujiispleiutudinemprimus  bomo  perdidit  :«et  sicut 
mercenarius  prsstolatur  linem  operis,  »  videlieel  a 
mercede  vacuus  antequam  finiatur  : 

Vers.  3.  —  •  Sic  et  ego  habui,  »  id  est  transegi, 
«  menses,  »  id  esl  circuitus  vitae  mutabilis.  Luna 
namque  circumeundo,  ac  se  permuiando  mensem 
perficit.  <c  Menses,  inquam,  vacuos,  »  id  est  circui- 
lus  nondum  remuneralos.et  adbuc  sui  linis  ignaros, 
videlicel  quia  quamvis  fideliter  militans  non  me 
comprehendisse  arbitror  (Philip.  in)  ;  «  et  nocles 
laboriosas,  »  id  est  adversilates  non  solum  inopia, 
sed  et  cruciatibus  plenas  •  enumerRvi  mihi,  »  scili- 
cel  mercedem  in  spe  computans  mihi  pro  singulis. 
Salis  perspicuum  est  qualiter  hosc  dicta  Ecclesise  con- 
gruant  universaliter.  Quoe  sequunlur,  aperlein  pro- 
pria  ejus  patent  persona,  sed  minus  aperte,  id  est 
nonnisi  per  expositionem.haec  inlelligtmus  insancla 
Ecclesia. 

Vers.  4.  — «  Si  dormiero,  dicam  :  Quando  con- 
surgam  ?  Et  rursus  evigilabo  [al.  Etrursum  exspec- 
labo  vcsperam].  »  In  nocte  quippe  dies,  indevespera 
desideralur,  qui a  nimirum  dolor  non  permitiit  pla- 
cere  quae  adsunt;  «  et  replebor  doloribus  usque  ad 
lenebras.  »  Et  hoc  ln  persona  ejus  clarum  est.quia 
mens  afTlicti  semper  ad  alia  per  exspeclationem  in- 
tendil.Sed  elcausa  ejusdem  doloris  nola  in  eo,quam 
exprimit,  dicendo  : 

Vers  5.  —  «  Indula  esl  caro  mea  putredine  »  el 
ne,  »  videlicet  quia  fervor  vel  inlenlio  conlendendi  D  caetera.Videlicel  quia  «  a  planta  pedis  usquead  ver- 


facii  haareticos,  et  omnesperversos,cum  verum  sen- 
lianl,  mendacium  loqui,  quod  est  dicere  verbum 
conlra  Spiritum  sancium.  «  Respondete,  inquam,el 
loquentps  id  quod  justum  est  judbate,  »  id  est  ab 
injusto  discernile. 

Vebs.  30.  —  «  El  »  cum  sic  intenderitis,«  nonin- 
venielis,  »  id  est  non  confingelis,  in  linguameaini- 
qui.atem,  »  subamti  esse,  «  nec  in  faucibus  meis 
stulliiia  personabit,  «  scilicet  veslro  quoquejudicio. 
Abhinc  incipiens  et  interloquentibus  amicis  prose- 
qucns  omen,  quod  recle  sentil,  lalius  aperii. 

Cap.  VII,  vers.  I.  —  «  Mililia  est   vila  hominis 


ticem  non  erat  in  eosanitas  (lsa.i).  »  Sed  et  haec  in 
persona  Ecclesiae,  quam  sua  mulabililas  in  hac  pc- 
n  L.'niialionefaiiga!,exponendasunt.  «  Si  dormiero,» 
id  esl  si  in  contemplatione  rapia  fuero,ita  sum  rau- 
tabilis  ul  «  dicam  :  Quando  surgam,  »id  est, quando 
ad  exleriora  relaxabor  :dlciteuim  palpandosibi  non- 
nunquam  eliam  fortis  animus  :  Non  semper  lendilur 
arcus.  «  Et  rursum,  »  scilicet  cuin  fuero  remissa  in 
exlerioribus,  «  expeclabo  vesperam,  »  id  est  deside- 
rabo  comtemplaiionis  silentium,  «  el  replebor  dolo- 
ribus  usque  ad  tenebras,  »  id  esl  donec  praesens 
tiniatur  vita.  Vel  ila  :  «  Si  dormiero,  »  id   est  si  iu 


999 


RUPEUTI  ABBATIS  TLT1IEN6IS. 


1000 


torpore  otii  fuero,  exercitalionem   desiderans  dico  :  A  habitationem,  vel  ad  Conditoris   sui  contemplutio- 

«  Quando  consurgam  ?  et  rursus  exspeciabo  vespe- 

ram,  »  id  est  el  in  quiete  exercitum  aciionis,  et  in 

exercitatione,  qucero  otium  quielis.El  hanc  muUbi- 

litatem  mihi,  scilicet  Ecrlesia?,  caOsa  baec  maxime 

importat,  quoJ  «  caro    mea;  »  id  est  carnales,    qui 

sunt  memhru  mea,  «  indusla  sil  putredine  etsordi- 

bus  pulveris,  »  id  est  per  fidem  quidem  mundi,  sed 

per  operationemsuntimmundi.  Et  baeccausa, «  quod 

cutis  mea,   »  id  est  hi  qui  solis  exterioribus  inten- 

duut,    sicut   culis    exlerius  in    corpore    tenditur, 

«  aruit,  »  scilicet  ab  humorecffllestium,  «  etcontra- 

cla  esl,  »  scilicet  diligendo  praeseulia,  et  non   len- 

dendo  ad  sterna. 


Vers.  6. 


«  Dies  mei,  »  scilicel  dies    prsesenlis 


nem,  «  neque  cognoscet,  »  id  estnon  requiret«eum 
amplius  locus  ejus,  »  id  eat  conditor  Deus,  qui  l'u- 
gitivum  subsequens,  ut  ila  dixerira,  ad  retinendurn 
quam  arr.iseral  hominem  locus  invenit. 

Vers.  li.  —  «  Quapropter  et  ego,  »  scilicel  dum 
vivo,  dum  poenilentia3  locum  habeo  «  non  parcam 
ori  meo,»  id  est  contra  meipsum  os  aperiam,et  ver- 
bis  proprins  confessionis  sasviam.  «  l.oquar,  id  est 
iniquilalem  meam  annunliabo,  « in  Iribulalionespi- 
riius  mei,  »  id  esl  in  planctu  el  lacrymis;  oconfa- 
bulabor,  »id  est  consilium  inibo  «  cum  amaritudine 
animae  meae,  »  qualiler  me  abscondam,  vel  fugiam 
ab  aeterno  Unli  judicis  verbere.  Confabulari  cum 
amariludine  animae  est  ratione  obviare  cogiUtioni- 


morlalilalis,  «  velocius  transierunl,  quam  a  texente  B  bus  desperaiionis.quas  inacerba  adversilatesuggerit 
tela    succiditur.  »  Congrua  valde   simililudo.  Nam,      amariludo  animae,  hoc  raodo  : 


sicut  tela  infra  supraque  ligata,  duobus  lignis  inne- 
ctitur,  sic  vita  prssensortu  raortis  occasu  conclu- 
ditur.  El  sicut  tela  quaulo  inferius  texla  involvitur, 
tanto  superius  texenda  deplicalur,  et  fit  minus  ;  sic 
vitaa  nostrae  dies  quo  plures  sunt  praelcrii,  eo  pau- 
ciores  sunl  futuri.  Sed  «  velocius,  inquit,  transio- 
runt  dies  mei,» videlicet  quia  in  texendo  saepemora 
fil,  et  laborantis  manus  otio  tigitur,  sed  nulla  est  in 
evolveridismoradiebus.  «  Et  consumpti  surtabsque 
ulla  spe,  id  est  praelereundo  nil  reliqui  faciuntcur 
in  illis  debeam  sperare.  Nunc  adDeum  a  prnedictis 
miseriis  erigens  oculos  dicit  : 

Vers.7.  —  «  Memenlo  »mei  Deus.scilicet  «quia» 
nisi  nemineris,  «  ventus  esl,  »  id  esl  inanis,  et  per-  C 
dila  est  «  vita  mea  el  non  reverletur,  »  scilicet  ad 
prislimim  tui  visionem,  «  oculus  meus,  »  videlicet 
suasu  serpentis  tenehratus,  cum  ille  diceret,  «  Ape- 
rientur  oculi  vestri  [Gen.  m).  »  —  «Non,  442  in- 
quam,reverietur  ul  videat  bona.  » 

Vers.  8.  —  «  Nec  aspiciet  me,  »  subaudi  si  non 
memineris  mci,  «  visus  hominis,  »  id  est  misericor- 
dia,  scilicet  Redemptoris.  Non  «  aspiciet  me,  »  dico, 
idestnon  visitabit  me  Verbi  tui  humanalio.  Nam 
visitatio  Filii  Dei  humanam  forraam  assumenlis, 
pulchre  notalur  hic  per  visum  hominis.  Vel  ita  : 
Memenlo  mei,  scilicet  dum  vivo,  quia  jam  exulam 
carne  animam,  nequaquam  visus  hominis,  id  est 
gr.ilia  Redemptoris  ad  pcenitentiam  respicit.  «  Oculi  _ 
tui  in  me,  »  id  esl  districlio  judieii  tui,  si  non  prius 
memineris,  id  est  respexeris,  siabitcontra  me,  «  et 
non  subsistam,  »  id  est  ad  perferendum  judicium 
tuum  non  assurgam.  Non  subsistam,  dico,  sed. 

Vers.9.  —  «  Sicul  consumilur  nubes  et  perlrans- 
it,  »  videlicel  impulsa  et  calore  solis  dissipata  ut 
evanescat,  «  sic  qui  descenderit  ad  iuferos,  »  vide- 
licel  maligno  spiritu  abstractus,  et  calore  solis,  id 
est  respeclu  supemi  judicii  liquetactu»-, «  non  ascen- 
det,  »  id  esl  ad  operationis  usum  non  redibil. 

\'ers.  10.  —  «  Nec  revertelur  ullra  in  domum 
suam,  »  id  est  in  preesentem  vilam,  vel  in  corporis 


Vers.  12.  —  «  Nunquid  mare  sum  ego,  aut  ce- 
tus?  »  id  est  nunquid  habitalio  diaboli  sum  ego, 
aut  ipse  diabolus,  «  quia  circumdedisii  me  carce- 
re,  »  o  amariludo  anim.T  raeae  !  id  est  quia  cogis  me 
desperare,  neque  sinis  meipsum  in  gaudio  spiriluali 
dilalare,  mullum  me  cogis. 

Veks.  13.  —  «  Si  dixeio  :  Consolabilur  me,  » 
scilicet  in  mea  aflliciione,  «  lectulus  meus,  »  id  est 
secrelun  conscientiae  meae,  «  et  relevabor,»  scilicet 
ab  hoc  tristium  curarumpondere  «loquens  mecum,» 
id  est  cogitans  aliqua  bona  quorum  mihi  con- 
scius  sum,  «  in  slralu  meo,  »  id  est  in  cordis  mei 
secreto. 

Vers.  14.  —  «  Terrebis  me  per  somnia,  »  id  esl 
per  imaginationes  reduces  mihi  ea  quae  passussum 
adversa  vel  quae  reslant  adhuc  iu  fuluro  judicio 
meluenda,  «  et  per  visiones,  »  id  esl,  per  cogila- 
liones,  «  borrore  »  scilicet  malorum  meorura , 
«  concuties.  » 

Vers.  15,  16.  —  «  Quamobrem  elegit  suspendium 
aniina  mea,  el  mortem  ossa  mea.  Desperavi,  nequa- 
quam  jam  vivam.  »  Haec  ad  litteram  stare  non  pos- 
sunt,  maxime  quia  mox  sequitur  :  «  Parce  mihi,  » 
Domiue,  quod  non  consonat  cum  desperatione.  Nisi 
ita  accipiatur  quod  ait,  «  confabulator  cum  amari- 
tudine  animas  meae,  »  ut  ea  quae  supra  dixit :  «  Nun- 
quid  maresum  ego,  aut  cetus,  »  etcaetera,  verbasint 
rationis,  et  baec  dicta,  «  suspendium  elegit  anima 
mea,  Dei[/\  despera.],  »  verba  sint  amaritudinis  de- 
sperationem  male  suggerentis.  Sed  sic  beue  possunt 
raystice  accipi.  «  Suspendiuin,  »  id  esl  cor  suspen- 
dere  sursum  ad  Deum,  «  elegit  anima  mea,  »  id  est 
intentio  mea;  «  et  morlem,  »idestmortiticationem, 
subaudi  elegerunt,  «  ossa  mea,»  id  est  carnis  for- 
titudo  nocivajuxtaillud  :«  Mortificate  membrave- 
stra,  quas  Bunt  super  terram  (Coloss.  m),  »  et  hoc 
modo  sequitur  hic  sensus  :  «  Desperavi,  »  id  est, 
bona  praesentis  vitos  sprevi;  «  nequaquam  jam  vi- 
vam,  »  subaudi  in  illis,  videlicet  quia  elegi  mundo 
mori.  Sic  non  repuguat  boc  quod  sequitur  :  «  Parce 
mihi,  Domine,  quod  dictum  patet  desperationis  non 
esse.  «  Parce,  «  inquam  :  nam  expedil  ut   parcas  : 


1001 


COMMENT.  IN  JOB. 


1002 


«  nihil  enim,  »  subaudi  te  non  parcente,  facti  «  sant  A  cendo  notat  eum  quod  habeat  eloquenliae  multum, 
dies  mei,  id  est  dies  vilae  praesentis,  et  hoc  affirmat      sed  sapientiae  parum. 


subjungendo : 

Yers.  17.  —  «  Quid  est  homo,  »  videlicet  cum 
sit  mortalisfactuspeccando?subaudinihil.Hoc  ideo 
miror,«quia  magnificaseum  ?»  scilicetlargitate  ra- 
tionisethonoredilandocollataavirtutis  :  «aut  quipo- 
nis[n/.  quidapponisjergaeumcor  tuum?  »  id  estad- 
ducis  ad  inquisitionen  examinis  tui  tam  infirmum? 

Vebs.  18.  —  «  Visitas,  »  id  est  luce  tuae  cogni- 
tionis  illustras,  «  eum  diluculo,  »id  est  post  fuga- 
tas  erroris  sui  tenebras,  «  et  subito,  »  id  est  post 
visitatioucm,repentina  tentatione  «  probas  illum.  » 

Yers.  49.  —  «  Usquequo,  »  subaudi  extendetur 
hoc  quod  «  non  parcis  mihi,  »  sicut  supra  dictum 


Veks.  3.  —  o  Nunquid  Daus  supplantat  judicium, 
aut  Omnipotens  subvertil  quod  justum  est  ?  «  Hoc 
ex  co,  quod  beatus  Job  dixerat :  «  Ulinam  appende- 
rentur  peccata  mea,  et  calamitas  quam  patior,  in 
statera,  quasi  arena  maris  haec  gravior  appareret 
1/6  vij,  »  prave  intelicxit,  et  hanc  in  eum  calum- 
ninr.  struit,  quod  dixerit,  Deum  supplantatorem 
esse  judicii.  Et  superni  examinis  rectitudinem  pra;- 
tendens,  ne  non  sua  solummodo  peccata  otpet  ap- 
pendi  in  statera. 

Vers.  4.  —  «  Etiamsi  filii  tui,  inquit,  peccave- 
runt,  et  dimisit  eos  in  manu  iniquitatis  suae, »  et 
ca^tera.  Ac  si  diceret :  Non  solum   pro  tuis,  sed  et 


est,  «  nec  dimiltis  me,  »  subaudi  ab  hac  fatigalione  g  Pr°  suis  peccatis,  filii  tui  juste  exstincti  sunt.  Sed 
raortalitalis  respirare  ita  «  ut  glutiam,  »  id  est  in  nt- 


ventrem  animae,  qui  est  ipsa  mens,  «  excipiam  [al. 
glutiam]  salivam  rneam,  id  est  divinilatis  tu;e  dul- 
cedinem  ?Saliva,  quae  a  capitedescendit, significat 
suavitatem  divinitatis.  Caputenim  ChristiDeus,qui 
quasi  salivainore  lenetur,  sed  prae  infirroitale  non 
glutitur,  quiadulcedo  divinitatis  nuncquidem  aper- 
1'ectis  valct  de^ustari,  sed  quia  plenitudinem  ejus 
morttlis  iufirmitas  non  capit,  quasi  saliva  non  po- 
testglutiri.Cujusinfirmitatiscausatuconfitendosub- 
jicit. 

Yers.  20.  —  «  Peccavi.  »  Et  satisfacere  cupiens 
addit :  Quid  faciam  tibi,  o  custos,  »  id  est  inspe- 
ctor,  «hominum?  »  Subaudi,  ncscio.  Namquidquid 
possum,tibi  deberem,  etiaansi  non  peccassem.  Pro- 
sequitur  per  conquestionem  :  Quare  posuisti  me 
contrarium,»id  estinimicum  tibi?Unde  Apostolus: 
«  Cum,  inquit,  inimici  essemus,  Christus  pro  no- 
bis  mortuus  est  (flom.  v).  »  — «  Posuisti,  inquam, 
me  contrarium  tibi,  et  »  idcirco,  «  factus  sura  mi- 
himetipsi  gravis,  »  id  est  aggravo  animam  meam 
corpore  corruptibili.  Si  ideo  quia  peccavi,  imo  quo- 
niam  ideo  quia  peccavi  «  factus  sum  miliimetipsi 
gravis.  » 

Vers.  21.  —  <t  Cur  non  tollis  peccatura  meum  ?  » 
subaudi,  originale;  et  quare  non  aufers  iniquita- 
tera  meam,  »  subaudi  actualem?  u  Cur,  inquam, 
non  tollis,»vel  peradventum  Redemptoris,  quitol- 
lit  peccata  mundi  (Joan.  i),  vel  per  imitationem  re- 
surrectionis  ?«  Ecce,»scilicetquia  peccavi,  «nunc,» 


Vers.  5.  —  «  Tu  tamen,  »  subaudi  cujus  negli- 
gentia  perierunt,  quia  corripere  eos  debueras  4413, 
«  si  diluculo,  »  id  est  peccatorum  tuorum  nocte  per 
pcenitentian:  deleta,«  surrexeris  ad  Deum,  videlicet 
a  quo  elongatus  es,  dum  in  peccato  jaces  ?  et  Omni- 
potentem  fueris  deprecatus;  »  et  quia  deprecatio 
non  exauditur,  nisi  mundo  corde  fundetur. 

Vers.  6.  —  «  Si  mundus,  »  videlicet  in  cogitatu 
«  et  reclus, »  scilicet  in  opere,  «  incesseris  coram 
eo,  » id  est  ubi  ipse  videt  in  interiori  luo,  «  statim 
evigilabit  ad  te,  »  subaudi,  qui  nunc  ab  adjutorio 
errantisvideturdormire,«et  pacatum  reddet,  »  sub- 
audi  quod  nunc  eversum  est,  habitaculum  justi- 
tiae,»  id  estslatum  praesenlis  vitee  eo  modoquo  dixi, 
C  justifica  te.  «  Pacalum,  inquit,  reddet.  » 

Vers.  7.  —  «  In  tantum  ut  si  priora  tua  fuerinl 
parva,  et  novissima  tua  multipliccntur  nimis.  »  Sic 
baerelici  alflictis  catholicis  pacem,  videlicet  a  con- 
tentione  sua,  et  multiplicatione  bonorumtempora- 
lium  repromittunt,  si  convertanturad  sectamipso- 
rum,  quam  putant  puram  esse  quasi  diluculum.Et 
quia  sententias  quoque  Patrum  antiquorum  in  ar- 
gumenlum  sui  erroris  proferunt,recte  subditur: 

Vers.  8,9.  —  «Interrogageneralionem  pristinam, 
et  diligenter  investiga  palrum  merooriam.  Ilester- 
ni  quippe,  id  est  rudes,  «  sumus  et  ignoramus,  » 
subaudi  aliud  quam  quod  apatribusdiscimus.«  In- 
vestiga,  »  inquam,  subaudi,  et  hoc  ex  praeteritisin- 
venies,  «-luoniam  sicutumbra  dies  nostri  sunt  su- 


id  est  in  morte  carnis,  «  in  pulvere  dormiam,  et  si  D  per  terram  »  videlicet,  quia  sicut  illla  fugerunt  quae 


mane,  »  id  estin  diejudicii,  «  mequaasieris,  »  id  est 
sollicite  remota  pietate  discusseris  «  non  subsi- 
stam,  »  id  est  damnationem  non  evadam. 

Cap.  VIII,  Vers.  1,  2.  —  «  Respondens  autem,  » 
idesteruditionis  verba  diutius  non  ferens,  «  Baldad 
Suhites  dixit :  Usquequo  loqueris  talia  ?  »  Injustis 
enim  semper  gravia  sunt  verba  justorum.  Unde  et 
hic  qui  «  usquequo»  dicit,  quod  aedificationis  verba 
jam  portari  non  possint,  ostendit.  «  Usquequo,  in- 
quit,  loqueris  et  spiritusmultiplex,»  id  est  alQuens, 
non  dico  sapientiae  cordis  tui,  sed  «  sermonis  oris 
tui,  >  subaudi  usquequo  se  non  continebit  ?  Hocdi- 

PATaot.  CLXVHI. 


prsaterita  sunt,   sic  ista  quoque  fugiunt  quae  nunc 
praesentia  sunt. 

Vers.  10.  —  «  Ipsi,  »  scilicet  patres,  «  docebunt 
te,  »subaudi,  hoc  quod  non  vis  a  nobis  discere,  »  et 
decordesuo»   scilicet,  non  ut  in   ore    superfiuo 
«  proferent  eloquia.  » 

Vers.  11.  —  «  Nunquid  virescere  potest  scirpus 
absque  humore  ?  In  hac  simililudine  intendit  Bal- 
dad  ostendere  quod  beatus  Job,  velut  hypocrita,  du- 
dum  in  laude  vel  cullu  Dei  propter  dona  ejus  tem- 
poralia  viruent,  et  nunc  subtractis  eisdem  donis 
contrajustitiamejus  murmurando  nimium  aruerit. 

32 


10(3 


RUPEUTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1004 


Et  quidem  fortia  sunt  valde  qnae  dicit.sed  quiacon-  A.  scirpus  cum  flore  suo  nascitur,  quod  caeterae  herbae 

tra   sapientem   prolert    ea,    »que  dicere  debuerat 

stultis,    quasi  hortis  sitientibus  aquam  in  flumina 

fundit,  more  haeretieorum,  quorum  linguam  peraie- 

pe  sic  movet  veritas  ut  vilam  lpsorumferiat.  «  Nun- 

quid  virescere,  »  ail,    id  esl  virorem,  aut  spesiem 

alicujus    virluiis  habere,  »  potest  scirpus,  »  id  est 

hypocrita,  «    absque   humore,    »    id     est,     abs- 

que  aliquo  dono   supernae  gratis,  vel  sine  incita- 

menlo  laudishumanae  ?  Scirpus  emm  est  herba  abs- 

que  nodo,  quasejietes   conteguntur.significans  hy- 

pocrilam,  qui  absqiie  vilio  se  esse  oslentans,  veros 

justos  opinionesanetitatissupergredi  nititur.«  Aut» 

subaudi   nunquid,  «  carectum  crescere  potest  sine 

aqua,  »  id  est  hypocrita  nunquid    conspicuus  esse 


non  faciunl,  sic  hypoerita  moi,  utboni  quid  agere 
incipit,  quterit  quod  sancti  viri  non  faciunt,  ut  a 
cunctis  honoretur. 

Virs.  17.  —  «  Superacervum  petrarum,  »  id  est 
propter  lurbam  hominum  admirantium,  «  radices 
ejus  densabuntur,  »  id  est  cogitaliones  ejus  ad  os- 
tensionem  boni  operis  mulliplicabuntur,  «  el  inter 
lapides,  »  id  est  inter  homines  illum  aspicientes, 
«  commorabitur,  »  id  est  in  bono  cpere  stare  cona- 
bitur. 

Vers.  18.  —  «  Si  absorbuerit  eum,  »  scilicet  in- 
ternus  arbiter,  «  de  loco  suo,  »  id  est  a  praesentis 
vits  favoribus,  in  quibus  tota  mente  collocatur, 
«  negabit  eum,  et  dicet:  Non  novi  te,  •  id  est  non 


postest  sine  niiqua  datasibi  desuper  scientia  vel  si-  rj  approbo  te,    sicut  in    Evangelio  fatuis  virginibus 
gnorum  polentia!  Carex  enim  est  herba  acutissima 
et  durissima.sparto  similis,  hypocritam  significans 
per  hoc  quod  sequitur,  videlieel  quia: 

Yers.  12.  —  «  Gum  adhuc  sit  in  flore,  »id  esl  in 
laude,  «  nec  carpatur  manu  ;  «ijuisquis  enim  hypo- 
critam  corripere  audet,  proiinus  asperitateillius  vi- 
ta  corripientis  secatur ;  «  anteomnes  herbas  are- 
scit,  »  id  est  ante  vita  terminum,  quo  omnis  caro 
arescit,  de  qua  dictum  est :  «  Omnis  caro  fenum 
(/>a.  xl),  »  ante  vitae  terminum,  inquam,  vitae  hy- 
pocritaruin  vita  siccatur,  id  estab  assumptae  recti- 
tudinis  viriditate  arescit.  In  hoc  acerbe  nimis  bea- 
tum  Jobdenolat,  quod  velut  scirpus  cito  in  aestu  tri- 
bulationis  aruerit,  eo  quod  hypocrita  fuerit,  et  velit 
carectum  manuni  carpentissecuerit,  eo  quod  supe- 
rioribus  diclis  Kliphaz  tanquam  spinosis  obviasset 
sentenliis. 

Vers.  13.  —  «  Sic  vita  [viee],  inquii,  omnium  ijui 
obliviscuntur  Dominum,  »  subaudi  antevitae  termi- 
num  a  virtute  deficit;  et  spes  hypocritee,  »  id  est 
humanalaus,  quam  magnislaboribusappeiit,  «  pe- 
ribit,»  idesl  decreseettemporumimpulsamomentis. 

Vbrs.  14.  —  «  Non  ei  placebit,  »  scilicet  ea  qua? 
nunc  placet,  vecordia  sua,  quia  videlicet  multum 
vecors  est,  qui,  unde  coeli  regnum  mereri  potuit, 
inde  transitoni  sermonis  nummum  quaerit.  «  Et  si- 
cut  lela  aranearum,  »  subaudi  grandi  labore  texta 
levi  vento  dissipatur,sic  «  lidueiaejus  »  idestopus 
bonum,  de  quo  sibi  conhdit,  levi  aura  favoris  hu- 
mani  tollitur. 


«  Amen,  »  inquit,  dico  vobis  «  nescio  vos  (Matth. 
xxv).  »  Et  merito. 

Vers.  19.  —  «  Hasc  est  enim  laetitia  via>,  »  id  est 
praesentis  vitse,  «  ejus  ut  rursum  de  terra,  »  id  est 
de  imitatione  suaoalii  germinentur,  »  id  est  multi 
hypocritae  propagentur. 

Vers.  20  —  «  Deus  non  projiciet  simplicem.  »  Ac 
si  dicat :  Illum  noli  imitari,  sed  estosimplex  quia 
Deus  «  uon  projiciet  simplicem  subaudi  cujus  nune 
despicitur  simplieitas  «  ne  porrigat  [nec  porriget] 
manum  malignis,»  scilicet  supradictis,  id  est  quae- 
rentes  terrenam,  gloriam  non  elevabit  ab  imi3. 

Vers.  21.  —  «  Dunec  impleatur  risu  os  tuum,  » 
idestexhilaretur  abundantia  lffllitiae  sempiternaa  os 
tuum,  «  et  labia  tua  jubilo,  »  id  est  ineffabili  super- 
nae  laudis  cantico.  «  Donec  »  autem  dicitur,  non 
quod  postelectorum  jubilum  Deusmalignisporrigat 
manum,  sed,  sicut  dictum  est:  «  Donec  ponam  ini- 
micos  tuos  scabellum  pedum  luorum  (Psal.  cix),  » 
quod  postquam  factum  fuerit,  Filius  ad  dexteram 
Patris  residere  non  desinet.  Sic  nunc  dicitur,  «  do- 
nec  impleatur  risu  os  tuunc,  »  quod  postquam  fa- 
etum  fuerit,  malignos  percutere,  id  est  in  iuferno 
punire  Deus  desinet. 

Vers.  22.  —  «  Qui  oderunt  te,  »  subaudi  si  fueris 
simplex,  «  induenturconfusione,  »  videlicet  in  ex- 
tremo  examine,  quando  confusio  pleoa  erit,  scilicet 
quia  et  foris  internus  judex  videbit,  et  intus  ante 
oculos  culpa  versabitur.  «  Ettabernaculum  impio- 
rum,  »  id  est  asdificatio  terrenae  felicitatis  eorum, 


Vers.  15.  —  «  Innitetur  »  subaudi  in  examine  io-  "  «  non  subsistet, »  scilicet  quia  veritatis  fundamen 


terni  judicis,  «  super  domum  suam,  »  idestsuper 
laudatam  ab  adulaloribus  vitam  suam  ;  « etnon  sta- 
bit,  »  subaudi  sed  cadet,  sicui  in  parabola  decem 
virginum  liquido  cunctis  apparet  (Malth.  xxv). 
«  Fulciet  eam,  »  scilicet  enumeratione  operum  suo- 
rum,  «  et  non  consurget»  videlicet  dicente  Judice  : 
«  Nunquid  novi  vos  ?  discedite  a  me  (ibid.).  »  Sic  in 
judicio  reprobandus. 

Vers.  16.  —  «  Humectus  *  charitate,  irriguus«  vi- 
delur  »  scirpus,  id  est  hypocrita,  «  antequam  ve- 
niat  sol,  »  scilicet  Christus  ad  judicandum,  «  et 
in  ortu  suo  germen  ejus  egredielur,  »  id  est  sicut 


tumnonhabet.irrecuperabiliruinain  aeternuminte- 
ritum  corruet. 

Cap.  XI,  Vers.  1,2.  —  «  Et  respondens  Job  ait : 
Vere  se.io  quod  ita  est.  »  Beatus  Job  discernendis 
contradicentium  sensibus  aequissimus  arbiler  resi- 
dens,  qui  bonorum  oinnium  raos  est,  sic  studet  era- 
dicare  quod  pungit,  ut  noverit  servare  quod  reficit, 
id  est  sicperversos  dijudicat  ut  quae  recte  dicuntur, 
assumat,  dicens  :  «  Vere  scio  quod  ita  est,  »  scilicet 
quia,  sicut  dicis,  Deus  non  supplantat  judicium  et 
quod  non  subsistet  flducia  hypocritarum  ^Joh.  vm). 
444  Moxque  eumdem  prosequitur  quem  incoeptum 


1005 


COMMENT.  IN  JOB. 


1000 


Baldad  interruperat  sermonem,  recurrens  ab  verba  A 
Eliphazet  per  disjunctionem  inlerpositam  hoc  mo- 
do  continuans  :  «  Vere  soio  quod  ita  sit,  »  subaudi 
ut  Baldad  dicit,  «  et  quod  non  ju9tificetur  homo 
compositii9  l>eo  »  subaiidi  sicut  Eliphaz  superius 
dixit.  Dixerat  enim  :  «  Nunquid  justificari  potest 
homo  cornpositus  Deo  ?  (Job  xxv).  Subaudi  non. 
Homo  quippe  suppositus  Deo  justitiam  percipit, 
compositus  amittil.  Hoc  est  quod  ait  : 

Vers.  3  —  «  Si  voluerit  contendere  cum  eo,  »  id 
esl,  si  voluerit  gloriam  suae  virtutis  sibimet  arroga- 
re,  et  non  Deo,  non  poterit  respondere  ei  unum 
pro  mille,  »  id  est  non  poterit  initium  bene  vivendi 
in  se  ostendere  dum  prasumit  de  perfectione  vitae. 
Unum  enim  pro  bene  vivendi  inilio,  millenarius  pro 
perfectione  vitae  ponitur  hoc  loco.  Nam  quomodo  de-  n 
narius  per  semetipsum  ductus  in  millenarium  tendi- 
tur  (  decies  enim  decies  mille  sunt),  sic  monas  mul- 
tiplicando  in  denarium  ducitur,  hoc  modo  :  Semel 
decem,  semel  decem  sunt.  Hic  ergo  per  unum  bene 
vivendi  initium,  per  mille  perfectio  designatur.  Ac 
si  aperte  dicat  :  Si  perfectionem  sibi  arrogat,  nec 
initium  bene  vivendi  habet.  Et  ne  quis  facile  putet 
esse  cum  Deo  inire  contentionem. 

Yers.  4.  —  «  Sapiens,  inquit,  corde  est  »  scilicet 
quia  occulta  nostra  subtilitercognoscit  ;  «  et  fortis 
robore,  «  videlicet  quia  valenter  cognitapercutit.  Et 
hoc  probat  ab  effectis.  «  Quis,  inquil,  restitit  ei  et 
pacem  habuit?»  Videlicelnecangelicus  spiritus,  qui 
resistendo  cadens  impacatus  et  inquietus  fuctusest 
ipse  sibi,  nec  primus  hnmani  generis  parens,  qui 
mox  ut  pracepto  restitit,  primus  contumeliosam  in  C 
se  carnis  pugnam  sensit. 

Vers.  5.  —  i  Qui  transtulit  montes.  »  Hoc  ad  il- 
lud  respicit  quod  superius  Eliphaz  adversus  eum  di- 
xerat.  «  Ecce  qui  serviunt  ei  non  sunl  stabiles  (Job 
iv),  »  etc.  M  on  quia  contra  ipsum  hoc  ille  de  super- 
bientibus  angelis  dixeral,  iniraDei  cum  beato  viro 
agiturgratia,  ut  virtute  prophetici  spiritus  remune- 
rata  ejus  patientis,  similealiud  futurum  praevideat 
de  humana  superbia,  id  est  de  gente  Israelitica, 
quia  quod  in  illa  gente  Deus  superbam  reperit  in- 
credulitatem,  simile  est  eiquod  in  angelis  suis,  ut 
ait  Eliphaz,  repererit  pravitatem.  Hinc  est  quod  ait : 
«  Qui  transtulit  montes,  » id  est  apostolos,  scilicet  a 
Judaeis  ad  gentes,  «  et  nescierunt  hi,  »  subaudi 
Judaei  «  quos  subvertit  in  furore  suo,  »  subaudi  D 
quantum  lumen  amitterentinteriua  vel  quod  expel- 
lendo  apostolos  ipsi  a  gratia  Dei  subverlerenlur. 

Vers.  6. — «  Qui  commovet,  »  subaudi  per  Ti- 
tum  et  Vespasianum,  «  terram,  »  scilicet  Judeeam, 
«  de  loco  suo,  »  videlicet  subversa  civiiate  et  tem- 
plo,  «  el  columnae  ejus,  »  id  est  sacerdotes,  princi- 
pes,  legis  doctores  atque  Pharisaei,  «  concutientur 
[concutiuntur],  id  estin  illa  terra  habitare  non  per- 
mittentur. 

Vers.  7.  —  «  Qui  praecipit  soli,  »  id  est  preedican- 


lium  vita»  fulgenti  «  et  non  oritur,  »  scilicet  Judaeis  a 
quibusanimum  praedicantiumDeusavertit.«  Et  stel- 
las,  »  id  eat  eosdem  prae  licatores,  noctem  vitae  prae- 
sentis  doclrinoe  claritate  illustrantes,  «  claudit,  »  id 
est  amovet  ab  illis,  »  quasi  sub  signaculo,  »id  est 
iia  ut  iterum  ad  eos  quandoque  mittantur,  sicut 
aliquid  idcirco  sub  sigillo  claudimus,  ut  hoc,  cum 
tempus  congrult.  ad  medium  proferamus. 

Vers.  8.  —  «  Qui  extendit ,  »  id  est,  in  cunclarum 
gentiumcognitionem  dilatat , »  coelos  solus;  »  id  est 
apostolo9  a  Judasis  expul90s,  de  quibus  dictum  est : 
«  Cceli  enarrant  gloriam  Dei  (Psal.  xvm),  »  —  »  et 
graditur,  »  scilicet  per  eosdem  aposlolog  miraculo- 
rum  operatione,  «  super  fiuctug  maris,  id  est  su- 
per  elationes  perseoutionis,  quas  mundus  extulit, 
scilicet  ipse  sublevnta  praedicantium  virtute  mirabi- 
liter  stravit. 

Vers.  9.  —  «  Qui,  »  subaudi  hoc  modo  vel  or- 
dine,  «  facit  arcturum,  »  id  est  sanctam  Ecclesi  ■-,m, 
quae,  sicut  arclurus,  septem  stellis  tota  nocte  versa- 
tur,  et  non  occidit,  imo  versando  erigitur  ita  quo- 
dammodo  septiformi  Spiritudispositacunctis  tribu- 
lalionibus  faligata  non  deficit,  sed  potius  adversis 
reficitur  et  convalescit ;  «  et  oriona,  »  id  est  san- 
ctos  martyres.  Orionaquippe  in  ipso  pondere  fem- 
poris  hiema  is  oriuntur,  et  ortu  suo  lempestates 
excitant  Sic  martvres  persecutionis  molestias  pas- 
suri  ad  cceli  faciem  quasi  in  hieme  venerunt,  et  ip- 
sis  fidei  testimonium  perhibenlibus.frigida  men.s  in 
fidelium  tempesiatem  persecutionis  excitavit  (9). 
«  Ethyadas,  »id  estsanctos  doctores,  qui  dum  sub- 
ductis  marlyribus  fide  Christi  clarius  lucente,  ad 
mundi  notiliam  venerunt,  quasi  verbo  tempore  hya- 
des  posl  oriona  ad  coeli  faciem  proJierunt,  «  et  se- 
cundum  nomen  hyadum  (dicuntur  enim  hyades  a 
Greeco  mrjios  quod  latine  dicitur  pluvia,  quia  ortae 
procul  dubio  imbres  ferunt)  secundum  nomen, 
inquam,  hyadum  super  arentem  terram  humani 
pectoris  sanctae  prsdicationis  imbrem  fuderunt 
(10).  «  Et  interiora  austri,  id  est  occultos  ordines 
angelorum,  in  quibus  est  quasi  ealor  austri,  id  est 
plenus  amorSpiritus  sancti  ;  angelorum,  imiuarn, 
ordines,  quos  per  interiora  austri  significans,  ideo 
postorionaethyadaspoguit,  quiasupradiclismarty- 
ribus  atque  doctoribus  Deus  angelorum  cohabita- 
tionem  praeparavit. 

Vers.  10.  —  o  Qui,  »  subaudi  Deus,  praater  haec 
quae  dicta  sunl,  «  facit  magna  etinscrutabilia,  quo- 
rum  non  esl  numerus.  »  Magna  »  scilicet  virtute, 
et  inscrutabilia  ratione,  innumerabilia  multiplici- 
tate.  Hic  tantU9  ac  talis,  heu  ! 

Vers.  11. — ■ «  Si  venerit  ad  me,  »  videlicet  alicu- 
ju9  donilargitione,  «  non  videbo  eum,  »  id  e9t  igno- 
rabodantis  judicium,  videlicet  utrum  sitremunera- 
tio,  an  ad  inelio  a  provectio,  idesl  utrum  desertum 
hic  remuneret,  an  in  via  nutriat  ut  ad  patriara  per- 
ducat.  «  Et  si  abierit,  »  id  69t  si  tenlari  me  permise- 


(9)  D.  Gregor.  Moral  lib.  ix,  oap.  11. 


(10)  Ibid. 


1007 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1008 


ril,  «  non  intelligam,  »  scilicel   ulrum  ad  probatio-  A  Et  ex  eoquoque  colligilur,  quam  terribilisest,  quod 


nem  lial,  an  ad  damnalionem.  «  Non  imelligam,  » 
inquam,  quia  poslquam  semel  sponte  perdidi  men- 
tis  oculos,  quasi  nec  ortuin  jam  nec  occusum  solis 
agnosco. 

Vers.  i'2 — «  Si  repenle  interrogel,  »  videlicet 
ad  suum  examen  inopinatos  vocando,  vcl  durisper- 
cussionibus  pulsando, « quis  rcspondebit  ei  »  subaudi 
desuisconfidensmeritis  :  «  vel  quis  dicere  polest  ei : 
Cur  ita  facis?»  subaudinemo.  Nam, «  obomo,  »  iu- 
quil  Aposlolus,»  lu  qtiis  es  quirespondeas  Deo  ?  nun- 
quid  polesl  dicere  [nunquid  dicel]  ligmentum  ei  qui 
se  finxii  :  Quare  me  fecisti  sic  ?  »  (Hom.  ix.) 

Vers.  13.  —  •  Deus  »  sub  mdi  sic  sapiens  corde, 
ci  sic  fortis  robure  est  «  cujus  resistere  irae  nemo 
potesl,  »  videlicelnisi  ab  ipso  accipiat,  quemadmo-  p 
dum  Moses,  cui  dicebal  ipse  :  «  D  miue  me  ut  ira- 
scatur  furor  meus  contia  eos  (Exod.  xxxn),  »  quod 
dicendo,  qui  ulique,  si  noliei,teneri  non  poterat,  de- 
precaudi  magisausum  praebebat.  Ceelerum  invito  eo 
ira2  ejus  verbi  gratia,  dum  eamdem  geniem  Judai- 
cam  abjicere  vuli,  «  nemo  resisiere  potest,  sub 
quo  curvantur,  »  id  esl  econtra  dum  Judaei  abji- 
ciuniur,  ad  tidem  ejus  inclinanlur  «  qui  poriant  or- 
bem,  »  id  esl  reges  quoque  gcnlium.  Forlant  enim 
qui  regunt  orbem.  Unde  el  dicuntur  Grmce  basilaei, 
id  esl  bases  populi.  BaaiXeJ?  quippe  componilur 
ex  Laiino  basi  et  Grseeo  /\a6c,  quod  Latine  dicitur 
populus.  Vel  iU,  «  qui  portant  orbem,  »  id  est  an- 
gelici  spiriius,  qui  cum  omnes  udmimstralorii  spi- 
ritus  sint  (Ht-br.  n),  bene  porlare  orbem  dicunlur, 
sub  illu  curvantur,  id  esl  fonitudini  ejus  tremen-  C 
tes  inclinantur. 

Vers.  14.  —  «  Quantus  ergo  ego  sum,  »  subaudi, 
qui  pondere  corruptionis  anguslor  «  ut  respondeam 
ei,  »  videiicet  quetn  angelica  quoque,  ut  dictum  es!, 
creatura  tremit,  vel  consideiare  non  sufficit.  «  et  lo- 
quar  verbis  meis,»  4-15  subaudi  multum  incompa- 
ratione  sapientbe  ejus  infantilibus,  cum  eo,  subaudi 
de  judiciis  ejus  disputando  ? 

Vers.  15. —  «  Qui  si  habuero  quidpiam  justum, 
non  respondebo  ei,  »  subaudi  si  districte  jtidicare 
velit,  o  sed  meum  judicem  deprecabor,  »  videlicet 
quia  imperfecta  el  timida  hominis  justitia  est,  el 
ideo  prece  indiget. 

Vers.  16.  —  «  Etcum  invocantem  meexaudieril,» 


multiplicavit  vulnera  mea,  id  est,  damnaiionem  hu- 
mani  generis, « sinecausa;  »  quod  maxime  in  parvulis 
mirum,  non  tamen  injustum  est,  qui  «  sine  causa,  » 
scilicet  aclualis  peccatis,  pro  solo  originali  peccato 
delruduntur  apud  inferos.  Quod  tamen  in  beato  Job 
specialiter  accipi  potest,  eo  modo  quo  et  Dominus 
dixerat  de  illo  :  «  Tu  aulem  commovisti  me  ad- 
versus  eum,  ut  affligerem  eum  frustra  (Job  n).  » 

Vers.  18.  —  «  Non  conce  lit  requiescere  spirilum 
meum,  »  scilicelde  mala  opinione  sollicilum,  quia 
credunl  me  homines  ob  scelera  mea  percussum. 
«  Et  complet  me  amaritudinibus,  »  scilicet  hoc  mo- 
do,  dum  exterius  tormenia  Ucerant,  el  interius 
tenlationes  turbant. 

«  Si  fortitudo  quaeritur,  »  subaudi  ad 
evadenderr  hasc  mala,  «  robuslissimus,  »  id  est 
omnipotens  est,  scilicet  et  ideo  frustra  qua?ritur. 
«  Si  iniquilas  [ul.  equilasj  judicii,  »  subaudi  quaari- 
tur,  videlicet,  ut  non  sine  causa  multiplicet  vulnera 
mea,  frustra  qusritur  et  hoc,  videlicet  cum  in  ju- 
dicio  soleat  res  testibus  agi,  «  nemo  audet  pro  me 
testimonium  dicere.  »  Sed  nec  ego  ipse  causam 
meam  audeo  jusliticare,  quia  : 

Vers.2  0.  —  «  Si  justificare  me  voluero,  eos  meum 
condemnabit  me,  »  videhcet  ipsa  saa  praesumptione 
damnahilem  me  ostendet  esse.  «  Si  innocentem  me 
ostendero,  pravum  me  comprobabit,  »  videlicet 
quia,  ut  supra  dictum  est,  «sapiens  corde  esl  (vcrs. 
)•  » 

Vers.  21.  —  «  Eliam  si  simplex,  »  id  est  inno- 
cens,  «  fuero,  »  videlicet  propter  illa  quae  supra 
dicla  sunt,  «  hoc  ipsum  ignoravit  [al.  ignorabit],  » 
id  est  non  sibi  arrogavit  «  anima  mea.  »  Vel  certe, 
«  quia  nemo  scit  utrum  amore  an  odio  dignus  sil 
(Eccle.  ix,  i).  »  Cui  sensui  bene  congruit  quod  se- 
quilur  :  «  Taedebit  me  vitae  meae,  »  subaudi  pro  hac 
incertitudine. 

Vers.  22. — «  Unum  est  quod  locutus  sum,  » 
id  est  summa  est  eorum  quae  locutus  sum.  «  Inno- 
centem  et  impium  ipse  consumet,  »  videlicet,  quia 
innocens  justitiae  ejus  comparatus,  non  esse  inno- 
cens  convincitur,  et  sic  innocentem  ipsecocsumit, 
impium  autem  pcena  aeterna  consumit.  Vel  cerle  in- 
nocentem  et  justum  ipse  consumere  dicetur,  quia, 


quod  videlicet  agnoscitur  interdum  per  hoc,   quod  D  quamvis  in  mentis  vita  divisa  sint,    primae   tamen 


infusione  amoris  sui  attentius  oranli  gratiam  suam 
ostendil,  «  non  credo,  »  id  est,  non  secure  coulido 
«  quod  audierit  vocem  meam,  »  videlicel  repentina 
tentaiione  animam,  quae  ad  Deum  erecta  fueral, 
percutiente,  juxla  illud  Psalmislae  :  «  Ascendunt 
usque  ad  ccelos,  et  descendunt  usque  ad  abyssos 
(Psnl.  cvi,  xxvi.  » 

Vers.  17.  —  «  In  turbine  cnim,  »  id  esl,  in  ele- 
mentorum  eommotione,  scilicet  quaudo  manifeste 
veniet,  «conteretme,  »  videhcet.nisime  conieri  nunc 
meiuam  sollicite  :  «  Et  muliiplicavit (al.  multiplica- 
bil)  vulnera  mea,  etiam  sine  causa.  »  Ac  si  dicat  ; 


culpae  merito  asque  ad  carnis  inieritum  pertrahun- 
tur,  «  moriturque,  »  ulail  Ecclesiastes,  «  doctus  si- 
militer  ul  indoctus  (Eccle.  n|.  »  Quod  remedium 
exoptei,  indicat  adjungens  : 

Vers.23.  —  «  Si  flagellat,  »  id  esl,  quia  flagello 
vindice  pro  culpa  atteritur  vita  nostra,  «  occidal  se- 
mel,  »  id  est,  ille  veniat,  qui  pro  nobis  semel  mo- 
riatur  sine  culpa,  suaque  simpla,  id  est  solius  car- 
nis  morie,  duplam  nostram,  id  est,  corporis  et  ani- 
m«  mortem  auferat.  »  Et  non  de  poenis  innocentum 
rideat,  »  id  est  longa  desideria  justorum.  Omne 
enira  desiderium  cum  differtur  pcena  est,  unde  et 


1009 


COMMENT.  IN  JOB, 


1010 


Salomoa  ait :  «  Spes  quaa  differtur  affligit  animam  A 
{Prov.  xiii)  ;  »  longa,  inquara,  desideria  exsps- 
ctantium  Salvatorem  pro  peccato  semel  moriturum, 
non  rideat,  id  est  non  parvipendat.  Ridere  namquo 
Dei  est  humanae  nolleafflietionimisereri.  Hocoptan- 
do  dixit,  et  protiuus  ipsumordinem  passionis  ejus 
adjungit,  dicens  : 

Vers.  24.  —  «  Terra,  »  id  est,  caro  Christi  quam 
de  terrena  materia  sumpsit,  «  data  est,  »  scilicet 
crucifigenda, »  in  manus  impii,  »  id  est  in  ministros 
et  satellites  diaboli.  u  Vultum  judicum  ejus  operit,  » 
id  est  mentes  sacerdotum  et  principum,  Pilati  atque 
illudenlium  militum,  ne  auctorem  suum  cognosce- 
rent,  malitia?  nubilo  diabolus  velavit.  «  Quod  si  non 
ille,  »  subaudit  diabolus  vel  judaicus  populus,  qui 
hoc  egit,  «  est,  >.  subaudi  impius,  «  qui  ergo  est,  »  n 
scilicet  putandus  impius  ?  Umle  suspiraus,  videlicet 
quod  ad  tempus  illud  pervenire  non  mereatur.  sub- 
junait  : 

Vers  .  25.  —  «  Dies  mei  velociores  f uerunt  curso- 
re.  »  Cursoris  quippe  olficium  est  tintillum  exspe- 
clare,  donec  videat  quid  nuntiet.  Unde  omnes  electi 
cum  ante  praestolalum  redcmptionis  tempus  dies 
suos  finiri  prrevident,  recte  subtrahi  se  velocius 
cursore  dolent.Unde  aperte  subditur:  «  Fugerunt,  » 
id  est,  ante  adventum  Christi  elapsi  sunt,  «  et  non 
viderunt  bonum,  »  id  est  eumdem  C.hristum,  qui 
cum  sit  Deus,  summura  est  bonum. 

Vers.  26.  —  «  Petransierunt,  »  scilicet  sola  spe 
potili,  «  quasi  naves  poma  portantes,  »  id  est  sicut 
hi  qui  poma  aliis  deferunt,  quorum  ipsi  solo  odore  „ 
perfruuntur.  Sic,  inquam,  sola  spe  ve.nturi  Redem- 
ptoris  dies  mei  potiti  sunl.  Vel  certe  sicut  cum  navi- 
bus  poma  portantur,  paleis  admiscentur,  ut  illaesa 
ad  terram  perducantur,  sic  in  Scripturis  suis  iru- 
ctum  spiritualem  per  interfusain  historiaa  stipulam 
proferunt  dies  eleclorum  adventum  Christi  praece- 
dentium.  «  Pertransierunt,  inquam,  3icut  aquila 
volans  ad  escam,  »  id  est,  et  erecta  mente  Creatoris 
lucem  contemplantes  more  aquilae  solis  radios  aspi- 
cientis  irreverberata  acie,  el  incarnandum  illuru 
prospicientes,  atque  anhelanti  spe  hoc  perfici  exspe- 
ctantes,  more  ejusdem  aquilce  de  supernis  ad  ima 
avide  volantis  ad  escam. 

Vers.  27  —  «  Cum  dixero,  »  scilicet  ego  antiquus 
Dei  populus ;  in  persona  namque  hcec  dicuntur  an- 
tiquorum,  qui  adventum  Christi  praecesserunt :  D 
«  Cum.  inquam,  dixero  :  Nequaquam  ita  loquar,  » 
id  est,  cum  Christum  praesentem  negavero,  quem 
praestolabor  venturum  «  commuto  faciem  meam,  » 
id  est,  interioris  hominis  aspectum  ita  confundoe' 
perverto,  ut  jam  non  cognoscar  a  Creatore  meoi 
«  et  dolore  torqueor,  »  id  est  aeternae  damnatiouis 
addicor.  Moraliter  eadem  hoc  modo  replicanda  sunt 
«  Dies  mei,  ■  id  est  dies  hominis,  qui  ad  hoc  con- 
ditus  fuit,  ut  ad  videndam  lucem  staret,  vetociores 
fuerunt  cursore,  id  est,  ad  finem  tendunt  quotidie 
velocius  cursore,  videlicet  quia  evolvuntur  absque 
ulla  intermissione,  cursor  autem  non  oiunino  currit 


absque  ulla  respiratione.  «  Fugerunt,  »  scilicet  a 
suo  siatu,  u  et  non  viderunt  bonum,  »  videlicet  quia 
guslando  vetitum  oculos  perdidit  homo,  quihus  vi- 
dere  non  poterat  summum  bonnra.«  Pertransierunt 
quasi  naves  poraa  portuntes,  »  scilicet  fructus  terrae 
per  fluctus  ferentes  :  sic  homo  naturalia  bona  ani- 
mi,  qua3  in  paradiso  conditus  accepit,  nunc  pericu- 
lose  vehit  inter  fluctus  saeculi.  Et  sicut  in  pomis  est 
odor  sine  pondere,  sic  nobis  memoria  spirat  boni, 
quod  perdidimusabsquefruendi  virtule,  «  pertrans- 
ierunt,  inquam,  sicut  aquila  volans  ad  escam,  »  id 
est  sicut  aquila  volans,  subaudi  rursum  per  appeti- 
tum  ventris  sese  deorsum  fundit  ad  escam,  sic  ipsa, 
quae  solum  Deum  contemplari  debuerat  mens,  quia 
contra  prsceptum  cibum  contigil,  nucc  corporeis 
voluptatibus  laetatur. 

«  Cum  dixero,  nequaquara  ita  loquar,  »  id  est» 
nequaquam  perscrutari  tentaba  cur  Deus  446  qui 
summe  bonus  est,  hominem,  cujus  dies  ita,  sicut 
diclum  est,  perlransituros  sciebat,  lecerit,  «  com- 
mutn  faciem  meam,  »  id  est.  supernae  reverentiae 
consideratione  refreno  mentem  meam,  «  et  d'dore 
torqueor,  »  hoc  videlicel  dolens  quod  ad  ea.  qure  de 
me  ipso  sunt,  intelliiienda  coarctor.  Neque  nunc 
primum  pro  eo  quod  sub  flagello  positus  sum,  ori 
meosilenlium  indico,  sedetin  omni  vita  meacom- 
muni  humani  ^eneris  damnationi  propria  metuens 
adjungere  peccata. 

Vers.  28.  —  «  Verebar  omnia  opera  mea,  •  id 
est,  ipsa  etiam  in  me  timebam  bene  gesta,  videlicet 
ne  torle  interveniret  aliqua  humanae  ambitionis 
fraus  vel  desidia,  quas  semper  in  bonis  openbus  stu- 
diose  sunt  formidnnda.  Verebar,  inquam,  «  sciens 
quod  non  parcis  [al.,  parceres]  delinquenii,  »  vide- 
licet  quia  delicta  nostra  sive  per  nostram  pceniten- 
tiam  sive  per  temetipsum  resecas,  etiam  cum  rela- 
xas.  Unde  et  David  ilicentis  :  «  Peccati,  »  dictum  est 
per  prophetam,  «  fominus  quoque  Iranstulit  pec- 
catum  tuum  [11  Beg.  xn),  »  scilicet  ab  aeterna 
damnatione  ad  temporalisangustis  flagellum.  Hinc 
et  ego  sub  occulto  judicio  trepidans,  dico  : 

Vers.  29.  —  «  Si  autera  et  sic  irapius  sum,  » 
subaudi  el  tibi  displicent  opera  mea,  sicut  nunc 
videntur  horcinibus  per  hypocrisin  fuisse  gesta> 
«  quare  frustra  laboravi,  »  scilicet  absque  pon" 
dere  praemii  ?  Quod  a  majori  probat  subjun- 
gendo  : 

Vers.  30.  —  «  Si  lotus  fuero  quasi  aquis  nivis,  » 
etc.  Ac  si  aperte  dicat:  Vere  si  ita  sum  impius, 
tum  frustra  laboravi.  Nam  etiam  «  si  fuero  lotus 
quasi  aquis  nivis,  »  id  est,  lacrymis  candenlibus 
coram  te  nitore  verae  humilitatis,  vel  desiderio  non 
terreno,  sed  superno  perfusis,  sicut  nix  non  de  ter- 
ra,  velut  fons  seaturk,  sed  ab  aere  descendit  ;  si, 
inquam,  sic  fuero  lotus,  u  et  fulserint,  »  subaudi 
coram  te,  «  velul  mundissimae,  »  non  vere,  inquam, 
mundissimae,  quod  impossibileest,  quandiu  sum  in 
hoc  mortali  corpore,  sed  «  velut  mundsisimae  manus 


1011 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1012 


meae,  »  id  est,  habentes  pro  po6se  aliquam  imita-  A.  culpa.  Nam  quiadolet  in  verbere,  et  causamverbe- 


tionem  perfectae  munditiee  : 

Vers.  31.  —  «  Tamen  sordibus  intinges  me,  »  id 
est,  sordibus  inlinctum  esse  demonstr&bis  me,  «  et 
abominabontur,  »  id  est,  abominabilem  facient, 
«  me  vestimenta  mea,  »  id  est  membra  corruptibilia. 
Unde  boc  sequitur. 

Vers.  32.  —  ((  Neque  enim  viro  qni  similis  mei 
est  respondebo,  »  id  est :  Neque  enim  tu,  cui  re- 
spondere  habeo,  talis  es  sicut  vir  similis  mei,  vide- 
Heet  qui  benevole  qnidem  laudat  quod  laudabile 
esse  conspicit,  sed  nescit  quid  desit  perfectioni. 
«  Nec,  »  subaudi  tu  es  sicut  vir,  «  qui  mecum  in  ju- 
dicio  exaequo  possit  audiri,  »  videlicet  quia  et  palent 
tibi   cuncta   quos  facio,  et  lamen  ipse  nescio  per 


rum  non  valet  deprehendere.  Sequilur : 

Vers.  3.  —  «  Nunquid  bonum  tihi  videtur,  »  sub- 
audi  qui  summe  bonus  os,  «  si  calumnieris  me,  » 
id  est,  oonquisitis  circumvenias  causis,  «  et  oppri- 
mas  me  opus  manuum  tuaruin,  »  id  est,  vim  facius 
mihi  tuo  plasmali,  videlicet  quod  te  gratuito 
fecisse  recordaris,  «  et  consilium  impiorum,  » 
id  esl,  inlentionem  spirituum  malignorum  «  adju- 
ves,  »  scilicet  libenter  suscipiendo  illorum  accusa- 
tiones  ? 

Vers.  4.  —  o  Nunquid  oculi  carnei  tib:  sunt,  »id 
est,  non  valentes  interius  hominis  pervidere  spiri- 
tum,  videlicet,  ut  non  me  agnoscas  nisi  alienis  ac- 
cusationibus  publicalum  ?  «  Aut  sicut  videt  homo,  » 


quaula  reprehendor.   .Equuin   hic  pro  pari  accipe,  g  soilicettentando  et  inquirendo,  «  ila  etlu  videbis  ?  » 
qualia  sunt  uudiri  et  audire,  videri  el  videre,  quae 
non  disparantur,  cum  judicatur  bomo  cum  homine. 
De  quaaequitate  adhuc  subditur  : 

Vers.  33.  —  «Non  est  qui  utrumque  valeal  ar- 
guere.  »  Ac  si  dicat :  Neque  ego  per  me  ex  sequo 
possum  audire,  neque  mediator  adhuc  venit,  «  qui 
utrumque,  »  id  est,  hinc  Deum  judicio  praesiden- 
tem,  hinc  houiinem  sub  judicio  stantem,  «  valeat 
arguere,  »  videlicet  hoc  modo  quo  sequitur,  «  et 
ponere  manum  suam  in  ambobus,  »  id  est,  ut  et 
culpam  hominis  justitiam  aspirando  corripiat,  et 
iram  Dei  moriendo  temperet. 

Vers.  34.  —  «  Auferat  a  me  virgam  suam,  »  id 
est  ille  veniat  et  auferat  a  me  legis  severilatem  di- 


tu,    inquam,    qui    me    pertecte   et   ante    tempora 
scisti  ? 

Vers.  5.  —  0  Nunquid  sicut  dies  hominis  dies 
tui,  »  scilicet  lemporales  et  fugitivi,  «etanni  tui,  » 
subaudi  deficientes  et  transitorii,  «  sicut  humana 
sunl  tempora,  »  subaudi  nunquam  in  eodem  statu 
permanentia  (Job.  xiv). 

Vers.  6,  7.  —  «  Ut  quaeras  iniquitatem  meam,  et 
peccatum  meuro  scruteris?Etsciasquia  nihil  impium 
fecerim,  »  id  esfc,  uescies  utrum  mali  quid  gesserim, 
nisi  dicatur  tibi,  «  cum  sit  nemo  de  manu  tua 
possit  eruere,  »  id  est,  testimonium  perhibere  de 
homine  apud  te,  quia  scis  quid  sit  in  homine  (Joan. 
ii).  Materiam   tam  piee  confessionis    sumpsit  ex  eo 


centis,  qui  haec  vel   illa  fecerit,    morte   moriatur,  C  quod  Eliphaz  adversusillum  dixerat :  «  Quanto  ma- 


«  et  pavor  ejus,  »  scilicet  servilis  timor,  «  non  me 
terreat,  »  videlicet  consolante  ine  spiritu  adoptionis 
filiorum. 

Vers.  35.  —  «  Loquar,  »  subaudi  hac  fiducia, 
«  et  non  timebo  eum,  »  videlicet  quia  »  perfecta 
charitas  foras  mittit  timorem  (Joan.  iv).  »  «  Neque 
enim  possum  meluens,  »  id  cst,  «  spiritum  servitu- 
lis  in  timore  (Rom.  vm)  »  habens  «  respondere,  » 
id  est,  factis  illius  digna  opera  repensare. 

Cap.  X.  Ver3.  1.  —  ((  Toedet  animam  meam  vilae 
meas,  »  id  est,  cum  sicut  dictum  esl  protecero,  tunc 
dilectio  praesentis  vitae  vertiturmihi  in  t.-edium  prae 
desiderio  futurae.  Etqui  me  ante  defendebam,  tunc 
«  dimittam  adversum  me  eloquium  meum,  »  id  est 


gis  hi  qui  habitant  domos  luteas,  qui  terrenum  ha- 
bent  fundamentum,  consumuntur  velut  a  tinea?  ■ 
(Job.  iv.)  Unde  et  subditur: 

Vers.  8.  — «  Manus  tuse  fecerunt  me  et  plasma- 
verunt  me.  »  Ac  si  dicat :  Domus  corporis  lutea  qui- 
dem,  sed  a  Deo  facta  ;  fundamcntum  terrenum  qui- 
dem,  sed  a  Deo  plasmatum.  Quibus  etiam  verbis 
perversum  Manichaei  dogma  desiruitur,  qui  a  Deo 
spiritum,  a  Satana  vero  carnem  conditam  asserere 
conatur.  Misericordiaequoquejudicis  dignitatem  suae 
conditionis  opponit.  «  Cuncta  quippe  dixit  et  facta 
sunt  (Psal-  cxlviii).  »  Cura  vero  facere  hominem 
decernit,  hocquod  reverenter  pen6andum  est,  pra- 
niittit  dicens  :  «  Faciamus  hominem  ad  imaginem 


quod  erravi,  accusare  incipiam,  et  non  sicut  multi,  D  et  similitudinem  nostram  (Gen.  i).   »  Hoc  igitur 
qui  lufrenda  gaudentes  dicunt :  sed   «  loquar  in 
amaritudine  animae  meae,  »  id  est,  confitebor  pecca- 
ta  mea  in  tristitia  poenitentiae. 

Vers.  2.  —  «  Dicam  Deo  :  Noli  me  condemnare,  » 
quod  utique  non  est  culpam  defendere,  sed  confi- 
tendo  veniam  implorare.  «  fndioa  mihi,  »  subaudi 
tu  qui  me  judicas,  «  cur  me  ita  judices,  id  est, 
ostende  quod  ad  judicium  futurum  per  flagella  secu- 
rum  reddas,  et  non  sicut  impio  permala  praesentia 
irrogare  jam  lormenta  sequentia  incipias.  Vel  si 
specialiter  ad  ipsum  referatur,  hoc  quaerit  quia, 
ignorat  pro  qua,  qui  simpliciter  vixerat,   (eriatur 


pietati  opificis  opponil.  Ac  si  dicat :  Cur  tanla  vili- 
late  despicis,  quem  cum  tanta  dignitate  fecisti, 
quod  «  manus  tuae,  »  id  est  studium  et  consilium 
tuum,  (i  fecerunt  me,  »  videlicet  non  ut  coeteras 
creaturas  solajussionis  voce,  sed  operationisdigni- 
tate,  «  el  plasmaverunt  me  totum  in  circuitu,  »  sub- 
audi  caeteris  animalibus  elegantius  ?  Et,  cum  ita  fe- 
ceris,  «  sic  repente  praecipitas  me,  »  scilicet  sicut 
angelum,  qui  ex  infirmitate  nullam  habuit  occa- 
sionem  peccati,  et  idcirco  irremissibiliter  prascipi- 
tari  debuit? 
Vers.  9.  —  (i  Memento,  quseso,  »  id  est,  conside- 


1013 


COMMENT.  IN  JOB. 


1014 


ra  infirmilatera  meam,  «  quod  sicut  lutum,  »  sub-  A.  quoque  ejusdemculpae  memoriam  cum  delectatione 


audit  fit  aqua  terrae  se  conspergente,  sic  anima  car- 
nem  rigante,  «  feceris  me,  et  in  pulverem,  »  vide- 
licet  materiam  originis  ineae,  permortem  «  reduces 
me.  »  Et  qui  hoc  modo  dictum  est  condidisti, 
quo  ordine  infirmitatis  propagasli  ? 

Vers.  10. —  «  Nonne  sicut  4J7  lac  mulsistime,  » 
videlicet  in  semine,  •>  et  sicut  caseum  me  coagula- 
sti,  »  scilicet  in  carne '? 

Vers.  II.  —  «  Pelle  et  carnibus,  videlicet  per 
coanulationis  incrementa,  «  vestisti  me  ossibus  et 
nervis,  »  subaudi  paulisper  roboratis,  «  compegisti 
me.  »  Et  quia  angusta  essent  haec  dignationis  bene- 
ficia  : 

Vers.  12.  —  <i  Vitam  el  misericordiam  tribuisti 

mihi,  »  scilicet  mira  aspiratione  non  solum  vivili-  n 

.     .  .,  .  r    .  ...        j    l  "  tum  suppositas  pecudis  et  m  caveani  recepta,  vecti 

cationis  qu;e  mihi  jotnmunis  est  cuin  bestns,  sed  et 


tolerem  ?  Si,  inquam,  venia  culpam   abstulit,   cur 
hanc  el  a  memoria  non  detersit  ? 

Vers.  15.  —  «  Et  si  impius  fuero,  »  id  est  si  ad 
culpam  rediero  et  te  reliquero,  «  vae,  »  id  estaeterna 
damnatio,  •  est  mihi.  Et  si  justus,  »  id  est  in  culpa 
perseverare  cavens,  subaudi  fuero,  «  non  levabo 
capul,  »  videlicet  dum  culpae  resisto  labore  certa- 
minis  alflictis.  Hoc  est  quod  sequilur:  ■  Saturatus 
afflictione  et  miseria,  »  quia  videlicet  cum  hoste 
concertando  vulnera  doleo  praeterita,  timeo  futura. 

Vers.  16.  —  «  Et  propter  superbiam,  »  id  est 
ideo  ne  mensconsciavirtutisin  superbiam  seelevet, 
«  quasi  leaenam  capies  me,  »  id  est  sicut  leaena 
quaerens  escam  catulisin  foveam  lapsa  per  appeti- 


indultoe  rationis.  cc  Et  »  rursus,  quia  dona  lua  cu- 
stodia  indigent,  «  visitatio  tua  custodivit  spiritum 
meum.  »  Sed  haec  eadem,  quae  dicta  sunl  de  exte- 
rioris  hominia  lormatione,  hoc  modo  rursus  accipi 
possunt  in  interioris  hominis  reforinatione.  «  Me- 
mento,  quaeso,  quod  sicut  lutum  feceris  me,  »  vide- 
licet  sancti  Spiritus  gratiam  terreuae  menli  infun- 
dendo,  sicul  aqua  pulveri  infunditur  ut  lutum  fiat ; 
«  et  in  pulverem  reduces  me,  »  scilicet  per  substra- 
ctionem  ejusdem  gratiaealiquantulum  in  lioratenta- 
tiouis  deserta  menle.  Qua  tenlatione  concussus  do- 
na  tuajsin  subtilius  cogilans,  dico  :  «Nonuesicut 
lac,  »  videlicet  per  dulcedinem  sancti  Spiritus, 
«  mulsisti,  »  id  est  abstraxisti  me  ?  subaudi  ab  usu 
conversationis  velustae,  «  et  sicut  caseum  me  co- 
agulisti,  »  videlicei  ut  neciuaquam  jam  diffluerem 
per  desideria  carnis?  Et  ne  nunquam  caro  submur- 
muret  (aliquando  enim  tentatio  utilis  est)  «  pelle  et 
carnibus  vestisli  me,  »  id  estcarnaliuui  motuum  ob- 
sidione  vallasti  me;  sed  ne  ab  illis  concussus  defi- 
cerem,  «  ossibus  et  nervis  cotnpegisli  me,  »  id  est 
virtuiibus  et  praeceptorum  vinculis  roborasti  me.  El 
tali  modo  vel  ordine,  «  vitam,  »  subaudi  qua  apec- 
cati  morte  resurgerem,  «  et  misericordiam,  »  vide- 
licet  in  bono  opere  subsequenter  adjuvantem,  «  tri- 
buisti  mihi,  «  scilicet  quia  sine  te  nihil  facere  po- 
tui,  «  et  visitalio  tua,  »  id  est  vel  flagelli  percussio, 
vel  amoris  tui  compunctio,  «  custodivit  spiritum 
meum,  »  scilicet  humanum,  ne  non  custoditus  do- 
num  perdat  acceptutn. 

Vers.  13.  —  «  Licet  haec,  subaudi  opera  vel  bene- 
ficia  tua,  «  celes  in  corde  tuo,  »  scilicet  ita  ut  «  fi- 
nem  suum  nesciat  homo(Ecc;e.  ix),  »et  sciens  qua- 
lis  hodie  sit,  ignoret  qualis  eras  futurus  sit,  «  ta- 
meu,  »  cur  de  me  trepido,  qui  «  scio  quod  univer- 
sorum  memineris,  »  id  est  quod  universas  gentes 
colligis  ?  et  hoc  sciens  cur  desperem  ? 

Vers.  14.  —  «  Sipeccav';,  »  id  est  si  volens  cul- 
pam  feci,  «  et  ad  horam,  »  id  est  protinus  «  pe- 
percisli  mihi,  »  scilicet  in  eo  quod  concessit  fle*ibus 
poenitentioeculpam  diluisti  «  cur  ah  iniquitate  mea 
mundum  me  esse  non  pateris,  »  videlicct  ut  nolens 


busque  circumsepta  ievatur,  ita  propter  cibum  veti- 
tum  in  hanc  mortalitatis  foveam  dejectum  homi- 
nem,  misericordiae  subsidiis  ad  superna  unde  cor- 
ruit  sublevabis.  Sed  et  quotidie  «  propter  super- 
biam  »  quis  «  quasi  leaena  »  capitur  per  vitium  ela- 
tionis  in  foveam  concupiscentiae  dispensatione  di- 
vina  ruere  permissus,  infirmitate  sua  cognita,  tan- 
dem  superna  miseratione  ad  veniam  reducitur. 
Unde  et  apte  subditur:  «  Reversusque  mirabiliter 
me  crucias,  »  ld  est,  qui  relinquendo  me  insensibi- 
lem  reddideras,  «  reversus,  »  scilicet  tangendo  cor 
meum,  et  quam  simlujjendusdemonstrans,  «  raira- 
biliter,  »  per  lacrymas  et  gemitus  cc  me  crueias.  » 

—  «  Mirabtliter,  »  inquam,  non  pcenaliter,  quia  vi- 
G  delicet  rnens  in  fleiibus  compunctionis  su«  pcenan 

gaudens  miratur.  Et  ne  per  otium  remissa  mens 
torqueat,  imo  nigredinem  suam  in  se  erubescat. 

Vers.  17.  —  ■  Instauras,  »  id  est  multiplicas 
«  testes  tuos,  »  id  est  eleotos  pro  veritate  passos, 
«  contra  me,  »  ut  videlicet  corum  exemplis  provo- 
cer  viriliter  agere.  «  Gontra  me,  »  inquam,  quia 
cuncta  quae  agunl  illi  vel  enerunt,  pravitati  noslrae 
adversa  sunt,  sicut  et  ipse  tuus  sermo,  de  quo  dicis 
mihi :  «  Esto  consentiens  adversario  tuo  (Matth.  vj.  » 

—  «  El  multiplicas,  »  subaud:  per  illos  quos  cum 
ames  sic  mirabiliter  crucias,  «  multiplicas,  »  in- 
quam,idestmultiplicemesseostendis«iramtuam,  » 
videlicet,  dum  ariiumenlamur  quod  multiplici  di- 
strictione  vel  judicio  perculias  pravorum  duriliam, 

D  qui  levem  illorum  sic  punis  offensam,  vel  exerces 
constantiam.  «  Et  poenae,  »  id  esl  afflictiones  poeni- 
tentiae,  «  militanl  in  me,  »  videlicet  exagitatffi  ex 
illorum  consideratione.Tandem  reddita  ralione  cur 
vel  quomodo  superius  dixeril,  «  quare  non  in  vulva 
mortuus  sum  (Job  m),  »  nunc  quasi  per  comple- 
xionem  hoc  ipsum  repetit,  dicens: 

Vers.  18.  —  «  Quare  de  vulva,  »  videlicet  in  qua 
conceptus  sum,  idest  de  paradiso  in  quo  plasmatus 
sum,  «  eduxisti  me  ?  »  —  «  Qui  »  videlicet  quoniam 
juste  educendus  eram,  «  utinam  consumptus,  »  id 
estin  humilitateabsconditus  «  essem,  neoculusme 
videret,  »  subaudi  diaboli,  id  est  ne  sentiret  me  per- 


1015 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1016 


mentiselationem  in  prsBcipitem  posse  abduci  trans-  A  more  pravorum  omniura.  qui  audire  bona  patienter 


gressionem.  Siita«  consumptus  essem.  • 

Vers.  19.  —  «  Fuissemquasi  non  essem,  »vide- 
Jicetquiaadiabolo  lnvcntus  non  essem, «  de  utero,  > 
id  esl  de  paradiso  absque  morte  carnis  «  translalus 
ad  tumulum,  •  id  est  ad  ijuiet.im  cohabitatiouem 
angelorum. 

Yers.  20.  —  «  Nunquid  nor.,  »  subauiii  inde  est 
hoc  quod,  «  paucitas  dierum  mcorum  finielur  bre- 
vi  ?  »  videlicet  cum  ita  condiius  fuerim,  ut  possem 
esse  vitee  interminabilis.  «  Dimitte  ergo  me,  »  id  est 
sensum  doloris  nolis  toliere,  velculpas  measoculis 
meis  objiciendoadjuva,  «  ut  plangaon  paululum  do- 
lorem  meum,  »  vidclicet  ^quia  nisi  a  realu  culpae 
misericorditer  mc  dimilias  hoc  modo,  exire  ad  pce- 


uequeunt,  ad  respondendum  se  accingens. 

Vers.  3.  —  «  Tibi  soli,  »  inquit,  id  est  propter  te 
solum,  «  lacebunt  homines, »  scilicet  nos,  et  plures 
et  sapientes;«  et  cum  caeteros  irriseris,  »  id  est  ni- 
mia  verbositate  fatigaveris,  «  a  nullo  confutaberi  j,» 
idcst  longe  minus  quam  tibi  videtur  sapiens  esse 
convinceris?Subaudi  nequaquatii  ita  fiet,  quia  con- 
futandus  es. 

Yeus.  i.  —  o  Dixisli  enim  :  Puras  est  sermo 
meus,  et  mundus  sum  in  conspectu  ejus.  »  Habet 
hoc  pravorum  malitia  proprium,  ut  eo  secrimiuo- 
sos  non  «stiment,  si  crimina  lingant  de  innocentia 
bonorum,  sieut  hoc  voci  beati  Job  falso  impingitur, 
quod  supra  dixisse  nusquarn  legitur.  Quos  et  in  boc 


nitenliam  non  valeo,  ligatus  consuaudine  in  con-  B  Sophar  exprimit,  quod   cum  ironica  concessione 


scienlia:  sepulcro.  Ut  plangam,  inquam. 

Vers.  21.  —  «  Antequum  vadam,  »  subaudi  illuc 
ubi  irucluosus  planctus  r.on  est,  et  non  reverlar,  » 
videlicet  quia  nequaquam  uitra  misericordia  par- 
centis  liberat,  quo  semel  in  locispoenalibus  justitia 
judicantis  damnat.  «  Antequam  vadam,  «  inquam  : 
Quo?  «  Ad  terram  tenebrosam,  »  id  estad  infernum, 
qui  non  immerito  terra  dicitur,  quia  quicunque  ab 
eo  capti  fuerint  stabiliter  tenentur.  «  Tenebrosam, 
dico,  et  opertam  mortis  caligine,  »  id  est  damnalos 
disjungentem  a  vera  luce  perennis  vitse. 

Vers.  22.  —  «  Terram  miseriee,  »  id  est  doloris, 
«  et  tenebrarum,  »  id  est  slernae  cascitatis,  «  ubi 
umbra  mortis,  »  id  est  obseuritas  separationis  a 
Deo 

subaudi  ibi  est,  non  quoa  aamnatum  quemq 
juxta  modum  criminis  retributio  sequatur  ullionis, 
sed  quia  nec  flamma  lucet  ibi  sicut  hic,  nec  pra> 
sente  dolore  abest  timor,  sed  limor  in  dolore,  et 
dolor  est  cum  timore.  Unde  et  subditur  :  «  Et  [ul. 
Sed,  sempilernus  horror  inhabitat,  »  videlicet  quia 
traditi  ignibus,  et  in  suppliciis  dolorem  sentiunt,  et 
in  dolore  semper  diro  pavore  feriuntur. 

Cap.  XI,  Vers.  1.  —  Beato  Job  in  hominum  an- 
geloruajque  spectaculum  tanquam  forti  athletae  pro- 
deunti,  ubi  primum  Eliphaz,  secundoBaldad  inde- 
fesso  robore  repugnavit,  ad  extremum  Sophar  Maa- 
mathites  sese  opponit,  cujus  responsio  448  a  con- 
tumeliis  inchoatur,  cum  ait: 


verbotenus  bona  pneoptans,  ait  : 

Vebs.  5.  —  «  Atque  utinam  Deus  loqueretur  te- 
cum,  »  id  est  utinam  non  tu  ipse  loquereris  inflatus 
sensu  carnistua?,  sed  Deus  loqueretur  in  te,  «  et 
aperiret  labia  sua  tibi,  »  id  esl  nota  fucere  judicia 
sua  tibi,  quorum  effectu  Dei  volunlas  innotescit,  si- 
cut  animus  hominis  apertis  per  sermonem  expri- 
mitur  labiis. 

Vers.  6.  —  «  Et  ostenderet  tibi  secreta  sua,  » 
videlicet  illa  de  quibus  ait :  «  0  altitudo  divitiarum 
sapientisetscientise  Dei,  quam  incomprebensibilia 
sunt  judicia  ejus,  et  investigabiles  vioeejus  !  »  ([iom. 
xi.)  Qui  etiam  eorumdem  secrctorum  scientia  se  su- 
per  amicum  pollere  ostentans,  protinus  addit :  «  Et 


muia     :,.'.'(  11.,    "    iu       ooi.     uuoiuiitao      c^iiaiaiiuiuo    <A  .......  *.  •  ii*      i 

.  ,.  ,        p  quod  multiplex  sit  lex  eius.  »  Vere  emm  multiplex 

leo  sine  quo   anuna  non  vivil ;  «  et  nullus  ordo,  »  ^    '  „  .  . ,  ,      .  ,     ..    j    ,     •       ± 

.       ,.   ,        .  ,  .  estlex  Dei,id  estchantas,  qua?«  plenitudo  legisest 

ubaudi  ibi  est,  non  quod  uumnalum  quemque  non  .,  ,.   ,       ..  .. 

(Iiom.  xiu),  »  qua3  ideo  vere  muUiplex  dicitur,  quia 


studiosa  sollicitudine  ad  cuncta  viriutum  facla  ex- 
panditur,  sicut  unaradix  in  multos  ramosdilatatur. 
Hoc,  inquam,  utinam  «  tibi  ostenderel,  et  intellige- 
res,  »  subaubi  hocmodo,  «  quod  multo  minoraexi- 
garis,  a  Deo,  »  id  est  minus  vapules  «  quam  mere- 
tur  iniquitas  tua.  »  Jam  hoc  dictum  a  magna  ini- 
quitate  non  vacat,  quo  virum  justum  usque  adob- 
jectionem  iniquitatis  increpat,  et  tanquam  turbidus 
lignorum  caesor,  dum  incaute  vibrat  securim,  ferro 
labente  de  manubrio  acriter  amicum  percutit.  Et 
adhuc  ironice  adjungit : 

Vers.  7.  —  «  Forsitan  vestigia  Dei  comprehen- 
des,  »  id  est  unde,  quo,   quibusve  modis  Spiritus 


Vers.  2.  —  «  Nunquid   qui  nculta  loquitur  non  u  ejus  dona  venient :  seies  quoties  vocem  ejus  audie- 


et  ipse  audiet  ?  »  Qui  mos  procacium  esse  solet,  ut 
rccte  dictis  semper  e  diverso  respondeant.  «  Nun- 
quid,  ait,  qui  multa  loquitur,  »  id  est  qui  nimium 
loquax  est,  subaudi  ul  tu  (sapientia  quippe  ab  ore 
justorum  superfluam  9onatloquacitatem  in  auribus 
stullorum),  «  non  et  ipse  audiet,  subaudij»  respon- 
sum  juxta  stultitiam  suam,  ne  sibi  sapiens  vide- 
atur?  (Prov.  xxvi.)  »  —  «  Aut  vir  verbosus  juslifi- 
cabitur  ?  »  Subaudi,  non  ;  sed  e  contrario,  cultus  ju- 
stitia;  silentiiim.  Sed  vera;  sententiae  jaculum  virus 
perdit,  imo  retusum  resilit,  quia  forte  est  quod  ferit 
[al.  videt],  dum  boni  viri  rectitudinem^impetit  ;  et 


ris  ;  et  usque  ad  perfectum  omnipolentem  repe- 
ries,  »  quem  videlicet  nec  angelica  nec  humana 
mens,  quantumvis  dilata,  comprehendere  sufficit. 
Vehs.  8.  —  «  Excelsior  ccelo  est.  »  Et  in  hoc 
magnaest  injuria,  quod  supradictam  propositionem 
ironicam  tanquam  beatus  Job  concedat,  id  estvere 
Omnipotentem  reperire,  usque  ad  perfeetum  ve- 
stigia  ejus  comprehendere  se  posse  confidat,  repu- 
gnantiam  multitudioe  destruit,  dicen9  :  o  Excelsior 
coelo  est,  »  etc,  in  quibus  argumenta  ejus  sic  colli- 
guntur.  Tu  per  angusiiam  9ensus  tui,  utpote  cum 
Bis  homo,  altitudinem  coeli,  cursumque  vel  loca  stel- 


1017  COMMENT.  IN  JOB.  1018 

larum  metiri  vel  attingere  non  polets.  At  ille  «  ex-  A  ad  iniquitatem  lapsus,  idem  adbuc  etiam  ab  iniquf 
celsior  ccclo  est,  »  non  tantum  cceli  fabrica,  dico, 


quamsicutaltissima  aapientia  stabilivil,  ita  circum- 
scriplione  sui  spiritus  transcendit  ;  sed  his  qui  in 
ccelo  sunt  eh-ctis  spirilibus  excelsior  est,  quiavide- 
icet  visionem  tanta;  celsitudinis  perfecle  non  pene- 
tranl.  Ergo,  «  et  qiid  facies,  »  subaudi  ut  illum 
compreliendas  ?  Ilem  tu  profunditatem  inferni  non 
pervides.  At  ille  «  profundior  inferno  »  est,  non  tan- 
tum  loco  illo  tenebroso  et  pcenali,  quem  transcen- 
dendo  subvehit,  sed  et  cunctis  qui  in  inlerno  sunl 
malignis  spirilibus,  quorum  astutias  longesublilius, 
quam  ipsi  pulaverunt  judicans  damnat.  Ergo,  «  et 
unde  cognosces,  »  subauditam  profundum  sensum 
Domini  ?  Item  :  Tu  terrao  longiiudinem  nescis,  nisi 


tate  «  in  superbiam  erigitur,  et  quasi  pullum  ona- 
gri,  »  id  est  quodlibet  agreste  aniinal  quod  nullius 
possessione  tenetur,  «  liberum  se,  »  subaudi  a  lege 
vel  imperio  Creatoris,  «  natum  putat.  »  Quod  pec- 
catuiu  jam  diabolicum  est,  et  veniam  non  meretur. 
Hoc  universaliter  propter  ipsum  proposuit  ;  quod 
sine  dubio  concedendum,  quia  verum  est ;  nuncde 
ipso  particulariter  assumit,  non  solum  false,  sed  et 
nimis,  injuriose. 

Vers.  13.  —  «  Tu  autem  firmusti,  »  id  est  obdu- 
rasti,  «  cor  luum,  et  expandisti,  »  id  est  in  super- 
biam  extulisti,  «  ad  Deum  manus  tuas,  »  id  est 
opera  tua,  videlicet  quia  dona  Deitibi  arrogasti. 

Vers.  14.  —  «  Si  iniquitutem,  »  etc.  Ac  si  aperte 


fortedegeometricis  praesumas  conjecluris,et  maris  g  concludens  dicat  :   Ego,  o   homo,  judicium   quod 

pateris  non  aliter  effugies  nisi  ita.  «  Si  iniqui- 
tatem  quae  est  in  manu  tua,  »  id  est,  culpam  quae 
in  aperto  est  opere,  abstuleris  a  te,  et  non  man- 
serit,  »  id  est  non  perseveraverit,  in  tabernaculo 
tuo  injustitia,  id  est,  in  mente  tua  superbia. 

Vers.  15.  —  «  Tunc  levare  poteris  »  videlicet  per 
sludium  orationis,  »  faciem  tuamabsque  macula,  » 
id  est,  animum  tuum  non  accusante  conscientia: 
«  et  eris  stabilis,  »  scilicet  nequaquam  449  fa- 
ciendo  quod  iterum  plagas,  «  et  non  timebis,  » 
videlicet  quia  timorem  pellet  conscientia  stabili- 
tatis. 

Vers.  16.  —  «  Miseriae  quoque,  i  id  est  omnium 
malorum  vitae  praesentis,  «  oblivisceris,  »  subaudi 
C  pra;  dulcedine  Dei  quam  prsgustabis,  «  et  quasi 
aquarum  praitereuntium  [al.  qua?  praeterierunf], 
(praeterit  enim  calamitas  vilas  praesentis)  non  recor- 
daberis,  »  videlicet  quia  nulla  concessione  obrueris. 

Vers.  17.  —  «  Et  quasi  meridianus  fulgor,  »  sub- 
audi  quicumfervore  fulget,  «  consurget  libi,  »  sub- 
audi  lucidaetfervidarenovatio  virtutis,  «  ad  vespe- 
rum,  »  id  est  post  tentationem.  Vel  ad  vesperam, 
id  est  ad  vits  praesentis  finem,  «  qussi  ineridianus 
fulgor,  »  id  est  externa  clariias  consurget  tibi,  juxta 
illud  :  «  Timenti  Deum  bene  erit  in  extremis  (Ec- 
cli.  i).  »  «  Et  cum  te  consumptum  putaveris,  » 
id  est  cum  antea  pene  usque  desperationem  incli- 
natus  fueris,  «  orieris  utlucifer,»  videlicet  qui  so- 
lem  praecurrit,  etadvenientis  diei  praenuntius  est,  id 
0  est  qui  casurus  paulo  ante  limebas  noctem  culpaj, 
nunc  aliis  annuntiabis  futurae  claritatem  vitaj,  et 
monstrabis  diem  justitise.  Vel  ita  :  «  Et  cum  te  con- 
sumptum  putaveris,  »  videlicet  exterioribus  pressu- 
ris,  «  orieris  ut  lucifer,  »  id  est  foris  cadensintus 
renovaberis. 

Vers.  18.  —  «  Et  habebis  fiduciam,  »  subaudi 
quod  in  gaudio  metes,  «  proposita  tibi  spe,  »  vide- 
licet  pro  qua  seminatur  in  lacrymis. «  Et  defossus.  » 
id  est  exterius  inquietatus,  «  securus  dormies,  »  id 
est  ad  perpetuam  securitatem  pervenies.  Vel  ita  : 
«  Et  defossus,  »  id  est  intima  tua  penetracs  noxias- 
que  cogitatione3  eflodiens,  «  securus  dormies,  > 


lutitudinem  non  potes  metiri.  At  ille 

Vers.  9.  —  «  Longior  est  terra,  el  latior  mari,  » 
non  solum  quia  sub  potenlise  sue  praesentia  cougu- 
stando  circumdat  haec  elementa,  sed  quia  longani- 
milatem  juslorum  omniuin  qui  interrasunt,  et  fa- 
cta  peccantium  qui  per  mare  significari  possunt,  et 
invesligat,  et  pro  meritis  damnat  aut  remunerat. 
Ergo,  «  et  quid  fauies  ?  »  Vel  moraliter  ita  :  «  Ex- 
celsior  ccelo  est,  »  id  est  quovis  homine  justo,  cujus 
«  conversatio  id  cuelid  est  (Philip.  m).  »  quem  sua 
magnitudme  vincit.  «  Profundior  inferno  »  est,  id 
est  homine  peccatore  concupiscentiarum  suarum 
caligine  perlurbalo,  quem  investigat  et  judicat  plus 
quam  se  ipse  homo  invesligare  possit ;  «  longior 
terra  »  est,  id  est  homine  fixo  et  fructificante  in 
ubertate  spei  qui  fructus  quos  relribuel  nequaquam 
nunc  ipsaspes  nostra  comprehendit ;  «  latiormari» 
est,  id  est  homine  qui  adhuc  fluctuat  et  aura  sua? 
mutabililaiis  agitalur,  quem  consolatur  et  inslruit 
majori  quam  putal  ipse  lalitudine  charitatis.  Dic 
nunc  qui  de  tua  solius  subversione  murmuras,  et 
tanlam  majestatem  te  comprehendisse  putans  pra- 
finire  audes  quid  tibi  debeat,  et  quid  non  debeat. 
Dic,  inquam. 

Vers.  10.  — «  Si  subverterit  omnia,  velin  unum 
coarctaverit,  »  videlicet  ita  ut  ccelumruat  et  terra 
dehiscat,  itemque  coeluin  et  elemenla  caetera  in 
unum  antiquum  chaos  coarctenlur,  aut  ila  ut  is  qui 
per  coelestem  conversationem,  ccelum  erat,  repente 
lenebris  tentationis  possessus,  infernusfiat.  «  Si,  >•■ 
inquam,  «  sic  vel  sic  subvrrteril  omnia  aut  in  unum 
coarctaverit,  quis,  »  scilicet  fortior,  «  contradicet 
ei,  »  vel  quis  videlicet  sapienlior  dicere  ei  potest 
cur  ita  facis  ?  subaudi  nemo. 

Vers.  II.  —  «  Ipse  enim,  »  subaudi  solus  »  novit 
hor.inum  vanitates,  »  id  est  vanas  deprehendit  et 
praevenit  cogitaliones,  unde  etnemo  ei  resistere  po- 
test.  Et  videns  iniquilatem,  »  quod  pejus  est,  a  va- 
mtateenim  deceptusanimusad  iniquitatem  labilur, 
«  nonne  consideral,  id  est,  jusle  et  compelenti  tem- 
pore  judicat  ?   lta  plane   :  Tunc   scilicet  quando. 

Vers.  12  —  «  Vir  vanus,   »  videlicet  a   vanitate 


1019 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1020 


juxta  illud  :  «  Ego  dormio,  et  cor   meum    vigilat  ^  tempus  estillorura,  apud  quorum  cogitationes  con- 


[Cani.  v).  » 

Vers  19.  —  «  Requiesces  »  subaudi,  in  suavitate 
conscientise,  «  et  non  eritqui  exterreat,  »  id  est  qui 
te  acbaritale  Dei  separet.  «  Et  deprecabuntur  fa- 
ciem  tuam  plurimi,  »  videlicet  ut  pro  illis  apud 
Deum  intercessor  adsis.  Sic  hasretici  seu  perversj 
quilibet  dum  sancta  loquuntur,  in  suis  repente 
sponsionibus  OBtendunt  quod  amant,  videlicet  quod 
ideo  quaai  innocenter  vivunt,  quia  videri  pro  homi- 
nibus  intercessores  volunt.  Sed  mox  ad  verba  recti- 
tudinis  recurrens. 

Vers.  20.  —  «  Oculi  autem,  inquit,  impiorum,  » 
id  est  intenliones  eorum,  oculus  enim  intentionem 
significat,  juxta  illud  :  «  Si  oculus  tuus  fuerit  simplex 
(Matth.  vi,),  etc.  c.  Oculi,  inquam,  impiorum,  »  n 
id  est  intentiDnes  carnalium  desideriorum,  «  defi- 
cient,  »  idestcum  vita  terminabuniur,  »  eteffugium 
peribit  ab  eis,  »  id  est  quo  se  ab  ira  judicis  occul- 
tare  valeant,  non  invenieot,  «  Et  spes  illorum,  » 
id  est  illud  quod  ipsi  appetiverunt,  «  abominatio 
animae,  »  subaudi  eril  videlicet  quia  desideria  illo- 
rum  abominabitur  quisque  spirilualis,  et  arbitrabi- 
tur  ut  stercora  (Philip.  m). 

Cap.  XII,  Vers.  1.  —  Beatus  Job,  qui  utique 
sanctae  Ecclesiae  membrum  est,quae  elatos  qnoque 
ab  aestimationis  suae  culmine  revocat  et  discre- 
tionis,  manu  ad  aequalitatis  compaizem  reformat, 
vidensqnod  amicorum  mens  perverba  prolatseeru- 
ditionis  intumuit,  «  respondens  dixil  :» 

Vebs.  2.  —  «  Ergo  vos  estis  soli  homines  V  »  Vi- 
delicet,  quoniam  jam  cuncti  vobis  vicissim,  diversa 
licetderisione,  pari  lamen  intentione,  adversum  me 
successistis,  dum  unus  leoni  rugienti  et  contrito  ; 
aut  tigridi  pereunti  eo  quod  non  habeat  pradam  ; 
aliusscirpoqui  apparente  sole  arescit ;  tertius  pnllo 
onagri  qui  se  liberum  natum  putat,  me  comparavit. 
«  Ergo  vos  estis  soli  homines,  »  subaudi  et  non  ego, 
«  et  vobiscura  oritur[«/.  .norietur]  sapientia,  »  scilicet 
tanta,  ut  vestri  comparatione  sirn  bestia  ?  Non  ita 
sestimare  debetis.  Nam  : 

Vers.  3.  —  «  Et  mihi  est  cor,  »  subaurli  rationale, 

«  sicut  et  vobis,  nec  inferior   vestri  sum,  »  id  est 

non  minus  quam  vos  rationis  et  disciplinae  percepti- 

bilis  sum. 

Veiis.  4,  5.  —  «  Qui  deridetur  ab  amico  suo  sicut 


temnitur  ;  tempus,  inquam,  illorum  est.  utdivites 
pint  ;  sed  mihi  in  sterquilinio  sedenti  quae  cura  de 
hujusmodi  divitiis  '?  quas,  quia  falsae  erant,  et  ego 
perdidi. 

Vers.  6. —  «  Talibus  abundant  tabernacula  prae- 
donum.  »  Et  ipai  abundantes  in  saeculo,  de  ipsis  di- 
vitiis  quas  obtinuerunt  (Psal.  lxxii,),  «  audacter 
provocant  Deum,  »  videlicet  superbe  sapiendo  et 
sperando  in  incerto  divitiarum,  »  cum  ipse  dederit, 
id  est  permiserit  «  omnia  in  manibus  eorum  »  vi- 
delicet  quia  nonnunqaam  eis  quos  pradantur  pro- 
ficit  ad  purgationem.  sibi  autemad  ampliorem  dam- 
nationem.  Quod  intelligi  potesl,  et  de  his  qui  do- 
ctrinae  dona  percipientes  exeisdem  donis  intumue- 
runt  (/  lim.  vi),  et  magni  prae  caeteris  videri  vo- 
ientes,  tali  superbia  provocant  Deum,  vere  praedo- 
nes,  quia  dum  loquuntur  quae  non  faciunt,  in  usum 
locutionis  suae  verba  juslorum  lollunt.  Haec  ad  tres 
amicos  communiter  dicta  sunt  Nunc  ad  Sophar 
sermo  convertitur,  qui  novissime  locutus  dixerat  : 
«  Excelsior  coelo  est,  profundior  inferno  est,  et 
unde  cognosces?  »  (Job  xi). 

Vers.  7,  8,  9. — «  Nimirum,  ait,  interroga  ju- 
menta,  »  etc.  Ac  si  dicat  :  Cur  cognitionem  Dei 
quaerenti  mibiallitudinem  cocli  et  profunditatem  in 
ferni  objicis  ?  Et  «  interroga,  »  id  est  considera, 
«  jumenta,  »  videlicet  quia  ex  operibus,  quae  nobis 
quoque  multa  praesto  suut,  opificem  eognoseimus. 
Vel  ita  :  »  lnterroga  jumenta,  »  id  est  sensibiliores, 
«  et  docebunt  te.  Volatilia  coeli,  »  id  est  sublimia 
sapientes,  «  et  indicabunt  tibi.  Loquere  terrae,  »  id 
est  terrena  sapientibus,  ■  et  respondebunt  tibi,  el 
narrabunt  pisces  maris,  »  id  est  curiosi  hujus  sae- 
culi  docebunt,  inquam,  has  diversitas  bominum, 
«  et  indicabunt  tibi,  respondebunt  et  narrabunt 
tibi,  »  videlicet  aliquam  laudem  vel  confessionem 
de  majestate  Creatoris,  quia  «  unusquisque  in  suo 
sensu  abundat  (ticm.  xiv),  »  licet  altitudinem  cceli 
non  ascenderint,  neque  profunditatem  inferni  pene- 
traverint  quam  tu  objicis.  «  Quis  ignorat  quod  om- 
nia  hsc  manus  Domini  fecerit,  »  subaudi  et  idcirco 
ex  his  debeat  agnoscit  ?  Tam  juxta  litteram  quam 
juxta  moralitatem,  hasc  possunt  uliliter  accipi,  quia 
omnis  respecta  creatura  quasi  dat  vocem  propriae 
attestationis  ipsam  quam  habet  speciem  suam.  Ex 


ego,»  videlicet  immerito,  qui  rationabiliter  loquens  D  his,  inquam,  debet  agnosci  ipse  : 


bestiis  comparor,  «  invocabit  Deum,»  videlicet  quia 
foris  non  habet  in  quo  requiescat,  liducialius  intus 
recurret  ad  Deum,  videlicet  ita  ut  cum  sit  modo. 
«  Lampascontempta  apud  cogitationes  divitum,»  id 
est  vera  lucens  scientia,  sed  propter  vilem  perso- 
nam,  aut  temporalem  miseriam  despectus  in  cordi- 
bus  superborum,  testiraonium  ex  Deo  habeat,  «  pa- 
rata,  »  scilicet  in  oculis  omnium,non  ad  praesens. 
sed  «  ad  tempus  statutum,  »  videlicet  quando 
«  oporlebit  nos  stare  ante  tribunal  ejus,  utrecipiat 
unusquisque  propria  corporis  suiprout  gessitsive 
bonum  sive  malum  (II   Cor.   v,).  «   Nunc   antem 


Vers.  10. —  «  In  cujus  manu,  »  id  est  potestate, 
«  est  anima  omnis  vivetis,  »  subaudi  sive  ad  dan- 
dum  sive  ad  auferendum,  «  et  spirius  universa? 
carnis  hominis,  »  id  estspiritualis  intelligentia.qua 
vivificare  potest  animas  in  carne  commoranies  ex 
gentibus  universis. 

Vers.  11. —  «  Nonne  auris  verba  dijudicat,  et 
lauces  comedentis  saporem  ?  »  A.c  si  dicat  :  Quid 
mirum  si  non  omnes  «qualiter  intelligentiam  acci- 
piunt?  Nonne  et  quinque  sensus  corporis  de  uno 
cerebo  prodeunt,  et  tamen  dispares  sunt?Nonne 
auris  verba  tantummodo  dijudicat,  solummodo  so- 


1021 


COMMENT.  IN  JOB. 


1022 


nitum  patiens,  et  fauces  comedentis  etiam  agendo,  A.  pere  permittit,  juste,  ut  semper  de  malo  proruat  in 


id  esl  salivamcibis  admiseendosaporem  dijudicant. 
Sic  non  in  omnibus,  sed  tantum. 

Vers.  12.  —  «  In  antiquis  est  sapientia,  et  in 
multo  tempore  prudentia,  »  id  est  hi  qui  jam  in  usu 
bonorum  operum  exercitati  sunl,  verba  Dei  non  so- 
lum  audiunt,  sed  et  per  intelligenliam  gustant  et 
sapiunt,  tantumque  ab  intellectus  eorum  prudentia 
differt  auditor  piger,  quantum  450  ab  auditu  fau- 
cesquaesaporem  dijudicanl.  In  quoamicorum  quo- 
que  imperitiam  [om  forl.,  redarguit],  quibus  ipsa 
doclrina  verba  qua?  proferunt,  per  arrogantiam 
non  sapiunt.  Qui  et  verba  Sophar  qu.r  imperite 
prolulit,  ad  usum  rectitudinis  pertrahit  cum 
subjungit : 

Vers.  13.  —  «  Apud  ipsum  est  sapientia  et  forti- 
tudo.  »  Ac  sidicat :  Defortitudine  Dei  multa  dixisti, 
sed  de  sapientia  e.jus,  quae  sese  revelal  parvulis 
(Mallh.  xi),  tacuisti.  Sed  apud  ipsum  non  sola 
est  fortitudo,  sed  et  sapienlia.  Et  primum  sapien- 
tia,  deinde  fortitudo,  videlicet  quia  prius  per  incar- 
nationem  veniens  sapientia,  id  est  verbum  Dei, 
sese  revelat  parvulis,  deinde  fortitudocontra  super- 
bos  per  judicium  sese  exerit.  «  Ipse  habet  consi- 
lium,  »  scilicetdisponendo  sua,  «  et  intelligentiam» 
cognoscendo  nostra.  De  fortitudine,  inquam,  Do- 
mini  multa  dixisti.  quod  verum  est.  «  Si  subverterit 
omnia,  vel  in  unum  coarctaverit,  quis  contradicet 
ei '?  »  (Job.  xi.)  Et  ego  sic  dico,  sic  sentio. 

Vers.  14.  —  «  Si  destruxerit,  »  id  est  hominem 
reliquerit,  «  nemoestqui  sdificet,  »  id  est  repleat, 
juxta  illud  :  «  Nisi  Dominus  aedificaverit  domum,  in 
vanum  laborant  qui  aedificant  eam  (Psa'\  cxxvi,).  » 
«  Si  incluserit,  »  id  est  si  aperire  noluerit  ei  qui  se 
misera  consuetudine  involvit,  «  nemo  est  qui  ape- 
riat,  »  videlicet  ut  per  poenitenliam  effugium  inve- 
niat.  Sic  inquam,  de  fortitudine  quod  dixisti  sentio, 
sed  de  sapientia,  de  qua  lacuisti,  adjicio  : 

Vers.  15,  16. —  «  Si  continuerit  aquas,  »  scilicet 
sapientiae  suae  «  omnia  siccabuntnr,  »  videlicet  quia 
nemo  nisi  illo  danle  aqua  sapientiae  salutaris  pola- 
bitur  (Eccl.  xv,).  «  Si  emiserit  eas,  subaudi  per 
sepiem  sancti  Spiritus  derivationes,  «  subvertent 
terram,  »  id  est  humanae  mentis  terrenitatem,  et 
quod  mirabile  est,  ubi  terra  erat,  ibi  ccelos  appa- 
rere    facient,    qui    gloriam     Dei   enarrenl    (Psal. 


pejus,  juxtaillud  :  «  Qui  nocet,  noceat  adhuc  (Apoc. 
xxn,  11).  »«  Et  eum  qui  decipitur,  »  scilicet  novit, 
ettamen  decipi  permittit,  nihilominus  juste,  ul  quia 
saepe  faciunt  mala  quae  sciunl,  cadant  etiam  in  mala 
quoa  nesciunt.  De  fortitudine  simul  et  sapientia  d> 
cturus,  praemisita  sapientia  incipiens,  causa  exer- 
cendae  fortitudinis,  qua3  hoc  modo  cum  eadem  sa- 
pientia  exeritur. 

Vers.  17.  —  o  Adducit  consiliarios,  »  id  est  prae- 
dicatores  illos  qui  ideo  consilia  vilae  praedicant,  ut 
temporalialucraconsequantur,  « in  stultum  linem,  » 
id  est  in  eum  finem  ad  quem  stulti  devenient ;  «  et 
judices,  »  scilicet  non  recle  vel  ante  tempus  judi- 
canles,  «  in  stuporem,  »  id  est  in  menlis  confusio- 
d  nem.  Et  in  hoc  amicos  suos  percutit,  ut  per  arro- 
gantiam  doctrinas  consilia  fundantes,  et  percussum 
incaute  judicantes. 

Vers.  18.  —  «  Balteum  regum  »  id  est  castitatem 
illorum  qui  seipsos  regere  sciebanl,  «  dissolvit,  » 
videlicet  propter  superbiam  quaa  spiritum  illorum 
erexit,  «  et  praecingit  fune,  »  id  est  carnalis  peccati 
delectatione,  «  renes  eorum,  »  scilicet  ut  luxuria 
dominetur  in  renibus  eorum. 

Vers.  19.  —  «  Ducit  sacerdotes,  »  sciliceteosqui 
sacerdotio  indigni  sunt,  «  inglorios,  »  juxta  illud: 
«  Qui  autem  contemnunt  me  erunt  ignobiles  [l  Reg. 
n),  »  videlicet  ut  de  subditorum  saluie  quam 
non  quaesierunt,  nulla  habeantgloriam  anteDeum, 
«  et  optimates  supplantat,  »  videlicet  ut  pro  aeterna 
gloria  de  principatu  temporaliter  gratulenlur. 
^1  Vers.  20.  —  «  Commutana  labium  veracium,  » 
videlicet  ne  loqui  audeant  verum  quod  non  operen- 
tur.  «  Et  doctrinam  senum  auferens.  »  Quodaper- 
tius  de  Judeeis  valel  intelligi,  quorum  labiumcom- 
mutatum  est,  quiaquem  venturum  dixerant,  nega- 
verunt  prassentem,  et  doctrina  eorum  quasi  senum 
ablata,  et  juvenculae  Ecclesiae  de  gentibus  tradita 
est.  Quae  et  dicit:  «  Super  senes  inlellexit  (Psal. 
cxvm,).  »  Et  hoc  modo  : 

Vers.  21.  —  «  Effundet  despectionem  super  prin- 
cipes,  »  id  est  Judaeos  qui  principari  videbantur,  de- 
spicabiles  faciel  el  «  eos,  »  subaudi  genttles,  «  qui 
oppressi  fuerant,  »  id  est  in  infidelitate  jacuerant, 
a  relevans,  »  scilicet  in  veram  fidei  libertatem. 

Vers.22,— «  Quirevelat,»  subaudi  eisdem  genti- 


xvni,),  ut  si  unde  cognoscatur,   qui  dixisti,  unde  D  bus,«profunda, »  subaudi  mysteria,  «  de  tenebris,» 

cognosces  ?  «  (Job  xi.)  Nunc  quasi    per  complexio- 

nem  repetitquod  proposuerat:  «  Apudipsumest  for- 

titudoetsapientia,  »  scilicct  hic  prasposteratum  est, 

quia  supra  dixerat  :  «  Apud  ipsum  est  sapientia  et 

fortitudo,  »  nunc  ait,  «  fortitudo  et  sapientia,  »  vi- 

delicet  quia  supra  innuil,  quod  ea  quas  prius  docuit 

post  exiget   in  forlitudine  judicii.   Hic  demonstrat 

quod  prius  reprobos  destruet  in  fortitudine  judicii, 

et  post  electis  pleniiudinem  sapienliae   perficiet  in 

luce  sua=  visionis.  Quod  nunc  latius  de  utroque,  id 

estdefortitudine  etsapientia  disserit.  «Ipse  novit,  » 

id  est  deprehendit,  «  decipientem,  »  et  tamen  deci- 


id  est  deoccultis  prophetarum  verbis,  «  et  producit 
in  lucem,  »  videlicet  per  allegoricum  sensuro;  «  um- 
bram  mortis,  »  id  est  legem  quae  peccantes  sancie- 
bat  morte  corporis  puniri.  Sed  et  in  omni  gente  vel 
ordine  quotidie  o  effundit  despectionem  super  prin- 
cipes,»  id  est  despicabiles  facit  superbos  et  humiliat 
de  sua  virtute  praesumentes,  et  «  eos  qui  oppressi 
fueranl,  »  scilicet  a  vitiis,  elevat  scilicet  in  virtuti- 
bus  cum  fuerint  peccatis  suis  humiliati.  Quod  hoc 
modo  «  revelat  profunda  de  tenebris,  »  id  est  oper- 
tam  sententiam  indicat  ex  occultis  suis  consiliis.  Et 
perducit  in  lucem  umbram  niortis,  id  est  pravam 


1023 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1024 


operalionem,  quas  imitatione  agitur  antiqui  hostis,  A  centes,  libenter  ac   studiose   perver9a  confmgitis. 


de  qua  scriptum  est :  «  Nomen  illi  mors  (Apoc. 
vi).  »  Ilanc,  inquam,  umbram  monis  producit  in 
lucem,  id  est  peccatori  antea  non  videnti,  ut  evadat, 
facit  conspicabilem.  Sequitur  de  eadem  fortitudine 
et  sapientia  : 

Vers.  23.  —  «  Qui  multiplicat  gentes,  »  subaudi 
quotidie  nascentes,  «  et  perdit  eas,  »  videlicet  quo- 
tidie  morientes,  «  et  subversas,  »  sciiicel  per  mor- 
tem,  «  in  integrum  restituet,  »  videlicet  quia  mortui 
resurgont.  Vel  ita  :  «  Et  perdit  eas,  »  videlicet  quia 
nunc  in  infidelilate  relinquit,  «  et  restituet,  »  id  est 
quandoque  statum  fidei  reducel. 

Vers.  24. —  «  Qui  immutatcorprincipum  populi 
terra»,  »  id  est    scribarum  et  Pharisaeorum,  id  est 


Qnibus  verbis  aperte  ostendit  quod  ex  h;ereticorum 
specie  suis  adversenturjudiciis.  Atque  utinam  tace- 
retis,  ut  putaremini  esse  sapientes.  «  Stultus  cnim 
si  tacnerit,  inquit  Salomon,  sapiens  putabitur 
(Prov.  xvn).  » 

Vers.  6.  —  «  Audite  correptione9  meas,  scilicet 
proedictas  et  judicium  labiorum  meorum,  >  subaudi 
quoddicturussum,«attendite,»idestattenteaudite. 

Vers.  7.  —  «  Nunquid  Deus  »  subaudi  apud  quem 
fortitudo  et  sapientia  sibi  suffieiens  est,  «  indiget 
vestromendacio,  »  id  est  vestra  adulatione,  «  ut  pro 
illo  loquamini  dolo9,»scilicet  falso  mecriininando? 

Vers.  8.--«  Nunquid  faciem,  »  idestauctoritalem 
ejus,  «accipilis,  »  videlicet  quasi  vos  ita  ut  ille  irre- 


corda  summorum  sacerdotum  gentis  Judaicae,  «  et  B  prehensibiles  sitis, «  et  proDeo,  »  id  esl  sicut  Deus, 


decipit,  »  id  est  decipi  sinit  eos,  juste,  «  ut  frustra 
incedant  per  invia,  id  est  ut  frustra  moliantur  ex- 
stinguere  nomen  Christi,  ad  quod  pergendum  nulla 
palet  via.  Ideo  dixit,  «  per  invia.  » 

Vers.  25.  —  «  Palpabunt  quasi  in  tenebris,  et  non 
in  luce,  »  id  est  tentabunt  Chri9tum  et  errabunt. 
quasi  sint  in  tcnebris  ignorantias, «  et  non  in  luce,  » 
subaudi  scriptura?  prophetic*,  et  praesentium  mira- 
culorum  ejus,  per  quae  poterant  credere,  «  et  errare 
eoa  faciet,  »  videlicet,  non  admirantes  mortuossu- 
scitantem,  nunc  despicientes  quem  congpiciebant 
mortalem. 

Cap.  XIII,  Ver9.  1.  —  ,,  Eece  omnia,  haec,»  sci- 
licet,  de  sapientia  et  fortiludine  ejus,  «  viditoeulus 


qui  alienus  a  peccaloest,  tjudicare  nitimini,»  vide- 
licet,  absque  respeclu  communis  infirmitalis  ? 

Vers.  9. — nAut  placebitei,»subaudi  prassumptio 
«  lalis,  quem  celare  nil  potest,  »  subaudi  qua  mente 
quisjuilicet.velquaculpajudicautemquoqueredar- 
guat?  «  Aut  decipietur  ut  homo,  »  sciliceti|uatenu9 
vobis  consentiat,  et judicium  suum  vestro  sensu  su- 
permedisponat?«  Decipietur,inquam,  vestris  frau- 
dulentiisuthomo,  »  subaudi  decipitur  ab  adulatori- 
bus  suis  ?  Non  ita,  sed. 

Vers.  10.  —  «  Ipse  vosarguet,  »  sciliret,  dicendo  : 
«  Non  estis  locuti  reclum  coram  me  (Job  xlii), 
«  quoniam  in  abscondito,»  id  est  in  duplicitate  «  fa- 
ciem  ejus  accipitis,  »  id  est  auctoritatem  judicandi 


meus,  »  scilicel  interior  propbetieo  spiritu,  i  et  au-  C  Pro  'Ho  vobis  arrogatis,  videlicet  aliter  sentientes 


divit,  auris  mea, »  scilicet  intus  ex  voce  divina,  «  et 
inlellexi  singula,  »  videlicet  quo  ordine  vel  fine  sem- 
per  sintagenda.  Qui  autem  non  intelligitquod  videt, 
sicut  Pharao  somnium  (Gen.  xl),  vel  sicut  Balthasar 
scribentis  manus  articulum,  propheta  non  est 
(Uan.  v).  Hactenus  ab  eo  loco  quo  ait  nimirum  : 
«  interroga  jumenta  [Job.  xn),  »  dictis  Sophar  re- 
spondit;  tunc  tribus  pariter  amicis,  quia  cunctos 
audierat,  hoc  modo  re9pondet : 

Vers.2.  —  «  Secundum  scientiam  vestram,  »  sub- 
audi  quam  vicissim  ostendistis,  «  et  ego  novi,  nec 
inferior  vestri  sum.  »  Nisi  humilitate  se  deprimeret, 
poterat  dixisse  superior  vobis  sum,  utpote  quos 
transibat    prophetia;    spiritu.  «  Et    ego,    inquam, 


et  aliter  loqnentes,  quod  esl  judicarein  abscondito 
vel  dupliciter. 

Vers.  11.  —  «  Statim  ut  se  commoverit,  »  id  est 
mox  ut  is  qui  nunc  tacet  suam  de  me,  ac  de  vobis 
sententiam,  elocutus  fuerit,  « turbavit  vos,  »  scilicet 
dicendo  tale  quid,qu;\leest  hoccontravos  :  «  Existi- 
masti  iniquequoderotui  simihs  (Psnl.  xlix);  »— «  et 
terror  ejus  irruet  super  vos,  »  id  est  a  somno  tor- 
poris.quo  vestroscontra  veritatemclausi9tisoculos, 
evigilare  faciet  vo9. 

Vers.  12.  —  «  Memoria  vestra,  »  scilicet  quam 
terreno  sen9U  vobis  in  saeculo  exstruitis,  «  compara- 
bitur  cineri,  »  videlicet  «  quem  venlus  a  facieterrae 
projicit(/>_;a/.  xii),»  subaudi  nisi  poenitentiam  egeri- 


novi,  »  subaudi,  quia   apud   ipsum  et  fortiiudo  et  n  tis.  Ha_c  ila  accipienda  sunt,  ut  in  persona  illorum 

Qiiniianfia  "  .....  ...  ...  _  .    . 


sapientia. 

Ver9.  3.  —  «  Sed  tamen  ad  Omnipotentem  lo- 
quar,  videlicet  quia  charitas  foras  mittit  451  ti- 
moremilliusroagn_efor_itudini9.  Tali  fultus  prasi- 
dio  «  disputare  cum  Deo  cupio,  »  videlicet  quia  fi- 
duciam  dat  ipse,  qui  loquitur  per  prophetam,  «  ve- 
nite  et  dispulemus  (ha.  i).  »  Hoc  poslmodum  fa- 
cturus  est,  ubi  dicet,  «  responde  mihi,  quantas  ha- 
beo  iniquilates,  »  etc.  Prius,  subaudi,  quam  cum 
Deo  disputem  [arguite  me]. 

Vers.  4,  5.  —  «  Vos  09iendens,  »  scilicet  esse 
«  fabricatores  mendacii,  et  cultores  perversorum 
dogmatum,  »  videlicet  quia  vera  dicenti  conlradi- 


cunctis  dicta  credantur  ha_reticis.  «  Comparabitur, 
inquam,  cinerimemoria  vesira,  »  subaudiqua.  nunc 
agitaturinflanlescientia,  «et redigenturin  lutum,» 
id  est  despect»  in  putredinejacebunt,«cervicesve- 
slrae,  »  id  est  omnesgestus  vel  affectiones  9uperbias 
vestra.. 

Vers.  13. —  «Tacetepaulisper,  »idestnolitecon- 
tentiose  agere,  cc  ut  loquar  quodcunque  mihi  men9 
suggesserit,  »  id  est  non  uli  vos  sensu  carnis,  sed 
sensu  mentis,  id  est  virtute  intellectuali. 

Vers.  14,  —  <i  Quarelacerocarncsmea, » — «  quare, 
inquam,idestquid  pntatis,  quaspe,nunquid  prohu- 
manslaudisintentione, « lacero  carnes  meas, »  idest 


1025 


COMMENT.  IN  JOB. 


1026 


districtecompescocarnalescogiiationes?«Lacero,in-  \ 
quam,  dentibus  meis,  »  id  estinterioribus  sensibus 
mentis,  a>i  modum  ejus  qui  iratus  cuilibet  bosti  in- 
dignationemanimistrictisdentibusostendit.  «  Qua- 
re,  inquam,  lacero,  »  id  est  viles  habeo,  «  carnes 
meas,  et  animam  meam,  »  scilicet  preliosiorem,  « 
porlo  in  manibus  meis,  »  id  esl  servo,  ne  propter 
curam  carnis   peccet  in  omnibus  bis  qua?  patitur. 

Vers.  15.  —  «  Etiamsi  occiderit  me,  »  subaudi 
ipse  qui  percussori  tradidit  nie,  «  in  ipso  sperabo,  » 
id  esldiligam.cumnequestultumquidloquarcontra 
ipsum.«  Verumtamen  vias  meas  in  conspectu  ejus 
arguam,  »  id  est  non  de  meis  meritis  resumam  hanc 
spei  meae  fiduciam. 

Vers.  16.  —  Et  ipse  erit  Salvator  meus,  »  videli- 


cet   dum  non   in  meis  meritis  fuero  conQsus.  Hoc 


probat  a  remotione  cuntrarii  dicens  :  «  Non  enim 
veniet  in  conspeclu  ejusomnishypocrita,  »  videlicet 
quia  non  arguit  coram  eo  vias  suas,  sed  seipsum 
coram  hominibusjustificat. 

Vers.17.  —  «  Auditesermonemmeum»idestaper- 
tam  locutionem  meam,  «  et  snigmata  mea,  »  id  est 
verba  mystica  virtulem  intus  habentia,  «  percipite 
auribus  vestris,  »  id  est  audile  interioris  hominis. 

Vers.18.  —  «  Si  fuero  judicatus, »  scilicet  ego  ,ta- 
lis.qui  non  ut  hypocritadefendo,  sed  in  conspectu 
ejus,  »  ut  dixi,  vias  meas  arguo,  «  scio  quia  jusius 
inveniar,  »  nonutvos  asseritis,hypocrita; « justus,  » 
inquam,  videlicet  purgata  iniquitate  perpraesensju- 
dicium.  Sed  altius  considerare  hoc  tota  quae  sequi- 
tur  disputatio  compelht.Abhinc  enimincipil  dispu- 
talio,  de  qua  paulo  ante  dixit,  «  disputare  cum  Deo  ^1 
cupio.  »  Quae  ergo  causa  proponatur  disculienda 
quaerendum  est,  in  quajustum  seinveniendumesse 
confirmat.  Non  enim  hoc  proponere  vult  ad  discu- 
tiendum  vel  concludendum  quod  sine  peccato  sit; 
quippequi  pauloante  dixit,«  viasmeas  in  conspectu 
ejus  arguam,  »  et  paulo  post  dicturus  est,  «  quis 
potest  facere  mundum  de  immundo  conceptum  se- 
mine  Uob  xiv), »  et  pene  ubique  continuel  id  quod  et 
superius  dixerat :  «  Abominabuntur  me  vestimenta 
zaea.(Jobis).  »  Quamergonunc  interseacDeum  cau- 
sam  cum  tanto  vigorevultproponere  ?Illam  utique, 
utrum  deceat  Deum  adducere  hominem  9ecum  in 
judicium.  Iahacpropositionepermiram  humilitalis 
virtutem  securus  quod  perveniatad  victoriam  j udi- 
cium  ejus  ait :  D 

Vers.  19.  — «  Quis  est  qui  judicetur  mecum,  » 
id  est  pro  Deo  conlra  me  respoadeat,  «  veniat.  » — 
«  Quare  tacensconsumor?»Non  tacebo,  audientiam 
postulo.Superatum  te  lateberis,Deus,cum  hominem 
eliges  assumere  potius  quam  tecum  in  judicium  ad- 
ducere. 

Vers.  20. —  «  Duo  tantum  nefacias  raihi,  »  videli- 
cet  quas  mox  praeQniam,  «  et  tunc  a  facie  tua  non 
abscondar,  »  id  estapposita  tecura  disputatione  non 
fngium.  Ac  si  dicat :  Quoniam  in  hac  disputalione  lu 
idem  qui  adversarius  es,judex  mihi  praesides,  bene- 
volentiam  prajbeper  haec  duo  tantum  qua;  postulo. 


Vers.  21.  —  «  Manum  luam,»  id  est  fortitudinem 
tuam,  videlicet  legem  in  lortitudine  percutientem, 
«  longefacame,»  videlicet,  utnon  multa  fortitudine, 
vel  magnitudinis  tuae  mole,  sed  sola  nunc  utaris 
ratione,  et  formido  tua  «  non  me  terreat,  »  videlicet 
sed  potius  dilectio  fiduciam  loquendi  prsbeat. 

Vers.  22,23. —  «  Vocame  et  respondebotibi,»etc. 
Ac  si  jam  captata  benevolentia  dicat :  De  eo  utrum 
peccatorsim,  nulla  nuncqusstio ;  nulla  inter  me  et 
te  controversia  est.  «Voca  me,»id  estinlerrogame, 
«elrespondebotibi»quantashabeoiniquitates.«  Aut 
certe  loquar,  »  idest  interrogabo,  «  et  tu  responde 
mihi  quantas  habeo  iniquitate,  »  videlicel  quia  de 
meisiniquitalibus  idem  sentio  quod  tu.  Hanc  quasi 
divisionem  more  peritissimi  rhetoris  facieos  pru- 
denter  excipit,  in  quo  sibi  et  Deo  eonveniat,  mox 
dicturus  in  quo  sit  controversia.  Prius  notandum 
quia  ait,  «  iniquitates  et  peccata,  »  quae  in  usu  lo- 
quendi  hocdifferunt,  quod  plus  iniquitas  quam  pec- 
catum  sonat.  Et  omnis  homo  libere  sepeccalorem 
fatetur,  iniquumverodicerenonnunquamerubescit. 
Itemquodait:«Scelera  meaet  delictaostendemihi,» 
subaudi,  aut  ego  tibi.  Scelera  namque  et  delicta 
hoc  distaot  quod  scelus  magis  quam  delictum  pon- 
dus  peccati  transit.  El  nonnunquam  scelus  in  opere 
est,  delictum  vero  plerumque  in  solacogitatione.  l)e 
his,  inquam,idemsentio  quod  tu.  Illud  jam  dicam 
unde  disputare  cupio. 

Vers.24. —  «  Gurlaciemtuamabscondis?  »  Id  est 
curvisionis  tuaeluminemeprivasti, «  et  arbitraris, » 
subaudi  tu  tantus,me,45?scilicet  tantillum,«ini- 
micum  tuum,  »  at  si  pcccavi,  decet  fortitudinem 
tuam,  decet  sapientiam  hoc  quod  facis. 

Vers.  25.  —  «  Gontrafolium  quod  vento  rapitur, 
ostendis  potentiam  tuam,»  id  est  contrahominem, 
qui  in  paradiso  ab  arbore  vetita  cecidit,  id  est  ca- 
uendi  vel  transgrediendi  materiam  habuit,  et  ideo 
bene  folium  dicitur,  undeethaias  ait:  «Cecidimus 
quasi  folium  universit/sa.txiv).  »Contra  hominem, 
inquam,  qui  ita  tentationibus,  quomodo  folium 
vento  rapitur,  ostendis  potentiam  tuam,  »  id  est 
dignaris  exercere  fortitudinem  tuam,  «  el  stipulam 
siccam,  »  id  esteumdem  hominem  de  terra  ortum, 
quondam  in  gratiatua  virentem,beatitudinis  grano 
copiosum,  nunc  in  peccato  aridum,  etimmortalita- 
tis  beatitudine,  tanquam  grano  suo  viduatum,  et  ja- 
centem  tauquam  stipulam  siccam,  •  persequeris,  » 
videlicet  ut  ignibus  tradasaeternis.  Hanc  propositio- 
nem  acerrimam  subjectaratione  probat,  totamque 
argumentationem  partibus  quinque  perticit,  quas 
distinguere  libet,  et  hoc  non  incassum,  quoniam 
disputationem  ipse  facere  proposuit  hoc  loco,  di- 
cens:  «  Disputare  cum  Deo  cupio.»  Propositionern 
ergo  subjecta  ratione  probat  dicens  : 

Vers.  26.  —  «Scribisenira,  » id  est  diligenter  not»s 
«  conlra  me  amaritudines,  »  id  est  amaritu  'inun; 
causas.scilicet  peccata  tanquam  persecutor.Hocest 
quod  sequitur :  «  Et  consumere  me  vis  peccatis 
adolescentiee  meae. » In  quo  considerandum est  quam 


1027 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1028 


sint  gravia  peccata  juvenura  et  senum,  ei  et  illud  A,  pus  quo  mori  merebatur,  praeterire  meruit  perve- 


justisic  metuunt,  quodininfirmaaetatedeliquerunt. 
Et  hanc  rationem  confirmatione  roborat. 

Vers.  27.  —  <  Posuisti,  inquit,  in  nervo  pedern 
mcum,  »  idestforti  sententia  ligasti  sensum  meum 
propter  originale  peccatum,  ita  ut  volens  quoque 
non  possim  evadere  hoc  exsilium,  «  etobservasti 
omnos  semitas  meas, »  id  est  actualia  quoque  pec- 
cata,  «  et  vestigia  pedum  meorum, » id  est  exempla 
actuum  nieorum,  <<  considerasti.  »  Tanta  intentione 
persequeris  me  talem. 

Vers.  28.  —  ■  Qui  quasi  putredo  consumendus,» 
id  esl  carnis  corruptione  conterendus,  «  sum  et 
quasi  veslimentum  quod  comeditur  a  tinea,  »  id  est 
qui  plerumque  etiam  nesciens  in  menle  peccatis 


niatn.nonautemterminumquemtu  illi  constituisti, 
praeterirepotuitpertotHm  regni  sui  potentiam.  Fi- 
uitaexornationejam  complexionem  subinfert  vera 
sapientia  totius  eloquentiae  dominatrix  : 

Vers.  6.  —  «  Kecede  «  ergo,  inquit,  id  est  iram 
tuamamove,"  ab  eo,  »non  quidein  jam  ex  toto  sed 
«  paululum,»id  est«  ut  »  poenamquidem  mortahta- 
tis  incorpore  sustineant,  sed  inanima«  quiescat,  » 
videlicet  aperturbatronevitiorum,  aquilius  te  irato 
nullus  quiescerepotest,  sed  traditurignominio?  pas- 
sionibusiscui  tu  proptersuperbiam  ejus  fueris  ira- 
tus.  «Quiescat,  »inquam,  subaudiinlerim,  «  donec 
optata,  »  id  est  ea  quam  ipse  oplat,  «  veniat  dies 
ejus,  sicut  mercenarii,  »  id  est  qu  tndo  aeternam  re- 


confodior,  sicut  sine  sonitu  vestiraentum  a  tinea  g  quiem  aCcipiet  pro  recompensatione  laboris  sui? 
comeditur. 


Cap.  XIV,  Vers.  1.  —  «  Homo  natus  de  mu- 
liere,  »  etc.  Ab  hoc  loco  exornationem  facit,  quae 
quHrta  pars  est  argumentationis,  in  qua  videlicet 
exornatione,  tota  pene  consistit  columna  forlitudi- 
nis,  id  est  nimioe  humilitatis  >jua  Deum  premit ;  per 
quam  et  Moses  eum  dicentem  :  «  Dimitte  me  ut 
irascatur  furor  meus  (Exod.  xxxn),  »  tenere  potuit, 
stans  in  conspectu  ejus  in  confraclione  cordis  (Psat. 
cv).  •  Homo,  »  inquit,  subaudi  quem  tu  perseque- 
ris,  «  natus  de  muliere,  » id  est  de  infirmitate,  sive, 
per  quam  coepit  initium  culpae,  «  brevi  vivens  tem- 
pore,  repletur  multis  miseriis,  »  quod  videlicet  in- 
felicissimum  est,quiaet  teraporeangustiatur  et  mi- 
seriis  dilatatur  utpote. 


Vers.  7.  —  «  Lignum  habel  spem.  »  Jam  in  fine 
orationisquae  flectereinlendit  judiciumnuncin  con- 
clusioneinstruil  misericordiam,  per  simile  indicans 
quam  praediclis  miseriis  sperat  vel  optet  medelam. 
«  Lignum,  »  inquit,  id  est  Christus,  bnnorum  om- 
nium  robur,  in  quo  omnis  justitia  radicatur,  «  ha- 
bet  spem,  »  subaudi,  meam  in  se  reconditam,  cer- 
tam  et  magnam,  pro  qua  se  praecidi  patietur.  Nam, 
«  si  praecisum,  »  subaudi  per  passionem  mortis, 
«  fuerit,  rursuin  virescit,  «scilicet  per  gloriam  re- 
surrectionis,  «  etramiejus  pullulanl,  » id  est  fide- 
les  ejus  multiplicantur. 

Vers.  8.    —  «  Si  senuerit  in  terra  radix  ejus,  » 
id  estsi  viluerit,  et  abjecta  fuerit  in  gente  Judaica 


Vehs.    2.    -  «  Qui  quasi  flos  egreditur,  »  id  est  C  praedjcatioejus,  «  et  inpulvere  morluus  fuerit  trun- 


nitens  in  carne  nascitur,  et  hujus  mundi  varietati- 
bus,  tanquam  multis  aurarum  injuriis,  teneretlra- 
gilis  exponitur,  «  et  conleritur,  »  id  esl  per  morlem 
carnis  in  putredinem  redigitur,  et  non  cum  longa 
mora,  sed  certatim,  «  fugit  velut  umbra,  »  id  est 
frigidus  a  caloredivini  amoris  instabiliter  praeter- 
volat,  etdonecoiuninoconteratur  nunquam  «  in  eo- 
demstatu  permanet,  »  videlicet  abinfantia  ad  pue- 
ritiam,  de  pueritia  m  adolescentiam,  et  sic  per  sin- 
gulas  aetates  et  ad  ultimum  in  mortem  transiens. 
Vers.  3.  —  «Et  dignum  ducissuperhujusceanodi 
aperire  oculos  tuos,»  id  est  exerere  iram  tuam.  Hoc 
est  quod  sequitur,  «  et  adducere  eum  tecum  in  judi- 
cium,  »  videlicet  de  eo  quod  sibi  est  impossibile? 


cus  ejus,  »  ld  est  exstinctaet  sepulta  fuerit  caro 
ejus. 

Vers.  9.  —  «  Ad  odorern  aquae  germinabit,  »  id 
est  per  virtutem  Dei  surget  a  mortuis,  «  et  fariet 
comam,»  scilicel  apostolorum  etomnium  fidelium 
collectionem,  «  quasi  cum  primum  plantalum  est,  » 
id  est  talis  esse  agnitus  vel  creditus,  qualis  erat  an- 
tequam  Deus  homo  fieret,  ei  clurificatus  a.md  Pa- 
trem  claritate  quam  habuit  priusquam  munduses- 
set  (Joan.  xvn). 

Vers.  10.  —  «  Homo  vero,  »  id  est  peccator,  qui- 
cunque  noluerit  huic  per  fidem  se  inserere  ligno, 
«  cum  mortuus  fuerit,  »  scilicet  in  cuipa.  «  et  nu- 
datus,  »  videlicet  a  justitia,  «  alque  consuinptus,» 


Vers.  4.  —  Nam  «  quis  potest  facere  mundum  de  D  subaudi  in  pcena,  «  ubi  quaeso  est  ?  » 


immundo  conceptum  semine,  nisi  tuqui  solus  es?» 
subaudi  per  te  ipsum  mundus  ?  Adhuc  de  brevitate 
vitae  ejus  adjungit : 

Vers.  5.  —  «  Brevesdies  hominis  sunl,»subaudi 
tu  aeternus  es,  «  numerusmensium  ejus,  »subaudi 
quantus  sit,  «  apud  te,  «  ld  est  in  tua  potestate, 
«est.»  Undesequiiur  :«  Constituisti  terminosejus,» 
scilicet  tam  vivendi  quam  proficiendi.u  qui  praiteriri 
non  poterunt.  »  Statutum  quippe  est  a  te  quantum 
temporalitervivat.necpotestvivere  ultra,  licetEze- 
chiae  quindecim  ad  vitam  annos  esse  additos  hisloria 
sacra  referat  (IVheg.  xx;lsa.  xxxvni).  At  illetem- 


Vers.  11.  —  «  Quomodo  sirecedant  aquas  dema- 
ri,  »  subaudi  sic  «in  illadie  peribuntomnes  cogita- 
tiones  ejus  (Psal.  cxlv),  »  et  quomodo  ?  «  si  fluvius 
vacuefactus  arescat,  »  cui  videlicet  post  subductam 
animam  vacuum  corpus  recte  comparatur. 

Vers.  12.  —  «  Sic  homo,  »  scilicet  talis,  «  cum 
dormierit,  »  videlicet  in  morle,  «  non  resurget, » 
subaudi  saeculo  huic,  ut  vel  adversis,  quae  signifi- 
cantur  per  mare,  vel  prosperis  mundi,  quae  perflu- 
viumintelliguntureo  quod  sit  dulcioris  aquae  et  po- 
tabilis,  rursus  inundetur.  Nam  alii  seeculo  resurget, 
non   huic    quod    amabat.  Hoc  est  quod  sequitur : 


1029 


COMMENT.  IN  JOB. 


1030 


«  Donec  atteratur  ccelum,  » id  esl  donec  mundi  hu-  A. 
jus  linis. 

Quae  hic  denderanlur,  vide  in  Moralibus  B.  Gre- 
qorii'  l.  xii,  ca.v.  5  post  principium,  usnuead  17 cap. 
ejuidem  libri,  Pralrotuyiae,  t.  LXXV. 

Cap.  XV,  Vebs.  15. — «  Eoce  inter  sanctos,  » 
subaudi  quod  majtis  est,  «  nemo  innocens  [immuta- 
bilis]  est,  et  cceli,  »  id  est  bi,  qui  cum  essent  per 
naturam  homines  utique  terreni,  coelestia  sectando 
facti  sunt  coeli,  «  non  sunt  mundi  in  conspectu  pjus, 
scilicet  suomet  judicio,  quorum  unus  ait  :  «Sidi- 
xerimus  quia  peccatum  non  habemus,  nos  ipsos  se- 
ducimus  (/  Jocin.  i.  » 

Vers.  16.  —  «  Quanlo  magis  abominabilis  et  inu- 
lilis  homo,  »  seilicet  453  qualis  tu  es,  «  qui  bibit 
quasi  aquam,  »  id  est  qui  operatur  absque  ulla  re-  B 
tractatione,  «  iniquilalem  ?  » 

Vers.  17. — «  Ostendam  tibi,  »  subaudi  quid  de 
te  sentiam.  «  Audi  me ;  quod  vidi,  »  id  est  non 
aliijuos  rumores,  sed  «  quod  vidi,  »  quod  intel- 
lexi,  quod  expertus  sum,  «  narrabo.  »  Et  narrare 
debeo. 

Vers.  18. — «  Nam  sapientes,  »  subandi  quos 
imitaredebeo, «  confitenturet  non  absconduntpatres 
suos,  »  id  est  palrum  suorum  sentenlias. 

Vers.  19.  —  »  Quibus  solis,  »  subaudi  non  etiam 
stultis,  «  data  est  terra,  »  id  est  stabilis  et  fru- 
ctitera  electorum  Ecclesia.  Et  haec  quoque  haereti- 
corum  propria  est  jactantia.  «  Et  non  transibit, 
inquit,  alienus  per  eos,  »  id  est  non  praevalebit 
diabolus  adversus  eos,  subaudi  qui  adversum  te  p 
praevaluisse  probatur.  Alienus  dicitur  diabolus 
juxta  illud,  «  quoniam  alieni,  »  id  est  spiritus  ma- 
ligni,  o  insurrexerunt  in  me  »  (Psal.  liii). 

Vers.  20.  —  <i  Gunctis  diebus  impius  superbit.  » 
Hoc  est  quod  narmre  proposuit,  ei  nimio  prae 
judioio  ausu,  quem  in  prima  locutione  suo  de 
hypocrisi  coarguerat  iste  Elipbaz,  in  hac  secun- 
da  congressione  impium  esse  confirmat.  Nam  sic 
de  impio  loqui  incipit,  tanquam  in  beato  Job 
expertus  sit  id  quod  universaliter  de  omni  im- 
pio  se  didicisse  asseruit  supra  dicendo,  «  quod 
vidi  narrabo  tibi.  »  Adhuc  tamen  parum  quid  habet 
de  reverentia  amici,  in  eo  quod  non  ipsum  no- 
minatim  impium  esse  dicit,  sed  propter  ipsum 
de  impio  universaliter  proponit  dicens  :  «  Cun- 
ctis  diebus  suis  impius  superbit.  »  Ac  sic  di-  D 
cat  :  Quod  in  te  palara  est,  qui  in  prosperitate 
superbieras,  et  nunc  in  adversitate  desperas  quod 
et  ipsum  magna  est  superbia.  Nam  in  sequentibus 
sic  contra  eum  vel  proptereum  loquitur,  tanquam 
sit  impius  vel  desperatus.  «  Superbit,  »  inquam, 
et  mirum  est.  Nam  «  numerus  annorum  incer- 
tus  est  tyrannidis  ejus,  »  id  est  mirum  est  quod 
quusi  de  certo  extollitur,  cujus  vita  sub  pcena 
incertitudinis  tenetur. 

Vers.  2[.  —  «  Sonitus  terroris,  »  id  est  exspe- 
ctatio  damnationis,  «  semper  in  auribus  illius,  » 
id  est  in    conscientia  a  qua  accusatur,  «  et   cum 


pax  sit,  »  id  est  cum  venia  peecatorum  pcEni- 
tenlibus  pro'iiissa  sit,  «  ille,  »  scilicet  desperatus, 
«  insidias,  »  id  est  falsum,  «  suspicatur,  »  hoc 
est  quod  sequitur  : 

Vfcns.  22.  —  «  Non  credidit,  »  id  est  non  sporat, 
«  quod  reverti  possit,  »  scilicet  per  peniteniiam, 
«  de  tenebris,  »  scilicet  suae  damnationis,  «  cir- 
cumspectansundiquegladium.nidestcertumhabens 
ejusdem  damnationis  judicium. 

Vers.  23.  —  «  Cum  se  moverit  ad  quaerendum 
panem,  »  idest,  praesentis  vitasstipendum.u  novit,  » 
scilicet  accusanle  conscientia,  «  quod  paratus  sit 
in  manu  ejus,  »  id  est  in  opere  ejus,  «  tenebrs- 
rum  dies,  »  id  est  quod  facit,  pavet,  sed  non  cavet 
quod  pavet. 

Vers.  24.  —  «  Terrebit  eum  tribulatio,  »  scilicet 
eadem  tenebrarum  dies  parata,  «  et  angusliavalla- 
biteum,  »  scilicet  semper  anxie  agitantem  quid 
contra  veritatem  objiciat,  «  sicut  regem  qui  prae- 
paratur  ad  prselium,  »  videlicet,  contemnens,  lega- 
tione  missa  rogare  ea  quae  pacis  sunt  (Psat.  cxxi). 

Vers.  25.  —  «  Tetendit  enim  adversua  Deum 
manura  suam,  »  quod  videlicet  maxime  facturus 
est  iniquorum  omnium  caput  Antichristus,  «  et 
contra  omnipotenlem  roboratus  est,  »  scilicet  ad 
breve  tempus  prosperatur. 

Vers.  26.  —  «  Cucurrit,  »  id  est  sine  obstaculo 
egit,  «  adversus  eum  ereclo  collo,  »  id  est  cum 
audacia,  et  pingui  cervice,  »  id  est  superbia,  rerum 
affluentia  quasi  multis  carnibus  fulta,  «  armatus 
est.  » 

Vers.  27.  —  «  Operuit  faciem  ejus,  »  id  est 
mentem  ejus,  «  crassitudo,  »  id  est  terrenarum  re- 
rum  desiderata  abundantia,  «  et  laleribus  ejus,  » 
id  est  de  conjunctis  illis  atque  adhaerentibus, 
«  a  ruina  dependet,  »  videlicet  quia  quisquis  poten- 
ti  et  iniquo  adhaeret,  ipse  quoque  de  ejus  po- 
tentia,vel  ex  pinguedine  rerum  tumet. 

Vers.  28.—  «  Habitabit  in  civitatibus  deso- 
latis,  »  id  est  placebit  perversorum  cuneis  a  Deo 
desolatis,  »  et  in  domibus  desertis,  »  id  est  in 
laudibus  hominum  quos  Deus  deseruit,  quae  «  in 
tumulos  sunt  redactae,  »  id  est  quae  de  aedifi- 
catione  vitae  cecidere. 

Vers.  29-  —  «  Non  ditabitur,  »  subaudi  interius, 
«  nec  perseverabit  substantia  pjus,  »  scilicet  quia 
tumet  exterius.  Nec  mittet  in  terram  radicera 
«  ejus  [al.  suam],  »  videlicet  quia  cito  ad  motum 
occultas  senlentiae  vita  ejus  eruitur,  et  quia  nun- 
quam  in  aternae  vitae  desiderio  cogitatio  ejus 
plantatur. 

Vers.  30.  — «  Non  recedet  de  tenebris,  »  id 
est  nunquam  pcenitendo  lucem  justitiae  requirit. 
•  Raraos  ejus,  »  id  est  adhaerentes  illi  clientes 
ejus,  «  arefaciet  flamma,  »  id  estaccendent  cama- 
lia  desideria.  «  Auferetur,  »  id  est  condem:iabil:r 
«  spiritu  oris  sui,  »  id  est  propter  effrenationem 
oris  sui,  quod  in  ccelum  posuit,  et  contra  Deum 
loqui  noncohibuit. 


1031 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1032 


Vers.  31.  —  Non  credat,   »    subaud 
ejusmodi  est  «  fruslra  errore  deceptus, 
si  crediderit,  «  quod  aliquo  pretio,  »  id  esteleemo- 
syna  quas  de  rapina  est,  «  redimendus  sit,  »   sci- 
licet  quia  se  a  vitiis  non  compescit. 

Vers.  32.—  «  Antequam  dies  ejus  impleantur, » 
scilicet  quos  longo  animo  suo  proponit,  «  perit 
[al.  peribitj,  »  id  est  a  prssenti  vita  rapilur, 
«  et  manus  ejus  arescit  [al.  arescat],  »  id  est  ab 
omni  operatione  bona  sicca  invenitur. 

Vfrs.  33.  —  «  Lacdetur   quasi  vinea    in    primo 
flore,  »  id  est  sicut  levi   aura  laeditur  vinea,  sive 
oliva  dum  Dorem  projicit,  «   botrus  ejus,  »  id    est 
operatio  ejus,   quae   per   hypocrisin    perfecta    vi 
debatur.  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  3'i.  — «   Gongregatio  hypocritae  sterilis.  > 
In  quo  beatum   Job,   sicut  et  in  caeteris  supra- 
dictis,  adhuc  oblique   percutit  :  quod    quasi  qu 
in    prosperitale    fructum   Deo    fecisse   videbatur 
nunc  flagello  discussus  lta  cito   laesus   sil,    ut  in 
rebellionem  contra  Deum  efferatur.  De  cujus  quasi 
merila  damnationem  universalem   profert  senten 
tiam    dicens.    «    Et   ignis,    »     scilicet    gehennae. 
«  devorabit  tahernacula,  » id   est    corpora  eorum 
in  quibus  anims  illorum   habitant,  «  qui  munera 
libenter  accipiunt  ;  »  sive  munus  a  manu,  quod  est 
nummus    ;  sive    munus    ab   ore,    quod    est   laus 
quam  amant  hypocrila?. 

Vers.  35. —  «  Concepit  dolorem,  »  Tandem  in 
calce  sermonis  ad  audifores  sese  convertil,  et 
impium  supra  dictum,  qualem  procul  dubio  bea- 
tum  Joh  vult  intelligi,  quasi  supremo  ictu  per- 
cutiens,  »  concepit,  inquit,  dolorem,  »  quod  est 
malum  mente  pertractare,  «  et  peperit  iniquita- 
lem,  »  quod  est  malum  opere  perpetrare,  «  et  ute- 
rus  ejus,  »  id  est  sensus  cordis  ejus,  «  praeparat 
dolos,  »  quod  est  excusationes  in  peccatis  qua»- 
rere. 

Gap.  XVI,  Vers.  1,2.  —  «  Respondens  autem 
Job  dixit  :  Audivi  frequenter  tilia.  »  In  hac  re- 
sponsione  beatus  Job  in  scipso  ostendere  inten- 
dit,  quod  sancta  Ecclesia  in  tempore  afflictio- 
nis  libertatem  quoque  loquendi  perdat,  quia  vi- 
delicet  apud  reproborum  meutes  nulla  est  aucto- 
ritas,  quam  non  commendat  temporalis  pro- 
speritas.  Agit  et  de    patientia   ejusdem   Ecclesiae, 


II 


quisqjis  A  certitudinem,  vel  aliquam  utilitatem  «  verba  ven- 
scilicet  tosa,  »  id  est  inflationi  potius  quam  rectitudini 
servientia  ?  «  Aut  aliquid  tibi  mole.stum  est,  si 
loquaris  ?  »  subaudi  non.  Ac  si  aperte  dicat  :  eo 
plus  loqueris,  quod  a  me  molestum  aliquid  de 
teipso  non  audis.  Unde  et  subditur  : 

Vers.  4.  —  (c  Poteram  etego  similia  vestri  lo  [iii,  » 
subaudi  nisi  justitiam  servando  similia  loqui  de- 
clinarem.  «  Atque  utinanc  esset,  »  id  est  potius  si 
esset  «anima  vestra  pro  anima  mea.  »  Hoc  dictum 
oratio  potius  quam  454  maledictio  esse  ruon- 
straturvidelicet  utamici,  quid  dolori  illius  perchari- 
tatem  compati  nesciebant,  abexperimentodiscerent 
alicna;  alflictioni  qualiter  misereri  debuissent. 

Vers.  5.  —  «  Con^olarer  et  ergo  vos  sermonibus,» 
id  esl  non  sicut  vos  me,  ila  ego  vos  importunis 
onerarem  increpalionis.  «  Et  moverem  caput 
meum,  »  id  est  commoverem  mentis  meae  affe- 
ctum,  ((  super  vos,  »  subaudi  qui  super  me, 
sine  affectu  mentis,  imo  cum  exsultatione,  capita 
vestramovistis. 

Vers.  6.  —  «  Roborarem  vos,  »  subaudi  ne  in 
tribulatione  desperaretur,  «  ore  meo,  »  id  est 
ore  concordante  affectui  vel  coinpatienti  animo, 
«  et  moverera  labia  mea,  »  id  est  temperarem 
verba  mea  «  quasi  parcens  vobis,  »  subaudi  qui 
mihi  mullo  modo  parcitis.  «  Quasi  parcens,  » 
inquam,  id  est  non  quidem  parcens,  «  sed  quasi 
parcens,  »  videlicet  si  qua  in  vobis  reprehendenda 
essent,  non  parcerem,  quia  non  omnino  tacerem,  et 
quasi  parcerem,  quia  lempus  increpationi  oppor- 
tunum  exspectarem. 

Vers.  7. —  ((  Sed  quid  agam.  »  Haac  assumptio 
ad  illud  respicit  quod  dixerat,  «  poteram  et  ego 
Bimilia  vestri  loqui.  »  «  Sed  quid  agam  ?  Si  locu- 
tus  fuero,  non  quiescet  dolor  meus.  Et  si  tacuero, 
non  recedet  a  me.  »  Sic  profecto  sancta  Ecclesia, 
quandolocutionesuaperversoscorriginonconspicit, 
dolor  ejus  non  quiescit,  et  cum  tacet,  pro  illorum 
incorrectione  hoc  ipsum  quod  tacet,  amplius  gemit. 

Vers.  8.  —  «  Nunc  autem  oppressit  me  dolor.  » 
Haec  alia  assumptio  ad  illud  respicit  quod  dixerat  : 
«  Utinam  esset  anima  veslra  pro  anima  mea,  conso- 
larer  et  ego  vos  sermonibus.  »  Ac  si  dicat:  Nunc 
autem  auctoritas  sermonis  mei  pec  hoc  frangitur, 
quod  vita  mea  dolorem,  quem  patior,  commeruisse 


quae  mala  aliena  quasi    sua    falso    sibi    objecta,  D  judicatur .Haec  et  caetera  quaa  sequuntur  pene  omnia 


consuevit  patienter  tolerare,  et  ab  ejusmodi  m- 
juna  suos  studet  hoc  modo  amicos  compescere, 
«  Audivi  frequenter  talia,  »  subaudi,  qualia  vos 
dicitis  :  «  Audivi,  iuquam,  frequenter,  »  id  est 
consuevi  ferre  palienter.  u  Consolatores  onerosi 
omnes  vos  estis,  »  videlicet  quia  cum  consola- 
torisofflcium  sit  dolorem  lenire,  non  debet  tempore 
luctus  verba  increpationis  inferre.  Nam.  et  si  sunt 
quaedam  quae  increpari  jure  debeant,  in  afflictione 
postponenda  sunt,  ne  increpando  dolorem  afflicti 
augeat,  quem  lenire  proposuerai. 
Vers.  3.  — «  Nunquid  habebunt  finem,  »  id  est 


qualiter  beato  Jobcongruant  nullus  ignorat.  Sed  ad 
statum  sanctae  Ecclesiaetrahucturhoc  modo.  Dolore 
suo  sancta  Ecclesia  pruntur,  quando  in  malitia  sua 
crescere  perversos  intuetur,  «  et  ad  nihilum  redigun- 
tur  omnes  artus  »  ejus,  quando  ex  imitatione  pravo- 
rum  infirmi  quique  deterius  infirmantur. 

Vers.  9.  —  Et  rugae  meae,  «  inquit,  id  estduplices 
qui  in  corpore  meo  duplicitatis  suae  malitiam  non 
emendant,  ipsi  adversitatis  tempore  me  insequendo 
increpent.  »  Et  suscitatur,  «  id  est  confortatur, 
»  falsiloquus,  «  videlicet  omnes,  qui  de  asternitatis 
promissione  diffidunt,  »  contra  faciem  meam,  «  id 


1033 


COMMENT.  IN  JOB. 


1034 


est  in  aperto,  «  contradicens  mihi,  »  subaudi  quam  \  stolus  :  «  Ipsi  enim  scitis  quod  in  hoc  positi  sumus 


in  prosperitate  non  au.Ieniem  palam  contradicere, 
quasi  postdorsum  patiebar. 

Vebs.  10.  —  «  Collegit  furorem  suum  in  me,  » 
subau  li  malignus  spiritus  mentibus  eorum  princi- 
patur,  «  furorem,  »  inquam.  «suum,»  qui  hactenus 
peroeculias  tentationes  sparsus  erat,  «  collegit  in 
me,  »  id  est  in  afflictione  mea  tota  coacervat  et 
conslringit  intentione,  et  comminatis  »  deniibus 
suis,  »  id  esl  saeviens  in  persecutoribus  et  carni- 
ficibus  suis,  «  hostis  meus,  »  scilicet  diabolus, 
«  terribilibus  oculis  me  intuitus  est,  »  id  est  pra- 
vorum  cousiliis,  qui  propter  astutiam  vel  saecu- 
larem  scientiam  oculi  ejus  recte  dicuntur,  crudelia 
in  me  supplieia  machinatus  est 


(]  Th"ss.  m),  id  est  quod  ad  hoc  venimus,  ut  feria- 
mur. 

Vers.  44.  —  «  Circumdedit  me  laneeis  suis, 
convulneravit  lumbos  meos,  non  pp.percit.  »  Et  hao 
tamipsi  quarn  universalitersanetae  Eeclesiscongru- 
unt.Sedquod  sequitur«  et  effudit  in  terram  viscera 
mea,  »  nequaquam  ad  lilleram  stare  potest,  nisi 
per  viscera  in  terram  effusa  filiorum  affectum,  qui 
oupressi  et  exstincti  sunt,  accipias.  Et  fortassis  ita 
congrue  potest  intelligi.  Sancia  vero  Ecclesia,  dura 
lanceis  ab  hoste  suocircumdatur.id  est  tentationum 
jaculis  in  membris  suis  impelitur,  viscera  ejus,  id 
est  hi  qui  interioribus  sacramentis  deservire  viden- 
tur,  in  terram  effunduntur,  id   est   plerumque  ad 


Vers.  II.  —  «    Aperue.runt   super  me  ora  sua,  »  n  s^cularia  negotia  pertr.ihunlur 

I     nnt   mflla    apnniii..    B.n 1 j: _     _    °  V---     4X  „r- :  j:. ___, 


id  est  mala  erroris  sui  contra  me  praedicare  non 
metuunt,  «  exprobrantes,  »  id  est  r^cta.  fidei  praedi- 
caineniairridentes.«Percusseruntmaxillammeam,» 
id  est  illos  praecipue  perspquuntur,  quos  in  aperto 
positos,  et  aliis  utiliier  prsdatos  esse  conspiciunt, 
quique  vitam  carnalium  verbo  correptionis  quasi 
quibusilam  dentibus  eonterunt,  ut  eos  mihi  incor- 
porent.  Juxta  litteram  quoque  satis  dnlenter  abje- 
ctionem  suam  exprimii,quia  videlicet  qui  in  maxilla 
percutitiT,  omni  honore  vel  reverentia  reputatur 
indignus.  Et  hoc  faciendo,  «  satiati  sunt  poenis 
m.  is,»  videlicet  quia  tunc  reprobi  grunde  aliquod  se 
fecisse  «slimaut.cum  vitam  pradicatorum  necant. 
Vers.  12.  —  «  Conclusit  me  Deus,  »  subaudi  his 
omnibus  modis,  «  apud  iniquum,»  id  est  apud  hos 


Vers.  15. —  «  Concidit  me  vulnere  supravulnus.  » 
Et  hoc  in  bealo  Job  juxta  litteram  perspicuum  est, 
qui»  cum  nuntius  quilibet  damna  ejus  nuntiaret, 
adhuc  i II o  loqueute  veniebat  alius,  et  tandem  ipse 
in  semetipso  percussus  est  (iob  l).  Ecclesia  vero 
in  infirmis  suis  vulnere  super  vulnus  conciditur, 
quando  peccatum  peecato  additur,  ut  culpa  vehe- 
mpntius  exaggeretur.Et  quia  tali  succesu  antiquus 
hostisroboratur,  recte  subjungitur  :  «  Irruil  in  me 
quasi  gigas.  »  quia  videlicet  malignus  adversarius, 
dum  sibi  resisti  non  valet,  quasi  more  gi^antis 
pugnat.  S'd  et  in  hoc,  et  in  omnibus  supradictis 
juxta  litleram  beatus  Job  pie  intelligentibus  aperte 
innuit,  quia  non  sic  impius  erat,  ut  merito  dice- 
rentur  in  eum   illa  qua.   paulo   ante   Eliphuz   de 


I 1 "»   '    '**     V"JU    "^u"    w_.--  _ f.«...„       «uu^       i_lipi|U_        _G 

temantiquum,videl,cetcarnemmeam,potestatiejus  ^  imPio  protulerat,  videlicet  dum   invidiam   diaboli 


permittens,  «  et  manibus  impiorum,»  3cilicet  spiri- 
tuuiu  malignorum  vel  hominum  crudelium,  «  tradi- 
dit  me,  »  subaudi  in  interitum  carnis,  non  animae. 
Vers.13.  —  «  E^'o  ille  qunndam  opuleutus  repente 
contritus  sum.  »  Et  hoc  in  ipso  beato  Job  nimis  cla- 
rum  est.  Sancta  vero  Ecclesia  in  eo  repente  conteri- 
tur,  quod  inflrmorum  mentibus  improvidis  mala 
tanto  graviora  fiunt,  quanto  ab  eis  inupinate  lole- 
rantur.  «  Tenuit  cervicom  mea.-i,  »  id  esl  repressit 
libertatem  meam.Nam  cervix.sicut  in  malis  super- 
biam.sicin  bonis  libertatis  erectionem  significat. 
Hoc  contra  illud  redditur.quod  Eliphaz  superius  de 
impio  luquens  in  beati  Job  suggillationem  dixerat 
boc  :  «  Cucurrit  adversus  Deuin  erecto  cullo.et  piu- 


contra  se  exarsisse  tali  eimilitu.line  describit,  qua 
perduellionem  eumdem  diabolum  adversns  se  hos- 
tiliter  insurrexisse,  et  corporalu  lantum  bona  si- 
bi  ademisse  per  odium  ipsius  anima.,  quam  a  Deo 
non  poterat  avertere,  solerler  intuentibus  indicat 
luce  clarius.  Unde  et  sequitur  : 

Vers.  16.  —  «  Saccura  consuit,  »  id  est  visibilem 
affliotionem  continuavit,  «  super  cutem  meam,»  id 
est  super  exteriorem  hominem  mpum,  «  etoperuit 
cinere  c.rnem  meara,  »  id  est  ad  hoc  tamen  valuit 
saccus,  id  eat  aspentaa  plags.quara  mihi  intulit, 
ut  me  cinerem  esse  recognoscerem.  Quod  si  ad 
universam  referre  libet  Kcclesiam,  ipsius  quoque 
caro  vei  cutis  sacco  et   cinere  operitur,  dum  pro- 


gui  cervice  armatus  est  [Jub  xv).  »    Ac  si  dicat:  D  pter  peccatum  455  carnia  poenitentia  quibuslibet 


Idcirco  nuncvideoradversus  Deum  erecto  collo  el 
pingui  cervice  armatus  cucurriss.  ,quia  nunc  hostis 
«  tenuitcervicem  meam,  »  id  est  compressit  libcr- 
tatera  meam,  «  confregit  me,  »  scilicet  primum  in 
rerum  exteriorum  perditione,  deinde  mei  quoque 
corporis  pessimo  ulcere,  «  et  posuit  sibi  quasi  in 
siguum,  »  id  est  nullo  resistenle  multis  oneravit 
iclibus,  sicul  signum  licentiose  ad  hoc  poailur, 
nt  sagittarum  emisaione  feriaiur.Hoc  t.m  in  litt.ra 
quam  in  typo  satis  patet.quia  et  beatus  Job  undique 
plagis  operatus  est.et  sancta  Eeclesia  perseculoribus 
suis.quasi  in  signum  posita  est,  juxti  quod  ait  Apo- 

P.-TROL.    OLXVIII. 


membris  ejus  inditur.  Unde  et  bene  subditur. 

Vers.  17.  —  «  Facies  mea  intumuit  a  fletu.  » 
Quod  dictum,  in  illo  quidem  perspicuam  exprimit 
doloris  magnitudinem,  in  Ecclesia  autem,  praela- 
toru-T.,  qui,  |uasi  facies  in  aperto  positi  sunt, 
magnum  nihilominus  significat  dolorem,  subdito- 
rum  suorum  mortem  interiorem  materno  affeciu 
plangentium.  «  El  palpebra  mpae,  inquit,  caliga- 
verunt,  »  quod  et  ipsum  quidem  in  littera  patet, 
quia  vid.licet  pra.  nimio  flpfu  oculi  plorantium 
nonnunquam  obscurantur.  Typice  vero  illi  sanctaj 
Ecclesiae  palpebrae  sunt,  quia   praevidenda,   subje- 

33 


1035 


RUPEHTI  ABBATlS  TUITIENSIS 


1036 


ctae  plebis  itinera  per  noctem  vitae   praesentis  in-  A  collega  suo,  »  videlicet  ut  sicut  sentit  quod  dicit, 


vigilant.  Qui  dum  occuita  Dei  judicia  uon  intelli- 
gunt,  prolecto  palpebrae  sanclae  Ecclesiae  cali- 
gant. 

Vers.  18.  —  n  Htc,  -i  videlicet  omnia  quae  prae- 
dicta  sunt,  ii  passus  sum  absque  iniquitate  manus 
meae  »  id  est  non  propter  peccatura  aliquod  certum 
aut  nominatum,  quod  mibi  sim  cunsoius  me  ad- 
misisse,  «  cumhaberem  mundas  ad  Dcum  preci-s  » 
id  est  cum  absque  fermento  hypocrisis,  de  qua  me 
arguitis,  hostias  Deo  offerrern  acceptabiles.  Quod 
tamen  verius  atque  constantius  sanctae  Ecciesiae 
congruit  dicere  de  illosuo  cupite,  de  quo  scriptum 
ett  :  «  Qui  pecc.itum  non  fecit,  nec  invenlus  esl 
dolus  in  ore  ejus  (I  Pelr.  n).  »   Et   tamen  passus 


sic  etiain  agnosceret  quidquid  conlra  dicitur.  Hic 
subaudiendum  est  :  Aliam  profecto,  quam  vos  opi- 
namini,  percussionis  meae  audiremus  ab  illo  cau- 
sam.  «  Ad  Deum,  inquam,  siillat  oculus  meus.  » 
Nec  frustra. 

Vers.23.  —  «  Ecce  enim  breves  anni  transeunt,» 
id  est  lempus  interest  modicum.subaudi  ut  testem 
illum  inveniarn,  «  et  semitam.uer  quam  non  rever- 
tar,  ainbulo,  »  semitam  utique  morlis,  quae  via  est 
universae  carnis,  angusta  tt  ditficilis,  per  quam 
non  revertar  ad  haec  malaquae  nunc  patiur, iterum 
toleranda. 

Cap.  XVII,  vers.  1.  —  Cujus  semitae  recorda- 
tione,  imo  uivini  judicii   timore,  «  spiritus  nieus 


est,    cum    haberet   mundus  ad    Ueum    preces,    id  n  ottenuabitur,  »  id  est  non  crassescet   px  superbia, 


est  cum  etiam  pro  perseculoribus  suis  exoraret 
(Lttc.  xxm).  Sed  et  ipse  beatus  Job  in  eo  mundas 
ad  Dcum  preces  habuit,  quod  conviciantibus  quo- 
que  amicis  benevolus  existitit,  et  accepta  Deo  sa- 
crilicia  pro  illis  obtulit. 

Vers.  19.  —  «  Terra,  ne  operias  sanguinem 
meum.  »  Mira  intentione  per  propheticam  gratiam 
'errain  illam,  quae  sanguinem  Cluisti  non  opent, 
^ed  contitetur,  et  ulrumque  postem,  sciiicel  animae 
it  corporis,  manifesta  et  publica  pissionis  ejus 
confessione  consignat;  lerrain,  inquam,  id  est 
sancUm  Ecclesiain,  obtestatur  ne  operiat,  id  est 
ne  opertum  esse  sinat,  sangumem  ejus  in  sanie 
dellueutem,  hoc  scilicet  magna  devoticne  perop- 
tans  ut  in  memoria  ceterna  inler  eos  inveniatur,  p 
qui  ab  iniiio  saeculi  sanguinis  Christi  testimonio 
communicaverunt.  «  Neque  inveniat,  inquaro,  lo- 
cum,  »  id  est  occasionem,  "  lateudi  in  te,  »  id  est 
absque  memoria  transeundi.  «  Clamor  meus,  »  id 
ost  desiderium  meum,  quod  interius  vociferatur 
ad  Deum. 

Vers.  20.  —  «  Ecce  enim  in  ccelo  testis  meus,  » 
«  in  coelo,  »  iuquam,  tanium,  nam  in  terra  amici 
quoque  mei  me  detestanlur.  «  Et  conscius  muus,» 
;:cilicet  qui  solus  cor  meum  cognoscit,  «  in  excel- 
sis,  »  subaudi  est,  ubi  ab  homine  mortali  conve- 
niri  non  potest.  Quod  si  in  lypum  ipsius  Salvato- 
>-is  accipltur,  cnjus  sanguinem,  ut  praedictum  est, 
terra,  id  est  Ecclesia,  non  operit  silentio,  sed  ei  in 
sscramenlo  celcbral,  et  iide  publica  confitetur,  te- 


sicut  iniquorum  spiritus,  sed  «  attenuabitur,  »  id 
est  humiliabitur.  «  Dies  mei  breviabuniur,  »  id  est 
breves  esse,  ut  vere  sunt,  a  me  reputabuntur,  «  et 
solum  mibi  superest  sepulcrum,  »  videlicet  quia 
cuncta  praesentia  negligenti  hoc  solum  reslat  con- 
siderare,  qualis  in  sepulcro  futurus  sum. 

Vers.  2.  —  «  Non  peccavi,  »  scilicet  tantum  ut, 
sicut  opinamini,  impius  vel  byijocriia  sim  ;  «  et  in 
amaritudinibus  morabitur,  »idest  in  flagellis  prae- 
sentibus,  non,  uti  vos  existimalis,  desperabit,  sed 
«  morabitur  »  et  perseverabit,  «  oculus  meus,  »  id 
est  inlentio  mea. 

"Vers.  3.  —  «  Libera  me,  Doniine, »  subauili,hoc 
dicam  non  desperans.  «  Libera  me,  inquam,  Do- 
mine,  »  id  est  liberatorem  meum  Christum,  quem 
missuius  es,  mitte,  «  et  pone  me,  »  id  est,  sub- 
stami.im  meam  in  illo  Unigenito  tuo  fac  consedere, 
«  juxta  te,  et  cujusvis  manus,  »  id  est  sive  Judasi, 
sive  pagani,  sive  haeretici  crudelitas, «  pugnet  con- 
tra  me,  »  id  est  contra  fidem  Ecclesiae,  quae  mea 
fides  est. 

Vers.  i.  —  «  Cor  eorum,  »  scilicet  quorum  in 
typum  amici  mei  contra  me  pugnant,  «  longe  feci- 
sti,  »  id  est  louge  esse  justo  judicio  permisisti, 
«  a  disciplina,  »  —  «  cor,  »  inquam.  quia  et  si  cor- 
pus  sub  disciplina  est,  dum  forte  aliquando  flagel- 
latur,  sicut,  verbi  t;ratia,  Judaei  a  Romanis  occi- 
duntur,  et  in  omnes  gentes  captivi  ducuntur,  cor 
tamen,  subaudi  disciplina,  non  est,  dum  lot  malis 
ad    humililatem  el    poenitentiam    non     reducitur, 


slis  «  el  conscius  »  ejus  Ipss  et  Pater,  de  quo  idem  u  «  proplerea  non  exaltabuntur,  »  subaudi   apud  te, 


ait:  «  Et  testimoiiium  perhibet  de  me,  qui  misit 
me,  Pater  (Joan.  vm).  »Item  in  Psalmo  :  «  Domine, 
probasii  me  et  cognovisti  me  ^Psttl.  cxxxvni),»  etc. 

Vers.  21.  —  «  Verbosi  amici  mei,  »  subaudi  es- 
tis,  videlicet,quia  rebus  omissis  verlia  tantum  con- 
cinnatis  loquentes  quae  ad  rem  non  pertinent,  id- 
circo  «  ad  Deum  slillat  oculus  meus,  »  id  est  defluit 
lacrymosa  compunctione  intentio  mea,  dicendo  : 
«  Ecce  in  ccelo  testis  meus,  et  conscius  meu-;. « 

Vers.  22.  —  «  Atque  utinam  sic  judicaretur.  » 
id  est  et  si  (quod  utinam  fierct),  «  fric  judicaretur 
vir  cnni  Deo.quomodo  judicatur  lilius  hoihinis  cuin 


quia  videlicet  exaltantur  apud  se,  imo  propterea 
dejicientur,  sicut  scriptuin  est :  «  Dejccisti  eos 
dum  allevarentur  (Psal.  lxxii).  » 

Vers.  5.  —  o  Priedam  pollicetur  sociis.  »  Cum  de 
mullitudine  iniquorum  loqueretur,subito  ad  caput 
rediit,  qui  mos  esl  frequens  in  Scripturis.  «  Prae- 
dam,  mquit,  pollicelur,  »  scilicet  hostis  antiquus, 
«  sociis,»  id  est  spiritibus  malignis.  videlicet  eorum 
animas,  quorum  cor,  ut  dictum  est,  longe  est  a  di- 
sciplina.  «  Oculi  filiorum  ejus,  »  id  est  piavae  in- 
teniiones  sequacium  ejus,«  deficient,  »  quia  videli- 
cet  hoc  amant,  quud  diu  tenere  non  possunt.Quod 


1037 


COMMENT.  1N.  JOB. 


1038 


tamen  in  ipso  maxime   patet,  quem   hostis   suus,  b.  sionis  m^m  adversitatem,  cogitationes  meae,  in  eo 


ut  supra  dixit :  «  Lanceis  auis  cicumdedit  (Job  xvi),» 
hoc  utique  intendens,  ut  animam  hac  tentatione 
victam  tolleret  in  prsedam  ;  de  quoet  subdit: 

Vers.  6.  —  «  Posuit  me  in  proverbium  vulgi.  » 
Quod  consequenter  exponit  dicens  :  «  Et  exemplum 
sum  coram  eis,  »  videlicet  quia  dum  quilibet  cui- 
quam  maledicere  appetit,  ex  mei  simihtudine  ma- 
ledictionem  sumit,  eamque  pcenam  suo  optat  ad- 
versano,  quam  mihi  evenisse  conspicit.  Quod  et 
sanctae  Eeclesia?,  cujus  hic  typum  gerit,  in  suis 
martyribus  multiformiter  accidit. 

Vers.  7.  —  «  Caligavit  ab  indignatione  oculus 
meus,  »  id  est  sensu  alicujus  in  sese  lumen  verita- 
tis  habentis  admirationedivini  judicii  turbatus  est, 


quod  dissipataj  sunt,  <i  verterun1  in  diem,  »  id  est 
in  magnam  exsultationem,  videlicet  quiajustis  noa- 
nunquam  amplius  placet  ex  adversitate  mala  per- 
peti  quam  ex  prosperitate  lerrenis  curis  fatigari. 
«  Et  rursum  post  lenebras,  »  scilicet  praesentis  viiae 
«  spero  lucem,  »  id  est  quam  perdidi  in  primo  pa- 
rente  divinae  clantatis  visionem.  Vel  quia  hic  ad- 
versitas  et  prosperitas  vicissim  sibi  succedere  non 
desinunt,  sicque  fit  ut  in  luce  nox  in  suspicione, 
in  nocte  vero  lux  in  praesumptione  sit.  lta  dictum 
potest  accipi,  «  rursus  post  tenebras  spero  lucem,» 
ac  si  dicat,  post  praesentem  doloris  adversitalem 
exspecto  divince  consolationis  prosperitatem. 
Vers.  13.  —  «  Si  sustinuero, »  id  est  etiamsi  pa- 


dum  se  a  pravis   despici,  ac  dedignari  conspicit,  g  tienter  mala  praesentia  portavero,  «  infernus  domus 


«  et  membra  inea,  »  membra,  inquam,  sola,  non 
etiam  anima,  «  quasi  in  nibilum  redacta  sunt,  » 
videlicet  quia  sanie  defluunt. 

Vers.  8.  —  «  Slupebunt  justi  super  hoc,  •>  scili- 
cet,  qnod  bonis  eveniunt  mala  plerumque  et  ma- 
lis  bona.Hoc  est  quod  supradixit  :  »  Caligavit  ab  ;n- 
dignatione  oculus  meus,  »  —  «  et  mnocens,  »  scili- 
cet,  qui  necdum  perfectus  est,  innocens  enim  dici 
potest  qui  nec  boni.nec  mali  quidquam  gessit,»  in- 
nocens,*  inquam,id  est  imperfectus  «  conlrahypo- 
critam  suscitabitur,  •  id  est  temporalem  illi  glo- 
riam  invidebit,  dicens  tale  quid  quale  est  illud  : 
«  Mei  autem  pene  moti  sunt  pedes,  pene  elfusi  sunt 
gressus  mei,  quia  z°lavi  suppr  iniquos,  pacem  pec- 
catorum   videns  (Psal.  lxxii).   »   Hoc    456    modo 


inea  est,  »  videlicet  quia  quicunque  ante  adventnm 
Christi  de  hoc  mundo  exierunt.id  est  mortui  sunl, 
quamlibet  Kancti  fuerint,  adhuc  ab  inferni  locis  li- 
berari  non  poterant.  Attamen  quia  sine  tormento 
illic  tenebantur,  protinus  addit :  «  Et  in  tenebris 
stravi  lectulum  meum,  »  id  est  bonis  actibus  stu- 
dendo  prasparavi  mihi  requiem  in  loco  illo  tene- 
brarum.  Et  quia  hoc  ex  pcena  infirmitatis  venit, 
Vers.  14.  —  «  Putredini  dixi:  Pater  meus  es.  • 
Ac  si  dicat :  Idcirco  «  infernus  domus  mea  est,  » 
quia  primus  homo  peccando  putredo  factus  est. 
«  Dixi,  inquam.putredini.  »  id  est  in  interiori  meo, 
humiliter  de  te,  o  putredo,sensi,  «  quia  palermeus 
es,  »  videlicet  quia  de  te  natus  sum  cum  peccato, 
quod  est  cau^a  putredinis,  et  «  vermibus,   »  id  est 


» '•       ■ p    *.  ' 

t  contra  hypocritam  suscitabitur  innocens,»  si  ira-       eidem  putredini  dixi,  «  mater  mea  et  soror  mea  » 


perfectus  scilicet  est ;  si  autem  perfectus  est,  me- 
lius  «  suscitabitur,  »  videlicet  quia  florentem  illum 
cum  fiore  suo  ccntemnet. 

Vers.  9.  —  «  Et  tenebit  justus  viam  suam,  »  id 
esl  non  omittet  propositum  suum  dicens  :  «  Mihi 
autem  adhivrere  Deo  bonum  est  {Psal.  lxxii),  » 
«  et  mundis  manibus,  »  id  est  sanctis  openbus, 
«  addet  fortitudinem,  »  bona  scilicet  initia  prove- 
hendo  ad  pprfectionem. 

Vers.  10.  —  «  Igitur,  »  id  est  cum  baec  ita  sint, 
o  auditores,  «  convertimini  et  venite,  »  id  esl  hu- 
militatem  habele,  et  benevolentiam  praebete,  «  et 
non  inveniam  in  vobis,  »  subaudi  si  convertamini, 
«  ullum  sapientem,  »  id  est  qui  sibi   videatur  sa- 


estis.  «  Maler  mea,  »  scilicet,  quia  de  te,  o  pu- 
tredo,  natus  sum,  «  soror  raea,  »  quia  tecum  veni 
in  hunc  mundum. 

Vers.  15.  —  «  Ubi  est  ergo  nunc  praestolatio 
mea?»  id  est  quas  nunc  potest  esse  juslorum  pra3- 
stolatio,  nisi  solus  justus  et  justificans  Deus,  nisi, 
qui  veniens  captivo3  peccati  et  mortis  justitiae  suae 
virtute  liberabit.  «  Et  patientiam  raeam  quis  consi- 
derat?  »  Subaudi  non  i-:noro.  Sed  quod  disponeuti 
breve  est,  desidcranti  longum  est.  Illo  naruque  dif- 
ferente  : 

Vers.  16.  —  «  In  profundissimum  inferni  descen- 
dent  omnia  mea,  »  non  quHem  corpore,  sed  soia 
illuc  descendente   anima.  Ibi    namque   totum    me 


piens  et  non  potius  velit  ea  qua3  a  vobis  dicta  sunt  D  esse  reputo,    ubi   quod    recipiam    sentire   potero, 


contra  me  innocentem.  Hoc  est  quod  auditoribus 
suis  sancta  et  apostolica  dicit  Ecclesia  :  «  Si  quis 
in  vobis  videtur  esse  sapiens,  stultus  fiat,  ut  sit 
sapiens  (/  Cor.  m).  w 

Vers.  11.  —  o  Dies  mei  transierunt  »  id  est  pro- 
spera  raea  defecerunt,  subaudi  quae  veram,  ad 
quam  vos  invito,  solent  impidire  sapientiam,  «  co- 
gitationes  meae  dissipatae  sunt,  »  id  est  curae  ler- 
renae,  qnae  non  desunt  in  prospenlate,a  corde  meo 
deposita?  sunt,  «  torquentes  cor  meuin,  »  id  est 
torquebant  cor  meum. 

Vers.  12.  —  «  Noctem,  »  id  esl  ipsam  percus- 


quia  videlicel  ibi  ex  omnibus  quae  egi,  quietis  re- 
tributionem  inveniam.  Superiora  loca  inlerni  pro- 
fundissimum  infernum  vocat,  quia  videlicet,quan- 
tum  ad  sublimitatem  cceli  jam  hujus  aeris  spa- 
tium  non  immerito  dici  infernus  potest.  Unde 
cum  apostaiae  angeli  in  hoc  caligoso  aere  sint  de- 
mersi,  Pelrus  apostolus  dicit :  «  Angelis  peccanli- 
bus  Deus  non  pepercil,  sed  ruentibus  inferni  de- 
tractos  ir.  tartarum  traMidit,  in  judicio  cruciandos 
reservaii  (//  Petr.  n).  »  —  «  Putasne  saltem  ibi 
erit  requies  mihi?  »  Videlicet  quia  et  desidero,  et 
tamen  adhuc  de  suscipienda  requie  dubito,  videli- 


1039 


RUPERTI  ABBATIS  TUHIENSIS. 


1040 


cet,  quia  quamlibet  justus,  dum  vivit,  quisque  de  A.  stringenlur,  «  gressus  virtutis  ejus,  »  id  est  profe 


se  dubitat,  neque  ante  finem  suum  se  comprehen 
disse  putat. 

Cap.  XVIII,  vebs.  1,2.  —  «  Respondens  autem 
Baldad  Suithes  dixit  :  Usque  ad  quem  linem  verba 
jactabitis?  »  ln  hac  responsione  hoc  idem  Baldad 
intendit,  quod  et  Eliphaz  proxima  superius  re- 
sponsione  intenderat,  videlicet  hoc  astruere  quod 
beato  Job  impius  esse  in  oculis  Dei  prasenti  fla- 
gello  teste  convictus  sit.  Subtiliter  ergo  distin- 
guendum  est  in  verbis  eorum,  et  quid  sit  quod 
vere  de  reprobis  sentiunt,  et  quid  quod  contra 
B.  Job  fatuum  sonant.  Primo  illud  Baldad  jactan- 
tite  coarguit,  dicendo,  «  usque  ad  quem  finem 
verba  jactabitis  ?  »  simulque  negat  eum  finalem  ha- 


ctus  qui  nunc  dilatantur  robusts  mulitias  ejus,«  et 
proecipitabit,  »  id  est  in  aeterni  supplicii  tenebras 
merget,  eum  consilium  suum,  subaudi,quod  nunc 
babet,  quod  nunc  sibi  placet  praesenlia  appetere, 
et  aeterna  despicere.  «  Praecipilabil,  »  inquam,  et 
juste  permittetur  deveniie  in  praecipitium. 

Vers.  8.  —  «  Immisit  enim  in  rete  pedem  suurn,» 
id  est  ipsum  quo  non  volens  tenetur,  volens  admi- 
sit  peccatum,  «  el  in  maculis  ejus  ambulat,  »  id  est 
cum  expedire  so  nititur,  tunc  veraciter  conspicit 
quam  duris  nexibus  tenetur.  Hoc  est  quod  se- 
quitur  : 

Vers.  9.  —  «  Tenebilur  pl.mta  illius  Iaqueo  »  vi- 
delicet  quia  stringitur  finis  in  peccato,  juxta  illud  : 


bere  causam,  id  est  utilitatem   verborum  suorum      «  Peccatum  cum  consummatum  fuerit.jienerat  457 

/n     ..i  _„ u i:„„  «..I1nm     H  . , /r..„     ,\     ..    „.,:,,„    „.,i j:  „„«--♦:    „rt„-.,^ 


dicendo,  «  ad  quem  finem,»  utsubaudias  nulluin. 
Deinde  iniperitiam  illi  exprobrat  subjungendo : 
«  Intelligite  prius,  et  sic  loquamur.  »  Sic  et  hae- 
retici  sanctre  Ecclesias  conslantiam  putanl  esse  su- 
perbiam,  et  eam  nec  intelligere  suspicantur  ea  qute 
dicuntur,  se  quoque  despici  superba  conquerun- 
tur  indignatione,  dicendo  quod  sequitur. 

Vers.  —  «  Quare  reputati  sumus  ut  jumenta,  » 
subaudiesse.absqueintelligentia,  «  et  sorduimus,» 
id  est  viluimus  coram  vobis? 

Veiis.  4.  —  «  Qui  perdis  animam  tuam  in  furore 
tuo,  »  videlicet  sicut  jam  corpus  peditum  est  ul- 
cere  pessimo.  Furoris  enim  esse  putant,  tam  hi 
quam  omnes  hasretici,  hoc  quod  ab  electis  agitur, 
veldicitur  perfervorem  bene  zelantis  animi.  «  Nun- 


mortem  (Jac.  i),  »  cujus,  subaudi  peccati,  consum- 
matio  per  plantam,  quas  finis  corporis  est,  expri- 
mitur.  Planta  ergo  laqueo  teneiur,  dum  peccatum 
consummatum  non  facile  evaditur.quia  vitiosa  con- 
sueludine  tenetur  peccator  dum  effugere  conatur. 
Unde  el  sequitur,  «  et  exardescet,  »  subaudi,  per 
ipsam  obligationem,  «  contra  eum  sitis,  »  id  est, 
diabolus,  qui  sitit  ut  bibat  mortem  peccUoris,  vel 
ita,  «  exardescet  contra  eum  sitis,  »  id  est,ex  con- 
suetudino  peccali  magis  ac  magis  accenditur  desi- 
derium  peccatoris,  videlicet,  quia  delectationem 
sitit,  quauivis  morlem  metuat  quce  posila  est  se- 
cus  introitum  delectationis. 

Vers   10.  —  «   Abscondita  est  in  terra  pedica 
ejus,»  id  est,  involutus  est  in  terreno  lucro  laqoeus 


quid  propter  te,»  id  est  propter  hunc  furorem  tuum,  C  peccati   ejus,  quia    videlicet   inimicus    icsidiaos 

«  derelinquelur  terra,  »    subaudi  a  Deo,  nisi   uni-  ostendit  lucrum  quod  appelat,  et  oecultat  peccati 

versa  tibi  soli  concordet,  et   tecum    senliat?«Et  laqueum  quo  anitnam  ejus  stringi.t,  «  et  decipula,» 

transferetur  rupes  de  loco  suo,  »   id  est  viri  firmi  videlicel,  quae  sic  ponetur,  ut  dum  esca  ostendilur, 

atque  eminentes  in  sapientia,  movebunlur  de  sensu  ipsa  oequaquam  a  transeunle  videatur,«  decipula,» 

suo,  ut  declinentcum  sensu  tuo?  inquani,  «  lllius,  »   id  est,  periculum  deceptionis, 

Vers.  5.  —  «  Nonne,  »  subaudi.velis  nolis,«  lux  <•  super  semitam,  »  id  est,   ubi   tendentein   videt 


impii  exstinguetur,  »  id  esl  lugitivae  vilee  prospen- 
tas,  propter  abutentis  impietatem,  citius  termina- 
bitur,  subaudi,  sicut  in  le  comprobatur,  «  nec 
splendebit  flamma  ignis  ejus,  »  videlicet  quem  in 
corde  suo  ex  fervore  carnalium  desideriorum  ac- 
cendit?  Subaudi,  non  splendebit,  eed  ad  tenebras 
perlrahetur.  Sic  procul  dubio  fiet. 

Vers.  0.  —  «  Lux  obtenebiascet,»  id  esttempo- 


hostis  cogilationis  ejus  viam. 

Vers.  11.  —  «  Undique  terrebunt  eum  formidi- 
nes,  »  ld  est,  tales  omnes  contra  se  esse  suspica- 
tur,  qualis  ipse  esse  eontra  omnes  nitilur,  «  et  in- 
volvent  eum  peies  ejus,  »  id  est,  in  rectam  non  si- 
nent  eum  exire  actionem  praedictae  formidines  ejus, 
quia  videlicel  saepe  contingit  ut  idcirco  quifque 
bonus  esse  metuat,  ne  huc  a  pravis  ipse  patiatur, 


ralium  rerum  gaudium  oninino  deficiet,  «  in  taber-  q  quod  se  bonis  fecisse  reminiscitur. 


naculo,  >'  id  est  in  conscientia  illius,«  et  lucerna,» 
id  est  gaudium  carnale.  «  Lucerna  enim  lumen  est 
in  tesla,  lumen  autem  in  testa  giudium  est  in  carne 
(11).,,  _  ,,  Lucerna  ergo  qua  super  eum  est,»  id  est 
i;audium  carnalequod  non  apud  ipsum.id  est  in  re- 
gimine  ejus  esl,  videlicet  ita  ul  ipse  illo  bene  uta- 
tur,  sed  super  ipsum  est,  id  est  totum  enm  possi- 
det,  et  facit  peccatis  servum,  «  exstinguetur,  »  ut 
dictum  est,  id  est  ad  tenebrus  pertrahetur. 
Vers.  7.  —  »    Arclabuntur,  >•   id  est  pcena  con- 


Vf.rs.  12.  —  «  Attenuetur  fame  robur  ejus,  »  id 
est,  rationalis  animae  ejus,  qua  ex  parte  homo  ro- 
boratur,  qui  utique  ex  alia  parte,  id  est  ex  corru- 
ptibili  earne,  inlirmatur,  «  robur,  »  inquam,  id  est 
anirna  ejus,  «  fame,  »  subaudi  Verbi  Dei,  «  attenue- 
tur,  et  inedia  invadat  costas  illius,  >•  id  est,  eadem 
fames  longa  consumat  spn^us  menlis  illius,quibus 
ita  latentes  cogitationes  sicut  viscera  costis  muni- 
uiitur.  «  Invadat,  »  inquam,  scilicet  ad  hoc  ut  vi- 
scera  cogitationum,  quae  in  occulto  sana  laterepo- 


11)  D.  Gregur.  Mor.  lib.  xiv,  cap.  8. 


1041 


COMMENT.  IN  JOB. 


1042 


terant,  foris  ad  appetendam  exterioris  gloriae  spe-  A.  id  est,  tantatunc  signa  monstrabit,  tamque  crude- 

lia  faciet,  ut  slupeant  quos  in  fine  muodi  inveniet, 
«  et  primos,  »   scilicet  Enoch  et  Eliam,  «   invadet 


ciem. 

Vers.  13.  —  «  Dcvoret  pulchritudineni  cutis 
ejus,  »  id  est,  gloriam  temporalem.quae  tota  in  cu- 
te,  id  est,  extrinsecus  est,  quo  contra  dicitur: 
«  Omnis  gloria  ejus,fili3e  regis  ab  intus(P.<a/.XLiv),« 
«  el  consumat  brachia,  »  id  est,  opera,  «  illius  pri- 
mogenita  mors,  » id  eat,  primogenitum  peccatum, 
videlicet  superbia.  Nam  cum  peccatum  sit  mors, 
scilicet  animae,  superhia  vero  primum  peccatura, 
bene  ergo  superbia  dicitur  primogenita  rnors. 

Vers.  14.  —  «  Avellitnr  de  tabernaculo  suo,  » 
id  est,de  terrain  qua  ad  tempus  militaraus,  «  fidu- 
cia  ejus,  »  videlicet,  quam  in  abundantia  rerum 
temporalium  habuerat,*  et  calcet  super  eum  quasi 
rex,  interitus,  »idest,  peccatum  vel  ipse  dlabolus,  g  contra  eum. 
vidclicet,  quia  hic  vivus  premitur,  et  mortis  suae 
tempore  per  hoc  quod  a<l  supplicium  rapitur,pote- 
stati  daemonicae  subjugatur. 

Vers.  15.  —  •  Hab'tent  in  tabernaculo  illius,  » 
id  est,  in  mente  ejus  |>er  cogitationes  nequissimas 
conversentur,  «  socii  ejus,  qui  non  est,  »  id  fist, 
apostatae  angeli,  qui  socii  sunt  ejns,  «  qui  »  jam 
«  non  est,  »  videlicet,  qui  asumma  essentia  reces- 
sit,  et  quasi  ad  non  esse  tendit,  quia  semel  ab  eo 
qui  vere  est  cecidit.  «  Aspergatur  in  tabernacuio 
ejus  sulphur,  »  id  est,  in  mente  ejus  peccatum 
carnis  dominetur,  quod  mentem  quibusdam  feto- 
ribus  replens  aeterna  praeparat  incendia,  et  ideo 
bene  per  sulphur.quod  fomentum  ignis  est,  signi- 
ficatur 


horror,  »  qu;a  videlicel  carnalis  mortis  eos  dalore 
transfiget,  quibus  licet  eonstantia  sit  ex  virtute, 
pavor  ent  ex  carne. 

Vers.  21.  —  «Haecsuntergo  tabernacula  iniqui, » 
id  est,  non  Ula  quae  nunc  multis  apparatibus  tumi- 
dus  construit,  et  in  quibu3  nomen  gloriae  suae  nunc 
extendit,  sed  illa  quae  praedicta  sunt  (supra  vers.  15), 
in  quibus  aspergitur  sulphur.et  habitantsocii  illius, 
qui  non  est,  «  hsc  »  inquam,  «  tabernacula  sunt 
iniqui,  »  scilicet  in  suppliciis  aeternis,  «  et  iste,  » 
id  est,  talis,  «  est  locus  ejus,  qui  ignorat  Deum,  » 
id  esi,  non  probat  habere  in  notitia,  sed  extollitur 


Cap.  XIX,  vers.  1,  2.  —  «  Rpspondens  autem 
Jobdixit:  Usquequo  alfligilis  aniinam  meam  ?  » 
Memoriter  tenendaesunt  utriusque  partis  intentio- 
nes=,  qua5  superius  dictae  sunt,  videlicet  quod  ami- 
corum  beati  Job  eo  tota  intendat  disputatio,  ut  ex 
quaniitateflagclli  quantitatem  in  illovelintconstare 
impietatis,  ipsius  aulem  defensio  eo  inteodat,  ut 
non  solum  se,  sed  et  omnes  justos,  qui  in  hoc  sae- 
culo  flagellanlur,  ab  bujusmodi  purget  praejudicio, 
videlicet,  ne.quando  adversa  patiuntur,statim  pro 
peccatis  suis  ea  pati  credantur.  Quae  intentiones 
nisi  clare  discernantur,  dilficile  intelligitur,  hoc 
praecipue,  quod  mox  dicturus  est.  «  saltem  nunc 
intelligite  quod  Deus  non  aequo  julicio  alflixerit 
me,    »    etc.  (lnfra  vers.  6.)   «    Usquequo  »    inquil, 


Vers.  16.  —  «  Deorsum  radioea  ejus  siccentur, »  L  «  alfligitis  animam  meam,  »  sciiicet  dolentem  ac 


est,  cogitationes  ejus  deorsum  infimis  rebusinbae- 
rentes  nequissimis  adurantur  tentationibus,  «  sur- 
sum  autem,  »  id  est,  a  superno  judicio,  «  attera- 
tur  messis  ejus,  »  id  est,  post  hanc  vitam  ad  nulla 
vivendi  subsidia  perducantur,  imo  ad  remunera- 
tionem  justorum  rejiciantur  opera  ejus. 

Vers.  17.  —  «  Memoria  illius  pereat  de  tcrra.  » 
Latenter  ad  caput  omnium  iniquorum,  scilicet  An- 
tichrislum,  verba  vertuntur.  «  Memoria,  »  inquit, 
«  illius,»  id  est.laus  terrenae  postestatis  ejus,«  per- 
eatde  terra,  »  videlicet  ubi  illam  extendere  niliiur, 
«  et  non  celebretur,  »  id  est,non,ut  ipse  intendit, 
glorificetur,  «  nomen  ejus  in  plateis  »  id  est,  in 
latitudiue  mundi,  plateae,  quippe  Gra?ca  appella- 
tione  a  latitudme  sunt  vocatae. 

Vers.  18.  —  «  Expellet  eum,  »  subaudi  Deus, 
«  de  luce  in  tenrbras,  »  id  est,  a  praesenti  honore 
ad  aeterna  supplicia,  «  et  de  orbe,  »  id  est,  de  hcc 
mundo,  «  transferet  eum,  »  subaudi  ad  inferni 
profuadum. 

Vers.  19.  —  «  Non  erit  semen  ejus,  »  id  est,  non 
subsistet  doctrina  ejus,  «  neque  progenies  ejus  in 
poculo  suo,  »  scilicet  omnes  qui  de  ejus  iniqua 
persuasione  in  malis  nascuntur  actibus,  »  nec  ullae 
reliquiae  in  regionibus  ejus,  »  videlicet  qnia  omnes 
iniquitales  illius  cum  fine  mundi  concludunlur. 

Vbrs.  20.  —  "  In  die  ejus  stupebunt  novissmi,» 


sollicitam  pro  eo  quoi  ream  illam  statuere  vultis, 
apud  omnem  quae  hsec  auditura  est  in  praesenti  sae- 
culo  Dei  F.ccle^iam,  «  et  atteritis  me  sermonibus.i 
scilicet  sola  sententiarum  multitudine,  non  etiam 
causae,  quam  intenditis,  veritate  ?  «  Usquequo,  » 
inquam  ? 

Vers.  3.  — «  Ea  decies  confunditis  me,  »  vide- 
licet  quia  quinquies  locuti  estis,  ct  quinquies  me 
respondere  oportuil.dolendo  quod  inutilitercontra 
vestra  objecta  ratione  veritatis  disputaverim,  «  et 
non  erubescitis,  >>  id  est,  nec  tenet  vos  reverentia 
amici,  «  opprimentes  me,  »  id  est,  vim  facientes 
causae  meoe,  et  irascentes  de  eo  quod  constat  vobis 
non  obesse. 
D  Vers.  4.  —  «  Nempe,  et  si  ignoravi,  »  videlicet 
sicut  saepe  calumniaii  estis, «  mecum  erit,  »  id  est, 
mihi,  non  vobis,  oberit  «  ignoraniia  mea.  » 

Vers.  5.  —  «  At  vos  conira  me  erigimini,  »  id 
est,  non  eo  contenti  estis  ut  vobis  non  obsit,  sed 
mihi  per  induslriam  insultatis,  «  et  arguitis  me 
opprobriis  meis,  »  videlicet  impium  esse  ex  per- 
cussione  me  judicantes. 

Vers.  6.  —  «  Saltem  nunc;  »  id  est,  postquam 
decies  confudistis  me,  tandem  erubescentes  oppri- 
mere  me,  «  intelligite,  »  id  est,  ex  praeterita  vita 
mea  colligite,  «  quod  Deus  non  aequo  judicio,  » 
id  est,  non  flUgella  factis  meis  aequando,  non  enim 


1043 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1044 


dixi  injusto  judicio,  sed  «  non  a?quo,  »   id  est,  <e-  A      Yehs   13,  14.  —  «  Fratres  meos  lon?e  fec.it  atne, 


qnalia  aequalihus  corapens  ando.ut  arbitramini  vos. 
•  atlixerit  me,  et  flagellis  suis  me  cinxerit,  »  458 
iJ  esi,  uniiiqne  percusserit  me.videlicet  ut  nullius 
terrenae  vei  amici  supersit  con^olatio,  qus  possit 
animus  respirare 

Vfrs  7. —  «  Ecce  clamib",»  subaudi  sub  eisdem 
flagellis,  «  vim  patiens,»  scilicet  vt-slro  prsejudicio, 
«  et  nemo,  »  sutaudi  ve?trum,  •  audiet,  »  id  cst, 
condolenit,  «  vociferabor,  »  id  esl,  loquar  secun- 
dum  quod  vehemens  et  acu'.is-imus  exigit  dulor 
«  et  non  est,  »  scilicet  in  voois,  j  qui  judicet,  » 
subaudi  causam  meam  sicuti  est.  Quid  clamabo, 
quid  vociferabor  ?  videlicet  hoc,  quia. 

Vers.  8.  —  «  Semitam  mearo,  »  id  est,  rationem 
meam,  «  circumsepsit,  »  soilicel  in  eo,quod  flagel-  R 


et  noli  raei  quasi  alieni  recesserunt  a  me.  Dereli- 
querunt  me  propinqui  mei,  et  qui  me  noveranl 
oblili  sunt  mei.  »  Hoe  perspicuum  est.  quia  cun- 
cti  a'fine»  percnssum  reliqneruot,  mio  et  abhorrue- 
runt  eum.hiscedunt  enim  sicealis,quod  minus  cst, 
fa?ce  tenui  cadis  ami  l.  quanto  magis  cum  rebus 
perditis  soius  patertamilias  stdens  ln  sterquilinio 
sanie  defluit?  Sed  illud  non  est  omittendum.  qnia 
Itominum  nostrum  cujus  hic,  ut  saepe  dictum  est, 
typura  ge-sit,  quia  mori  potuit,  fratres  sui.id  est, 
Judaei,  fralres  pjus  ei  propinqui  secundum  carncm 
noti  quoque  el  noscentes  illum  per  Legem  et  Pro- 
phetas,  spernentes  dereliquerunt  eum.  Nam  «  in 
propria  venil.et  sui  eum  non  receperunl  (Joan.i).» 
Vers.  15.  —  «  Inquilini   domus  mea?  et   ancillae 


lis  suis  cinxit  me,  «  ettransire,  »  id  est,  cum  au- 
ctorilate  vobis  respondere.  «  non  possura  »  videli- 
cet  quia  nimis  undique  manifesta  sunt  mala  mea 
quae  vos  mihi  objicitis,  pro  argumento  meae  iiupie- 
tatis.  «  Transire,  »  inquam,  hsc  «  non  possuin,  » 
quia  nimis  dilticile,  et  pene  irapossibile  mihi  est  ut 
conceiere  vos  faciam,  quod  ego  et  tanta  mala  a 
Deo  perpeti,  et  non  impius  esse  possim.  Ila  nam- 
que  sentitis  quod  nemo,nisi  impius  sit,  sic  ajusto 
Deo  percuti  possit.  «  Circumsepsil,  »  iuquam, 
«  semitam  meam,et  in  calle  meo,  »  id  est,  in  sen- 
su  mpo,  «  tenebras  posuit,  »  id  est,  ignorantiam 
occulti  judicii  sui,  quia  cur  ita  flagellor  penetrare 
non  potui. 

Vers.9.  —  «  Spoliavit  me  gloria  mea,  »  Ac  si  di-  p  ciionem  gentium. 
cat :  Ideo,  cum  clamo  et  vociferor,  nemo  veslrum  Vers.  16. — «S 

audit,  quia  «  spoliavit  me  gloria  mea,  »  videlicet, 
quam  vos  olim  in  me  reverebamini,  «  et  abstuht 
coronam  de  capite  meo,  »  videlicet  in  qua  cum 
fulgerem,  vos  videntes  me  cessabatis  loqui,  ei  on 
vestro  digimm  superponebatis  [Jjb  xx:x). 

Vers.  10.  — «  Destruxil  me  undique,  »  scilicet 
in  omni  facultate,  quae  sulebat  diviii  honorem  exi- 
gere,  «  el  pereo,  »  id  est,  in  pauperlate  et  inopia 
dego,  «  et  quasi  avulsae  arbori,  »  subaudi,  cui  au- 
fertur  spes  viriditatis  cum  avellitur,  «  sic  abstulit 
spem  meam,»  videlicet  per  filiorura  meorum  mor- 
tem  subitam,  qui  si  superessent,  minus  apud  vos 
contemptibilis  essem    Posthaee: 

Vers.  11.  — «  Iratus  est  contra  me,  »  id   est, 


meae  sicut  alienum  babuerunt  me.  »  Et  hoc  in 
littera  patet,  quia,  sicut  hirundines  aestate  praesto 
sunt,  in  hieme  vero  dilabuntur,  sic  inquilini.ancil- 
lae,et  servi  et  cunctadomus  frequenlia.  quae  in  se- 
rena  artaste  prosperilatis  circa  n.ensas  divitis  prae- 
sto  aderat,  ubi  vidil  tantam  adversitatis  bteraem, 
uuiversa  devolavit.Sed  in  persona  Domini  hoc  mo- 
do  accipiunlur  haec :  «  Inquilini  domus  meae  et  an- 
cillae,  »  id  est,  sacerdotes  tenipli  mei  et  Levitae, 
«  sicutalienum  habuerunt  me,  »id  est,  incarnatum 
suscipere  aut  veneran  noluerunt  me,  «  et  quasi  pe- 
regrinus  fui  in  oculis  eorum,  »  videlicet  quia,  mo- 
dicum  decliuans  ad  eos  quasi  viator  ad  hospitan- 
dum,  mox  pertransivi  ad  regoandum   super  ele- 


Servum  meum,»  scilicet  populum 
Judaicum,  «  vocavi,  »  id  est,  mulla  illi  miraculo- 
rum  benificia  pr«estili,«  et  non  respexit  [respondit",» 
id  est,  digna  opera  n«n  reddidil  ;  «  ore  proprio  de- 
precabar  illum,  »  id  est,  exhibita  incirnatione  mea 
humiliter  per  memetipsum  docebam  illum.  «  Non 
respondit,  »  inqnam.  Quin  etiam  : 

Yers.  17.  —  «  Ha  itum  meum  horruituxor  mea,« 
id  est,  divmitatem  rnfam  credere  dedignata  est 
juncta  mihi  quondam  Synagoga.  Juxta  litteram  sa- 
tis  despectionem  et  miseriaro  suam  exprimit,  cui 
servus  vocanti,imo  ore  proorio  deprecanti,  non  re- 
spondit,  cujus  halitum  ipsa  sua  uxor  exhorruit. 
«  Et  orabam,  »  inquit,  «  filios  uteri  mei,  »  id  est, 
eos  qui  ex  consanguinitate  mihi  fuerant  intimi,  et 


eontra  ipsum  corpus  meuni,  «    furor   ejus,  et   sic  D      Vers.  18.  —  •<  Stulti  quoqje  despiciebant  me,  » 

videlicet  quem  olim  ut  sapientem  sulebant  timere. 
«  El  ciuu  ab  eis  recessissem.detrahebant  mihi.Abo- 
minati  suntme  quondaro  consiliarii  mei,»  videlicet 
nunc  palam  lacientes  quod  mensaj  fuerint  amici, 
cum  in  prosperitate  adhaerebant  mihi.  Vel  ita  in 
persona  Christi.  «  Et  orabam  lilios  uteri  mei,  »  id 
est,  humiliter  docebam  illos  quos  per  invisibilem 
divinitatem  potei.tercondidi.vel  quos  peroccultam 
praeleslinationem  ante  saecula  concepi,ut  proluce- 
rentur  per  saecula  creati.  «  Stulti  quoque,  »  id  esl, 
non  snlum  Pharisaei  el  legisperiti,  sed  et  turbae, 
indoctipopulisequentesillos,  «  despiciebant  me,  et 


me  habuit,  »  id  est,  ita  me  extra  custodia?  suae 
niurum  projecit,  «  quasi  hostem  suum,  »  id  est, 
civium  suorum  cohabitatione  indignum. 

Vers.  12.  —  «  Simul,  »  id  est,  staiim  ut  vide- 
runt  me  tutela  ejus  destitutum,  «  venerunt  latro- 
nes  ejus,  »  id  est,  ab  eo  missi  maligni  spiritus 
«  et  fecerunt  sibi  viam  per  me,  »  id  est,  audacter 
proruperunt  ad  conculcandum  me,«  el  obsederunt 
in  gyro  tabernaculum  mcum,  »  id  est,  percusse- 
ruut  a  planta  pedis  usque  ad  verticera  corpus 
meum  (/»■«-.  i).  quod  videlicet  in  hac  percgrin.atiune 
degenlis  animae  est  tabernaculum. 


1055 


CQMMENT.  IN  JOB. 


46 


cum  recessissem  ab  eis,  »  id  est,quan(io  signa  non  \  mei,»  scilicet  qnia  de  patientia  mea  mulli  erunt  qu 


ostendrbam  coram  eis,  «  cum,»  inquam,  «  recessis- 
sem,  »  id  est,  tentantibus  signum  non  dare,  «  de- 
trabebant  mihi,  »  videlicet  dicentes,  «  Daemonium 
habet  (Matth.  xi),  »  et,  «  Nonne  hic  est  filius  fa- 
bri  ?  »  }{Matth.  vm)  et  talia.  Et 

Vers.  19.  ~  «  Abominati  sunt  me,  »  id  est,mul- 
tos  consiliis  suis  diviserunt  a  me  «  quondam  con- 
siliarii  mei,  »  id  est,  legis  doctores,  qui  consule- 
bant  me.  Is,  «  et  quom  maxime  diligebam,  »  id  est, 
idem  ordo  Pharisaeorum  et  legis  doctorum,  quem 
in  sortem  meam  assumendo  maxime  honoraveram 
in  populo,  «  adversatus  est  mihi  [aversatus  est 
me],  »  videlicet  tr.ihendo  turbas  populorum  ad 
suum  consensum,  ut    affigerer  cruci.  Et  tandem  : 


valeanl  aedificari  ?  «  Quis  mihi  detut  exarentur  in 
libro,»  id  estin  cnrdil.'iis  hominum,«  stilo  ferreo,  • 
id  est  forti  sententia  Dei,  «  et  plumbi  lamina,  »  id 
est  in  gente  Juda3a,«  vel  certe  [u/.,cellej  sculpaniu:' 
in  silice,  »  id  est  in  ea  quae  lapides  colit,  et  duri 
cordis  est,gentiiitate?Nam  per  plumbum  quod  ferro 
mollius  est,  idcirco  Jndsa  signilicatur,  quia  facib: 
quidem  legem  recepit,  dicendo  Moysi :  Omnia  quoc 
praecepit  Dominus  faciemus,sed  citiuseadem  lex  de 
corde  ejus  deleri  potuit,  quia  paulo  post  vitulum 
conflalilem  adoravit  (hxod.  xxxn),  et  multa  simili ; 
diversis  temporibus  egit.Per  silicem  vero  ideo  gen- 
tilitas  intelligitur,  quia  fides  Christi  dilficilius  qui- 
dem  in  illa  scribi  potuit,sed  semel  scriptajam  nullu 


Vers.  20.  —  «    Pelli  meee.  »    id  est,  solummodo  r>  persecutionnm  violentia  deleri  potuii.Vel,  ila.abs 


paucis  feminis,    «   consumptis   carnibus,    »  id  est, 

discipulis  meis  fugientibus,  «  adhaesit  os  meum,  » 

id  est,  perseverantes  juxta  se  passior.is  mea3  forti- 

tudo  invenit.  Per  pellem  ideo  sanctae  feminae  ligu- 

rantur,quiapellis  exierior  carne  manet  in  corpore, 

et  sanctae  feminae  quasi  in  corpore  tunc  nascentis 

Ecclesia;  tendebantur,i|U33  ad  prasparanda  subsidia 

corporisserviebant  Doinino  ministeriisexterioribus. 

Per  carnem  ideo  discipuli  signantur.quia  dum  po- 

pulis  preediearent,  quasi  ossi   suo  carnes  adhaere- 

bant,  tempore  vero  passionis  dum  inlirmi  trepida- 

verunt,  eaedem  carnes  quasi  consumptac  sunt.  «  Et 

derelicta  sunt  tantummodo  Iabia,  »  id  est,  virtute 

fidei  labefactata  remanserunt  sola  verba,  «   circa 

dentes  meos,  »  scilice!  apostolos,id  est.ipsi  qui  vi- 

tam   carnalium   corripiendo     mordere   debueranl, 

tantumraodo  inter  se  sola  de  me  confabulationis 

verbarctinebant.  Juxta  litleramvero  evidentius  pa- 

tetquid  dicat:  «  Pelli  meaeconsumptis  carnibus,  » 
quia  videlicet  doloris    cas  magnitudo  consumpsit, 

"  pelli,  »  inquam,  quia  ctrnes   sanie   defluxerunt, 

«  adhaesit  os  meum,et  derelicta  sunt,  tantummodo 
labia  circa  dentes  meos,  »  id  est,  toto  jam  corpore 
inutili.sensu  tamen  integro,verba  recta  non  desunt, 
et  ratio  suppeditat  ad  loquendnra  quae  vera  sunt. 

Vers.  21.  —  «  Miseremini  raei,  miseremini  mei  » 
Ac  si  dicat:  Quoniam  his  omnibus  modis  Deus  se- 
mitara  meam  circumsepsit,  459  idcirco  clamabo, 
et  nemo  audiet,  ut  supradictum  est,  sed  «  saltem 
vos,  amici  mei,  »  id  est,  saltem  pro  eo  quod  fuistis 
araici  mei.pro  antiquae  reverentia  pietatis, «  mise-  D  ego  moriar,  et  olius  resurgal,  sed  ego  ipseresurre 


que  distinctione  gentilis  et  Judaei,  «  ut  exarenlur, 
inquit,in  plumbi  Iamina,»id  est  in  cordibus  eorum, 
in  quibus  dudum  regnabal  avaritia  Nam  in  pro- 
pheta  quoque  Zacharia  per  talenlum  plumbi  signi- 
ficalur  avantia.qnod  ideo  projenlum  dicitur  in  me- 
dio  amphorae,  quia  cor  avari  semper  dilalatur  in 
ambitione,  el  mulier  sedet  in  illa.de  qua  el  dictutn 
est :  «  Haec  est  impietis  (Zach.  v),  »  quia  nimi- 
rum  impietas  semper  tenetur  in  avaritia.«  Vel  certe 
sculpantur,inquit,in  silice,  »  id  est  in  quovis  gravi 
et  duro  corde.  Quaerenlique  cur  suos  tantopere 
optetscribi  sermones,  causam  reddens  : 

Ver?.  25. —  it  Scio  enim.inquit.quod  Redemptor 
meus  vivil.  »  Ac  si  aperie  dic  t  :  Nam  ego.qui  mo- 
do  clamans  el  vociferans  non  audior,  scio  quod 
quandoquevidendusel  audiendussim.videlicetquia 
Relemptor,  subaudi,  qui  inter  manus  impio- 
rum  occubuit.  Non  enim  ait  conditor,  sed  «  Re- 
demptor  meus  vivit,  »  videlicet  passione  ejus  a 
mor  e  perpetua  genus  humanum  liherandum  esse 
praevidens,  «  et  iu  novissimo  die  de  terra  resurre- 
cturus  sum,  »  scilicet,  quia  resurrectionem  quam 
in  se  ostendit,  quandoque  in  uobis  procul  dubio 
facturus  est. 

Vers.  26.  27.  —  «  Et  rursum,  »  id  est  poslquam 
exspoliatus  fuero,  «  circumdabor  pelle,  »  non  alia 
sed  «  mea,  et  in  carne,  »  subaudi,  non  alia  sed 
mea,  alia  quidem  per  gloriam,  sed  non  alia  per 
substantiam,  c  videbo  Deum  meum,  quem  visurus 
sum  ego  ipse,  et  non  alius.   »    Non,  inquit,  ita    ui 


remini,miseremini  mei,»  id  esl  compatimini  mihi. 
n  quia  manus  Domini  tetigit  me,  »  videlicet  quaede 
nobisipsis  quid  disponatnon  potestis  pisenoscere. 
Sub  eadem  manu  vosesse  mementote,etnaluro3  ves- 
traemutabilitutem  velimpotentiamexmeperpendite. 

Vers  22,  —  «  Quare  persequimini  mesicut  Deus,» 
id  est  ac  si  ipsi  more  Dei  infirmitate  nil  habeatis, 
«  et  carnibus  meis  saturamini,  »  id  est  pcenis  meis 
delectati  deirahitis  mihi  ? 

Vers.  23,  24.  —  «  Quis  mihi  tribuat,  »  videlicet, 
quoniara  nunc  rae  clamante,  ut  supradixi,  nemo 
audit,  quis  mihi  tribuat,  «  ut  scribantur  sermones 


cturus,  et  Deum  visurus  sum,  «  et  oculi  mei  cons- 
pecturi  sunl.»  Plenius  aut  fidelius  vera  atque  per- 
fecta  resurrectio  exprim:  non  potuit.  «  Reposita,  » 
id  est  certa  est  «  haec  spes  mea  in  sinu  meo,  »  nihil 
enim  certius  nos  babere  credimus  quam  quod  in 
sinu  tenemus. 

Vers.  28.  —  «  Quare  ergo,  «  subaudi  cum  in 
tanta  quoque  pressura  (ides  in  me  tarr.  pura  sit; 
quare,inquam,«  nunc  dicitis  :  Persequamur  eum,» 
id  est  rationibus  convincamus  esse  impium,«  et  ra- 
dicem  verbi  inveniamus  contra  eum,  »  id  est  lo- 
quendi  criginem  sumamus,  ex  qua   ramos  aci  u  - 


1047 


RUPERTI  AOBATIS  TUITIENSIS 


1048 


sationum  dilatemus  contra  curc.subiudi  quia  pec-  A  tur,  subaudi  neque  hic,  ubi  elatus  fuerat,  nequein 


calum  tale  requiretur  in  illo  resurrectionis  et  ju- 
dicii  die. 

Vers  29.  —  (i  Fugite  ergn  a  facie  gladii,»  id  est 
pcenuente>  cessate  perversa  1  ..qui  vel  agere  prse  ti- 
njore  ilhus  judkii,  «  quoniarn  ultor  iniquitatum 
gladius  est,  »  subaudi  divinae  animadversionis, 
«  et  scitote,  »  id  est  per  forniidinem  sentite  o  esse 
judicium,  »  id  est  exigendam  ratiouem  bonorum 
et  malorum. 

Cap.  XX,  vers.  1,  2.  —  «  Respondens  Sopbar  : 
Idcirco,  »  inquit,  vidclicet  quia  video  in  te  poenam 
malorum,  et  audio  ex  te  repositam  in  sinu  esse  tuo 
spem  justorum,  «  cogitatiooes  meae  variae  succe- 
dunt  sibi,  »  scilicet  dubitando.  cui  magis   conce- 


aeterna  requie.unde  se  esse  putabat.u  Transit  [ai., 
transiet],  »  subaudi  laus  vel  gaudium  ejus,  «  sicut 
visio  nocturna,  »  quia  videlicet  dum  in  mnrte  car- 
nis  evigilat,  cognuscii  procul  dubio  quia  favores 
hominum  dormiens  circa  se  videbat. 

Vers.  9.  —  «  Oculis  qui  eum  viderat,  »  id  est 
amatores  ejus,  qui  eum  admirando  conspiciebant, 
«  Don  videbit,  »  scilicetin  mortesubtractum,"  ne- 
que  ultra  eum  intuebitur  locus  ejus,»  id  est  lingua 
adulatorum,  in  quorum  favoribus  requiescebat.non 
eum  ultra  admirabitur. 

Vers.  10.  — «  Fiiii  ejus,»  scilicetbi  qui  de  imita- 
tior.e  e.jus  nasci:ntur,«  atterentur  pgestate, »  quia, 
videlicet  satiari  non    merebuntur  pane   sapientiae, 


dam,  an  Dagello   te  arguenti,  an   tibi  de  justitia  r>  «  et  manus,  »  id  est  npera  illius,  «  reddent  ei  do- 

lorem  suum  ,  »  reddent,inquam,id  est  quasi  quod- 
dam  drbilum  solvent  ei  aetPrnum  supplicium. 
Quare"?  Quia  dum  vivit  hoc  modo  se  exhibebit. 

Vers.  11.  —  «  Ossa  ejus,  »  id  est,  sensualis  et 
ratio  quibus  homo  rpgitur,  «  implebuntur,  »  id  est 
consuetudinaliter  corrumpentur ;  «  vitiis  adoles- 
cenliae  suae,  »  id  est  quibus  se  ipsum  in  adoles- 
contia  sua  eoepit  corrumpere,  «  et  eum  eo  in  pul- 
vere  dorniieot,  «  id  est  usque  ad  finem  vilrf>  quan- 
do  puhis  convertitur  in  pulverem.460  in  illo  per- 
6everabunt,  et  ideo  veniam  non  merebuotur,  quia 
peccatum  tale  quod  est  impoenitpntia,  neque  in  hoc 
saeculo,  neque  in  futuro  remittetur. 

Vers.  12.  — «  Cum  enfm  dulce  fueritin  ore  pjus 
malup.:,  »  id  e?t,  cum  ex  corde  delectetur  operari 
peccatum,  «  abscondet  illud  sub  lingua  >ua,  »  id 
esl  operiet  malitiam  suam  loeutione.  Blanda,juxta 
illud  :  «  Simulatorore  decipit  amir.um  suum  (Prov. 
xi).  »  IJoc  recte  de  hypocrita  dicitur,de  quoetsub- 
ditur  : 

Vers.  13.  —  «  Parcet  illi,  »  subaudi  malo  quod 
sub  lingua  sua  abscondit ;  parcet,  inquam,  videli- 
cet  quia  diligit,  et  non  vult  illud  pcenilendo  perse- 
qui,  «  et  non  derelinquet  lllud,  »  subaudi  donec, 
ut  prapdictum  est  cum  eo  in  pu'vere,  dormiat,«  et 
celabit  in  gutture  suo,  »  id  e-t  in  cogitationis  oc- 
cultn,  nolens  prodere  humili  confessione  ;  juslus 
quippe  videri  vult,  non  esse. 

Vebs.  14.  —  «  Panis  ejus  in  utero  illius,»  id  est 
salietas  temporalis  delertationis  pjus  in  menleejus, 


praesumenti.  «  et  mens  in  diversa  rapitur,  »  scili- 
cet  quia  diversa,  imo  repugnantia  sunt  ea  quae  in 
te  vi.leo,  illis  quae  ex  te  audio. 

'Vers.  3.  — «  Doclrinam  qua  me  arguis  audiam,» 
videlicel  quia  mihi  superius  arguendo  dixisti.quod 
ostenderes  nos  fabricatores  esse  mendacii,  et  his 
similia,  «  et  spiritus  in'elligentiae  meae,  »  vidclicet 
quo  possum,  an  recte  prolala  sint  discernere,  «  re- 
spondebit  tibi  [«■/.,  mihi],  i>  subaudi  juxta  quod 
audire  mereris. 

Yers.  4,  5.  —  «  Hoc  scio,  »  subaudi  rebus  ipsis 
esse  probatum,  «  a  prinripio  ex  quo  positus  est 
homo  super  terram  ;  »  scio,  inquam,  hoc  extunc, 
et  nunc  quoque  in  te  experimentum  habeo,  «  quod 
laus  impiorum  brevis  sit,»  subaudi  ut  tua  quoque 
laus  nunc  evanuit,  «  et  gaudium  hypocritae,  »  vi- 
delicet  qualis  tu  quoque  fuisti,  «  a.l  instar  puncti,» 
snbaudi  breve  sit.  Hoc,  inquam,  in  te  probatum 
est,  et  semper  sic  fiel. 

Vers.  (5,  7.  —  «  Si  ascenderit  in  [<?(.,  usquead] 
coalum  superbia  ejus,  »  subaudi  ut  tua  dudum  as- 
cen.ierat,  »  et  caput  pjus  nubes  tetigerit,  »  subau- 
di  ut  lu  super  alios  eminens,  ccelum  tangere  vide- 
baris  tibi  ;  si  inquam,  in  ceelum  ascendnnt,  id  est 
calestem  vitam  agere  visafuerit,«  superbia  cjus.et 
caput,  »  id  est  elalio  mentis  ejus,  nubes  tetinent, 
id  est  sanctorum  meritis  sese  coaequaverit,  «  qu  isi 
sterquilnium  m  fine  pprdetur,  »  subaudi  ul  tu,qui 
nunc  in  sterquilinio  solus  sedes,  miser  et  perdi- 
lus;  qnasi  sierquilinium.  inquam,  perdetur,id  est 


vel  sicut  tu  vel  alio   quolibet    modo,  pro   vitiorum  D  idcirco,   quia  perseveranter  in    malis    delectatur, 


suurum  foetore  damnabilur,<iet  quieum  viderant,» 
ecilicet  superexaltatum  et  elevatum,  «  dicent :  Ubi 
est?  »  videlicet  non  interrogando,  sed  brevitatem 
laudis,  et  gaudii  ejus  admirando. 

Vers.  S.  —  «  Velut  somnium  avolans  non  inve- 
nielur, »  videlicet  ijuia  gaudium  ejus  dum  quasi  te- 
Detur  amittilur,velnt  somr.ium,quo  saepe  nonnulli 
pauperes  faclos  se  diviies  admirantur,defprri  sibi 
honores,  divitiarumque  moles,  et  caetera  lalia.gau- 
dentes  admirantur.sed  repente  cum  evi<jilant,inve- 
niunt  quam  falsum  fuerit  quod  gaudebant.Sic,  in- 
quam,  gaudium  hypocritea  avolat  et  non  invenie- 


«  verteturin  fel  aspidum  intrinsecus,  »  id  est,  in 
retriliutione  amaricabit  aniinam  eji:s,societatp  ma- 
liguorum  spirituum.  Vel,  ita  :  c  Panis  ejus,  »  id 
est  scientia  ejus,  «  in  utero,»  id  est  in  mente  ejus, 
«  vertelur  in  fel  aspidum,  »  id  est  in  erroris  et 
deceptionis  venenum,  videlicet  quia  doctrina  ver- 
bum,  quod  onle  quaerit,prave  intelligit,  et  ad  cor- 
rumpendos  auditores  pejus  exponit. 

Vers.  15.  —  «  Divitias,quas  devoravit,  evomet,» 
id  est  eloquia  divina,  quae  legit,  justo  judicio  Dei 
caecatus  oblivioni  trndet,  «  ei  de  ventre,»  id  est  de 
mente  ejus.  «  txtrsbet  eas  Deue,  t>  videlicet  quia, 


1049 


COMMENT.  IN  JOB. 


1050 


quod  servare  noluitjusto  judicio  de  memoria  ejus  A. 
Deus  avellit.  Et  sieutin  Zacharia  de  volumine  vo- 
lante  dicitur:  «  Omnis  fur,  skut  ibi  scriptum  est, 
judicabitur  (Zach.  v),  »  sicin  bypocrita  completur, 
quia  sacrffi  Scripturaj  fur  judicatur,  dum  per  hoc 
quod  justa  dicit,  laudem  sibi  vitae  justorum 
rapit. 

Vers.  i6. —  «  Caput  aspidum  surgot  [a/.,suget].» 
Ac  si  dicat :  Idcirco  sic  punietur,  quia  caput  aspi- 
dum,  id  est  principium  et  praecipuum  omnium  vi- 
liorum,  videlicet  superbia,  surgit.id  est  magoa  est, 
et  adversus  Deum  in  mente  ejus  se  erigit,  «  et  nc- 
cidit  eum  lingua  viperae,  »  id  esl  sua  lingua,  qua 
inficit  alios,  dum  corrumpit  mores  bonos  mala 
collocutione. 

Vers.  17.  —  «  Non  videat,  n  subiudi  qu;a  talis  B 
est  ;  non  videat,  inquam,«  rivulos  fluminis.torren- 
tes,»  id  est  dulcedinem  Spiritus  sancti  cum  imretu 
euntis  juxta  illud  :  «  Muruinis  impntus  laetificat  ci- 
vilatein  Dei  (Psal.  xlv),  »  quod  flumen  est  «  mellis 
et  bulyri,  »  videlicet  quiacum  dulcedine  Divinita- 
tis,  quae  signiticatur  per  mel,  conficitur  enim  de 
rorecceli.mysterium  quoque  inspirathumanae  men- 
ti  Dominica?  incarnalionis,  quae  per  butyrum  recle 
designatur,  quod  de  carne  animantis  extrahilur. 
Non  videa',  iuquam,  neque  hic  per  praevenientem 
gratiam  Spiritus  sancli  neque  iu  futuro  per  ple- 
nam  visionem  Dei,  sed  polius  : 

Vers.  18.  — «  Luet  quae  fecit  omnia,  »  scilicet 
inter  inferni  tormenta,  «  nec  tamen  consumetur,» 
videlicet  quia  flammis  ultricibus  tradiius  et  semper  '' 
mori.ur,  et  seuiper  in  morte  servatur,  ut  cujus  vi- 
ti  bic  mortua  luit  in  culpa,illic  mors  ejus  vivat  in 
pcena.  «  Juxta  multitudinein  adinventionum  sua- 
rum,  sic  et  sustinebit,  »  id  est,  sicut  mullas  ini- 
quiiates  ex  suis  desideriis  adinvenit,  sic  et  gravio- 
ra  tormenta  recipiel,  quam  caeteri. 

Vers.  19.  —  «  Quoniam  confringens,  »  scilicet 
per  potentiara,  «  nudavit,  »  id  est  spoluvit,  paupe- 
ris  [al.,  pauperes]  pomum.videlicet  per  avaniiam. 
Ac  si  dicat:  Quia  non  peccavil,  ut  multi,  per  inlir- 
mitatpm  vel  per  ignorantiam,  sed  per  violpntam 
superbiam  suam  explevit  avaritiam.Fregit,  inqu.im, 
et  nud  ivit  domum  pauperis  rapuit,  «  et  non  aedifi- 
cavit  eam,  »  id  est  cum  ad  damnationem  sufliceret 
non  aedificasse,vel  sua  non  dedisse,  venturus  enim  D 
judex  dicturus  est  reprobis  :  «  Esurivi,  et  non  de- 
distis  mihi  manducare  (Matth.  xxv),  »  et,  non  so- 
lum  non  aedilicavit,  sed  et  diripuit  domum  paupe- 
ris,  quod  proficit  ad  cumulum  damnationis. 

Vers.  20.  —  «  Nec  est  satiatus  venter  ejus,  i>  vi- 
delicet,  quia  avariiia  desideratis  rebus  non  exstin- 
guitur,sed  augetur.more  ignis.qui  cum  ligna,  quae 
consumat,  acceperit,  excrescit,  et  unde  videtur  ad 
momenium  flamma  compnmi,inde  paulo  post  cer- 
nilur  dilatari.  «  Et  cum  habueril  quae  concupieral,» 
id  est,  cum  omnes  ex  iniquitate  congregaverit 
divitias, «    poseidere  non   proterit,  »  aoilioet,   quia 


cito  rapietur  illuc,  ubi  illa  non  poterunt  cum  se- 
qui. 

Vers.  21.  —  •<  Non  remansit  deciho  ejus,»id  est 
nec  de  micis  quae  rndebant  de  mensa  ejus,  dedit 
pauperibus,«  et  propterea  nihil  permanebil  de  bo- 
nis  ejus,  »  scilicet,  apud  inferos,  nec  tantuin,  pro 
quanlo  guttam  aquae  recipere  mereatur. 

Vers.  22.  —  «  Cum  satiatus  fuerit,  arctabitur,  » 
id  e3t  cnm  ditatus  fuerit,  anxiabitur,  quia,  videli- 
cet  et  vivens  curis  praefocabilur,  et  mortuus  in  in- 
ferno  sepelietur.  «  /Ejtuabit,»  scilicet  et  prius  pce- 
nas  concupiscentiae,et  postmodum  cura  custodien- 
dae  pocuniaa,  «  et  omnis  dolor  irruet  super  eum,  » 
videlicet  quia  el  in  praesenti  fatigatur  desideriis, 
et  in  futuro  torquebitur  suppliciis.  Et  qumiam 
tantis  tormentis   perversum   punitur  desiderium  : 

Vers.  23.  —  «  Utinam  impleatur  venler  ejus.  » 
Tam  perniciosa  quippe  sunt  ea  quibus  supradicto 
modo  impletiir  ut  malo  suo  illi  tiptentur.Illa  nam- 
que  impletio  ventris,  id  est  cupidae  menti3,  prnve- 
riiat  illi  ad  hoc  quod  sequilur  :  «  Ut  eraitlat,»  sub- 
audi  Deus,  «  in  eum  irara  furoris  sui,»  id  est  dam- 
nationem  judicii  aeterni,  «  et  pluut  super  eum  bel- 
lum  sunra,  »  id  est  abundanter  emittat  densa.  ja- 
cula  sententiarum  suarum. 

VEns.  2i.  —  «  Fugiet  arma  ferrea.  »  Ac  si  hanc 
excusalionem  objictret  aliquis.Idcirco  ille  tanta  vio- 
lenter  acquirit.quia  prscavet  necessitates  vitae  prae- 
sentis.  Sed  esto.n  Fugiel  arma  ferrea,»  id  est  prae- 
sentes  necessitates,  quae  durae  nuidem,  sed  tamen 
transitoriae  sunt,  sicut  ferrnm  durum  quidem  est, 
sed  tamen  «rugrae  consumitur,  «  et  incurret  [«/., 
irruel  in]  urcum  aereum,  idest  Deijudicium,  quod 
et  durum  est  et  aeternum,  sictit  aeset  durura  est,  et 
diflicilius  aerugine  consumitur;  el,  sicut  arcus  ex 
insidiis  percutit,ita  dum  non  attenditur  iniquis  ju- 
dicium  illud  supervenit.  «  Incurret,  inquam,arcum 
aereum.  » 

Vers.  25.  —  »  Eductus  et  egrediens  de  vagina 
sua,  »  id  est,  de  prava?  cogitntionis  machinatione 
occulta  ad  manifesta  progressus  opera.Eductus,in- 
quam,  scilicet,  per  diabolum  se  ducpntem,et  egre- 
diens,  vidtdicet  per  propriara  voluntatem  ad  proxi- 
morum  deprsadationem,  «  et  fulgurans,»  id  est  ad 
breve,  ut  fulgur  splendens,  et  ante  posita  percu- 
tiens  ;  unde  enim  iniquus  clarus  oslenditur,  inde 
agitur  ut  multi  feriantur.  «  Fulgurans,  inquarn,in 
amaritudine  sua,  i  quia  videlicet,  post  brevem 
splendorem  ad  amara  rapietur  tormenta.  «  Vadent, 
et  venient  super  eum  horribiles,  »  scilicet  maligni 
spiritus.qui  dicent  anirrite  ejus,incurvareut  trans- 
eamus.  Vadent,  inquam,  et  venient,  quia  videli- 
cet  dum  sic  educitur,  et  egred  tur,  omnia  vitia 
mentem  ejus  devastant,  et  si  alia  niHla  dese- 
runt,  alia  vicissim  occupant.  Hoc  est  quod  sequi- 
tur  : 

Vers.  26.  —  «  Omnes  tenebraj  absconditaQ  sunt 
in  occultis  ejus.  »  id  est,  omnos  malitiae  reconditas 
suntin  insidiosis  cogitutionibus  ejus.  «  Uevorabit 


1051 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


1052 


enm,  »  scilicet  propter  baec  mala,  «  ignis  qui  non  A  impii  in  praesenti  saeculo  ante  mortera  a  felicitate 


succenditur  »  id  est  ignis  gehenna;,  quem  miro 
modo  justitia  futurorum  praesciaab  ipsa  ii.undi  ori- 
gine  iia  creavit.ut  in  poenam  reproborumsemel  esse 
inciperet,  sed  ardorem  suum,  etiam  sine  lignis, 
nunquam  finiret.  «  Alfligetur,  »  subaudi  eodem 
igni,  «  qui,  ut  dictum  est,non  succenditur,relictus 
in  tabernaculo  suo,»  id  est  cum  emori  optet  reten- 
tus  in  carne  sua,  in  qua  habitabat  prius  volens, 
cum  se  delectationibus  pascebat.  Ad  illum  ignem 
461  sie  perveniet. 

Vers.  27.  —  «  Revelabunt  cceli,  »  id  est  judica- 
bunt  sancti,  «  iniquitatem  ejus,  »  scilicet,  quam 
contra  ipsos  est  operatus,  «  et  terra,  »  id  est  pec- 
catores  quoque,quia  ipsis  etiam  nocuit,  sive  elec- 


sua  praecipitantur,  ita  sane  eodem  Dei  judicio  non 
omnes  justi  in  praesenti  bono  meritorum  suorum 
fructu  remunerantur  Primum  suo  more  benevolen- 
tiam  ad  audiendum  expetit.dicens :  «  Audite.quae- 
so,  sermones  meos,  et  agite  pcenitenliam,  »  videli- 
cet,  quia  nimium  prava  de  me  sentitis,  et  per  in- 
fimam  conjecluram  astruitis.  Audiie,  inquam,  ut 
vobis  prosit.  Quod  si  vobis  prodesse  nequit, 

Vers.  3. —  «  Sustinete  me:  »susiinete,  inquam, 
saltem,  «  et  ego  lo|uar,  >.  scilicet,  quia  hoc  mecum 
est  utetiamsi  prodesse  vobis  nequeo,tamen  propter 
alios  loquar,  «  et  post  mea,  si  videbitur,  verba  ri- 
dete.  »  Ac  si  dicat :  Si  audientis,  poenitentiam  agc- 
tis,  si  suslinueritis  inviti,  post  meaverba  ridebitis, 


torum  minus  perfecta  plebs,  quae   ad  comparatio-  n  quia  videliret  superbis  raentibus  grave  pondus  one 


ncm  coelorum,id  est  apostolorum  terra  quidem,sed 
fructifera  est,  <i  consurget  adversus  eum.  » 

Vebs.  28.  —  «  Apertum  erit,  »  scilicet  in  accu- 
satione,  subaudi  supradictis  coelis  rtvilantibus, 
«  germen  domus  illius,  »  id  est,  omne  quod  nunc 
occultum  est,  peccaium  conscientiae  ejus.  «  Detra- 
hetur  in  die  furorisDei,  »  id  est  in  die  judicii.  De- 
trahetur,  inquam,  scilicet  ab  interni  judicis  vultu, 
coram  quo  nunc  recle  operando  per  hypocrisim 
slare  videtur,  nam  nunc  esl  dies  patientis  Dei, 
tempore  autem  vindictae,  dies  furoris  ejus  super 
impios  erit- 

Vers.  29.  —  «  Haec,  »  subaudi  damnatio,  «  est 
pars  hominis  impii  a  Deo,  »  subaudi  separati,  vi- 
delicet,quia  nnn  ipsum  Deuin  pro  parte  sua  habere,  _ 
eed  a  Deo  partem  elegit  sibi  dividere,  quae  utique  L 
bona  non  est.  «  Pars,  inquam,  et  haereditas  verbo- 
rum  ojus,  »  scilicel  omnium  quae  superbe  vel  otiose 
locutus  est,  «  a  Domino,  »  subaudi  illi  reddenda. 
Ha?c  Sophar  ita  iniulit,  ut  per  ea  quae  contra  hypo- 
critam  dixsrat,beati  Job  vitam  liniret,  utpote  cujus 
iniquitates,  ut  ipse  putabat,  etiam  juxta  litteram, 
revelassent  coeli,et  terra  adversuseum  consurrexis- 
set,  in  eo  quod  i>mis  de  ccelo  cecidit,  puerosque  et 
oves  ejus  consumpsit.el  Chaldaei  atque  Sabssi  boves 
et  asinas  atque  camelos  tulerunt, et  pueros  gladio 
percuiserunt,  et  nunc  atfligebatur  «  relictus  in  ta- 
bernaculo  suo,  »  id  est,  in  corpore  quod  percussum 
erat  ulcere  pessimo,  at  ille  humilitatis  suae  trami- 
tem  non  relinquens  subjungit: 


ris  estdoctrina  humilitatis.Diceret  aliquis  :  «  Cum 
justus  accusator  sit  sui  (Prov. xvm),  »  quare  obje- 
cta  tantopere  depellere  niteris  ?  Ad  boc  respondet : 
Vers.  4.  —  :<  Nunquid  contra  hominein  disputa- 
tio  mea  est,  ut  merito  non  debeam  contristari?  » 
Id  est,nunquiil  contra  hominem  peccasse  me  ar- 
guitis  quod  quidem  esset  humiliter  concedendum, 
et  non  potius  contra  Deum,  quod  est  diabolicum 
et  venia  iailignum.Nam  si  paccaverit  vir  in  virum, 
placari  ei  potest  Dpus,Si  autem  peccaveritin  D^um, 
quis  orabit  pro  eo?  Nunquid  ergo  contra  hominem 
est  disputatio  mea,  id  est,  causn  a  vcbis  mihi  ob- 
jecta,  propterquam  disputo,  videlicet,  quia  dicitis 
me  impium,  et  quod  tumet  spiritus  meus  contra 
Deum,  et  similia.  Nunquid  hoc  tale  est,  ut  merito 


Vers.  5.  — «  Attendite  me,  »  scilicet  ut  contri- 
ster  et  loquar,  «  et  obstupescite,  »  videlicet,  consi- 
derantesquid  egi  et  quid  patior,  «  et  superponite 
dijntum  ori  vestro,»  id  est,  compescite  vos  a  tanlo 
praejudieio.vel  quia  digiti  discretionem  significant, 
«superponite  iligitum  ori  vestro,»  id  est  cum  dis- 
cretione  loquimini. 

Vers.  6.  —  «  Et  ego,  »  id  est  etiam  ego,  «  quan- 
do,»  id  est  quoties,«  recorda^us  luero,  pertimesco,» 
id  est  perhorreco,  videlicet,  audisse  quod  dicitis, 
quanto  magis  esse  nollem  talis,qualem  essemeas- 
seritis?  «  El  concutit  carnem  meam  tremor,»  scili- 
cet,  prae  horrore  tanli  criminis  quod  mihi  objicilis. 

Vers.  7.  —  «  Quare  ergo  impii  vivunt?  »  Ac  si 


Cap.  XXI,  vers.  2.  —  «  Audile,   quaeso,  sermo-  D  dicat  :  Si,  ut  arbitramini  haec  ideo  palior.qui.t  im- 


nes  meos,  »  etc.  In  qua  responsione  infirmam  esse 
ostendil  rationcm  supradictam.qua  sic  cceperat  So- 
phar  :  «  Hoc  scio,  a  principio,  e\  quo  positus  est 
homo  super  lerram,  quod  laus  impiorum  brevis  sit 
(Jvb  xx).  »  Nam  secundum  ejus  intentionem  hoc 
consequitur.quod  nemo  impius  usque  ad  finem  vitae 
suae  in  via  sua  prosperetur,  quod  procul  dubio  fal- 
sum  est.  Unde  et  ipseJob  sic  paulo  post  oppositu- 
rus  est:<<  Quare  ergo  impii  vivunt,sublevati  sunt, 
confortatique  divitiis?»  (vers.  7),  etc.  Quo  dieto 
ralionem  vehementer  infirmal.quam  Sopharnovis- 
eime  conrirmare  vieu6est  sibi.Nam  sicutnonomues 


pius  sum,  «  quare  ergo  impii  vivunt,  sublevali 
sunt,»  scilicet  honoribus.  «  confortatique  divitiis,» 
videlicet,quiadiu  ac  fortiler  in  hac  vitaquasi  stare 
pennittuntur?  Nunc  eorum  felicitatem  per  partes 
enumerat. 

Vers.8  —  «  Semen  eorum  permanetcoram  eis,» 
id  est,  in  augmentum  magnae  felicitatis,  cum  ma- 
gno  patrimonio,  et  baeredes  danlur  eis,  mihi  au- 
tem  adepti  sunt,  nec  ipsi  haeredcs  eorum  sunt  ste- 
riles.  Nam  «  propinqnorum  turba,  et  nepotum  in 
conspectu  eorum.  »  Sed  nec  eorum  gaudia  dome- 
stica  nxa  contristat. 


1053 


COMMENT.  IN  JOB. 


1054 


Vebs   9.  —  «  Nam  domus  eorum  secura?  sunt  et  \  scendunt,  »  —  «  consilium  corum  longe  sit  a  me,» 


pacatte,  »  videlicet.securae  in  viliis,  pacatae  ab  ad- 
versis,  «  et  non  est  virga  Dei  super  illns,  »  >ubau- 
di,  quia  cxtr*  discinlin.im  sunt,  ideo  filii  non  esse 
intelligendi  sunt  (llebr.  mi).  Sic  intus  prosperan- 
tur,  et  in  agris  quoque  non  uiinor  illis  piosperitas 
arridet. 

Vers.  10.  —  «  Nam  bos  eorum,  »  id  est  vacca 
eorum,  litteratura?  namque  locutio  bovern  commu- 
nis  generis  appellat  ;  «  bos,  inquam,eorum  conce- 
pit,  et  non  abortivit.  »  Hiec  prima  est  felicitas  gre- 
gum  Domini,  si  grex  sterilititem  non  bab.ms  con- 
cepit.  Secunda,  si  ad  partum  conceptu^  venit.unde 
et  sequitur,  «  vacca  peperit.  »  Tertia,  si  per  nulri- 
mentum  ad  provectum  ducatur,  unde  et  sequitur, 


id  est,  absit  ut  ego  in  impiatate  similis  illorum  sim 
quod  voa  arbilrumini.  Malo  snb  praesenti  fldgcllo 
gemere,quam  cum  eis  nunc  gaudimdo  aeterna  post- 
muduni  supplicia  toleiare.Diceret  aliquis :  Quomo- 
do  nunc  dixisti,  «  quia  non  sunt  in  manu  eorum 
bona  sua,  »  cum  snperius  dixcris,  o  ducunt  in  bo- 
nis  dies  suos  (iot.  13),»  etc.  Ad  hoc  respondet  do- 
lendo  sive  .idinirando : 

Vers.  17.  —  «  Quoties  lucerna  impiorum  exstin- 
guetur,  »  id  et,  quoties  g.iudium  eorum,  dum 
plenum  esse  videtur,  obscuratur,  vel  immatura 
morte  fllii,  v  I  quolibet  alio  damno  tei  familiaris, 
vel  invidia  superiorum,  vel  dur.;  conlenlione  pa- 
rium,«  et  supcrvenit  eis  inundalio  doloris,»  id  esl, 


«  et  non  est  privata  fetu  suo.  »  Post    fecunditatem  p  inopinate  veniet  fluctus  alicujus  adversitatls,  dum 


gregum,  fecunditas  familia:  subrogatur 

Vers.  11.  —  «  Egrediuntur  qiasi  greges  parvuli 
eorum,  »  videlicet.ut  sicut  multaad  habendum  con- 
cessa  sunt,  ita  inulti  germinent  ad  custodiendum. 
«  Et  infantes  eorum  exsultant  lucibus,  »  scilicet 
his  : 

Vers.  12.  —  «  Tenent  tympmum.et  citharam,et 
gaudent  ad  sonitum  organi,  »  ac  si  dicat  :  Cum  Do- 
mini  honoribus  el  rebus  tument,  subjecli  in  ludi- 
cris  actibus  gaudent. 

Vers.  13.  —  «  Ducunt,  »  scilicetboc  modo, «  in 
bonis  dies  suos.  »  Sed  qui.l  tandem  ?  «  Et  in  pun- 
cto,  »  inquit,  id  est  cito,non  cum  lont,ro  rerum  vel 
honorum  dispensio,sed  vitam  cum  prosperitale  ler- 
minando,  «  ad  inferna  descendunt,  »  videlicet,  de 
brevibus  et  subitis  gaudiis  ad  aeternos  dolores  ex 
improviso  trajecti.  El  merito  eis  accidit. 

Vers.  14  —  «  Qui  dixerunt  Domino  Deo,  »  mo- 
ribus  scilicet.  dixeruntetsi  non  verbis,  «  recede  a 
nobis,  »  quod  dicere  est  non  per  ignorantiam  sed 
per  industriam  percare,  et  animum  per  defensio- 
nem  vitiosaj  voluniatis  contra  omnipotentcm  clau- 
dere.  «  Scienliam  viarum  tuarum  nulumus,»  id  est 
non  probamus.  Scire  quippe  nolunt  quod  facere 
contemnunt. 

Vers.  15.  —  «  Quis  est,  »  inquiunt,  «  Omnipo- 
tens,  ut  serviamus  illi  ?  »  subaudi  nullus.  «  Dixit 
enim  insipiens  in  corde  suo  :  non  est  Deus  (P\nl. 
xiii,  lii).  »  Esseqmppe  non  credunt  quem  corpura- 
liter   non   intuentur.  «   El  quod    nobis   prodest, 


inter  varictatcs  vitae  praesentis  prospera  se  credunt 
navigatione  lern.o  Et  dolores  dividet  furoris  sui?» 
Subaudi  Deus,id  est,  pariiculatim  miliit.vel  alter- 
nat  furorem  suum  eis,  quos  et  hic  et  in  futuro  per- 
cutit.  Nunc,  inouam,  lucerna  eorum  exstinguitur, 
qui  mei  comparalioae  felices  putantur,  in  fuluro 
autem  : 

Vers.  18.  —  «  Erunt  sicut  paleae  ante  faciem  vcn- 
ti,  »  id  es\'ta  persenteniiamjudicis  in  ignem  eeter- 
num  usportabuntur.sicut  pale.r  leves  rnagno  vento 
auferuntur,  «  elsiout  favilla  quam  turbo  dispergit,» 
subau'li,  sic  anim.c  illorum  aridae,  qui  ad  momen- 
tum  virides  appai  uerant,  in  turbine  manifeste  ve- 
nientis  Dei  nostri  aeterna?   deputabuntur  consum- 

,  ptioni. 

'  Vers.  19.  -  -  <>  l'cus  servabit  filiis  illius  dolorem 
patris,  »  videlicet  qui  reddit,  6icut  scriptum  est, 
peccala  patrum  in  'ilios  ac  nepotes,  u<que  in  ter- 
tiam  et  quartum  p  nerationem  (Exod.  xx),  reddet, 
inquam,  filiis,  vidolicet  palrum  seqnentibus  ;  nam 
de  bis  qui  non  seq  .untur,item  scriptum  est :  «  Fi- 
lius  non  portabit  imquitalem  patris  (Eifc/i.xvm),» 
«  et  cum  reddiderit,  tunc  sciet,  »  id  est,  lunepri- 
mum  intelliget,  qui  ante  «  inielligere  noluit  ut  be- 
ne  ageret  (Psul.xxxv).  « 

Vers.  20.  —  «  Vid"buntoculi  ejusinterfeclionem 
suam,  »  videlicet.quia  vid-re  noluit  culpam  suam, 
«  et  de  fur<  re  Omnipotentis  bibet,  »  Bcilicet,  quia, 
duinofferiur  sibi  veniu,  impcenitens  est :  et  merito 
«  bibct.  » 


aiunt,  «  si  oraverimus  illum,  »   scilicet,  cum  non  D      Vers.  21.  —  «  Quid  enim  ad  eum  pertinet  dedo- 


det  id  pro  quo  adorainus  eum  ?  videlicet,  bi  dicunt 
in  eo  quod  mundum  umamibus  in  fastidium  venit 
ipse  Deus,  quoniam  non  vult  dare  quod  amatur, 
et  cum  in  oratione  Deus  nou  quaeritur,  animusci- 
tius  in  oratione  lassatur. 

Vers.  16.  «  Verumtamen,  »  id  est,  lictt  au- 
caat  in  bonis  dies  suos,  et  non  nisi  cum  vitae  ter- 
mino  liniatur  eorum  prosperitas,  462  qua?  mihi 
viveuti  ablata  est,«  quia  noo  sunt  in  manu,»  id  est 
in  domimo  mentis,  «  eorum  bona  sua,»  sed  potius 
ipsi  servi  sunt  pecuuianiin  suarum,et  ab  eis  colli- 
gati,  <  in  punoto,ut  preedictum  esi,  ad  inlerna  de- 


mo  tua  post  se?  »  videlicet,  utruin  negligentia,vel 
etium  malo  exemplo  pcreat?  Hoc  beato  Job  non  ab 
re  commemorat,  |uxta  quod,  ut  paulo  ante  dixerat 
(vEns.  16),  «  consilium  r^orum  longe  sit  a  me.»  Nam 
ita  sollicitus  fuerat  d".  domo  sua  ut  consurgr-ns  di- 
luculo holucausta  per  .-ingulos olferret  filios.dicens: 
«  Ne  forle  peccaverint  filii  mei  Tiomino  (Job  i),»  et 
caetera.  Nihil,  inquit,  c<  ad  eum  perlinet  de  domo 
sua,»  id  est  non  curat,i:lrum  exemplo  suo  pereat, 
ut  dictum  est,  vel  pro  piccato  suo  percutiatur,«  et 
si  numerus  mensium  ojus  dimidietur,  »  id  esl, 
etiamsi  propter  peccut:     ua  vita  ejus  abbrevianda 


1055 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1056 


sit,  superbia  tamen  instigante  a  peccato  non  com-  A.  videlur,  videlicet  quia  multi  impii  multis  modis  ar- 

guuntur.de  universas  iniquitatis  capite  Antichristo 
recte  edictum  accipitur,  cujus  f.icta  ab  bominear- 
gui  non  valent,  nisi  in  absentia  ejus,  unde  bene 
additum  est,  «  coram  eo.  Quis,  inquam,  arguet,et 
quae  fecit  quis,  »  nisi  Deus.  «  reddet  ei  ?  » 

Vers.  32,  33.  —  (i  Ipse  ad  sepulcra  ducetur,  »  id 
est  in  pulentibus  reproborum  cordibu.s  recipietur, 
quia  videlicet,  illi  soli  eum  recipiunt.in  quibus  Deo 
mortuae  animae  reperiuntur,  «  et  in  congerie  mor- 
tuorum  vigilabit,  »  id  est,  in  congregatione  pecca- 
torum  astutiae  sua  insidias  confidenter  exerit.Et  ne 
mirerie  quod  ad  irjles  Dei  judicio  ducetur,  vel  eos 
se^ucere  permittetur  Antichristus,  quia  «  dulcis 
fuit,  »  subaudi.etiam  antequam  veniret;  «  dulcis,» 


pescitur.  Quod  si  quasras  cur  ila  illos_caecan  per- 
miserit : 

Vers.  22  26.  —  «  Nunquid,  ait,  Deum  quispiam 
docebit  scientiam,  qui  excelsos  judicat?  »  Ac  si 
aperte  dicat:  «  0  homo  tu  quis  es,  qui  respondeas 
Deo  ?  i)  (Rom.  ix).  «  Qui  excelsos,  »  inquit,jd  est, 
angelos  «  judicat,  »  ulius  videlicet  in  aeterna  luce 
statuens.alios  sponte  lapsos  in  aeternas  drttnnationis 
ultioneprosiernens.Incomprehensibiliajudicia  ejus 
hoc  disponunt,  quod  «  istemorilur  robustus  et  sa- 
nus,  dives  et  felix,  viscera  ejus  plena  suut  adipe, 
et  medullis  ossa  ejus  irrigantur  ;  aiius  vero,  »  vide- 
licet  similis  mei,  «  moritur  in  amariludine  animae 
suas  absque  ullis  opibus.   Et  tamen  simul,  id   est 


sirailiter, «  in  pulvere  dormient  [al.,  et  vermes  ope-  g  inquam,  «  fuit  glareis  Coeyti,  »  id  est,  eisdem  re- 


rient  eos],  »  ac  si  dicat:  Quia  similiter  ad  terram 
redeunt,  nec  divitiae  debent  mentem  extollere,  nec 
inopia  perturbare. 

Vers.  27.  —  «  Certe  novi  cogitationes  vestras,  » 
videlicet,  quia  ex  praesenti  flagello  me  impium  esse 
cor.jicitis,»  et  sententias  contra  me  imqnas,  »  id 
est  factis  meis  non  aequas,subaudi  novi,  quia  quas 
de  irapio  universaliter  dicius,  propter  me  concin- 
natis.  i  Novi,  »  inquam. 

Vers.  28.  —  «  Dicitis  enim,  »  scilicel  insultan- 
tes  :  «  Ubi  esl  domus  principis,»  videlicet,quondam 
in  principatn  superbientis,  et  quasi  in  exemplum 
aliorum  me  ad  spectaculum  proponentes,  «  et  nbi 
sunt,  »  dicitis,  «  taLernacula  impiorum,  »  subaudi 
sic  omnes,velut  iste.cum  labernaculis  suis  pereunt. 


probis  idem  spiritus  erroris  mngis  quam  spiritus 
veritatis,  in  cordeet  in  ore  accepius  fuit,  qui  sem- 
per  sunt  fluiis  voluptatibus  dediti,  ideo  filareis.quae 
sunt  lapilli  fluminum,meritn  comparantur,tenden- 
tes  ad  luctum,  qui  signiflcatur  per  Coeytum,quem 
fluvium  sapienles  sosculi  apud  inleros  currere  pu- 
taverunt.  Dicitur  autem  Cocytus.Uraeca  lingua  /u- 
c/ws,qui  tamen  luctus  feminarum  solet  intelligi  vel 
quorumlibetinfirmantium  Dulcisitaquefuitvelerit, 
Antichrislus  glareis  Cocyti,  id  est,  fluxe  viventibus 
reprobis,  quorum  luctus  vere  infirmantium  luctus 
est.  Et  hic  cum  venerit,  «  post  seouinem  hominem 
trahet,  »  id  est,omnem  humana  tantum  sapientem, 
nam  reprobi  omnes  postillum  contluent.  «  Etante 
se,  »  id  est  antequara  veniat,  non  quidem  omnes. 


, r -_,  ., , __ , 

Possunt  haec  quae  dicta  sunt,de  iniquo  divile  accipi  "  multi  eniin  a  diabolo  convertuntur  ad  Deum,   sed 


etiam  allegorice.  «  Viscera,  inq'iii,ejus  plena  suut 
adipe  (v$rs.  24),»  id  est,  mens  ejus  plenaest  tumore 
superbiae,  quae  sic-  ex  abundaniia  reruin  tenditur, 
sicut  adepsexcibo  nascitur,«  et  medullis  ossaejus 
irrigantur  (ibid.),»  id  esl  divitiis  dign!tates,quibus 
velut  ossibus  fulcitur,vel  malis  desidenisduraecon- 
suetudines  ejus  impinguantur.  «  Alius  in  amaritu- 
dine  animae  suae  moritur  (vers.  25),»  divitias  habere 
concupiscens  et  nonvalens.o  Et  tamen  siraulomnes 
in  pulvere  dormient,  »  id  est.in  terrenis  desidenis 
mentis  oculos  claudent,«  et  vermes,  »  id  est  curae 
carnales,  «  operienl  eos  (vers.  26),  »  in  illis,  tam 
eum  qui  habet  quam  eum  qui  concupiscens  non 
habet.«  Cerle  novi  cogitaiiones  vestras,  «  videlicet, 
verbis  vel  operibus  demonstratas.  Sequitur  enim, 
«  et  sententias  vestras  contra  me  iniquas,  »  et  cae- 
tera  similiter  ut  supra  dictum  est : 

Uers.  i9,  30.  —  «  Interrogate,  »  subaudi  eaquae 
dixi,  quemlibet  de  viatoribus.id  est,  de  his  qui  hoc 
mundo  non  pro  patria,  sed  pro   via  utuntur,  «  et 


«  innumerabiles,  »  subaudi  Irahet.liicirco  praemit- 
tit,  «  post  se  omnem  hominem,  »  quod  minus  est, 
et  addidit,«  antese  463  innuinerabiles,»  quod  plus 
est,  quamvis  plus  esse  videatur  omnis  bomo,quam 
innumerabiles  homines,quia  videlicet  innumerabi- 
les,  quos  per  quinque  annorumante  se  trahit.mul- 
to  plures  sunt,  quam  omnes,  quos  suo  ternpore,  id 
est  tribus  annis,  praesentes  inveniet.  Et  ideo  recte 
praemisit,  «  post  se  omnem  hominem,  »  quod  mi- 
nus  esl,  «  et  ante  se,  »  id  est  quod,  ut  praedictum 
est,  plus  est. 

Vers.  34.  —  «  Quomodo  igitur  consolamini,  »  id 
est  criminamini  me  Irusira  ;  nam  per  antiphrasim 
dixit,  «  consolamini,  »  videlicet  conjiciendo  ex  ad- 
D  versitate  ista,  quod  impius  sim  hypocrita.cum  im- 
pii  multis  felices  videantur,et  ille  praecipue  prospe- 
rabitur,  qui  est  procul  dubio  universae  impietatis 
caput,  «  cum  responsio  vestra  reougnare  ostensa 
sit  veritati?  » 
Cap.  XXII,  vers.  1,2.  —  «  Respondens   Eliphaz 


haec  eadem,  »  subaudi,quae  dixi,«  illum  intelligere      Themanites  dixit :  Nunquid  Deo  comparari  potesl 


cognoscetis,  quia  in  diem  perditionisservatur  ma- 
lus,  »  scilicet,  qui  hic  in  via  sua  prosperatur,  «  et 
ad  diem  furoris  ducetur,  »  videlicet,  dum  hic  flo- 
rere  permittitur.  Attamen: 

Vers.  31.  — -(  Quis  arguet  coram  eovias  ejus?» 
Quod  quidemetsi  non  de  omni  impio  accipi  posse 


homo  ?  »  Ecce  jam  tertio  Eliphaz  H.  Job  aggreditur 
aperta  fronte,  et  nibil  habens  de  amici  reverentia, 
videlicet  quia  nonjamuniversaliterloquendo  contra 
impium,  ex  obliquo  percutere  curat,  quod  semel  et 
iterum  fecerat.sed  in  personam  ejus  invehitur,  et 
falsa  in  eum  crimina  nominat,  in  exprimendo  con- 


105" 


COMMENT.  IN  JOB. 


105$ 


cinnat.  Quod  a  laude  Dei  ineipit,  utpote  qui  se  illi  A  "  non  oppressum  iri  ?  »  Tribulationes  idcirco  aquis 
obsequium  prsstare  arbilratur.  «  Nunquid,  ait.Deo  tumenlibus  comparat,  quia  dum  aliae  super  alias 
comparari  potest  homo  etiam  cum  perleclaa  tuerit  irruunt ;  quasi  aquis  tumenlibus,  unde  undas  pu 
scientiae  ?  »  Subaudi  :  Nun.  In  comparatiune  etenim 
Dei  scienlia  nostra  ignorantia  est 


Vers.3. —  v  Quid  prodest  Deo  ai  justus  fueris  ?» 
subaudi  :  Nibil.  In  omnem  quippe  quod  recte  agi- 
mus,  nosmetipsos,  non  autem  ipsuui  Dominum  ju- 
vu:nus.«  Aut  quid  ei  conleres,si  immaculata  fuerit 
via  tua?  »  subaudi :  Nihil.  «  Quoniam  bonorum 
meorum,  inquit  Psalmista,  non  eges  (Psal.  xv).  » 

Vehs.  4.  —  «  Nunquid  tiraens,»  subaudi,  forlitu- 
dinem  tuam,  «  arguet  te,  »  videlicet  more  regum 
lerrenorum.qui  suspectam  sibi  aliquorum.qui  sibi 
subjecti  sunt,  potentiara,  ne  increscat,   proposilis 


tabas,  inquit,  insultatio  est  et  irrisio.  qua  et  sub- 
jungit : 

Vers.  12.  —  «  An  non  cogitas,  »  subaudi  modo, 
sicut  tucc  quando  mala  ista  faciebas,  «  an  non  cu- 
gitas,  inquam,  quod  Deus  excelsior  ccelo  sit;  et 
super  stellarum  verticem  sublimetur,  »  subaudi  et 
ideo  quae  in  terra  fiunt  non  videt?  An  non  cogitas 
hoc? 

Vers.  13.  —  «  Et  dicis  :  Quid  enim  novitDeus,  » 
scilicet  superioribus  intentus,  «  et  quasi  per  cali- 
ginem  judicat,  »  subaudi  si  quid  videt. 

Vers.  14.  —  •  Nubes  laiibulum  ejus,  »  subaudi 


occasionibus  praeveniunt.ut  imminuant  vel  penitus       nunquid  dicis,  videlicet  quia  inter  nos,  et  ccelestem 


auferant.  «  Nunquid,  inquit,  hoc  timens  te  arguit 
et  venist  tecum  injudicium  ?  »  lloc  nimis  otiosum 
est.et  eorum  qui  omnino  verba  sua  meteri  nesciunt. 
Sed  deotiosis  ad  contumeliosa  protinus  prorumpil, 
dicens : 

Vers.  5. —  «  Et  non  propter  malitiam  luam  plu- 
rimam.et  infinilas  iniquitates  tuas,»  subaudiarguet 
te?  «  Abstulisti  enim  pignus  »  viduae,  et  caetera 
qua?,  quia  valde  justa  historiam  patent,  exponenda 
ad  litteram  non  sunt,  sed,  quomodo  haereticorum 
falsitati  congruant,  demonstrandum  est. 

Vers.  6.  —  «  Abstulisti,»  inquiunt  sanctae  Eccle- 
siae  haerctici,  «  pignus  fratrura  tuorum,  »  id  est  ab 
his  qui  a  notiis  ad  te  veniunt,  inutiliter  confessio- 
nem  erroris  exegisti,  per  quod  pignus  perdidcruni, 


sedem  aeriae  partes  intersuul.o  uec  nostra  conside- 
rat,  »  inquis,  id  est  minus  ima  perpsndit  supe- 
riora  curans,«  et  circa  cardines  cceii  perambulat.i 
subaudi  ita  ut  interiora  non  videat.  Videlicet,  baac 
cogitans  falleris  ;  ille  namque  sisut  adest  singulis 
ut  simul  oranibus  nunquam  desit,sic  omnibus  in- 
lendit  ut  singulis  adsit,  sic  extenora  circumdat  ul 
interiora  impleat,  sic  summaregit  ut  ima  non  de- 
serat,  sic  imis  prassens  est  ul  a  superioribus  non 
recedat.  Tu  autem  aliter,  ul  dictum  est  cogitans  : 
Vers.  15.  —  «  Nunquid  semiiam  saiculoruin  cu- 
stodire,  »  id  est  perseveranter  superbire,»  cupis?» 
Semita  namque  saeculorum  est  superbia,sicut  econ- 
tra  semita  Redemptoris  nostri  est  humilitas.  Unde 
et  de   eadem  superbiaj  semita  subditur,  «   quam 


ld  est  donum  Spiritus   sancti,  quod    acceperant  a  "  oalc.iverunt,  »  id   est  consuetudinaliter  ambulave- 

runt,  ■  viri  iniqui,  »  scilicet  quicunque  vitam  hanc 
transigunt  elati. 

Vers.  16.  —  «  Qui  sublati  sunl,  »  scilicet  a  prae- 
senti  vita,«  ante  tempis  suum,»  id  est  citius  quam 
arbitrati  sunt,  dum  longiora  sibi  ejusdem  vitae  spa- 
tia  repromiltunt.  Nam  quia  accepta  tempora  non 
ad  fructum  pcenitenliae,  sed  ad  usum  iniquitalis 
vertunt,quod  a  divinamisericordiamereri  poterant 
spatium  vivendi  amittunt.«  Sublati  sunt,»  ioquam, 
«  et  fluvius,  »  id  est  morlalitatis  decursus,  «  sub- 
vertit  fundamentum  eorum,  »  videlicet  quod  in  ter- 
renis  rebus  lixerunt,  quia  ad  aeterna  transire  non 
curaverunt,  utpote  ad  terrenam  pertinentes  genera- 
tionem  Cham.  qui  primus  in  terra  civitatem  con- 
D  slruxisse  describitur,  in  quo  videlicet  aperte  mon- 
straiur  quia  ipse  in  terralundamentum  posoit,qui 
a  soliditate  a-ternaa  patria?  alienus  fuit.  o  Fluvius  » 
ergo,  inquit,  «  subvertit  fundamentum  eorum.  » 

Vers.  17.  —  «  Qui  dicebant  Deo  :  Recede  a  no- 
bis.  »  Hoc  et  a  B.  Job  dictum,  et  superius  exposi- 
tum  est.  «  Et  quasi  nihil  possit  facereOmnipolens, 
aeslimabant  eum.  «  Et  hoc  a  B.  Job  eadem  senten- 
tia,sed  alio  sermone  dictum  est,  «  quis  est  Omni- 
polens  ut  serviamus  ei?  »  (Job  xxi).  Ita,  inquam, 
«  aestiuiabant  eum  quisi  nihil  posset  fjcere.  » 

Vers.18. —  «  Cum  ille  implesset  domos  eorum  bo- 
nie,»  subauditemporalibug,quia  videlicel  dona  sua 


nobis.  «  Et  nudos,  »  id  est  simplices  et  incnutos, 
«  spoliasii  veslibus,  »  id  est  diversarum  graliarum 
privarti  ornatibus. 

Vers.  7.  —  «  Aqudm  lasso,  »  id  est  veritatis  pn- 
culum  sitienti,  «  non  dedisti,  »  sed  errorem  propi- 
nasti.  «  Et  esurienti  panem,»  id  est  doctnnam  sa- 
nam,quam  dederamus,  »  aubtraxisti,  »  scilicet  do- 
clrinis  aliis. 

Vers.  8.  —  «  In  fortitudine  brachii  tui,  »  id  est 
in  vehementia  tuaspraedicationispossidebas  terrai), 
scilicet  universam,  «  et  potentissimus,  »  non  ra- 
lione  verilatis.sed  poteniia  fortitudinis,  «  obtinebas 
eam.  » 

Vf.rs.  9.  —  «  Viduas,  »  id  est  plebes  a  nobis  le- 
gitimis  p'jstoribus  separatas,  «  dimisisti  vacuas,  » 
videlicet  praedicatkme  sana,  «  et  lacertas  pupillo- 
rum,  »  id  est  opera  discipulorum  nostrorum  bene 
cceptas  «  comminuisti.  » 

Vers.10.  —  «  Propterea  circuradatus  es  laqueis,» 
scilicet  perGdiae  tuae.id  est  adversitas  condigna  in- 
venit,«  et  conturbat  te  lormido  subita,  »  id  est  an- 
gU3tiaquaconsiderare  negligebas  dum  tibi  arderet 
prosperitas. 

Vers.  11.  —  «  Et  putabas  te  teuebras,  »  id  est 
conturbationemgaudii  tui.quotelucerepraesuraebHS 
«  non  visurum,  etimpetu  a^u.rum  inundantium,» 
id  est  vehemeniia  tribulaiionum   supeivenientium, 


10:9 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIRNSIS 


1060 


eiiam  ingratis  non  denegat,   ut   duriora  eos  tune  A.  spirituum  insidias  in  menle  tolerabat.  Quod  etiam 


supplicia  puniant,  quorum  hic  malitiam  nec  dona 
vicerunt.  «  Quorum  sententia  longe  sil  a  ine.»  Hoc 
et  per  beatum  Job  diclum  esl.  Ait.namque:  «  Quo- 
rum  consilium  longe  sit  u  me  (Job  xxt).  » 

Vers.  19.  —  «  Videbunt  justi,  »  subaudi  inleri- 
tum  eorum,«  el  liftabuniur,  »  t-inc  videlicet.quan- 
do  districlo  judici  perfeciajam  securitate  exsulta- 
tionis  inha_rentes,nil  de  se  quod  metuant  habebunt, 
«  et  innocens,  »  scilicet  qui  nunc  gemit  videns  eos 
in  inii|uitite  morientes.tunc  «  subsannabit  eos,»  id 
estnu!lacommiserationemovebiturergaeo3sumrnae 
concordansjustitiaeinaeterna  peccatorumultione. 

Vers.  20.  —  »  Nonne  succisa  esl  ereclio,  •  id  est 
superbia  eorum,  tunc  videlicet.cum  vel  a  praesenti 


in  Is  iac  npero  ..ub  Alliphylorum  pravilate  designa- 
tum  esl,  qui  putens,  quos  Isaac  foderat,terrae  con- 
gerie  replebant  {Gen  xxvi).  Immnndi  namque  spi- 
ritus  dum  Scripturae  sacrae  studentibus  terrenas 
cogitaliones  ingerunt.quasi  inventam  divinae  scien- 
tiae  aquam  tollunl 

Vers.  26.  —  «  Tunc,  »  scilicet,  cum  hoc  argen- 
tum  tihi  coacervatum  fuerit,«  superOmnipotentem 
deliciis  afflues,  »  id  est  in  amore  illius  saereeScri- 
ptune  epulis  satiatieris,  et  juxta  illud  :  «  Qua.  est 
ista  quae  ascendit  de  deserto  deliciis  aftluens  (Cant. 
vm),  »  dum  my.slicis  intelligenliis  pasceris,ad  su- 
pernt  qnotidiecontemplanda  sublevaberis.-  Etele- 
vabis,  »  scilicet,  hoc  mndo,«  ad  Deum  faciem,»  id 


vita  ad  intctitum,  vel  a  conspectu  aeterni  judicis  ad  n  est  mcntem  tuam.per  interiorem  imaginem  Deo  no- 

■  .      i • j: ~-  _-l:      "i _» :_-u:>-~, ..:.l~i:--i.  J -.--.«.. 


aeternae  gebennae  pertrahunlur  incendium,"  etreli 
quias  eorum,  »  idest  carnem  quof|ue  quam  hic  re- 
linquunt  in  resurrectione  recejdam,  «  devorabit 
ignis,  »  videlicel  ut464  cum  carneardeant  in  qua 
peccaverunt. 

Vers.  21,  —  «Arquiesce  ergo  ei,  »  id  est  nostra. 
conse'.ti  qua.  pro  illo  est  sententiae,  «  et  habeto  pa- 
earr,  »  videlicet  supernis  judiciis  non  resisten9,»  et 
per  ha?c  habebis  fructus  optimos,  »  id  est  opera 
facies  placentia  Deo.  Sic  et  hffiretici  solis  acquies- 
centibus  sibi  pacem  promittunt,  et  fiuctus  opti- 
mos,  quia  videlicet  contra  eos  qui  secum  sentiunt 
jurgari  desistunt,  et  solos  consentientes  sibi  opera 
bona  posse  agere  aestunant. 

Vers.  22.  —  «  Suscipe,  »  inquit,«  ex  ore  illius,» 


tam  atque  ronspicabi!em,quam  videlicet  dum  reatu 
culpa.  quisque  deprimilur,  levare  ud  Deum  cons- 
cientia  reverberata  ve.retur. 

Veks.  27.  —  «  Rogabis  eum,  et  exaudiet  te,  » 
subaudi.qui  sua  haclenus  praeeepta  contemnentem 
noluit  audire.  «  Et  vota  tua  reddes,  »  id  est  bonum 
propositum  tenere  valebis,  videlicei,  remota  culpa 
vel  culpae  pcena,  qua  nunc  obsistente  reddere  non 
potes  Saepe  enim  ex  culpa  agitur  ut  volenti  bonum 
posse  subtrahatur. 

Vebs.  28.  —  «  Decernes  rem,  et  veniet  tibi,  » 
subaudi,  qui  nunc,  dum  injuslus  es,  adipisci 
non  potes  qund  appetis,  «  et  in  viis  tuis  splen- 
debit  lumen  luum,  »  id  est  in  operibus  luis  justi- 
tia  tua  alils  erit  in  exemplum.  llos  optimos  Iructus 


subaudi  egressam,  quam  nos  docemus.legem,  «  et  C  habebis,  si,  ut  supra  dixi,  legem  ex  ore  illius  su- 
pone  sermones  ejus  in  corde  tuo,  »   subaudi,  quos      sceperis. 


nunc  usque  per  hypocrisin  habebas  non  in  corde, 
sed  tanlum  in  ore  luo. 

Vers.  23.  --  «  Si  reversu9  fueris  ad  Omnipolen- 
tem.  »  Ut  ex  haereticorum  persona  procedat,  quo- 
niam  satis,  ut  dictum  est,  palet  in  liltera:  «  Si  re- 
versus,  »  inquit,  «  fueris  ad  Omnipotentein,»  scili- 
cet,  a  quo  per  errorem  discessisti,»  a.dificaberis,  » 
id  est,  prospera  recuperabis,  «  et  longe  facies  ini- 
quitatem  a  tahernaculo  tuo,  »  id  est  tam  a  corde, 
quam  a  corpore  luo,  quia  videlicet,el  in  cogitatione 
mundaberis,  et  in  opere. 

Vers.  24.  —  «  Dabit  pro  lerra  silicem,  »  id  est 
pro  his  omnihus  in  quibus  tui   infirmantur  actus, 


Vers.  29.  —  «  Qui  enim  humiliatus  fueril,  »  id 
esthumiliter  legem  pjus  susceperit,«  erit  in  gloria,» 
videlicel,  juxta  illud,  «  Qui  autem  se  humiliaverit, 
exaltabilur  (Matlh.  xxm  ;  Luc.  xiv,  xvm),  »  — u  et 
qui  inclinaverit  oculos,»  id  est  nullum  despiciendo 
respexerit.  sed  se  minorem  atque  imparem  cunclis 
quos  aspicit  a?stimaverit, «  ipse  salvabiinr,  »  id  est 
aliitudinem  ascendet  ventatis,  quia  lalsum  super- 
bia.  verticem  deseruit. 

Vers.  30.  — «  SaKabitur  innocens,  >■  scilicet.in 
retributione  regni  iceleslis  «Salvabiiur  auiem  mun- 
diiia  manuum  suarum,  videlicet.quia  illum  in  ex- 
tretno  exaniine  justitia  judicis  interni  salvat,quem 


solidam  reddet  fortitudinpm,  «  et  pro  silice  lorren-  D  hic  non  in  sua  virlute  praesumentem  pietaspjus  ab 


tes  aureos,  »  id  est  pro  robusto  opere  clarilatem 
doctrina.,  quia  videlicet  quaei  ex  forlitudine  de- 
fliuini  torrentes  aurei,  cum  ab  ore  bene  viveutium 
saciae  doctrina.  claritas  alfluil. 

Vers.  25.  —  «  Eiitque  Omnipolens  contra  hostes 
tuos,  »  id  est  prolestabil  contra  spiritus  malignos. 
«  et  »  illo  per  suam  virtutem  eos  depellen*e  «  argen- 
tum  coarcervabitur  tibi,  »  id  est  lucidum  exubera- 
bit  intus  tnlentum  eloquii  divini,videlicet,te  dicen- 
te.juxla  Psalmistam  :  «  Declinate  a  me,  maligi;i,et 
scrutabor  mandaia  Dei  mei  (Psal.  cxvmj :  »  quae 
profectc  perscrulari  non  poterat,  cum  mali0norura 


immundis  operibus  liberat.Cuncta  ha_c  Eliphaz  elsi 
rcota  protulit,  cui  tamen  proferret  ignoravit,  quia 
docere  meliorem  audere  non  debuit,  •  frustra  »  au- 
tem,  ut  per  Salomonem  dicitur,  « jaritur  rete  ante 
oculos  pennalorum  (Prov.i),  »  quia  videlicet  pen- 
nati  sunt  bonorum  spiritus,  qui  dum  ad  alliora  per 
spem  veritalis  evolant,  anposita  pravornm  homi- 
uum  deceptionis  retiacula  declinant. 

Cap.  XXMI.vers.I.—  o  Respondens  autem  Job,» 
mores  su^s  planioribus  verbis  inchoat,  sed  dicta 
sua  alta  mysteriorum  persecutiune  consummat.Qui 
quam  invitus  atque  coactus  bona  sua   enumeret, 


1061 


COMMENT.  IN  JOB. 


1092 


videlicel  quia  falsa  crimina  sustinebat,ethoc  modo,  ^  «  et  perveniat  ad  victoriam  judicium  meum,  »   id 


juxta  Aposloluni,  insipiens  cogebatur  fieri  [II  Cor. 
n),  qui  potius  ab  amicis  debuisset  commendari ; 
quam  invitus.inquam.hoc  (aciat,  ipse  indicat,dum 
respondens  hoc  niodo  inciipit: 

Vers.  2.  —  «  Nunc  quoque,  »  id  est,dum  vosqui 
raeconsolari  debuistis.potius  adversando  cogitis  ut 
ipse  me  consoler  commemorando  bona  quae  gessi. 
((  in  amaritudine  est  sermo  meus,  i  id  est.non  cum 
vana  gloriatione.sed  cum  umaro  animo  loquor,»  et 
maous  plagae  meae  aggravata  est  super  gemitum 
meum,»  quia  videlicet,inordinatae  consolationis  in- 
tentio  pereussionem,  quam  imminuere  debuit.mul- 
lij)licavit,vel  ut  siibtilius  in  typum  sanctae  Ecclesiae 
referatur,  <t  manus,  »  inquil,  «  plagae  meae  aggra- 


est,  ettune  insidiantem  adversarium  perabsolutio- 
nis  meae.judicium  465  victor  excludiim.  Sed  quid 
agam  ?  Quomodo  ad  solium  ejus  perveniam? 

Vers.  8,  9.  —  «  Si  ad  Urientem  iero,  non  appa- 
ret,  »  et  caetera.  Anhelantius  exprimi  non  potuit 
desiderium  quaerentis  in  ventatem  1'ariem  Domini. 
Et  haec  quidem  satis  in  littera  cocstant,  videlicet, 
qui.i  Crealor  omnium  in  parte  non  est  qui  ubique 
est,  et  invisibilis  atque  incircumscriptus  intra  se- 
metipsum  omnia  continet,  el  omnia  videt.  Unde  et 
sequitur  : 

Vers.  10.  —  (i  Ipse  vero  scit  viam  meam.»  Ac  si 
dicat :  Videre  non  valeo  videntem  me  et  eum  qui 
me  subtiliter  intuelur,  intueri  non  possum.Sed  tu- 


vata  esl,  »  quia  priiram  electi  percussionem  consi-  „  men  b;ec  aliter  inlelligi  possunl :  «  Si  ad  Orientem 

iero,»  id  ust  si  mentem  in  consideratioue  majestatis 
ejus  extulero,  «  non  apparet,  »  quia  videlicet.qua- 
lis  sit  a  cogitatione  mortali  videri  non  preevalet. 
«  Si  ad  Occidenlem,  »  id  est  si  ad  considerandaoi 
humanam  mortalitatem  menlis  oculos  deilexero, 
«  non  intelligameum,»  subaudi  sed  potiusindigr.um 
me  ejus  visione  esse  cognoscam.  «  Et  si  ad  sini- 
slram,  »  subaudi  iero,  id  est  peccatorum  delecta- 
tionibus  consensero,  «  quid  ugam,  »  id  est  quid 
proficiam  ?  subaudi  nonenim  indelectatione  peccati 
valet  agnosci.  «  Si  me  venam  ad  dexteram,»  id  est 
si  de  meis  virtutibus  me  extollam,«  non  videbo  il- 
lum,  >»  subaudi  sed  amplius  exercebor  per  super- 
biam.  «  Ipse  vero  scit  viam  meam,  »  ac  si  dicat : 
Qoamvis  illum  non  videam,  tamen  coram  illo  con- 


derant,  quod  a  conditoris  sui  visione  divisi  sunt, 
sed  cum  adhuc  etiam  adversa  in  hac  vita  acce- 
dunt,  manus,  id  est  fortitudo  plagae  eorum  super 
gemitum  ipsorum  gravatur.  Jam  vero  testem  ha- 
bereDeum  cupiensquodvera  de  seipso  dicturussit : 

Vers.  3.  —  «  Quis  mihi  det  [tribuat],»  inquit,«ut 
cognoscam  et  inveniam  illum,  »  videlicet  ut  mihi 
perhibeat  testimonium,  «  et  veniam  usque  ad  so- 
lium  ejus,  »  scilicel,  ut  inter  me  et  vos  causa  mea 
illo  praesidenle  agatur.  Quod  omnino  non  vane 
optat,  quia  sic  futurum  est  paulo  post,  cum  ami- 
cos  ejus  Deus  redarguit,  et  testimonium  perhibet 
de  illo,  dicendo  :  «  Non  eslis  lccuti  rectnm  coram 
me,  sicui  servus  meus  Job  (Jnb  xlu).  » 

Vers.  4.  —  «  Ponam,  »  inquit,  «   coram  eo  judi 


.   „„„.    T.  .      .     „ ,       ., ,  „„.„....,„     j„v..  -  ,  

cium,  »  id  est,conscienlia;  meae  testem  invoco  eum,  ^  'ido  dicere  me  quae  de  me  bona  dicturus  sum,quia 


«  et  os  meum  replebo  increputionibus,»  increpatio- 
nibus,  inquam.meis.ne  dicam  laudibus,  quia  bona 
ipsa  quae  dicturus  sum  non  tam  laudes  quam  in- 
crepationes  sunt,  quia  non  cum  jactantia,  sed  cum 
amaritudine  tristitiae  a  me  proferuntur. 

Vers.  5.  —  «  Ut  sciam  verba  qua?  mihi  respon- 
deat,  »  quod  videlicet,  meretur  amara  et  humilis 
conscientia,  «  et  intelligam  quid  loquatur  mihi,  » 
id  est  quod  testimonium  perhiheat  aquitate  judicii 
sui.  Et  ad  hoc  tendens. 

Vers.  6.  —  «  Nolo   multa  fortitudine  contendat 
mecum,  nec  magnitudinis  suae  mole   me  premat.  » 
Mens  etenim  quaelibet  justi  si  ab  Omnipotente  di 
stricte  judicatur,  mole  premitur.  Quis  vero  coram 


videlicet,  «  ipse  scit  viam  meam,  »  id  est  el  quae 
egerim,  et  qua  intentione,  vel  humilitale  nunc  Ula 
commemoraius  sim,  «  ipse  scit.  El  probavit  me 
quasi  aurum,quod  per  ignem  transit,»  id  est  Qam- 
ma  desiderii,  quo  anima  mea  liquefit,  durn,  ut  su- 
pra  dictum  est,  «  illum  quaeril  et  non  invenit, »  si- 
mul  cum  ipso  Qagelloquo  crucior,puriorem  me  red- 
det  sibi.  Nunc  quoniam,  licet  cum  non  videamus, 
ante  sulium  ejus,  qui  ubique  praesens  est,  sumus  ; 
audite  quam,  ut  dixi,  «  ipse  scit  viam  meam.  » 

Vers.11.  —  «  Vestigia  ejus  secutus  est  pes  meus,» 
ac  si  dicat  :  Nequaquam  ila,  sicut  vos  dixistis,am- 
bulavi  in  iniquitate,  sed  •  vestigia  ejus,  »  id  est 
exempla  pietatis  ejus,  «  secutusest  pes  meus, »  id 


illo  justus  inveniri  valeat,  si  secundum  suae  forti-  D  est    omnis  propositi    mei  motus,  sive    prolectus. 


tudinis    majestatem   vitam    hominum    discutiat  ? 
ergo  nolo.  Sed  nuid  ? 

Vers.  7.  —  »  Proponat  aequitaatem  contra  me  » 
subaudi,  potius  quam  fortitudinem,  id  est  mensu- 
ramhumanam  perpendensita  se  conformet  etaptei, 
ut  eum  humana  infirmitas  sustinere  valeat.Quo  dl- 
cto,  mirabiliter  adventum  mediatoris  Dei  el  bomi- 
num  Christi  Jesu  iinplorare  videtur,  qui  a  forlilu- 
dine  divinitatis  suae  descendens,  infirmitatem  no- 
stram  suscepil,  ul  infirmus  homo  ad  eum  invenire 
accessumgratiae  quandoque  potuisset.»  Proponrit,« 
inqnam,  «  aequitalem  contra  ine,  »   ut  dictum  est, 


«  Viam  ejus,  »  id  est  legem  ejus.scilicet  illam  quae 
etiam  absqne  Scriptura  naturaliter  scitur  ab  omni- 
bus.cujus  haec  summa  est :  ■  Quod  tibi  non  vis  tie- 
ri,  alii  ne  feceris  (Tub.  iv),  »  —  «  custodivi,  et  non 
declinavi  ex  ea.  » 

Vers.  12.  —  «  A  mandatis  labiorum  ejus,»  scili- 
cet  illis  quae  praeter  naturalem  legem  sanctis  Patri- 
bus  est  locutus,  «  non  recessi,  »  et  haec  non  super- 
ficie  tenus  observavi,«  sed  in  sinu  meo,»  id  est  in 
secreto  cordia  et  radice  purae  intetitioiiis,«  abscon- 
di,  »  id  est  memoriae  macdavi,  «  verba  oris  ejus,» 
id  est  dicta  mihi  ex  auctoritate  ejus.   Et  si  quseras 


1063 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1064 


cur  lam  sollicite  vel  tanta  intentione  egerim,  cau 
sarn  tibi  reddo  terribilem  dieens. 

Vers.  13.  —  «  Ipse  enim  solus  est,»  id  est  simi- 
lem  non  habet,  idcirco  non  negligenter  coram  illo 
ambulandum  est.  «  Solus,inquam,est,»  quia  vide- 
licet  esse  ejus  non  tale  est  quale  est  esse  angelo- 
rum,  aut  hominum,  aut  cceli,  aut  terrae.aut  maris, 
.iut  aeris;  et  ideo  sollicite  timendus  est,  quia  «  et 
nemo  potesl  avertere  cogitationes  ejus,»  id  est  quia 
semel  fixanequaquam  ab  aliquo  mulari  possuntju- 
dicia  ejus,  et  :<  quia  horrendum  est  incidere  in  ma- 
nus  ejus  [Hebr.x),»  —  «  et  animaejus,»  id  est  omnia 
penetraris.cunota  disponens  vis  ejus,«  quodcunque 
voluit,  hoc  fecil,  »  quia  videlicet  tam  in  apostatis 
angelis  quam  in  t.omiiiibus  perversis  ;  inde  quo  |ue 
voluntatera  suam  implet.  unde  voluntati  illius  re- 
pugnare  videntur.  Ideo,inquam,timendus  est.quia, 
Vers.  —  «  Cum  expleverit  in  me  voluntttem 
suam,  »  id  esl  curn  pwsentihus  flagellis  me  alflixe- 
rit,quantum  voluerit,«  el  alia  similia  multa  pr>esto 
sunt  ei,  »  id  est  si  ferire  cogitat,  adhuc  invenit, 
unde  plagam  tam  temporalem  quam  aeternam  au- 
geat. 

Vers.  15.  —  «  Et  idcirco  a  facie  ejus  turbatus 
sum,  »  id  est  in  omni  vita  mea  timui  eum,«  etcon- 
siderans  eum,  »  videlicel  in  cordis  secretario  per 
contemplationem,  idcirco  majestatis  ejus  assistens 
«  timore  sollicitor,  id  est  senlentiam  ejus  super 
me  semper  suspectam  habeo.  Et  hunc  spiritum  ti- 
moris  Domini  non  ex  ine  habeo,  sed  ex  ejus  domo. 
Hoc  est,  quod  sequilur: 

Vers.  16.  —  ci  Deus  mollivit  cor  meum, »  scili- 
cet  ut  timerem  eum.quem  non  liment  obdurati.quo- 
rum  cordi  lapid^a  sunt,«  et  Omnipoiens  conturba- 
vit  me,  i,  scilicet  utili  pavore,  ne  dur«  mentis  es- 
sem,  et  proinde  in  malum  corruerem. 

Vers.  17  —  «  Non  enim  perii  propter  imminen- 
tes  tenebras,  »  ac  si  dicat:  Huno  in  me  timorem 
Doaiini  esse  non  vobis  pnesens  flagellum  faciatin- 
credibile,  neque  dicatis  :  Si  ita  timoralns  fuisti, 
quare  ego  peris  ?  Ne  inquam,ita  dicatis :  «  Non  enim 
perii,  »  scilicet  in  praesenti,  «  propter  imminentes 
tenebras,»  id  estideo  nt  futuras  tenebras  meae.ut  pu- 
tatis,  impetiati  debitas  lali  plaga  communitus  per 
pconitentiim  evadnm,«  nec  faciem  meam,«  id  est 
nieniem  meam,«  operuit  caligo,»  id  est  Dei  oblivio, 


A  qui  impii  sunt,  etea  faciunt  qus  vos  me  fecisse  di- 
citis  quasi  impium,  longe  alii,  id  est  loi>ge  a  me  di- 
versi  sunt,  imo  et  econtrario  mihi  incedunt.  Hoc  et 
c»tera  quif  sequunlur  taliasunl,  ac  si  dicat  sancta 
Ecclesia  de  perlidia  boereticorum  :  «  Alii.  »  id  est  a 
me  extranei,  qui  ex  me  exierunt  quia  inei  non  erant 
«terminos  transtulerunt,  »  —  «  terminos,  »  videlicet 
antiquos  Scripturarum,  quos  sancti  Patres  posue- 
runt.  «  Diripuerunt  greees,  »  id  est  imperiios  po  • 
pulos,  «  et  paverunt  eos,  »  scilicet  pesliferis  do)tri- 
nis  ad  interficiendum  nulriendo. 

Vers.  3.  —  «  Asinum  pupillorum  abegerunt,  »  id 
est  quertlibel  indoctum  quidem,  el  terrenis  rebus 
insudantem,  sed  pupulis,  id  est  electis  Dei  teneris 
utilem  et  subsidia  ministrautem  a  via  veritatis  in 
g  errorem  suum  averterunt.  «  Et  abstulerunl  pro  pi- 
guere  bovem  viduae  »  id  est  nonunquam  etiam 
pr.edicalorem  fidei  catholieae,  ut  alii  sequantur  il  • 
lum.  Nam  boc  eat  quod  ait «  pro  pignore.  »  Pignus 
namque  cum  tollitur,  aliud  quidem  est  cum  tenetur- 
seil  taraen  adhuc  aliud  est  quod  quaentur.  «  Pro 
pi^nore  »  ergo  bos  tollitur,  quando  idcirco  ipse  prae- 
dicator  rapitur,  ut  alii  sequantur.  De  quibus  sub- 
ditur  : 

Vers.  4.  —  «  Subverterunt  pauperuc  viam,  »  id 
est  eorum  vitam,  qui  divini  eloquii  non  habeni  ar- 
gentum  et  aurum.et  ideo  facilius  subverti  possunt, 
<c  et  oppresserunt  pariler  mansuetos  lerras,  >  eos 
videlicet  quorum  mansuetudo  cum  discretione  non 
esl,  et  terrae  dedita  est. 
C  Veus.  5.  —  «  Alii  »  inquam,  non  ego,  quem  ona- 
gro  comparastis,  qui  se  liberum  natum  putat,  sed 
alii  longe  dissiiniles  mihi,  «  quasi  onagri  in  deser- 
lo,  »  idest  a  timore  Domini  soluti,  «  egrediuntur,  » 
scilicet  a  cominuni  conversatione  hoininum,  ut 
quasi  per  solitariam  viam  reverentiores  videantur. 
n  Egrediuntur,  inquarn,  quasi  onagri  ad  opus,»  non 
Uei,  sed  suum,  sicut  scriptum  est  :  «  Onager  as- 
suetus  in  solitudine  in  desiderio  anima?  suae,  attra 
hit  ventum  amoris  sui  [Jer.  n),  »  id  est  vir  466 
vanus  a  vinculis  fidei  et  rationis  alienus,  in  ambi- 
tione  cordis  sui  eam,  quas  non  aedificare,  sed  inflare 
novit,  attrahit  scientiam.  «  Egrediuntur,  inquam, 
quasi  ooagri.  Vigilantesque  ad  praedam,  »  id  est,  in- 
tenti  ad  depravandam  sacram  Scripluram,  et  ad  sui 


ta  ut  opus  sit  tali  me  excitari  fiagello.  Vos   istud  D  sensus  ser.villum    detorquendam,  «  praeparant  pa- 


latet,  sed  Deum  non  latet.  Iloc  est,quod  sequitur: 
Cap.  XXIV,  veks.  I.  —  «  Ab  Omnipotente.  non 
sunt  abscondita  tempora,  «  videlicet  nec  prasterita 
nec  futura  ;  quanto  raagisnec  inea  praesentia  ?«  (Jui 
autem  noverunt,»id  est  nosse  sibi  videntur,"  eum,» 
scilicet  qui  altum  sapiunt  (Roin.  xn),  et  apud  se  sa- 
pientes  sunt  (Rom.  xi),  subaudi  sicut  vos  qui  su- 
per  me  praeripitis,  et  sensu  vestro  profertis  ejus  ju- 
dicium,  «  ignorant  dies  illius,  »  id  esl  antiquam  et 
maturam  dispositionem  aeternitatis  ejus,  qua  ea 
quae  circa  me  sunt  el  similia  disponuntur. 
VtRs.  2.  —  «Aiii  tei-minos  tran^tulerunt,  »  id  est 


nem  liberis  suis,  »  id  est  doctrmain  mendacii  se- 
quacibus  suis. 

Vers.  6.  —  <c  Agrumnonsuum  demetunt, »  idest 
cordiDusauditorura  qui  a  fidelibus  virisbonum  verbi 
Dei  semen  acceperunt,  zizaniam  superseminant, 
quae  malo  suo  demetanl,  «  et  vineam  ejus,  quam  vi 
oppresserint  vindemiant,  -  id  est  riligiosum  lalio- 
rem  ejus  quem  contentiooibus  superare  possunt 
annihilant. 

Vers.  7.  —  «  Nudos,  »  subaudia  bonis  operibus 
«  diraittunt  homines;  videlicetsic  eos  docentes  vi- 
vere,  ut  appureat  turpitudo   eorum,  «  quibus  non 


1065 


COMMENT.  IN  JOB. 


1066 


est  operimentum  in  frigore,  ,  id  est   opus  bonum  A  cognoscentesnon  sieut  Deum  glorificaverunt  (Rom 
m  infide  htate.  .,  ..       •  .  -  °  \i>vm. 


in  infidelitate 

Vers.  8.  —  «  Quos  imbres  montium  rigant,  ..  id 
est  sacra  verba  doctorum  instruere  nunc  primum 
cceperant,«  et  non  habentes  velamen.  »  subaudi  ijuo 
illorum  tegantur  peccata,  «  amplexanlur  lapides,  » 
id  est.anctosumbiunlmartyres,  utbabere  merenn- 
tur  inlerces.ores    Talibus  inquam, 

Vers.  9.  —  «  Vim  fecerunl,  ..  quia  verbis  blan- 
dionbuspersuadere  non  possunt.verborum  efc-ope- 
rum  violentia  grassantur,,,  depra?daiites  pupillos,  » 
videlieet  quos  Pater  misericors  in  sinu  sanctae  Ec- 
clesia.  collocavit  tenere  nutriendos,  «  et  vulgum 
pauperem  spoliaverunt,  ..  id  est  populo  indocto 
lidei  tulerunt  vestimentum. 


),»  —  «  nescierunt.inquam,  nec  reversi  sunt  per  se- 
mitasejus,»idest  non  conversi  sunt  ad  Deum  per 
arctam  poenitentiae  viam,  quia  videlicet  justo  judi- 
cio  tam  obscuratum  quam  obduratum  est  cor  eo- 
rum.  Adhuc  sub  nominibus  duoiura  nequissimo- 
rum  scelerum,  homicidii  videlicet  et  adulierii,  ne- 
quitiam  deteslatur  haeretici. 

Vers.  14.  —  «  Mane,  inquit,  primo,  .,  id  est  in 
prosperitatis  sua.  gaudio,  neque  enim  ita  ut  littera 
sonat  magis  in  die  quam  in  nocte  fiunt  homicidia, 
sed  in  prosperitate  sua,ut  dictum  est,  quasi  «  mane 
primo  consurgithomicida,  id  est  erigitur  in  pra.- 
sentisvitaegloria;  «  interficiet  egenum  et  paupe- 
rem,»  id  est    infirmilatis    conscium    et    humilem. 


v  ,.-.  .T  __,._...-    -_..__,___    ci    uumuein. 

vers.  10  -  .  Nodis,  »  id  est  nullo   bouo  opere  fi  «  Per  noctem  vero,  »id  est  in  adversilale,  cum,dis- 

'11] !■)  t  l  i       ii    ___  r     i  1 1  ,■■■  .1  .-)      , .  i  .  U  ..  _    _  l_  _  . .-■  ..  u  _ 


ornatis,  «  et  incedentibus  absque  vestitu,  »  id  est 
quod  pejuspst,malaetdedeccrosa  facientibus,  «  et 
esurientit.us,,.  id  esl  ad  pcenitentiam  quandoque  re- 
dire  cupientibus,  «  tulerunt  spicu.,»  id  est  in  men- 
tibus  eorum  reposilas  perniciosis  suasionibus  de- 
struxere  Patrum  sententias,  quae  non  immerito  per 
spicas  signautur  ;  quia,  dum  saspe  per  figurata 
eloquia  prolerunturab  eis,  tegmen  littera.  quasi 
aristarum  palea  subtrahitur,  ut  ad  medullam  spi- 
ritus  perveniatur. 

Vers.  11.  —  «  Inter  acervos  eorum  meridiali 
sunt,»  id  est  persecutionum  potestatem  per  sc  non 
habentes,  eorum  mullitudini  sese  adjungendo  dele- 
ctati  sunt,  «  qui  calcatis  torcularihus,  »id  est  cru- 
entati  factis  crudelibus,  unde    et    David   propheta 


.  _.__,,,„„-,  uuuc    cl    uavm    propneta       conjugem  tollil,  dum  fidelem  animam  in  suum  er- 

sancta.  Ecclesue  alflictionem  conspiciens  psalmum  ^  rorem  allicit.  «  Oculus,    .    inquil     id    est  intentio 

DTO    torClll_nhn=    snrinsillP.,,1     „,..\      ..    <-,_!__. :_     •  _•     _  ,  ... 


ponenle  Deo,  subito  gloriam  acceplaj  potesiatis 
amiserit,  «  erit  quasi  fur,  .  quia  videlicet  locum 
mulat,  mentem  non  mutat,  dum  occulte  consilia 
mala  probet,  quia  vi  nocere  non  praevalet. 

Vers.  1  ..  —  «  Oculum  adulteri  observat  caligi- 
nem.  »  Hoc  etiam  juxtalilteram  nil  obstat  inlelligi, 
ut  qui  adulterium  perpeirare  desiderat,tenebr_s  ex- 
quirat.Sed  quia  contra  baereticos  sententia  promi- 
tur, «  oculus,  inquit,  adulteri  observat  caliginem,  « 
id  esl  sicut  adulter  per  tenebras  in  carnali  coitu  non 
prolem  quaerit,  sed  voluptatem  ;  sic  ba_reticus  in 
hypocrisi  adulterat  Dei  verbum,  quia  videiicet  non 
spirituales  Dei  filios  gignere,  sed  suam  scientiam 
praedicando  desideret  ostentare,  et  quasi  alienam 
conjugem  tollil,  dum  fidelem  animam  in  suum  er- 


pro  torcularibus  scripsit  (Psal.  vm).  ,.  Calcatis,  in- 
quam,  torcuiaribus,  id  est  rcspersi  sanctorum 
cruore  et  satiati  sedibus,  «  sitiunt,  „  id  est  adhuc 
facere  crudeliora  insistunl.  Et  hoc  agen   o  : 

Vers.  12.  —  «  De  civitatibus,  „  id  est  de  multis 
ecclesiarum  locis  vel  conventibus,«  fecerunt  viros,» 
id  est  forles  et  perfectos,  «  gemere.»  Sic  videlicet 
quomodo  gemebat,  prae  omnium  Ecclesiarum  solli- 
ciludine  Paulus,  cum  diceret : ,,  Quis  scandalizatur, 
et  ego  non  uror  (II  Cor.  xi) ;  „  et :  «  0  insensati 
Galatae.quis  vos  fascinavit  (Gatat.  m),  „  et  multa  ta- 
lia.  <  Et  anima  vulneratorum,  „  id  est  de  alieno 
lapsu  tabescentium  justorum,  «  clamavit,  »  scilicet 
ad  Deum,  »  et  Deus  inuitum    abire  non  palitur,  » 


ejus,  ,,  observat  caliginem,  »  videlicet  ut  homines 
lateat,  «  dicens  :  non  me  videbit  oculus,  »  subaudi 
humanus  :  nam  Dei  oculos  non  reveretur.  «  Ocu- 
lus,  »  inquam,  humanus,  quia  videlicet  quod,  ut 
pwedietnm  est,  in  mente  agitur,  valde  difficile  est, 
ut  ab  humano  visu  peneiretur.  »  Et  operiel  vultum 
suum,  „  id  est  per  hoc  quod  agit  eveniet,  ut  in  eo 
similitudo  Dei,  quae  est  vultus  cordis  humani,  ita 
confundatur,  ut  dicat  ei  Chrislus  in  die  judicii  : 
Non  novi  te.  OperieDS  ergo  sic  vultum  suum  quid 
agit  ? 

Vers.  16.  —  «  Perfodit  in  tenebris  domos,  „  id 
est  conscientias  justorum  sauciare  conatnr,  maxi- 
me  in  tenebris,    id    est   in   tempore    adversitatis, 


...  ..,,,„.  r '  """  '"  «--ueuii»,    iu    est    ln    tempore    arivers  ta;  s 

to  or  i'?amV  tS         ,   enHPriatUr*qUin0DDiSi  JU'  °  qUiDUS  Pr°SDere  ™Ub-  P»-sa  non        d      1 

StO  ornine  ln  listnm   alinmH     ._.,    ,,.,.,,..  i___.         -.„...  __-___,i_i, 


sto  ordine  injustum  aliquid  fieri  patitur. 

Vers.  13.  —  «  Ipsi  fueruntrebelles  lumini,  „  id 
est  non  per  ignorantiam  peccaverunt,  sed  per  su- 
perbiam.lumiuiscientisequod  habebant  rebellautes 
ore  et  opere,  quod  est,  blaspbemare  in  Spiritum 
sanctum.  «  Rebelles,inquam,  fuerunt, »  id  est  ela- 
tionis  suae  scutum,  ne  salubriter  in  corde  feriren- 
turjaculis  veritatis  objecerunt.  Et  quia  prius  scien- 
do«  rebelles  fuerunt,  »  postmodum  caecati  sunt,  ut 
nescirent.  Hoc  est,  quod  sequitur  :  «  Nescierunt 
vi-ts  ejus,»  id  est  traditi  sunl  »  in  reprobum  sensum 
et  obscuratum  est  insipiena  cor  eoruro.quia  Deum 
Patrol.  Cf.XVIII. 


loqui.  «  Perfodit,  inquam,  sicut  in  die,  „  id  est  in 
prosperitate  illorum  «  condixerant  sibi,  »  quia  vi- 
delicet  dum  loqui  non  audebant,  ad  maligna  tan- 
tum  contra  eos  consilia  vacabant. 

\  ers.17.  —  «  Si  subito  apparuerit  aurora,  »  id  est 
sipostadversitatemjustusquispiamfulciatursubli- 
miter  potestate  aliqua,  «  arbitrantur  umbram  mor- 
tis,  »quia  videlicetquise  perversa  egisse  memine- 
runt.corripi  pertimescunt.  «  Et  »  hoc  ideo,  quia 
«  sicin  tenebris,.,  id  est  in  peccatis,«quasiin  luce,» 
subaudi  justitiae  «  ambulant,  ..  srilicet  ita  securi 
quasijustoruui  facta  habeant,  etsic  in  pnesenti  cae- 

34 


1067 


RUPERTl  ABBATIS  TUttTENSIS. 


1068 


citate  l.eti  sunt,  ac  si  jam  aelernae  patriae  luco  per-  A.  stua  sibi  jungere  venit,  «  tan  |uam  sponsus  proce- 


fruantur. 

Vers.  18.  —  «  Levisesl,  »  subauiii  quilibel  talls, 
«super  faciem  aquae,»  id  est  plusquam  superfioies 
aqua>,  quia  videlicel  si  qiiaelibel  hunc  aura  tentatio- 
nis  attigerit,  sine  tardiiate  aliqua  retractationis  tra- 
hit.  «  Maledicla  sit  pars  ejus  in  terra,  »  videlicet 
quia  ad  tempus  benedicitur,  id  est  prosperatur,  in 
reatu  tamen  perpctua?  malediclionis  tenetur,  ■  nec 
ambulet  per  viam  vinearum,  »  id  est  per  rectitudi- 
nem  Ecclesiarum,  quae  via  recta  tides,  vel  justitiae 
rectitudo  est. 

Vers.  19.  —  «  Ad  nimium  calorem,  »  id  est  ad 
impatientiam  semper  contentiose  agentem,  et  ad 
rixas  calentem,  «  transeat  aD  aquis  nivium,  »  id  est 
a  leelioneScriplurarumperfrigtisperfidiaeseu  malo 


dens  de  Ihalamo  suo  (Psal.  xvm).  »  Cui  vidiu-e  be- 
nefaeere  est  in  ejus  quae  mortui  Viri  sui  amore  al- 
teritur  consoiatione  labonire.  Sed  hic  illi  bene  noa 
fecil.quia  videlicet  pro  illa  nihil  laboravit.  Vel  ut  de 
hceretico  ccupta  prosequatur  expositio  :  «  Pavit,  » 
subaudi  baereticus,  «  sterilem,  »  id  est,  pascendo 
pradicatione  erroris  sui  fecil  sterilem  atque  erro- 
neam  plebem.  «  Et  vidua?  bene  non  fecit,  »  id  est 
sanctae  Kcclesiaa,  cujus  vir  Christus  nunc  absens 
est,  servire  et  collaborare  contempsit. 

Vers.22.  —  «  Detraxit  fortes,  »  id  est  in  crrorem 
suum  rapuit  superbos,  saeeuli  potentes.  «  In  forli- 
tudme  sua,  »  iil  est  in  eloquentia  clara  et  eonten- 
tiosa,  «  et  cum  sleterit,»id  estquandiu  vivit,«  non 
credet  vit;e  suas,  »  id    est,  contemnit  de  Deo  vera 


intellecturum.  Ac  si  aperte  dicat :    Quia  humiliier  "  sentire.  Sed  et  qui  iu  corpore  Ecclesiae    rectam  vi- 


sub  disciplinee  vinculo  non  constringitur.ab  infide- 
litatis  suae  frigore,per  immoderatam  sapientiam  in 
errorem  labatur.  Num  de  hujusmodiscriptum  est  : 
«Sicul  frigidam  fecit  cisterna  aquam  suam,  sic  iri- 
gidam  facit  malitiam  suaifl  [Jer.  vi). »  —  «  Et  usque 
ad  inferos  peccatum  illius,  »  subaudi  ducatur,quia 
videlicet  ante  finem  vita?  praesentis  467  per  cor- 
rectionem  ac  pcenitentiam  non  emendatur. 

Vers.20.  —  «  Obliviscatur  ejus  misericordia,  » 
id  estOmnipolentem  quem  nunc  juslum  non  timet, 
post  invenire  misericorliam  non  valeat,  scilicet, 
quia  peccatum  quod  hic  non  corrigitur,  ejus  illuc 
venia  frusira  postulatur.  «  Dulcedo  illius  vermis,  » 
subaudi,  est,  dum  vivit,  id  est  caro,  quae   vere  pu- 


detur  (idem  tenere,  dum  perverse  vivit,  vitae  suae 
non  credit,  quia  videlicet  confitetur  se  nosse 
Deum,  faclis  autem  negat  (Tit.  i).  Diceret  aliquis  : 
Quare  ergo  vivit  !  Ad  quod  respondetur. 

Vers.23.  —  «  Dfdit  Deus  ei  locum  pcenitentiee,  » 
id  est  idcirco  illum  in  iniquitate  tolerat,  ut  per  pa- 
tienliam  suam  ad  pcenitentiam  illum  exepectando 
ab  inii|uitate  compescat.et  ille  abulitur  eo,  subaudi 
pcenitentiae  loco,  in  superbiam,  id  est  secundum 
duritiam  suam  thesaurizat  sibi  iram  (Itom.  n),  nec 
si  centum  annis  exspeetetur,resipiscit,unde  el  ju- 
stius  damnalur.sicut  scriplum  est  :  «  Peccator  cen- 
tum  annorum  maledictus  erit  (Isa.  lxv).  »  Ubi  cen- 
tenanus  pro  inlinilo  ponitur,  quia  vid-licet  a  pec- 


tredo  est  et  vermis,  cujus  concupiscentiatutum  est  C  catiperpelrationonulla  temporis  longinquitatecom- 


hoc  quod  appeiil  iu  mundo  pro*peran,caeteros  ex- 
cedere,  rebus  et  bonoribns  tumere.  Qualis  autern 
sit,  imo  quod  vere  vermis  sit  carnis  substantia,te- 
slantur  sepulcra  ;quae  quis  parentum.quis  amico- 
rum  tangerevelit.quantumlibetvivcntem  dilexerit  ? 
Caro  itaque,  dum  concupiscitur,  pensetur  quid  sit 
exanimis,  et  tunc  intelligiturquid  amatur.Sanctus 
vir  per  vulnera  et  verba  sic  loquens  sua,  ut  etiam 
significel  nostra,  adhuc  de  pcena  ejusdem  impii 
subjicit.dicens  :  «  Non  sit  in  recordatione,»  subaudi 
Dei,  quia  videlicet  dignum  nonest  tantae  majestati 
ut  anle  consppctum  memori*ejus  pareathic,  non 
dicam  homo,  sed  replile  tantas  abjectionis,  cujus, 
ut  supradictum  est,  «  dulcedo  est  vermis.»  —  «  Non 


pescitur.ti  Oculi  enim  ejus,  »  id  est  intentiones  cor- 
dis  ejus,  «  sunt  in  illius  viis,  »  id  est  scienter  er- 
rans,  et  meliorem  viam  sciens,  a  praesentibus  non 
soparatur,  et  solis  vitiis,  ut  per  hoc  animo  salisfa- 
ciat,  semperjntendit. 

Vers.  24.  —  «  Elevati  sunt  ad  modicum,  »  su- 
baudi  impii,  «  et  non  subsistent,  »  videlicet  juxta 
quod  alibi  scriptum  est,  «  Vidi  impium,superexal- 
tatum  et  elevatum  sicul  cedros  Libani,  et  transivi, 
et  ecce  non  erat  (Psal.  xxxvi).  »  Sic  fumus,  ubi  in 
altum  ascenderil,  dissipatur,  et  nebula  mane  den- 
sata.solis  radiis  abstergitur.et  matutino  rore  herba 
gaudens,  subito  calore  siccatur;  sic  et  spumosae 
aquarum  bulhe  certatim    prodeunt,  et  cerlatim  di- 


sit,  i  inquam,  «  in    recordatione,    sed    conteratur  D  ruptaa  depereunt,  «et  humiliabuntur  sicut  omnia, » 


quasi  lignum  infructuosum,  »  id  est  non  snlum 
succidatur  per  carnis  mortein,  sed  et  conteratur  per 
aeternam  damnationem,  «  quasi  lignum  infructuo- 
sum,  »  subaudi,  et  ideo  jure  succidendum,  et  in 
ignem  mittendum.  Et  vere  intructuosum. 

Vers.  21.—  Pavit  enim  sterilem,  id  est  fovit  de- 
lectationibus  carnem,  quae  nullam  gignit  bonam 
cogitationem.  «  Sterilem,  »  inquam,  et  «  quae 
nor,  parit,  »  id  est  qu.e  nunquam  desinit  esse  ste- 
rilis,  sed  perseverat  in  suis  concupiscentiis.  «  Et 
viduoe  bene  non  fecit,  »  id  est  animae  suae  noluit 
misereri.  Quam,  quia  a  Deo  "iduata   fuerat,  Chri- 


subaudi  quibus  ipsi  innituntur  :  omr.ia  enim  ter- 
rena  qua^i  hutniliantur,  videlicet,  quia  transeunt 
ipsa  olementa.atque  immutantur.  Ac  si  aperte  di- 
cat :  Stare  omnino  nequeunt,  quia  ipsa  quoqne  qui- 
bus  inniluntur  fugiunt.«  Humiliabuntur,  »  inquam, 
«  et  auferentur,  sicut  omnia,  »  videlicet,  quia  non 
baerent  ei  qui  est  super  omnia.  «  Et  sicut  summita- 
tes  spicarum,  »  id  est  aristae,  videlicet  quae  con- 
junctae  prodeunt,  sed  paulatim  crescendo  paulisper 
ab  invicem  hirsuta?  et  rigidae  disjungiintnr,  sic  ipsi, 
qui  naturee  quidem  communione  sibi  conjuncti 
sunt,  sed  contra  se  vicissim  crescendo  dividuntur, 


1069 


COMMENT.  IX  JOB. 


1070 


et  diversis  vitiis  rontendentes,  alius  alium  super-  A  est  et  pwter  hoc,  qund  ab  angelis  illi  cuncla  4168 


gredi  nilitur,  sic,  inquani.  contereutur,  videlicet, 
ut  illis  conlntis,  grana,  id  est  jusli,  appareant.qui 
stantibus  anstis,  id  est,  eisdetn  injustis,  latebant, 
et  illis  in  seterna  supplicia  cadentibus,  sanctorura 
justitia  quanta  veritate  candeat  demonstretur.Tunc 
scilicet,  quando  per  ventilabrum,  qui,  juxta  Joan- 
nem,  in  manu  Judicis  est  [Maith.  m),  area  sanctce 
Ecclesiifi  permundabitur,  et  eventilatis  ad  combu- 
rendum  paleis,  triticum  in  horrea  cceli  recondetur 
(Luc.  m). 

Vers.  25.  —  «  Quod  si  non  itt  est,  .>  inquit, 
«  quis  me  potest  arguere  csse  mentitum  ?  •>  Ac  si 
aperte  dicat :  Ita  sunt  cuncta  ut  protuli.Quae  tamen 
si  ita  non  essent.a  vobis  redargui  nequaquam  pos- 


r.untiantur,  qupm  non  vident  oculi  ejus  ?  Et  cum 
coram  illis  oculis  qui  bonos  et  rualos  contemplan- 
tur,  aliqui  ex  dictis  vel  lactis  suis  justificentur? 

Vebs.  4.  —  «  Xunquid  juslificari  potest  bomo 
comparatus  Deo,  »  id  est  tu  illehomo,  qui  le  com- 
paras  Deo,  dum  dicis  :  «  Disputare  cum  Deo  cupio 
(Jnb.  xm),  »  et  talia  multa,  et  nunc  novissimedixi- 
sti:«Quis  me  poterit  areuere,  »  tanquam  Deo  sis 
compar.qucm  sulum  nemo  potest  arguere  ?  o  Xun- 
quid,inquam,justificari  potest,  aut  apparere  mun- 
dus  natus  de  muliere  ?  »  Id  est  etiamsi  non  baberes 
etiam  macul  im,  praeter  banc.quod  nalus  es  de  mu- 
liere,  videlicet  viro  injectaest  persuasio  culpae. 

Vers.  5.  —  «  Ecce  eliam   luna,  »   id  est  coelestis 


sem,  quia,  dum    ailhuc  proprias  guccumbitis,  alie-  n  Ecclesia,  quam  prssens    sol    divinitatis    illustrat, 


nam  reprehendere  lallaciam  non  valetis.  «  Et  po- 
nere  ante  Deum  verba  mea,  »  scilicet  in  examine 
veritatis,  quia  vobis  ipsis  peccando  faciem  ejus 
absconditis.  His  dictis  contra  eos  qui  fugitiva  po- 
testate  superbiunt,  et  ventosis  honoribus  intume- 
scunt.beatus  Job  ea  quse  supra  cceperat  de  moii- 
bus  suis  prosecuturus  erat,  s?d  Baldad. 

Cap.  XXV,  vfrs.  I.  —  Non  ferens  silenlium,  rao- 
tusque  eo  dicto.quod  nunc  novissime  intulit.dicens, 
«  Si  non  ita  est,  quis  me  poterit  arguere  esse 
mentilum,  et  ponere  ante  Deum  verba,  »  inler- 
rumpit  ccepta  ejus  verba,  dicns  : 

Vehs.  2.  —  «  Potestas  et  terrorapud  eum  est,»  eto. 
Ac  si  dicat  :  Dixisti  :  «  Quis  me  poterit  arguere  esse 


«  non  splendet,  »  videlicet  nisi  solis  ejusdem  lu- 
men  habeat,  «  et  stellae,  »  id  est  quique  sancto- 
rum  angelornm,  «  non  sunt  mundae  in  conspectu 
ejus,  »  id  est  in  comparatione  ejus,  imo  qui  ex 
eis  comparaverunt  se  illi,  facli  sunt  tenebrse. 

Vers.  6.  —  «  Quanto  magis  homo  putredo,  »  id 
e.=t  non  solum  qu  .liscunque  homo,  qui  unquam 
futurus  est  putredo,  sed  bomo  qui  jam  est  pu- 
tredo,  utpote  sedens  in  sterquilinio,  et  saniem  ra- 
dens  de  latere  suo  ? 

Cap.  XXVI,  vers.  1,2.  —  Haec  ultima  conturae- 
lia  linilis  amicorum  verbis,  bpatus  Job  altiori  acu- 
mine  innitens.ccepta  prosequitur,ejusque  dictaiam 
sunt  valida  quam  exirema  ;  quia  et  sic  usus  juris- 


mentitum.  »  Ego  autem  dico  :  «   Apud   ipsum,  qui       peritis esse salet,  ut  argumentura,  quo  adversariis 
facii  concordiam   in   sublimibus  suis,  »  id  est   ,ui      stiis  eminere  se  praevident,  ad    conclusionem  ser- 


superbientes  adversum  se  spiritus  dejiciendo,  pa- 
cem  et  humilitatis  concordiam  firmavit  in  cielo, 
'  apud  ipsum,  »  inquam,  «  poteslas  est,  »  subaudi 
arguendi  eliam  te,  «  et  terror,  »  videlicet  pra;sens 
flagelluro,  quo  jam  lerribiliter  arguitte,ita  ut  ter- 
reantur  alii  videntes  te.  Quid  contra  virum  sanc- 
tum  aceibe  nimis  dictum  est.  Vult  enim  intelligi 
quod  eadem  justitia,  vel  eamdem  ob  culpam,  13. 
Job  percussus  sit,  pro  qua  diabolus  de  ccelo  pro- 
jectus,  concordiam  quam  turbabat  in  subhmibus, 
id  est  in  coelesiibus,  reliquit.  «  Potestas,  »  in- 
quam,  »  apud  eum  est,  »  et, 

Vers.  3.  —  «    Nunquid    est    numerus    militum 
ejus,  »  videlicet,  quia    dixisli,  «  et  quis  poterit  po- 


vent.  «  Cujus,  inquit,  adjutores  ?  «  Magna  et  digna 
potentis  animai  indignatio,  non  ferentisquod  Bal- 
dad  adjutor  l)pi  videri  appeial,  quia  videlicet,  etsi 
sunt  aliqui  heiadjutores.tales  ille  nunquam  digna- 
tur  habere  adjuto.-es,  qualis  hic  erat,  qui  in  con- 
demnationem  innocentis  proximi  Deura  seadjuvare 
putabat.quodutiquelariendo.non  tamadjutorquam 
adulator.non  tam  laudatorerat  quamirrisor.Cujus, 
inquam,  adjutor  es  ?  <  Nunqpid  imbecillis,  »  id  est 
ejus,  cujus  baculum  fregerim  ?  «  el  suslentas  bra- 
chiura  ejus,  qui  non  est  fortis,  »  scilicet  ne  me 
reluctante  teneri  et  delicati  lassetur  brachium  Do- 
mini?  videlicet  ut  qui  conducti  plorant  in  funere, 
dicuut  et  laciunt  prope  plura  dolentibus  ex  animo, 


nere  acte  Deum  verba  mea  (Job.  sxiv), «  quasi  non  D  sic  et  lu  derisor  vero  plus  laudatore  moveris.  .  Et 


habeatquiin  conspeetuejusnuntietverbatua,«Nun- 
quid,  »  inquam,  «  est  numerus,  »  id  est  nunquid 
non  sunt  innumerabiles  spirilus,qui  hominum  di- 
cta  vei  facta  coram  Creatore  quotidie  die  nocluqtie 
referre  valeant  ?  omnes  utique  concordes,ut  supra 
dictum  est  (vers.  2),  licet  Danieli  dicat:  «  Angelue 
princeps  Persarum,»  id  est  angelus  qui  praeest  Per- 
8is,«  r°»titit  mihi  (Dan.  x).  »  Non  enim  perdi>cor- 
diam  contra  se  anjieli  veniunt.sed  perjustiliajcon- 
cordiam,  quia  videlicet  eul.jectarum  sil.i  gentium 
vicissim  merita  contradicunt.  «  Et  super  quem,  » 
inquit,  non  «  fulgel  [al.  surgetj  lumen   illius,  »  id 


sustentas,  inquam,  brachium  ejus,qui  non  est  for- 
tis,  »  id  est  ita  ad  adjuvandum  ingeris,  quasi  me 
Don  satis  fortiter  percusserit,  cum  econtrario  ut 
constantius  percutere  possit,  cum  econtrario  velit 
ipse  leneri,  sicut  per  quemdam  illi  dicitur:  «  Non 
est  qui  consurgat  et  teneat  te  (Isa.  lxiv).  » 

Vers.  3.  —  «  Cui  dedisti  consilium  ?»  Tenet  hoc 
quod  longe  supnrius  dixerat  :  «  Apud  ipsum  est 
fortitudo  et  sapientia(7o<6.  xn).»  Nam,;-ostquaiii  de 
fortitudine  dixil.  «  cujus  adjutores,  »  etc.,nuncde 
Sapientia  subjungit,  «  cui  dedisti  consilium,  »etc. 
«  Consilium,  »  inquam  «  cui   »    quasi  jurisperitus 


1071 


KUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1072 


«  dedisli,  »  multa  videlicel  adversum  me   crimina  A 
componendo,  qu»  is  qui   me    percussit  adversum 
menumeret.ne  vidctur  injuste   perculere,  dum 
reclamo  diceus  :«  Disputare  cum  Deo    cupio  (Job. 
xiii)  »—  »  Forsitan  illi, »  subaudi  dedisti  consilium, 
«  qui  non  habet  sapienliam  ?»  Ulud  quidem  ohari- 
tatis  esset,scilicet  ei  consilium  dare,qui  sapientiam 
non  habet,quia  coDsilio  indigr-t;  dare  autem  Deo, 
qui  ipsa  Sapientia  est,  nimis  perversae  et  imporlunas 
adulationis  est.  «  Et   prudemiarr.   luam  oslendisti 
plurimam,  »  scilicet  plus  appetendo   sapere  quara 
oportet  sapere  ,et  conlingendo  quasi  in  favorem  Dei 
mala  contra  proximum  tuum.quae  constat  nonesse. 
Vers.  4.  —  "  Quem  docere   voluisti?  o    subaudi 
qui  contra  me  debeat  loqui,  «  nonne  eum  qui  fecil 
spiramentum  ?  »  subaudi  et  ideo  meliusper  teno-  g 
vit  quaein  eodem  spiramento  sunt. 

Yers.  5.  —  "  Ecce  gigantes  gemunt  sub  aquis.  » 
Nunctumorem  vanae  sapientiae  increpat  per  doctri- 
nam  ejusdem  fortitudinis  et  sapientiae  Dei,  et  plena 
mysteriis  verba  personat.  «  Gigantes,  »  inquil,   id 
est  apostatse  angeli.vel  homines  superbi,  «  gemunt 
sub  aquis,  »  id  est  sub  abysso  judiciorum  Dei  ne- 
scienles  ea  quae  sunt  Dei,  qu.i  Deus  per   Spiritum 
suum  illis  non  revelavit,«  et  qui  hahitant  cum  eis,» 
id  est  qui  eorum  gloriae  ex  delectaliune   sociatur, 
subaudi  pariter  gemunt.  Huc  procul   dubio  divinae 
fortitudinis  est  quod  genuerit.viiielicet  dignis  astn- 
cti  vinculis,  el  rudeutibus  inlerni  detracti  reservan- 
tur  in  diem  judicii,  quando   recipient  ab  illo  con- 
summalam  sentenliam,  contra    quem    lumuerunt  ^ 
per  superbiam.  Hoc  vero  sapientiae  ejus  est,  quod 
sequitur : 

Vers.  6 .  —  «  Nudus  est  infernus,  »  id  est  mali- 
tiam  suam  non  valet  obtegere  diabolus,  «  coram  illo 
et  nullum  est  operimentum  perditioni,»  id  est  cun- 
ctis  ddmnationis  ejus  sociis,  quia  videlicet  non  est 
ubi  abscondantur  ;  «  omnia  emm  nuda  et  aperta 
sunt  oculis  ejus  »  [Hebr.  iv). 

Vebs.  7.  —  «  Qui  extendit  aquilonem  Buper  va- 
cuum,isubaudi  «apudillu  :  estfortitudo  etsapien- 
tia  (Job.  Jiii),»—  «quiaquilonem,»  id  esldiabulum 
abelectorumcordibusejectumvasisqueetarmissuis 

spoliaium,  «  extendit  supervacuum,  »  videlicetut 
contenlus  sit  operire  corda  illorum,  qui  a  gratia 
Dei  vacui  sunt,  «  et  appendit  terram,»  id  est  san- 
ctam  Ecclesiam  in  fide  solidam,  et  bonorum  ope-  I> 
rum  terram  fructiferam,  «  super  nihilum,  »  id  est 
super  gentiles  populos,  propter  nullum  corum  me- 
ritum,  sicutscriptum  est  in  psalmo  :  «  Pro  nihilo 
salvos  facies  illos  (Psal.  lv).  »  Hoc  vero  quo  ordine 
factum  sit,  mirifica  subdens  ratione  coniexil. 

Vbrs.  8.  —  «  Qui  ligat  aquas  in  nubibus,  »  quod 
est  opus  procul  dubio  sapiemiae  ejus.  «  Lipat,  in- 
quam,  aquas,  »  id  est  cum  discretione  distribuit 
doctnnrcsuae  munera,  «  in  nubibus,  »id  pst  in  apo- 
Btolis  casterisqueaanctis  pradicatoribus,  «  ut  non 
erumpant  pariter  deorsum,»  id  est.ut  non  aquahter 
omnibus    expendantur,  sed   pro   capacite  audien- 


tium  doctrinaj  mensura  contemneretur,  ne  rudes 
auditores.qui  adhuc  tanquam  parvuli  lovendi  sunt, 
iromensitat/5  mysteriorum  obrudntur.Qualibus  apo- 
stolus:  «  Non  potui,  inquit,  vobis  loqui  quasi  spi- 
ritu.ilibus,  sed  quasi  carnalibus  (J  Cor.  u).  »  Et  m 
lege  scriptumest  :  «  Si  quis  foderit  cisternam,  et 
nonoperuerit  eam,  »id  est  si  quis  intelleclu  valido 
Scriptura;  arcana  penetraverit,  et  coram  his,  qui 
non  capiunt,  per  silentium  non  texerit,  «  cecide- 
ritque  bos  vel  asinus  in  ea,  »  id  est  scandalizatus 
fuerit  aliquis  simplex,  sive  munda  sive  immunda 
sit  ejus  vita,  «  Dominus  cisternae  reddet  preiium 
jumentorum  (Exod.  xxi),»  idest  reus  tenebitur  pro 
illis  ad  ugendam  pc=nitentiam. 

Vers.  9.  —  «  Qui  tenet,  inquam,  vullum  solii 
sui,  »  id  e»t  supra  diclo  modo  occultat  gloriam  re- 
gni  sui,  videlicet  ne  quandiu  in  hac  mortali  carne 
subsistimus,  quanta  sint  illa  angelorum  ministe- 
ria  vel  caetera  Dei  secrela,  videamus,  vel  quia  con- 
tra  amicos  suos  haec  loquitur,  qui  rationes  per- 
cussionis  ejus  se  comprehendendum  arbilrabalur, 
recte  boc  modo  dicitur  :  «  Qui  tenet  vultum  solii 
sui,  »  id  esl  qui  non  ostendit  vobis,  vel  vestri  si- 
milibus,  rationem  judicii  sui,  «  et  expandit  super 
illud  nebnlam  suam,  »  videlicet  quia  manens  in- 
visibilis  occultajudicia  sua  super  nos  exerit. 

Vers.  10.  —  «  Terminum  circumdedit  aquis,»  id 
est  modum  praefixit  scientiae  humani  generis,  vide- 
licet  ut  perfccta  asternitatis  suae  scientia  nulli  iri- 
buatur,  «  usquedum  Oniantur  iux  et  tenebrae,  i  id 
est  quousquecursusjustoruminjustorumquefinie- 
tur,  quurum  adversa  distantia  recte  per  lucem  si- 
gnatur,  ettenebras.quibus  utique,ut  ait  Apostolus, 
nulla  est  ab  invicem  societas  (II  Cor.  vi). 

Vers.  11.  —  «Colummae  cceli  contremiscunt,  » 
id  est  angeli  sancti  vel  praedicatores  summi  tremore 
concutientur,  subaudi  propter  469  hoc  divinae  di- 
sposilionis  judicium,  «  et  pavent  ad  nulum  ejus,» 
scilicet,  non  poenali  limore,  sed  reverenti  admira- 
lione,  omnipotentiam  Creatoris  conlemplantes. 
Adhuc  manilestius  de  eadem  lortitudineel  sapien- 
tia  subjungitur. 

Vers.  12.  —  In  fortitudine,  inquit,  illius,  »  ld 
est  per  incarnatum  Verbum  illius, «  repentemaria 
congregata  sunt,  »  id  est  discordantia  prius  saecu- 
larium  corda  ad  concordian.  unius  fidei  congre- 
gata  sunt,«etprudentiaejus  percussit  superbum,» 
id  est  patientia  et  humilitatis  mortis  ejus,  in  qua 
nobis  providit,  vicit  diabolum. 

Vebs.  13.  —  •  Spiritus  ejus,  »  subaudi  post  istam 
victoriam  de  ccelo  missus,  «  ornavitccelos,  »id  est 
sanctos  ditavit  apostolos,  videlicet.faciendo  de  in- 
firrais  fortes,  de  timidis  zelo  bono  ferventes.de  im- 
peritis  doctos.  Quod  bene  Spiritus  sanctus  lecisse 
dicitur,  quia  videlicet,  nisi  apostoli  promissa  ejus 
donaperciperent.nullo  fortitudinis,  vel  caeterarum 
virtutumdecoreclaruis*ent.  Hoc  sapienti*  Dei  est, 
quod  vero  sequitur,  forlitudinis  ejus  laus  est.  «  Et 
obstetricante,  inquit,  manu  ejus,  »  id  est  parvulos 


1073 


COMMENT.  1N  JOB. 


1071 


custodiente,  vel  ad  regenerandum  filios  Adam  sus-  A  scit  «  abstulit  judieium  meum,  et  Omnipo'ens,qui 


cipiente,  dextera  ejus  «  egressus  [al.  eductus]  est 
coluber  toituosus,  »  id  est  ejeclus  est  de  atrio  suo 
for'is  armalus  diabolus.  Qui  ideo  coluber  tortuo- 
sus  dicitur,  quia  per  coiubrum  accepit  bumanum 
genus,  quem  et  ideirco  intrare  permissus  est,  ut 
ex  ipso  vase  cognosceretur,  qualis  ipse  est,  scilicet 
tortuosus  et  lubricus  ;  tortuosus,  quia  in  veritale 
non  stetit  ;  lubricus,  quia  si  primae  suggestioni 
ejusdem  non  resistitur,  repente  totus  ad  iniima 
menlis,  dum  non  sentitur,  illabitur. 

Vers.  14.  —  Ecce  ha.c  ex  parte  dicta  sunt  viarum 
ejus,  id  est  fortitudinis  et  sapienlioo  ejus,  «  et  cum 
vix  parvam  stillam  sermonum  ejus  audierimus,  » 
scilicet  harc  pauca,  quae    de    primo    adventu   ejus 


ad  aniarituditiem  adduxit  animam  rneam,»  dando, 
videlicet  percussori  meo  potestatem  justam  quam- 
vis  habenti  voluntatem  injustam  ;  testor,  inquam, 
viventem,  testor  Omnipotentem,  «  quia  donec  su- 
perest  halitus,  »  id  est,  discretio  bonietmali,  «  in 
me  ;  sequitur  enim  :  «  et  spiritus  Dei  in  naribus 
meis,»id  est  inspiratio  Deiinmunere  discretionis, 
diseretio  namque  in  Scriptura  sacra  per  nasum  so- 
let  significari,  quandiu,  inquam,  superest  in  me 
virtus  discernendi  inter  bnnum  el  malum. 

Vers.  4.  —  ii  Nun  loquentur  labia  mea  iniquita- 
tem,  »  et  ut  apertius  intelligas  quam  iniquitaterr, 
«  nec  lingua  mea.inquit,meditabitur  mendacium.  » 
Vide,quia  hoc  est  blaspbemiam  dicere  in  Spiritum 


prophetico  spiritu  pnenuntiumus,  «    quis  poterit  ..  sanctum,  babere  dono  Spirilus  sancli  discrctionem 


tonitruum  magnitudinis  illius  intueri,  »  id  est  so- 
norum  atque  terribilem  secundum  adventum  cjus 
tolerare  ?  Parvam  enira  stillam  sermonum  ejus 
appellat  notitiam  primi  adventus  ejus,  quia  videli- 
cet  quidquid  terribile  de  ejus  consideralione  per 
primum  adventum  cognoscimus,  tantum  est  ad 
comparationem  immensitatis  secretorum  coeles- 
tium,  qua.  per  seeundum  advenlum  revelanda 
sunt,  tanquam  si  grandi  tonitruo  parva  stilla  com- 
paretur. 

Cap.  XXVII,  veiis.  1.  —  «  Addidit  quoque  Job  » 
subaudi,  postquam  ad  ea  congrue  respondit,  quae 
Baldad  in  conlumeliam  ejus  dixerat.  Dixerat  enim 
de  fortitudine  De.i,  qua  ^rincipem    discordia.    dia- 


boni  et  mali,  et  cognito  videlicet  mendacium  econ- 
tra  scienter  machinari  quod  faciunt  ha.retici. 

Vehs.  b.  —  «  Absil  a  me,  »  subaudi  hoc  pecca- 
tum,  «  ut  justos  vos  esse  judicem,  »  scilicet  in  eo 
quod  ad  praesens  pertinet  negotium,  dum  vos  ali 
eventu  temporalium commodorum siveincommodo- 
rum,pensanda  a_stimatis  mcrita  bonorum,  sive  ma- 
lorum.  Nam  si  vos  in  hae  sententia  justos  judica- 
rem,  peccareni  menticndo,  non  solum  contra  con- 
scientiam  meam,  sed  et  contra  sanctos  omnes.qui 
cum  justificent  cor  suum,  et  lavent  inter  innocen- 
tes  manus  suas,  flagellanlur  tamen  tota  die,et  ca- 
stigatio  eorum  in  matutinis  (Psat.  lxxii),  id  est  in 
pra?senti,  «  quando  incipit  judicium  de  domoDci  \l 


bolum  de  sublimibus   coelorum   projecit,  qui   facit  .-  Pet.  iv).  »  Absit,  inquam  :  «  Donec   deficiam,  »   id 
1: :„   -.,1.1: —  :.,.,_    „..:_     -i  — i -t   i «    __i 1:..  n_„, _. •       i__i.___  .-._.• 


concordiam  in  sublimibus  suis  et  ca?tera,  ct  bea 
tus  Job  responderat  prophetice  de  eadem  fortiiu- 
dine  simul  et  sapientia,  qua  eumdem  diabolum  de 
cordilius  quoque  hominum  quos  elegit,  ejeclurus 
erat.  Ad  haec,  inquam,  addidit  atblela  fortissimus, 
superatis  triplici  congressu  quasi  tribus  gladiato- 
ribus  victor  in  media  consistens  arona,  virtutum- 
que  suarum,  quibus  vicisset,  arma  spectatoribus 
oslendens  aurea.  Addidit  ergo  assumeus  parabo- 
lam  suam,  non  utique  aliquod  musica.  organum 
quod  appelletur  parabola,  musica  cnim  in  luctu 
importuna  narratio  est,  sed  parabolam  suam,  id 
est  sui  similitudinem,  videlice  t  verba  quibus  pa- 
rabolice  divina  loquitur  mysteria,  statum  Ecclesia. 
in  sua  uberius  describens  persona,  plana  tamen 
locutione  suo  more  inchoans  : 

Vebs.  2,  3.  —  «  Vivil  Dominus,  »  subaudi  de  quo 
dixit  insipiens.  Non  est  Deus,  aut  si  est,res  huma- 
nas  curare  non  est  credendus,  eum  saepe  bonia 
mala,  et  malis  eveniunt  bona.  «  Vivit  inquam,  Do- 
minus  [Deus],  »  id  est  testor  viventem  qui  esl  Do- 
minus,  «  qui  abstulit  judicium  meum,»  subaudi  de 
ore  hominum,  ut  contra  quod  merui  menuncopi- 
nenlur  esse  impium,  qui  abstulit,  inquam,qui  non 
dedignatur  humanacurare^sicu1  insipientes  putant, 
qui  videntes  pacem  peccatorum  zelati  sunl «  etdixe- 
runt  :  Quomodo  scit  Dcus,  et  si  est  scientia  in  Ex- 
celso  (Psal.  lxxii),  »  sed  cum    consilio    quod   ipse 


est  quandiu  flammantem  in  me  habebo  verilatis 
lucernam,  «  non  recedam  ab  innocentia  raea,  »  id 
est  nihil  contra  veritatem  eamdem  loquar  lingua 
dolosa. 

Vers.  6.  —  JustiOcationem  meam,  quam  ccepi 
tenere,  »  snbaudi,  ab  ineunte  a.tate,videlicet  nun- 
quam  adversando  verilati  mihi  cognita?,  «non  de- 
seram,  »  subaudi  vcstravictus  contentione  ccepi.in- 
quam,  lenere.  «  Neqoe  enim  reprehendit  me  cor 
meum  in  omni  vita  mea.  »  Non  riico  qnidem  quod 
nunquam  peccaveriin,cuin  et  supra  dixerim  :  «  Pec- 
cavi,quid  faciam  tibi,  o  custos  hominum  (Jub.  vn), 
et  iterum  «  si  lotus  fuero  quasi  aquis  nivis,  tamen 
sordilius  intinges  me,  et  aboniinabuntur  mevesti- 
menla  mea  (Job.  ix),  sed  hoc  dico,  quod  nunquam 
L*  sciens  vera  econtrario  loculus  simfalsa,  vel,  quod 
agendo  mala  simulaverim  bona,  fuerimque  sicut 
nunc  opiaamini,  hypocrita.  De  bujusmodi,  in- 
quam  non  reprehendil  me  cor  meum  in  omni  vita 
mea.  Imo  : 

Vf.rs.  7. —  «  Sit  ut  impius  inimicus  meus,  et  ad- 
versarius  raeus  quasi  iniquus.  »  Acsi  dicat  :  Adeo 
non  sum  hypocrita  vel  impius  sicut  vos  astruitis, 
ut  quicunqneinimicusvel  adversariusmeusest.pius 
vel  iequus  esse  non  possit,sed  polius,  quod  oppnsi- 
tum  est  pio,  id  est  impius  vel  iniquus  sit.  Poterat 
dixisse,vos  potius,  qui  mibi  adversamini,  impii  vel 
iniqui  estis.Sed  huniilius  elocutusest,  quomorio  et 


1075 


RUPERTI  ABBATlS  TUITIENSIS 


1(176 


Dominus  noster,  cum  dicere  poluisset    Pharisaeis  A  P'ens  fio,  vos  me  coegistis,  ego    enim   a  vobia  de- 


blasphemantibus,  vos  contra  meestis,  vos  spargi- 
tis,  temperavit  eanidem  increpalionem,  quia  tunc 
illorum  primi  assultus  erant.et  dixit :  «  Qui  non  est 
mecum,adversum  me  esl,  et  qui  non  congregat  me- 
cum,  spargit  (Luc.  xi).  »  Ita  et  hic,  quia  amiciejus 
quondain  fuerant,  qui  nunc  adversabantur,  tempe- 
ravit  increpationem,sicutjam  dictum  est :  Et,  quia 
cum  prava  loqucrenlur,  caus:im  justiliae,  tanquam 
proDeo  agerent,  praetendebant,  non  absolute  aii, 
impius  vel  iniquus,  sed,  sicut  impius,  qna^i  ini- 
quus.  Ac  si  dicat  :  Nou  praejudico,  de  intentione 
cordis,  quod  forte  per  ignorantiam  fallitur,  hoc 
scio  470  quod  ore  impis  et  iniquis  as^imilamini 
in  eo  quod  mihi  adversando  ruend.icia  cincinnatis. 
Non  sum,  inquam,  hypocrita. 

Vers.  8.  -  «  Quae  est  enim  spes  hypocrilae,  »)  id 
est  si  enim  essem  bypocrita.  quae  mihi  spes,  id  est 
merces  speranda  superesset?  Subaudi,  nulla.  Vide- 
licel,quia  nulla  spes  hypocritoe  superesl,  «  si  avare 
rapiat,  »  id  est  si  per  ambitionis  intemperantiam 
laudeui  in  praescnti  praeoccupet,  et  non  liberet 
Deus  animam  ejus,  videlicet  in  futuro,  qui  nunc 
recepit  mercedem  suam.  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  9.  —  «  Nunquid  Deus  audiet  clamorem 
ejus,  »  scilicet,  dicentis  :  «  Domine,  Domine.aperi 
nobis  (iluilli.  xxv),  »  —  «  cum  venent  super  eura 
angustia,  »  scilicet,  cum  sicut  alibi  scriptum  esl  : 
«  Irruerit  repentina  calamitas,  et  interitus  quasi 
tempestas  ingruerit  (Prov.  i).  » 

Vers.  10.  —  «  Aut  polent  in  Omnipotente  dele- 
clari,  »  id  est  laudem  habere  ex  Deo,  qui  laudem 
ex  hominibus  qua?sivit  et  recepil,  «  el  invocare 
Deum  omni  tempore,  »  videlicet  quem  contempsit 
in  terrenae  prosperitatis  tempore,  nunquid  eum 
efficaciter  invocabit  in  tempore  angusti.e  ? 

Vers.  II.  —  «  Docebo  vos  per  manum  Dei.  » 
Postquam  notam  hypocriseos  a  se  removit,  quae 
valde  infirmare  solet  auctoritatem  doeentis  ;  post- 
quam,  inquam,  mullimoda  responsione  amicorum 
elationem  destruxit,jam  se  docere  perhibet  ut  vide- 
licet  aperte  videatur  in  his  quae  subdit,recta  plan- 
tare,  in  his  vero,  quae  praemisit,  perversa  evulsisse. 
«  Docebo  vos,  inquam,  per  manum  Dei,  »  id  est 
per  auctoritatem  non  ineam  sed  Dei,  vel  per  ;i.a- 
num  Dei,  id  esl  per  sapientiim,  quae  est  Filius 
Dei,  quia  vos  in  vestra  sapientia  praesumitis : 
«  Docebo,  inquam,  quae  Omnipotens  habeal,  »  su- 
baudi  in  nobis  servis  suis,  non  enim  ex  nobis  ni- 
hil  habemus,  sed  si  quid  habemus,  Dei  donum,et 
opus  est  ejus,  «  nec  abscondam,  »  subaudi,  ut 
glorincetur  Deus,  qui  hoc  vult,  ut  ad  gloriam 
suam  luceat  lux  nostra  corarn  hominibus. 

Vers.  12.  —  «  Eccevos  omnes  nostis, »  subaudi, 
etiam  me  non  docentequid  sapientiae  vel  bonorum 
operum  habeat  Deus  in  me.  «  Et  quid  sinecausa  va- 
na  loquimiui,  »  id  est  sine  ignorantia,  quae  solet 
excusabilis  causa  esse  vana  lo  [uendi  ?  Hoc  interro- 
gando  quodammododicil  illud  Apostoli :  «  En  insi- 


bui  cotiunendari  (II  Cor.  xn)  »  Deindedocet  qualis 
ipse  non  si',landem  dicturus,  qualis  sit  aut  luerit. 

\'i  i;~.  13.  —  «  Haec  est,  inquit,  pars  hominis 
impii  apud  Deum,  et  haereditas  violentorum.quam 
ab  Omnipotente  suscipient ;  »  violentorum,  in- 
quam,  id  est  eorum  qui  Verbo  Dei  vim  faciunt,  et 
praecepta  ejus  ad  pravum  intellectum  violeLter  in- 
flectunt.  Quam  videlicet  partem  vel  haereditatem 
protinus  dicam  : 

Vers.  14.  —  «  Si  multiplicati  fuerint  filii,  >.  id 
esl  sequaces,  «  ejus,  »  subaudi,  impii  vel  omnes 
haeretici,  «  in  gladio  erunt,  »  id  est  venturi  judicii 
senientia  ferientur,  «  et  nepotes  ejus,  »  id  esi  qui 
de  errantium  filiorum  praedicatione  nascuntur, 
r>  «  non  saturabuntur  pane,  »  id  est  non  reficientur 
veritatis  cognitione. 

Vers.  15.  —  «  Qui  reliqui  fuerint  ex  eo,  »  id  est 
qui  aliquibus  conversis  ex  ejus  populo  in  perfidia 
remanserint,  «  sepelientur  in  inlerilu,  »  id  est  in- 
ferni  cruciabuntur  ignibus,  <>  et  vidu«  illius  non 
plorabunt,  »  id  est  subjectae  illi  plebes  feliciter 
destitutie  ab  eodem  corruptore,  jure  gaudebunt. 
Vel  cerle  non  plorant  viduae,  quia  in  suo  rema- 
nentes  errore,  dum  sanctum  fuisse  aeslimanl  pra?di- 
catoremsuum,  spe  falsa  ne  lugeant.consolanturse. 

Vers.  16.  • — «  Si  comporlaverit  sicul    terram  ar- 

geistum,»  id  est  si  expenderit  in  terrenis  laudibus 

Dei  eloquium,  «  et  sicut  lutum  praeparaverit  vesti- 

menta,  »  id  est  fluxe  et  inquinabiliter  sacrae  Scri- 

„  pturae  ad  luendum  se  contraxerit  teslimonia  : 

Vers.  17.  —  «  Praeparavit  quidem,  »  id  est  mul- 
ta  docte  dixit  quidem,  «  sed  vir  justus  vestietur 
eis,  »  id  est  ad  usum  veritatis  collectis  utetursen- 
tentiis,  «  et  argenteum  innocens  dividet,  »  id  est.a 
prave  dictis  recla  dicta  discernet,  et  ea  minute  ac 
discrete  disponet,  videJicet,  ut  unicuique  quod  di- 
gne  congruat,  coaptet,  et  hoc  faciens  laetabitur, 
juxta  Psalmistam  «  super  Dei  eloquia,  sicut  qui 
invenit  spolia  multa  (Psal.  xviu).  » 

Vers.  18.  —  o  iEdificavit,  sicut  linea,  domum 
suam,  »  id  est  corrumpendo  mentes  auditorum.la- 
ciet  in  illis  perfidiae  suae  locum,  sicut  linea  in  ve- 
stibus  corrumpendo  a-dificat  sibidomum.oed  quid 
dico  domum,  cura  talis  locusejusnon  permaneat? 
Hoc  est  quod  quasi  corrigendo  subjungit  :  «  Etsic- 
D  ut  custos  lecit  sibi  umbraculum,  »  id  est  non  vere 
doinum  sibi  aedificat,  quae  habeat  fundamentum, 
?e<l  umbraculum,  quia  videlicet  cuncta  requies, 
quam  velut  cuslos  aut  mercenarius  sibi  vel  suis 
repromitlit,  cum  tempore  destruilur,  et  post  hanc 
vitam  nulla  invenitur,  sicut  umbraculum  custodis 
nullo  fundamento  solidatur. 

Vers.  19.  —  «  Dives  cum  dormierit.  »  A  speciali 
haereticorum,  vel  omnium,  qui  accepta  scientia 
male  utuntur,  interitu,  ad  generalem  electorum 
omninm  diffinilionem  sermo  dirigilur.  Dives,  in- 
quit,scilicet  qui  sperat  in  incerlo  divitiarum  (i  Tim. 
vi),  vel  superbus,  qui  undecunque  superbit,  «  cum 


1077 


COMMENT.  1N  JOB. 


1078 


dormierit,  » id  est  cum  obierit,  «  nihil  secuio   au-  A  labit,  »  id  est  intente  admirabitur,  «  superillum,» 


ferel,  »  videlicet,  quia  «  non  .iesccndet  cum  eo 
gloria  ejus  (Psal.  xlviii),  »  —  «  aperiet  oculos 
suos,  »  cum  enim  carne  morilur,  tunc  anima  ejus 
videre  cogitur  ;  «  aperiet,  inquam,  oculos  suos,  et 
nihil  inveniet,  »  videlicet,  juxta  illud  Psalmistae  : 
«  Dormierunt  somnum  suum,  et  nibil  invenprunt 
omnes  viri  divitiarum  in  manibus  suis  {Psal. 
lxxv),  »  sicut  dives  ille,  cum  apud  inferos  lorque- 
retur,  nec  gutlam  aqu^,  qua  linguam  suam  refri- 
geraret,  invenit  in  manibus  suis  (Luc.  xvi). 

Vers.  20.  —  «  Apprehendet  eum  quasi  aqua 
inopia,  »  subaudi  omnis  relrigerii,  quae  inopia 
recte  aquae  comparatur,  quia  susceptos  infernus 
absorbet  ;n  profundis  suis,  quae   etiam    solent  la- 


scilicet  intuens  ejus  interitum,  vel  ad  verba  spiri- 
tualia  conversus,  os  prius  dissolutum  quasi  in  si- 
bilo  constringet,  ut  jam  credut  et  praedicet  quae 
prius  non  credebat,  dum  iniquum  florere  cerne- 
ret.  «  Sibilahit,  inquam,  intuens  locum  ejus,  »  id 
est  interitum  ejus,  quo  fixus  in  sempiternum  te- 
nebitur. 

Cap.  XXVIII,  vers.  1.  —  «  Habet  argentum  vo- 
narum  suarum,  principia.  »  Ac  si  dicat  :  El  vos 
quidem  super  mesibilitatisintuentes  locum  meum, 
id  est  admirantes  isiud,  in  quo  sedeo,  sterquili- 
nium  ;  sibilastis,  inquam,  id  est  multa  subtilia 
dixistis,  sed  «  habet  argentum  venarum  suarum 
principia,  »  id  est  habet  divinum  eloquium,  inten- 


cus  nomine  designari.  «  Nocle  opprimet  eum  tem-  r>  tionum  certas  origines,  pro  quibus  a    sanctis    ho- 

minibus  dictum  vel  conscriptum  est,  quae  a  vobis 
non  perspedae  sunt.et  ideo  non  recte  coacervastis 
contra  me,  vel  in  despectum  paupertatis  ineae  to- 
tum,  quo  vobis  divites  esse  videmini,  sacri  eioquii 
argentum.  «  Habet,  iDquam,  argenlum  venarum 
suarum  principia,  »  ut  dictum  est,  «  et  auro  locus 
esl  in  qua  conflaiur  ;  »  —  «  auro,  »  inquam,  id  est 
veraesapientiae  lidesrecta  quasi  locus  proprius  est, 
in  qua  sola  invenitur,  sine  qua  sapienlia  nulla  est, 
licet  esse  videatur,  npc,  si  corpus  snutn  tradiderit 
quis  ut  ardcat,  splendere  polest,  aut  auruni  verum 
esse  ante  Deum,  nisi  patiatur  in  fide  catholica.  Pro 
seipso  tamen  hoc  intulit,  qui  et  supra  dixit  :  «  Et 
probavit  me  Dominus  sicut  aurum  (Job.  xxni),  » 
seque  in  fornuce  tribulationis  purgari  a;stimans, 
«  et  aurc,  inquii,  locus  est  in  quo  confluiur,  »  ac 
si  aperte  diceret  :  Quoniam  non  clarescit  anima 
mea  fulgore  aeternae  pulcliriludinis,  nisi  prius  hic 
arserit  in  officina  tribulationis,  vel  in  igne  chari- 
tatis.  Neque  solum  tali  in  loco  contlatur  aurum, 
sed  etiam,  ad  hunc  eumdem  locum  conllaiionis. 

Vers.  2.  —  «  Ferrum  de  terra  tcllitur,»  idestvir 
fortis  mox  defensor  veritatis  fulura  de  terrena 
conversatione  separatus  educitur,  «  et  lapis,  »  id 
est  ille  quoque  qui  duri  cordis  et  insensibilis  erat 
a  «  calore  solutus,  » id  est  igne  divini  amoris  com- 
puoctus,  »  in  ses  vertitur,  id  est  in  bono  proposito 
solidalur,  ita  ut  in  praedicatione  veritatis  tanquam 
sonorum  aes  longe  audiatur.Modo  quidem  nesciunt 
homines,  quid  in  hac  fornace  agatur,  sed  «  veniet 


pestas,  »  id  est  repente,  dum  non  cavet,  judicii 
turbo  illum  dissipat. 

Vers.  21. —  «  Tollet  eum,  »  scilicet  inorientem, 
«  ventus  urens,  »  id  est  diabolus,  qui  alflatu  suo 
vivenlem  quemque  accendit  ad  vitia,  de  quo  et  Je- 
remias  :  «  Ollain,  inquit,  succensam  ego  videu,  et 
faciem  ejus  a  facie  Aquilonis  (Jerem.  i),  »  a  qua 
quisquis  temperatur  adustione  dicit  illud  de  Can- 
ticis:«Sub  umbra  illius,  quem  desideraveram 
sedi  (Cant.  n)  ;  »  qui  viventem,  inquam,  succendit 
ad  vitia,  ventus  urens  diabolus  morientem  ad 
aeterna  lollit  tormenta.  «  Et  velut  turbo  rapiet 
eum,  »  scilicel  extremo  die  territum  ac  slupidum; 
«  rapiet,  inquam,  de  loco  suo,  »  qui  videlicet  lo- 
cus  illi  est  carnalis  voluplas,  etcuncta  temporalis 
vitae  delectatio.  >-' 

Vers.  22.  —  «  Et  mitlet  super  eum,  »  subaudi 
Deus  flagellum  suum  nunc,  «  et  non  parcet,»  sub- 
audi  in  luturura,  id  est  et  in  praesenli  percutitetin 
fuiuro  non  parcit.  Neque  enim  illud  quod  dictum 
est,  non  judicat  Deus  bis  in  idipsum ,  sic  accipien- 
duui  est,  ul  quicunque  hic  pro  scelere  suo  percu- 
titur,in  fuluro  con^equenter  a  flagello  liberari  cre- 
datur.  Alioquin  Herodes  et  Antiochus,  qui  in  prae- 
senti  percussi  sunt.  salvi  esse  putabuntur.  Si  ta- 
men  consensum  prsebeas  quamlibet  culpsm  bis  fe. 
riri  non  posse,  hoc  ex  peccato  percussis  atque  in 
peccato  suo  morientihus  debet  aestimari,  quia  eo- 
rum  percussio  hic  ccepta  illic  finitur,  atque  ideo 
unum  flagellum  et  in  correctis,  quod   lemporaliter 


incipit,  sed   in    aeternis    consummatur    suppliciis,  Q  Dominus,  et    illuminabit    abscondita    tenebrarum 


juxta  illud  :  «  Ignis  succensus  est  in  furore  meo,et 
ardebit  usque  ad  interni  novissima  (Deul.  xxxu).  » 
Emittit  ergo  super  eum  et  non  parcit.  «  De  manu 
ejus,  »  subaudi  ferientis,  »  fugiens  fugiet,  »  id  est 
quilibet  p'£nitens  cvadet,  juxla  illud  :  «  Laetabitur 
justus,  cum  viderit  vindictam.manus  suas  lavabit, 
id  est  opera  sua  per  pcenitentiam  mundabit  insan- 
guine,  »  id  est  in  poena,  471  quaui  conspicit,«  ut 
peccatoris  (Psal.  lvii).  » 

Vers.23.  — «Siringet  super  eum  manus  suas,  » 
id  est  corrigitet  conlirmat  propter  illum  opcra  sua, 
scilicet  timens  ne  et  ipse  simihter  pereat,«  et  sibi- 


(l  Cor.  iv).  »  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  3.  —  «  Tempus  posuit  tenebris,  »  sub- 
auditu  quo  tempore  illas  illuminet,  et  consilia  cor- 
dium  manifesta  faciat  ;  «  et  universorum  finein  ipse 
considerat,  »  id  est  novit  et  qualis  nunc  in  fornace 
tribulatiouis  quisque  sil,  et  qualis  iude  exiturus 
sit ;  item,  qualis  in  conscientia  sua  nunc  quisque 
sit,  et  qualis  post  haec  idem  futurus  sit.  «  Lapidem 
quoque  caliginis,  »  id  estlapideum  cor  impiorum, 
quod  charitas  non  emollil  ;  «  Iapidem.inquam,  ca- 
liginis,  »  id  est  duram  mentem  in  subiiliiate  divi- 
norum  judiciorum  caligantem,«  et  «  umbram  mor- 


1079 


RUPERTI  ABRATIS  TDITIENSIS 


1080 


tis,  »  id  est  quenilihet  imitatorem   diaboli,  qui  ita  A  misit :  et  ideo  recte  vulturi  comparatur.  qui    ple- 


diiiboluni  imitatur,  sicut  umbra  corpus. 

Vers.  4.  —  «  Dividit  torrens    a   populo  peregri- 
nante,  »  id  est  male  sentire,  et  discordi  animo  male 
judicare  facit  ardor  supradicli  conflatorii  de  snnctis 
viri?,  quiin  !ioc  mundo  peregrini,  civesautem  sunt 
cceli.  Nam  iilcirco  hi  qui    pietatis  viscera  non  ha- 
bent,  nunc  dotestantur  sanctos  velut  impios,  quia 
videntcamino  tribulationis  injectos;  sicut  vos  nunc 
meimpium  judicalis,quia  torrente  miseriarum  op- 
pressum  videtis.  Hos,  inquam,   lapidea   corda   ge- 
rentes  nunc  dividit,  id  est  male   sentire    facit,  tor- 
rens  alflietionis  sicut  jam  dictum  est ;  in  futuro  au- 
temdivideltorrenstremendi  judicii,dequoinDaniele 
scriptum  est :  «  Fluvius  igneus  rapidusque  egredie- 
batur  a  facie  ejus  [Dan.  vn),  »  subaudi  Antiquidie- 
rum,  sedentis  ad  facicndum  judiciuin.  Hic  fluvius, 
hic  torrens,  dividel  tunc    a   sanctis    eos  qui  nunc 
divisi  s-unt  ab  illis  per  odium.  «    Eos  quos  oblitus 
esl  pes  egentis  hominis,  »  id  est  quos  non  peram- 
buiat  praedirator  ventalis.Nam  praedicator  ventaii*, 
«  pes,  »  id  est,  portitor  est  Christi,  «  qui  cum  dives 
esset  pauper  pro  nobis  factus   est    (//  Cor.  vm).  » 
—  <•  Quusobliiusest,inquam,etmuros[n/.  invios],  » 
id  est  viam  aperire  verbo  Dei  nolentes,  verbi  gratia, 
ut  Judaei  tacere  nolueruni.quibus  dixerunt  speciosi 
pedes  pacem  portanles  (Ram.  x) :   «  Quia  repulistis 
verbum  Dei.et  indignos  vosjudicastis  Eeternas  vitae, 
ecce  convertimur  ad  gentes  (Act.  xm).  »  De  hacel- 
enim  gente  subditur  : 

Vebs.  5.  —  «  Terra  de  qua  oriebatur  panis,  » 
id  est  Judaea,  quae  prima  habuit  panem  verbi  Dei, 
id  est  scientiam  legis,  «  in  loco  suo  igni  subversa 
est,  »  id  est  in  superbia  sua.vel  in  semetipsa  igne 
invidiae  contra  Christum.et  nascentem  ejus  Eccle- 
siam  exardescens  consumpta  esl. 

Vebs.  6.  —  «  Locus  sapphiri  lapides  ejus,  »  id 
est  habitaculum  ccelest.is  gratiae,  quae  per  sappbi- 
mum,quia  aetherei  coloris  est,  pulchre  exprimitur, 
fuerunt  sancti  ejus,  videiicet  patriarchae  et  pro- 
phetae,  vivi  videlicet  et  electi  lapides,  de  qualibus 
venienti  quoque  Ecclesiae  perprophetam  Dominus 
pollicetur,  dicens  :  «  Ecceegosternam  per  ordinem 
lapides  tuos  (I$a.  liv),  »  id  est  sanctas  in  te  animas 
meritorum  diversitatedistinguam.  «  Et  glebce,  in- 
quit,  illius  aurum,  >  id  est  iidem   sancti,  qui  cum 


rumquesic  in  morte  capilur,dum  ad  mortuum  ani- 
mal  de  summis  volandodeponitur.Nam  et  ip?c  dum 
mortuum  animal,  id  est  damnatum  hominem  prtiit , 
mortemapud  nos,quiapudseeratimnoilalis,invenit. 
Vep.s.  S.  —  «    Non    caleaverunt    eam  filii  insti- 
toruin,  »  sive  negotialorum.  Institor  namque   riici- 
tur  negotiator,   videlicet   ab    insistendo,  eo    quol 
exercendo  insistat   operi.    Institorum    autem    no- 
mine  designantur  sancti  propheta?,   qui   Synagojae 
mores   ad    fidem    prophetando   curaverunt    insti- 
tuere.  Quorum  nimirum  Clii  sancli  apostoli   nun- 
cupantur.  «  Non  inquit,  calcaverunt  eamfiiii  insti- 
torum,  »  id  est  vitam  ejus  apostoli   calce   virlulis 
praedicando  non  presserunt,  quia  videlicct  a  finibus 
p.  ejus   repulsi    sunt.    «    Nec    pertrnnsivit    per   eam 
leaena,  »  id  est  populum  ejus   a    perfidia  funditus 
non  exstinxit  sancta  Ecclesia.  Quae    ideo    recle  di- 
citur  leaena  :  quia  videlicet  uxor  est  leonis  de  tribu 
Juda;  dequa  et  Jarob,  cum  prsemisisset   de  Chri- 
sto  :  «  Requiescens  accubuisti  ut  leo   [Gen.  xlix),  a 
protinus  addidit,  «  et  quasileaena  (ibid.),  »  qui  vi- 
delicet  Christus  per  semetipsum  infernum  deprae- 
datus  est  fortiter,  «  ut  leo  ;  »  mundum  autein  toturn 
aggressa  est  post  illum  a  Judaea  prodiens  Ecclesia, 
fortiter  et  ipsa  agens  contra  veterem  idololatriam, 
«  ut  leaena.  »  —  «  Non.inquam.    pertransivit    per 
eam  leaena.  »  Sed  quid? 

Vebs.9.  —  «  Ad  silicera  extendit  manum  suam.  » 

id  est  ad  duritiam  gentium  praedicationis   elevavit 

p  bracbium.  «  Subvertit  a  radicibus  45?  monles,  » 

id  est  bumiliavit  ab  inlimis   cogitationibus  hujus 

saeculi  potenles. 

Vebs.  10.  —  «  In  petris  rivos  excidit,»  id  est  in 
cordibus  duris  timore  suo  percussis  fluenta  sacra 
Scripturae  aperuit.  «  Et  omne  pretiosum,  »  id  est 
omnem  humilem,et  in  oculis  suis  parvnlum  :  nam 
apud  Deum  pretiosus  esl,  qui  apud  semetipsum 
vilis  et  despectus  est  ;  «  omne,  irquam,pretiosum 
vidit  oculus  ejus,  ..  id  est  omnem  humilem  illu- 
minavit  respectus  gratiae  ejus. 

Vers.  11.  —  «  Profunda  quoque  flnviorum  scru- 
tatus  est,  et  abscondita  produxit  in  lun-m...  id  est 
dum  illis  intelligentiae  spiritum  infudit,  antiquas 
per  eos  prophetarum  obscuritates  aperuit,  quae 
quasi  «  profund'i  fluviorum,  »  de  pectoribus  patrum 


se  pulverem  esse  recognoscereut.rore  coelestis  gra-  D  antiquorum,  videlicet  Moysi  et  ca'terorum,   proru- 


tiae  perfusi:  glebae  enim  ex  pulvere  et  humorecon- 
stnnguntur,  eum,  inquam,  pulverem  se  esse  reco- 
gnoscerent,  vel  ut  ille  qui  dicebal.«  loquar  ad  Do- 
minum  meum,cum  sim  pulvis  et  cinis(Gen.  xvm),» 
quia  vitse  virtute  claruerunt,  quasi  aureae  in  illa 
terrae  glebae  jacuerunt. 

Vers.  7.  —  n  Semitam  ignoravit  avis,  •  id  est 
non  credidit  ascensionem  Salvatoris,  qua  carnem 
corpus  ascendendo  ad  aethera  libravit,  «  necintui- 
tus  esteam  oculus  vultureus,»  id  est  non  claruit  ei 
intentio  mortis  ejusdem  Redemptoris,  qui  se  ad  ca- 
daver  nostrae  mortalitatis  de  coelestibus  ad  ima  sub- 


pcrunt.  «  Et  abscondita,  »  scilicel  Judaeis  :  «  Vela- 
men  enim  positum  est  super  cor  eorum  (//  Cor. 
m),  »  —  «  produxit  in  lucem,  »  ut  videlicet  jam 
sancta  Ecclesia  per  Spiritum  sanctum  agnoscat, 
quod  prius  perlitteram  intelligere  omnino  non  vo- 
luit  Synagoga.  Et  haec  omnia  quae  dicta  sunt  sola 
scilicet  gratia  sua.  Nam,  nisi  ad  nos  ultro  ipse  ve- 
niret,  quando,  vel  ubi  nos  quaesissemus  hanc  Dei 
sapientiam,  vel  quo  pretio  comparassemus  ear:  .' 
hoc  est  quod  sequitur. 

Vers.  12.  —  «    Sapientia   vero    ubi    invenitur,  » 
subaudi  quae  nos  invenit?  «  Et  quis    esl  locus  in- 


1081 


COMMENT.  IN  JOB. 


4082 


telligentiae  ?  »  qtiae  proiecto  non  est  til ia,  quam  .\ 
saneti  Spiritus  gratia,  per  quam  intelligitur  eadein 
Dei  sapientia  :  «  ubi,  ■>  inquam,  «  sapientia  De1 
Christus  »  invenitur,  «  et  ejus  Spiritus  sanctus,  » 
«  qui  spirat  ubi  vult  [Joan.  m),  »  ubi  quaeritur? 
et  praeierea,  nisi  gratis  seipsum  tribuat,  quo  pre- 
tio  comparabitur  ?  Subauili  nullo,  unde  et  subdi- 
tur  : 

Vers.  13.  —  «  Nescit  homo  pretium  ejus,  » 
scilicet  quia  nullum  est.  «  Nec  invenitur  in  terra 
suaviter  viventium,  »  id  est  in  lerrena  anima  divi- 
tum  carnalibus  voluptatibusservitientiurn.His  duo- 
bus  propositis,  «  ubi  invenitur,  >  et,  <•  nescit  homo 
pretium  ejii3,  »  duo  snbdendo  reddit. 

Vers.  1  4.  —  <•  Abyssus  dicit  :  Non  est  in  me,  » 
id  est  corda  hominum  per  lapsum  fluida  et  per  p 
duplicilatem  tenebrosa.  Quae  duni  sapere  carnali- 
ter  appetunt,  stulia  se  esse  in  spiritualibus  osten- 
dunt ;  «  et  mareloquilur  :  Non  est  mecum,  »  id  est 
amara  sseeularium  mentium  malitia  suis  ipsis  acti- 
bus  testatur,  quod  a  vera  sapientia  divisae  sunt, 
uipote  quam  nullus  bene  percipit,  nisi  qui  se  ab 
omni  abstrahere  actionum  carnalium  fluctuatione 
contenditjuxta  illud  :  «  Sapientiam  scribe  in  tem- 
pore  otii,elqui  minoratur  aclu,  ipse  percipiet  eam 
(Eccli.  xxxviu).  »  El  Psalmista  :  «  Vacate,  inquit» 
et  videte,quoniam  ego  sum  Deus  (Psal.  xlv).  »  Hoe 
esl  quod  ait  :  «  Abyssua  dicit  :  Non  est  in  me  ;  et 
mare  loquitur:  Non  est  mecum,  »  redit  ad  illud 
quod  proposuerat  :  «  Sapientia  ubi  invenitur,  et 
quis  est  loeus  intelligenlia?  !  »  Ad  illud  vero,  quod 
i!em  proposuil  :  «  Nescit  homo  pretium  ejus,  nec  C 
invenitur  in  terra  suaviter  viventium,  »  redil  hoc 
qnod  sequitur  ". 

Vers.  15.  -■  «  Non  dabilur  aurum  obrizum  pro 
ea  :  nec  appendetur  argentum  in  comparatione 
[al.  commutationc]  ejus.»  —  «  Aurum,  inquit,  obri- 
zum,  »  id  est  claritas  angolorum,  qui  in  ea  quae 
sunt  conditi  innocentia  perdurantes,  et  fulgentcla" 
ritate  justitiae.et  nullis  vel  minimis  maculantur  sor- 
dibus  culpae,  non  dabitur  pro  ea,  quia  videlicet  ad 
redemptionem  generis  humani  nullus  angelorum 
pro  hac  sapientia,  quae  Christus  esl,  mitteDdus 
fuittsedper  Creatorem  ipsum  necesse  erat  el 
deeebat  utcreatura  liberarptnr.  «  Nec  appendetur. 
inquit,  argentum  in  comparalior.e  ejus,  »  id  est 
vita  jtistorum  praedioantium  non  adnequabitur  pu-  D 
rilati  justitiae  ejus.  Argento  enim  saepe  eloquia 
divina  signantur.  Vila  ergo  scriplorum,  vel  prae- 
dicalorum  sanctorum  quantalibet  sanctitatis  luce 
polleat,  adventum  vobis  supernae  sapientiae  per 
suam  prfesentiam  non  commutat  ;  quia  quamlibet 
sancti  fuerint,  in  comparatione  unigeniti  Filii  nul- 
lius  pensantur  fnisse  merili. 

Vers.  16  —  «  Nun  conferetur  tinctis  Indiae  colori- 
bus,»  id  est  fucatis,et  ornamenta  eloquentiae  faedita- 
tis  suaesuper  ducentibus  mundi  sapientibiis.Per  ln- 
diam  Pnim,qua5  nigrum  populum  mittit,  hic  mun- 
dus  acoipitur,  in  quo  vita  hominum  ppr  culpam  ob- 


scura  generatur.  India?  vero  lincti  colores  sunt 
iidem  mundi  sapieutes,  qui,  cum  rerum  virtute 
careant,  aliud  se  esse  quam  sunt,  verborum  com- 
positionibus,  quasi  superductia  coloribus,  men- 
tiunlur.  «  Non  ergo  conferetur,  »  subiudi  vera  sa- 
pii.ntia,  «  tinctis  India;  coloribus,  »  quia  dum  fu- 
cata  eloquentiae  ornamenta  non  babet,  quasi  vestis 
sine  tinctura  placet.  «  Nec  lapidi  sardonyclio  pre- 
liosissimo,  »  id  est  cuilibet  homini  terreno  ;  sar- 
donychus  quippe  rubrae  tprrae  similitudinem  habet, 
et  ideo  possunt  in  sardonycho  significari  omnes, 
quiadeterra  sunl  homines,  quorum  primus  parens 
Adam  de  terra  formatus,  Latino  quoque  sermone 
terra  rubra  nominatur.  «  Nec  sardonycho  ergo, 
vel  sapphiro,  »  id  est  nec  homini  lerreno,  nec 
cuivis  conferetur  angelo.  Sapphirus  enim  aeriam 
habet  speciem  ;  idcirco  congrue  sanctoa  designat 
angelos.  Vel  itu :  «  Nec  lapidi  sardonycho  pretiosis- 
sirno,»  id  est  Veteris  Testamenti  Palribus,«  vel  sap- 
phiro,»  id  est  Novi  Testamenti  doctoribus,  subaudi 
conferetur.  Nam  pcr  sardonychum  qui,  ut  dietum 
est,terra;  rubraesimilitudinem  habet,  priaius  homo 
terrenus  (/  Cor.  xv),  et  qui  secundum  illum  nati 
sunt,  possunt  reute  signari  ;  per  sapphirum  vero 
qui,  ut  diclum  cst,  aeriam  speciem  habet,  novus 
bomo  Christus,  qui  et  ccelestis  (ibid.)  dicituretqui 
ex  illo  regenciantur,  apte  figurantur.  Sciendum 
veio  est,  sardonyctr^n  ctsapphirum,  quos  constat 
pretiosos  non  esse,ideircopretiosos  describi,ut  dum 
pretiosos  non  essecognoscimus,  aliud  in  corurr  in- 
telligenlia  requiramus. 

Vers.  17, 18.  —  «Non  ada»quabitur  ei  aurum  vel 
vilrum.  »  Hoc  quoque  juxta  litteiam  quis  sapiens 
sentire  dignctur,  quod,  po^tquam  dictum  est,  au- 
rum  huic  sapieutiaa  non  adaequari,  adhuc  quasi 
cres:endo  subjungitur,  quod  ei  quoque  nec  vitrum 
possit  aequari,  quod  auro  longe  viliusest?  Per  au- 
rum  ergo  et  vitrum  illa  superna  patria,  illa  bea- 
torum  omnium  signatur  societas,  quorum  corda 
et  claritate  fuigent,  ct  puritate  translucent.  Quod 
in  Apocalypsi  memorat  Joannes  dicens  :  «  Ipsa 
vero  civitas  auruin  mundum,  similis  vitro  mundo 
(Apoc  xxi).  »  Sed  «  non  adaeqtiabitur,  inquit,  ei,  » 
subaudi  sapientiae,  quaeest  unicus  Filius  Dei,  »  au- 
rum  vel  vitrum,  »  quia  videlicet,  quamvis  scriptum 
sit :  «  Cum  apparuerii,  similes  illi  erimus,  quoniam 
videbimus  eum  sicuti  est  (l  Joan.  m)  ;  »  rursum  ta- 
men  scriplum  est :  «  Autquis  similis  erit  Deo  inter 
filios  Dei  ?  «  (Psal.  lxxx).  Quia  sancli  omnes  pretiosi 
ut  aurum,  sibique  invicem  trans!ucentes,  quod  si- 
gnatur  per  vitrum.  lluic  sapientioe  et  similcs  erunt 
ad  imaginem,  ei  tamen  non  erunt  similes  ad  aequa- 
litatem.  «  Nec  commulabuntur  pro  ea  vasa  auri  ex- 
celsa  et  eminentia,  »  videlicet  qualitcr  fuit  vas  auri, 
vas  pretiosum  per  infusam  graliamDei,  Elias,  Je- 
remias,Joannes  Baptista.Quisqtiis  Christum  D,'i  sa- 
pientiam  untim  ex  illis  esse  putavit,  sieut  quaarenti 
illi  :  «  Quem  medicunl  esse  homines  ?  Dixerunt  di- 
scipuli  :  Alii  Eliam,  alii  Jeremium,  alii  vero  Joan- 


10S3 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1084 


nem,  aut  unum  ex  prophetis  ;  »  quisquis  inquam,  A  patribus  veteris  et  novi  teslamenti ;  qui    signantur 


hoc  putavit,  vas  auri  excelsum  et  eminens  pro 
snpienlia  commutavil.  Sed  «  non  commutabun- 
tur,  iiiqnit,  pro  ea  vasa  auri  excelsa  et  eminen- 
tia,  >.  quia  videlicet  elocti  quique  sanctorum  vi- 
tam  et  venerantur  ob  sublimitatem,  et  tamen  non 
Buscipiunt  ad  errorem,  quosque  puros  homines 
esse  sciunt,  Deo  homini  omnino  non  conferunl 
-IT3  «  Nunconimutabuntur,inquit,pro  ea,»sed  «nec 
memorabunlur  comparatione  ejus,  »  quia  videlicel 
n  vasa  auri  excelsa  et  eminentia,  »  quas  ex  partici- 
paiione  sapientias  nobis  venerando  sunt  in  compa- 
ratione  sipienliae  etiam  commemoranda  non  sunt. 
Nam  participatione  illius  sapientiae  electiomnesali- 
quid  sunt,  per  semetipsos    vero    prope  nihil  sunt. 


per  lapides  «  sardonychum  et  sapphirum  ;  »  ab  illis 
qui  jam  pervenerunt  ad  illam  supernam  patriam  ; 
qui  et  signanlurper  «aurum  et  vitrum;»a  propbetis 
quoque.qui  vasa  auri  excelsa  et  eminentia  fuerunl  ; 
ab  hereticorum  quoque  superbo  splendore,  quasi 
qui  «  topaziom  »  sibi  videntur.  oblili  per  superhiam 
quod  «  de  .'Ethiopia,»  id  est  de  gentilitatis  nigredine 
venerunt.  «  Unde,  inquam-,  venit?  »  Potestne  adiri 
et  inde  huc  adduci?  subaudi  non.  Nam  inde  venit 
unde  orta  est,  id  est  ab  invisibili  Patre  nascitur, 
et  via  ejus  occulta  est.  Nam  «  generationem  ejus 
quis  enarrabit  ?  »  (hai.  m).  Sr>d  dicis  :  per  intelli- 
gentias  spiritum  percipitur.  Bene.  «  Et  quis  est  lo- 
cus  inlellijrenticE  ?  »  Ac  si  dicat  :  A  quo  oritur  hasc 


Quod  prudenler  agnoverat  ille  qui    dicebat  :   «  Lo-  n  sapientia,  ab  illo  procedit  baec  intelligentia.  «  Unde 

quar  ad  Dominum  meum,  cum  sim  pulvis  et  cinis 

(Gen.  xvm).  »  —  «  Trahitur  autem  sapientia  de  oc- 

cultis.  »  Id  est,  non  enim  de  nihilo  facta  subsistit, 

sicut  illa  omnia  quae  supra  dicla  sunl ;  sed  <■  Irahi- 

tur  de  oecultis,  »  id  est  de  secreto  corde  Patris  ;  et 

cum  sit  invisibilis,  nonnisi  invisibiliter  invenitur. 

Quae  rectequoque  tra     dicitur  ;  quia,  sicut  Datum 

trahimus  ut  corpus  vivat,  sic  ab  intimis  sapientias 

spirilus  ducitur»  utad  vitamanimasubsistat :  >.  unde 

Psalmista  :  «  Os  meum,inquit.aperui,  et  atlraxi  spi- 

ritum  (P<al.  cxvm).  » 

Virs.  19.  —  «  Non  adaequ  bitur  ei  topazius  de 
.Elhiopia,  ..  id  est  nullus  sanctorum  quibuslibel  vir. 
tutibus  plenus.quod  significatur  per  topazion  :  qui 
lapis  est  pretiosus,et  dicitur  topazion  quasi  topan" 


eigo  venit  »  illa,  vel  «  quis  locus  »  ejus. 

Vers.  21.  —  «  Abscondita  est  ab  oculis  omnium 
viventium,  »  videlicet,  quia«Deum  nemo  vidit  un- 
quam  (Joiw.  i)  »  cujusex  corde  invisibili  hasc  invi- 
sibilis  invisibiliter  nascitur  sapienlia,et  procedit  in- 
telligentia. 

Postquam  dictum  est  de  asterna  Dei  Sapientia, 
«  absrondita  est  ab  oculis  omnium  viventium,  i 
recte  subjuntniur  :  «Volucres  quoque  crjeli  latet; 
illas  utique  volucres,  non  quas  semen  «  secus  viam 
comederunt  (Mutlh.  xm)  ;»  nam  illud  dixisse  non 
magnum  est,quod  malignos  spirilus  haec  Sapientia 
l.iteat :  sed  illas  quoque  volucres,  quae  in  arbcris 
magnae  ramis  requiescunt  (ibid.) ;  arboris,  inquam, 
quas  de  seminato  excrevit  granosinapis,quae  utique 


dium,  eoquod  omni  luoe    resplendeat.    Pan  enim  u  Christus  est,  qui  granum  fuit  sinapis,  cum  more 


Grasc^.  linuua  dicitur  om^c.Nullus,  inquam,  ex  hu- 
jus  mundi  nigredine  collectus,quae  significatur  per 
/Gtbiopiam,  aequari  potest  ei,  de  quo  dictum  est  : 
o.  quod  nascetur  ex  te  sanctum,  vocabilur  Filius 
Dei  (Luc.  i).  »  Cui  se  aequare  voluit  quoddam  to- 
pazium  de  /Elhiopia,  cum  quidam  haeresiarches  di- 
xit  :  Non  invideoChristo  Ueo  facto  ;  si  volo,  et  ipse 
possum  fieri.  Quorum  ut  superbia  refutetur,  apte 
subjungitur  :  «  Nec  tincturas  mundissimae  compo- 
nentur[n/.  componetur]  ei, » id  est  nec  illi  qui  non 
superbiunt,  ut  supradicti  baeretici.  sed  sunt  vera- 
citer  hurniles,  et  veraciter  sancti,  aequabuntur  ei  ; 
quia  videlicet  sciunt  quod  non  semetipsis,  sed  ex 
dono  gratiae  supervenientis  virlutum  habeant  spe- 


relur  in  Lumilitale  carnis,  arbor,  cum  resurgeret 
per  potentiam  majestatis.  Illas,  inquam,  volucres, 
quae  in  illius  ramis  requiescunt,  id  est,  spirituales 
quoque  viros,  qui  in  apostolorum  ejus  dictisab  hu- 
jusnmndi  fatigatione  respirant,latet ista  bapientia, 
quia  videlicet  in  hac  corruptibili  carne  constituti  na- 
turae  ejus  omnipotentiam,  ipsi  quoque  videndo  non 
penetrant,  qui  jam  per  meritum  sanctas  contempla- 
tionis  volant. 

Vers.  22.  —  «  Perditio  et  mors,  >;  scilicet  diabo- 
lus  mortis  et  perditionis  inventor.et  omnes  super- 
bias  ejussubjecti  spiriius,  «  dixerunt,»  subaudi  de 
hac  sapientia  quas  Deus  est :  «  Auribus  nostris  audi- 
vimus  tamam  ejus,  »  subaudi  non  etiam  vidimus: 


ciem.  Tincti  enim  non  essent,  si  sanctitaiem  natu-  D  videre  namque  Deum  boc  est  quod  habere.  Iniqui 


raliter  habuissent.  Notandum,  quod  cum  supcrius 
dixi.-set,  «  non  conferetur  tinctus  Indiae  coloril.us,» 
non  addidit  mundisMmis.  Ilic  vero  ut  tmcturam 
verarum  virtutum  ab  illa  philosophorum  functione 
distingueret,  tincluras  diccns,  add.dit,  mundissi- 
mas. 

Vers.20. —  «  Undeergo  sapientiavenit  ?>.  subaudi 
quam  ab  omnibus  tanto  distarejam  dicuim  est,  sci- 
licet  ab  angelis,  qui  signanlur  per  *  aurum  obri- 
zum  ;»abomnibussacri  eloquii  tractalirmibus  ;  qui 
siguantur  per  «  argentum  ..  a  mundi  philusophis  ; 
qui  notantur  per  «  tinctos  Indias  colores  ; »  a  cunctis 


aulem  spiritus  lianc  Sa[.ientiam  non  vident.quiaper 
superbiam  nequaquam  eam  habent.  «  Famam  »  er- 
go,inquit,«  ejus  audivimus,  »  subaudi  scd  rebellan- 
tes  lumini  ejus  nei|uaquam  vidimus.  Hoc  videlicet 
dicunt  in  eo  quod  ex  sua  perversitate  pulam  cun- 
ctis  faciunt  quod  in  veritate  non  steterunt.  Quis 
ergo  illam  novit  ?  Sequitur  : 

Vers.  23.  —  «  Deus  intelligit  viam  ejus.  »  Hoc 
procul  dubio  illud  est,quod  eadem  Sapienlia  de  se 
ipsa  ioquitur  : »  Nen.o  Filium  novit  nisi  Patei  (Malth. 
xi).  »  —  «  Deus,  imjuit,  intelligit  via-  ejus,  el  ipse 
novit  locum  lllius."  Habet  enim  hasc  Sapientia  viam, 


1085 


COMMENT.  IN.  JOB. 


1086 


habpt  et  loeum.Sed  aliter  viam,  aliter  habel  locum.  A  gpii,  »  id  est  mandatum  custodiae    praedieatoribus 


Viam  v;delicet  per  humanitatis  transitum,  locum 
habet  per  divinilalis  statum.  Via  quoque  ejus  hoc 
ipsum  est.quod  venit  ad  cor  nostruin,  seseque  no- 
bis  in'riosecus  infundit ;  locus  veru  ejus  fit  corad 
quod  veniens  permanet.  Nos  ergo  sapientiae  hujus, 
quae  esL  Dei  Filius  :  intelligentiae  quoque,  quae  est 
Spiritus  sanctus,  cujus  adventu  ad  nos  efficitur.ut 
illam  Sapientiam  cognoscamus  :  hujus,  inquam, 
Sapientiae,  vel  intelligentiae  homo  quidem  vocem 
auilit.sed  «  nescit  unde  veniat  aut  quo  vadat  (Joan. 
viii).  »  —  «  Deus  vero  intelligit  viam  ejua,»  id  es^ 
vulnus  amoris  sui,  per  quod  illam  in  humanam  ani- 
mam  elfundit,  utpote  semen  suum  sibi  naturaliter 
insitum,  «  et  ipse    novit    locum    illius,    »    scilicet 


dab  it,  boc  scilicet  mandatum,  hanc  legem,  ul  vi- 
vendo  implerent,  quod  loquendo  suadere  festin:v- 
rent.  «  Legem,  inquam,  ponebat  pluviis,  et  viam 
proeellis  sonantibus,  »  id  est  eisdem  praedieatoribus 
aditum  faciebat  ad  hominum  corda  terrore  futuri 
judicii  percussa.Prius  enim  lex  pluviis,id  est  man- 
datum  vivendi  pradicatoribus  ponitur,  ut  posmo- 
dum  praedicationis  eorum  via  pindatur,  quia  vox 
illa  cor  audientis  penetral,  quae  hoc  quod  sonuerit 
opere  conservat.  Quando  hoc  faciebat. 

Vers.  27.  -  ccTune  viditillam,  »  id  est  videri  fe- 
cit,  utjam  dictum  est,  inc«rnatam  Sapientiam 
suam,  «  et  enarravit,  et  praeparavit,  el  investiga- 
vit,  >i  id  est  enarrari,  et  praaparari   fecit,  scilicet  a 


eamdem  animam.vel  angelicam  quoque  creaturam,  n  prasdieatorihus,  et  investigari,  videlicet  ab  audilori- 
cujus  in  intima  per  complexum  conjugii  spiritua- 
lis.velut  in  uterum  sponsae  amantis,semen,  id  est, 


verbum  illud  vel  Sapientiam  lnfundit.  lllum,  in" 
quam,  «  ipse  novit  locum  illius,  »  videlicet  non 
solum  qualis  nunc  sit,  sed  el  qualis  futnrua  sit- 
Hoc  esl  quod  sequitur  : 

Vers.  24.  —  «  Ipse  enim  Gnesmundi  intuetur,»  id 
est  omniura,  qui  sunt  in  mundo,  finem  ad  quem 
quisque  perventurus  sit.sub  suo  praesentialiterha- 
bet  conspectu  ;  «  et  omnia,  quae  sub  ccelo  sunt,re- 
spicil,  »  videlicet  ex  omnibus  eligens,  in  quibus 
eamdem  gratia  sua  collocet  sapientiam  suam. 

Vers.2o.  —  «  Qui  fecil  ventis  pondus,  »  id  est 
levibus  quondam  gravitatem  et  stabilitatem  dedit 
animabus,  quia  videlicet,  dum  prnedicta   sapientia 


bus.  Sibi  quippe  illam  praparat  quisquis  bene  vi- 
vendo  propitiam  parat.Et  notandum,  quod  quatuor 
deeadictasunt.  «  Vidit,  enarravit,  pr.eparavit,  in- 
vestigavit.  »  — «  Vidit  »  namque  quia  substantia 
vel  species  esl  ;  «  enarravit,  »  quia  verbum  est  ; 
«  prasparavit, »  quia  remedium  est ;  «  investigavit,» 
quia  occullum  est. 

Vers.  28.  —  «  Et  dixit  homini,  »  id  est  quia  ab 
humana  inente  non  poterat  penetrari,  quis  namque 
inlelligat  verbum  sine  tempore,vel  speciem  sine  cir- 
cumscriptione  ;  quia,inquain,  nonpotestab  homine 
comprehendi  «  dixit  homini,  »  id  est  hoc  signum 
cognoscenda;  ejusdemsapientiaadedit  homini.«Ecce 
timor  Domini  ipsa  estsapienlia  ;  et  reeederea  molo, 
intelligentia.  »  Ac  si  aperte  dicat  :   Ad  lemetipsum 


sua  replet  animas,quae  prius  luerant  leves,  maturas  ^  homo  revertere,  et  cordis  tui   secreta    perscrutare. 


reddit  et  graves.  Vel  certe  «ventis  pondus  »  est  fa- 
cere,  concessam  electis  hic  de  virtutibus  gloriam 
permista  infirmitate  temperare.Unde  etsubditur: 
«  Et  aquas  appendit  inmensura,  »  id  est  ejusdem 
sapientiae  vel  Spiritus  sui  dona  sanctis  suis  ad  men- 
suram  dat.videlicet  ut  nequaquam  tantum  proficere 
valeant.quantum  volunt,  ut  non  extollantur  in  su- 
perbiam.Verbi  gralia,  ul  Elias,  quidum  tot  virtuti- 
bus  in  alium  profecisset,  quadam  mensura  suspen- 
sus  est,postmodum  Jezabel.quamvis  reginam,474 
tarnen  mulierculam,  fugiens  (III  Reg.  xix),  item- 
que  Paulus.qui  cum  lumen  corpons,  quod  ad  tem- 
pus  perdiderat,  cum  perpetuo  cordis  lumine  rece- 
pisset,  per  rr.urum  in  sporta  demissus  de  civitate 


Si  teDeumtimeredeprehendis,profecio  constatquia 
de  hac  sapientia  nonnihil  habes.  «  Initium  enim 
Sapientiae  timor  Domini  [Eccli.  i).  »  Et  si  recedis  a 
malo,  id  est  si  non  servili  timore  malum  facere 
omittis,  sed  castu  tiniore  Domini  malum  odisti,  et 
voluntatem  omnem  a  malo  avertis,  tunc  scito  quod 
babeas  intelligentiam,  id  est  Spiritus  sancti  gra- 
tiam,  per  quam  a  timore  Dnmini  incipiens  perse- 
veraturus  ad  eamdem  pervenias  sapientiam. 

Cap.  XXIX,  vers.  1.  —  «  Addidit  quoque  Job  as- 
sumens  paraliolam  suam.  »  Haac  intercisio  oppor- 
tune  posita  est,  quia  videliset  hactenus  sapientiam 
quam  Deus  illi  dederat  exposuit  amicis,  a  quibus 
velut  insipiens  despiciebatur,  deiuceps    opera  sua 


eadem  effugit  (II  Cor.  xi),quam  post  visionem  Jesu  L)  bona  huiuiliter  uarrabit,  qui  malorum  operumesse 


ingressus  fuerat ;  iuo,qui  usque  ad  tertium  coelum 
raptus  fuerat,  a-lhuc  sub  stimulu  carnis,  ceu  puer 
colaphis  affectus  nlorabat  (II  Cor.  xn).  Sic  ergo 
electis  suis  aquas  donorum  suorum  appendit  in 
mensura  (Rom.  xn).  ut  miraculis  monstrentur,  in- 
firmitatibus  servenlur.  «  Deus,  inquam,  intelligit 
vias  ejus,  et  ipse  novit  locum  ejus.  »  Et  dioam  vo- 
bis  quando  cognovil  eam. 

Vers.  26.  — «  Quando  ponebat  pluviis  legero,  » 
id  est  quando  misil  illam  ad  IncarnHtionem,  tunc 
vidit  illam,  id  est  videri  fecit  incarnatam  Sapien- 
tiam  suam.  «  Quando,  inquit,  ponebat   pluviis  le- 


videbatur.et  tanquam  hypocrita  velirapius  condem- 
nubatur.CoriStatveroquod  perextenorum  verborum 
formas  mysleria  luquitur,  qui  ad  lequendum  para- 
bolam  assumpsisse  memoralur,  «  Parabulam,  in- 
quam,  suam.  »  Cum  enim  sua  narrat,  qi.ae  sanctae 
Ecciesiae  ventura  sunidenuntial,  et  ipsaurdinis  ra- 
tio  postulal  ut  per  verba  ejus  ultima  dies  extrerai 
sanctffi  Ecclesiae  designentur,  quando  draco  ille,  qui 
nunc.sicut  per  Juannem  dicilur.in  abyssurn  clausus 
tenetur,de  puteo  abyssi  educetur  (Ai>oc.  xx),  id  est 
quod  modo  timore tegitur,  tunc  conlra  Eccle^iam 
publice  de  iniquorum  cordibus  omne  serpentinum 


1087 


RUPEKTI  ARBATIS  TUITIENSIS 


1088 


virus  aperie  ur.  El  electi  omnes  reminiscentur  no- 
slri,  qui  quieta  li.iei  lcinpora  duximus,  q ti ia  dictis 
el  faclis  malorum  tribulabuntur  et  expugnabun- 
tur.  Illa  ergo,  ut  dicium  est,  tempcra,  bealus  Job 
intuens  sua  transaeta  nurrat,  et  aliis  vcntura  de- 
nunliat,  dicens  : 

Vers.  2.  -  «  Quis  mibi  tribuat,ul  sim  juxla  men- 
ses  pristinos  ?  »  Primo  secunduui  prupriam  ipsius 
moralitatem  dicendum  hnc  modo.  «  Quis  mihi,  » 
subaudi  quem  per  hypocrisim  juslum  fuissearbi- 
tramini,  «  quismihi,  inquam,  tribuat,  ul  sim  juxta 
roenses  prislinos,»  id  cst  juxta  praelentae  vitse  meae 
intentionem  ut  inveniarc  consolationem  et  miscri- 
cordiam,  «  secundum  dies,  »  id  est  juxta  opera 
dierum,  «  quibus  Deus  custodiebat  me,  »  videlicet 
ab  omni,  quam  imponitis  mihi,  hypocrisi  vel  im- 
pietate  ? 

Vers.  3.  —  «  Quando  splendebat  lucerna  ejus,  » 
id  estsimplex  et  lucida  intentio  dileclionis  ejus  «su- 
per  capui  meura,»  id  est  super  mentem  meam,  in 
omne  opus  bonum  quod  agere  incipiebam,«  et  ad  lu- 
men  ejus  ambulabam  i:i  tenebris,  »  id  est  oculorum 
cjus  testimonio  cuncta  commendabam  abscondita 
cordis  mei  ?  Ut  sim,  inquam, 

Vers.  4.  —  «  Sicut  fui  in  diebus  adolescenti.e 
mea;,  »id  est  ut  talis  in  testimonio  Dei  appaream, 
qualem  me  in  conspectu  illius  esse  memini,eum  ju- 
stitias  propositum  arripui  et  in  bono  adolescere,  id 
est  proficere  coepi,  «  quando  secrelo  Deus  erat  in 
tabernaculo  meo,  »  id  est  quando  in  mediis  curis 
vel  actibus  saeculi  Deum,  quod  omnes  homines 
latebat,  ampleelcbar  in  corde  meo. 

Vers.  5.— «  Quando  erat  Omnipotens  mecum,  » 
subaudi  in  conscienlia  mea  dulce  amantis  animae 
solatium,  piumque  et  unicnm  intimse  famiiiarita- 
tis  gaudium,  «  et  in  circuitu  meo,  »  id  est  exte- 
rius  «  pueri  mci,  »  subaudi  non  neglecti  propter 
interiorem  occupationem.  Non  enim  inhabitatio 
Dei  angustat,  sed  potius  dilata!  mentem  et  cx!i:la- 
rat  faciem  ad  impendendam  curam  proximorum 
utilitati  vel  saluii. 

Vers.  G. —  «  Quando  iavab.m  pedes  meos  bu- 
lyro,  »  id  est  quando  hilariter  et  affaiim  delectabar 
in  Domino.  Et  tleganli  similitudine  aictum  est.vi- 
delicet  quod  tanta  dulcedo  erat  in  domo  cordis  ejus 
diligenlis  Deum  et  proximum,  quanta  est  copia  la- 
ctis,  ubi,  si  butvro  laventur  pedcs,  satietas  familie; 
damnum  nonsent:t.«  Ei  pctra,inquit,fundebat  mihi 
rivos  olei  ?  »  Id  est  soliditas  divini  auxilii  locuple- 
tabat  me,  tam  pa:e  rerum  quam  laetitia  animi. 

Per  aliegoriam  eadem  quse  dicta  sunt  hoc  rnodo 
in  pr-rsona  Ecclesia;  accipienda  sunt.  a  Quis  mihi 
ttibu.it,»  inquit  sanclaK-xlesiu  uliima  persecutione 
dissipata,«  quis,inquam,  inihi  tribuat,  ut  simjuxta 
menses  prislinos,  »  id  cst  ita  sanctis  studiisador- 
nata  relitiiosisque  conventibus  ordinata,  sicut  olim 
quando  florebant  per  villas  et  urbes  sanctorum  con- 
gregationes,  ita  in  ordinibus  suis  certo  communiter 


A  vivenlium  numero  consistentrs,  s:c:it  dierum  r.u" 
mero  in  ordine  anni  singuli  proccdu;  t  menses,  «ut 
sim,inquam,secundum  diss,quibus  Deus  custodie- 
bat  me,  .)  scilicet  a  tantis  pressiiris  quantis  coan- 
gustor  nunc  undique,  i-oluto  anliquo  dracone,  qni 
rnultos  nunc  devorat  seducendo  ex  (iliis  meis  quos 
nequeo  custodire.  «  Quundo,  inquit,  splendebat  lu- 
cerna  ejus  super  caput  meum,  »  id  est  sancta  Scri- 
pturaejusdecorabtt  conventum  rneum  el  cor  meum. 
Sancla  enim  Scriptura  lueerna  est,  «  cui,  »  inquit 
Petrus  apostoius,  «  bene  facitis  attendentes,  qnasi 
lucerna;  lucenli  in  caliginnso  loco, »  elc.  (//  Petr.  i). 
«  Splendebat,  inquit,  super  caput  meum,  »  id  est 
mentis  meae  tenebras  publice  pradicantibus,  ct  slu- 
dentibus  sanctis  viris  irradiabat,  quos  nunc  perse- 

r>  cutio  partem  occidit,  partem  effugat.  «  Et  ad  lumen 
ejus  ambulabam  in  tenebris, »  id  est  exeruditione 
ejtis  consolabar  te'iebrosam  ignorantiam  vita;  prae- 
senlis,4J5  in  qua,  velut  in  nocle,  non  apparet  ve- 
rus  sol  (/  (,'or.  xin),  cujus  facies  videnda  repromit- 
titur  nobis  in  futuro  (Apoc.  xxu).  Ut  sim,  inquam, 
«  sicut  fui  in  diebus  adolesceniia;  rcea?,  »  id  est 
quando  jum  adulta  nupsi  Christo  Deo  ip.carnato,et 
per  praedicationis  ministerium  (iliorum  conceptione 
fecundata  sum.  «  Quando  secreto  Deus  erat  in  ta- 
bernaculo  meo,»  i  I  est  intus  in  abscondito  cordis 
ill.im  componens  gloriam  meam,  qu«  foris  parehat 
quasi  in  fimbriis  aureis,  per  .loclrinae  et  mir.iculum 
gratiam.«  Quando  erat  O.nnipotens  mecum,  »  vide- 
licetcooperando,et  sermonem  confirmaudo  sequen- 
libus  signis  (ilarc.  xvi).  «  Et  in  circuilu  meo  pueri 
mei,»  scilicet,  quam  plurimi,  qui  ceelestibus  deser- 
viebant  mandatis.qualium  multorum  nunc  charitas 
abundante  iniquilate  refriguit  [Matlh.x\iv).  «  Quan- 
do  lavabam  pedes  meos  butyro,»  id  est  infundebam> 
atqtie  emundabampinguedine  boni  operis  pulverem 
collectum  de  gloria  prtedicationis.Vix  enim  praedi- 
catio  sine  aliquo  transitura rimisso.Vel  cerie  butyro 
pedes  lavantur,  dum  sanclis  praedicatoribus  del.ita 
ub  audientibus  stipendia  conlc-runtur,  quo  btityro 
Paulus  erat  tinctus,  cum  dicere! :  «  Det  misericor- 
diam  Dominus  Onesiphori  domui,  quiasa-peme  re- 
frigeravit,  et  caienam  meum  non  erubuit  (//  Tim- 
i).  »  Sed  et  cum  praepositiauditoresa.l  cor  n  vocant, 
ut  ea  qua;  forte  admiscrint  mala  defleant,  pe  les  bu- 
tyro  labant,quiavulneribus  eorum,qu«  exterioribus 

"  intendi  nio  perlulcrunt,  unguenta  pcenitentiaj  sub- 
ministrant.  «  Et  petra,  »  inqnit,  «  fundebatmihi  ri- 
vos  olei,  »  id  est  Ghristus,  de  quo  Paulus,  <■  Petra 
autem,  »  inquit,  «  erat  Christus  (/  Cor.  x),  »  sacrce 
Scripturae  rivos  meo  fundebai  usui,  verbi  gratia, 
libruin  Matlhaei,  librum  Marci,  libri  Lucae,  librum 
Joannis,qui  nunc  quasi  fluere  desinunt,  quia  mea- 
tus  toruuijid  est  sanctos  pr.edicatores,obstruit  vio  - 
lcntia  persecutorum.Vel  rivi  olei  dona  sunt  Spiritus 
sancti,  de  quo  s  riptum  est,  «  Computrescet  jugum 
a  fa.:ie  olei  (Isa.  x)  :  »  quae,  dum  Chrisius  asci  ndens 
in  altum  hominibus  dedit  iEphes.  iv),  tirofecto  petra 
fudit  rivos  oiei,  qoae  in  illa  ultimapersecutione,  nec 


1089 


COMMENT.  IN  JOB. 


1090 


publica  praedicatione,  nec  consolatoriis  fluunl  mi-  A  quoruro.  cani  erantsensus.et  aetas  senectutibus  vita 


raculis. 

Vers.  7.  —  ci  Quando  procedebam  ad  portam  ci- 
vitatis.»  Ut  primo  simplicem  tractatus  teneat  histo- 
riam,secundum,quia  paulatim  sese  aperil  prodire 
coactaveritatis  curasocia  pietatedeconscientiabeati 
viri,et  pudoraiis  sese  defendit  testimoniis,quod  non 
sit,  secundum  criminatinnem  amicorum  ejus,  im- 
pietas  vel  hypocrisis.«  Procedebam,  »  inquit,  «  ad 
portam  civitatis,  »  vidclicet  ut  doctrino?  vel  ilisci- 
plinae  vox  atque  exemplar  adessem,  »  et  in  platea 
cathedramparabant  mibi.»  id  estomni  simulatione 
carentem,  et  publice  comprob;itam,  obtinebam  au- 
cloritatem  districtionis  vel  magisterii. 

Vers.8. —  «  Videbanl  me  juvenes,  »  id  est  lascivi, 


immaculata  (Sap.  iv),  «  assurgentes  slabaut,  »  id 
est  humililate  indicabant  quantum  in  bonis  acti- 
bus  profecissent.  «  Principes,  »  id  est  haereticae  pra- 
vitatis  auctores,  «  cessabant  loqui,  »  id  est  prava 
dogmata  contra  fidem  catholicam  machinari,  «  et 
superponebant  digitum  ori  suo,»idest  falso  quere- 
bantur,  non  ratione  vocis,  sereorimi,  sed  violenla 
manu  eccles;astic«  virtutis.  «  Digitum,  »  inquam 
«  superponebant  ori,»  id  est  indignantes  eltmirmu- 
rantes  significabaut  se  per  vim  ad  silentium  cogi. 
«  Vocem  suam,  »  subaudi,  solam,  non  etiam  men- 
tem  suam,  «  cohibebant  duces,»  scilicet  iidem  ipsi 
haereticorum  auctores,«  el  lingua  eorum  gntlurisuo 
adhaerebat,  »  id  esl  perversa  quidem  loqui  non  au- 


«  et  abscondebantur,  »  scilicel  metuentes   incorru-  n  debant.sed  intus  apud  se  cuncta  conlegentes  nihilo 


ptain  aaquitatem  judicantis,  ac  severitatem   repre 
hendentis,«  et  senes  assurgentes  stabant,»  videlicet 
maturi  flt  gravesgratam  sibisapientiam  reverentes. 

Vers.  9.  —  «  Principes  cessahant  loqui,  »  sub- 
audi,  ne  dum  homines  extremi  audebant  ineplis 
garrire  fabulis.  «  Cessabaut,  »  inquam,  »  loqui  et 
superponebant  digilum  ori  suo,»  id  est  etsi  loque- 
bantur,  modestiam  discretionis  habere  curabant. 

Vers.  10. —  «  Vocem  suam  cohibebant  duces,  » 
subaudi,antequam  adessem  loqui  cmpissent,  quod 
reprehensione  dignura  essel.i  et  lingua  eorum  gut- 
turi  suo  adhaerebat,  »  id  est  me  loquente  sumiuum 
ad  audiendum  silentium  erat. 

Vers.  li.  —  «  Auris,  audiens,  »  subaudi,  judi- 
cia,  proloquentes,  «  beatiiicabal  me,  »  scilicet  ncn 
uti  vos,  ita  tunc  impielatis  quisquam  arguebat, 
vel  denotab.it  me, 

Vers.  12.  —  «  Eo  quod  liberassem  pauperem 
vociferantem,  et  pupillum,  cui  non  esset  adjutor.» 
Quod  videlicet  impietati,  quam  mihi  imponitis, 
valde  repugr.ans  est. 

Vers.  13.  —  «  Benedictio  perituri,  »  id  est  ejus, 
qui  nisi  subvenirem,  perire  habeat,  «  super  me  ve- 
niebat,  »  quia  videlicet  injuste  penclitantem  ego  a 
calumniatore  juste  eripiebam,  et  cor  viduae  conso- 
latus  sum,  quod  profecto  non  modo  non  impium, 
sed  etpiissimum  erat.  Sed  his  dictis  in  veneratiune 
sacrae  historiae,mysteriajrim  indaganda  sunt  alle- 
goriae.  «  Procedebam,»  inquit  sancta  Ecclesia,  •  ad 
portam  civitatis,»  id  est  ad  modum  veterum,quibus 


minusin  silentio  suo  peribant.  Subaudiendum  est 
ac  si  dicat :  Nunc  autem,  id  est  in  novissima  tem- 
pestate.juxta  illud,quodlonge  anteJeremiasintuens 
ait  :  «  Sed  et  lamiae  nudaverunt  mammam,  lncla- 
verunt  catulos  suos  (Thren.  iv),  »  nunc,  inquam, 
haeretici,  quasi  lamiae,nudam  mammam,  id  est  er- 
rorem  suum.libere  praedicantes,  lactant  catulos,  id 
esl  ad  impietatem  confirmantsequaces  suos  «  Auris 
audiens,»  id  est  audilorfiileiveldisciplinaeobediens, 
«  beatiticabat  me,»  id  est  de  doctrinasanaproficiens 
bonis  aclibus  suis  laHificabal  me,  «  et  oculus  vi- 
dens,»  id  esl  illuminatus  aDeo  veritatem  intelligens 
«  testimonium  reddebat  mihi,»  id  est  ad  defendcn- 
dam  eamdem  ventatem  ,jun»;ebatur  mihi,  eo  quod 
liberassem  piuperem  voeiferantem,«etc,  quae  non 
mutantur,  sed  ut  supra  exposita  sunt  in  persona 
beati  Job.ita  in  persona  quoque  Ecclesia:  accipienda 
sunt,  quae  duplici  ex  causa  beatificatur  ab  audito- 
ribus  suis,  videlicet  eo  quod  filiossuos  et  loqupndo 
pascat,  et  defendendo  protegat,  tanquam  lignum 
fructiferuiii,  quod  subjacentes  et  pabulo  reficit,  et 
umbraculo  ab  a?slu  defendit.  »  Et  non  solum  cor- 
poraliter,  ut  dictum  est,  sed  et  spirilualiter  Eccle- 
sia  sancta  hoc  exhibet.  Nam  pauperem  vociferan- 
tem  liberai,  cumpeccatori  poenitenticulpam  relaxat. 
Pupillura  quoque  liberat.dum  unumquemque  mor- 
tuo  antiquo  patre  diabolo,  Deo  regeneral,  et  beiie- 
dictio  perituri  venit  super  eam,  quia  videlicet  dum 
converti  facit  peccatorem  ab  errore  vitae  suoe,salvat 
animam  ejus  a  morte  (Jac.  v).    Cor    quoque   viduaa 


mos  fuit.ut  seniores  in  porta  consisterent,etcausas  D  conso!atur,dum  fidelianime  qnasi  viri  sui  bonara 


introeuntium  judicarent  (Deui.  xv  ;  //  Par.  xvm  ; 
//  lleg.  xv  ;  Rulh  iv),  exercebam  me  in  actionibus 
sanclis,  per  quas,  velut  per  portas,  aditus  percipi- 
tur  regni  ccelestis,  de  quibus  Pjalmista  :  «  Ut  an- 
nuntiem,  »  inquit,  «  omnes  laudationes  tuas  in 
portis  filiae  Sion  (Psal.  lx).  »  —  «  Et  in  platea  ca- 
thedram  parabant  mihi,  »  id  est  in  magnae  auctori- 
tatis  latitudinemihiexhibebaturlibertas  magisterii. 
«  Videbanl  rae  juvenes  et  abscondebantur,  »  id  est 
immaturi  el  nulla  consilii  gravilate  fulti.dpprehen- 
di  in  suis  occultis  actibus  metuebant,»  et  senes,»  id 
estperfecti  quique.et  uiorum  maluri  grandaevitate, 


memoriam  revocans,  3eternas  Uomiui  retributiones 
narrat.  Sequitur. 

Vers.  14.  —  «;Justitia,»  inquit,  «  indutus  sum,» 
et  non  ita,  ut  partem  mei  aliquam  peccato  nudam 
relinquerem,  sed  «  st  vestivit  me, »  subaudi  eadem 
justitia,  «  sicut  veslimento,  »  quia  videlicet«  sicut 
vestimento,  »  476  cum  vestior,  ex  omni  parle 
circumdor,sicjustitiam  observavi,  ut  non  hinc  per- 
cato  foresobsstruerem,etaIiundeaditum  panderem. 
•  Indutus  sum,  inquam,  justitia,  sicut  vestimento, 
et  sicut  diademate.judicio  meo,»  subaudi  ornavi  vel 
coronavi  oie  acilicet  quotidie  quid   Oeo,  quid  pro- 


1091 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1092 


ximo  deberem  eolerler  inspiciens,  sicut    scriptum  A  fidrni  ipse  aggregaretur  Christo  1  Haec  et  haec  quae 
est  :  «  Cogilaliones  justorum  juilicia    (Pruv.  xn).  »       prredixi  faciebam. 


Quae  judicia  recte  diailemati  compantntur,  videli- 
cet  (juia  per  magni  operis  gloriam  ad  aeternse  ro- 
triLiiitionis  ducunl  coronam, 

Vers.  15.  —  «  Oculus  fui  casco.  »  Justitiae  par- 
tes,  quas  se  induluin  dixerat,  aple  ab  operibus 
pietatis  enumerare  inchoat  ;  quia  videlicet  tunc  est 
apud  Deum  vera  oblatio  rectitudinis,  cum  rami 
justiliae  de  radice  prodeunt  pietatis.  «  Oculus,  in- 
quii,  fui  creco,  et  pes  claudo,  »  id  est  et  caeco  ma- 
num  per  inemetipsum  prrebui,  et  claudum  por- 
tando  ipse  sustinui.  Et  quare  colligitur  super  ege- 
nos  et  pauperes  quantum  misericordiae  illius  vis- 
cera  fundebantur.  Unde  et  sub.lilur  : 


Vers.  18. —  o  Dicebamque  :  ln  nidulo  meo  mo- 
liar,»  id  est  nulli  quidqnam  rapiam  vel  malum  in- 
feram,  sed  potius  eos  qui  aura  et  protectione  mea 
indigent  confovebo,donec  moriar,  «  quemadnuidum 
gallina  congre.irat  pullos  suns  sub  alas  (Matlh. 
x.xin).»  Ef  hoc  faciendo  pro  posse  meo,  «  sicut  pal- 
mn  multiplicabo  dies,  »  id  est  sicut  palma  infe- 
rius  cortirum  suorum  involutionibus  angustatur, 
sed  superius  per  amplimdinem  pulchrae  viriditatis 
expanditur,  ita  ego,  etsi  in  prresenti  fuero  angus- 
tatii8,  et  ad  aequitatis  regulam  constrictus,  apud 
Deum  in  futuro  dilatabor  et  multiplicabor  aeterno- 
rum  longiludine  dierum.  Ecclesia  vero  nidum  sibi, 
«  id  esl  pacatissimam  fidei  quietem  conslrueus,  in 
qua  filios  crescentes,  donec  ad  cceluin  evolent, 
charitalis  gremio  confovet,  dicit  et  ipsa  :  «  In  ni- 
dulo  meo,  »  id  est  in  hujus  lidei  sancto  et  pacilko 
otio,  usque  ad  mortem  perseverabo,  «  et  sicut 
palma  multiplicabo  dies.  »  Hoc  non  mutatur. 

Vsrs.19. —  «  Radix  meu  aperta  est  secus  aquas,  » 
id  est  tota  cogitatio  meaad  percipienda  fluenta  veri- 
tatis  aperla  est.Vel,  ut  ad  Ecclesiae  vocem  hoc  de- 
ducatur,  «  radix,  inquit,  mea,  »  id  est  Redemptoris 
mei  Incarnatio  «  aperta  est,  sccus  aquas,  »  id  est 
secundum  humanamnaturamvisibililerhominibus 
demonstrata  est.  Incarnalio  quippe  Redemptoris 
sancta?  Ecclesiae  radix  est :  quia  videlicet  totain  fide 
illius  Ecclesia,  quasi  arbor  una  viret,  «  et  ros  iro- 


Vers.  16.  —  «  Paler  eram  pauperum, 
vis  misericordiae  illius  naturam  fuerat  imilata,  dum, 
non  ex  timore  damtiationis,  sed  prae  amore  Dei  pro- 
ximi  tribuendo  patrem  se  pauperibus  exhibebat. 
Juxtaallegoriain  sancta  Ecclesia,  «  oculus  lui  caeco 
et  pes  claudo,»  dum  illum  qui  quo  pergat  non  videt, 
praedicando  illuminat  ;  et  eum  qui  prre  infirmitate 
amici  non  potest  ire  quo  videt,  id  est  operari  quod 
intelligit,opitulando  sustentat,  itemque  et  pater  et 
mater  pauperum  est  Alia  namque  membra  sunt  iu 
corpore  Ecclesiae,  quae  intuendae  luci  Scriplurarum 
deserviunt;  alia  quae  tanquam  pes  a  terreno  actu 
minime  disjuncta  corpus  omne  in  praesentis  vitae 
negotiis  suslineant  ;  alia  quas  tanquam  manuselee- 

mosvnam    porrieendo    pauperibus    patrocinantur. 

J            '        °            r     r               r  rabitur  in  messione  mea,  »    subaudi    diceb;im,  id 

«  Pater.inquam,  eram  pauperum,  et  causam  quam  C      .        .•    r.  •                           u                   .                  j 

.  ,'     *,:,.             .        .                            .  ,            ,  est  gratia  Dei  supervemens  hoc  aget,  ut    usque  ad 

nesciebam  diligentissime  lnvesligabam,  » id  est  ad  ,     .,           ,                                            . 


igent 
prolerendam  sententiam  nunquam  praaceps  fui,nec 
temereindiscussajudicavi.Quod  profecto  perpelrare 
pertimescimu^,  siauctoris  nostri  exempla  subtiliter 
pens.(mus,  qui  cum  omuia  nuda  et  apertasub  suis 
habeat  oculis,  mala  tameu  Sudomae  noluit  audita 
judicare,  sed  ait  :  «  Clamor  Sodomaa  et  Gomorrhoe 
multiplicatus  est ;  descendam,  et  videbo  ulrum  cla- 
morem,qui  venit  ad  me,opere  compleverinl,  an  non 
itaesl,  ut  sciam  (Gen.  xvm).  »  Hoc  enim  ideo  di- 
ctum,ideo  scriplum  est  ut  nosqui  homines  sumus, 
et  falli  possumus,apraecipitatae  sententiaa  prolatione 
compesceremur.  Investigata  vero  causa  : 

Vers.17. —  «  Conterebam,  inquit,  molas  iniqui 


maturitatem  bonorum  operum  propositum   meum 
perducatur. 

Vers.  20.  —  (i  Gloria  mea  semper  innovabitur, » 
id  est  ad  hoc  ut  gloriosa  sim,  semper  in  me  vete- 
ris  vitae  culpa  per  novitatemspiritus  delebitur  ;quia 
videlicet  vita  nostra  dum  lacrymis  lavattir  el  bonis 
operibus  exercelur.dum  sanetismeditationibuseru- 
ditur,ad  novitatem  suam  sinecessatione  reparatur. 
«  Et  arcus  meus,»  id  est  Scriptura  sacra;arcus  enim 
Scripturam  significat.  Unde  et  Psalmista  :  «Arcum 
suum,inquit,  tetendit  et  paravit  illum  {Psal.  vn) ;  » 
quia  videlicet  cunctis  peccatoribus  per  Scripturam 
sacram  niinas  exhibuit.  «  Arcus.inquam,  meus  in 
manu  mea  instaurabitur,  »  id  est  in  operatione  mea 
id  est  illum,  qui  in  causa  quee  investigabatur  a  ju-  D  Scriptura  sacra  perficietur.  Instauratur  cnim  arcus 


stitia  cadebal,vehemens  et  districtus  occultas  insi- 
dias,  quas  velut  molares  dentes  ad  lasdendum  pro- 
ximum  stringebat,causabam  el  elidebam,  «  et  den- 
tibus  illius  suferebam  praedam,»  id  est  eum,  quem 
jarn  tenere  se  putabat,  aequitate  judicii  liberabam. 
Ecclesia  quoque  spiritualiter  hoc  agere  non  desinit : 
toties  enim  ex  iniqui  dentibus  praedam  tulit,i|tioties 
ex  erroris  morsu  animam  pra?dicando  eripuit.  0 
qualem  deoreetdedentibusiniqui,  scilicet  diaboli, 
pradam  lulit,  quando  ipsum  raptcrem  Sanlum  con- 
vertendo  rapuit  (Act.  ix),  etdum  persequendo  fide- 
lescongregaretplebemdiabolo,egit,  ut  cognosceudo 


in  manu,  dum,  quidquid  in  sacro  eloquio  sludendo 
cognoscitur,  vivendo  complelur.  Hssc  et  Iwc  d..ce- 
bam  :  tunc,  inquit,  sancta  Ecclesia,  subaudi  nunc 
autem  in  plunbus  quidem  vera  fuit  spes  inea,  sed 
plerique  iliorum,  de  quibus  majorem  habebam 
fiduciam,  nunc  acriores  fidei  hostes  facti  sunt. 

Nonimmutalo  dicemli  ordine,  dum  sua  propria 
beatus  Job  per  per  sermonem  indicat,  causas  san- 
ctre  Ecclesiae,  ut  seepe  diclum  est,  per  intellectum 
sonat.  Ait  enim  : 

Vers.  21.  —  «  Qui  meaudiebant,  spectabant  sen- 
tentiam  meam,»etc.  Hancetenim  apud  illum  luisse 


1093 


CQMMENT.   IN  JOB. 


1094 


subjectorum  reverentiam  indubitanler  credendum  A 
est ;  sed  haec  veri^a  ejus  talia  sunt.ut  cum  sua  dicat, 
nostra  praedicat,  hoc  modi:  n  Qui  me  audiebant, 
exspectabant  sententiam  meam,et  intenti  tacebant 
ad  consdiua  meum,»  subaudi  non  ut  hi  proterviac 
tumwli  qui,dum  veritatis  verba  suscipere  renuunt, 
pradicationis  sententiasqu  isi  docendo  percurrunt, 
et  me  recte  consulentem  iinpugnare  audent. 

Vehs.  22.  —  «  Verbis  meis  uddere  nihil  aude- 
bant,  »  subaudi  ut  nunc  haeretici  pessima  libertate 
elTrenuti,»  verbis  meis  addere  »  praesumunt,  cum 
praedicationis  meaa  rectitudineiu  quasi  emendare 
moliuotur.  Tacebant,  inquam,  «  nihilque  addere 
audebant.Et  super  illosstillabal,  »  id  est  pro  capa- 
citate  audientium,conferebatur  ad  mensuram,«  elo-  • 
quium  meum. »  Per  hoc  quod  ait,  «  verbis  meis  ad-  p 
dere  nihil  audebant,  »  reverentia  laudatur  audien- 
tium  ;  per  hocquod  subtit,«  et  superillos  stillabat 
elnquium  meum,  »  indioatur  dispensatio  magistro- 
rum  qute  et  in  eo  mystice  signatur,  quod,  jubenle 
Domino,non  solum  pbialae,  sedetiam  riathi  praepa- 
rantur  ad  ir.ensam  tabernaculi  (Exod.  xxv),  quia 
videlicet  in  doctrina  sacri  eloquii,  non  solum  ex- 
hibendo  sunt  magna  et  arcana,  quae  debriant,  sed 
etiam  parva  et  subtilia,  quae  quasi  per  gustum 
notitiam  praestint.  Ubi  ergo  stillare  47  7  suum 
perhibel  eloquium  apte  subjungitur  : 

Vers.  23.  —  «  Exspectabant  me  sicut  pluviam,  » 
id  est  cum  vera  humilitate,  ariditatem  sui  cordis 
agnoscentes,  sincts  prae  lieationis  potum  sitiebant 
dicentes  D30  in  cordibus  suis,  «  Anima  raea  sicut 
terra  sine  aqua  tibi  (Psal.  cxui),  »  —  «  el  os  ^ 
suum,  «  id  est  corsuum  aperiebant,  »  subaudi  ad 
doctrinam  meain,  «  quasi  ai|  imbrem  serotinum,» 
id  est  diu  desideratum,  quia  videlicet,  imber  quasi 
serotinus  (Luc.  xxvi<,  est  Christi  Evangelium. 

Nam  juxta  quod  scriptum  est  :  «  Dabo  vobis 
pluv  am  temporaneam  et  serotinam  (Dent.  xi),  » — 
«  temporaneam  »  plunmam  Dominus  dedit,  dum 
priori  tempore  legis  intellectum  contulit  ;  «  sero- 
tinam  »  vero,  dum  praedicari  ultimis  diebus  In- 
carnationis  suae  mysterium  fecit.  Post  reverentiam 
et  altentionera  auditorum,  quam  expressit,de  sua 
severitale  subjungit: 

Vers.  24.  —  «  Si  quuido  ridebam  ad  eos  non 
credebant.»  Hoc  et  juxta  historiam  credi  necesse 
est,et  juxta  moralitatemsentiendum  quodetsanclus  D 
vir  talis  fuerit,  et  sancla  Eoclesia  talis  esse  studeat 
in  suis  praelatis,  ut  etiani  ridens  limeri  possit.  In 
illo  valde  laudaliile  est  quod  in  tanta  lenitatc  et 
mansuetudine  pietatis,  qua  pater  pauperuin  erat, 
taolae  simul  severitalis  exstitit.ut  etiam  ridens  pos- 
sel  timeri.In  dispensatinnequoque  ecclesiastici  re- 
giminis  sic  est  raorandum,  qualenus  et  ridens 
praelatus  timeri.et  iratus  d^beat  amari,  ut  eura  nec 
nimia  laetiti  lvilera  reddat.necimmoder.ita  severilas 
odiosuin.  ..  Et  lux  vultus  mei,»  inquit,  id  est  oculi 
cordis  mei,  de  quibus  scriptum  est  :  «  Oculi  sa- 
pientis  in  capite  ejus  (Eccle.  11) ;  >  —   «  oculi  autem 


stultorum  in  finibus  terr.13  (Prov.  xvn).»  —  ..  Lux, 
m.iuam^vultus  mei  non  cadebat  in  terram,  »  quia 
videlicet  oculi  cordis  mei,  quaecunque  terrena  sunt 
per  concupiscentiam  non  aspiciebant,  subaudi  sed 
in  cai.ite  meo  erant,  id  est  ad  Deum  qui  omnium 
Conditor  est  intendebant.Hoc  jux'a  historiam  non 
inconvenienler  accipitur  ;  et  in  intellectu  quoque 
mystico  perspicuum  est  quod  «  lux,  »  id  est,  oculi 
interiores  Ecclesiae  caput  suum  contemplentur.  id 
est  Cbristum.Upaenim  persona  estcapul  Christus 
cum  suo  corpore  quod  est  Bcclesia.  Cui  quoque, 
subaudi  Chrislo.quasiarridenti  nos  non  credimus, 
dum  multis  jam  donis  ejus  testantibus  et  gratiam 
favoris  ejus  aecipimus,et  tamen  adhuc  sub  ejus  ju- 
dicio  de  nostra  infirraitale  litubamus  ;  et  lux  ejus 
non  cadit  in  terram,  quia  videlicet  visionis  ejus 
clantas  peccaloribus  nonapparet,  qui  in  quantum 
peccatores,  in  tantum  terra  sunt.  Peccanti  enim 
dicium  est  :  «  Terra  es,  et  in  terram  ibis  (Gen. 
111).  »  Super  quena  non  cadit  lux  vultus  Domini, 
sicul  scriptum  est  :  «  Tollatur  impius,  ne  videat 
gloriam  Domini.  »  Quia  vero  et  quae  sequuntur 
secundum  historiam  perspicua  sunt,  ex  eodem 
capite  sanctae  Ecclesiae,  sicut  coeptum  est,  perse- 
quenda  sunt. 

Vers.  25.  —  «  Si  veluissem,  inquit,  ire  ad  eos,  » 
0  voluissem,»  inquam.scilicet  quia  meus  adventus 
ad  homine~,non  est  secundum  ejus  raeritum,  sed 
secundum  voluntaiis  meae  consilium.  «  Si  ergo  vo- 
luissem.inquit,  ira  ad  eos,  •>  id  esl  illustrare  visita- 
tione  sancti  Spintus  cor  eorum,  «  sedebam  pri- 
mus,»  videlicet  ita  ut  «  quasrerent  primum  regnum 
Dei  et  joatitiam  ejua  (Maith.  vi),  »  quia  desiderii 
mei  appetitus  in  cogitatione  eorum  caeteris  deside- 
riis  aequalis  nor,  est.«  Cumque  sederem,  »  subaudi 
in  cordibus  eorum,  «  quasi  rex,  »  videlicet  circum- 
strepens  regens  motus  animorum,  «  circumstante 
exercitu,»  id  est  turba  virtutum  adversus  sedi- 
tiones  vitiorum,«  eram  tamen  merentium  consola- 
tor,  »  ea  videlicet  consolatione  qua  dico  :  «  Beati 
qui  lugenl,  quoniam  ipsi  consolabuntur  (ilatth. 
v).  »  Et  rursum  :  «  Iterum  autem  videbo  vos,  et 
gaudebit  cor  vestrura,»  etc.  (Joan.  xvi).  Sed  ea  quae 
de  capite  dicla  sunt,nihil  obstat  intelligidecorpore, 
quod  est  Ecclesia.In  ea  quippe  ordo  doctorum  quasi 
rex  praesidet,  quam  fidelmm  suorum  turba  circum- 
stat,ubi  cuin  auctoritate  pietas,  et  cum  pietate  non 
deest  auctoritas,  «  Cum  sederem  quasi  rex  circum- 
stanteexercitu,  »  ecceauotoritas  regiminis.  «  Eram 
tamen  mcerentium  consolator,  »  ecce  ministerium 
pietatis  :  disciplina  enim  vel  misericordia  multum 
destituitur,si  una  sine  altera  teneatur.Unde  semivi- 
vi  vulneribus  a  Simaritano  non  vinum  solum  vel 
oleum,sedutrumquein!unditur(Lue.x),quia  videli- 
cet,ut  Psalmista  ait :  •>  Virga  tuaet  baculus  tuus.ipsa 
me  consolata  suut  (Psal.  xxn).  »  Virga  disciplinae 
percutimur.sed  pietatis  biculosustentamurjutrius- 
que  exemplum  Moyses  prasbet,  qui  ex  pietite  et 
amore  subditorum  Deumtenebatdicentem  :  «  Dimit- 


1095 


RUPERTI  ABBATIS'iTUITlENSIS 


1096 


te  me,  ut  irascatur  furor  meus  contra   eos  (Exod.  A  torum  omnium  spinae  producuntur,    «    eral  cibus 


xxxn).  »  Sed  mox  ad  eumdem  populum  veniens, 
cui  veniam  impetraverat  :  «  Ponat,  inquit,  vir 
gladium  super  femur  suum,  ite  et  redite  de  porta 
ad  portam,  et  occidiit  unusquisque  proximum 
sutim.  Cecideruntque  in  illa  die,  quasi  viginti  tria 
millia  hominum  (ibul.)  u 

Cap.  XXX,  vers.  i.  —  «  Nunc  autem,  inquit,  de- 
ridcnt  me,  »  id  est  verba  mea  dbspiciunt,  «  junio- 
res  lempore,  »  videlicet  harelici,  quos  omnes  uni- 
versaliEcclcsiae  comparatos  recte  juniores  tempore 
vocari  non  dubium  est ;  quia  videlicet  ipsi  ab  ea, 
non  autem  ipsa  egressa  est  ab  illis.  «  Juniores, 
inquam,  quorum  non  dignabar  patres  ponere,  »  id 
est  invenlores  erroris  eorum,  verbi  gralia,  Arium, 


eorum,  »  videlicet  quia  totis  sensibus  mentis  suae 
illam  cogitabant,  et  438  quasi  alimento  pasce- 
bantur. 

Vers.  5.  —  «  Qui  de  convallibus  ista,  »  subaudi 
quae  praeilicta  sunt,  «  berbas  et  arborum  eortices,» 
—  «  de  convallibus,  inqnam,  rnpientes,  »  id  est  de 
bumilibus  dictis  Patrum  superbo  spiritu  colligen- 
tes,  «  cum  singula  reperissent,  »  videlicet  suis 
partibus  eos  concordare  glo:iantc-s,  «  ad  ea  cum 
clamore  currebant,  »  id  est  omne  quod  sentie- 
bant,  cum  appetitu  laudis  ad  autes  hominum  dif- 
famare  festinabant. 

Vers.6.—  «  In  desertis  habitabant  torrentium,  » 
id  est  in  eorum  praedicalione  contidebant,  quorum 


Albionem,  Macedonium,  et   caeteros    connumerare  B  eloquiacatbolicorum  jam  responsione  siccata  sunt. 


«  cum  canibus  gregis  mei,  »  id  esl  cum  sanctis 
praedicatoribus  lidelis  populi  mei,  quia  dum  Do- 
mino  suo  diurnis  nocturnisquc  vigiliis  intenti  cla- 
maverunt,  ma?nos,  ut  ita  dixerim,  latratus  praedi- 
cationis  dederunt.  De  quibus  Psalmista:  «  Lingua, 
inquit,  canum  tuorum  ex  inimicis  (Psal.  lxvii),  d 
id  est  vox  praedicatorum  tuorum  ex  conversis  gen- 
tibus,  quondam  inimicis,  prodiit.  «  Cum  »  his,  in- 
quam,  o  canibus  non  dignabar  patres,  »  id  est 
haeresiarchas  eorum,  «  ponere.  » 

Vers.  2.  —  «  Quorum  virtus  manuum,  »  id  est 
magnitudo  operum,  quae  praa  caeteris  magna  agere 
videbantur,  «  erat  mihi  pro  nihilo,  »  videlicet  quia 
per  charitatem  non  operabantur,  ideo  nihil  illis 
proderat.  «  Et  vita  ipsa  putabantur  indigni,  »  id 
est  a  me  judicabantur,  retributionem  vitae  non  me- 
reri.utpote  qui  per  oslentationem  operis  sub  nomine 
Christi  militabant  contra  nomen  Christi. 

Vers.  3.  —  «  Egestate  et  fame  steriles,  »  quia 
videlicet  dum  secreta  Dei  plus  student  perscrulari 
quam  capiunt,  nullabona  vitae  germina  producunt, 
sed  magis  ac  magis  egestategrati.erorantis  desuper 
et  fameverbiDei  arescunt.  «  Qui  rodebant,  »vide- 
licet  quia  medullam  interiorem  verbi  Dei  non  pe- 
netrantes  juxta  exteriorem  paleam  carpebant.  «  Ro- 
debant,  inquam,  in  solitudine,  »  scilicet  disjuncti 
ab  universalis  Ecclesiae  societate,  «  squallentes 
calamitate  et  miseria,  »  id  est  despecti  morum 
pernicie  et  sensuum  pravitate. 

Vers.4.  —  «  Et  mandebant  herbas    et   arborum 


Inventores  enim  perversorum  dogmatum  jure  tor- 
rentes  voeantur,  quia  videlicel  a  charitatis  calore 
frigidi,  quasi  in  torpore  temporis  hiemalis  excre- 
scunt,nec  perpetun  plenitudine  profluunt,  sed  ca- 
tholicorum  allegationibus  quasi  solis  exsiccantur 
aestibus.  «  Torrentium  •>  ergo  deserta  sunt,  quia 
vitae  temporalis  commodis  inhiantes  ccelestia  lucra 
deserunt.  «  In  desertis,  inquam,  torrentium.  »  — 
«  Et  in  cavernis  terrae,  »  id  est  in  occultis  et  clan- 
destinis  conventiculis  sectae  terrenae,  juxta  quod 
apud  Salomonem  mulier  in  typum  hrereseos  sua- 
del  dicens:  «  Aquae  furtiva?  dulciores  sunt,  »  etc. 
(Prov.  ix).  «  Vel  super  glaream,  »  id  est  apud  illo- 
rum  mentes  hominumquinullagravitatisstabilitate 
,  solidantur,  similesque  sunt  glareae  id  est  minutis- 
'  simis  lapillis,  quos  fluvialis  aqua  trahit,  videlicet 
quia  Oxi  vel  fundati  non  sunt  supra  petram  fidei 
(Luc.  vm). 

Vers.  7.  —  «  Qui  inter  hujuscemodi  laetaban- 
lur,  »  scilicet  quia  perversae  mentes  in  suis,  quas 
flere  debuerur.t,  gaudent  iniquitatibus,  «  et  esse 
sub  sentibus  delicias  computabanl,  »  id  est  cum 
peccatorum  spinis  haererent,  virtutum  opulentiam 
se  cumulari  credebant. 

Vers.8. —  «  Filii,  »  id  est  imitatores,  «  stultorum 
etignobilium,»  eorum  scilicetqui  fuerunt  m.-igistri 
errorum.  Idcirco  «stultorum,»  quia  a  vera  sapien- 
tia  aberraverunt,  idcirco  «  ignobilium,»  quia  ad 
illum  nobilem  non  pertinent  :  de  quo  dictum  est: 
«  Nobilis  in  portis  vir  ejus,  quando  sederit  cum  sc- 


cortices    »  id  est  in  sacra   Scriptura   vix    quaedam  i)  natoribus  terrae  (Prov.  xxx\J,»id  est  nobilis  in  exitu 


tenera  et  exteriora  cognoscebanl.  Per  herbas  quip- 
pe  dicta  planura,  per  arborum  cortices,  exteriora 
Patrum  eloquia  signanlur.  Vel  certe  herbas  man- 
dere,  est  de  Scriptura  sacra  ininima  praecepta 
servare,  majora  contemnere  verbi  gratia  :  «  Deci- 
mare  mentam  el  anethum,  et  cyminum,et  reliqui- 
stis.inquitDominus,  quaegraviorasuntlegis  (Mallh. 
xxm).  »  — «  Et  radixjuniperorum,  »  id  est  avari- 
tia  :  juniperus  namque  pro  foliis  punctiones  habet, 
nam  hirsuta  et  spinis  similia  sunt  quae  profert, 
«  radix,  »  inquaio,  juniperi  avaritia,  «  quae  radix 
omnium  malorum  e6t  (7  Tim.  vi),  »  ex  qua  pecca- 


saeculi  Christus  sponsus  Ecclesiae,  quando  sederit 
curn  apostolis,  lerram,  id  estvivos  et  moriuos  judi- 
care.«  Filii,  inquam,  stultorum  et  ignobilium,  et  in 
terra  penitus  non  parentes,  »  id  est  in  sancta  Eccle- 
sia,  quas  ulique  in  illo  sa:culo  «  terra  viventium 
(Psal.  xxvi)  »  est,nullaui  sortem  habentes,  quae  non 
recipiet  nisi  sapientes,et  divina  regeneraiione  nobi- 
les.Sed  quod  in  haereticorum  typo  dictum  est,  nibil 
obstatsentirede  perversis  atque  carnalibus,  quam- 
vis  in  recta  fide  positis,  quos  Eeclesia  non  minus 
adversarios  quam  illos.qui  extra  tidem  posili  sunt, 
jure  computat.  Dicitergo  :  «  Qui  rodebant,  »  id  est 


1097 


COMMENT.  IN  JOB. 


4093 


qui  violenter  aliena  rapiebant,  quod  contra  de  his,  A  pessimis  (Prov.  n),  »  scilicet  attendentes  temporalia 


qui  aliena  hlandiendo  lollunt  scriptum  est  :  «  Et 
inimici  ejus  terram  lingcnt  (Psal.  lxxi.)  >•  —  «  Qui 
rodebant,  »  inquam,  id  est  per  vim  quasi  dentibus 
rodendo  aliena  rap;ebant,  «  in  solitudine,  »  id  est 
in  totius  boni  destitutione.  Aliena  quippe  non  tolle- 
rent,  nisi  prius  ipsi  in  interiorilius  suis  soliac  vaeui 
a  virtutum  cultura  remansissent.  «  Squalentes  ca- 
lamitate  et  miseria,  »  id  est  non  sola  «  ealami 
vel  infirmitaie  natura,  quae  bene  condita  in  primo 
homine  vitio  propriae  voluntatis  ad  infirmitatem 
lapsa  est;  sed  «  et  miseria,  »  scilicet  pe"calorum 
actualium,  qu  e  dum  naturai  infirma?  necessitatibus 
superadduntur,  quasi  foras  erumpente  calamitate, 
miseri  squalent  horrida  cute.  «  Et  mandebant  her- 


quas  percipiunt,  et  negligentes  «eterna  bona  qus 
perdunt.«  Lastabantur,  inquam,  inter  hujusceinodi 
et  esse  sub  sentibus,  »  id  est  sub  gravibus  curarum 
molestiis,  -<  delicias  putabant,  »  quia  videlicet  pec- 
catorum  delectationibus  pressi  et  affeetu  vitaj  prae- 
sentis,  quam  sint  aspera  quae  patiuntur,  scilicet 
Juxla  Jeremia?  lamentum,  «  inpbriati  absinthio 
(Thren.  m);  »  quia,  sicut  qui  absinlhio  inebriatur, 
et  quod  sumpsit  arnarum  est,  et  tamen  non  intelli- 
gitearndem  amaritudinem  qua  repleiur^ebrius  enim 
quisquequod  patitur  nescit),  sic  etamaraauut  quae 
avarus  pro  hujus  vitas  amore  tolerat,  et  tamen 
eamdem  amaritudinem  eupiditate  caecus  ignorat. 
Quietperprophetamdenotaturdicentem:«Ephraim 


b;<s,  »  il  est  irridendo  consumebant  bona  inlirmo-  £|  vitula  docta  diligere  trituram  \0iex.  x),  »  id  est  cu- 


rum  initia,  juxta  illud  :  «  Corrumpunt  mores  bonos 
colloquia  mala  (Cor.  xv),  »  —  «  et  arborum  cortices 
mandebant,  »  id  est  qu-rumdam  fortitudinem  in 
alta  surgentcm  detrahendoconcidebant.  «  Et  radix 
juniperorumerat  cibuseorum,  »  id  est  avaritiae  stu- 
dentes,  ut  supra  iictum  est,  dum  ad  rerum  tempo- 
ralium  ambitum  tendunt,  non  senliunt  quantam  ea- 
dem  avaritia,  quae  quasi  juniperus,  ut  ante  dictum 
e6t,  pro  foliis  punctiones,  id  esl  pro  delectationibus 
curarum  sentes  babet,  nunc  quidem  in  radicedele- 
ctat,  sed  postujodum  quasi  ex  ramis  pungit  in  poena. 
«  Qui  de  convallibus,  »  scilicetquas  per  ascensum 
virtutis  excedere  non  curant  ;  «  de  convallibus,  » 
inquam,  vitaj  pra;sentis,  qnae  in  comparalione  su- 


pidi  quique  ita  etiatn3i  sibi  vacare  liceat,  subesse 
tamen  terrenis  sudoribus  festinant,  sicut  vitula  tri- 
tura  laboribus  assueta  relaxata,  pierumque  ad 
eumdem  laboris  usum  etiam  non  compulsa  reverti- 
tur.  Gur  hoc  ?  Videlicet  quiasunt,  sicut  sequitur  : 
«  l"ilii  stultorum,  »  id  est  imitatores  iniquorum 
praecedentium,  exquorum  pravitate  hoc  didicerunt. 
"  Stultorum,  inquam,  et  ignobilium,  »  id  cst  non 
eorum  qui  nobiliter  stulti  sunt,  juxta  Apostolum 
dicentem  :  «  Si  quis  videtur  sapiens  inter  vos  in  hoc 
ss'culo,  stultus  fiat  ut  sit  sapiens  (7  Cor.  m) ;  »  sed 
eorum  q;;i  «  peecati  servi  sunt  (Rom.  vi),  »  qus 
procul  duoio  magna  ignobilitas  est,  et  ab  boc  «  in 
terra  ponitus  non  parentes,  »  id  est  sancta  Ecclesia 


pernorum   vallis  ima  est  et  profundum    exsilii,   in  n  coram  oculis  divinis  propter  abjectionem   operum 


quovtrsanctus  ascensionesdisponcnilo  plorat,  «ista 
rapientes  cum  singula  reperissent,  >  id  est  subortis 
occa9ionibus  rapere  potuissent,  «  ad  ea  cum  cla- 
more  currebant,  ■  id  est  etiarn  pro  parva  slipe  lili- 
gabant ;  nonnunquam  et  sanctorum  Patrum,  quo- 
rum  merita  adipisci  non  quaerunl,  loca  atque  regi- 
mina,  dirupta  quotidie  pace,  apprehendere  satage- 
bant.  «  In  desertis  habitabant  torrentium,  »  id  esl 
ea  in  hac  vita  adipisci  ap,.etebant  qtias  torrentes 
nostri,  id  est  praedicatores  saneti,  dereliquerunt, 
qui  velut  torrentes  quasi  inhieme  exundant  multi- 
tudine  aquarum,  dum  in  prassenti  vita  quaead  com- 
parationem  futura  obscura  et  frigida  est  divinis 
nobis  eloquiis  fluunt;  sstivo  autem  sole  adveniente 
ee  subtrahunt ;  quia  cum  aeterna;  patriae  lux  emicu- 
erit,  prae-licaro  cessabant.  «  In  »  horum,  inquam, 
«  torrentium  desertis  habitabant,  »  id  est  in  illis 
quae  justi  deserunt  et  contemnunt ;  inhianlerineu- 
babant  «  et  in  cavernis  terrae,  »  id  est  in  cogita- 
tionibus  pravis,  in  quibus  sese  ab  humanis  oculis 
abscondunt,  tanquam  in  cavernis.  «  Vel  super 
glaream, «  subaudi  habitabant,  id  est  super  preesen- 
tis  vitae  Ouium  innitentes,  et  ibi  gressum  ponere 
intendentes,  ubi  quasi  super  glaream  cum  pes  in 
superficie  ponitur,  ipsa  ejus  volubilitate  labitur,  et 
ad  ima  devolvitur.  «  Qui  inter  hujuscemodi  l«ta- 
bantur,  »  quia  videlicet  juxta  Salomonem  :  «  tales 
'aetanlur,  cum  male  fecerinl,  et   exsultant  in  rebus 

Patwl.  CLXVIII. 


suorum  ignoti  existentes,  quibus  quandoque  dicen- 
dum  est :  «  Amen  dico  vobis  :  Nescio  vos  (ilatth. 
xxv),  »  quia  videlicet  quidquid  prius  in  sancta  Ec- 
clesia  positi  verbotenus  qua3t  venerabantur,  econ- 
trariopostmodum  deridentesimpugnant.Undeaper- 
tc  snbditur  : 

479  Vers.  9.  —  «  Nunc  in  eorum  canticum  ver- 
sus  sum,  et  factus  sum  eis  in  proverbium,  »  quia 
videlicet  iniquis  crescentibus,  in  opprobrium  fides 
et  veritas  erit  in  crimine,  el  tanto  quisque  erit  abo- 
minabilis,  quanto  laudabilis. 

Vers.  10.  —  «  Abominantur  me,  »  subaudi  omnes 
iniqui,  «  et  longe  fugiunt  a  me,  »  scilicet  non  passi- 
bus  uressum,  sed  qualitatibus  morum,  «  et  faciem 
D  m?am  conspuere  non  verentur,  »  id  est  non  tantum 
in  absentia  mea  mihi  delrahunt,  sed  etiim  in  prae- 
sentiacontutneliam  mibi  facientes  fluxaverba  quasi 
defluentes  salivas  mittunt.  Et  quia  niala  haec 
novit  se  permittente  Domino  pati,  subjungit  di- 
cens  : 

Vers.  II.  —  «  Pharetram  suam  aperuit,  »subaudi 
Dominus,  id  esl  de  occulto  consilio  suo  sententiam 
apertam,  quasi  de  pharstra  emisit  sagiltam,  «  et  af- 
fiixit  me,  •  scilicet  ea,  quam  in  tempore  prosperita- 
tis  meae  quasi  clausa  pharetra  continebat,  sapientiae 
suaj  sagitta. 

«  Et  frenum  posuit  in  os  meum  »  scilicet,  ut  ta- 

33 


1099 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


H00 


ceam,  quia  non   sunt  qui   audiant  praedieationc-m  A.  quonda.m  et  ego  pollebam,  ct  idcirco  perversis  quo 
meara,  et  tacens  dicam  : 

«  Quomodo  cantabimus  canticum  Domini  in  lerra 
Bliena  [Psal.  ox«vl  ?  et  item  faciarn  qnod  dicit 
Aposlolus  :  ■<  Heereticum  hominem  post  primam  et 
Eecundam  admonitionemdevita,  sciensquiasubver- 
susestquiejusmodiesl  (Tit.  m).  »  «  Frenum  »  ergo 
«  posuit  in  ns  meum,  »  id  est  quia  in  quibusdam 
provectum  non  vidi  prsdicationis,  ab  eis  impe- 
tum  temporavi.  Et  quia  ab  illis  mala  sancta  Ec- 
clesia  palitur,  in  quiuus  germano  prius  amore 
contidebat,  quia  sub  nomine  Christi  militare  vide- 
bamur. 

Vers.  12.  -->  «  Ad  dexteram,  »  inquit,  «  Orien- 
tis,  »  id  est  ab  illis  qnos  quasi  pro  dextera,  id  est 


que  reverenda  er.im. 

Vers.  16. —  «  Nunc  autem  iu  raemeiipso  marce- 
scit  anima  mea,  »  suba  :di,  ut  aUerna  exsuhatione 
viridesoat,  «  et  possident  me  dies  afflictionis,  »  vi- 
delieet,  sicut  scriptumest,  «  llumiliasti  nos  in  loco 
afflictionis  [Psal.  xun|.  »  Locus  namque  affliotionia 
est  vita  praesens,  diesautem  laetitiae  postea  secuiuri 
sunt. 

Vehs.  17.  —  «  Nocte  os  meum  perforatur  dolori- 
bus.  »  Ejusdem  alflictionis  partes  enumerat,  et,  ut 
saepe  dictum  est,  sic  suaiosinuat,  ut  cadentibus  ab 
Ecclesia  possint  congruere  quae  narrat,  «  Noete,  i 
ini|uit  sancta  Ecclesia,  «  os  meum,  »  id  est  in  hoc 
tribulationis  quasi  nocturno  tempore,  forte,  qui  in 


uro  macno  repulabam,  quique  ad  lllum  pertihere  n  corpore  meo  sunt,  et  sicut  ossa  carnes,  iia  mores 


videbantur,  e.jus  nomen  Orieus  est,  cujus  justitiae 
lumine  nox  irijustitiffl  noslr.-e  illuslratur;  ab  illis, 
itiquam,  quasi  «  ad  dexleram  Oneniis.calamitates 
meae  illico  surrexerunt,  »  id  est  moxin  adversitat:s 
tempore  tribulaliones  mihi  aucta.  sunt.  Sin  vero 
dextera  hi  qui  veraciter  tideles  sunt  appellantur,  ad 
dexteratn  Orientis  calamiiates  surgunt,  quia,  erum- 
pentepersecutionisarliculo,  crudeles  pravorumim- 
petusjustipatiuntor.  «  Pedes  meos  subverteruut,  » 
id  esl  eos  qui  quasi  extrema  membra  in  corpire,  ita 
sunt  in  me,  videlicet  quia  ad  opera  terrena  deser- 
viunt,  ct  ldeo  celeriusab  adversariis  falli  possunt, 
ad  sui  dogmatis  errorem  traxet unt,  «  et  oppresse- 
runt  quasi  fluctibus  semitis  suis,  »  id  est  sectis  suis, 


inflrmaotium  stabiliter  portant.  «  Os  meum,  »  iu- 
quam,  (c  perforalur  doloribus,  »  id  est  ipsi  quoque 
forles  victi  tormentis  ad  perfidiam  delabuntur.  «  Et 
qui  me  comedunt  non  dormiunt,  »  id  est  maligni 
spiritus  qui  carnales  consumunt,  ita  a  lenUtio- 
nibus  quiescere  nesciunt,  sicut  vermium  multitudo 
persinus  ulcerumscaturiens  sanctiviricorpus  lace- 
rabat.  quae  non  dormiens  necipsum  sinebat  capere 
somnum. 

Vers.  18.  —  «  In  multitudine  eorum  consumitur 
vestitnentum  meum,  »  id  est  corpus  meurn  secun- 
dum  hisloriam.  Juxta  allegoriam  vero  sancta?  bxeh-- 
siae  vestimentumest  religiosa  vitafidelium,  maxime 
communiter  vivenlium,  quaetunc  velut  a  multitu- 


quas  machinati  sunt,  quasi  tempestate,  ut  ita  dixe-       dinevermium  consumitur,quandoiDfestatione  ma 

...       b: .    ..........     nK...ini..inf  ^*     lii.nr»r>n..i._ni..illliiiT.    val  hnminllm  (.piwtolinm   Hicnpr 


rim,  cordiura  naves  obruerunt 

Vebs.  i3.  —  «  Dissipaverunt  ilineramea.  »  Dicat 
hoc  beatus  Job  de  maliguis  spiritibus,  videlicet 
hostibus  occultis  ;  dicat  universa  Ecclesia  de  perse- 
cutoribus  suis.  «  Itinerameadissipaverunt,  •  iiest 
inlirmorumviascallidapersuasioneperturbaverunt, 
«  insidiati  sunt  mihi,  »  id  esl  meos,  quos  ap-  rte  ad 
mala  pertrahere  nequiverunt,  bona  sitnulando  per- 
verterunt,  «  et  praevaluerunt,»  id  estinsidiandovo- 
luntatem  suam  ad  effectum  perduxerunt,  «  et  non 
fuit  qui  ferret  auxilium,  »  quia  videlicet  Omnipo- 
tens  Deus  eos  quos  in  aeternum  diligit  aliquando  a  1 
tempus  relinquit.  Undescriptum  est :«  Ad  punctum 
in  modico  dereliqui  te,  et  in  miserationibus  ma- 
gnis  congregabo  te  [Isa.  liv),  »  et  talia  multa 


Vers.  14.  —  «  Quasi  rupto  muro,  »  id  est  quasi  D  tur  : 


lignorum  spiriluum,  vel  hominum crudelium  disper- 
sis  fidelibus  religio  dissipatur.  Nec  solum  in  me  vi  • 
tam  fideiexstinguere  conantur,  sed  «  et  quasi  capi- 
tio  tunicae  succinxerunt  me,  »  id  esl  omnesverbutn 
praedicalionis  a  me  nitnntur  tollere,  ut  quomodo, 
curutunicscapitium  colloinduentis  circumdatur,si 
collum  stringitur,  vocis  usus  et  vitahs  flaius  neca 
tur,  sicontnino  non  au  le.imloqui  de  file  vel  nomine 
Christi.  Sic, 

Vers.  18.  —  «  Comparatus  sum  luti,  »  id  est,  vi. 
liter  quasi  lntum  conculcor,  «  et  assimilatus  sum 
favillae  et  cineri,  »  videlicet  judicio  reproborum, 
qui  interius  nihil  deigne  alicujus  boni  remansisse 
arbitranies,  talem  intus  me  esse  judicant  qualem 
foris  vident.  Cur  hocj?  Videlicet  pro  eo  quod  sequi- 


destructo  fidei  Christi  munimine,  murus  enim  Re- 
demptornosterappellatur,  sicut  scriptum  est :  «  Sal- 
vator  ponetur  in  ea  murus  et  antemurale  (hai. 
xxvi),  »  quasi  rupto,  inquam,  fidei  muro,  vel  disci- 
plinae munitione, «  et  aperta  janua,  »  id  est  potestate 
sibi  permissa,  <<  irruerunt  super  me,  et  ad  meas  mi- 
serias  devoluti  sunt,  id  est  irrationabiliter  mistrum 
debacchati  sunt  (Deesl  atiquid). 

Vers.  15.  —  «  Et  velut  nubes  »  scilicet  qus  in 
alto  eminet,  sod  hanc  ad  cursum  flatus  imppllit, 
«  pertransiit  salus  mea, »  id  est,  omnis  felieitas  ter- 
rena,  quae  perversis  alta  esl,  sed  fixa  non  est.  In  qua 


Vers.  20.  «  Clamo,  »  inquit,  «  ad  te,  »  Deus, 
«  et  non  exaudis  me.  Sto,  et  non  respicis  me.  »  Ac  sic 
dicat:  Idcircosecurius,  ut  iutum,  conculcor.et  vclut 
favilla  et  cinis  despicior,  quia  clamentem  in  dolori- 
busmenon  audis,  staniem,  id  est,  perseverantem  in 
supplicationenonrespicis,  idestnon  sanas,  imo  non 
cessas  alfligere  me. 

Vers.  21.—«  Mutatus  es  mihi  in  crudelem.  »  Quo- 
modo  sine  zelo  zelans,  etsine  iraDeus  dicitur  ira- 
scens,  et  sine  dolore  vel  poenitentia  pcenitens.  sica 
sancto  viro  per  nostra.  mutabilitatis  verba,  nunc  di 
citur,  «  Mutatus  es  mihi  in  crudelem,  »  id  est  di 


1101 


COMMENT.  IN  JOB. 


1102 


stricte  feriendo  non  pareis.til  videlicethoc  lococru-  A 
delis  districte  feriens,et  ulciscendae  culpse  non  par- 
cens  possit  intelligi.  Sicut  et  ibi :  «  Ecce  die9  Do- 
mini  veniet  crudelis.et  indignatione  plenus,  »  elc. 
(ha.  xin).  «  Mutatus  es  inihi,  >i  inquam,  <  in  cru- 
delem,»  subaudi.qui  in  temctipso  crudelitalis  nihil 
habes  «  Et  in  durilia  manus  tuae,  »  id  est  in  plaga 
fortitudinis  tua3,  quae  dura  estjid  est  contraria  vo- 
luntati  meav  adversaris  mihi,»  videlicet,quomodo 
ferramenlum  medici  vulnus  abscidens  a?grum  of- 
fendit. 

Vers.  22.  —  «  Elevasti  me,»  scilicet,gloria  prae- 
sentis  vitn>,  quae  alla  ceinitur,  sed  nulla  slabilitate 
solidatur.Hoc  esl,  quod  sequitur. 

«  Etquasi  super  ventum  ponens  elisutime  vali- 
de,  »  quia  videlicet  ad  lioc  solum  quemlibet  fugiti-  n 
va3  felicitatis  aura  sublevat.ut  repente  in  infinis  dc- 
terius  sternat,  et  repcnte  cadens  discil  quia  eleva- 
tusin  ventum  sedit.Haec  personae  ipsius  speciaiiler 
congruunt,  non  ad  quod  erat,  sed  ad  id  quod  esse 
videbatur,  480  quia  videlicet,dudum  rcbus  exte- 
rioribus  fultus,  unde  aestimubalur  surrexisse,  inde 
nunc  videliatur  elisus  cecidisse.n  Elisisti  me,  »  in- 
quam,  et  tandem. 

Vers.  23.  —  «  Seio.quia  morti  (radasme  ubi  con- 
stitutaest  domus  omni  viventi.  Et  hoc  aperte  juxta 
historiam  illi  congruit,quia  videlicet,  ante  Redem- 
ploris  gratiam,  ad  infrrni  elaustra  etiam  justi 
descenderunt.  Allegorice  autem  sanctae  Ecclesiaeex 
persona  congruit  infirmorum  qui  duni  carnaliter 
vivunt  ad  domum  murtis  porveniunt.  Sunt  vere 
nonnulli  qui  postquam  in  voluplatum  suarum  fo-  ** 
veam  corruerunt,  ab  imis  citius  pedem  per  pce- 
nitentiam  reducunt.  Ex  quibus  aperto  subjun- 
gitur  : 

Vers.  2i.  —  «  Verumtamen  non  ad  eonsumptio- 
nem  eorum  emittis  manum  tuam,  »scilicet  quia  fe- 
riendo  a  peccatis  salvas ;  «  et  si  corruerintipse  sal  - 
vabis,  »  id  est  si  peccaverint,  in  salutem  cor- 
poris  vulneras,  ut  prostrati  exterius  interius  sur- 
gant. 

Vers.  25.  —  «  Flebam  quondam  super  eo  qui 
alflictuserat  »  Ac  si  dical:In  tantum  impietas,quam 
mihi  exprobrastis,vel  hypocrisis  semper  longe  fuit 
a  me,  quantum  ex  eo  colligi  potest,  quod  ego  non 
solum  pauperi  tribuebam,quod  hypocritafacerepo- 
test  per  inauem  gloriam,  sed  et  flebam  super  eoqui  D 
afflictus  eral.et  compaliebatur  animamea  pauperi, 
quod  videlicet  nec  hypocrita  potest.nec  impius  fa- 
cere  novit.  Quod  vocibus  quoque  saneta?  Ecclesiae 
coniiruit,  qua  dum  alQictos  quosque  per  lamenta 
poenitenlia?  conspicit.suos  eis  in  oratione  continua 
fb  tus  jungit,  el  totiesegeno  compatitur,quotie5vii'- 
tutibusnudato  interventionis  sueb  precibus  opituh- 
tur.  Et  hoc  faciens  : 

Vers.  26.  —  «  Exspectabam,  »  inquit,  «  bona,  » 
subaudi  per  renovationis  gratiam  adfutura,«  et  ve- 
nerunt  mihi  mala,»  scilicet  praesentia,«  prasstolabar 
lucem,»  id  est    retributionia  gaudium,  «  et  erupe- 


runt  tenebraa,  »  18  est  mala  prsasentis  tristitiae 
qua?  scilicet  jam  dixi,  et  adhuc  dc  his  dieturus 
Hira. 

Vers.  27.  —  «  Interiora  mea  effiirhueront  absque 
ulla  requie.  »  Quod  cum  juxta  historiam  satis  pa- 
teat:  nam  «  interiora  »  eius  ita  «  efferburrant »  ut 
sicut  superius  dixit,  «  halitum  quoque  ejus  exhor- 
ruerit  uxorsua  Uob.  xix),»  juxla  allegoriumdicen- 
dum  est  quiasanctae  Ecclesiae  interioraeffervescere, 
id  est  ipsosquoque  quos  peramorem  fidei  velut  vi 
scera  ante  gestaveral,in  persecutionis  atrocitate  to 
lerare.Qui  secreia  illius  prius  cognosceutes.quanto 
sciunt  ubimagis  doleat,tanto  d»lerius  eam  affligere 
non  quiescunt.  De  quibus  et  aperte  subjungitur  • 
«  Praevenerunt  me,  »  subaudi  ante  istam  uliimam 
persecutionem  ;  «  praevenerunt  me,  inquam,  dies 
afflictlbtiis,  »  videlicet  quia  pacis  quoque  tem- 
pore  malos  eorum  mores  tolerabam  in  afflictione 
animi. 

Vers.  28. —  «  Mocrens  incedebam.  »Juxta  lilte- 
rani  mirandum  est  quod  vir  sanclus,  quia  supra 
dixerat,  «  eiev&sti  me  (vers.  22),  >  inferius  adjun- 
git :  «  Moerens  incedebam,»  quia  videlicet  uno  eo- 
deinquetemporeconvenireinactibusbonorum  solet, 
et  foris  hnnor  culminis.et  intus  afflicta?  moeror  hu- 
militatis.  «  Sine  furore  consurgens,  in  turba  cla- 
mavi.  »  Et  hoc  in  eodein  sancto  viro  laudabile  est. 
Aniica  etenim  poteslati  pcenae  semper  impatientia 
esl.  Quo  mag;s  laudabile  est  in  sanctis  viris,quod, 
dum  subjectorUm  strepitus  sufferunt,  peramorem 
increpant  quos  per  mansuetudinem  portant,  quo 
conlra  tumultus  insoleutium  clamoremhabet,furo 
rem  non  habet.  El  ne  leve  putes  quod  cum  tran- 
quillitate  tanta  se  h.ibuit. 

Vers.  29.  —  •  Frater  fui  draconum,  et  socius 
struthionum.»  «  Draconum,  »  inquam,id  est  mali- 
tiosorum  hominum,dequibus  et  per  prophetamdi- 
citur  :  «  Traxeruut  centum  quasi  dracones  (Jer. 
xiv),  »  id  est  malitiosa  superbia  inflati  sunt.«Dra- 
conum,  inquam,  frater  fui,  »  id  est  cum  malitiosis 
hominibus  habitavi,  «  et  socius  strulhionum,  »  id 
est  simulalorum  socius  fui.  Struthio  etenim,  quae 
pennas  hahet.et  volatum  non  habet,simulatoressi- 
gnilicat,quispeciem  sanctitatis  haben?,sed  virtulem 
non  habenl.Hoc  tam  beato  Job  specialiler  congruit, 
qui  auculmenmagnae  fortitudinis  bonus  intermalos 
fuitquam  generaliterelecto  sanctaeEcclesiaepopulo, 
qui  pacis  suaetempore  iutra  se  quosquam  malitiosos 
dc  simulatores  patitur.  Abel  quippe  esse  renuit, 
quevn  Caini  malitia  nun  exercet.llinc  est  quodPer- 
gami  angelo  dicalur  :  «  Scio  ubi  habitas,ubi  sedes 
est  Satanae,  etri.  (  4poc.  n). 

Vehs.  30.  —  «  Cutis  mea  denigrata  est  super 
me.»  Juxtahistoriam  virtussermonis  patet  ex  poena 
passionis.  Juxta  allegoriam  vero  bene  hoc  sanctas 
Ecclesiae  vocibus  congruit.  «  Gutis,  inquit,  mea  de. 
nigrata  est,»  id  estinlirmi  qui  m  me  exteriori  uti- 
litati  deserviunt,  timore  persecutionis,  candidum 
justitiae  colorem  perdiderunt,el  ad  nigredineraini- 


1103 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1104 


quitalis  venerunt.  Quod  Jeremias  subpraecipui  me-  \  tentionem,  qui  munditiae  studuerit  subjicit,  qiam 


talli  specie  deplorut,  dicens:  «  Quomodo  obscura- 
tum  est  aurum,mutiitus  est  coloroptimus?«(77i7Tn. 
iv.)  «  El  ossa  mea  aruerunt  prje  caumatc,  »  id  es' 
fortes  viri,in  quibus  tota  corporis  meicornpago  so- 
lidatur,  zeli  sui  igne  crucianlur,  videlicet  pro  eo 
quod  «  cutis  mea,  »  id  esl  infirmorum  vila, 
•  denigrata  ost,  »  dolentes  et  dicentes  :  «  Quis 
inlir.natur,  et  ego  non  inlirmor,  quis  scanda- 
lizatur,et  cgo  non  uror?  »  (JI  Cor.  xi),  et  eaetera 
talia. 

Vers.  31.  —  «  Versa  est,inquit,  in  luclum  ei" 
thara  mea.»  Ac  si  aperte  dicat  :Pacis  quidem  meae 
tempore  per  alios  parva  more  citbaristae,  per  alios 
veromore  organislae  magnaet  sonora  praedicabam. 


nemo  hypocrita  481  curat,  qui  hominibusplacere 
appelit. 

Vers.  2.  —  «  Quam  enim,  >•  inquil,«  parlemha- 
beret  Ueus  in  rne  dHsuper,ct  haeredit.itom  Omnipo- 
tens  de  excelsis?  »  subaudi,  nullam.  Quia  videhcel, 
si  mens  mea  anle  conspeclum  illius  in  infirmis 
desideriis  tabescil,  excelsorum  conditor,  qui  mun- 
ditiae  auctor  esl,  possessionem  suam  habere  rne 
renuit.  Quo  dicto  nequaquam  vull  intelligi  quod 
ejus  animum  culpa  ln  cogilatione  non  oontigil,sed 
quia  nunquam  ex  consensu  superavit.  Et  quia  fe- 
stina  conso]aliobonorumest,consideratus  linis  ma- 
lorum,  prolinus  adjungil  : 

Vers.3.     -  «  Nanquid  uon  perditio  est  iuiquo?  » 


Sed nunc  «  in  luctum  citliara,  etorganum  »  versum  n  subaudi,   est  utique,  illa    scilicet   ut  partem  in  ea 


cst  o  in  voccm  Qenlium,  »  quia  dum  me  conlomni 
conspicio,  eosqui  praedicationis  canticum  non  au- 
diuntdeploro,  quianimirum  defleoi[uosexhortando 
trahere  non  valeo. 

Cap.  XXXI.  —  Hoc  ex  loco  incipit  narrare  eubti- 
lius  bona  quaj  fecit,  quae  ex  magna  parte,  juxta  so- 
lius  historiae  lotum  tenenda  sunt,  ne,  si  plusquam 
necesse  esl,investigeutur,a  verborumejus  uberibus 
sanguis  pro  lacte  respondeat,juxtailludSolomonis: 
«  Qui  ubera  vehementer  ernulgel,  elicit  sanguinem 
(Prov.  xxx),  »  Sic  enim  sacras  Scripturaeserie,  par- 
tim,  prout  ratio  exigit.intellectus  litterae  solus  te- 
nendus  ;  partim  candor  allegorice  requirendus  est. 
Sicut  in  facto  Jacob  mystice  figuratur  qui,  virgas 
positurus  ante  oculos  oviumut  inearum  conspectu 


Deus  non  habeat  desuper:  «  Bt  alienatio,  »  quod 
apud  llebraeos  dicitur  anathatua,  «  alienatio,  »  in- 
quam,ab  haereditate  Dei  «operanlibusiniquitalem,» 
subaudi,  nunquid  non  est  ? 

Vers.  4.  —  «  Nonne  ipse,  »  subaudi,  qui  alios 
intuetur,  «  ipse  idem  «  considerat  vias  meas,  »  id 
est  actiones  meas,  «  et  cunclos  gressus  meos,  »  id 
est  mentis  meae  motus,«  dinumerat,«subaudi,ut  ad 
judicium  reducat?  Et  quidem  perlectionisvitam  in- 
lerveteres  tenuit,sed,  quia  ejus  intentio  adRedem- 
ptoris  adventum  propheticospiritu  erumpit,  qui  sic 
viascujusque  consideral.sic  »dinumeral  gressus,» 
ut  ne  minutissiraae  quide.mcogitaliones  acverbate- 
nuissima.quae  apud  nos  usu  viluerunt,  ejusju  licio 
indiscussa  remaneant,  ad  illum,   inquam,  tendens 


conciperent,»  exparte  decorticavit  eas,detractisque  ^  pensat  quam  multa  de  perfectione   ininus     habeal, 

corticibus,in  bis  partibus  quae  excoriatae    fuerant,       unde  et  subdit : 

candor  apparuit ;  quae  vero  integra   erant,  virides 

permanaerunt,atque  in  hunc  modum  colorelfcctus 

est  varius(GeH.  xxx).»  Sic,  inquam,  inhujus,  cse- 

terorumque  Patrum  pra>;cedcnlium  sentenliis.dum 

plerumque  inteilectum  litterse  fugimus,quasi  corti- 

cem  subtrahimus.eldum  plerumque  intelleclum  lit- 

teraesequimur.quasi  corlicem  reservamus.Eoume- 

rando  itaque  viitutes  quibus  objecta  sibi  ab  amicis 


Veiis.  5. —  «  Si  ambulavi  in  vanitate,el  festinavit 
in  dolo  pes  meus,  »  id  est  si  qua  unquam  leviter.si 
qua  perniciose  perpetravi. 

Vers.  6.  —  «  Appendat  me  in  statera,  »  id  est  in 
mediatore  Dei  et  hominum,  veniat,  «etsciat  Deus 
simplicitalem  meam,  »  id  esl  ex  subtilioribus  ejus 
praeceptis  scire  me  faciat  quanlum  adhuc  a  vera 
simplicitate  discrepem.Cur  Uominum  Chrislumsta- 


crimina  hypocriseos  et  impietatis  rationabiliterase  teram  appellet.jam  alias  diclum  est,  ubiait:  «  Uti- 

depellit,primum  qua  se  fortitudine  construxeril,in-  nam  appenderentur  peccatamea.et  calamilas  quam 

8inuat  dicens  :  palior  in  statera  (Job.  vi).»  Sed  nunc  addidit,  «  ju- 

Vehs.  1.  —  «  Pepigi   foedus  cum   oculis  meis,  »  sta.»  Statera  uamque  justa,  ipse  est  in  quo  omnia 

videlicet,    ut  cogitationes  cordis  caste  servarem,  merila  noslra  a?qua  lance  pensanlur,   et  in  cujus 
ne   prius  incaute    prospicerem  quod  postmodum  D  praeceptis  agnoscimus  quia  vita  nostra  minus  ha- 

invitus  amarem,  quomodo  propheta  David(fW.L),  beamus.  Toties  enim  in   hac  statera  appendimur, 


qui  menle  sublevata  saspe  mystenis  inlernis 
intererat,  quia  conjugem  alienam  incaute  vidit 
(JJ  lieg.xi),  obtenebratus  postmodum  sibimet  illi- 
cite  conjunxit.  «  Pepigi,  inquam,foedus  cum  oculis 
meis,»  id  est  menti  meae  consenlaneoset  obedien- 
tes  oculos  esse  coegi,  «  ut  ne  cogitarem  quidem  de 
virgino,  »  videlicet  jara  illius  habens  spiritum, 
qui  non  solum  carnis,  sed  et  cordis  compescens 
luxuriam  dicturus  est :  «  Omnia  qui  viderit  mulie- 
rem  ad  concupiscendum  eam,  jam  nioechatus  est 
eam  in  corde  suo  (Matth.  v).  »  Causamque  vel   in- 


quoties  ad  vitsp  ejus  exempla  provocamur. 

Vers.  7.  — ■  «  Si  declinavit,  »  inquit,  «  gressug 
meus  do  via,  »  id  est  si  rectiludinis  iter  consen- 
sum  erroris  reliquit  cogitatio  mea  ;  •  et  si  secutum 
est  oculos  meos  cor  meum,  »  id  est  si  videndo  un- 
quam  sccutus  sum,quod  forte  sinistra  dolectatione 
pulsante,  concupivi  ;  «  et  si  manibus  meisadhaesil 
macula,»  id  est  si  prolinusad  operationem  transiit 
cogitationis  immunditia. 

Vers.  8.  — «  Seram  etalius  comedat.»  Superius 
dixerat:  «Pepigi  fcedus  cum  oculis  meis,»et  caetera, 


1105 


COMMENT.  IN  JOB. 


1106 


videlicetsciens,  quod  plerumque  pravacogitatio  per  A.  inquam,     «    faciam,   cum  surrexerit    ad  judicium 


oculosveniatad  mentem,  nunc  ait :  «  Sisecutum  cst 
oculos  meos  cor  rr.eum,  »  scilicet,  perpendens  quod 
nonnunquam  prius  in  mente  oritur,  et  obortum 
oculi  perverse  tamulantur.  Ac  gi  aperte  dicat:  Nec 
passim  videre  volui  quae  concupiscerem.  Si,  inquit, 
hoec  vel  haec  feci,  «  seram,  et  alius  comedat,  »  id  est 
quidquid  loquor,  mihi  non  prosit,  sed  alius  bono 
opere  saturetur  et  progenies  mea  eradicetur,  id  est 
sequaces  mei  terram  viventium,  in  qua  electi  omnes 
quasi  plantantur,  quia  slabiliter  permansuri  sunt 
non  ingrediantur.  Doctoris  enim  progenies  eradica- 
tur,  quando  is  qui  verbo  ejus  na^citur  per  exem- 
pliun  neeatur.  Quod  apud  Salomonem  pulchre  ligu- 
ratum  est,  quando  mulier  filium,  quem  vigilans  la- 


Deus,  »  scilicet  cum  quo  mihi  natura  non  est  com- 
munis,  et  cum  •  nuaesierit,  »  subaudi,  eur  in  servis 
vel  anuillis  naturs  communionem  contempserim, 
«  qui  respondebo  illi,  »  videlicet,  quia  nihil  est, 
quoJ  lemporaliter  prasum  caeteris,  quamlo  sub  illo 
sum  rationem  redditurus,  qui  sine  fine  omnibus  in 
omni  loco  dominatur.  «  Quid  respondebo  ?  »  in- 
qnam. 

Vers.  15.—«  Nunquid  non  in  utero  fecit  me,  qui 
et  illumoperatusest,  etformavit  meinvulva  unus»? 
Ac  s;  dicat  :  Manu  humillimae  considerationis  depri- 
mendus  est  tumor  elationis.  Nara  omnes  homines 
aequalns  natura  genuit,  sed  variante  meritorum  or- 
dine  allos  aliisocculta  ilispositio  pra>ponit.  Nam  et 


ctare  consueveral,  dormiens  interemit.  Sed  tamen  p  Doiniiius,  cumdiceret:  «  Cresciteetmultiplicamini, 

et  replete  terram,  »  non  ait :  «  Et  terror  vester  ac 
tremor  sit  »  super  homines  qui  futuri  sunt,  sed  «  su- 
per  cuncta  animalia  terrae  (Gen.  ix).  »  In  eo  ergo, 
quod  mctum  sibi  sancti  viri  a  perverse  viventibus 
exigunt,  quasi  non  hominibus,  sed  brutis  animali- 
bu3  dominantur,  quia  videlicet,  ex  qua  parte  beslia- 
les  sunt,  subditi  exea  debent  etiam  formidini  jacere 
subtrahi. 

Vers.  16.  —  «  Si  negavi,  »  inquil,«  quod  volebant 
pauperibus.  »  Quemamiciimpium  essecriminaban- 
tur,  econtra  pietatis  insignia  per  partes  opportune 
proferrns  post  castitatisatque  humilitatisacta,  libe- 
ralitatisoperasubjungit :  «Si  negavi,  inquit,  «quod 
volebantpauperibus, » illis,inquain,p;iuperibusquo9 
beatificat  Dominus  dicens  :  «  B>ati  pauperes  spiritu 
(Matlh  v).  »  Nam  qui  veraciter  piuperes,  il  est 
humiles  non  sunl,  ea  seepe  volunt  quae  sibi  profecto 
non  pxpediunt,  et  ideo  neganda  sunt.  «  Si  negavi,  » 
inquam,  «  pauperibus,  »  id  est  humilibus,  «  et  si 
oculos  viduae  exspectari  fecit,  »  id  est,  nec  lumcn 
raisericordiae  dandi  tarditate  fuscavi,  juxta  illud  : 
«  Ne  tlicas  :  Vade  et  revertere,  et  cras  daho  tibi, 
cum  statim  possis  dare  (Prov.  m).  »  Et  ut  insinuet 
se  non  solum  externis  multa  pr.-ebuisse,  sed  etiam 
apud  se  quosque  inopes  in  domestica  conversatione 
recepisse, 

Vers.  17.  —  «  Si  comedi,  »  inquit,  »  buccellam 
482meam  solus,  et  non  comedit  pupillus  ex  ea,  » 
scilicet,  quia  pietati  praejudicium  facere  existima- 
rern,  si  solus  comederem,  quod  Dominus  omniura 
D  communiter  creavit.  Et  hasc  pietatis  viscera  non  a 
seipso,  sed  a  conditoris  gratia  habuisse  iodicat, 
dum  dicit : 

Vers.  18.  —  «  Quia  ab  infantia  mea  crevit  me- 
cum  miseratio,  et  de  utero  matris  meaj  egressa  est 
mecum.  »  Miseratio  etenim  et  siejus  fuit  arbitrii  ut 
cum  ipso  proliceret,  liquet  tamen  quia  cjusarbitrii 
non  fuit,  ut  cum  ipso  de  utero  cxiret. 

Vers.  19.  —  «  Si  despexi,»  inquit,  «  praatereun- 
tem  eo  quod  non  habuerit  indumentum,  et  absque 
operimenlo  pauperem.  » 

Vers.  20.  —  «  Si  non  benedixerunt  mihi  latera 
ejus.etdevelleribusovium  mearum  ealefactusest.w 


veram  matrem  infantis  vivi  sapientis  gladiusinve 
nit  (III  Reg,  m),  quia  videlicei,  cujtis  fructus  vivat 
vel  intereat,  in  extremo  examine  districti  jndicis  ira 
demonslrat.  «  Eradicetur,  »  inquam,  «  progenies 
mea,  »  si  supradicta  feci,  vel  post  dicenda. 

Vers.  9.  —  «  Si  deceptum  est  cor  meum  supsr 
muliere,  et  si  ostium  amici  mei  insidiatus  sum.  » 
Ptr  hoc  quod  ait,  «  si  deceptnm  cst  cor  meum  su- 
per  muliere,  »  nec  cogitasse  de  fornicationis  ma- 
cula  demonstratur ;  per  hoc  quod  subjicit,  «  et  si  ad 
ostium  amici  mci  insidiatus  sum,  »  patenterinnote- 
scit  quod  a  reatu  adulterii  innocens  fuit.  Quod  si 
hoc  unquam  feceril,  eamdem  culpam  verti  sibi  in 
poenam  expetit,  dicens  : 

Vers.  10.  «  Scortum  sit  alterius  uxor  mea,  et 
super  illam  incurventur  alii.  »  Quod  quam  grave  sit 
pati,  exprimendo  manitestans. 

Vers.  II.  —  «  Hoc  enim,  »  inquit,  «  nefas  est,  et 
iniquitas  maxima,  »  videlicet,  utsubauditur  :  Ergo 
qui  boc  i  ieo  cavi,  quia  «  nefas  »  vel  «  iniquitas  est, » 
non  sum  iniquus,  non  sum,  ut  vos  amici  meicrimi- 
nati  estis,  impius.  «  Iniquitas,  »  inquam,  «  est 
maxima.»  Eteamdem  iniquitatem  luxuriae  definiens, 

Vers.  12.  —  «  Ignis,  »  inquil,  «  usque  ad  perdi- 
tionem  devorans,  »  id  est,  non  solum  usque  ad  in- 
quinationem  maculans,  sed  «  et  omnia  »  virtutum 
«eradicans,  genimina,  »  quia  videlicet  quantalibet 
alia  fuerint  bonorum  operum  studia,  si  luxuria_>  sce- 
lus  non  abluitur  immensitale  hujus  criminis  obru- 
unlur.  Ilisde  custifitis  virtute  dictis,  mox  ostendit, 
quam  humilis  quoque  fuerit. 

Vers.  13.  —  «  Si  conlempsi,  »  inquit,  «  judicium 
subire  cum  servo  meo  et  ancilla  mea,  cum  disce- 
ptareit  adversum  me,  »  subuudi,  «  hutnerus  meus 
cadat  a  junctura  sua.  »  Hanc  enim  maledietionem 
posteriusinferet.  Magnum  saneest  ineo  tantam  hu- 
militaiem  esse  cordis,  ut  ex  a?quo  ad  judicium  ve- 
nire  permittantur  ancillaa,  vel  servi,  in  quo  tanta 
erat  auctoritas  regiminis,  ut  eo  praesente  vocem 
suam,  sicut  supradictuKi  est,  cohiberent  duces,  et 
principes  cessarent  loqui  (Job.  xxix). 

Vers.  14.  — «  Quidenim  faciam,  »  inquil,subaubi, 
sicum  illisjudcium  subirecontempsissem,  «  quid,» 


1101 


RUPERTI    ABBATIS  TUITIENSIS 


1108 


Ac  si  diceret  :  In  amore  proximi  uno  eodemque  or-  A  nocte  animam  tuam  repeient  a  le,  quae  autem  prae- 


dine,  et  superbiae  vitium,  et  impietatis  premens, 
praetereuntem  quempiam  et  humiliter  aspexi,  et  mi" 
serieorditer  calefeci.  Ignoto  se  proximo  misertum 
indicat,  quem  praetereuntem  vocat,  quia  videli- 
cel  apud  piam  menlem  plus  natura  valet  quam 
notitia. 

Vers.  21.  —  «  Si  levavi  super  pupillum  n.anum 
meam,  »  id  est  neque  tunc  humilitatis  meae  nego- 
tia  virtute  contra  pupillum  exsequi  volui,  «  cum 
viderem  me  in  porta  superiorem,  »  id  est  quando 
me  in  judicio  etiam  exjustitia  vidi  superiorem.  i<  In 
porta  »  enim,  id  est  in  judicio,  quiamos  apud  ve- 
teres  fuit  ut  in  porta  seniores  sederent,  qui  certan- 
tium  jurgia  judiciaria  examinatione  discernerent, 
quatenus  urbem,  in  qua  concorditer  oportet  vivere, 
discordes  minime  intrarent.  Tandem  maledicti  sen- 
tenliam  subjicit,  si  quid  horum  quajdixerat  opere 
non  impleverat  dicens  : 

Vers.  22.  —  «  Humerus  meus  a  junctura  sua  ea- 
dal,  et  brachium  meum  cum  suis  ossibus  confrin- 
galur.  »  Ac  si  aperte  dicat  :  Si  ea  quae  dixi  operari 
renui,Jipsum,  quod{mihiad  operandum  datum  est, 
corporis  membrum  perdam  ;  vel,  si  ha?c  maledict» 
sententiaadspiritualeminielligentiamreferendaest, 
liquet  prolecto  quod  braeliium  corpori  per  hume- 
rum  jungilur,  et,  sicut  per  brachium  bona  operan- 
tium,  ita  per  humerum,  socialis  vitae  conjunctio  de- 
signatur,  quam  propheta  inluens:  «Et  servient,  » 
inquit,«eihumero  uoo  (Sop/wn.  m).»  — u  Humerus» 


parasti,  cujus  erunt?  »  (Luc.  xii.| 

Vers.  c5.  —  b  Si  laetatus  sum,  »  inquit,  «  super 
multis  divitiis  meis,  et  quia  plurima  reperit  manus 
mea,  »  videlioet  quia  sancti  viri  in  hujus  peregrina- 
tionis  aerurnna  omnem  prasenlis  vitaa  copiam,  in'o- 
piam  deputant,  quam  et  pro  amore  coelestis  patri- 
monii  aut  largiendo  dispergunt  aut  despiciendo  de- 
serunt. 

Vers.  26.  —  «  Si  vidi  solem  cum  fulgeret  et  lu- 
nam  incedenlem  clare,  »  quaa  videlicet  luminaria 
aliter  ad  usum,  aliter  vuientur  ad  venerationeiu. 
«  8i  »  ergo,  inquit,  «  vidi,  »  subaudi,  eo  more  quo 
a  cultoribus  suis  venerari  solent. 

Vers.  27.  —  «  Kt  laetatum  est  in  abscondito  cor 
,  meum,  et  osculatus  sum  manum  meam,  »  scilicet 
gratia  venerationis  eorum.  «  In  abscondito,  »  in- 
quam,  subaudi,  quia  dicitia  rae  fuisse  hypocri- 
tam ;  natn  in  aperto  malum  hoc  me  non  fecisse 
scitis. 

Vers.  28.  —  «  Quae  est  iniquitas  maxima,  ■>  sci - 
licet,  servire  creaturae  potius,  quam  Creatori,  «  ini- 
quitas,  »  inquam,  «  et  negatio  contra  Deum  altissi- 
nium. »  Sed  quid  nunc  mirum  rne mor.it,  ai  solemac 
lunam  non  se  adorasse  manifestat  ?  Unde  subtilius 
hoc  accipiendum  est,  quod  postquam  in  auro  non 
se  habuisse  fiduciam,  nec  in  multis  divitiis  laeiatum 
se  fuisse  testatur,  adjungit  dicens  :  «  Si  vidi  so- 
lem,  »  etc.  Ac  si  post  despectum  terrenae  abundan- 
tiae  patenter  insinuet  :  Quid  dieam,quia  nequaquam 


ergo,  ait,  «  a  junctura  sua  cadat,  »  per  impatien-  r  in  auro  la!tatus  sum>  qui  in  >Psa  qu°que  luce  cor- 
tiam  animus  fralernam  concordiam  relinquaV  et      Porea  delectatus  non  sum  ?  Cui  par  est  illud  quod 


a  bonorum  omnium  abscindalur  univer=itate.  «  Et 
brachium  meum,  »  id  est  cuncta  operatio  mea, 
«cumsuisossibus,»  id  estcum  suis  virlulibus,  con- 
teratur.  Sed  qua  consideralione  bona  egerit,  et  ab 
his  malis  abslinuerit,  adjungit  dicens  : 

Vers.  23.  —  i<  Semper  enim  quasi  tumenles  su- 
per  me  fluctus  timui  Deum,  scilicet,  »  ne  mortem 
aeternam,  quam  minatur,  in  cura  rerum  tempora- 
dum  navigans  incurrcrem  :  «  el  pondus  ejus  ferre 
non  pottii,  »  videlicet,  quia  consideratione  terroris, 
quo  coelum  el  terra  movebuntur,  metu  animus  pal- 
pitat,  et  intentionis  suae  oculos  declinans,  intueri 
quod  praevidet  recusst. 

Post  virlutum    supradiclarum    enumerationem,  D 
quid  jam  superest,  nisi  ut  ipsas  quoquedivitias  qua 
mente  possederit  innotescat  ?  Ait  enim  : 

Vers.  24  —  «  Si  putavi  aurum  robur  meum,  » 
quod  videlicet  fuisset  de  Creatore  desperare,  si  spem 
in  creatura  posuissem.  «  Si,  »  inquam,  «  putavi  au- 
rum  robur  meum,  »  et  obrizum  [«  et  obrizo  dixi : 
Fiducia  mei»],  id  esl  rudem  auri  molem,  dixitfidu- 
ciam  meam.  Obrizum  enim  dicimus  rudem  auri 
molem,  in  qua  fiduciacn  suatn  non  posuit,  quia 
spemetdilectionemsuam  insolius  Conditoris  gratia 
figens,  neque  de  qtiantitate  auri,  neque  de  specie 
peccavii,  scilicet  illud  metuens  audire  :  «  Stulte.hac 


propheta  vitae  exterioris  appetitum  fugiens  dicebat : 
«Diem  hominis  nondesideravi,tuscis  (Jerem.  xvn).  » 
Quod  si  ea  quae  dicta  sunt,  juxta  historiam,  per  al- 
legoriam  quoque  perscrutari  libet,  hoc  loco.quo  ait : 
«  Si  putavi  aurum  robur  meum,  »  et  obrizum  dixi 
fiduciam  meam,  quid  per  aurum  accipimus,  nisi 
praeclari  intellectus  ingenium  ?  quid  per  obrizum, 
nisi  mentem  ?  Ita  enim  clara  sanctorum  ingenia  vel 
mentes  divinis  muneribus  humiliter  subternuntur, 
el  distincta  super  se  gratiarum  dona  percipiunt,  sic- 
ut  in  ornamento  aurum,  subaudi  ponitur,  ut  gem- 
marum  desuper  ordo  disponatur.  De  qun  auro  scri- 
ptum  est :  «  Sapientia  abscondita,  et  thesaurusin- 
visus,  quae  utilitas  in  utrisque?  »  (Eccli.  xx,  xli.) 
— «  Si  ergo  putavi,  »  inquit,  «  aurum  robur  meum,  » 
quiavidelicet,  quanlolibetingenio  fulserim,  nihil  me 
esse  mei  viribus  aestimavi.  Si  laetatus  sum  super 
multis  diviiiis  meis,  id  est  super  multis  donis,  qure 
a  Deo  quasi  mutuam  pecuniam  accepi,  juxta  illud : 
«Cui  multum  datum  est,multum  quaereturabeo(t«c. 
xn),  »  etc.  Quae,  videlicet,  dona  interdum  super- 
bienti  animo  tolluntur,  et  humiliato  redduntur- 
Quod  myslice  iu  eo  figuratum  est,  quod  eum  filii 
prophetarum  in  Jordane  ligna  eaederent,  uni  eorum 
secuns  ex  manubrio  in  prolundum  lapsa  disparnit, 
moxqueKlisasus  veniens  manubrium  deorsum  misit, 
et  ferrum  in  supprficie  natans  ad  manubrium  rediit 


1109 


COMMENT.  IN  JOB. 


1110 


(W  Reg.  vi).  Ferrum  quippe  in  manubrio  esl,  do-  A  ligite  inimicos  vestros,  »  ubi  legerat :  «  Benedicite 

num  intelleclus  in  corde.  Ligna  veroper  hoc  caede- 

re,  est  prave  ajientes  increpare.  Quod  cum  per  va- 

nam  gloriam  agitur,  ferrum  in  aqua,  id  est  donum 

in  di.;soluto  opeie  perditur.  Sed  Redemptor  nosler, 

qui  perElisaeum  figuralur,  quasi  lignum  deorsum 

mitlit,et  lerrum  redit,  dum  corpeccatoris  humiliat, 

et  perditam  intelligentiam  reformat.  <i  Si  ergo  lseta- 

tiis  sum,  inquit,  super  divitiis  multis,  et  quiaplu- 

rima  reperit  miinus  mea,  »id  est  nequaquamsuper- 

bivi,  qnod  multa  intelligentiae  dona  ccelitus  accepi. 

«  Si  vidi   solem  cum  fulgeret,  »  id  est  nec  laetatus 

8iim  de  claritate  boni  oper;3  mei,  quoil  coram  ho- 

minibusluceret,  ila  utquod  aliis  exemplorurr,  lucem 

Iribni,  praesumptionis  gratiam  attenderem.  »  El  lu- 


et  nolite  maledicere  (Rom.  xii).  »  Qui  non  dederat 
•<  ad  peccandum  guttursuum,  »  videlicet.ineoquod 
sequitur,«  ul  expeterem  maledicens  animam  ejus,» 
id  est  ut  maledicerem  illi,  et  dicererr.  Deo  :  Occide 
quem  odi. 

Vers.  31.  — .  «  Si  non  dixerunt,  »  scilicetim- 
pune,  me  ullionem  non  exigente, «  viri  tabernaculi 
mei,»  id  est  interius  viventes,  merumque  quotidie 
conversantes,  familiares  mei,  «  qui  det  de  carnilius 
ejus  ut  saturemur,  id  est  quisdetut  mortem  ejus 
vel  pcenas  de  illo  vi.leamus,  quas  vehementer  desi- 
dcramusVQuod  tamen  potest  per  mysterium  exvoce 
Redemptons  intelligi.qnia  »  viri  tabernaculi  ejus,  » 
scilicet  Judaei  et  genliles.de  carnibus  ejuscupierunt 


nam  incedentem  claro,  «  id  est  famam  meam  non  g  saturari,  illi  molientes  eum  consumendo  exstingue- 

re,  isti  mentem  suam  esurientem  desiderantes  per 
quotidianum  immolationis  sacrificium  dt  ejus  car- 
nibussatiare.Sed  nunc  solius  historiae  virtutem  se- 
quendo  pensare  libet,  quanta  forliludine  animus 
ejus  extra  intra  quae  sollicitus  ad  omnia  partitur. 
Vers.32.  — «  Foris.  inquit,non  mansit  peregrinus, 
ostium  meumviatoripituit.»  Acsidicat-.Quiamunus 
ab  oinnipotente  Ueo  non  accipitur,quod  cordeobli- 
gato  in  malitia  prol'ertur,quod  contra  scriptum  esf: 
«  R.spexit  Deus  ad  Abel  et  ad  munera  ejus(GeH.lv),» 
dicentibus  viris  tabernaculi  mei,  ut  supra  dictum 
est,  «  quis  det  de  carnibus  ejus  ut  saturemur,»  ex 
corde  dimisi,et  tunc  exteriora  munera  pcr  h  inc  in- 
ternamcordismunditiamconditaobtuli,scilicethoc, 
ut  «  foris  peregrinus  non  manerel.et  osliummeum 


lostaUis  sum  esse  in  multorum  ore.  Lunae  quippe, 
quse  illustratura  sole,  nonnihil  assimilalur  fama, 
qua:  vires  accipit  a  bono  opere,  et  gratiam  favoris 
qua^i  clirilatem  luminis  aspergit.  Multi  autem  in- 
tuentes  lunam  semetipsos  non  vident,  quia  s^met- 
ipsos  483  nescireincipiunt,  rium  mentis  oculos  in 
transitorium  favorem  defigunt.  »  Et  «  si  «  laptatum 
est  in  abscondito  cor  meum,  »  id  est  nullo  modo, 
non  solum  in  verbis,  sed  nec  etiam  in  tacita  cogi- 
tatione  arrogans  fui.  «  Et  »  ei  «  osculatus  sum  nia- 
num  meam,  »  id  est  nec  laudavi  ore  raeo  quod  feci. 
Manum  enim  suam  osculatur  ore  suo  qui  laudat 
quod  fecit,  et  testimonio  propriae  locutionis  virtu- 
tem  sibi  operis  attribuit,  «  quae  est  iniquitas,  in 
quain,  maxima,  »  scilicet  quia  superbia  est.  Snper 


bire  enim  contra  auctoris  gratiamconvincitur  quis-  ^  viatori  patuit,>.  et  hoc  ut  peccata  mea  confitendo[di 


quis  sibi  atlribuit  quod  operatur.  »  Et  negalio 
contra  Deumaltissimum.  «Liquet  enim,  quiaDeum 
negat,  cujus  despecta  gratia  sibivires  boni  operis 
arrogat. 

VtRS.  29.  —  »  Si  gavisus  sum,  inquit,  ad  ruinam 
ejus  qui  me  oderaf,  »  qnod  videlicet  a  charitate 
alienum  est,  quae  sola  omnipolentis  Dei  discipulos 
probat,  sicut  ait  ipsa  Veritas  :  «  In  hoc  cognoscent 
oinnes,  quia  mei  estis  discipuli,  si  dilectionem  ha- 
bueritis  ad  invicera  (Jnan.  xm).  »  Nam,  licet  dicat 
Psalmista  :  «  Laetabilur  justus  cum  viderit  vmdi- 
ctam  (Psal.  lvh),  »  non  accipit  justus  ita,  quasi  di- 
ctum  de  ruinainimici  sui,  sed  de  ruinainimiciDei- 
Nec  sibi  invicem  adversantur  id  quod  dictum  est r 


luere]  mererer,quamvis  illa  cielestis  Pater  dimitte- 
ret.  Hoc  estquod  sequitur  : 

Vers.33.  —  «  Si  abscondi  quasi  homo  peccatum 
meum,  et  celavi  in  sinu  meo  iniquitatem  meam.  » 
Quo  dicto  humilitas  ejussimul  et  fortitudocommen- 
datur.  Nam  iniquitatem  suam  quemque  agnoscere, 
et  cognitain  voce  confessionis  aperire.non  solum  hu- 
mililatis,  sed  etiam  fortitudinis  est,  quia  videlicet, 
per  infirmitatis  verecundiam  plerumque  gravioris 
est  cerlaminiscomraissa  peccata  prodere.quam  non 
admissa  vitare.  Et  quia  humilitate  vera  secura  sem- 
per  auctoritas  nascitur. 

Vers.  34.  —  «  Si  expavi,  »  inquit,  id  est  non 
«  expavi  ad  multitudinem  nimiarn, »  videlicet  turba- 


«  Lmtabilur  justuscum  videritvindictan.  ;  «etillud  D  tis  contra  me  exlrinsecus  aliis  ipse  in  me  intrinse- 


quoddiclumest:«Diligiteinimicosvestros(Luc.vi(.» 
Non  enim  ait :  Diligite  inimicos  »  Dei,  sed  «  inimi- 
C03  vestros.  »  videlicet  quia  proprias  ignoscere,  Dei 
autem  debemusinjuriasadvindiclam  expetere.Non 
ergo,  «  yavisus  sum,  ait,  deruina  ejus  qui  meode- 
rat,  »  nec  »e\sullavi,quod  invenisseteum  iralum,» 
ut  videlicet  et  inimicum  diligens,  dum  adversario 
ruenti  condului  in  malis,  ipse  ad  bonum  cresce- 
rem. 

Vers.  30  —  »  Non  enirn  dedi  ad  peccandum 
guttur  meum,  ut  expeierem  makdicens  animam 
ejus.  «  Mirandum  valdeeot  ubivir  istelegen.t :  »Di- 


cus  imperturbabilis  mansi.  «  Ad  multiludinem,  in- 
quam,  nimiam,  »  subaudi  despicientium  me.  Se- 
quitur  enim  :  «  Et  si  despectio  propinquorum  ter- 
ruit  me,  et  non  ma|jis  tacui, » scilicet  in  eo  quod  non 
meipsum  commendarestudui.Quare?videlicetquia 
magna  est  securitas  cordis,  uil  habere  concupiscen- 
tiae  saecularis.  Quam  ego  non  habens  omnino  de- 
spici  non  metuebam,  neque  laudabilis  judicari,  et 
sapiensvideriappetebam.  Si,  inquam,  «  non  magis 
tacui,  et  non  egressussum  ostium  meum,  »  id  est 
os  nieurn,  quod  videlicet  fecissem,  si  verbis  quibus 
possemsecretacordis  meiaperirem,  et,qualis  intus 


1111 


manerem 


RUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1112 


in  conscientia,  tatis  foras  egredcrer  per  A.  slinxit :  «  Erexit  me:etsteti  tremens  ;  etdixit :  Noli 


linguam.  Cujus  rei  in  iuso  Dominus  noster  com- 
mendat  exemplum,  qui  ut  apertus  bomo  mori  po- 
tuisset,  Deus  mansit  in  occulto,  «  nec  est  egressus 
ostium,  »  dum  requisitus  a  Pilato  tacuit, atque  inter 
persecutorum  manus,  et  corpus  passioni  obtu- 
lit  (Mtilth.  \xvu).quod  pro  electis  assumperat,  et  re- 
sistentibusnoluit  demonstrare  quod  erat,  sed  san- 
ctus  vir  tot  virtutibus  se  ad  summa  pervenire  non 
poase  sciens  quaeril  adjutorem. 

Vers.  35.  —  «Quis,  inquit,  aaihi  tribuit  adjuto- 
rem  (al.  auditorem],  «  scilicet  unigenitum  Dei 
Filium,  qui  humanam  naturara  in  hac  mortalitate 
laborantem  susoipiens  adjuvel,  «  ut  desiderium 
meum  Omnipotens  audiat,  »  scilicet  illo  in  die,  se 


metuere  :  ,>  per  haec,  inquain,  tria,  insemetipso  no- 
bis  oiunem  ordinem  nostri  provectus  innotescit, 
quia,  ut  supradielum  est  nemo  infimu  deserens  re- 
pente  tit  summus,  sed  primo  provectum  quasi  in  ue- 
nibus,  quia  manuum  suarum  articulis  incurvutus, 
magnajam  ex  parteaterra  suspendilur  jdeindevoci 
Dominic*  quasi  tremens  assistit,  cum  a  terrenis 
desideriis  sublevatus  verba  Dei  eo  plus  timet,  quo 
plenius  cognoscit.  Kt,  quia  tandem  «  perfecta  chari- 
t;is  lora9  mittit  timorera  (Joan.  iv),  »  quasi  ex  di- 
vina  voce  dicitur  ei:  «  Noh  meluere  (Dan.  x).  » 
Persingulos  ergogradus  meos,  inquit,  pronunciubo 
illum,id  estaliis  exemplum  praebebo,  utetipsiam- 
bulenl  de  virtute  in  virtutem.  Quod  si   non  faciam 


«  carnis  sueepreceset  supplicationes  cum  clamore  „  in  retributione  ultima,  idestquando  aeternis  gaudiis 


valido  offerenle.qui  solus  exaudiendus  est  pro  sua 
reverentia  {liebr.  v).  »  Quod  hunc  adjutorem  quse- 
rat  ipse  subjunctis  verbis  aperit,  dicens  : «  Etlibrum 
scribat  ipsequi  judicat.  »  —  «  Ipse,  inquam,  quiju- 
dicat,  »  sicut  idem  ipseait:  «  Fater  non  judicat 
quemquam,sedjudiciumomnededitFilio(yonn.v),» 
ipse.antequamveniatutjudicet.veniat  ut,  «  librum 


remunerabuntur  operarii  justitiae,  dolores  aelernos 
metam.  Hoc  est,  quod  sequitur: 

Vebs.  38.  —  «  Si  adversum  me  terra  mea  cla- 
mat,  »id  est  si  contra  regentis  injustitiam  rationa- 
biliter  subjecti  dolent,  cum  enim  vel  privata  donius 
contra  patremfamilias,  vel  saucta  Ecclesia  contra 
quemlibet  praelatum  suum  juste  murmurat.  «  Si,  in- 


scribat  »id  estNovum  Testamenium  condat,  qui  et      quam,  adversum  me  terra  mea  clamat,  »  id  est  si 

in  Ezeehiele  per  virum  significatus  est,  «  vestitum 

lineis,  et  atramenlariumscriptoris  habentem  ad  re- 

nes  (Ezech.  ix),  »  videlicet  quia  de  tribu  sacerdotali 

parentes  habere  dignatus  quasi  lineis  vestiius  est, 

vel  certe  quia  linum  de  terra,  non  aulem  de  corru- 

ptibiii  carne  nascitur,  sicut  lana,  vestitus  esse  lineis 

scribitur;  quia  non  de  corruptione  commistionis, 

seddematreVirginesumpsitindumentumcorporis, 

«  et   atramentarium  scriptoris  habens  ad  renes,  » 

quae  utique  posterior  pars  corporis  est ;  quia,  post- 

quam  consummatis  omnibus  in  ccelum  rediit,  per 

posteros   suos,    id  est  per  apostolos,  Novum  Te- 

stamentum    conscripsit.  «    Librum,  inquam,  scri- 

bat.  » 

Vers.  36.  —  «  Ut  in  humero  meo  portem  illum,  » 


hi,  qui  jam  aratro  doctrinae  exculti  sunt,  gravuri  a 
me  quenilibet  innocentem  aspiciunt,  qood  pia  com- 
passione  juste  plar.gint,  et, 

Vers.  39.  —  «  Si  frucius  ejus,  »  subaudi  terroe 
meee,  «  comedi  absque  pecnnia,  »  id  est  si  subdito- 
rum  carnalia  metensnon  sen.inavi  illis  spiritualia, 
«  et  sianirnamagricolarum  ejus,  »  subaudi  terrae, 
«  afflixi,  »  id  est  si  in  opere  Dei  laborantibus  in- 
vidi. 

Vers.  40.  —  «  Pro  frumento  oriatur  mihi  tribu- 
lus,  et  ;:ro  hordeospina,  »  id  est  pro  bonis  quae  in 
aeternumreficiunt,retribuantur  mihiin  judiciomala, 
quae  pungunt.  Et  notandum  quod  sicut  frumenlum 
melius  hordeo,  sicet  spinea  tribulusest  mollior.  Ac 
si  dicat:Si  nonestita,  pro  bonismagnis  quaesigni- 


id  est,  in  operandoobservem  quod  iradit  per  proedi-       (icanturperlrumentum  ;mulaminima,  quae  intelli- 

ctum  Testamentum  Novum,  «  et  circumdem  lllum 

quasi  coronara  mihi,  »  id  est  in  retribulione  pro 

eadem  observatione  accipiam  coronam  victoriae,  li- 

brum  quippe  in  humero  portare  esl  Scripturam  sa- 

cram  operando  perflcere,  et  circumdari  sibi  quasi 

coronam.id  estaccipere  remunerationemaeternam. 


gunlur  per  tribulum  :  etprobonisminimis,quaiac- 
cipientur  perhordeum,  mihirespondeunt  malama- 
jora,  quae  signuntur  per  spinara. 

Cap.  XXXII.  — Nunc  Eliu  verba  supersunt,  quae 
tanto  graviori  circumspectione  pensanda  sunl, 
quanto  per  juvenlutis  audaciam  spiritu  ferventiore 


Et  quia  nemo  in  observatione  mandatoruni  Dei  re-  D  proferuntur.  Et  haec  non  facile  intelliguntur,  nisi  ea 


pente  fil  summus. 

Vers.  37.  —  «  Per  singulos,  inquit,  gradus  meos, 
pronuntiaboillum,  »  idest ambulando  de  virtutein 
virtutem  alios  docebo  quod  ipse  faciam.  De  his  gra- 
dibus,  idestprofectibus  inEvmgelio,  ait  Dominus  : 
«  Ultro  enim  terra  fru;tificat,  priinum  herbum, 
deinde  frumentum  plenum  in  spica  (Marc.  iv).  » 
Itemque  Daniel  de  his  profectibus :  icManus,  inquit, 
letigit  rae,  et  erexit  mesuper  genua  mea  (Dan.  x),  » 
deinde  adjccit,  4§-fi  «  et  slrti,  »  sed  addidit,  «  tre- 
mens.  »  Et  protinus  adjungit  :  «  Et  ait  ad  me  :  Noli 
metuere  (ibid.).  »  Prolecto  per  haec  tria,  quse  sic  di- 


ex  subscquenti  Dominica  curreclionepensantur.  Ait 
namque  de  illo  Dominus  :  u  Quis  est  iste  involvcns 
sentenlias  serraonibus  imperitis?  »  (Job.  xxxvm.) 
f.um  dicil  »  senlentias  »  sed  non  addit  prutinns  qua- 
les,  vult  proeul  duhio  bonas  intelligi.  ln  bono  enim 
sempersententias  accipi:uus,quae  sinereprobationis 
adjectione  ponuntur,  sicut  scriptum  est:  «  Sapien- 
tior  sibi  videtur  piger  septera  viris  loquentibus  sen- 
tenlias  (Prov.  xxvi).  a  Sed,  ut  saepe  bonum  noo  be- 
ne  dicilur  et  ldcirco,  cura  ipsum  bonum  probetur, 
studium  dicenii  recte  reprobutur  ;  s;c  iste,  duui 
«  sententias  involvit  sermonibus  imperitis,  »  jure, 


H13 


COMMENT.  IN  JOB. 


1114 


ut  ignotus  et  alienus.reprobatur  a  Domino  dicente:  A  gnatus  esl,  »  id  esl  ex  magnitudine  recte  senliendi 


«  Quis  esliste  ?  »  quod  utiquenon  dicitur,nisi  de  eo 
qui  nescitur.Nescitur  autera,id  est  reprobatur:  id- 
circo,  quia  arrogans  est.  Et  istic  ex  persona  ejus 
species  quorumdam  doctorum  fldelium,sed  tamen 
arrogantium  designatur,totusque  illorum  tumor  in 
verbis  hujus  proprie  satis  expriinitur.luffertautem 
intentiohujusab  intentione  amicorum.qui  superius 
locuti  sunt,scilicet  quia,  quod  jam  dictum  est,  ad 
hoc  illi,intendebant,ut  secundum  quantitatem  fla- 
gelli.quo  beatus  Job  graviusferiebaturquara  homi- 
nes  caeteri,impius  quoquefuissecredereturainplius 
quam  homines  caeteri.Hic  autemad  hocintendit  ut 
suam  ostendat  scientiam.utpole  vanae  gloriaesecta- 
tor,  cunctisque  horainibus   se  prceferre    nitens.  Et 


super  illostumuit,"  30  quod  noninvenissent  respon- 
sionem  rationabilem,  »  id  est  cum  multa  invenis- 
sentet  multa  disputando  dixissent,  nihil  dignum, 
nihil  secundum  quam  habebant  sapientiae  professio- 
nera  ad  eoncludenduiu  illum  invenissent  aut  dixis- 
sent ;  «  sed  tantummodo  condemnassent  Job,»  sub- 
audi  ncc  propositam  condemnationem,  idonea  ra- 
tione  confirmassent.Videlioet  hic  mos  est  arrogan- 
tium.  Alios  censent  nihil  scire,aliosnon  benevivere, 
et  intra  Ecclesiam  positi.adversarios  premunt  vir- 
tute  dicti,ipsam  autem  Ecclesiam  vitio  impugnant 
elationis. 

Vers.  4.  —  i<  Igitur  Eliu  exspectavit  Job  loquen- 
tem,eo  quod  seniores  essent  qui  loquebantur.  »  Ac 


amicosquidemde  fatuis  sensibus.ipsum  autemJob  B  sj  ;ipfirte  diceretur  :  Cur  ergo  tandiu  siluit,et,  ;cum 


de  indignis  meritisreprehendens.In  quaarrogantia 
sua  diabolicae  similitudini  vicinius  appropinquat, 
qui  despecto  bono  societatis  angelorum  Altissimi 
similitudinem  superbe  appetens,quasi  ad  quoddam 
culmen  singuleritatis  assurgere  conatus  est.Igitur 
ad  arrogantice  ejus  sermones  perventum  est,  cum 
finitis  serrnonilius  beati  Job  subditur  : 

Vebs.  1.  —  ><  Omiserunt  autem  tres  viri  isti  res- 
pondere  Job,  eo  quod  sibi  justus  videretur.  »  Hoc 
quod  de  eo  dicilur,»  eoquod  justussibi  videretur,» 
sacra;  liujus  scriptorhistoriaeadamicorum  judicium 
retulit.qui  videlicet,omittentes  respondere  taliadi- 
xisse  videntur:  «  Non  effundamus  sermonem,  ubi 
non  estauditus  (Ecc/i.xxxn).  »  Justus  hic  sibi  vi- 
detur,et  ideo  corripientium  sermo  non  pruficit, 
quia  defendendo  opera  sua,  flagellantis  Deijustiliae 
contradicit. 

Vers.  2.  —  (i  Et  iratus  indignatusque  Eliu  filius 
Baraehel  Buzilesdecognatione  Ram.  »Quantnmad 
prs.jsens  negotium  pertiuet,nihil  amplius,nihil  mi- 
nus  hasc  personae  descriptio  habet,  quae  per  ipsa, 
vel  ejus,  vel  parentis,  vel  loci,vcl  cognationis  no- 
mina,  notam  exprimit  arrogantiam  intra  sanctam 
Ecclesiam  positorum.  Eliu  quippe  interpretatur, 
Dcus  meus  iste,  vel  Dominus  Deus  /Barachel,  Do- 
mini  benediclio ;  Buziles,contemptibilis;  Ram,<?.cce/- 
sus,  scilicet  Deipopulus.Pei  hsce,  inquam,  ut  pros- 
dictum  est,  omnis  arrogans  exprimitur,  cujus  per 
fidem  rectam  «  Duminus  Deus  »  est,et  dicit,«Deus 
meus,»  id  est  quud  intelligiturpcrproprium  nomen 


esset  arrogans,pati  silentium  potuit.prassertimcurr 
ea  quse  dicebantur  adversus  Job  inferiora  suosensu 
judicaret  ?  scilicet  idcirco,«  eo  quod  seniores  essent 
qui  loquebanlur,»  id  est  ut,  cum  post  dicia  senio- 
rum  altiora  diceret  palmam  dicendi  obtineret  ; 
quippequi  quasi  desideratus  el  necessarius  athleta 
robustum  gladiatorem,  qui  alios  superasset,  dilato 
congressu  sterneret.Juxta  lypicum  quoque  intelle- 
ctum  recte  Eliu.per  quem  arrogantes  designantur, 
junior  fuis~e  de?cribitur  illisper  quos  haeretieifigu- 
rantur,  quia  videlicet,  post  exorta  haereticorum 
bella.propter  quae  subtiliora  sunt  in  Ecclesia  sen- 
suum  spicula  requisita,post  illa,inquam,bclla,esse 
inlra  eamdem  sanclam  Eccleaiam  fastu  scienliaj 
p  -4S5  inflat:  arrogantes  cceperunt,  qui  ferventes  in- 
genio  dum  congrue  inveniunt,  arroganter  intume- 
scunt. 

Vers.  5.  —  «  Gum  aulem  vidissel  quod  tres  res- 
pondere  non  possent,»  id  est  quod  Sophar  Naama- 
thitesin  ultima  responsione  defecisset,trina  quippe 
LMiiiiressione  facta,  cum  in  tertio  congressu,  juxta 
observatum  hactenus  ordinem  dicendi  respondere 
debuissel,  conticuit  ;  cum,  inquam,  hoc  vidisset, 
«  iratus  est  vehementer,»  .-cilicet  ut  ipso  motu,vel 
liberlate  iras  suae  palam  inlelligidaret.quod  magnae 
sibi  sapientiae  consciusessel,  quodqno  illa,  in  qui- 
bus  defeccant  seniores,  ipse  cum  junior  esset,  lc- 
viter  supplere  possel. 

Vers.  6.  —  «  Repondensque  Eliu    filiu   Barachel 


Eliu;  et  in  quo  superni  muneris  «benedictio  »  est,  D  Buzites  :    Junior    sum    teinpore,  »    eto.    Quod  so- 


quod  intelligitur  per  paternum  nomen,  utfacunde 
proBdicatquiqueacomniunicationeChristiani  populi 
non  secernitur,  quod  intelligitur  per  ccgnationem 
Ram.  Sed  pro  hoc  ipso  quod  arrogans  est,  «  con- 
temptibilisest,quodintelligiturpernonien  loci,quod 
est  Buzites.  «  [ritus,  »  inquit,  indignatuique  est. 
Iratus  est  autem  adversum  Job  eo,  quod  justum  se 
esse  dicerel  coram  Deo,»idest  eo  quod  de  se  opera 
justitiai  cummemorasset,  tanquam  in  fine  hoc 
modo  conclusisset :  Justus  ergo  sum,quod  illenon 
fecit. 

Yers.  3.  —  «  Porro  adversus   aaiicos   ejus   indi- 


lent  observare  sapientes,  videlicet,  ut  in  piincipiis 
invontionum  suarum  benevolentinn:  captent  audito- 
rum,  hoc  iste,  quanquam  arrogans,  in  principio 
suae  inventioni3  facerestudet,  sed  protinus  ab  hoc 
studioresiliit ;  quia  videlicet  superbis  mentibushu- 
militas  arduaresest.  c.  Junior.inquit,  sum  tempo- 
re.  b  Cum  hoc  dixisse  sulficeret :  addit  quod  super- 
iluum  est,  «  vos  autem  antiquiores,»  quia  videlicet 
omnis  arrogans  in  dictis  suisetiam  superfluus  est. 
«  Idcirco,demisso  capite,  veritus  sum  indicarevo- 
bis  meam  sententiam.»  Quo  dicto  virtutem  quoque 
humilitatis  et  reverenliaa  sibi  arrog.it, quam  iu  ve- 


1115 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


ritute  non  habet,  sicut  salis  testantur  sequentia  : 
ci  Veritus  sum,  inquam.  » 

\  ers.  7. —  «  Sperabam  enim,  »  subaudi  id  quod 
non  evenit.scilicel  «  quod  aetas  prolixior,»  subaudi 
qnam  mea,  «  loqueretur, »  id  est  loquelam  haberel, 
et  nonmagismore  infantiumbalbutiens  sapientiam 
laceraret ;  «  et  annorum  multitudo,  »  subaudiqua? 
in  vobis  est,  «  doaeret  sapientiam,  »  subaudi  tam 
pcrusum,  qnam  per  disciplinam. 

Ners.  8.  —  u  Sed  ut  video,»  id  est  sicut  nunc  in 
vobi;  experior,  «  spiritus  est  in  hominibus,  »  sub- 
audi  effector  sapientiaeabsque  «  annorum  multifu- 
dine,  et  inspiratio  Omnipolentis,  »  subaudi  non 
quantilasasiatis,«dut  intelligentiam.  »  Hasc  reete  di- 
ceret  si  eamdem  intelligentiam  sibi  praecaeterisnon 
arrogaret.Sed  cumquatuorsint species  arrogantia;, 
videlicetcum  aulasemetipso  quis  bonum  se  hubere 
aeslimat,aut  si  sibi  desuper  datum  credit  prosuis 
putat  se  accepisse  nieritis.uutj.iclat  se  habere  quod 
non  hahet,  aut  despect's  cetens  singularitervideri 
appetit  habere  quod  habet  ;  cum,  inquam.quatuor 
sint  arrogantiae  species.hic,  quarnvis  dariaUomi- 
no  sapienliam  confiteiur.in  hac  tamen  spec.e  labi- 
tur,  ut  sapientiorcm  secaeteris  gaudsat.et  quaside 
singulari  bono  sese  inaniler  extollat.  Quod  verbis 
sequentil  us  indicat  dicnes. 

Vers.  9,  (0.  —  «  Non  sunt  longaevi  sapientes, 
neque  senes  intellijjunl  judicium.Ideo  dicam,»  sub- 
audi  qui  junior  quidem,  sed  sapiens  sum,«  audite 
me,»  subaudi  quia  non  polestis  dicere,«  ostendam 
et  ego  vobis  meam  sapientiam,  »  subaudi  quia  ve- 
stram.quae  nulla  est.ostendistis.  El  jusium  est,  ut 
audialis  me. 

Vers  11.  —  «  Exspectavi  enim,  »  idept  non  in- 
terrupi,  «  sermones  vestros,  audivi  prudenliam.  » 
id  est  imprudentiam  vestram.  Ironicc  enim  dixit 
prudenliam  vestram.  «  Audivi,  inquam,  et  exspe- 
ctavi,  donec  diseeptarcmini  sermonibus  : 

Vers.  12.  —  «  El  donec,»id  est  quandiu  «  puta- 
bam  vos  aliquid,»  subaudi  auditu  vel  expeclatione 
dignum  dicerc,«  considerabam. »  Quo  dicto  aperto 
declaratsese  ad  verba  senumjudicuntispotius  stu- 
dio,  quam  discenlis  tacuisse  voto,et  loquens  indicat 
quam  superbe  tacuerii.  Tales  intra  sanctam  Eccle- 
siam  positi,  in  adversariis  ejus  non  annos  tempo- 
rum,  sed  intentionem  solent  pensare  verborum. 
«  Putabam,in<juam,vos  aliquid  dicere,  «  etidcirco 
«exspectavi.  »—  «  Sed  ut  video,»  suhaudl  in  pra- 
senti  experimento,  «  non  est  qui  arguere,  »  id  est 
convinecre,«  possit  Job,  etrespondereex  vobisser- 
monibus  ejus,  »  subaudi  quibus  cum  Deo  dispu- 
tare.et  sejustificare  nititur.  Hoc  ideo  dico,  et  ideo 
loquar. 

Vers.  13.  —  «  Ne  forte  dicatis,  invenimus  sa- 
pientiam,»  subaudi  in  illo,quia  videlicet.quodvalde 
repugnans  est,  «  Deus  projecit  eum, »  subaudiqui 
nulliim  sapientem  projicil,  «  et  non  homo,»scilicet 
qui  errans  in  judicio  saepe  illud  projicitquod  proji- 
ciendum  nonfuit.Vel  ita  juxta    typucam  mtelligen- 


1116 

A  tiam.  «  Deus  projecit  eum.et  non  homo.nAc  si  di- 
canl  ;.rrogantes,sedtamen  fideles.dicanthaereticis  : 
Perhoc  quod  sanctam  Ecclesiam  in  honore  homi- 
num  temporaliler  fiorere  cernitis,  projectamesse  a 
Deo  non  credatis.  Non  enim  quia  hono  illam  non 
projecit  id  est  quia  venerari  illam  a  cunctishomi- 
nibus  videtis,  idcirco  consequens  est  quod  Ueus  il- 
lam  projeceril.  Imo  sic  ei  terrena?  gloriae  adjumen- 
tum  tribuitur.ut  per  hoc  multiplicius  etiam  ad  co^- 
lestia  subvehalur.  «  Ne  dicutis.inquam.invenimus 
in  illo  sapieotiam,  »  quia, 

Vr:ns.  14.  —  «  Nihil  locutusest  mihi,  «idestego 
niliili  pendo  quidquid  dixit:«  Et  ego  non  secundum 
vestros  serrnones  respondebo  illi,  »  subaudi  altius 
consurgam.profundiora  inveniam,  firmiora  dicam. 

n  Sed  el  sanctaa  Ecclesias  non  sic  arrogantes  respon- 
denl  ut  haerelici,quia  videlicet  non  contradicuntei 
prava  praedicando,  sed  perverse  vivendo. 

Vers.  15.  —  «  Extimuerunt,  nec  responderunt 
ultra,»  subaudi  amici  Job.qui  locuti  fuerant,  «  ex- 
timuerunt,»  inquam,  videlicet  attoniti,  exspeclan- 
tesaudire  quid  dignumtantoferat  hic  promissorum 
hiatu.  Vel  quia  sequitur  ex  voce  Eliu  :  «  Quoniam 
igitur  exspectavi  el  non  sunt  locuti,»  ut  hoc  quo- 
que  ab  iilo  dictum  accipiatur,  indignantis  est  cla- 
mosa  exprobratio.  Ac  si  aperte  dicat  Eliu  :  Quia 
multa  pradieavit  Job  quae  voluit,  isti  qui  haclenus 
sapientiam  professi  sunt,«exlim'jerunl,nec  respon- 
derunt  ultra,  absluleruntque  a  se  eloquia,  »  id  est 
muti  et  elingues  pr«  pavore  effecti  sunt. 

_  Vers.  16.  — «  Quoniam  igitur  expectavi,  »  id 
est  diu  cessi,  diu  silentium  praebui,  «  et  non  sunt 
locuti,  »  scilicet  digna,  «  steterunt,  »  id  est  quasi 
lo|uelam  non  habentes  cessaverunt,  «  necultrare- 
sponderunt,  »  id  est  postquam  Job  sua  praedicavit 
opera. 

Vers.17. —  <i  Respondebo  et  ego  partemmeam,» 
idcstpropriamptscienti.-eillorum  dissimilemscien- 
liam,«  etostendam  scientiam  meam,»subaudi  quae 
ulilis  quasi  thpsaurusessepotest.etideoabscondita 
esse  don  debet.  Hoc  intoleraldle  arrogantiae  vitium 
esl,  quodsuam  ore  propno  laudat  omnis  arro^rans 
sapientiam,-ecundinn  istum  qui  ait  :  «  Ostendam 
sapientiam  meam.»Arrogantes  enim  omnes  noneo 
line  loquuntur,  ut  prava  docentes  compescere,  sed 
seipsos  cupiunt  ostendere,et  hane  suam  esse   par- 

D  tem  aestimant.si  scientiam  non  lam  habeant  quam 
ostendant.Qua  contra  per  Mosen  dicitur  :  Vas  quod 
non  habuerit  operculum,vel  ligaturam  desuper  im- 
mundum  erit  (Nnm.  xix),  »  id  est  homo,qui  non 
habuerit  censuramdisc  iplinaesilentii.velut  immun- 
dus  et  pollulus  reprobalur,et  ejicilur  toras  de  domo 
Dei  Annon  vas  sine  operculo  hic  esl  qui  sapien- 
tiam  quanlam  habere  se  putal,  importune  osten- 
tans.et  quasioperculum  desuper  sibi  amovens.Ecce 
videte,  inquit  : 

Vers.  18.  —  «  Plenus  sum  sermonibus,  et  coar- 
ctat  me,»  scilicet  sermonum  mullitudine,«spiriti!s 
uteri  mei  »  id  est  scientia  concepta   in    piofundo 


1117 


COMMENT.  IN  JOB. 


1118 


cordismei.Etneputetismeam  qualemcunquescien-  A. 
tiam,  vel  talem  qualis  est  eaeterorum  scientia  mor- 
tuis  aquis  comparanda,  ne,  inquam,  putetis,  velut 
aquaticam  es3e  meam  sapientiam. 

Vers.  19. —  «  En  venter  meus,  »  id  est  mens 
mea,  «  quasi  mustum,  »  subaudi  fervet,  id  est  ver.e 
et  vivaB  sapientiae  vigorem  in  se  continet,  et  laborat 
silenlio.  Hoc  est  quod  addidit  :  «  Absque  spir.tculo, 
quod,  »  subaudi  mustum,  «  lagunculas  novaa  dis- 
rumpil  ;  » — «  Novas,  »  inquam,  ne  dicam  veteres, 
quod  usitatum  est.  Ne  quid  simile  contingat, 
id  est  ne  disrumpatur  486  venter  meus  fervente 
sapientiae  musto. 

Vers.  20,  —  «  Lcquar,  et  respirabo  paululum,  » 
id  est  loquendo  ut  relever.quasi  lagunculaj  aperiam 
spiraoulum.  Hoc  idem  est  quod  sequitur:  «  Ape-  g 
riam  labia  mea,  etrespcndebo.  »  Quod  iste  sibi  per 
inanem  arrogat  scientiam.sancti  viriplerumqueper 
veram  paliuntur  sapienliam  :  nam«  venter,  »  id  est 
mens  eorum,  Spiritu  sancto  accensa  quasi  vas  mu- 
sto  fervente  plenum  laborat,  si  est  «  absquespira- 
culo,  »  id  est  si  ea  quae  reprehendenda  sunt  videns 
comprimatur  silenlio.  Quod  testalur  Jeremias,  qui 
cum  propter  incorreclionem  audientium  dixisset ; 
«  Nequaquam  ultra  loquar  in  nomine  Domini(y<?r. 
xx),  •  illico  arijunxit,  «  et  lactus  est  in  rorde  rceo 
quasi  ignis  exaesluans  ibid.),  »  id  est  dum  foris  ta" 
cui  ex  taedio  locntionis,  crevit  intus  ignis  de  zelo 
cbaritatis.  Itemque  David,  curc  dixisset  :  «  Obmu- 
tui,  et  humiliatus  sum,  et  silui  a  bonis  (l'sal. 
xxxvni),  >  scilicet  dum  sermo  meus  non  prolicit, 
protinus  adjunxit,  «  et  ilolor  meus  renovatus  est  : 
concaluit  cor  meum  intra  me,el  in  meditatione  mea 
exardescet  ignis  [ibid.).  »  Et  bene  de  hoc  musto  ait, 
«  quod  lagunculas  novas  disrumpit,  »  quia  videlicet 
sancti  Spiritus  fervor,  non  solum  vcteri,  sed  etiam 
vix  capitur  nova  vita.  <  Respondebo,  »  inquam,  ita 
ut  neque  vos  collaudem,  neque  Job  in  his  qua.'  locu- 
tus  est,  approbem.  Iloc  est  quod  sequitur; 

Vers.  21.  —  «  Non  accipiam  personam  viri,  »  id 
est  nonlaudabo  scienti;im  vestram.necfavebo  vobis 
pro  eo  quod  seniores  aut  perscnati  eslis  ;  «  et  Deum 
homini  non  aequabo,  »  huic  scilicethomini,  qui  di- 
sputat  cum  Deo,  tanquam  cum  aequali  suo  :  «  non 
aequabo,  »  inquam,  id  est  aequalem  videri  non  fe- 
ram.  Et  hoc  celeriter  et  absque  dilatione  facere 
debeo.  B 

Vers.  22.  —  «  Nescio  enimquandiu  subsistam,» 
scilicet  in  hac  vita,  ubi  vacat  exercere  sapientiam, 
vel  operari  justitiam  ;  -  et  si  post  modicum  tollat  ine 
Factor  meus,  »  subaudi  nescio.  Et  bene  ait  «  post 
modicum,  »  quia  videlicet  quamlibet  longum  luerit 
tempus  vitae  praesentis,  eo  ipso  breve  est,  quo  per- 
manens  non  esl.Notandum  vero  quod  quatuor  prin- 
cipales  virlutes,  ex  quibus  verus  sapiens  composi- 
tus  est,  hic  sibiaffectat  mendaciter.  Forlitudinem, 
in  eoquod  iraseetur  vehementer ;  prudentiam,  id  est 
scientiam  suara,  quam  ostendere  se  velle  perhibet ; 
ju8titiam,in  eo  quod  ait :  «  Non  accipiam  personam 


viri,  et  Deum  homini  non  asquabo.  •  In  ea  tamen 
quae  dicitur  temperantia  sibi  eontrarius  est,  dum  il- 
lam  nunc  sibi  arrogat,  cumqaasi  benevolentiae  ca- 
ptandae  non  immemor,  «  Demisso,  inquit,capite,  ve- 
ritus  sum  indicare  vobis  sententiam,  et  exspeclavi 
donec  disceptaremini  ;  »  nunc  autem  omnino  se  non 
habere  illam  sibi  ipse  testis  est.  cum  attentos  exi- 
gens  auditores.  «  Venter  meus,  icquit,  quasi  mus- 
tum  absque  spiracnlo  :  loquar  el  respirabo.  »  Tes- 
taturenim  his  verbis,  quod  tacendi  intemperans  sit. 
Tandern  ad  amicos  hoc  vitioso  praemisso  principio, 
convertitur  ad  ipsum  Job. 

Cap.  XXXIII,  Vers.  I.  —  <i  Audi  igitur,  inquit, 
Job,  eloquia  mea,  et  omnes  sermones  meos  auscul- 
ta.  »  Ecce  aliud  principium  non  minus  vitiosum. 
Nam  quasi  in  quodam  sibi  videtur  summitatis  cul- 
mine  residere  praeses  sapientiae,  attentionem  ejus 
cui  loqpitur  non  postulans,  roore  illorum  qui  pro- 
desse  volunt,  sed  cum  austeritaie  et  potentiaerecto 
superb.-e  linguae  baculo,  exigens  et  imperans  quod 
proprium  haberesoletdoctrinaari'ogantium,«  Audi, 
inquit,  eloquia  mc-a.  »  videlicet  quianunc  cloquen- 
ter  dicam,  «  et  omnes  sermones  meos  ausculta,  » 
scilicct  quia  tales  sunt,  ut  no  unus  illorr.m  in  tor- 
ram  cadere  debeat. 

Vers.  2.  —  «  Ecce  aperui  os  meum,  •  subaudi 
ergo  non  vilem  exspectessapientes  thesaurum,  <■  lo- 
quatur  bngua  mea,  »  id  est  nemo  mihi  obstrepens 
commune  silentii  auditoi  ium  interrumpat.  «  Luqua- 
tur,  inquam,  in  faucibus  meis,  i  id  est  liceat  silen- 
ter  loqui,  et  non  mihi  sit  opus  clamoribus  vocife- 
rari. 

Vers.  3.  -«  Simplici  corde  meo  sermones  mei.  » 
subaudi  sunt  etfundenili  ;  «  et  sententiam,  »  id  est 
nonabsquemagni  sensus  pondere  loqoebam,  «  labia 
mea  pura  [puram],  »  id  est  omni  simulatione  ca- 
rentia,  «  loquentur.  »  Hoc  dicto  sibi,  ut  putat,  be- 
nevolentiam  caplat  ;  sed  hanc  manifesia  superbia 
polluil,  dum  arrogat  sibi  illam.quae  niagnae  virtutis 
et  inagnae  est  Iaud:s,  sirnplicitatem  locutionis. 

Vers.  i.  —  «  Spirilus  Dei  fecit  me,  et  spiracu- 
lum  Omnipotentis  vivificavit  me.  »  Bono  quidem 
ordine,  factum  se  astruit  prius,  et  deinde  anima- 
tum  ;  sed  quasi  vir  tluxum  seminis  sustinens,  sicut 
per  Mosen  dictum  est,  immundus  est  {Lemt.  xv), 
quia  linguam  per  verba  vanoe  et  non  necessariae  lo- 
cutionis  movens,  id  est  loco  suo  recte  sentiendum 
et  commemorandum  est,  fluendo  commaculat,  dum 
cui  vel  quid  loquatur  ignorat. 

Vep.s.  5 —  «  Si  potes,  responde  mihi,  »  id  est 
quamvis  projectus  usque  in  sterquilinium  sis,  cum 
locutusfuero,  dotibi  locum  respondendi,  «  et  adver- 
sus  mea  n  faciem  consiste,  »  id  est  obvia  dictis  meis, 
si  potes,  ullaratione,  non  aspernabor  te.  Quare?  vi- 
dclicei  : 

Vers.  6.  —  «  Ecce.  et  me  sicut  et  te,  fecit  Deus,  » 
id  est  et,  licei  non  sim  abjectus  ab  illo,  ut  lu,  «  de 
eodem  luto  ego  quoque  formatus  sum,  »  subaudi 


1119 


RUPERTl  ABBATIS  TLTTIENSIS 


1120 


sed  merita  diversa  vitse  nostrae  statum  diversum  ef-  j^  loquitur,  et  secundo  idipsura  non  repetit,  ■  id   est 


fecerunt. 

Vers.  7.  —  «  Verumlamen,  »  subaudi  licet  tanto 
me  inferior  sis,«  miraculum  meum  nonte  terreat.  » 
Quid  dixerit  ipse  exronit  subdendo  :  «  Et  eloquentia 
mea  non  sit  tibi  gravis,  »  id  est  quamvismirabilis, 
irao  quoddam  miraculum, «  eloquentia  meanonte 
terre  !,  non  sit  tibi  gravis.  »  Notandum  quod,cum 
Paulus  dicat  :  «  Rogo  vos,  fralres,  utsufferatis  ver- 
bum  solatii,  etenim  perpaucis  scripsi  vobis  [Hebr. 
xm)  ;  r  similiterquein  caHeris  dictis  suis  de  magnis 
huxiliter  sentiat,  qui  mos  est  ootmibus  sanctis,  iste 
de  minimis  se  inaniter  erigit,  tamque  distincti  pro- 
deunt  sapores  fructuum  ex  diversa  radice  cogitatio. 
num.  «  Non  sit,  inquam,  tibi  gravis  ;  »  et,  quantum- 


sententiam  semel  Qxam  non  mutal  :  nec  enim  est 
mutabilis.  Tibi  vero  jam  semel  locutus  est,  et  re- 
spondit,  quantas  habeas,  iJ  est  quod  multas  et  ma- 
guas  habeas  iniquitates  ;  et  respondit,  inquam, 
videlicot  in  eo  quod  percutiens  te  digna  factis  luis 
merita  repecdit,  id  est  hoc  ostendis,  ut  iterum 
alque  iterum  respondeat  tibi  ?  Semel,  et  eo  modo 
quo  tibi  loeutus  est,  scilicet  ex  improviso,  loquitur 
casteris  similibus  tui. 

Vers.  15.  —  ((  Per  somnium  in  visione  nocturna,  » 
id  est  cum  secure  peccanl  et  dicunt  :  «  Pax,  pax 
{Jer.  vi);  •  per  somnium,  inquam,  in  visione  no- 
cturna, »  id  est  in  prosperitate  illorurr,  quae  tanquam 
visio  nocturna  cito  praetervolat ;  »  quando  irruit  so- 


cunque  gravis  sit  tibi,  vel  terreat  te,   causa    nunc  g  p0r  super  homines,  »  id  est  quando  in  «  nocte  dor- 


poscit  ut  libi  debeat  eloquentia  mea  respondere. 

Vebs.  8.  —  «  Dixisli  enim  in  auribus  meis,  »  id 
est  in  praesentia  mei  videlicet  viri  intelligentis,  «  et 
vocem  verborum  luorum  audivi,  »  id  est  negare  non 
potes  quin  dixeris  : 

Vers,  9,  10,  11.  —  «  Mundus  sum  ego,  et  absque 
delicto  :  irnmaculatus,  el  non  est  iniquitas  in  me. 
Quia  qua?relas  in  me  reperit,  ideo  arbitratus  est 
in  me  inimicum  sibi.  Posuit  in  nervo  pedesmeos, 
cnstodivit  omnes  semitas  rneas.  »  Haec  in  perver- 
sum  assumpsit  ex  his  quae  bealum  Job  dicentem 
andivit.  Dixerat  enim  :  «  Haec  passus  sum  absque 
iniquitate  manue  mes,  cum  haberem  mundas  ad 
Deum  preces  (Job  xvi).  >  Hoc  ita  pervertit  ut  dicat, 
«  dixisti  enim,  mundussum,  etabsque  delicto,  »  et 
Cfetera.  Dixerat  et  hoc  beatus  Job  :  «  Scribis  enim 
contra  me  amaritudines,  etarbilraris  me  inimicum 
tuum.  Posuisti  in  nervo  pedes  meos  (Job  xm),  »  et 
caetera.  Hoc  quoque  ita  pervertit  :  «  Quia  querelas 
in  me  reperit,  ideo  arbilralus  est  me  inimicum  si- 
bi,  »  et  caelera,  ut  supra.  Sed  illa  qualiler  dixerit 
Jub  exposita  sunt  suo  loco. 

Vers.  12.  —  «  Hoc  est  ergo,  »  subaudi  ut  caetera 
taceam  :  «  hoc,  inquam,  est,  in  quo  non  est  jusliC- 
catus,  »  id  est  etiamsi  nihil  aliud  reprehensibile  di- 
xisses  aut  fecisses,  ex  hoc  solo  satis  constat  quia  tu 
non  ut  libi  videtur  justus  es.  Hinc  equino  more  in 
cursum  suae  ostenlationis  fervens,  in  bea'i  Job  in- 
vectionibusex  afficta  iniquitate  carnpum  sibi  parat. 
«  Respondebo,  i ij q u i t ,  tibi,  »  subaudi,  hoc  unum 


miuni,  et  in  nocte  ebrii  sunt  (1  Thes.  v),  »  —  «  et 
dormiunt  in  ledtulo,  »  id  est  eamdem  securitatem 
fovent  deliciis  et  in  otio. 

Vers.  16.  —  «  Tunc  aperii  aures  virorum,  »  sub- 
audi  quas  prsceplis  suis  obstruxerunt,  «  et  eru- 
diens  eos  instruit  disciplina,  »  quia  videlicet,  sicut 
scriplum  est:«  Solavexatio  intellectum  auditui  dat 
(hai  xxvn).  »  Hic  sensus  est  pro  parte  illorum, 
quibus  Eliu  beatum  Job  similem  essc  credebat.  Sed 
quia  dixit  universaliter  et  indilQnite,  «  semel  loqui- 
tur  Deus,  »  Deus  autem  et  bonis  loquitur  et  malis, 
hoc  idem  secundum  bonam  quoque  partem  expo- 
nendum  est.  «  Semel,  inquit,  loquitur  Deus,  »  id  est 
sanc*am  Scripturam,  per  quam  voluntatem  suam 
nobis  indi^at,  semel  perSpiritum  sanctumcondidit 
Deus  ;  «  Semel,  »  iniuam,  quia  nou  mutatur.  Hoc 
est  quod  addidit,  «  ac  secundo  ipsum  non  repetit,  » 
quia  videlicet  in  singulorum  cordibus  privatis  vo:i- 
bus  non  respondet,  sed  tale  eloquium  construit, 
per  quod  cunctorum  quasstionibus  satisfacit.  Vel 
ila  :  «  Semel  lojuilui  Deus,  id  est  Verbum  aliud 
praeter  uni.enitum  non  h;ibet  ;  «  etsecundo  ipsum 
non  repetit,  »  quia  videlicet  boc  ipsum  Verbum,  id 
3st  Fiiium,  nonnisi  unicum  genuit :  et  quando  hanc 
Scripturam,  quae  permaneat,  «  loquitur  Deus,  »  id 
e^t  inspirat  dignis  mentibus,  vel  ipsum  Verbum 
suum  quod  unicum  ha^et,  de  quu  «  omnis  Scriptura 
divinitus  inspiraia  (//  Tim,  in)  ■  pendet?  «  perso- 
nininm  in  visione  nocturna,  »  id  est  quando  veraci- 
ter  dicere  potest  Qdelis  anima :  «  Ego  dormio,  el  cor 


summa  487  enim  omnium  quae  dicturus  sutn,  est  D  meurn  vigilat  (Cant.  v),  »  scilicet  quando  tranquilla 


hoc,  «  quod  Deus  major  sit  bomine.»  Quaeris  quid 
hoc  al  rdin  ?  Dicam  : 

Vers.  13.  —  «  Adversus  eum  contendis,  quod  non 
ad  omnia  res;>ondtrlt  tibi.  »  —  «  Contendis,  »  in- 
quam,  videlicel  ubi  dixisti  :  «  Disputare  curn  Deo 
cupio  (Job  xin),  »  et  paulo  post  addidisti  :  «  Re- 
sponde  mihi  quantas  baboo  iniquitates,  et  peccata 
(ibid.),  »  etc.  «  Respondebo,  inquam  tibi,  »  scilicet 
hoc  modo  : 

Vers  14.  —  «  Semel  loquitur  Deus,  »  Ac  si  dical  ; 
Quid  adversus  eum  conlendis  exigendo  ut  ad  sin- 
gularespondebattibi  ?  Noncsthic  mos  ejus. «  Semel 


mente  ab  hujos  ssculi  actione  quiescit  :  quomodo 
et  Moyses  indeserto  fugiens  quasi  ab  inquietis  ter- 
renorum  desideriorum  tumullibus,  obdormivit, 
at(|ue  idcirco  divinam  vocem  percipere  meruit 
,'  /  in).  «  In  visione,  inquam,  noclurna,  »  quia 
videlicet  quidquid  in  hac  vita  de  Deocognoscimus, 
ad  comparationem  futurs  lucis,  in  qua  «  videbimus 
eu:n  sicuti  est  (I  Joan.  iii),  »  quasi  visio  nocturna 
est.  «  Quando  irruit,  inquit,  sopor  super  homines,» 
quia  videlicet  ab  exteriori  actione  cessare  dorinire 
est,  «  et  dormiuni  in  lectulo,  »id  est  suaviterquie- 
scunt  in  bonae  cous.ientis  testimonio,  «  tunc  ape- 


1121 

rit  auresvirorum,  »  scilicetut  atumultibus  sfecula-  A 
rium  negotiorum  quieti,  ut  dictum  est,  interni  exa- 
minis  causas  audiant,  et  viri  sint,  id  est  viriiiter 
agant :  «  eterudiens  eos,  »  id  est  fletibus  affi';ians, 
«  instruit  disciplina,  »  id  est  per  poenitentium  et 
compunelionem  mentem  lacerat,  quia  videlicel  la- 
menta  corapunctionis  quasi  quaedam  sunt  plaga? 
percussionis.  El  sicut  percussio  exterior  plagusdi- 
luit,  sicut  Salomon  ait :  n  Livor  vulneris  absterget 
mala  (Prov.  xx)  ;  »  sic  et  extensain  metem  com- 
punctiopoenil^ntiae  ultionetransverbera',sicut  idem 
Salomon  protinus  adjungit :  «  Et  plagoeinsecretiori- 
bus  venlris  \ibid.\,  »  id  est  compunctionis  vis  in 
abdito  mentis.  Cujus  videlicetcorapunctionis,  qua- 
tuor  qualitalibus  anima  vehernenter  afficitur,  cura, 
aut  considerans  ubi  fuit  humiliat  se  ;  sicut  ille  qui  p 
ait :  «  Non  sum  dignus  vocari  apostolus,  quia  perse- 
cutus  sumKcclesiam  Dei  (lCor.  15)  :  »  autqu/erens 
secum  et  cogitans  ubi  erit  timet  et  dicit :  «  Ne  forte 
reprobus  efficiar  (/  Cor.  ix) ;  »  aut  mcerens  consi- 
derat  ubi  esl,  et  dicit  :  «  Dum  sumus  in  corpore, 
peregrinamur  a  Domino  (11  Cor.  v)  ;  »  ;iut  lugens 
conspicit  ubi  non  est,  etdicit:  «  Videmus  nunc  per 
speculum  in  aenigmate,  tunc  autem  facie  ad  1'aclem 
(/  Cor.  xm).  »  ---  «  Instruitergo,  »  ait«  eos  »,  Deus, 
ut  dictum  est,  videlicet  aut  livore  vulneris  percu- 
tiens  ut  resipiscant,  et  sicut  nunc,  o  Job,  percus- 
sit  te,  aut  plagis  conipunctionis  lacerans  in  secre- 
tioribus  ventris,  id  est  mentis,ut  et  si  boni  sunt  in 
melius  proficiant. 

Vers.  17.  —  «  Ut  avertat  hominem  ab  his  quae  fe-  _ 
oit,  »  id  est  a  peccatis  prasteritis  ;  «  etliberet  eum 
de  superbia,  »  videlicet  ne  prsceptaejussuperbien- 
do  transcendat. 

Vers.  18.  —  «  Eruens  animam  ejus  de  corruptio- 
ne,  »  subaudi,  vitiorum  in  prarsenti  ;  «  et  vitam 
illius,  »  subaudiin  futuro  sruens,  «  ut  non  transeat 
in  gladium,  »  id  est  in  damnationem  astemaro.Et 
notandum  quod  prius  «  de  corruptione,  »  et  postmo- 
dum  de  gladio  liberat,  quia  nimirum  illius  vitam 
illic  eripit  ab  ultione  supplicii,  cujus  hic  mentem 
subtrahit  a  delectatione  peccati. 

Vers.  19.  —  «  Increpat  quoque  per  dolorern  in 
lectulo,  »  id  est  in  requie  temporali,  scilicet  juxta 
Psalmistair,  «  universum  stratum  ejus  (Psal.  xl),  » 
idestomnem  praesentis  vitffi  requiem  in  infirmilate 
versando,  id  est  praesenti  afflictione  conturbando.  0 
«  Increpat,  »  inquam,  non  solum  praedicto  modo, 
sed  et  ita  ut  sequitur  :  aEt  omniaossa  ejus  marce- 
scere  facit,  »  id  esl  omnes  virlutes  ejus,  de  quibus 
inflari  et  extolli  potuerat,  si  nullatentatione  pulsa- 
rentur,  ita  per  corarnonitionem  infirmitatis  exte- 
nuari  permittit,  ut  sibi  nullaeesse  videantur.  Tunc 
nihil  quod  delectet  aspicitur ;  triste  est  quidquid  oc- 
currit. 

Veks.  20.  —  «  Abominabilis  ei  fit  panis  in  vita 
sua,»  quia  videlicet  prs  infirmae  conscientiae  taedio, 
in  amaritudinem  sibi  verti  considerat  quidquid 
blande  antea  libenterque  satiabat.  Panis  enim  in 


COMMENT.  IN  JOB.  H22 

Scriptura  sacracum  multas  significationes  habeat, 
jucunditatemquoquehumanaedelectationissignifi- 
cat.  Unde  et  Jeremias  de  Syuagoga  :  «  Omnis,  in- 
quit.populus  gemenseiquaerens  panem(77u'<;»..i),  >» 
id  est  transitoriam  delectatiouem.  Sequiturenim  : 
DeJerunt  pretiosa  qusque  pro  cibo,  id  est  omnes 
virtutes  mentisinclinaverunt  inappotitustr.tnsitDriE 
delectationis. 

Vers.  21.  —  «  Taboscet  caro  illius,  »  id  est  omnis 
exterior  voluptas  ;  percarnem  enim  delectatio  carnis 
accipitur;voluptas,inquam,supradictodoloreatte- 
ritur.  Et  quid  perhocevenit?  «  Ossa  quae  tecta  fue- 
ranl,  nudabuntur,  »  id  est  ea,  quae  dudum  quasi 
sub  carne  latuerant  virtutum  fortia  patefient,  quia 
videlicet  nemo  quantum  profecerit,nisi  inter  adver- 
sa,  cognoscit,  juxta  illud  :  «  Deus  tentavit  illos  tan- 
quam  aurum  in  fornace  (Sap.  m),  »  etc.  Dum  autem 
caro  iabescit,  factum  est  quod  sequitur  : 

Vers.  22.  —  «  Appropinquavit  corruptioni  anirna 
ejus,  »  id  est  agnovit  quantum  desernetipso  sit  in- 
lirmus,  videlicet  ut  hoc  quod  a  perditione  longeest, 
non  sibi,  sed  Dominotribual.quia.ex  suis  seviribus 
perditioni  proximum  non  ignorat.  «  Et  vita  illius 
mortiferis,  »  subaudi  appropinquavit,  quia  profe- 
cto  4S8  ex  infirmitate  carnis  proximum  se  pecca- 
tis  mortemferentibusrespicit,  dicitque  perterritus  : 
«  Infelix  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  corpore 
mortis  hujus?»  (Rom.  vn.)Hocautem  in  eosibi  utile 
est,  in  quo  se  suis  viribus  vicinium  morti  per 
adversa  considerat,  eoin  cunctis  forliter  egerit,  ad 
divinum  munimem  fugiens  solidius  vivat. 

Postquam  ostendil  Eliu  in  qua  tentatione  posi- 
tum  sit  genus  humanum,  sic  eni:n  (entationum. 
expressit  quorumdam  proprie  singulorum.ut  possit 
intelligi  universaliter  omnium  ;  mox  huic  generuli 
pestilentiae  remedium  subintulit  medecinae. 

Vers.  23.  —  «  Si  fuerit,  inquit,  pro  eo  angelus,  » 
subaudi  de  ccelo  missus,  videlicet  ille  qui  perpro- 
phetamdicitur«nngni  consilii  angelusfconsiliarius] 
(Isai.  ix).  »  —  «  Si  fuerit,  »  inquam,  missus  «  lo- 
quens  unus  de  millibus,  »  id  est  praster  solam  veri- 
talem  naturas  humanae  nihil  cum  peccatoribus  ho- 
minibus  habens  coramune,  utpole  natus  quando  vel 
quomodo  voluit,  mortuusquando  vel  quoraodo  vo- 
luit,  et  per  caetera  omnia  dissimilis  :  «  loquens,  » 
inquam;  id  est  ad  interpellandum  pro  hominibus 
hominemse  Patri  ostendens (Hebr.  vn),  «  utannuu- 
tiet  homiuis  asquitatem,  »  videlicet  in  eo  quod  se 
ipsum  exhibet  justum  hominem. 

Vers.  24.  —  «  Miserebitur  ejus,  et  dicet :  Libera 
eum,  »  —  «  dicet,  » inquam,  scilicet  hoc  quod  di- 
ctum  est  faciendo.  Nam  sic  loqui  pro  eo,  vel  ejus 
aequitatem  annuntiare,  est  profectomagnim  mise- 
ricurdiam  facere,  et  Patrem  pro  liberatione  ejus 
orare,  «  ut  non  descendat  in  corruptionem,  »  videli- 
cet  ne  sicut perprophetam  extollentiseanimaedici- 
tur:  «  Quopulchriores?  descende  etdormi  cum  in- 
circumcisis (EsecA.  xxxu),  »  descenderet  in  aeternum 


1123 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1124 


interitum,   ct  ciim  inlidelibus  et  impiis  deflceret.  A  hominis,   ostende  domui  Israel  templum  (Excck. 


«  Inveni  in  quo  ei  prnpitier,  »  subaudi  et  hoc  dicct, 
«inveni,»  inquam.  quia  videlicet  cum  nulluscnram 
Deo  pro  hominibus  intercessor  appareret,  memcti- 
psum  ad  prOpitiaudutti  hominibus,  Deum  homincm 
feci,  juxla  illud  :  «  Holocaustum  et  pro  pcccato  non 
posliilasti,  tunc  dixi,  eccevenio  (Pxal.  xxxix).  » 

Vers.  25.  —  «  Consumpta  est  caro  ejus  a  suppli- 
oiis,  »  id  est  inip^acarne  sua,  in  qua  peccavit,  sup- 
plicia  recepitj  Innumeris  enimhumanumgenus  car- 
nalis  vitae  premitur  suppliciis.  «  Reverlatur  ad  dies 
adolescentiee  sus,  »  id  est  prioris  vitae  renovetur 
integritate,  alquead  hoe  redemptusredeat,  adquod 
percipiendum  conditus  fuerat.  Et  quia  pro  eo  quod 
tulem  advocatum  habemus,   flducialius  ad  statuin 


xliii),  ■>  id  est  cujusque  justi  aniraam.  quain  inspi- 
rando  Deus  inhaliitat,  ul  confundantur  ab  iniquita- 
tibus  suis,  fet  meliantur  fabricam,  et  erubescanl  ex 
omnibus  qufflfecerunt,  id  estutin  llla  bonum  quod 
negligunl  videant,  et  in  seipsis  malum  quod  ope- 
rantur  crubescant.  In  eodem  quoque  propheta  vo- 
lantia  animalia,  el  alaa  suas  alteram  ad  alteram 
percuticutia  (Ezech.  iii),  hoc  signiflcat  quod  sanclo- 
rum  nientcs,  quae,  dum  terrena  despiciunt  ad  coelc- 
stia  volando  sublevantur,  ineoquod  supernaappe- 
tunt,  considcr .itis  invieem  alternls  virtulibus  esci- 
tantur.  8  Respiciet  »  ergo,  inquit,  <i  homines,  et 
dicet:  Peccavi,  »  scilicet  velut  ille  qui  diccbat : 
«  Ego  enim  sutn   minimus  apostnlorum,  qui  non 


oralionisaccendimur,  apte  de  hochomine  redempto  „  sum  dignus  vocari  apostolus  (ICor.iv),  *   et  cae 


suhjungitur  : 

Vers.  26.  —  «  Deprpcabitur  Deum,  »  scilicel  sa- 
orificium  habens,  quod  deprecando  offeral,  qui  an- 
tea  non  habuerat,  «  etplacabilis  ei  erit,  »  subaudj 
Deus.  «  Et  videbil  faciem  cjus  in  jubilo,  »  id  esl 
post  immensasppccatornm  amaritudines  in  occulto 
et  inefTabili  lux  veritatis  menti  ejus  erumpet  gaudio- 
Jubilum  namque  dicUur,quando  ineflabile  gaudium 
mente  concipitur,  quod  nec  abscondi  possit,  ncc 
sermonibus  aperiri.  Unde  David  :  «  Beatus,  inquit, 
populusqui  scitjubilationem  [Psal.  lxxxviii).  »Non 
ait,  qui  loquitur,  sed  «  qui  scit,  »  quia  sciri  quidem 
jubilatioinlellcctu  potest,  sed  diclu  exprimi  nonpo- 
test.  «  Videbit,  inquam,  faciem  ejus,  »  seilicet  per 
contemplationem,  quae  cum  non  solida  quidem  aut 
permanens  visio,  sed  qua-dam  visionis  imitalio  sit, 
Dei  tamen  facies  recte  dicitur.  Quia  eoim  per  faciem 
quemlibet  agnoscimus,  non  immerito  contemplatio- 
nem  Dei,  per  quam  illum  agnoscimus,  faciem  ejus 
vocamus.  «  Placabilis,  inquit,  erit  ei,  etreddetho- 
mini  justitiam  suam,  »  illam  utique  ad  quam  condi" 
tus  fuerat,  ut  inhaerere  Deolibeat,  et  serpentis  cal- 
lidi  blandis  jam  promissionibus  noncredat.  «  Jusli- 
tiam,imiuit,  suam,  »  id  est sibi  dalam,  quomodo  di- 
cimus  «Panem  nostrum  quotidianunidanobis  hodie 
(Matth.  vi).  »Ecce  et  «  nostrurn  »  dicimus,  et  tamen 
ut  detur  nobis  oramus.  Recepta  veio  hacjustilia 
sua  quid  faciet? 

Vehs.  27.  -  "  Respiciet,  inquit,  homines,  »  id  est 
attendet  sauctos  vel  justos,  quos  recle  appellat  ho- 


tera.  «  Peccavi,  inquam,  et  vere  deliqui,  »  id  est 
non  sic  dico,  «  peccavi,  »  quomodo  dicit  plprumque 
et  is  qui  se  non  pecasse  credit,  videlicet  volens 
humilis  et  justus  videri,  quia  scriplum  scit  esse  : 
«  Justus  prior  est  accusator  sui  (Prov.  xvin),  »  sed 
ex  iutiino  cordis  dico,  «  peccavi  et  vere  deliqui ;  et 
ut  eram  dignus  non  recepi,»  id  est,  non  tantum 
percussUS  sum  quauto  dignus  sum.  Hic  itaque, 
quia  liberatori  suo  semetipsum  cognoscendo  con- 
penlit  : 

Vers.  28.  —  «  Liberavit  aniinam  suam  ne  perge- 
ret  in  interitum,  sed  vifens  in  lucem  videret,  «  sci- 
licet  lucem  veritatis,  quam  corde  mortuus  videre 
non  poterit,  licet  lucem  quae  Christus  est  visuri 
sunt  et  mortui.  idest  impii.  Sed  illi  solam  videbunt 
formam  humanitatis  ;  viventes  autem,  id  est  justi, 
videbunt  eum  liberis  oculis  cordis  in  forira  divini- 
tatis. 

VEns.  20.  —  «  Ecce,  hasc  omnia,  »  subaudi  qua: 
predicta  sunt  de  hoc  tentato  flagellatoque  homine, 
scilicet  quodabominabilis  sitei  panisin  vita  sua,  et 
appropinquavil  corruptioni  animaejus,et  vita  illius 
mortiferis,  qundque  subnexum  est,  «  deprecabilur 
Deum,  et  placabilis  ei  erit ;  etvidebitfaciem  ejus  in 
jubilo,  et  liberavit  animam  suam,  ne  pergeret  in 
interitum,  sed  vivens  videret  lucem  ;  »  —  «Heec, 
inquam,  omnia  operatur  Deus  Iribus  vicibus  per 
singulos,  »  subaudibomines.  Diligenter  inluendum. 
«  Tribus,  inquit,  vicibus,  »  id  est  convcrsione,  ten- 
talione,  morte  :  «hsec  operaturDeus  per  singulos,  » 


mines,  id  esl  rationabiliter  viventes.  Quo  contrade  D  scilicet  quod  secundum   ea   quse  supra   congesta 


hisqui  irrationabilitervivunt,  scriptumest:  «Com- 
putruerunt  jumenta  in  stercore  suo  (Joel.  i).  »  De 
justis  vero  rationabiliter  vivenlibus,  ut  dictum  est: 
«  Vos  autem,  ait  Dominus,  greges  pascua?  meae  ho- 
mines  estis,  quia  videlicet  vos  carnis  voluptas  ju- 
mentorum  more  non  afficil  (Ez-ecli.  xxxiv).  »  — 
«  Homines,  inquam,  »  id  est  sanctos  «  respiciet.  »  — 
«  Et  dicet :  Peccavi,  » id  est  exeorum  comparatione 
cognoscetquantum  inTra  homines  peccando  cecidit, 
quia  videlicetstatimut  bene  agentium  gestarespi- 
cit,semetipsum  confusione  intima  ulciscente  repre- 
hendit.    Unde  bene  per  Ezechielem  dieitur  :  «  Fili 


sunt,  prius  mceror  afficit,  etmagna  laHitia  postmo- 
dum  attollit.  In  prima  quippe  vice,  id  est  in  con- 
versione  cogitanti  renuntiare  omnibus  et  Cbri- 
stum  sequi,  familiaris  sua  delectatio  carnalis 
obvians,  et  usus  vetuslsa  perversitatis  illam  im- 
pugnans  moerore  et  anxietale  cordis  afficit, 
et  sic  abominabilis  fit  ei  in  vita  sua  panis,  et 
appropinquat  corruptioni  anima  ejus,  et  vita 
489  ejus  mortiferis,  quia  videlicet  in  hac  rixa, 
dum  hinc  sponsus  vocat,  hinc  caro  revocal,  in  se- 
metipso  totus  amarescit.  Sedquia  divina  gratia  cito 
subveniens  sic  angustatumlatiusad  libertalem  uo- 


1123 


COMMENT.  IN  JOB. 


1126 


V83conversionisconsolandumpei'ducit,flt  cordi  ejus  \  cum  ironia  concedit  dicens  :  «  Loquere  :  voloenim 


immensa  hetitia,  sicut  sequitur,  «  deprecabitur 
Deum,  et  placabilis  ei  erit,  »  elc.  ut  supra  dicta 
sunt.  In  secund<  quoque  vice,  id  est  in  tentatione, 
nihilominus  eveniunt  illi  quai  supra  congesta  sunt, 
dum  post  dulcedinem  cnnsolationis,  qua  in  con- 
ver;ionis  initiu  plerumque  excipitur,  durum  post- 
modum  laborem  probationisexperitur.  Quemadmo- 
dnm  et  (ilii  Israel,  quos  de  ^Egypto  exeuntes  suavius 
Deus  lactaverat  atque  nutrierat,  postmodum  vana 
tentatinnum  sustinuere  certamina.  Tune,  inquam, 
«  abominabilis  ei  tit  in  vita  panis,  »  et  caetera, 
ut  supra  dicta  sunt.  Sed  quia  misericors  Deus  pro- 
bari  nos  permittit  tentationibus,  non  reprobari,  cu- 
jus  consolationis  opus  occnrrit,  fitque  iterum  quod 


te  apparere  justum,»  id  estVolo  ratione  sipossibile 

sii,  ut  talem  te  esse  prubes  qualem  asseris,  i.l  est 
justum.Quam  concessionem  quiuveraciter  non  pro- 
tulit.non  exspectans  diei  quod  quacsierat,  mox  sub- 
jungit: 

Vers  33.  —  «  Quod  si  non  halies,  »  subaudi  imo 
quianon  liabes  quod  loquaris,  «  audi  rne,  ..  subau- 
di  quia  habeo  quod  loquar  :  «  Taee,  el  docebo  te 
sapientiam.  »  Et  in  hoc  sibi  videtur  observare  id 
quod  cuni  supradictis  tertium  essesolet,  auditorem 
reddere  docilem. 

Cap.XXXIV,vers.1.—  «  Pronuntians  itaqueEliu.  » 
«  Pronuntians,  »  inquam,  quovocabulo  pronuntia- 
tionisquidnisiinflat;oelationisoiteniitur  ?  «  Etiam 


sequitur,  deprecabitur  Deumet  placabilis  ei  ent,  » ->  ,        ,  .        .... 

.  '     /  ,    ,    .    ,  •      B  haec  lucutus  est,»  scilieet  abeato  Job  conversusad 

et  caetera,  ut  supra  dicta  sunt.  In  tertia  quo.jue  vice       a„j;)rir„„  '    u 

Vers.  2.—  «Audite,  inquit,  sapientes,  verbi  mea, 
et  eruditi,  auscultate  me.  »  Ac  si  dicat :  Sapientes 
utque  eruditi  audite  quae  dico,  qui  soli  potestis  ea 
quae  fuerint  a  me  dicta  cognoscere. 

Virs.  3.  —  «  Auris  enim,  inquit,  verba  probat, 
et  gutturescasgustu  dijudicat.  >.  Ac  sicdicat :  Sicut 
nec  auris  escas,  nec  gultur  verba  cognoscit,  ita  nec 
slultusquisquesententiamsapientiumintelligit.Hoc 
dicto  illorum  quoque  attentionem  e.xigit,  et  eo  quod 
mox  subjungit,  quasi  benevolentiam  renovat  ac  re- 
ficit. 

Vers.  4.  —  «  Judicium,  inquit,  eligamus  nobis,» 

subaudi    condescendo   enim  vobis  ad   concordiam 

videlicetquod  C  aeqnalitatis;  «  et  inter  nos   videamus  qnid  sit  me- 

lius,  »  scilicet  ut  concordibus  sententiis  iste  con- 

demnetur.  » 

Vers.  5.  —  «Quiadixit  Job  :  Justus  sum,etDeus 
subvertit  judicium  meum. 

Vers.  6.  —  «  In  judicando  enim  me,  mendacium 
est :  violentasagitta  meaabsque  ullopeccato. » Ilcec 
beatum  Job  non  dixisse  requisita  vota  verborum  se- 
ries  testatur.  Sed  qui  judiciurn  quaesierat  ex  culpa 
quam  finxit,  protinus  sententiam  promulyavit. 

Vers.  7.  —  «  Quis,  inquit,  est  vir,  ut  est  Job  ?  i 
subaudi  nullus,  «  qui  bibit  3utisannationem  quasi 
aquam,  »  id  est  qui  sine  timorisobstaculo  Deiirri  ir- 
ridet,  sicut  aqua,  cum  bibitur,  ita  liquide  sumitur, 
utadsorbendum  nullasuipinguedineretaidetur.Sic 


id  estin  morte,  multo  magis  quam  in  supradictis 
duabus  vicibus  amarescit,  dum  de  omnilius  etiam 
cogitationummotibus  superna  judicia  pertimescit, 
fltque  timor  tanto  acrior,  quanto  retributio  aterna 
vicinior.  Nam  cum  Jacobus  dicat :  «  In  multis  enira 
offendimus  omnes  {Jac.  m);  »  et  Joannes  :  «  Si  di- 
xeriuius  quia  peccaluin  nonhabemus,  nos  ipsos  se- 
ducimus  '(/  Joun.  i),  ..  quid  de  caHeris  sentiendum 
est  ?  Quid  lacient  tabulae,  si  tremunt  columnae  ?  aut 
quomodo  virgultastalmnt  immobilia.si  hujus  pavo- 
ris  tuibine  etiam  cedri  quatiuntuf  ?  Sed  juslorum 
animae  ipso  saepe inortis pavore purgataeetiam prius- 
quam  carne  exspolieulur.hilarescunt.  Tribusigitur 
vicibus,  id  est  conversione,  leutatione,morte  : «  haec 
omnia  Ueusoperatur  per  singulos 
prius  «aborninabilissit  liomini  in  vila  sua  panis,  et 
appropinquat  corruptioni  anima  ejus,  et  vita  ejus 
mortileris;»  deinde  «  deprecabitur  Deura  et  placa- 
bilisei  flt,  et  vtdet  faciem  ejus  injubilo,  et  liberat 
animam  suam,  ne  pergat  in  inteiitum,  sed  vivens 
videat  lucem.  »  Et  cur  haec  operatur  ? 

Vers.30.  —  «  Ut  revocet  animas  eorum  aeorru- 
plione,  »  scilicet  vitiorum,  per  boc  triplex  exerci- 
tium  solidatas,  «  et  illuminet  1  ce  viventium,  »  id 
est  ea  luce  qute  ipse  esl,  in  quo  omnes  vivunt.  N  un 
ha?c  quae  corporis  oculis  videlur,  lux  est  morien- 
tium. 

Post  sententias  veraces  et  mysticas  Eliu  fastu 
scienthe    inQatus    extollitur,  et  quod  sulent  facere 


sapientes,  scilicet  sparsim  inter  orationes  suas  re- D  isti,    ait,  in   eo  quod  lingua  superbit,  nulla  cordis 


creare velrenovarealtentionem,  vel  benevoleuliam 
auditorum,  bic  dum  imilari  nititur,  s.cunJum  in- 
flatum  sensum  suum  ad  inania  verba  derivatur. 

Vers.  31.  —  «Attendc,  inquit,  Job,  et  audi  me,  n 
id  est  attentns  uuditor  esto,  et  respice  ad  me,  <•  et 
tace,  dum  erm  loquor.  ..  Ego,  inquam,  subaudi  qui 
pro  sapientia,  loquendi  auctoritatem  habeo.  Sic 
imitationem  captandae  altentionis  turbat,  et  mox 
benevolenttae  quoque  imaginem  adulterat,  sub- 
dendo  : 

Vers.  32.  —  «  Si  autem  habes  quodloquaris,  re- 
sponde  njihi,»subaudi,  sed  non  habes.  Fidenter  ego 


trepidatio  contradicit.  Hoc  arrogantium  praposito- 
rum  proprium  esse  solet,utafflictosauditores  suos 
magis  districle  corripere  appetant,  quam  blande 
refovere,  quia  videliset,  sieut  scriptum  est:«In 
ore  stulti  virgasuperbite  (Prov.  xiv),  „  percutere  ri- 
gid^  sciunl.sed  compati  humiliter  nesciunt:  etcum 
ita  sit,  putat  suum  esse  quod  scriptumest :  «  Ver- 
ba  sapientium  quasistimuli,  elquasi  claviin  altum 
defixi  (Eccle.  xn).  »  Sed  verba  vere  sapientium  ita 
stimulant,  ut  cum  severe  corrigunt,  internfe  dulce- 
dinisgratiam  non  amiltant.  «  Bibit,  inquam,  sub- 
sannationem,  »  id  est  irridet  Deum. 


1127 


RUPERTI  ABBATIS  TLTTIENSIS 


1128 


Vers.  8.  —  -.  Qui  graditurcum  operantibus  iniqui-  A  e3* ;  "  et  homo  in  cinerem  revertetur.  •  id  est  cine- 


talem,  et  ambulal  cum  viris  impii=  ?  . 

Vcrs.  9.  —  Dixit  eniru  :  Non  placebit  vir  Deo* 
etiam  si  cucurrerit  cum  eo.  •  Injuriosas  pro;>osilio- 
ni  falsain  rationem  subjecit.  Hoc  enim  illum  non 
dixissequisquis  verba  legil,  agnoscit. 

Vers.  10.  —  «  Ideo,  viri  cordaii,  audite  me,  ■  sub- 
audi  quia  vos  habentes  cor,  ea  quae  dico  soli  d  uni 
estis  audire.  «  Absit  a  Deo  impictas,  et  ab  Omnipo- 
tente  iniquitas.  >.  Quamvisiuaniter,tameQ  veraciter 
hoc  et  soliie  profert,  quia  videlicet  Deum  esse  ct 
impium,  velomnipotenlem  esseetiniquum,  omnino 
contrari  i  velrepu_rnantiasunt,neque  simul  unquam 
esse  possunt.  Absit,  inquam.  Hoc  ab  effectu 
subsequente  probat. 

Vers.  11.  —  «Opus  enirB,inquit,homiriis,  «  sub-  | 
audi  boni;  ..  reddet  ei,  ■  quod  videlicet  pietatis 
est  et  impietati  repugnat,  ut  potedare  gratiam  pro 
gratia,  ..  et  juxta  vias  singulorum,  »  subaudi  malo- 
rum,  «  restituet  eis,  »  quod  profecto  aequitatis  est 
et  iniquitati  adversum  est.  Verumtamen  hoc  non 
semper  io  hac  vitasit,  selsicutSalomonait  :«Sunt 
justi  quibus  multa  eveniunt,  quasi  opera  egerint 
impiorum;  et  sunt  impii,  qui  ita  securi  sunt,  ac  si 
justorum  facta  habeant  (Ercle.,  vm).  ■  Sed  iste  in- 
dcterminatam,ac  per  hoc  vitiosam  rationemadhuc 
confirmat,  subjungens : 

Vers.  12.  —  ,  VereenimDeus  non  condemnabit 
frustra,  nec  Omnipotens  subvertitjudicium  .,  sub- 
audi  sicut  Job  in  se  criminalur  esse  lactum.  Quod 
si  dicat  quis,  non  quidem  «  Deus  subvertil  judi-  <-> 
cium,  »  sed  alius  quis,  qui  ab  eo  rebus  humanis 
praepositus  est,  falsum  hoc  quoque  est.  Xam, 

Vers.  13.  —  «  Quem  constituit  alium  super  ler- 
ram,  »  idestsuper  homines,«autquem  posuitsuper 
orbem  qnem  fabricatus  est  ?  »  490 id  estsupercoe- 
lum  et  lerram,  et  mare,  et  omnia  quae  in  eis  sunt, 
subaudinullum,  sed  persemetipsum  re.ere  non  ne- 
gligit:  quoJ  creavit,  et  quod  bene  creavit,  utique 
bene  regit.  Quod  quisque  hoc  modo  esperiri 
poterit. 

Vers.  14.  —  «  Si  direserit  ad  eum  cor  suum,  » 
quod  videlicet  curvum  et  tortum  est,  dum  appetil 
ima  ;  dirigitur  autem,  dum  sublevatur  ad  superna. 
«  Si,  inquit,  direserithomo  ad  eum  corsuum,  spi- 
ritum  illiuset  flalum,  »id  est  tatn  internascogitatio- 
nes,  qua?  signilicantur  per  spiritum,  quam  eslerio-  D 
res  actiones,  quas  designantur  per  flatum,  «  ad  se 
trahet,  »  id  est  ad  conversionem  desiderii  suicom- 
mutabit.  Quo  desiderio  fiet  quod  sequitur: 

Vers.  15.  —  «  Deficietomnis  caro  simul,  >.  id  est 
jam  nullis  serviet  motibus,  quia  videlicel  quodam 
gladio  suae  dislrictiunis,  omne  quod  in  ili  i  ma!a  vi- 
vebat  iaterficit.  Quo  gladio  Jeremias  semelipsum 
interfecerat,  cum  dicebat :  "Et  postquam  ostendisti 
mihi,  percussi  femur  meum  (Jtr.  xssi),  »  id  est 
postquam  spiritualia  vidi  omne  quod  in  me  carna- 
liter  vivebat  esstinxi.  Nam  per  femur  carnis  volu- 
ptas  accipitur.  ■  Deficiet,  inquam,  caro,>  ut  dictum 


rem  se  esse  recordabitur,  juxt.i  illud  Psaimislae  : 
«  Au  eies  spiritum,  ■  idest  superbiam  eorum,  «  et 
deficient,  et  in  pulverem  suum  revertentur  (Psul. 
•>  id  est  nihil  se  esse  cognoscent,  et  ex  infir- 
maconditioac  humiliabuntur.  Hic  quoque  sentiens 
Eliu  sese  acuie  disisse  mox  erunipens  cum  tu- 
more  : 

Vers.  16.  —  «  Si  habes  ergo,  inquit,  intellectum 
audi  quod  dicituret  ausculia  vocem  eloquii  mei.  » 
Ecce  quo:r,odopaulisper  elatio  per  verborumincre- 
menia  proficit.  Superius  na-nquedixerat :  «  Si  ha- 
bes  qucd  loquaris  responde.  >•  Xunc  vero  discutit 
si  hoc  quod  dicitur  saltem  possit  audire.  Et  mos 
eumdem  acrius  redarguens  : 

Vers.  17.  —  «  Nunqnid,  ait,  qui  non  amat  judi- 
cium,  sanaripotest  ?  »  Id  est  nunquid  quinon  amat 
correptionem,  subaudi  ul  tu,  qui  contra  flagellum 
Dei  mui-muras,  liberari  potestab  ea  qua  percutitur 
cuipa  ?  Subaudit,  non  et  protious  assumit  in  eum, 
quia  proposuerat  propter  illum.  «  Et  quomodo  tu 
eum,  qui  justus  est,  •  subaudiDeum,  «  in  tantum 
condemnas,  >  scilicel  ut  dicas  iilud  quod  ego  supra 
memoravi, «  in  judicando  me  mendacium  esl  »  et 
ca;tera  ?  Cur,  inquam,  «  in  tantum  »  Deum  aceu- 
sas. 

Vers.  18.  —  «  Qui  dicit  regi,  apostata,  »  id  est 
qui  reclorum  quoque  tumentia  corda  subtiliterpen- 
satet  increpat.  Nam  increpare  de  superbia,  hoc  est 
dicere,  apostata.  »  — «Quidicit,  inquam,regi,  apo- 
stata,  »  subaudi,  car  cum  potestate  imperas  etcun: 
potentia  ;  qui  vocat  duces  impios,  »  id  est  juste 
arguit  eos  qui  cum  prssunt  dominando  exemplo 
superbia?  suae  trahunt  ;.d  impietatem  subditos.  Dus 
namque  impius  est.qui  per  exempla  tumoris  viam 
ostendit  erroris.Bonam  quidem  sententiam  protulit 
sed  B.  Job  proferenda  non  luit.  Non  enim  idcirco 
Deus  illum  flagellabat,  quod  impius  esset  velapo- 
stata. 

Qui  ab  invisibilibns  oculos  claudunt,  el  visibili- 
buspascuntur,plerumque  huminem,nonexeoquod 
ipse  est,  sedeshis  quae  circaipsum  sunt,  veneran- 
tur.  Sed  omnipotens  Deus  vitam  hominum  ex  sola 
qualitate  interrogat  merilorum.  Unde  post  illa, 
quae  supra  dicta  sunt  bene  per  hoc  dicitur  : 

Vers.  19.  — ■  «  Qui  non  accipit  personas  princi- 
pum,  »  id  est  superborum  videlicet  quia  saepe  plus 
punil,  juxtaquod  ipse  ait  :«  Cui  mullumdalum  e>t, 
multum  quaeritur  ab  eo  (Luc.  xn),  »  «  nec  cognovit 
tyrannurn,  »  id  est  superbum,  ■  cum  disceptaret 
contra  pauperem,  ■  id  est  contra  humilem.  «  Non 
cognovit,  »  inquam,  quippe  qui  superbis  dicit; 
«  Nescio  vos  unde  sitis  [Luc.  sm).  »  Et  justum  est 
quod  personam  non  accipit.  «  Opus  enim,  inquit, 
mtnuuin  ejus  sunt  universi, »  scilicet  tam  pauperes 
quam  tyr&nni.  Et  hoc  quod  personsm  Deus  non  ac- 
cipiat  satis  patet  ex  eo  quod  sequitur  : 

Vers.  20  —  «  Subilo  morientur,  »  id  est  ex  im- 
proviso.  Quamlibet  enim  sero  de  hac  vita  tollantur 


U29 


COMMENT.  1N  JOB. 


U30 


iniqui,  subito  tolhintur,  quiafinem  euum  cogitando  A.  in  viliis  suis  inveteravit,  et  non  curavit  spiritu  men- 


praevidere  nesciunt.  «  Subito,  inquam,  morientur 
in  media  nocte,»  id  est  in  caecitate  ignorantiae  suee, 
«  turbabuntur  populi,  »  id  est  quamlibet  impii  qui 
nuncturbari  neglinunt  per  humilitatem  cordis,tunc 
turbabuntur  per  sententiam  judicis.  ><  Et  pertransi- 
bunt, »  scilicetquo  quotidiepervitae  momenta  trans- 
eunt,  moriendo  pertransibunt.  «  Et  auferent,  »  sub- 
audi  superna  judicia  «  violentum  absque  manu,  » 
id  est  invisibiliter,  ut  videlicet  subitum  exitum  ur- 
genle  invisibiliter  rapiatur,  subaudiut  tu,  qui  cum 
violentus  esses,  invisibili  virtute  ablatus  es. 

Vers.  21.  —  «  Oculi  enim,  inquit,  ejus  super  vias 
hominum,  et  omnes  gressus  eorum  considerat,  »  vi- 
delieet  quitunr  nequaquim  considerare  credebatur 


tis  sutD  renovari.  Ad  boc  ergo  judicium  reprobus 
quilibet  damnatus  ultra  non  veniet,  ubi  nunc  utili- 
terjudicat  homo  semetipsum,  ubi  juxta  praeceptum 
legis,  «  ignis  refici,  qui  seinper  ardeat  in  altari,  »  id 
est  in  corde  flamma  charilatis,  quae  peccata  concre- 
met,  potest  accendi,  «  quem  nutriat  sacerdos,  »  id 
est  fidelis  quisque  qui  magni  sacerdotis  Christi 
membrum  est,  «  subjieiens  mane  ligna  (Levit.  vi),  j 
id  est  eaecitate  mentis  depulsa,  sanctorum  ad  exci- 
tandum  se  congerens  testimonia. 

491  Postquam  de  pcena  malorum  multa  dixit, 
occultum  subito  infert  judicium. 

Vers.  24.  «  Conteret,  inquit,  multos  et  innume- 
rabiles,  »  subaudi  qui  stare  videbantur,  «  ut  laba- 


quando  violentus   iste   omne    malumquod  poterat  g  tur  pe3  eorum  (Deut.  xxxn)  »  a  justitiae  stalu,  «  et 


inulte  perpetrabat.  Et  quia  nec  minimae  cogitatio 
nes  hominis  latent  illum,  qui  ait  pei  prophetam, 
«  Auferle  malum  cogilationum  ab  oculis  meis 
[lsai.  i),  »  apte  subjungitur. 

Vers.  22.  —  «  Non  sunt  tenebras,  et  non  est  um- 
bra  mortis,  »  id  est  non  est  ignorentia  et  non  est 
oblivio,  subaudi  apud  Deum.  Ideirco  per  umbrain 
mortisoblivionemdesignarestuduit,quiasicut  mors 
inlerveniens  agit  non  esse,  quol  fuit  in  memoria  : 
vel  perumbram  mortis  immutatiopotestaccipi.quia 
vilelicetomnisimmutatiovelutqnaedam  mortis  mu- 
tatio  est.  Idenim  quod  mutat  quasi  interfieit  ab  eo 
quod  erat.  Quae  videlicet  immtitatio  apud  Deum 
non  est,  sicut  scriptum  est :  «  Apudquem  est  trans- 
mutatio,  nec  vicissiludinisobumbratio  (Jar.  i).  »  — 


stare  faciet  alios  pro  eis,  »  videlicet  ut  locum  vitae 
aliis  cadentibus  sortiantur.  Hoc  quotidie  agiiur, 
scilicet  quia  finis  adhuc  utrarumque  partium  non 
cernitur,  ininus  timetur.  «  Conteret,  iDquam,  mul- 
tos  et  innumerabiles,  »  scilicet  quomodo  Judas  post 
anostolatus  ministerium  contritus  est,  «  et  stare  fa- 
cit  alios  pro  eis,  »  videlicet  ut  latronem  illum,  qui 
causam  vitae  etiam  in  ipso  mortis  articulo  invenit 
Cujus  occulti  judicii  metis  intentatur,  cum  angelo 
Philadelphiae  Ecclesiae  dicitur  :  «  Tene  quod  habes, 
ne  alius  accipiat  coronam  tuam  (Apoc.  m).  »  Hoc 
judicium  occultum,  sub  quo  semper  timendnm  est, 
sicut  qui  se  existimat  stare  videat  ne  cadat  (I Cor. 
x),  »  maxime  quia  et  alias  scriptum  est  :  n  Multi- 
plicati  sunt  super  numerum  (Psnl.    xxxix),  •  hoc, 


<Nonsuot  »  ergo  «tenebrae.et  non  est  umbramor-  c  inquam,  judicium   Dominus    occulte  quidem,  sed 
tis,  ut  ibi,  »  id  est  per  haee,   ■  abscondantur  qui  o-      juste  disponit 


perantur  iniquitatem,  •  quia  videlicet  soliusdivinae 
naturae  est,  umbras  ignoranlise  mntabilitatisque  te- 
nebras  penetrare. 

Vers.  23.  —  «  Neque  enim,  inquit,  ultra  in  ho- 
minis  potestate  est,  »  subandi  violenti,  quem,  ut  su- 
pra  dictum  est,  jndiciadivina  auferunt,  «  utveniat 
ad  Deum  in  judictum,  »  subauditur  ac  si  dicat :  Et 
ideo  frustra  dicis,  «  disputare  cum  Deo  cupio  (Job 
xm),  »  et  praesumis  quod  nerveniatad  victoriam  ju- 
diciura  tuum.  Sed  licet  ignoret  Eliu  cui  dical,  scit 
tamen  quid  dicat.quia  videlicet  quemcunque  Deus 
ptr  aeternam  retributionem  punit,  «  non  est  ultra  in 
potestate  ejus,  ut   veniat  ad    Deum    injudicium,» 


Vtns.  25.  —  «  Novit  enim  opera  eorum,  el  id- 
circo  inducet  noclem  et  conierentur.  »  Deus  propter 
praecedentia  peccata  ficiet,  ut  ad  peccandum  ite- 
rura,  tenebris  subsequentibus  involvantur.  nlndu- 
cet,  ait,  noctem,  »  id  est  non  liberabit  a  nt.cte,  quia 
videlicet  hoc  ipsum  in  nocte  caecasse,  csl  a  caecitatis 
tenebris  liberare  noluisse. 

Vers.  26.  —  «  Quasi  impios  percussi!  eos  in  loco 
videntiura,  »  idest  in  Ecclesia,  quae  est  locus  viden- 
tium,  in  qua  sola  videndus  est  Deus,  de  qua  et  Do- 
minus  ad  Mosen  :  «  Est,  inquit,  locus  apud  me,  et 
slabis  super  petram,  et  videbis  posteriora  mea 
(Exod.  xxxm).  u  — «  In  loco,  inquam,  videntium,» 


scilicet  illud  de  quo  Apostolus :  •  Si  nosmetipsos,  in-  D  id  esl  in  Ecclesia,  in  qua  cum  veritatem  fidei  sciant, 


quit,  dijudicaremus,  non  utique  judicaremur(/Cor. 
xi).  •  Kt  de  quo  alias  conscriplum  est  :  «Judicare 
cum  Deo,  et  exspectaeum  (Job  xvxv.  i.  »  Itemque: 
«  Cogitationes  justorumjudicia  (Prov.  xn).  •  In  qui- 
bus  videlicet  judiciis  non  deest  omne  ministerium, 
quod  punire  reos  suos  pleDius  debeat.  Nam  cons- 
cientia  accusat,  ratio judical,  timor  ligat,  dolorex- 
cruciat.  Quo  contra  de  negligente  sub  Ephraim  spe- 
cie  dicitur:  «  Comederunt  alieni  roburejus,  et  ne- 
scivit  (Ote.  vn),  »  id  est  devoraverunt  maligni  sniri- 
tus  virtutes  ejus,  el  poenitentia  Don  doluit ; «  sed  et 
cani  effusi  sunt  in  eo,  et  ignoravit  (ibid.),»  id  est, 

Patrol.  CLXVIII. 


operibus  negant,  «  Dercussit  eos  quasi  impios,  »  id 
est  \ere  impios.  Quasi  enim  non  semper  pro  simi- 
litudine  ponitur,  ut  ubi,  «  quasi  trisies,  semper  au- 
lem  gaudenles  (//  Cor.  vi),  »  sed  et  pro  veritale, 
ut  ibi  :  «  Et  vidimus  gloriam  ejus  quasi  Unigeniti 
a  Patre  (Joan.  i).  »  Quod  autem  ait,  «  in  loco  viden- 
tium,  »  manifestius  exprimit: 

Vers.  27.  —  «  Qui  quasi  de  indu3tria,  iuquit, 
recesserunt  ab  eo,  »  id  est  quinonper  ignoranliam 
vel  per  infirmitatem,  sed,  quod  pessimum  est,  per 
studium  peccaverunt,  quomodo  peccaverunthi.de 
quibus  Dominus  dicit :  «  Si  non  venissem,  et  locu- 

36 


113l  RUPERTI  ARBATIS  TLTTIENSIS.  1  132 

tus  eis  fuissem,  peccatum  non  haberent  (Joan.  xv),  »  A  meritum  plebium  disponuntur  corda  rectorum.Cer- 


etc.  «  Et  omnes,  inquit,  vias  ejus  intelligere  nolue- 
runt.  »  Non  ait  intelligere  non  potuerunt,  vel  r.on 
audierunt:  i  Sapientia  quippe  ciamitat  in  plateis, 
ut  ait  Salomon  (Prov.  i),  et  prudentia  dat  vocem 
suam  in  mediis  semitis  stans  ;  sed  vias  ejus,  vias 
incarnata;  Sapientia»,  quae  sunt  vivendi  ordines  ; 
«  vias,  •  inquam,  visione  despectas,  sed  intellectu 
reverendas,  «  intelligere  noluerunt,  »  scilicet  ma- 
xime  Judaei,  qui  dum  in  gloria  pra^sentis  vitse  su- 
perbiunt,  humilitatis  Dominicae  celestitudinem  non 
viderunt. 

Vers.  23.  —  «Ul  pervenire  faeerent  ad  eum  cla- 
morem  egeni,  »  quia  videlicet  hoc  eorum  oasu  la- 
ctum  est,  ut  cadentibus  illis,  egenus,  id  est  humilis 
gentiliumpopulussubrogaretur,  «  etaudiret,  »  sub-  g 
audi  Deus,  «  vocem  pauperum,  »  id  est  exaudiret 
eorumdem  humilium  gentilium  miseriam  vel  desi- 
derium.  Quorum  in  typum  vulnerati  Lazari  clamor 
ad  Ueum  pervenit,  dum  secundum  numen  suum  ad- 
jutus,  Lazarus  enim  interpretatur  adjutus,  «  ab  an- 
gelis  in  sinu  Abraha?  portaretur,  dives  autem,  »  per 
quem  Judaicus  designalur  populus,  scilicet  copia 
legis  in  elatione  abutens,  «  in  inferno  sepeliretur 
(Luc.  xvi).  »  Nec  discutere  quis  audeat,  vel  repre- 
hendere  profunda  Dei  judicia. 

Vers.  29.  —  «  Ipso  enim,  inquit,  concedente  pa- 
cem,  »  id  est  reconciliante  sibi  populum  gentilem, 
«  quis  estqui  condemnet,  »  subaudi  eosdem  genti- 
les,  ob  praeteritorum  sordes  peccatorum?"  Exquo 
absconderit  vultura,  »  subaudi  a  Judaeis,  qui  prius  „ 
quasi  videntes  eranl  ;  ex  quo,  inquam,  absconde- 
rit  vultum,  »  id  est  gratiam  vel  notitiam  suam, 
scilicet  «  posilo  velamine  super  cor  eorum  (11  Cor. 
m),  »  —  «  quis  est  qui  contempletureum  ?  «  Confi- 
teor,  inquit,  tibi,  Pater,  Domine  coeli  et  terra?,  quia 
abscondisti  haec  a  sapientibus  et  prudentibus.et  re- 
velasli  ea  parvulis  (Luc.  x.)  »  Quis  hoc  judicium 
discutere  vel  reprehendere  audeal  ?  Et  si  Dominus 
vineae  novissimis  operariis  una  hora  laborantibus 
denarium  darevelit,  cui  injuriam  facit  ?  [Matth.xx.) 
«  Et  super  genles,  inquit,  et  super  omnes  homi- 
nes,»  subaudi  hoc  judicium  invisibili  examinatione 
celebratur,  scilicet  ut  alios  repellat,  alium  eligat 
occulte,  sed  nullum  injuste. 

Vers.  30.  —  «  Qui  regnare  facit  hominem  hypo- 
critam  propter  peccata  populi,  »  id  est  qui  te,  o 
hypocrita  Job,  potentem  quondam  esse  permisit, 
propter  eorum  peccata  super  quos  potens  fuisti. 
AHegorice  autem  iia  :  Quia  verum  super  se  regem 
habere  Judaea  supradicta  noluit  (Luc,  xix),  hypo- 
critam  accipiet,  «  mittetque  illis  Deus  operationern 
erroris,  ut  credant  mendacio  (II  Thess.  n),  »  sicut 
ipse  Dominu3  :  »  Ego  veni,  inquit,in  nomine  Patris 
mei,  et  non  recepistis  me,  alius  veniet  in  nomine 
suo,  illum  accipietis  {Joan  v).  »  Universaliter  (|uo- 
qup,  id  esl,  de  omni  gente,  vel  ordine  sentiendum, 
qnod,  quando  merentur,  dat  illis  Deus  regem  in 
furore   suo   (Ose.    xm),    quia   videlicet  secundum 


tum  quoque  est,  quod  saeue  ex  eulpa  pastorum  de- 
terior  fiat  vita  plebium.  Sed  etsi  jure  vita  illorum 
reprehenditur,  oportet  ut  eos  subditi,  etiam  cum 
displicent,  venerentur.  Sic  debriato  Noe  verecun- 
diora  ejus  boni  tilii  aversi  venientes  texerunt  (Gen. 
ix).  Nam  verecunda  Patris  quasi  aversi  tegunt.qui, 
cum  praelati  juste  judicent  factum,  veuerantur  ma- 
gisteriuin.Pro  utilitate  quippe  subditorum,rectores 
lemporalibus  curis  iuseiviunt,  et  unde  subdili  sine 
vexatione  decori  sunt,  inde  praelati  quasi  in  pulvere 
fcedantur,  quemadmodum  ut  in  interioribus  taber- 
naculi  byssus  fulgeret.coccus  coruscaret,  desuper 
pelles  et  cilicia,  imbres  et  ventos  pulveremque 
portabant  (Exod.  xxxv). 

Nunc  iterum  Eliu,  poslquam  mulla  internaet  su. 
bliinia  intulit,  formam  humililalis  verbotenus  as- 
sumens,sub  quadam  discipulalus  imagiue  beatum 
Job  alloquitur,  dicens : 

Vers.  31.  —  «  Quia  ergo  ego  locutus  sum  ad 
Deum,  »  id  est  secundum  Deum,  «  te  quoque  non 
prohibebo,  »  subaudi  lo.jui.  Et  quia  fortia  se  di- 
xisse  meminitjidcirco  securus  quod  non  erraverit: 

Vebs.  32.  —  «  Si  erravi,  inquit,  tu  doce  me.  » 
Neque  enim  hoc  diceret,  si  se  errasse  credidisset. 
Sed  h«c  arrogantium  propriafraus  est,  ut  tunc  re- 
quirant  de  errore  quando  se  noverint  uon  errasse. 
Diu  vero  morari  non  valens  in  Lumilitatis  imagine, 
quam  specie  tenus  sumpsit:  superbis  enim  roenti- 
bus  humilitas  alta  est,  et  cum  ejus  formam  cons- 
ceudere  ambivit,  lassatis  animi  gressibus,  quasi  a 
^  clivosis  atque  asperis  itineribus  dilabuntur. 

Vers.  33.  —  «  Nunquid,  ait,  a  te  Deus  expetit 
earn,  »  subaudi  «  iniquitatem,  si  locutus  sum,  » 
quis  displicuit  tibi  ?  Ac  si  diceret :  Cur  modo  ini- 
quitas  mea  a  te  reprehenditur,  quae  in  judicio  a  te 
non  requireretur?  Ego  coram  Deo  rationes  positu- 
rus  sum.  Sed  non  est  iniquitas  quod  te  arguo.  Tu 
enim  ccepisti  loqui,et  non  ego,  subaudi  et  proinde 
culpabilis  es,  quia  videlicet  culpabiliores  esse  so- 
lent  qui  loqui  in  conlenlione  inchoant,  quam  qui 
respondent.  Quod  si  quid  nosti  melius,  loquere. 
Ecce  iterum  sub  requisitionis  velamine  palliatur, 
sed  mox  iropatiens  humilitatis  vel  simulatae,  rur- 
sus  prorumpens  in  elatione  : 

Vers.  34.  —  «  Viri,  inquit,  intelligentesloquan- 
D  tur  mihi.  » 

Vers.  35.  —  «  Job  autem  stulte  locutus  est.  «  Sub- 
audi  ergo  non  loquatur  mihi.  ■  Et  verba  ejus  non 
sonant  disciplinam.  «  quia  videlicet  judicantem  se 
Deum  de  mendacio  vel  injustitiacondemnat,  et  tam 
contra  Deum,  quam  49t  contra  homines  conten- 
tiose  se  jusuficat.Mox  quoque  asperitate  superbias, 
usque  ad  duriliain  maledictionis  extensia, 

Vers.  36.  —  «   Pater  mi,  inquit,  probetur   Job 

u?que  ad  finpm,  »  id  est,  o  Deus  Pater,  adhuc  Job 

feriatur,  quia  sub  manu  ferientis  adhuc  peccat,  te- 

que  vir.dicem  justum  accusat  de  injustitia.Ac  sidi- 

"  cat  illud  Ezechielis:   »  Fode  parietem,  et  invenies 


1133 


COMMENT.  1N  JOB. 


1134 


abominationes  majores  (Ezech,  v,n),  .  id  est  si  ad-  A      Vers.  8.  -  ,,  Homini  qui  similia  tui  est  nocehit 

hn/<    npppMa__.ni  _     I^k      m  n  -.,"  -    -..    ™ :_ i_  _  1 1  r •  •     .  .  ....  v^i,  uuic.ll 


huc  percusseris  Job,  magis  ac  magis  ex  rebellione 
ejus  palam  cunctis  fiet,  quam  abominabiiis  est. 
<•  Probetur,  inquam,  usque  ad  finem,  ne  desinas  ab 
homine  iniquititis,  »  subaudi  percuticudo  landiu, 
donec  os  ejus  obstrualur. 

Vers.  37.  —  ,<  Qui  addit  super  peccata  sua  blas- 
phemiam,  .  scilicet  flagellatus  blasphemal,  oura 
deberetagere  pcenitentiam  de  peccatis,  pro  quibus 
su.tinet  flagella.  Post  hanc  maledictionem  adhuc 
quasi  pro  Dei  defensione  loquens  :  «  Inter  nos,  in- 
quit,  interim  constringatur,  »  subaudi  dum  Deus 
necdum  ad  plenum  respondet  illi  se  ad  judicium 
provocanti,  «  et  tunc,  »  scilicel,  cum  per  nos  con- 
strictus  impotentiam  suam  senserit, ,,  ad  judiciurr, 
pruvocet  sermonibus  suis  Deum,  »  subaudi  si 
vult. 

Cap.  XXXV,  vers.  1.  —  Igitur  Eliu  ba?c  rursum 
locutus  est.  Rursus  incipere  studet.  utpote  super- 
fluus,  ut  auditores  quasinovum  quid  audituros  ad 
attentionem  revocet. 

Vers.  2.  —  «  Nunquid,  ait,  aequa  tibi  videtur  tua 
cogitatio,  ut  diceres  :  Justior  sum  Deo?»Hocabeo 
perverse  detorsit  quod  B.  Job  dixit  :  «  Proponat 
a.quitalem  contra  me,  et  perveniat  ad  victoriam  ju- 
dicium  meum  (Job.  xxm).  »  Quod  qua  intentione 
dixerit,  suo  loco  expositum  est.  Sed  hic  perversor 
pietatis,  insuper  et  mendaciter  adjicit  : 

Vers.  3.  —  «  Dixisti  enim,  inquit,  Non  tibi  pla- 
cet  quod  rectum  est,  vel  quid  tibi  proderit,  si  ego 
peccavero?  »  Videlicet  ut  quasi  juste  possit  repre- 
hendere  qua.  sunl,  tingit  mentiendo  quaj  dicta  non 
sunt. 

Vers.  4.  —  «  Itaque  ego  respondebo  sermonibus 
tuis,  ait,  _t  amicis  tuis  tecum.  «  Verbis  subsequen- 
tibus  forti  acumine  discutit  hoc  quod  sibi  ad  di- 
cendi  materiam  fallaciter  finxit. 

Vers.  S.  —  «  Suspice  coelum,  »  id  est  ccelestes 
spiritus,  vel  ipsam  corpoream  cceli  materiam,  «  su- 
spice,  inquam,etintuere,  contemplare  ajthera,»  id 
est  ccelestiaomnia,  subaudi  ut  saltem  per  illa  con- 
jicias  id  quod  sequitur,  •  quod  altior  te  sit  »  Deus, 
videlicet  quia,  ut  in  libro  Sapientia.  seriptum  est, 
per  magnitudinem  creatura:  vel  speciem  potest  in- 
lelligibiliter  Creator  videri  (Sap.  xin).  Et  cum  non 
possis  ea  comprehendere  qua.  fecit,  perinde  intel- 
ligis  «  quod  »  multo  magis  «  altior  te  sit.  »  qui 
hasc  fecit.  Cum  ergo  tanto  «  altior  te  sit.  » 

Vers.  6.  —  «  Si  peceaveris,  quid  ei  nocebis,  » 
subandi  cum  vel  lapidem  tam  alte  nullum  jacere 
possis?«Et  si  multiplicalae  fuerint  iniquitatem 
tua_,  quid  facies  ei,  »  id  est  nunquid  eisdem  ini- 
quitatibus,  quasi  multis  arrais  poteris  tam  altum 
irrumpere  firmamentum? 

Vers.  7.  —  «  Porro  si  juste  egeris,  quid  dabis 
ci,  »  subaudi  possessiones  coelorum,  et  omnium 
qus3cunque  sunt  potestatem  habenti  ?  «  Aut  quid 
de  manu  tua  accipiet,  »  subaudi  qui  nisi  ille  de- 
derit  nihil  habes  ? 


II 


impietas  tua,  »  videlicet  dum  aut  persequendo  cru- 
ciat,  aut  pervertendo  iniquinat,.,  aut  filium  homi- 
nis  adjuvabit  justitia  tua,  »  scilicet  eo  modo,  quo 
scriptum  est  :  «  Alter  alteriusonera  portate  (Gatut. 
vi).  »  Et  rursum  :  «  Frater  fratrem  adjuvans  exalta- 
bitur  sicut  civitas  munita  et  fortis  {Prov.  xvm).  » 
Pit  tamen  econtra  plerumque  ut,  dum  bonis  nocere 
se  putat,  prosit  mugis  humana  impietas,  quia  vi- 
delicet  tritura.  more  electorum  vitam  quasi  grana  a 
paleia  separans,  premit  et  purgat,  quemadmodum 
et  filiis  lsrael  superbia  Pharaonis  profuit,  in  eo 
quod  coacii  laboribus  clamaverunt  ad  Dominum, 
unde  laclum  est  ut  exauditi  ad  terram  repromissio- 
nis  e.lucerentur,  et  coelestibus  donis  vel  mirabili- 
bus  glorificarentur.  «  Nocebit,  inquam,  homini  qui 
similis  est  tui,  impietas  tua.  »  Sed  nec  illud  im- 
pune  liet.  Nam, 

Vers.  9  —  .  Propter  multitudinem  calumniato- 
rum  clamabunt,»  subaudi  ad  Deum.  Calumniatores 
recte  dicere  possumus  omnes  iniquos,  non  solum 
qui  exteriora  bona  rapiunt,  sed  etiam  qui  malis 
moribus  vel  exemplis  interna  nostra  dissipare  con- 
tendunt.  ,,  Ciamabunt,  inquam,  propier  multitudi- 
nem  ealumniatorum,  »  id  est  idcirco,  quia  calum- 
niatores  multi  sunt.  .  Et  ejulabunt  proptervim  bra- 
chii  tyraonorum,  »  id  est  idcirco  quia  non  solum 
multi,  sed  et  fortes  sunt,  et  potenter  opprimunt. 

Vers.  10.  -  i  Etnon  dixit,  »  subaudi  aliquisex 
illis  clamantibus  ad  Deum  ;  «  non  dixit,  inquam, 
ubi  est  Deus,  qui  fecit  me  ?  »  videlicet  quia  vindica- 
bit  lam  manifeste  ut  non  sit  opus  cuiquam  dubi- 
tare.ulrum  viderit  Deus  violentiam  «  tyrannorum  » 
vel  «  multitudinem  calumiatorum.  »  Ac  si  dicat  : 
Sic  in  omnes  vindicabit  juste  ac  severe,  sicut  et  in 
te.  Nunc  enim  omnium  quos  oppressisli  nullus  vin- 
dictam  quasrens  dicere  opus  habet,  «  Ubi  est  Deus 
qui  fecit  me,  qui  dedit  carmina  in  nocle  ?  »  id  est 
qui  dare  solitus  est  lastitiam  in  tribulatione  ?  Nam 
juxta  quod  in  libro  quem  Ezechiel  se  accepis^e  te- 
statur, .  scripta.  erant  lamenlationes,  et  carmen  et 
va.  (Ezcch.  n).  »  Sicut  lamentationes  poenitentiset 
vs.  pressurarum  vel  tribulationum  nobis  in  prasenti 
vita  praedicant  vel  promiitunt  sacra.Scrip.ura.  Do- 
minodicente:  «  In  mundo  pressuram  habebitis 
(Joan.  xvi),  »  et:  ,,  Pcenitentiam  agite,  aporopin- 
U  quavit  enim  regnum  Dei  (Matth.  m).  „  sic  et  car- 
men.idestspeigaudium  habere  juberaur,  ut  «  spe 
gaudentes,  in  tribulatione  simus  patientes  (Rom. 
xn).  »  -  «  Q„i  docet,  inquam,  carmina,  in  nocte  » 
Vers.11.  -  Bt  «  qui  docet  nos,  »  subaudi  myste- 
ria  coelestis  vita.,  «  super  jumenta  terrs,  »  id  est 
plusquam  illos  qui  ima  appelur.t  usu  carnalis  vita. 
«  et  super  volucres  cceli  eruditnos,  »  id  est  super- 
biam  vel  astutiam  malignorum  spiriiuum  frustrare 
facit  nos,  ut  jactum  in  cordibus  nostris  verbi  Dei 
semen  auferre  non  possint.  Amplius  autem  super 
volucres  coeli  Paulus.eruditum  se  noverat  cum  di 
cebat :  «  Nescitis,  quoniam  angelos  judicabimus  ' 


iiJ5 


RUPEUTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1136 


(/  Cor.  vi).  »   Hoo,  inquam,  non  dixit  aliquis  illo-  A 
rum,  qui  cum  multituiiine  calumniatorum,  et  bra- 

chio  premeretur  tyrannorum,  clamavit   ad    Domi- 

num. 

Vers.  12.  —  «  Ibi,  »  videlicet  in  tribulatione, 
«  clamabunt,  »  ul  supra  diclum  est,  «  et  non  exau- 
diet  propter  superbiam  malorum,»  id  i'St  exaudiet 
quidem  quandoque,  sed  «  propter  superbiam  malo- 
rum,  »  subaudi  nequiter  augenda,  juxta  illud  : 
«  qui  nocet  noceat  adtiuc  (Apoc.  xxn),  »  «  non  ex- 
audiet,  id  est,  exauditionem  differet,  ut,  dum  horum 
vitain  purgatione  teritur,  illorum  nequitia  consun;- 
metur.  Hoc  justo  judicio  agitur,  sicut  et  de  ipso 
eorum  capite  scriptum  est  :  «  Faciat  et  prosperabi- 
tur  {Dun.  vm),  »  itemque  :  «  Et  dolus  in  manu  ejus 
dirigetur  (ibid.).  » 


Vers.  13.  —  «  N'on  ergo  frustra  audiet  Deus,  » 
id  est  non  nisi  prout  opnrtet,  et  prout  clamanlibus 
utileesl,  «  audiet  Deus,  »juxta  illud  :  «  Adjutor  in 
opportunitatibus  (Psul.  ix).  »  —  «  Et  Omnipotens 
sinijulorum  causas,  »  id  est  quid  cuique  expediat, 
«  intuetur,  »  quia  videlicet  ut  sapiens  medicus,ab- 
scirtil  virus  putredinis  ferro  tribulationis,  et  quo 
voces  a^gri  audire  dissimulat,  eo  fidem  aegritudi- 
nis  procurat.  Idcirco,  o  tu  aliquis,  quicunque.  ipsa 
ad.jutorii  larditale  frangeris, 

Vebs.  14.  —  «  Etiam  cum  dixeris  :  Non  conside- 
rat,  »  id  est  cum  desperationis  procella  turbatus  pu- 
taveris,  quod  Deus  non  curet  bumana,  «  judicare 
coram  illo,  »  id  est  bona  ejus  ad  memonam  revo- 
cando,  mentem  concussam,cilius  in  portu  spei  col- 
loca,  «  et  exspectaeum,  »  quia  videlicet  veniet  au- 
xillium  ejus,  et  non  tardabit,  quamvis  tardum  vi- 
deatur  tibi.  «  Exspecta,  »  inquam,  et  «  ne  zelave- 
ris  pacem  peccatorum  videns  (Psal.  lxxii).  » 

Vers.  15,  —  «  Nunc  enim  non  infert  furorem 
suum,  »  subaudi  impiis,  quibus  in  futuro  493  re- 
servaturflagellum  «ternffi  damnationis,  «  nec  ulcis- 
citur  scelus  valde,  »  subaudi  nunc,  eorum  quos 
damnat  in  perpeiuum.Quod  bene  in  eo  signatum  est 
quod  Cham  peccante,  filius  ejus  Chanaan  maledi- 
citur,  dicente  paire,  «  maledictus  Chanaan  puer, 
servus  erit  iratribus  suis  (Genes.  ix).  Quid  estenirn 
quod  Cham  peccante  filius  ejus  sententiam  ultionis 
accipit,  nisi  quod  reproborum  nequitia?  quasi  non 
in   se,   sed   in    posteritate    perculiuntur,  dum   hic 


si  dicat :  Quamvis  «  eloquentia  mea  gravis  sit  tibi, 
et  terreat  te  miraculum  meuin  (cap,  xxxm),  »  sus- 
tine  sapienliam,  quam  labor  esl  libi  audire,  etin- 
dicabo  tibi  ;  adhuc  enim  habeo  quod  pro  Deo  lo- 
quar,videlicetcuiobsequiumpraesto,dum  teconfuto. 
Vers.  3.  —  «  llepelam  scienliam  meam  a  prin- 
cipio,  »  videlicet  quiacum  eo  lojuor  cui  semel  non 
est  dictum  satis,quia  non  intelligil.  «  Et  op-ratoreiu 
meum  probabo  justum.  »  Hoc  modo  dum  quasi  pro 
Dei  justitia  loquitur,apud  humana  judicia,quidquid 
arroganler  effluit,  excusari  arbitratur. 

Vers.  4.  —  «  Vere  enim,  inqnit,  absquemendacio 

sermones  mei.»  Magis  ac  magis  in  impudentiam  sui 

foras  erumpit,  utpote  gloriam  illam  non  habens, 

qua  sancti  doctoris  anima  gloriatur,  sicut  scriptum 

B  esl  :  «  Oinnis  gloria  ejus  filiae  regis  ab  intus  (Psul. 


xliv;.  »  Unde  et  subdit:  «  Ei  perlecta  scientia  pro- 
babitur  tibi.  »  Nimirum  magna  se  dicturum  sentit, 
sed  nimirum  corde,  quod  de  semetipso  aestimavit, 
do^ere  non  potuit.  Postquam  inflatas  animi  cogita- 
tiones  per  verbaelalionis  exhalavit,  fortem  senten- 
tiam  subdidit  dicens  : 

Vers.  5.  —  «  Deus  potentes  non  abjicit,  cum  et 
ipse  sit  potens,  »  videlicet  quia  potentia  temporalis 
vel  etiam  copula  ronjugalis,  et  si  aliquando  nocent, 
non  ex  semetipsis,  sed  ex  his  quae  circa  ipsa  sunt, 
nocent,  id  est  exmalisqua;  circaillaex  hujus  mundi 
cuca  succrescunt.  Bona  namque  est  ordine  suo  po- 
tentia,  sed  cauta  regenlis  indiget  vita.  «  Deus  ergo, 
inquit  potentes  non  abjicit,  «subaudi  pro  eo  quod 
Q  poientes  sunt,  cum  et  ipse  sit  potens,  quod  procul 
dubio  repugnans  esset.  Nam  potentem  esse,  et  po- 
tentem  proeoquod  potens  est  abjicere,  manifestum 
est  sibi  repugnantia  esse.  Sed  quolies  abjicit,  si- 
cut  et  te  quondam  potentem  abjecit,  propter  impie- 
tatem  ipsorum  hoc  agit.  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  6.  —  i  Sed  non  solvat  impios.  »  Ac  si  di- 
cat  :  Nequaquam  justam  potentiam,  sed  pravam 
actionem  damnat  potentium.  «  Non  salvat,  inquam 
impios,  et  judicium  paupenbus,  tribuit,  »  id  est  hu- 
milesperjudieium  liberos  reddit,  vel  certe  judicium 
pauperibus  tribuit,  quia  qui  nunc  nequiter  oppri- 
munlur,  ipsos  tunc  judices  super  oppressores  suos 
venire  faciet,  ut,  quanto  huic  mundo  magna  huini- 
litate  despecti   sunt,  tanto  tunc  acceptis  sedibus 


quidem  inulte  perliciunt,  sed  in  posterum  feriun-  D  m;'Jori  eu-mine  potestatis  excrescant. 


tur.  «  Ergo,  inquit,  Job  Irustra  aperuit  os  suum, 
subaudi  durn  dicit :  «  Quare  ergo  impii  vivunt, 
sublevaii  sunt,  confortatiquii  divitiis  (Job.  xxi),  »  el 
bis  similia,  «  et  absque  scientia,  »  id  est,  nesciens 
quid  dirat,  «  verba  multiplicat.  »  Ac  si  dicat :  Et 
nihil  scit,  el  multa  dicit. 

Cap.  XXXVI,  v&RS.  1.  —  «  Addens  quoque  Eliu, 
etiatn  ha?c  locutus  est,  »  videlicet  quasi  adhuc 
nibil  dixent  rursus  inchoat,  et  loqnaciter  infert 
quae  sentit,  cum  beatum  Job  de  vitio  loquacitatis 
accusat, 

Vers.  2.  —  «  Sustine  me,  inquit,  paululum.»  Ac 


Vers.  7.  —  «  Non  auferet  a  juslo  oculos  suos,  » 
tunc  scibcetcum  hicinjustorum  crudelitatibussine 
vindicta  laceratur,prnpter  quod  ab  illo  Deus  abstu- 
lisse  oculos  suos  putatur.  «  Non  auferet,  inquam, 
oculos,  »  ed, vindictam  provide  differt.  «  Etregesin 
solio  collocat  in  perpetuum,  »  id  est  illos  qui  tenta- 
tionum  suanim  motibus  non  consentiendo succum- 
bere  sed  regeudo  prseesse  noverunt,  ab  hac  pote- 
state  regiminis  transfertad  potestntem  retributionis 
«  et  illi  eriguntur,  »  ul  videlicet  qui  regendo  semet- 
ipaos  ad  tempus  fatigati  sunt,  in  erecttonis  internre 
solio  in  perpetuum  collocentur,  juxtaillud  :  «  Qui 


1137 


commi:nt.  in  job. 


1138 


vieerit,  dabo  ei  sedere  mecum  in  throno  meo  (Apoc.  A 
xxxi),  »  etc. 

Vers.  8.  —  «  Et  si  fuennt  in  catenis,  »  id  est  in 
ipsa  adhoc  retentione  peregrinationis,  vel  etiam  in 
poen.i  temporalis  atQictionis,  «  et  vinciantur  funi- 
bus  paupertatis,  id  est  doleant.  quod  carent  veris, 
quae  in  turturum  reservantur,  divitiis. 

Ve  s.  9.  —  «  Indirabit  eis  opera  eorum,  »  id  est 
ad  memcriam  reducet  eis,  quia  peregrinationem 
hanc  vel  afQictionem  ipsi  meruerunt,  «  et  scelera 
eorum,  quia  violenti  luerunt,  »  subaudi  indicabit 
eis,  v,  gr.,  sicut  Paulo  revelabat  scelera  sua  di- 
ceuti  :  Qui  prius  Fui  blasphemus,  et  persecutor,  et 
contumeliosus  (/  lim.  i),  etc. 

Vers.  10.  —  «  Revelabit  quoque  aurem  eorum,  » 
id  est  percipi  faciet  bonoruin  aeternornmdesiderium  r> 
«  ut  corrupiat,»  id  est  ut  mala  quae  perpetraverunt, 
agnoscere  faciat,  «  et  loquetur,  ut  revertantur  ab 
iniquitate,  »  id  est  adversa  illis  evenire  permittit, 
ut  virtus  eorum  perficiatur  in  infirmitate  (//  Cor. 
xu),  juxta  illud  :  «  In  camo  et  freno  maxillas  eo- 
rum  constringe  (Psal.  xxxi).  » 

Vers.  11. —  «  Si  audierint  et  conservaverint,  » 
id  est  si  ejusmodi  loquelam  ralionabiliter  intelle- 
xerint,  «  complebunt  dies  suos,  »  subaudi  prfsen- 
tes,  «  in  bono,  »  id  est  in  recta  actione,  «  annos 
suus  in  gloria,  »  id  est  in  superna  retributioue. 

Vers.  12.  «  Si  autem  non  audierint,  »  id  est  si 
flagellis  emen  lari  noluerint,  «  transibunt  per  gla- 
dium,  et  consumentur  stultitia,  »  quia  videlicet  et 
hic  jam  poenas  percussionis  sentiunt,  et  in  futuro 
justae  retributionis  non  evadunt.  Quod  ut  justum 
esse  demonstret,  potinus  subinfert  , 

Vers.  13.  —  «  Simulatures  et  callidi  provocant 
iram  Dei,»  ac  si  dicat :  ideo  non  audiunt.id  est  non 
recognoscunt  scelera  sua.imo  et  ideo  a  Qagellis  prae- 
sentibus,  ad  a?terna  Iransferuntur,  quia  sunt  «  si- 
mulatores  et  callidi,  »  idest  quiacallide  sancli  vo- 
luerunl  videri,  et  in  hoc  provucant  iram  Dei.  Cum 
simulatores  diceret,  apte  subjunxit  et  callidi,  quia 
nisi  ingenio  calleant.quod  videri  appelunt,  congrue 
simulare  non  possunt.  «  Provocant,  inquam,  iram 
Dei.  »  In  quo  ?  videlicet  in  eo  quod  sequitur  :  o  Ne- 
que  clamabunt  cum  vincti  fuerint,  »  id  estpeccata 
sua  nun  confltebuntur  in  Qagella  percussionis  de- 
prehensi.  Qui  euim  iniqua  agens  humana  de  se  ju- 
dicia  sub  specie  sanctitatis  incipit,  etiarn  cum  fla-  D 
gello  percutitur,  iniquum  se  prodere  refugit,  quia 
sanctus  videri  consuevit.  Quapropte.r  eveniet  eis 
quod  sequitur  : 

Vers.  14. —  »  Morietur  in  tempestate  anima  eo- 
rum,  »  videlicet  quae  humanae  laudis  pessima  tran- 
quil.itate  laetabatur.Quasi  tranquillurn  namque  vi- 
debantur  vivere,  curn  de  sanctitatis  curarent  laude 
gaudere.  «  Morietur,  inquam,  in  tempestate  anima 
eorum,  »  scilicet  ut  penculum  vitari  non  possit, 
quod  in  tali  tranquillitate  praevideri  non  potuit, 
«  et  vita  eorurn,  »  subaudi  qui  viriliter  vivere  puta- 
bantur,  «  inter  effeminatos,  »  subaudi  morietur,  id 


est  inter  luxuriosos,  quorum  mens  rerum  tnnsito- 
riarum  delectatione  corrumpitur.  Sed  et  sicul  in 
alia  translatione  legitur:  «  Vita  eorum  vulneratur 
ab  angelis,  »  id  esl  a  nuntiis  veritatis.  Effeminato- 
ruin  enim  vitam  angeli  vulnerant,  dum  nuntii  ve- 
ritatis  eam  jaculis  sanclae  praedicationis  impugnani, 
imo  et  in  judicio  cum  Deo  condemnant.  Quia  de 
damnatione  reproborum  dixit,  de  ereplione  humi- 
lium  subjungit. 

Vers.15.  —  «  Eripiet  de  sua  pauperem  angustia,  » 
tunc  subaudi  cum  uoumquemque  humilem  de  hac 
suae  peregrinationis  afflictione  liberat.  «  El  revela- 
bit  in  tribulatior.e  aurem  ejus,  »  id  est  auditum 
cordis,  quem  saepe  hujus  mundi  prosperitas  clau- 
dit,  aperiet  verberibus. 

Vers.  16.  —  <  Igitur  salvabit  te  de  ore  angusto 
latissime.  Ac  si  dicat  :  Itritur  et  te,  o  Job,  si  non 
fueris  simulator  et  callidus,  et  si  clamaveris  vin- 
ctus,  id  est  si  percussus  lua  494  peccata  confessus 
fueris,«  salvabit  te  de  ore  angusto,  >  id  est  de  vora- 
gine  peccatorum,quae  quisquis  incidit,semetipsum 
quasi  in  puleum.vel  in  foveam  mergit.  Unde  Psal- 
mista  :  <•  Non  me  demergat  lempestas  aquse,  neque 
absorbeat  me  profundum,  neque  urgeal  super  me 
puteus  os  suum  (Psal.  lxviii).  »  Quem  enim  ini- 
quitas  in  mente  commovit,  quasi  tempestas  aquae 
rapuit,  jamque  in  puteum  cecidit,  qui  iniquitatem 
opere  perpetravit.Quem  si  longaconsuetudo  depres- 
serit,  jam  puteus  os  suum  coangustavit.  «  Sed  sal- 
valal  te.inquit,  de  ore  angusto  latissime, »  subaudi, 
voraginis.a  Latissime.inquam.»  —  «  Et  non  habente 
fundamentum  subler  se.  »  Nam  vorago  inferni  recte 
fundum  non  habere  creditur,  quia  quisquis  ab  illo 
rapitur,  in  immensum  devoratur.  Quam  immensi- 
tatem  ejus  exprimere  voleus  propheta:  «  Dilatavit, 
inquit,  infernus  animam  suam,  et  aperuit  os  suum 
absque  ullo  termino  (Isu.  iv).»  — «  Requies  autem, 
inquit,  mensae  tuae,  >•  id  est  refecto  satietatis  inler- 
nas,  «  erit  plena  pinguedine,  »  id  est  praeparabitur 
in  aeternae  voluptatis  deleclatione.  Hujus  mensaa 
epulas  esuriens  Propheta  :  «  Satiabor,  inquit,  cum 
manifestabitur  gloriatua  (Psal.  xvi).  » 

Vers.  17.  —  «  Causa  tua  quasi  impii  indicata  est, 
causam  judiciumque  recipies.  »  Ac  si  dicat :  Si  talis 
et  tu,  o  Job,  fueris,  causa  quidem  tua  sorte  quasi 
impii  judicabitur,  quia  videlicet  propter  peccata  pa- 
terno  flagello  judicaris,  vel  tu  vel  quilibet  filius 
quem  Pater  Deus  diligit  aut  recipit.  Sed  poslmo- 
dum  «  causam  judiciumque  recipies,  »  scUicet,  ut 
tanto  tunc  potius  cuncta  judices,  quanto  nunc  in 
te  subtilius  cuncta  judicantur. 

Vers.  18.  —  «  Non  te  ergo  superet  ira,  ut  aliquem 
opprimas,  »  id  esl  neque  conlra  Deum  murmures, 
ceque  conlra  hominem  quempiam  sup^rbias  ; «  nec 
multiludo  donorum,  »  id  est  nec  quantitas  sapien- 
tias,  nec  aestim  tio  judicii,  qu£e  Dei  dona  sunl,  «  in- 
clinet  te,  »  subandi  a  vera  virtute.  Notandum  quod 
non  ait  multitudo  donorum  exlollat  te,sed  ail,«  nec 
multitudo  donorum  incliuet  te.id  est  male  humiliet 


1139 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1140 


te.  Omnis  eni:n  qui  temporaliler  extollitur,  eo  ipeo  A  aliquando   quod  pungut.  Ima  enim  jam  moralitatis 


quo  extollitur  inclinatur,  quia  cum  se  exterius  eri- 
git,  inlus  cadit.  Inquibusdum  codicibus  scribilur, 
necmultitudo  locorum  inclinet  te,  acsi  voce  arro- 
gantium  sanclae  Ecclesiaa  diceretur  :  Quia  nunc  ubi- 
que  Udei  reverentia  coleris,  cave  ne  ejusdem  reve- 
rentiae  lastibus  extollaris. 

Vers.  19.  —  «  Depone  magnitudinem  tuam  abs- 
que  tribulatione,  »  id  esl  etiam  dum  in  tribulatione 
non  es,  el  pacem  vel  prosperitatem  habes,  nequa- 
quam  magnitudinemteconfidashabere.  «  Etomnes 
robustos  fortitu  iine  »  subaudi  depone,  ne  confidas 
te  habere.  Ne  glorieris  tibi  dictum  esse  :  «  Pro  pa- 
tribus  tuis  nati  sunt  tibi  filii  (Psnl  xjav),  »  id  est 
priores  quidem    patres    fortes  et  magni   moriendo 


descrit.et  ad  propbetiae  summacon.-cendit.  Nec  mi- 
randum  quod  vir  arrogans  impleri  spiritu  prophe- 
tico  potuit,  cum  Saul  Cham  in  numero  Propheta- 
rum  fuerit  (I  Reg.  x),  et  quod  majus  esl,  asina 
quoque  ex  visione  angeli  rationabilia  verba  acce- 
perit  (Num.  xxu).  Sed  sicut  eadem  asina  verba 
quidem  rationis  edidit,  ncc  lamen  ad  permutalio- 
nem  natura  rationalis  accessit,  sic  nunc  Eliu,  vel 
quilibet  indignus.sancta  propheticae  verba  nonnun- 
quam  accipit,  sed  tamen  sanctilatis  gloriam  non 
attingit.  Sic  ergo  suinenduin  est  de  hujtis  doctnna 
quod  flagellat,  ut  tamen  sollicite  cavendum  sit  de 
elatione  quod  vulnerat. 

Vicrs.  22.  —  «  Ecce,  inquit,  Deus  excelsus,  »  sci- 


vocantur  ad  praemium,  sed   eorum  vice  debiles  ad  p  licet  Redemptor  humani  generis,  qui  humilis  in  in- 

lirmitate  videbitur,  manet  excelsus,  excelsus,  in- 


certarnina  roborantur 

Vehs.  20.  —  ((  Ne  protrahas.  inquit,  noctem,»  id 
est  ne  sis  insipiens,  neque  te  in  tantam  ignorantiae 
mergas  obscuritatein,  «  ut  aseendant  poptili  pro 
eis,  »  subaudi  robustis,  id  est  ut  in  locum  foriium 
numerositatera  subroges  populariurn,  id  est  infir- 
morum.  Hoe  arrogantes  viri  in  eo  dicunt,  quod 
convalescere  non  credunt  eos  quos  infirmos  ali- 
quando  noverant,  et  permutalos  aut  praelatos  vene- 
rari  despiciunt,  quosdespicabiles  aut  privatosfuisse 
meminerunt.  Vel  ita  moraliier.  «  Depone  magnitu- 
dinem  tuam  absque  tribulatione,  »  id  est  quia  jam 
in  ipsa  adversitate  consideras  quod  Irustra  prius  de 
te  magna  sentiebas,  disce  humiliter  sentire.etiamsi 
non  sis  in  tribulatione.  «  Etomnes  robustos  fortitu- 
dine,  »  id  est  omnes  motus  cordis  nimium  in  sua 
fortitudine  prassumenlis,  suhaudi  depone,  ut  jam 
dictum  est,  absque  tribulalione.  Robiisti  quippe 
sunt  prassumptuosi  motus  cordis,  quos  tunc  depo- 
nimus,  quando  pulsante  molestia  cogimur  pensare 
quid  sumns.  «  Ne  protrahas  noctem  »  id  est  ne  ha- 
beas  tristitiam  usque  ad  desperationem  perseve- 
rantem,  ne  ascendant  populi  pro  eis,»  id  est  ne 
prosiliant  multiplices  et  indignas  cogitationes  pro 
supradictis  robustis  velsnperbismotibus  cordistui. 
Qucs  nimirum  populos,  id  est  cogilationes  >tultas, 
Propheta  per  divinum  auxihum  subigere  conlidens  : 
«  Protector  meus,  inquit,  et  in  ipso  speravi,  qui 
subdit  populossub  me  (Psal.  cxliii),»  videlicet.ut 
non  per  abrupla   phantasmatum   mentem  rapiant, 


quam,  «  in  fortitudine  sua,  »  quia  videlicet  elsi  cru- 
cifixusest  ex  infirmitate,  sed  vivilex  virtuteDei  (// 
Cor.  xui),  imo  ipsa  est  virtus  et  sapientia  Dei 
(/  Cor.  i).  El  nullus  ei  similis  in  legislaloribus,vide- 
licet  quales  fuerunt  Moses,  Josue,  vel  etiarr.  Pro- 
phetae  (Mullh.  16),quorum  unum  dicebant  homines 
esse  eumdem  Filium  hominis,  cum  alii  Joannem 
Baptistam,  alii  Heliam,alii  dicerent  esse  Jeremiam 
(Luc.ix).  «  Nullus,in<]uani,ei  similis  in  «  hujusmodi 
(i  legislatoribus, »  quia  videlicet  isti  omnes  gratuito 
vocatiex  peccatisad  innocentiam  redeunt,hic  aulem 
homo  sinepeccato  est,filius  sine  adoptione.  Et  illi 
quidem  ab  his,  quod  in  semetipsis  experti  sunt, 
proedicamio  alios  reducunt,  hic  vero  nec  perpetra- 
Li  vitunquam  quod  redarguit. 

VEns.  23.  —  «  Quis,  inquit,  polerit  scrutari  vias 
ejns  ?  »  subaudi  nullus.Uude  et  Apostolus  :  <i  0  al- 
titudo,  inquil,  divitiarum  sapienliae  et  scientiae  Dei 
quam  incomprehensibilia  sunl  judicia  ejus,  et  inve- 
stigabiles  viae  ejus  (Rom.u),  »  scilicet,  tam  in  repul- 
sione  Judaeorum  quam  in  electione  gentium,  et  in 
caeteris  tatibus.  «  Aut  quis  potestei  dicere,  Opera- 
tus  es  iniquitatem  ?»  Ac  si  dical  :  cujus  perscrutari 
actio  nou  potest,  quo  pacto  eum  tu  reprebendere 
potes?  Nemo  enim  bene  judicat  quod  ignoral. 

Vers.  24.  —  «    Memento,   inquit,    quod  ignores 

opusejus,»  id  est  judicia  ejus,de  quibus  Psalmista  : 

«  Judicia,  inquit,  lua  abyssus  multa  (Psu/.xxxv).  o 

Item  :  «  Et  posuit,  inquit,  tenebras  latibulum  suum 

sed   ralioni  subditae    cogitationes  hnmiliter  con-  D  (Psal.  17).  »  Et  alibi  :  «  Abyssus  sicut  vestimentum 


quiecant. 

Vers.  21.  —  «  Gave,  inquit,  ne  declines  ad  ini- 
quitatem,»  id  est  ne  extollaris  in  superbiam,»  hanc 
enim  ccepisti  sequi  post  miseriam.  »  Ac  si  dicat  : 
idcirco  nunc  tibi  consulo  cavere  superbiam,quia  tu 
ex  quo  mala  sustinere  ccepisti  ferventi  cordeimpa- 
tientiae  te  facibus  infiammasti.  Harc  in  bealo  Job  id- 
circo  Eliu  protulil,  quia  videlicet  nesciebat  quod 
omnia  quae  dixit,  non  de  iniquilate  impalientiae,sed 
de  virtnte  veritatis  protulit,  qui  ab  interni  judicis 
sentenlia  nec  cum  se  justificaret,  erravit.  Eliu  do- 
ctus  et  arrogans  proferl  aliquando  quod  mulceat, 


amictus  ejus  [Psal.  cin).  »  Opus,  inquam,  ejus 
ignoras,  «  de  quo  cecinerunt  viri,  »  id  est  cujus 
nobis  potentiam  innotescunt  vel  spiritus  superni, 
vel  doctores  quique  perfecti.  Ac  si  dicat  :  De  quo 
fortes  quique  locuti  sunt,ejus  opera  mensuram  tuae 
notitias  eo  ipso  quo  humanitale  circumsciberis, 
transeunt.  Sed  licet  magnitudo  illius  495  nulla 
sensus  hum&na  subtilitate  penetrelur,  tamen. 

Vers.  25.  —  «  Omnes,  inquit,  homines  vident 
eum,  »  quia  videlicet  ex  ratione  eonspiciunt.«  Invi- 
sibilia  »  namque  ejus,  ait  Apostolus,  «  a  creatura 
mundi  per  ea  qua?  facta  sunt  intellecta  conspiciun- 


1141 


COMMENT.  IN  JOB. 


1142 


tur  {Rom.  i).  »  Et  «  unusquisque  intuetur  procul,  »  A.  ccelum  oculos  attolliraus,  non  ccelum.sed  ipsasin- 


id  est  non  ilium  per  speciem  vident,  sed  adhuc  per 
solam  pensant  ejus  operum  adniirationem.  Procul 
namque  illnm  hic  etiam  electi  conspiciunt,  quia 
necdum  claritatem  illius  per  acumen  intimae  visio- 
nis  apprehendunt.  Et  quasi  quaeras  ubi  illum  vi- 
dent,  aut  ubi  de  procul  intuentur,  ne  localem  pntes. 
Vers.  20.  —  «  Ecce,  inquit,  Deus  magnus,  »  id 
est  et  hic  et  ubique  est  :  «  Deus  magnus,  »  et  incir- 
cum?criptus,  «  vincens  scientiam  nostram,  »  id  est 
major  quam  nostra  possit  comprehendere  scientia, 
quia  videlicet  quidquid  nunc  scimus  de  claritate 
magnitudinis  ejus,in(ra  ipsum  est,  cujus  lunc  ali- 
quil  quasi  ex  partecognoscimus,  quando  eum  nos 
digne  cognoscere  non  posse  sentimus    »  Deus,  in- 


tuemur,  et  visus  noster  prius  interluso  aere  pasci- 
tur,ut  postmodum  solis  radios  contempletur  ;  verbi 
gratia.si  in  sludio  devotionis  Dominicae  et  charita- 
tis  accendimur,  Petri  et  Joannis  exemplo  quasi  nu- 
bium  contemplatione  formamur.  Quid  enim  devo- 
tius  Petro  quiad  Dominum  festinans  fluida  maris 
terga  calcare  non  timuit  ?  (blatth.  xiv.)  Quid  cha- 
rius  Joanne,qui  per  amorem  in  ipso  Auctoris  no- 
stri  pectore  requievit  ?  [Joan.  xxi.)  Ilem  quia  et  pro 
pheta?  nubes  sunt,  ut  praedictuin  est,  si  praeceptis 
ccelestibus  obedire  cupimus,  ad  obedientiam  Abra- 
hae,  qui  lilium  suum  unicum  immolare  jussus  non 
renuit  {Gen.  xxn),  oculos  levamus.  Et  si  patientise 
studemus.quid  Isaac  patientius  intuemur.qui  ligna 


quam,  magnus,  »  et  non  solum  magnus,  sed  et  ae-  g  portat,  de  holocausto  interrogat,  atque  post  paulu 


ternus.  Hoc  est  quodsequitur:«  Numerus  annorum 
ejus  inaestimabilis,  »  quia  videlicet  aeternitas  ejus 
nec  initio  oritur,  nec  fineterminatur.  Et  licetasternae 
quoque  sint  quaedam  creaturae  in  hoc  omnis  seter- 
nitas  summae  aeterniiati  dissimilis  est,  quia  praeter 
illum  quaecunque  aeterna  sunt,  eeterna  esse  ccepe- 
runt,  Deus  autem,  ut  dictum  est,  et  sine  fine  et 
sine  initio  est. 

Post  commemoratam  magnitudinem  atque  oeter- 
nitatem  ejus,  restatetiam  ut  quid  agal  audiaraus. 

Vers.  27.  —  «  Qui  aulert,  inquil,  slellas  [stillas] 
pluviae,  »  id  est  sanctos  illos,  qui  sic  vitae  suae  me- 
rilis  lucent,  ut  etiam  sermone  praedicationis  pluant 
videlicet,  qualesMoyses,  lsaias,  Jeremias,  ceterique 
prophetas  fuerant.  «  Aufert, »  inquam,  duni  eorum 
animas  ab  hac  corruptibili  carne  exirait,  «  el  effun- 
dit  imbres  ad  instar  gurgilum,»  id  est  abundantiio- 
rem  dat  doctrinam  per  apostolos,  qui  post  illos  ve- 
nerunt.  Nam  poslquam  illos  ad  secreta  morientes 
abstulit,  per  istos  vis  uberior  praedicationis  emana- 
vil.  Vel  ita  :  «  Qui  aufert,  »  scilicet  a  Judaeis,  stellas 
«  pluviae,  »  id  est  santos  apostolos,  ne  pluant  super 
eos  doctrinam  gratias  suae,  «  et  effundit  imbres  ad 
instar  gurgitum,  »  id  est  doctrina  ejusdem  graliae 
copiosius  mundnm  rigat  universum.  Vel  ita  ut 
utrumque  factum  in  F.cclesia  non  inconvenienter 
intelligatur,  dum  apostolorum  animas  a  corporibus 
solutas  suscepit  in  secretis  suis  quasi  a  cceli  facie 
stellas  pluviae  abscon  lit,  sed  postin  morem  gurgi- 
tum  imbres  dedit,quia  per  expositorum  seqnentium 
linguas  fluenta  divinae  scientiae  larginre  effusione  D 
patefecit.  Nam  quod  illi  sub  brevitate  locuti  sunt, 
hoc  isti  exponendo  multiciter  auxerunt. 

Vers.  28.  —  «  Qui,  »  subaudi  gurgites,id  est  do- 
ctores,«  de  nubibus.inquit,  fluunt,»  id  esl  profundre 
praedicationis  originem  ab  eisdem  sanctis  aposlolls 
acceperunt,  quia  videlicet  si  ex  sanctis  apostolis  vis 
intelligentiae  non  inciperet,  nequaquam  perorado- 
ctorutn  lar^ior  manaret.  «  De  nubibus,  inquam, 
fluunt.  Quae  praetexunt  cuncta  desuper,  »  videlicet, 
dum  transire  intellectus  noster  ad  divina  nititur, 
prius  per  sanclorum  praecedentium  exempla  forme- 
tur,  quomodo  nubibus  aerem  praetexentibus,  si  in 


um  ligatur,  et  non  loquitur,  arae  superponitur,  et 
non  reluctatur?  t\en.  vi,)  Sic  et  a  caeteri3  virtutum 
exempla  sumentes,  quasi  nubes  intuemur,ut  post- 
modum  solem  verum  in  seipsum  videre  possumus. 
«  PrEetexunt,inquit,nubes  cuncta  desuper,  »  et  hoc 
non  nisi  per  divinam  voluntatem,  velgratiam.  Hoc 
est  quod  sequitur. 

Vers.  29,  30.  —  «  Si  voluerit  extendere  nubes 
quasi  tentorium  suum,  »  id  est  per  mundi  latitudi- 
nem  diffundere  sanctos,  vel  ministros  suos  in  qui- 
bus  habital,  patens  in  opere,  sed  latens  in  corde, 
nubes  enim,  id  est  sancti  pradicatores,  recte  ten- 
torium  ejus  dicuntur,  quia  videlicet  ad  nos  Deus 
per  gratiam  veniens,  intra  praedicatorum  suorum 
menles  operelur.  «  Si  voluerit,  inquam,  nubes  ex- 
lendere,  »  ut  dictum  est,»  et  fulgurare  lumine  suo 
desuper,  »  id  esl  miracula  sua  facere  per  eosdem 
praedieatores  quibus  hominum  tenebras  illuslret, 
«  cardines  quoque  maris  operiet,  »  id  est  ad  fidem 
etiam  terminos  mundi  perducet,  et  in  una  fide 
Orienlis  limilem  Occidentisque  conjunget. 

Vers.  31.  —  «  Per  haec  »nim,  inquit,  judicat  po- 
pulos,  »  id  est  per  harum  guttas  nubium,quae  sunt 
verba  praedicatorum,  per  haec  fulgura  miraculorum 
vocat  ad  poenilentiam  territa  corda  populorum,quia 
videiicet  dum  superna  audiunt,  dum  mira  opera 
tendunt,aeterna  pertimescentes  tormenta  dijudicaut 
semetipsos,  ut  non  judicentur  a  Deo. «  Et  dat  escas 
multis  mortalibus,»  scificet  per  haec  eadera,  quate. 
nus  et  peccantes  de  aeternis  suppliciis  sancli  praedi- 
catores  terreant,  et  pcenitentes  de  superni  regni 
gaudiis  pascant.  Notandum  quod  non  ait  cunctis, 
sed  «  multis  dat  escas  mortalibus,  »  quia  videlicet 
scriptum  est  :  «  Non  omnium  est  fides  (//  Thess. 
m).  o  Et  bene  atque  ordinate  dixit,  quod  «  per  » 
has  «  nubes  »  prius  «  judicat  populos,  »  et  post- 
modum  «  escas  praebet,  »  quia  nimirum  verbum 
praedicaliunis  prius  peccatorem  timore  conculit,  et 
postmodum  per  spem  consolationis  nutrit.  Cnm 
autem  «  pra?bet  escas  multis  mortalibus,  »  ut  di- 
ctum  est,  id  est  solis  humilibus,  econtra  superbis 
agit  quod  sequitur. 

Vers.  32.  —  «  Immanibus  [in  manibus]  abscon- 


1143 


RUPEiiTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1144 


dit  luccrn.  »  Immanes  quippe  sunl  qui  se  elatisco-  A.  ctiouis  a  Patre  secundum  promissum  Filii  proce- 


gitationibus  extollunt,  suntque  sapientes  in  oculis 
suis,  et  coram  semetipsis  prudentes  (Rom.  xiJ.Qui- 
bus  «  abscondit  Deus  lucem,  »  id  est  veritatis  co- 
gnitionem.  Sicut  ait  in  Evangelio  Dominus  :  «  Et 
revelat  eam  parvuhs  (Multh.  xi  ;  Luc.  x),  »  id  est 
humilibus.Sed  tamen  aliquando  et  bocimmanes  lux 
supenice  gratia?  respicit.  Unde  et  subditur:  «  Et 
praecipit  ei,  »  subaudi  luci,  «  ut  rursu6  adveniat,» 
quiavidelioet  veritatis  lumen,  quod  elatis  mentibus 
absconditur,  eisJem  afflictis  humiliatisque  revela- 
tur.  Potest  hoc  specialiter  de  Judeeis  inielligi,  qui- 
bus  ob  superbiam  lux  veritatis  nunc  absconditur, 
sed  rursus  Domino  praecipiente  adveniet.  Nam  «  si 
fuerit  nuinerus  filiorum  Israel  sicut  arena  maris, 
reliquis  salvae  lient  [Hom.  ix) 
mundi  recipientur  ad  fldem. 

Vkrs.  33.  —  «  Annuntiat  de  eo,  »  subaudi  luce, 
de  illa  coelesti  patria  cui  ipse  praesidet,  quam  vi- 
gione  sua  reficiens  replet,  cujus  vera  haereditaslux 
est ;  «  annuntiat,  inquam,  amico  suo,»  id  est  animi 
sui  custodi,  qui  voluntatem  vel  praeceptum  ejus  cu- 
stodit,  amicus  enim  quasi  animi  custos  dicitur. 

Quid  illi  de  bac  luce  annuntiat?  «  Quod  possessio 
ejus  sil,  »  scilicel,  ex  quo  ipse  sunima  pietate  ima 
nostra  suscipiens,  ima  summis  conjunxit.  Inde  re- 
dempto  homini  annuntiatum  est  de  illa  luce,«  quod 
possessio  ejus  sit,  et  ad  illam  possit  ascendere,  » 
quod  videliret  impossibiie  esset,  498  nisi  ipsc,  ut 
dictum  est,  «  imminutus  paulo  niinus  ab  angelis 
(Psalm.  vm),  ad  nos  descenditset. 

Gap.  XXXVII,  Vebs.  t. —  «  Super  hoe,inquit,ox- 
pavit,«  id  est  in  admirationis  excessum  raptum  est, 
«  cor  meum,  et  remotum  est  de  loeo  suo,  »  id  est  a 
delectatione  vitae  praesentis  avulsum  est,  et  transla- 
tum  in  amorem  aeternitatis.  «  Super  hoc,  »  inquam, 
subaudi  quod  annuntiatun:  est  posse  hominem  ad 
hanc  lucem,  ascendere,  «  expavit,  »  ut  diclum  est, 
o  cor  meum.  »  Cujusenim  cor  non  in  hujus  pietatis 
admiratione  exsiliat?  Cujus  torpor  non  in  subluui- 
tate  tantae  considerationis  expavescat  ?  Quomodo 
autem  annuniietur  quod  praedictum  est,  vel  quali- 
ter  interna  cogitatione  tangatur  quis,  et  ad  spiri- 
tualia  sensificetur,  adjungit : 

Vers.  2.  —  «  Audiet  auditionem  in  terrore  vocis 
ejus.  »  —  "  Audiet  [audite],  »  videlicet  interius,  id 


dentem.  Nam  per  os  recte  unigenilus  Filius  desi- 
gnatur,  ut  ibi  :  «  Osculetur  me  osculo  oris  sui 
(Cant.  l),  id  esl  tangat  me  dulcedine  praesentiee 
ftedemptoris  mei  :  oris  enim  nornine  sicappellatur, 
ao  si  patenter  verbum  dicatur.sicut  nos  quoque  pro 
verbi8  linguam  dicere  solemus.  Per  sonum  quoque 
Spiritus  sanctus  recte  accipilur,  decujus  signitica- 
tione  scriptum  est  :  «  Factus  est  repenle  de  coelo 
sonus  tanquam  advenientis  spiritus  vehementis 
(Act.  n).  »  Quid  vero  hoc  quod  supradictum  est, 
«  annuntiat  amico  suo  (Job.    xxxvi).  » 

Vkrs.  3.  —  «  Subler  omnes,  inquit,  coelos  ipse 
considerat,  et  lumen  illius  super  lerminos  terrae,» 
id  est  et  summa  rogat,  et  etiain  extrema  non  dese- 
id  est  iu  fine  g  rit,  sicque  supernis  spiriiibusest  praesens,  ut  homi- 
nibus  non  sit  absens,  quibus  aununiiat,  ut  jam  di- 
ctum  est,interna  locutione  sperandam  suae  lucis  vi- 
sionem  (ibid.).  Si  autem  coelos  illos  intelligi  placet, 
de  quibus  scriptum  est :«  Cceli  enarrant  gloriam  Dei 
(Psal.  xvin),  »  id  est  sanctos  apostolos,  qui  maxime 
audierunt  supradictum  sonum,  id  est  Spiritum  san- 
ctum  procedenlem  de  ore  Dei,  «  subter  omnes,  in- 
quit,  eoelos,  »  id  est  internam  elaritatem  sanctorum 
apostolorum  vel  omnium  praedicatorum,«  ipse  con- 
siderat,  id  est  novit  quantum  quisque  intrinsecus 
gratia  et  veritate  fulgeat.  «  Et  lumen  illius,  »  id  est 
notitia  ejus,  •  super  terminos  terrae,»  idestpecca- 
torum  quoque  lines  respicit,  quia  videlicet  post  su- 
blimem  vit.im  sanctorurn,  eliam  praedicatorum  mo- 
res  actusque  gratiae  suae  illustratione  comprehendit. 
Vel  ita  potest  intelligi  :  «  Lumen  illius  super  termi- 
nos  terrae,  id  est  limites  mundi  intra  semetipsam 
colligit  ad  fidem  preedicatio  supernae.  gratiae.  lllo 
autem  annuntiante  modo  supradicto,  liet  quod  se- 
quitur : 

Vers.  4.  —  «  Post  eum  rugiet  sonitus,  »  id  est 
supradictam  vocem  ejusinlerroreauditam  sequetur 
pcenitentio  rugitus.  Cum  enim  me.ntem  Deus  ingre- 
ditur,  conslat  proculdubio  quod  quanto  magis  va- 
let  jam  quod  justum  estcernere,lanto  ardentiusap- 
petit  injuslum  se  gemitibus  punire  :  quia  vero  quo 
uberius  culpa  fletur,  eo  altior  cognilio  veritatis  at- 
tingitur,  recte  de  eodem  terrore  annuntiantis  De' 
subditur  :  •  Tonabit  voce  magnitudinis  sua?,»  vide- 
licet,  ut  incuria  negligentiaque  torpentem  aninium 


estrepente  divinee  graliae  aspiratione  tnngelur,   et  D  respectus  gratia?  subito  pavore  percutiat.Tunc  enim 


hoc  non  in  gaudio,  sed  «  in  terrore,  »  utpote  adhuc 
peccalor,  qui  cuin  cor  oppressum  in  infimis  cogita- 
tionibus  gestat,  hoc  primum  illi  innuitur  quod  cun- 
cta  quae  agit  dislricta  aeternijudicis  animadversione 
puniautur.  Notandum  quod  cum  audiri  aliquid  per 
auditum  in  sacro  eloquio  insinuatur,  audiri  idem 
auditus  dicitur.sicut  Habacuc  ait :  «  Domine,  audivi 
auditionem  tuam.et  limui  (Hab.  m).  »  Unde  et  hic  : 
«  Audiet,  inqu't,  auditionem  in  terrore  vocisejus.» 
Quia  vero  auditio  qua?  prius  in  terrore  fit  vrcis  Dei 
post  vertitur  in  dulcedinem,  sequilur.  «  Et  sonum 
de  ore  illius  procedentem,  »  id  est  spiritum  dile- 


«  voce  inagnitudinis  suae  Deus  tonat,  »  cum  jam 
bene  per  lamenta  praeparatae  menti  quam  sitmagnus 
insinuat.  «  Et  non  investigabitur,  inquit,  cum  au- 
dita  fuerit  voxejus,  »  quia  videlicet  vocem  superve- 
nientis  spiritus  nec  ipsa  mens  investigal,  qua?,  per 
hanc  illustratur,  juxla  illud  :  «  Spiritua  ubi  vult 
spirat,  et  vocem  ejus  audis,  sed  nescis  unde  veniat 
aut  quo  vadat  (Joan.  m).  »  Nam  verbi  gratia,  quis 
investiget  qunmodo  re  una,  quae  foris  agitur,  in- 
tuentium  eorda  ctmtrario  ruodo  penetranlur,velut, 
cum  resuscitato  Lnzaro  multi  crediderunt  (Joan.xu), 
multi  exinde  adpeisecutionis  zelum  commoti  sunt- 


1145 


COMMENT.  IN  JOB. 


1146 


«  Xon  investigabitur,  »  iuquam.  Uade    et   beae  A. 
subddur. 

Veiis.  5.  —  «  Tonsbit  Deus  in  voce  sua  miraliili- 
ter.  »  Mirabiie  namque  tonilruum  est,  quod  occul- 
ta  vi  mentem  humanam  Deus  incomprehensibili- 
ter  penetrat,  quam  et  latentibus  motibus  premit  in 
timore,  et  format  in  amore,  Mirantem  quod  audit  et 
quodainmodo  dicenteni  illud  quod  apud  Mosen  de 
manna  superveniente  dictum  est,  «  Manbu,  quod 
interpretatur  quod  est  hoc  (Exod  xvi).  »  Cum  enim 
manna  superoum  anima  percipit,ipsam  novim  spe- 
ciem  suae  refeclionis,  ulpote  tonantis  Dei  vocem, 
obstupescit.  «  Qui  faciet,  iujuit,  magoa  et  inscru- 
tabilia,  »  quia  videlicet  ostendit  foras  perfectionem 
operis,  sed  latet  intus  ipsa  qualitas  operationis,  et 
licel  aliqui  foris  plantent  aut  rigenl,  solus  ipsein-  n 
tus  incrementum  dnt  (/  Cor.  m).  Quia  vero  is,  cui 
gratiaSpiritussancti  magnifice,  ut  pradictumest.ac 
mirabiliter  intonat,  poslmodum  ccelestis  doctrinae 
aquis  abundat,  recte  in  laude  ejusdem  intonantis, 
et  lucem  possidendam  annuntiantis,  subditur  : 

Vers.  6.  —  «  Qui  pnecipit  uivi,  »  id  est  candida? 
sanctorum  justitiae,  •  ut  descendat,  »  videlicet  pru 
fraterna  charitate,  »ia  terram,  »  id  estad  huinilia 
praedicationis  verba.  Quasi  enini  nix  in  aere  formata 
ad  terras,  de  quibus  sublcvata  utpote  aqua  fuerat, 
redit,  dum  condescendentes  justi  peccatoribus  re- 
minisci  non  desinunl  quid  fuerint.Quod  cum  face- 
ret  Paulus,  «  Charitas  enim,  inquit,  Christi  urget 
nos  (II  Cor.  v).  »  —  «  Pra?cipit  ergo  nivi  ut  descen- 
dat,  »  sicut  dictum  est,  «  et  hiernis  pluviis, »  id  est 
illi  quae  huic  vitae  tanqu:.m  pluvia  in  hieme  com- 
petit,  sanctorum  praedicationi,  quae  quasi  in  sstate 
cess.ibit,  dum  in  lutura  vita  necesse  non  erit  san- 
ctorum  nos  praedicationibus  irrorari.  Recte  autem 
additur :  «  Et  imbri  fortitudinis  suse.  »  Imber  quippe 
fortitudinisDei  est  praedicatio  divinitatis;verbi  gra- 
tia  :  «  In  priucipio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Ueum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan.  i).  »  Et 
bene  prius  «  pluviis  hiemis,  »  et  deinde  praecipere 
illum  asserit  «  imbri  fortitudinis  suae,  »  quia  vide- 
licet  quisquis  ab  intonante  Deo  completur,  paulatim 
in  scientia  ejus  proficiens,  et  mediocribus  assuefa- 
ctus,  tandem  in  Spintu  sancto  etiam  profunda  Dei 
scrutatur  (/  Cor.  n),  ut  ille,  qui  jam  senex  scribere 
meruit,  «  in  principio  erat  Verbum,  »  quod  evan- 
gelium  totum  procul  dubio  quidam  divinae  fortitu-  D 
dinis  imber  est,  et,  quia  tam  ab  audiente  quam  a 
praedicante,  opera  bena  exigit  Deus,  bene  post  im- 
brem  praedicationis  subditur: 

Vers.  7.  —  «  Qui  in  manu,  »  id  est  in  opere, 
«  omnium  hominum,  »  videlicet  tam  doctorum> 
quamauditorum,  »  signat,  ut  noverintsinguli  opera 
sua,  »  scilicet,  «  ut  recipiat  unusquisque  prout  ges- 
sil,  sive  bonum,  sive  malum  (11  Cor)  v).  »  —  «  Si- 
gnat,  inquam,  in  manu,  a  quod  recte,  utpote  de  ra- 
tionali  creatura,  dicitur,  quae  videlicet  naturah  lege 
nescire  non  permtititur,  seu  pravum,  seu  rectum  sit 
quod  ooeratur.  Quod  forlasse  Psalmista  intendens 


dicebat :  «  Abyssus  abyssum  invocal,  in  voce  cate- 
ractarum  tuarum  (Psal.  xli),  »  id  est  in  praedica- 
tiooe  sanctorum.  Abysso  enim  abysum  invorare, 
est  in  voce  cataractarurn,  de  praesenti  judicio  con- 
scientice  convincentibus  praedicatorum  dictis  ad 
497  futurum  damnalionis  judicium  pervenire. 
Prolata  sententia  de  pravitate  singulorum,  ad  ip- 
sum  pravitatis  auctorem  sermo  deQectitur,  cum 
protinus  subditur  .' 

Vers.  8.  —  <  lngredieturbestialatibulum  suum,» 
id  est  invridet  diabolus  injfine  mundi  damnatum  ho- 
minem  Antichristum.  Bestia  uamque  diabolus  est 
qui  per  deceptionem  primi  hominis  humani  gene- 
ris  vitam  laniavit,  qui  cuai  post  supradictarum  nu- 
bium  tonilruum,  id  est  post  voces  pradicatorum, 
hominem  illum  invaserit,  quid  nisi  «  bestia  lafbu- 
lum  suum  ingredietur  ?  »  Nec  ad  tempus  «  ingredie- 
lur,  j  sed  et,  sicut  sequitur,  «  in  anlro  suo  morabi- 
lur,  »  id  est  uon  quemadmodum  bonorum  quo^ue 
mentes  intrare  potest,  quibus  tar.en  immorari  aon 
potest ;  sed  sic  .<  latibulum  »  illud  vel  aatrum  teae- 
bit  intrando,  ut  eliam  possideat  semper  ttneodo. 
Qui  tamen  cmnium  reproborum  corda  etiam  nunc 
priusquam  apertus  appare.it,  quasi  proprium  an- 
trum  possidet,  verbi  gratia  Judsorum,  in  quorum 
diucoosiliis  latuit,  sed  repente  vocibus  erupitcon- 
tra  Redemplorem  nostrum  clamantium  :  «  Cruci- 
fige,  crucifige  (Lur  xxm).  »  Qui  et  eumdem,  quem 
legaliter  interimere  ipsi  non  poterant,  feriendum 
gentibus,  id  est  Romans  potestati  tradiderunt. 
Unde  et  aperte  subditur  : 

Vers.  9.  —  «  Ab  interioribus  egredietur  lempe- 
slas  et  ab  arcturo  frigus,  »  id  est  a  Judaeis  surget 
malitia  persequens,  et  a  gentilibus  potestas  peri- 
meos.  Nam  per  interiora,  scilicet  austri  :Scriptura 
quippe  sacra  cum  contra  arcturum  interiora  me- 
morat,  diversam  aquilonis  partibus  austri  plagam 
designat  :  per  interiora,  inquam,  austri,  qua?  sol 
ferventior  teoet,  plebs  Judaica  desiuoatur,  qu83 
unum  Deum  noverat  quasi  solem  habens  meridia- 
num;  pp.r  arcturum  vero,  in  quem  sol  ommmodo 
cursum  non  habet,  gentilis  populus  exprimitur,  qui 
nullam  habens  Dei  scieotiam,  velut  sine  sole  frigi- 
dus  remanserat  sub  aquilone.  «  Ab  interioribus, 
inquam,  lempeslas,  atque  ab  arcturo  frigus  »  prod- 
iit,  dum,  quod  ex  invidia  Judaea  petiit,  hoc  genti- 
lis  judex  ex  Romana  auctoritale  perpetravit.  Con- 
tra  quam  invidiam  subditur: 

Vers.  10.  —  «  Flante  Deo,  concrescit  gelu,  »  id 
est  Spiritu  sancto  aspirante  fldelibus,  gravioris 
invidiae  torpor  excrevit  infidelium  mentibus,  verbi 
gratia,  cum  invidentes  dicerent  :  «  Ecce  mundus 
totus  post  eum  abiit  (Joan.  xn),  »  et  similia.  Sed 
quia  potuit  Deus  tantum  pelu  infldelitatis  solvere, 
et  ad  amandum  se  infidelium  corda  liquare,  «  Et 
rursum,  iuquit,  latissimc  fuaduntur  aquae,  »  ld  est 
quae  congelata  erant  corda  ex  infidelitate,  rursus 
liquescunt  per  lamenta  pcenitenliae,  juxta  illud  in 
psalmo:  «Cunverte,  Domine,  captivitatem  nostram 


1147 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1148 


sicut  torrens  in  austro  (Psal.  cxxv).  »  V.  G.   Pau-  A  et  perfecta  est,  quod  et  per  scienliam  ad   alta  se 


lus  quasi  de  glacie  in  aquam  liquatus  est,cumtor- 
por  interni  ejus  frigoris  ad  irrigationem  versus  est 
praedicationis.  Unde  et  subditur  : 

Vers.  11.  —  «  Frumentum  desuderat  nubes,»id 
est  «  electi  omnes,  qui  utique  frumenta  Dei  sunt 
ccelestibus  horreis  recondenda,  praedicatoribus  in- 
digent,  qui  ut  nub:'S  verbis  pluunt,  ct  quasi  opera- 
rii  Dominicas  messis  quod  loquuntur  agere  non  de- 
sinunt.  «  Et  nubes,  »  inquit,  id  estidem  praedicato- 
res  «  spargunt  lumen  suum,  »  id  est  loquendo  et 
agendo,  ut  praedictum  esl,vita  priebent  exemplum. 

Vers.  12.  —  «  Quae  lustrant  per  circuitum,  »  vi- 
delicet  ad  illurninandum  animas  eorura  qui  in  tene- 
bris  sunt,  «  quocunque   eas  voluntas  gubernantis 


elevant,  et  per  huinilitatem  se  ad  ignorantise  suae 
cognitionem  inclinant,  cum  non  a  semetipsis  faten- 
tur  se  habere  quam  nunc  ex  parte  habent  scien- 
tiam.  Quod  solius  sancti  Spiritus  dono  agi  per  si- 
milejudicat  subjungens  : 

Vers.  17. —  ■  Nonne  vestimenta  tua  calida  sunt, 
cum  perflata  fuerit  terra  austro?  »  Ac  si  dicat  : 
Sicut  «  vestimenta  tua,  »  flante  austro,  calefiunt, 
sic  omnes  qui  Ecclesiae  per  adunationem  fldei 
junguntur,  de  quibus  et  per  prophetam  eidem  Ec- 
clesiae  dicitur  :  «  Vivo  ego,  quia  omnibus  his  velut 
ornamento  vestieris  (Isai.  xlix)  ;  ->  sic,  inquam,om- 
nes  electi  non  a  semetipsis,  sed  a  Spiriiu  sancto, 
qui  per  austrum  solet  designari,  veram    scientiam 


duxerit,  »  id  est  non  quo  volunt  ipsi,  sed  quo  vocat  g  habent  et  perfeclam  humilitatem.  Quod  quidem  sic 


gralia  Dei.  «  Ad  omne,  inquit,  quod  praeceperit  illis 
super  faciem  orbis  terrarum.  »  Eo  enim  aperliorem 
viam  pra3dicationisinveniunt,quoad  banc  non  suis, 
sed  prseceptoris  sui  nutibus  ducuntur. 

Vers.  13.  —  «  Sive  in  una  tribu,  »  id  est  in  solo 
Juda,  «  sive  in  terra  sua,  »  id  est  in  tota  Judaea, 
«  sive  in  quocunque  loco  misericordiae  suae,»  id  est 
in  gentilitate,  «  eas,  »  subandi  nubes.  « jusserit  in- 
veniri.  »  Una  namque  tribus  profecto  Judae,tribus 
clara  prae  caeteris  ac  multiplex  invenitur,  terra  au- 
tem  sua  totus  Israel  ;  locus  vero  misericordiae  gen- 
tilitas,  quae  ex  snla  misericordia  reconciliationem 
accepit,  et  nunc  juxta  Osee  misericordiam  conse- 
cuta  est.  Unde  et  Paulus  :  «  Gentes  aulem,  inquit, 


generaliter  haec  in  sancta  Ecclesia  dicuntur,  ut  ta- 
men  per  membra  ejus  singula  specialiter  (eneantur. 
Nam  quemadmodum  adjuncta  viventi  corpori  vesti- 
menta,dum  exhalantes  poros  contegunt,emanantem 
ab  intimis  calorem  permendo  caleliunt.  et  calefacta 
calorem  quem  acceperant  retinendo  ad  corpus  red- 
dunt.Sic  et  auditores  aecenduntur  verbo  Doctorum, 
et  docentium  quoque  vita  proficit  exprofeetu  audi- 
torum.  Ac  si  aperte  dicat :  Incassum  tibi  iribuis  si 
quos  per  te  profecisse  contemplaris,  quia  nisi  eos 
sanctiSpiritus  fervor  attingeret,  frigidi  remanerent, 
quos  per  te  caluisseaestimas.Sed  postquam  haec  for- 
titerdixit.leviarrogantiamotusirridendosubjungit: 
Vers.  18.  —  «  Tu  forsitan  cum  eo  fubricatus  es 


super  misericordia  honorare  Deum  (Rom.  15),  »  et  p  ccelos,  »  id  estspiritus  angelicos  vel  hominos  san 

aliquando  Deus  nubes,  id  est,  doctores  suos,  vide- 

licet  prophetas,  soli  tribui  Judae  conlulit,  aliquando 

populum  quoque  rsraelilicum  ad  antiquam  gratiam 

post  correptionem    captivitalemque    evocavit,  ali- 

quando  cunctis  gentibus  miracula  virtutum  oslen- 

dil.  Sed  vir  arrogans  quia  futura  per  propheticum 

spiritum  sensit,  mox  per  jactantiam  adjungit : 

Vers.  14.  —  «  Ausculta  haec  Job,  »  subaudi  qui 
hactenus  aures  audiendi  non  babes.  «  Sta  »  9ub- 
audi  qui  per  vitium  jaces,  «  et  considera  miracula 
Dei  »  Ac  si  dicat:  Noli  rebellium  more  apertis  ca- 
dere  oculis  resistendo  veritati  quam  intelligis. 
Quem  adhuc  de  venturis  discutiens,  et  quasi  de 
ignorantia  hnmilians  : 

Vers.  15.  —  «Nunquid,  ait,  scis  quando  praece 


ctos,  «  qui  solidissimi  quasi  aere  fusi  sunl,  »  id  e3t 
in  divina  mole  persistunt,  et  quemadmodum  aes  dif- 
ficileconsumilur  rubigine,ita  ipsi  corrupti  non  sunt 
vitio  superbiae,  et  solidi  persistunt  in  tentatione, 
sicut  ipse  Dominus  ait  :  «  Vcs  estis  qui  permansi- 
stis  mecuni  in  tentationibus  meis  (Luc.  xxn).  »  Et 
quidem  forlia  dicta  permiscet,  dum  irridpre  nititur. 
sed  seuuper  ad  supervacua  verba  reveititur. 

Vers.  19.  —  «  Oslende  nobis,  inquit,  quid  dica- 
mus  illi,  »  subaudi  tu  qui  magna  perfrueris  luce  in- 
telligentiae,  498  «  nos  quippe  involvimur  tene- 
bris,  »  subaurii  ignoranliae.  Moxque  ab  irrisione 
resiliens  despiciendo,  subjungit : 

Vers.  20.  —  «  Quis  narrabit  ei  quae  loquor,  »  id 
esl,  ea  quae  ego  de  Dei  laadibus  acutesentiens  non 


perit   Deus   pluviis,  ut  ostenderent  lucem  nubium  D  audita  loquor,quis  coram  Deo  narrare  vel  postquam 


ejus,  »  id  est  nunquid  mittendos  in  mundum  prae- 
dicatoresjam  conspicis,  ui  palam  faciant.subaudi 
pluviae.doctrinarum  claritatem,  vel  gratiam  eorum- 
dem  prasdicatorum  ejus.  Ac  si  dicat :  Nemo  scit 
quando  lncem  nubium  pluvi8eostendanl,quianemo 
comprehendit  quando  Deus  virtutem  praedicationis 
pra;beat,  vel  quibus  modis  innntescat  ipse,  et  prae- 
dicantium  gloria  clarescat. 

Ver9.  16.  —  «  Nunquid,  ait,  nosli  semitas  nu- 
bium,  »  id  est  arctam  et  districtam  vitam  eorum- 
dem  pradicatnrum,  «  magnas  et  perfectas  scien- 
tias  ?  »  Quia  videlicet  in  hoc  illorum  scientia  magna 


audierit  potest?  «  Etiamsi  locutus,  inquit,  fuerit 
homo  Deo,  »  id  est  qui  cum  de  Deo  tacet  per  ralio- 
nem  in  qua  conditus  est,  aliquid  essevidetur.Si  de 
Deo  loqui  cceperit,  et  intellectuali  visu  superse  as- 
cenderit,  nihil  esse  ostendetur  ;  quia  videlicet  tanta 
sunt  quae  in  Deo  considerantur,  ut  magnitudinis 
illius  immensitate  «  devoretur,  »  id  est  nihil  se  esse 
fateatur.  Quia  vero  tanta  Dei  magnitudo  necdum 
per  opera  ejus  revelala  fuerat,  adjungens. 

Vers.  21.  —  «  At  nunc,  inquil,  nun  vident  lu- 
cem,  »  videlicet  quia  juxta  prophetam:  «  Popu!us 
sedebat  in  tenebns,  et  nondum  exortum  erat  lumen 


1149 


COMMENT.  IN  JOB. 


1150 


in  eisdem  tenebris  (Isa.  ix).  Haec  ergo  lux  qualiter  \  tub.i  ductilis  ex  percussione  producta  in  laude  Dei 


abomnibus  videatur  protinus  subdit :  «Subilo  ergo 
aer  cogetur  in  nubes,  »  id  est  populi  vel  gentes.qui 
velut  aer  nulla  Qrmitate  solidentur:  nam  mentes 
eorum  hucetilluc  more  aeris  fluide  disperguntur  ; 
«  aer,  »  inquam,  id  est  saecularium  mentes,«  coge- 
tur  in  nubes,  »  id  esl  per  superni  respectus  gratiam 
roborabuntur.etastringenturad  fidemapostolicam. 
Qui  videlicet  apostoli  sic  prophetis  sunt  firmiores, 
quomodo  nubes  vacuo  aere  sunt  graviores.  Vel  ut 
totum  de  apostolis  dictum  accipiatur,  «  subito  aer 
cogetur  in  nubes,  »  cum  ipsi  apostoli,  qui  prius 
quasi  aer  in  terrenis  spargebantur  desideriis,  ad 
uuius  jussionis  vocem  Dominum  secuti,  imo  re- 
pentino  sono  advenientis  Spiritus  sancti  permutati 


tanto  elevatus  est,  quando  majore  esl  castigatione 
percussus.  Sed  humiliandus  erat  qui  prostratus 
ulceribus  sicut  virtutibus  siabat.  «  Respondens  »  er- 
go,  id  est  sestimalionem  ejus,qns  forte  oboriri  po- 
terat,  quid  enim  pejus  plerumque  aniraam,  quam 
conscia  virtus,  interficit  ?  «  Respondens,inquam,de 
turldne,»  id  est  de  terribili  ac  metupnda  poteslale, 
sub  qua  flagellatus  Job  magno  utique  erat  in  tur- 
bine,  «  dixit,  »  id  est  locutus  est  interius  per  semet- 
ipsum  vim  sententia?  cordi  ejus  sine  verbis  inso- 
nans.  Qui  modus  divinae  locutionis  omnibus  modis, 
quibus  sive  per  angelum,  sive  per  aliam  quamli- 
bet  creaturam,  vel  visionem  loqui  consuevit,effica- 
ciorest,  quo  interius  sine  strepitu  sermo  fit  qui  et 


sunt,  ut  per  fidem  firma  saperent,  el  more  nuhium  ™  auditum  aperit,  et  habere  sonitum  nescit 

— : i"  _     _ .  _     i  _->___._?__  "         \r _->  /^-        -  ..  .. 


aquas  scientise  caperent.  «  Subito,  inquam,  aer  co- 
getur  in  nubes  :  «  Et  ventus  transiens  fugabit  eas,  » 
id  est  viti?  temporalis  excursus  eosdem  a  carne  sub- 
trahet  apostolos.  Et  lllis  subtractis  quid  fiet? 

Vers.  22.  —  «  Ab  aquilone,  inquit,  aurum  ve- 
nit,  »  id  est  a  gentilitate  quondam  peccati  frigore 
districta.pretiosa  fides  per  mortes  illorum  consur- 
get,  «  et  a  Iteo,  »  id  est  ab  inspiratione  gratia?  Dei, 
«  formidolosa  laudatio .»  — «  Formidolosa,»inqu&m, 
ila  scilicel  ut  Judsa  prohibere  formidet,  Unde  scri- 
ptum  esl  :  «  His  audilis  tacuerunt.et  glorificaverunt 
Deum  dicentes  :  Ergo  et  gentibus  Deus  pceniten- 
tiam  ad  vitam  dedd(Act.  xi).  »  Poslremo  Eliu  in- 
comprehensibilem  Dei  magnitudinem  sentiens  : 
Vers.  23.  —  «  Digne,  inquit,  eum  invenire  non 


Vers.  2.  —  «  Quis,  inqnit,  est  iste  involvens  sen- 
tentias  sermonibus  imperitis,  »  idest  bonas  quidem 
sententias  loquens  ;  sed  tempus,  locum  personam 
non  oslendens,  et  arrogantiae  levitate  cuncla  con- 
fundens?Dum  dicit,  «  quia  est  iste,  »  proleeto  se 
indicat  illum  reprobare.  Nam,  «  qui  est  iste,  »  non 
dicimus,  nisi  de  eo  ulique  quem  nescimus.  Scire 
autem  Dei  approbare  est ;  nescire,  reprobare  Hoc 
ergo  despecto  ad  erudiendum  Job  verba  verlens  : 

Verj.  3.  —  «  Accinge,  inquit,  sicut  vir  lumbos 
tuos,  »  id  est  luxuriam  refringe,  «  sicut  vir,  »  id 
est  fortis.  Sed  cum  B.  Job  tanta  castitate  praeditus 
fuerit,quid  ei  jubetur  nisi  ut  restringat  luxuriam 
cordis,  id  est  gloriationem  reprimat  quae  nonnun- 
quam  subrepit  ex  conscientia  virlutis  ?  Ac  si   di- 


possumus  ;  »  —  «  Digne.»in.|uam,quiavidelicet  etsi  ^  cat:  Qui  prius  luxuriam  viceras  corruptionis.nunc 


lnvenire  po^sumus.non  tamendigne.Nam  quidquid 
ex  illo  sentimus  ex  fide  est,  nondum  ex  specie.  Et 
cur  non  digne  ?  «  Magnus,inquit,fortiiudine,et  ju- 
dicio.et  justitia, »  subaudi.est.  «  Fortitudine,  »  in- 
qnam,  scilicet  quia    fortem  adversarium    superat. 
«  Et  judicio,  »  quia  videlicet  et  si  hic  eleclos  suos 
deprimit,  quandoque  extollit.  «  Et  justitia,  »  quia 
et  si  nunc  diu  tolerat,quandoque  reprobos  damnat. 
Vers.  24.  —  «  Tdeo  timebunt  eum  viri,»  id  est  in 
intelligentia  forles,«  el  non  audebunt  contemplari 
omnes   qui  sibi  videntur  sapientes.  »    Non  ail,  sa- 
pientes  ;  sed,  «  qui  sibi  videntur  sapientes,  »  iii  est 
periti  quidem,  sed  arrogantes,  «    non   audebunt  » 
eum  «  contemplari,  »    imo  seipsos  damn  abunt  vo- 
cibus.  suis  Eliu  ergo,  dum  multa  lortitersentit,  in  D 
loculionis   suae  fine  seipsura   tetigit.  Viri  namque 
arrogantes,scilicet  docti  sed  non  recte  viventes  dum 
prava  agunt,  ipsi  damnalionis  sua;  prascones  fiunt. 
«    Gonversi  »    scilicet  «    in    arcum    pravum  (Psal. 
lxxvii),  »  id  est  ita  suis   damnantes  vocibus,  quo- 
modoarcus  perversusipsumpercutitaquotenditur. 
Cvp.  XXXVID,  vers.    1.  —  «   Respondens  aulem 
Dominus  Job  de  turbine.»  In  hac  responsione  Domi- 
nica  illa  est  intentio  consideranda  quod  idcirco  B. 
Job  discutiatneperelationisgladiumipsaillum  sua 
victoria  sternat,   et  ob  hoc  per  districtam  increpet 
juslitiam,  ut  servet  ad  vitam.  Non  profecto  velut 


luxuriam  restringe  elationis,  ne  patientia  vel  ca- 
stitate  superbe  glorier;s,  quod  est  circumcidere, 
sicut  in  lege  jubetur,  praeputia  cordis  (Jer.  iv). 
«  Interrogabo  te,  >■■  inquit,  id  estverbis  meis  discu- 
tiens  quid  nescias,  ostendam  tibi,  «  et  tu  responde 
mihi,  »  id  est  intellige  et  humiliter  agnosce  quan- 
tum  de  perfectione  scientia?  tibi  desit. 

Vers.  4.  —  «  Ubi  eras  quando  ponebam  funda- 
menla  terrae,  »  id  est  quando  praescivi,et  praedesti- 
navi  pra;dicatores  et  rectores  sanctae  Ecclesiae,  de 
quibus  scriptum  :«  Fundamenta  ejus  in  montibus 
sanclis  (Psal.  lxxxvi),  »  quia  videlicet  sic  ipsi  in 
tide  vel  doctrina  sua  portant  Ecclesiam,  quomodo 
materialem  fundamenla  sustinent  fabricam.»  Iudi- 
ca  mihi  si  habes  intelligentiam.  » 

Vers.5.  —  ci  Quis  posuit  mensuras  ejus,  »  sub- 
audi  Ecclesis,  «  si  nosti  ?  vel  quis  tetendit  super 
eam  lineam  ?  »  Quod  videlicettunc  factum  est,quan- 
do  linesEcclesia?  Dominus  occulti  judicii  subtilitate 
distinguens  praedicatores  sanctos  ad  alias  mundi 
partes  vocabal,  juxla  illud  quod  Paulo  per  visum 
dictum  esl  :  «  Transiens  in  Macedoniam  adjuva  nos 
(Act.  xvi),  »  ab  aliis  arcebat,  sicut  cum  apostuli 
tentarent  ire  in  Bithjniam.non  perrnisiteosSpiritus 
Jesu.  Si  habes,  inquam,intelligentiam,  quam  vide- 
licet  multi  non  habent  dum  sibi  arrogantir  ensuram 
quara  forte  non  habent  absque  humilitate  formidi 


1151 


RUPEItTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


4152 


nis  non  considerantes  omnia  pendere  in  potestate  A  a  basibus  columnae  portantur,qu;e  vere  tunc,  quasi 


mensons. 

Vebs.  9.  —  ((  Superquo,  iuquit,  bases  ejus  »  sub- 
audi  Ecolesiae,  •  solidataesunt,  »  id  est  cui  doctores 
sancli  innixi  sunt,  ut  sic  omne  pondus  Ecclesiae  fixa 
morum  suorum  gravilate  sustentent,  quomodo  bases 
coluranas?  Columnae  autem  totius  fabricae  pondus 
portant.  Quse  videlicet  bases  apud  Mosen  argento 
vestitassurit^dicenteDomino:»  Facies  columnasqua- 
tuor,  et  basesearum  vestilas  argento  (Bxod.  xxvi), 
quia  videlicet  praedicatores  Ecclesiae  dvino  eloquio 
decorati.quatuorcvangelistarumdictaetoreet  ope- 
ribus  portant.  Vel  bases  prophelae  quoque  sunt,  qui 
dum  primi  aperte  de  Dominica  Incarnatione  locuti 
sunt,  ipsi  quoque  superpositam  ecclesiasticae  fidei 
fabricam  portant  .  Sive  itaque  prophetas,  sivc 
4»9  doctores  signilicent,  «  super  quo,  »  inquit, 
((  bases  ilius  solidatae  sunt.  «  subaudi  nisi  super 
me,  quicuncta  mirabiliter  teneo,et  bonis  exteriori- 


bases  in  lundamento  sunt,  cum  in  Christo  roboran- 
tur.  Alioquin  nisi  hoc  fundamento  consistant, 
tanto  gravioru  ruinae  super  se  damna  aedilicant, 
quanto  altiora  aedificia  extra  fundarnentuin  portant. 
Vel  «  quis  dimisit  lapidem  angularem  ejus,»  id  est, 
intellectum  in  sacro  eloquio  duplicem,  scilicet  lit- 
teram  siinulet  spiritumsuscipientem  atqueconjuu- 
gentem  ?  «  Quis,  »  inqunm,"  demisit,  »  id  est  dedit, 
subaudi  nisi  ego  ipse  qui  bumanam  naturam  sus- 
cipiens  duos  in  me  populos  conjungo,  et  litteralem 
legis  sensum  spiritualiter  intelligendum  apeno  ?  Et 
quasi  quwrens  quando  haec  tecerit,  tunc,  inquit, 

Vms.  7.  —  «  Cum  me  laudarent  simul,  »  id  est 
concorditer,  «  astra  matutina,  »  id  est  prima  in 
tempore,quasi  mane,condita  rationalium  spirituum 
natura,  scilicet  angeli,  «  et  jubilarent  omnes  filii 
Dei  ?  s  id  est  homines  elecli,  videlicet  canlantibus 
astris  matutinis,  scilicet  angelis,  mane,  id   est   in 


bus  inlusprincipaliteroriginem  praesto  ?  «  Autquis      principio,  ut  jam  dictum  est,  creatis,  cantantibus, 


demisit  lapidem  angularem  ejus  ?  «  Omniaquae  su- 
pradicta  sunt  quasi  de  mundi  origine  narratione 
historica  cont.-^xta  viderentur,  nisi  hoc  sic  repente 
subjungeretur  quod  non  in  mundi  origine  factum 
est,  per  quod  oslendilur,  quia  illud  superius  de 
mundi  origine  dictum  non  est.  «  Quis,  »  inquit, 
«  demisit  lapidem  angularem,  •  id  est,  quis  misit 
Christum  ad  pjusdem  Eeclesiae  salvationem,  qui  ve- 
niens  ita  plebi  Israeliticae  nationes  gentium,  imo 
bealis  antrelis  homines  in  coelo  sociavit,  quomodo 
in  fabricamateriali  lapis  angularisdiversosparietes 
conjungit.  Nam  de  hoc  lapide  per  Probetam  dici- 
tur:  «  Lapidemquem  reprobaverunt  aedificantes, 
hic  factus  est  in  caput  anguli  (Ptal.  cxn).  »  Morali- 
ter  :«  Ubieras,  »  inquit, «  quandoponebam  funda- 
menta  terrae,  ..  id  est,  fidem  in  peccatoris  corde? 
Per  terram  enim  peccator  valet  intelligi.quia  vide- 
licet  peccanti  dictura  est  :  «  Terra  ea  et  in  terram 
ibis(G«n.in).»  Cui  lerrae  tunc  fundamentum  poni- 
tur,  quando  peccatori  convertendo  prima  virtusfi- 
des  in  corde  aspirante  Peo  tribuitur.  «  Ubi  eras  ?» 
inquam.  Ac  si  dicat  :  Recole  ubi  te  inveni,  quando 
meo  te  timore  solidavi,  et  noti  contra  me  de  meo 
munereextolli.«Indicamihi,sihabesintelligentiaai, 
quis  posuit  mensuras  ejus,  »  subaudi  nisi  ego, 
quando  videlicet  alii  sermonem  sapientiae,  alii  ser- 
monem  scientia?,  alii  fidem  dedi  ?  etc.  (/  Cor.  xn). 
«  Indica,  »  inquam.id  est.recognosce  unde  habeas, 
«  si  habes,  id  es>t,  humilitatem  vel  discretionem, 
qua  reprimelat  se  sub  manu  mensoris  ille  qui  di- 
cebal  :  «  Neque  ambulavi  in  magnis,  neque  in  mi- 
rabilibus  (Psal.  cxxx).  o  Mensuras  ergo  cordis  hu- 
mani,  id  est  terrae,  posuit,  scilicet  ut  nostraopera, 
vel  minorB  perQciantnr,  vel  majora  moderentur,  et 
tendendam  super  eam  lineam,  id  est,Patrum  prav 
cedentium  exempla,  monstravit  ad  sumendam  vi- 
vendi  regulam. «  Superquo  bases  »  illae  «  solidatae 
sunt,  »  subaudi  nisi  super  me  ?  «  bases,»  inquam, 
id  est,  intentiones  ejus.a  quibus  virtutes,tanquam 


inquam,  Gloria  in  altissimis  Deo,et  hominibus  ele- 
ctis  jubilantibus  (Luc.  n),  id  est,  tantam  delncar- 
natione  Christi  laetitiam  habentibus,  quanta  per 
oris  angustias  exprimi  non  poterat.  Quae  quia  cer- 
to  futura  Dominus  noverat,  non  tam  facienda  in- 
sinuat,  quam  facta  narrat.  Quia  vero  bonis  ita  ju- 
bilantibus  econtra  malos  inflummat  invidia,  quam 
tamen  Dominus  pronostra  restringit  custodia  : 

Vers.  8.  —  «  Quis,  »  inquit,  subaudi  nisi  ego, 
«  conclusit  ostiis  mare,  »  id  est,  amarum  saeculum 
p  sanctoruin  virorum  oppositione.ut  eoruna  miraculis 
'  atque  reverentia  persequentium  irae  quasi  maris 
frangerenlur  undae,  «  quando  erurapebat  quasi  de 
vulva  procedens,  »  id  est,  sasviebat  opere,  perfi- 
ciensiniquam  carnalis  cogitationis  conceptionem  : 

Vers.  9.  —  «  Curn  ponererc,  »  inquit,  «  nubem 
vestimentum  ejus,»  id  est,  stultitise  suae  velamento 
obtenebrarem  faciem  cordis  ejus,«  et  caligine,»  su- 
baudi  ignorantiae,  «  quasi  pannis  inlanli*  obvolve- 
rem  ?  »  videlicet,  ne  tantum  persequi  valeretquan- 
tum  vellet,quomodo  infantis  pedes  et  brachia  pan- 
nis  constringuntur,  ne  hac  atque  illac  dissoluta  li- 
bertate  jactentur,  Quis.inquam,  haec  fecit.nisi  ego  ? 

Vers.  10,  11.  —  Ego  «  circumdedi  illud  terminis 
meis,  »  id  est.undas  irarum  ejus  quasi  plano  fregi 
ittore  occultae  dispensationis.  «  Et  posui  vectem,» 
id  est,fortem  Incarnationis  meae  fidpm,«  et  ostia,» 
id  est,  praedicatores  sanctos  eadem  Incarnatione 
mea  roboratos,  quomodo  vecte  roborantur  ostia. 
Qui  et  idcirco  ostia  merito  vocantur,quia  et  sequen- 
tibus  aperti  et  resistentibus  clausi  sunt.verbi  gratia, 
ut  Petrus,  qui  et  Cornelium  investigantem  sacra- 
mentalidei  recepit  (Acl.  x),etSimonem  pretio  mira- 
cula  quaerentem  repulit  (Act.  vm).  «  Posui.»  in- 
quain,«  vectem  et  ostia  Et  dixi.  Usijuc  huc  venies,» 
id  est,  usque  ad  istos  Incarnalionis  meae  prifiliea- 
tores  quandoque  credendo  perlinges,  «  et  hic  con- 
fringes  tumentes  fluctus  luos,  »  id  est,  contra  fi- 
dem  nequiier  egisse  te  erubesces. 


D: 


H53 


COMMENT.  IN  JOB. 


1154 


Quia  in  hao  conclusione  maris  secundo  de  ostiis  A  tantum  illo  vel  illo  vitio  tentaberis,  et  tamen  sug- 


dicitur,  secundo  contra  hoc  mare  ostia  Dominus  ap- 
posuit,  quia  et  prius  dando  praecepta  legis  huma- 
num  genus  ab  idolorum  cultu  coercuit.et  postmo- 
dum  daio  novrB  gratiae  Testamentoa  carnalilegis  in 
tellectu  correxit.  Verbi  gratia  :  Per  legem  dixerat  : 
«  Non  mcechaberis  (Exod.  xx),  »  per  Evangelium 
autem  :  «  Omnis,  »  inquit, «  qui  videritmulierem  ad 
concupiscendnmeamjdm  moechatusesleamincorde 
suo  (Malth.  v).  •  Quis  «  ergo,  inquit,  conclusit  ostiis 
mare,  »  id  est,  genus  humanum  coercuit  praece- 
plis  legis  antiqure,  «  quanrio  erumpebat  quasi  de 
vulva  procedens, »  id  est,  excurrebatadlibitus  suos 
in  provectum  vitre  carnalis  succressens.  «  Cum  po- 
nerem,  »  inquit,  «  nubem  vestimentum  ejus,»vi- 


gesta  m ala  non  perlicies.  «  Et  hic  contringes  tumen- 
tes  fluctus  tuos,  » id  est,  post  tantarn  vel  talem  ten- 
talionem  respectut  timoris  mei  tumidos  motus  tuos 
per  obserata  virtutum  claustra  coinpescet.  Haec  ita 
ab  illo  requiruntur,  ac  si  aperte  dicatur  :  Incassum 
te  exlerius  in  bonis  operibus  pensas,  si  non  me 
qui  interius  tentationis  undas  compesco,  conside- 
ras. 

Vers.  12.  —  «  Nunquid  post  ortum  tuum  praece- 
pisti  diluculo,  et  ostendisti  aurorae  locum  suum  ?  » 
subaudi  ut  ego.Perspicuum  est  quod  divinitalis  or- 
tus  ante  et  post  non  habet.  Unde  de  ortu  humanita- 
tis  ejus  melius  hoc  accipilur,  quae  ccepit  et  desiit, 
et  ante  et  post  habere  a  tempore  ccepit.  i  Nunquid» 


delicet  ut  et  pristina  praviiatis  acta  relinquerent,  et  p  ergo,  ait,  «  post  ortum  tuum  praecepisti  diluculo,  » 


tamen  ventura  bona  certius  non  viderent.  «  Et  ca 
ligine  illud  quasi  pannis  infantiae  obvolverem,  »  id 
est,  nondum  aperta  spiritus  prrEdicatione  edoerem, 
S6'l  figurala  loculione  et  praeceptis  litterae  sensui 
ejus  competenlibus  aslrin^erem.  Et  quiapraecepto- 
rum  limite  populum  suum  ab  immoderatis  ariimae 
evagationibus  cinxit  :  «  Circumdedi,  »  inquit,  illud 
terminis  meis.  »  Quia  vero  misso  quoque  Mediatore 
motus  humani  generis  coercuit  ;  «  Posui,  »  inquit, 
«  vectem  et  ostia,  »  id  est,  misi  Hedemptorem,  et 
novae  vite  dedi  praedicamenta.  Nam  sicut  ostia 
vecte,  sic  nova  praecepta  Redemptoris  qui  illa  de- 
dit,  roborantur  auctoritale.  Moraliler  : 

Sed  quia  idcirco  hoc  ad  beatum  Job  dicitur,  ul 
de  tot  virtutibus  cordis  ejusgloria  premeretur,  mo-  r, 
raliter  quoque  hoc  ipsum  disseramus.  «  Quis,  » 
inquit,  subaudi  nisi  ego,  «  conclusit  ostiis  mare,  » 
id  est,  contrinxit  suo  limore  cor  tuum,  vel  cujusli- 
bet  hominis,  post  occultas  tentationem  fluctualio- 
nes  tandem  a  suis  molibus  defervenlis,  «  quando 
erumpcbat  quasidevulvaprocedens,»  idest,quando 
solutum  erat  ab  adolescentia  prava  cogitare  inci- 
piens.  Vulva  eniin  pravae  cogitationis  adolescentia 
est.  Nam  «  sensus  et  cogitalio  cordis  humani,»  in- 
quit  Dominus  per  Moysen,  «  prona  est  in  malum 
ab  adolescentia  sua.  »  —  «  Cum  ponerem,  »  inquit, 
«  nubem  vestimentum  ejus.  »  scilicet  ut  necdum 
quamiiu  mortalis  esthomo  immortalitatis  gloria  pa- 
teat  ejus  oblutibus,  «  et  caligine  illnd  quasi  pannis 
infantiae  obvolverem, »  videlicet  ul  a  contemplandis 


subaudi  utego,  qui  praecepta  dedi  novae  Ecclesiae 
post  tenebras  erroris,  quasi  diluculo  post  noctem 
albescenti,  quae  in  praesenti  vita  tantum  minus  ha- 
bet  a  futurae  vitae  clarilate,  quantum  diluculum  a 
meridiani  solis  fulgore.  «  Et  ostendisti  aurorae,  »  id 
est  eidem  Ecclesiae,  «  locum  suum,  »  subaudi,  ad 
quem  de  praesenti  sseeulo  transitura  est,  sicui  ego 
illi  dico  :  «  Ubicunque  fuerit  corpus,  illic  congrega- 
buntur  et  aquilae  (Mnllh.  xxiv).  »  Et  illud  :  «  Volo 
ut  ubi  ego  sum,  et  ipsi  sint  mecum  (Joan.  xvn).  » 
Hoc  bene  post  ortum  suum  se  fecisse  perhibet,  quia 
videlicet  eum  humanae  nativitatis  infirma  suscepit, 
prius  a  paucis  intellectam  notiliam  venturae  clari- 
latis  inmultitudinis  innumerae  amoredilatavit.  Haec 
dicta  sunt  de  illuminatione  electorum  ;  sequitur  de 
damnatione  reproborum. 

Vers.  13.  —  «  Nunquid,  »  ait  «  tenuisti  concu- 
tiens  extrema  terrae,  et  excussisti  impios  ex  ea  ?  » 
subaudi  ut  ego,  qui  in  fine  sagculorum  ad  Synago- 
gam  veniens  paucos  ex  illa  abjectos  et  humiles.et 
ideo  extrema  terrae  dictos,  elegi  ?  «  Tenui,  »  in- 
quam,  «  concutiens,  »  id  est,  immensa  formidine 
etiam  reproborum  corda  movi,  dicentium  :  «  Ecce 
mundus  totus  post  eum  vadit  (Joan.  xn),  »  et  simi- 
lia.  «  E«  excussi  impios  ex  ea,  »  scilicet  Pontifices 
et  Pharisaeos  quos  renuentes  spirilualia  fidei  prae- 
dicamenta  repuli  etiam  a  carnalis  sacrificii  gloria. 
Quibus  excussis,  fiet  quod  sequitur  : 

Vers.14.  —  «  Restituetur  ut  lutum  signaculum,  » 
id  est  eadem  plebs    Israelitica,    quam  cognitionis 


sublimibusadhuc  teneris  sensibus  suae  intirmitatis  D  meaeprophetieaimpletam  scientiaservandi  mysterii 


500  ligetur.  Quibus  pannisobvolutusPaulus  :  «  Vi- 
demus,  »  inquit.  «  nunc  per  speculum  in  asnigmate 
(l  C.or.  xm).  »  etc.  «  Circumdedi  illud  terminis 
rneis,  »  id  est.  subm' nsura  contemplationis  humi- 
liavi,  ul  licet  plus  appelat,  ultra  tamen  quam  sibi 
conceditur  non  ascendat.  «  Et  posui  vectem  et 
ostia.  »  id  est  charitatem  et  vitutes  caeteras,  quas 
videlicet  virtutes  hoc  mare  saeviens  dissiparet,  nisi 
eas  exocculto  mentis  oppositacharitas  astringeret, 
quae  ut  Apostolus  ait,  «  vinculum  perfectionis  est 
(Coloss.  m).  »  —  «  Posui,  »  inquam,  «  et  dixi : 
Ugque  huc  venies  et  non  procedes  amplius,»  id  est, 


signaculum  feceram,  quasi  ad  eos  rediet  lateres, 
quos  in  .-Egypto  reliquerat,  quia  scilicet  me  adve- 
nienle  plus  terram  quam  me  diligit,  et  per  infide- 
lilatem  ad  spiritualem  Pharaonem  redien9  in  luto 
et  latere  terrena  sapiendo  servit,  «  Restituetur,  » 
inquam,  «  ut  lutum.  Et  stabitsicut  vestimentum,  » 
id  est,  mihi  per  charitatis  intelligentiam  non  ad  - 
haerebit.  Sicque  stabit,  quomodo  impolita  et  gros- 
siora  vestimenta  tunc  stare  dicuntur,  cum  inrluen- 
tis  membris  non  bene  coaptantur.  Quia  vero  stare 
illud  ex  superbia  est  : 
Vers.  15.  —  «  Auferetur,  >•  inquit,«  ab  impiis  lux 


1155 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


H56 


■  id  est,  a  Judsis  illa  de  qua  superbiuut  legis  A.  signaculum  fecit,  reverteturin  terram  de  qua  sum- 


scienlia,  «  et  brachium  excelsum  confringetur,  »  id 
est.superba  legis  operatio  reprobabitur,  dicenle 
Paulo,  nuia  «  ex  operibus  legis  non  justificahitur 
omn;scaro(fiom.  m).»  Moraliter  :«  Nunquid,  »ait, 
«ttnuisticoncutiensextrematerrce,»idest,nunquid 
tu  sicut  egu  tenebris  ultima  tempora  Ecclesia;  sub 
Antichristi  persecutione  «  concuiiens,  »  id  est,  im- 
manissime  turbari  permittens,  et  excuties»  impios 
ex  ea,  »  id  est.  in  iniidelitatem  cadere  permittes  ab 
Ecclesia  quosdam,  qui  «  confitentur  senosse  Deum, 
factis  autem  negant  (ri..  i),  »  ut  aura  tentationis 
coinmoventeinacervumpalearumtranseant?Sicque 

fiatquodsequitur.«  Restituetur  ut  lutum  signacu- 
lum,  »   id  est,  qui   nunc  videntur  in  Ecclesiae  sinu 


ptus  est  [Gen.  m),  «  et  stabit  sicut  vestimenlum,  » 
id  est,  usque  ad  resurreclionis  tempus  inane  exu- 
lumque  perdurabit  corpus,  quo  quasi  quodam  invo- 
lucro,  dum  vivit,  spiritus  induitur.  Sed  h»>c  pcena 
superbis  et  humilibus  communis  est.  Specialisau- 
tem  superbientium  poena  haec  est:  «  Auferetur,  » 
inquit,  «  ab  impiis  lux  sua,  »  id  est,  vitae  praesentis 
gloria.  «  Auferetur,  »  inquam,  scilieet  per  rnortem 
carnis,  quae  electos  suas  luci,  videlicet  aeternae,resti  - 
tuit,et  reprobis  lucem  suam,  scilicet  praesentem  tol 
lit.  a  Et  brachium  excelsum  confringetur.  »  id  est, 
celsitudo  cordis  conira  naturae  ordinem  violenier 
abrepla  divinae  justitiae  mole  opprimente  dissipabi- 
tur.  Et  quia  nullus  bominum  quid  post  mortem  se- 


perlidemessesifjnaculum,  tuncanteoculusommum  _  ijueretur  agnosceret,  nisi  vitae  Conditnr  ad  mor- 
restituenturutlutum,  quiainiquiessepatebunt.  So-  tem  usque  veniret,  protinus  adjungit : 
let  enim  Scriptura  sacra  pro  fide  appellare  signa-  Vers.  16.  —  «  Nunquid  ingressus  es  profunda 
culum,  pro  iniquitate  lutum.  «  Et  stabit  sicut  vesli-  maris.  »  Subaudi  ut  ego,  qui  non  solum  mare  hu- 
mentum  »  id  est,conlractus  atqueabjectus  jacebit.  jus  saeculi,  sed  et  proiundum  maris  hujus,  id  est, 
Sicutvestis  qua;  induta  per  corpus  tenditur,   exuta      iulerni  claustra  pecetravi,  et  «  posui,  »  ut  ait  pro- 


vero  frangituretcomplicatur.Velita  :  «Stabitsicut 
vestimentum,  »  id  est,  brevi  perdurabit  in  hac  vita 
quam  diligit.Brevi  enim  perduratvestimentum.  Un- 
de  scriptumest  :«  Omnessicutvestimentumvetera- 
scent,  et  sicut  operlorium  mutabis  eos  et  mutabun- 
lur  (Psal.  ci).  »  Nuno  verbis  apertioribus  subdens 
de  eisdem  :  «  Auferetur,  »  inquit,  «  ab  impiis  lux 
sua,»idest,ipsasuaquamale  utuntur  intelligentia, 
juxta  quod  ait  Uominus.  Ab  eo  aulem  qui  non  ha- 
bet  et  quod  videtur  habereauferetur  ab  eo  ({Mattk. 


pheta,  «  profundum  marisviam,  ut  transirent  libe- 
rati,  (Isa.  li),  »  501  scilicet  omnes  electi  ?  «  Etin 
novissimis,  inquit,  abyssi  deamhulasti,  »  id  est,  in- 
ter  mortuos  liber  existens  (Pasl.  lxxxvii),  insuper 
et  alios  absolvisti  a  vinculis  peccati  ?  Quam  descen- 
sionem  suam  quanto  mirahilem  respicit,tanto  eam 
redempto  homini  crebrius  infundit.  Nam  adhuc 
replicans  subdit : 

Vers.  17.  —  «    Nunquid  apertae  sunt  tibi    porlae 
ruortis,  »  id  est  adversariae  potestates   superabiies 


»Ut»V>Ci~lVyl,-V.ai        UU       V^       .,.■•  .......  tuv/.    V..J,     -•        .V»       wv  V      ~.w    .  w. -■ f- g 

xxv).  »  Quod  maxime  tunc  fiet,  quando  pulsante  illo  "  sunt,  subaudi,  ut  mihi,  qui  fortitudinem  moriendo 
ultiinae  persecutionis  articulo  iniqui  omnes  quodre-      superavi.  «  Et  ostia  tenebrosa  vidisti,  »  id  esl  ea- 


ctum  credere  videbautur,  amitteut.  Mox  autem  de 
eadem  persecutione  Antichristi  territos  consolans  : 
«  Et  brachium,  ->  inquit,  «  excelsum  confringetur.  » 
id  est  superba  Aniichristi  celsitudo.qua  in  tantum 
erigelur  ut  Deum  se  super  homines  esse  mentiatur, 
exlollendo  se  supra  omne  quod  dicitur  Deus,  aut 
quod  colitur  (/  Thess.  n),  illustratione  advenlus 
Domini  desiruetur. 

Guncta  tamen  haec  et  aliter  adhuc  intelligi  pos- 
sunt.  Verba  enim  Dei,  quo  magis  exponendo  con- 
terimus,  eo  amplius  juvamus.  Sicut  pigmentum 
quanto  plus  teritur,  lanlo  in  poculo  ejus  virlus  au- 
getur.  «  Nunquid,  »  ait,  «  tenuisti,  •>  id  est,  ad  te 


rumdcm  adversariarum  potestatum  traudulentam 
malitiam  respiciendo  pressisti,  vel  mortis  praeposi- 
tos  moriendo  damnasti  ?  Quae  tenebrosa  ostia,  id 
estmalignos  spiritus,  qui  in  insidiis  dum  non  vi- 
dentur  viam  mortis  aperiunt,  nos  etiam  cernimus 
dum  supernae  lucis  radiis  illustrati  dicimus  :  «  Do- 
rninus  mihi  adjutor,et  ego  despiciam  inimicos  meos 
(Psal.  cxvn).  »  Quia  vero  post  mortem  resurrectio- 
nemque  ejus  cunctis  in  gentibus  Ecclesia  dilatata 
est, 

Vers.  18.  —  «  Nunquid,  ait,  considerasti  latitu- 
dinem  terrae,  »  subaudi,  ut  ego,qui  dum  angusiias 
mortis  petii,  fidem  meam  in  cunctis  gentibus  dila- 


tiens,  »   scilieet   salubri  timore  D  tavi,  ut  juxta  prophetam  dilataret  Ecclesia  locum 

tentorii  sui,  et  pelles  tabernaculi  sui  extenderet 
(Isa.  liv),  el  quae  ante  in  una  gente  Israel  arctaba- 
tur,  ad  dextram  laevamque  penetrans  dilataretur. 
Moraliter  :  Qualiterinsingulisnobishoc  commune 
bonum  agatur  intuendum  est.  «  Nunquid,  ait,  in- 


retraxistl  «   concu 

«  extrema  terrae,  id  est,  peccatorem  hominem,  qui 

perterram  designari  soleut  ?  «Nunquid,  »  inquam, 

«  tenuisti  ?Et  excussisti  impios  ex  ea,  »  subaudi  ut 

e^o  qui  in  suis  ultimis  seepe   peccatores    terrendo 

concutio.converiendo  teneo.atque  ab  eorumcordi- 

bus  impioscogitationum  motusevello.  Ac  si  aperte      gressus  es  profundum  maris,  » id  est  absconditum 

dicat:  Misericordiae  meae  potentiam  respice,  et  tuas      humanas  mentis,qua3  tanquammare  fluctuans  variis 

iustitiae  elationem  preme.  Ei  quia  conversum  quo-      cogitalionibussuisipsaceleribusconfuniiitur?«Nun- 

que  per  carnis  mortem  antiquae  culpae  pcena  comi-      quid,  inquam,iugressus  es  ?  Etin  novissimis  abys- 

tatur  :  «  Restituetur, »  inquit,«  ut  lutum  signacu-  \   sis,»  id  est  ejusdem  mentis,«  deambulasli,»  subau- 

lum,«  id  est,  homo  quem  Deus  ad  suam  similitudi-      di,  ul  ego,  cui  soli  mens  vel  spiritus  hominis  pene- 

nem  condens  {Gen.  i)  quasi  quoddam  sute  potentiae      trabilis  est?  Qui  tuno   profundum  ejus  ingrealor, 


H57 


COMMENT.  IN  JOB. 


1158 


quando  per  cognilionem  meam  ad  poenitentiam  A. 
conturbans  concutio,  et  quasi  in  novissimis  abyssi 
deambulo,dum  obscurum  cor  penetrans  fluctus  in- 
visibiles  vitiorum  calco.  «  Nunquid  apertae  sunt  tibi 
portae  mortis, »  id  est  nunquid  nctae  sunl  tibi  pravae 
cogitationes  cordis?  Quae  idcirco  portaa  mortis  di- 
cuntur,quia  per  illasadmortem  introitur.  «  Et  ostia 
tenebrosa  vidisti,  »  id  est  easdem  latenlas  cogita- 
tiones  malas  cordis  bnmani?  Vidisti,  inquam, 
subaudi  ut  ego,  cujus  solius  oculi  videnl  quae  sunt 
in  corde  hominia  ?  (II  Pur.  vi).  Nunquid  conside- 
rasti  latituiJinem  terrae,id  est  bonas  cogitationes  vel 
virtutes  ejusdem  mentis  humanae  ?Nam  sicut  omne 
vitium  angustat,  sic  omnis  virtus  animum  dilatat. 
Idcirco  autem  beatus  Job  utrum  terrae  latitudinem 
consideraverit  inquiritur.ut  exemplo  alienae  latitu-  R 
dinis  humilietur.Ac  si  aperte  dicatur  :  Eos  quos  in- 
numera  mala  praesenlis  vitae  nequent  augustare 
considera,  et  de  statu  cordis  tui  inter  verbera  glo- 
riari  cessa.  Deinde  gravi  quaestione  eumdem  Do- 
minus  discutit.  «  Indica,  inquit,  mihi  si  nosti 
omnia,  »  id  est  si  plenam  te  habere  scientiam 
putas. 

Vers.  19.  —  ,,  In  qua  via,  »  id  est  in  cujus  cor- 
de,  habitet  lux,  »  id  est  iliuminaris  [illuminans?] 
justitia,  «  el  tenebrarura  quis  locus  sit,  »  id  est  in 
quo  perduret  caeoilas  iniquitatis. 

Vers.  —  «  Ul  ducas  unumquodque  ad  termi- 
nos  suos,  »  id  est  dijudices  si  is  qui  nunc  iniquus 
cernitur,  in  iniquitate  vitam  finiat,  vel  qui  justus 
videtur  vitam  suam  cum  juetitiae  perfectione  con- 
cludat.  «  Et  inlelligas  semitas  domus  ejus,  id  est  ^ 
quis  in  aeterno  regno  mansionem,  quis  in  poena  as- 
ternam  accipiat  damnalionem.  Ac  si  diceretur : 
Sicut  qui  de  malis  convertantur  ad  bona,  vel  qui 
de  bonis  ad  mala  redeant  nesois ;  ita  etiam  nec  de 
te  quid  tuis  meritis  exigentibus  agatur  mteiligis. 
Ac  ne  conqueratur  cur  finem  suum  nesciat,  com- 
memoratur  etiam  quod  nec  initium  suum  intel- 
ligat. 

Vers.  21.  —  «  Sciebas,  inquit,  tune,  »  subaudi 
antequam  fores,  «  qnid  nasciturus  esses  ?  aut  nu- 
merum  dierum  tuorum  noveras  ?  »  scilicet  quibus 
super  terrarn  vivere  habebas,  subaudi  ut  ego.  qui 
me  nosciturum  novi,  qui  et  ante  humanitatis  ortum 
in  divinitale  semper  substantialiter  vivens  praescivi 
de  me  hoc  quod  per  initium  sumpturus  eram  in  D 
utero  Virginis. 

Vers.  22.  —  «  Nunquid  ingressus  es  thesauros 
nivis,  aut  thesauros  grandinis  aspexisti  ?  »  Subau- 
di,  ut  ego,  qui  frigida  ac  dura  corda  pravorum, 
quae  per«  thesauros  nivis  acgrandinis  »  figurantur, 
comprehendo,  et  utilitati  electorum  deservire  fa- 
cio,  dum  illos  saevientes  cruciant,  sed  nescientes 
purgant  ? 

Vers.  23.  —  «  Quae  praeparavi,  inquit,  in  tempus 
hostis,«  scilicet  hoc  quod  nunc  est,|uando  «  adver- 
sarius  diabolus  tanquam  leo  rugiens  circuit  (/  Petr. 
v),  «  in  diem  pugnae  et  belli,  »  id  est  tara   occultae 


quam  nperte  t"ntationis.  Potest  tamen  hic  ingres. 
sus  in  «  thesauros  nivis  »  in  bono  accipi  quia  videli- 
cet  frijiida  corda  pravorum  nonnunquom  Deus  in- 
greditur,  ut  ex  ipsis  operatores  jtislitiae  ac  defenso- 
res  rectse  lidei  facere  dignetur.  Nam,  verbi  gratia, 
quantam  in  manu  sua  grandinem  sumpsit,dum  per 
Saulum,  qui  utique  nix  vel  grando  fuerat,  ptT  frigi- 
dam  insensibilitalem,  tot  resistentium  sibi  corda 
prostravit?  Hancdenique  nivem  velgrandinemprae- 
paravit «  in  tempus  hostis,  »  id  est  diaboli  vel  totius 
mundanae  sapientiae  contradicentis  sapienliae  Dei, 
i<  in  diem  pugnaa  et  belli,  »  ut  contra  omnem  inor- 
dinationem  decertaret  tam  candore  justitih  quam 
districti  eloquii  correptione.  Quod  quia  per  adven- 
tum  mediatori8  agitur,  recte  subjungitur. 

Vers.  24.  —  «  Per  quam  viam,  »  subaudi,  nisi 
per  me,  qui  «  sum  via,  veritas  et  vita  Joan.  xiv),  » 
«  spargitur  lux,  »  id  est  late  fulget  praedicationis  vis 
eraicans  apostolorum  vocibus?  Spargitur.inquam, 
lux.  «  Et  ihviditur  aestus  super  terram  ?  »  id  est  gra- 
tiarum  divisio  per  Ecclesiam.quibus  omniamembra 
ejus  necsssario  sibimet  juncta  accendantur.  Sed 
quia  postquamspargi  Iux  dicitur.divisioaestus  sub- 
jungilur,  potest  intelligi  quod  per  eestum  persecu- 
tio  designetur.  Nam  sparsa  luce,  id  est  vita  fidelium 
clarescente,  aestus  super  terram  divisus  est,  id  est 
perfidorum  crudelitas  accensa  est,divisus,inquam, 
quando  nunc  Jerosolymis,  nunc  in  Damasco,  nunc 
inaliis  longe  regionibus  persecutio  saeviebat.Aliter: 
«  Per  quam  viam  spargitur  lux,  »  id  est  Spiritus  qui 
spirut  ubi  vult,  etvocem  ejus  aud>'s,«  sed  non  scis 
unde  veniat  et  quo  vadat  (Joan.  m).  »  Spargitur, 
inquam,  videlicet  nulli  ejuscuncta  dona  tnbuuntur. 
Ex  hac  luce  sparsa  dividilur  aestus  super  terram,id 
est  super  animam,  quia  videlicet  hostis  callidus, 
quos  enilescere  luce  justitiee  conspicit,eorum  men- 
tes  iliicitis  desideriis  inflammare  contendit.  Dividi 
autem  aesius  dicitur.quia  non  singuli  omnibus,  sed 
quibusdam  vicinis  acjuxla  posilis  vitiis  fatigantur. 
Nara  prius  perpecta  uuiuscujusque  consparsione, 
alii  laetisex  rebus,  alii  ex  tristibus  tentationis  la- 
queos  opponit  adversarius.  Et  nolandum  quod  per 
eamdem  viam  per  quam  lux  Bpargitur  etiam  di- 
vidi  aestus  indicatur,  quia  videlicet  eadem  Spiritus 
sancti  gratia,  quae  luce  sua  nostras  mentes  ir- 
radiat,  etiara  tentationes  adversarii  dispensando 
modificat,  ne  multae  simul  veniant,  animamque 
plus  quam  possit  perferre  contingant.  Et  quia 
sparsa  luce  divisoque  aestu,  sicut  dictum  est,  exte- 
riora  quoque  preedicationis  verba  conferuntur, 
recte  subditur : 

Vers.  25.  —  «  Quis  dedit,  inquit,  vehementissi- 
mo  imbri,  «  id  est  prsedicationi  cum  impetu  eunti, 
ii  cursum,  •>  scilicet  utinter  ipsas  persecutionis  an- 
gustias  sermo  Dei  curreret,  non  solum  tanqurm 
vehemeus.sed  eitanquam  vehementissimus  imber? 
Nam  suadere  hominibus  502  ut  credanl  aeterna  vel 
invisibilia.vehemens  quidem  sed  non  vehementissi- 
muspraedicationis  imber  est;  suadere  autem  utpro 


1159 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1160 


pter  spem  futurorum  rem  contemnant  praesentium,  A      Vers-  30.  —  «  In  similitudinem  lapidis  aqua?  du. 

rantur,  »  id  est  sicut  gentiles  qui  adorando  lapides 
recte  et  ipsi  lapides  dicuntur,  ita  mollia  quondam 
et  penetrabilia  fidei  corda  Judawum  in  insensibili- 
tatem  vertuntur.  Et  dum  ad  fidem  gentilmm  eorda 
mollila  sunl,  Juda?orum  corda  per  infidelitatem 
obdurantur.  «  Et  superficies,inquit,abyssicon_.trin- 
gitur,  u  id  eslin  his  quae  dicta  sunt,  ineomprehen- 
sibilitas  divini  judicii,  unde  scriptum  est  :  «  Judicia 
tua  abyssus  multa  (Psal.  xxxv),  »  humanae  mentis 
oculo  nullal.nus  penetranlur.  Aliter  :  •  De  cujus 
utero  egressa  est  glaoies,  »  id  est  de  cujus  secretis 
cceleslibus  frigidus  iniquitatis  magister  Satan  pro- 
jectus  est  ?  «  Et  gelu  de  ccelo  quis  genuit ,  »  id  est 
eumdem  Satanbene  in  ccelestibusconditnminculpae 


vel  diversanon  timeantgenera  mortium.non  tantum 
vehemens,  spd  et  vehementissimus  imber  est. 
«  Quis  ergo,  inquit,  dedit  vehementissimo  imbri 
cursum,  •  scilicet  ut  electi  lam  multi  non  solum 
res  desererent,  sed  et  membra  in  cruciatibus  pone- 
rent,  «  et  viam  sonantis  toniirui,  »  id  est  effectum 
pra-dicationis  superni  tcrroris  ;  quae  dum  ex  anti- 
quorum  Patrum  conveniente  prophetia  processit, 
quasi  tonitruum  ex  nubium  concussione  terribili- 
ter  insonuit.  «  Quis,  inqu.im,  dedit  hanc  viam,  » 
subaudi  nisi  ego  ?  «  Nam  neque  qui  plantat,  »  in- 
quit  Paulus,  «  est  aliquid,  neque  qui  rigat  j  sed 
qui  incrementum  dat  Deus  (/  Cor.  iu).  »  Et  si 
quaeras  ad  quid  dederit  ? 


Vers.  26.  —  «   Ut  phi8ret,  inquit,  super  terram  t>  frigore  mentessequacium  quasi  geiu  de  ccelo  caden 

,         •    .         -j  __. i;iu-i-m  .,;.,-..  i-^-  --»«:«-.-»- :_;*  o  n.,-    -,1  * :_.-.*. 


absque  hnmine,  »  id  est  super  gentilitatem  viven 
tem  absque  ratione,  in  desertu.scilicet  nullam  bo- 
ni  operis  speciem  ostendente,  «  ubi  nullus  morta- 
l:um,  »  id  est  hominum,  t  commoratur,  »  quia 
videlicet  dum  nullus  in  ea  rationabiliter  Deum  quae- 
rerel,  quisi  solis  erat  occupata  bestiis  : 

Vers.  27.  —  «  Ut  impleret  inviam  et  desolatam,» 
id  est  eamdem  gentilitatem.ad  quam  verbo  Dei  via 
non  patuit,  quaeque  rationem  consilii  et  boni  ope- 
ris  fructu  destituta  fuit.  ■  Et  produceret  herbas  vi- 
rentes,  •>  id  est  doctrinae  scientiam  et  congruas 
operationes,  quia  videlicet  dum  sanctae  praedica- 
tionisimbrem  gentilitas  percepit,  et  vitae  opera  et 
doctrina.  verba  germinavit.  Sicque  juxta  prophe- 
tam  iu  cubilibus  in  quibus  prius  dracones  habita- 


lem  astringere  permisit?  Quo  ad  terram  veniente, 
«  in  similitudinem,  inqi.it,  lapidis  aqueduranlur,  » 
id  est  ad  irnitationem  ejusdemdiaboliduri  utique  et 
tenebrosi  lapidis  hominesindurantur,  qui  per  aquas 
designantur.  Aquae  namque  sunt  populi.  «  Etsuper- 
ficies  abyssi  constringiiur,  »  id  e*t  fraudulenta  ejus 
consilia  'ieprehendi  non  possunt  a  seductis  homini- 
bus,  et  dum  quasi  bona  suasionis  ejus  species  velut 
solida  desuperostenditur,  in  profundum  latens  ejus 
malitia  non  videtur.  Aliter:  ■  De  cujus  utero  egressa 
est  glacies,  »  id  rst,  decujus  occulto  judicio  actum 
est,  ut  nonunquam  is  qui  intra  sinum  sanctir  Ec- 
clesiae  signis  aut  scienlia  sive  prophetia  pollebat, 
postmodum  rejiciatur,  ita  ut  dicam  talibus  «  nescio 
vos  unde  sitis?  »  (Luc.  xm.)  Glacies  enim  fiunt,  et 


K-i..  ...  ~_. -■  •-  -_ r -—    -        ■-- ——  •      \ • i — ■ ..-....,  „. 

bant,  id  est  in  populis  quos  maligni  spiritus  possi-  ^  quasi  de  utero    egrediuntur,    dum    in    virtutibuj, 


debant,  ortus  est  viror  calami  el  junci  (lsa.  xxxv), 
id  est  et  scriptores  magni  qui  significantur  per  ca- 
lamum,  et  auditores  pusilli,  qui  intelligunlur  per 
juncum.Haec  eadem.quae  universaliter  degentilitate 
dicta  sunt,  in  singulis  agunt  intra  sinum  sanctae 
Ecclesiae,  dum  sicca  dudum  mens  gratia  veniente 
compluitur,  et  pust  ariditatem  pristinam  scientia. 
viriditate  quasi  productis  herbis  vestitur.Quam  Con- 
ditor  noster  gratiam  adhuc  altius  commendans  : 

Vers.  28.  —  «  Quis  est,  inquit,  pluviae  pater?  vel 
quis  genuit  stillas  roris,  »  subaudi,  nisi  ego  ?  qui 
ccelestis  pluvia  doctrinam  temperatamque  praedi- 
cationem  velut  stillas  roris  quasi  pater  genui,  id 
est  paterna  graiia  siccig  hominibus  effudi  ?  Post- 


quas  acceperunt,  laudes  ab  hominilius  quaerentes,  a 
visceribus  pietaiis  supernae  separantur.  Hoc  ideo 
beato  Job  dicitur,ut  de  virtutibus  humilielur,  ne  in 
hocquodbene  vivendocalueratsuperbiendofrigescat. 
Unde  adhuc  subdens  :  «  Et  gelu,  inquit,  de  coelo 
quisgenuit»id  est  perfidiam  haereticam  de  sacroelo- 
quio,  quod  utique  coelum  est,  dum  diem  intelligen- 
tiae  nobis  aperit,  exoriri  permittit  ?  Hoc  gelu  Domi- 
nus  semetipsum  gignere  perhibet,  eodem  modo  quo 
ait :  «  Ego  indurabo  cor  Pharaonis  (Exod.  iv.)  » 
Nam  el  illud  durare  est  misericorditer  nolle  emol- 
lire,  et  boc  gignere  est  gigni  juste  vel  utililer  per- 
mittere.  Oportet  ei.im  et  haereses  esse,  ut  et  qui 
probati  sunt  manifesti  fiant  (l  Cor.  xi).  Quo  facto, 


quam  de  munere  dixit  quo  gentilitas  vocatur,  sub-  Q  „  \a  similitudinem,  inquit,  lapidis  aquae  durantur, » 

...       .  ,«.:_.; T..J ll.J- ..  ..«  .        .  ..  .         .  ... 


dit  de  districtione  qi^a  Juda_a  repellitur. 

Vers.  29.  —  «  De  cujus  utero,  inquit,  egressa 
est  glacies,  •  id  est  de  cujus  quasi  secreto  sinu 
Judaea  per  infidelilatem  frigidi  projecta  est,  «  et 
gelu  de  ccelc,»  id  est  eosdem  Judieos  per  maliliam 
congelatos  «  de  coelo,  inquam,  quis  genuit,  »  id 
est  de  sanclis  Patribus  nasci  permisit.  Nam  cum 
de  Abraham,  Isaac,  et  Jacob,  quorum  vita  subli- 
mis  atque  ccelestis  tuit,  Caiphas  et  tota  Judaeorum 
plebs  impia  processit,  quid  aliud  nisi  gelu  genitum 
est  decoelo?  De  quorum  dura  obstinatione  sub- 
ditur. 


id  est  cum  sintfluxi  et  molles  hujusmodi  homines, 
fortes  et  stabiles  se  essementiuntur,et  cum  ex  pro- 
posito  virtutem  deserunt,  fortes  se  in  bonis  operibus 
per  hypocrisim  ostendunt.  «  Et  superficies  abyssi 
constringitur,  »  id  est  per  superductam  sanctitatis 
speciem  fluxa  etinstabilis  eorum  conscientia  homi- 
nibus  legitur.  Vel  si  in  bonam  partem  quis  haec  ac- 
cipere  veht,  Dominus  qui  prius  patrem  se  pluvice 
insinuat  idcirco  postmodum  de  suo  egredi  utero 
glaciem,  seque  gelugignern  de  coelo  pronunliat,  ut 
designet  utilemesseinteidumtardilatemprofeciibus 
virtutum.  Nam  veluti  semen  jactatum  si  post  plu- 


H61 


COMMENT.  IN  JOB. 


1162 


viam  gelu  pretnitur,quanlo  forascitiusapparere  re-  A. 
pellitur,tanto  fecunrlius  radicatur,  et   quo    vetatur 
progredi,eo  cogitur  multiplicari :  sic  nimirum  sus- 
cepta  verbi  semina  postquam  occultaegratiaepluviis 
sunt  infusa,  iutenluiu  si  disciplinae  rigor  astringat, 
tandem  fortius  exuberat,  et  per  castigationem  perli- 
citur  opus  bonum.quod  si  priusquam  oportet  osten- 
ditur,  a  grano  perfeetionis  inanilur.  «    De   eujus  » 
ergo,  inquit,  «  utero,  »  id  est    interna    dispensa- 
tionis  secreto,  «  egressa    est    glacies  ?    »    Scilicet, 
ut  voluntates  electorum  etiam  in  bonis    desideriis 
infirmitas  frenet.  «  Ei  gelu  de  ccelo  quis  genuit/  » 
id  est,  repressioncm  virtutis  confirmavit,  ut    vellc 
quidem  homini  adjareat,  perlicere  autem  non  inve- 
niat  (Rom.  vn).    Et  quia  per  excitalionis  usum  sese 
electi  in  quodam  vivendi  rigore  componunt,  «  In  si-  p 
milltudinem,inquil,lapidis  aquae  durantur,  »  id  est 
in  soliditate  virtutum  mentes  infirmae    roborantur, 
«  et  Miiperlicies  abyssi  constringitur,  »  id  est  motus 
fluctuantis  animi  superduclo  rigoresanctae  delibe- 
rationis  premitur.Sed  et  tunc  Dominus  quasi  gla- 
ciem  de  utero  suo,  vel  gelu  de    ccelo  gignit,  dum 
electis  suis  adversitatem  viiae  praesentis  evenire  per- 
lnittit,  qua  dum  illos  aspere    comprimit,    profecto 
valentiores  redlit.  Et  tunc  «  in  siinihiudinein  lapidis 
aquae  duranlur,  »  quia    videlicet    mentes  quae  per 
prosperaSOS  molliter  fluxemnt   constrictas  adver- 
santibus  durescunt,«  et  superficies  abyssi  constrin- 
gitur,  »  id  e9t  prulunda  mens  eisdem  adversis  su- 
pervenientibus  utiliter  tenetur,    ne    per   laetitiam, 
quod  evenire  solet,  arcana    nientis    aperlat,  atque 
aperiendo  amittat.  Quod   timens   propheta   dicit  :  C 
«  Secretum   meum    mihi,    secretum    meum    mihi 
(Isa.  xxi v).  » 

Vers.31. —  «  Nunquid,»  ait  Dominus,  «  conjunge- 
re  valebis  micanles  stellas  Pleiades,  »  scilicet  quae 
vicinitatesibi  conjunctae  sunt  tam  disjunctae,  et  si- 
mul  quidero  sitae  sunt.sed  tamen  lucis  suae  variatim 
radios  fundunt  ?  Id  est  nunquid  sanctos  omnes  qui 
aliis  atque  aliis  ad  praedicandum  temporibus  appa- 
rentes.et  disjuncti  sunt  per  visionem  suae  imaginis, 
et  conjuncti  per  intentionem  mentis;  verbi  gratia  : 
Abel,  Isaiara,  et  Joannem,  qui  divisi  quidem  fue- 
runt  tempore,  sed  non  praedicare:  «  nunquid, 
inquam,hujusmodi  Pleiades,»  id  est  sanctos,  «  con- 
jungere  valebis,  »  subaudi  ut  ego  ?  Non.  Quia  vi- 
delicet  solius  divinae  virtutis  est  et  disjunctistempo-  D 
ribus  missos,  et  dissimilibus  virtutibus  praeditos 
tiil»ore  intentionis  unire.  Una  namque  intentioest 
Joannis  dicentis  :  «  Ecce  Agnus  Dei  (Joan.  i),  »  et 
Isaiae  dicentis  :  o  Sicut  agnus  coram  tondente  se  ob- 
lumescet  (ha.  liii),  »  et  Abel  (Gen.  iv),  quihoc  idem 
Agnum  offerendo  locutus  est :  «  Aul  nunquid  gy- 
rum  Arcturi  poteris  dissipare?  »  qui  videlicet  per 
gyrurasuuro  nocturnaspatianonoccasurusillustrat, 
quique  septem  stellis  ita  volvitur,  ut  modo  tres  ad 
summa  elevet,  atque  ad  ima  quatuor  inclinet,  mo- 
do  quatuor  superins  erigat,  et  tres  inferius  premat. 
«  Nunquiii,  inquam,  hujusmodi  Arcturum,»  id  est 

Patrol.  CLXVIII. 


sanctam  Ecclesiam,  qusa  per  totam  noctem    hujus 
sajculi  gyrum  laborum  tolerans  nunquam    occidit 
vel  delicit,  «  dissipare  poteris,  »    quin    semper  ita 
volvatur,  ut  modo  quidem  Trinitatis  quasi  tres  stel- 
Jas  elevet,  opera  vero  quae    quatuor    virtutibus,  id 
est  prudentia,  fortitudine.temperantia.atquejusti- 
lia  constant,  quasi  quatuor  stellas  inclinet?   Verbi 
gratiadumdic.it  perPaulum,  quia    «  non  ex  operi- 
bus  Abraham  justificatus  est,sed  credidit  Deo  et  re- 
putatumestei  adjuslitiam  [Hom.  iv),  »  modo  au- 
tem  lidem  deprimenset  opera   efferens    quasi    tres 
stellas  inclinat  et  quatuor  elevat,  cum  dicit  per  Ja- 
cobum  :  Fidessine  operibus  morlua  est  (Juc.  n).  » 
Ilunc  Arcturi  syrum  quandoque  Dominus  dissipat, 
quia  labores  Ecclesire   ad  requiem  permutat,  Pleia- 
desquejungit.quiasanctos  ommssibi   copulat  per 
speciem  visionis.Potest  tamen  per  Arcturnm.qui  a 
plaga  frigoris  nascitur,  lex  rigida    et    aspera ;  per 
Pleiades  vero.quae  abOrienie  surgunt,  Novi  Testa- 
menti  desi>inari  gratia.    At   vero    Conditor    noster 
dum  septiformis  spiritus  operationes    simul   in  se 
et  eunctaset  manentes  habuit,  quasi  Pleiades  Novi 
Testamenti  junxii,  et  Arcturum  priscae  legis  dissi- 
pavit,  id  est  spiritualem  intelligentiam   aperiendo 
liiteralem  legis  laborem  solvit.  «  Nunquid  »  ergo, 
ait,  «  conjungere  valebis  ?  »    ctc,  ut    dictum    est. 
Quia  vrro  in  ipso  Dominicae  incarnationis    myste- 
rio  aliis  lux  verilalis  ostenditur,  aliorum  vero   per 
scandalum  corda  lenebrantur. 

Vers.  32.  — «  Nunquid,  ail,  producis  Luciferum 
in  tempore  suo,  »  subaudi  ut  ego,  qui  Ghristum 
meum  in  plenitudine  temporis  mitto  ?  qui  tanquam 
Lucifer  diluculo  surgens  a  mortuis,  fulgore  sui 
luminis  caliginem  premat  humanao  morlalitatis, 
«  stella  splendida  et  matutina,  »  ut  Joannes  ait 
(Apoc.  xxn).  «  Et  vesperutn  super  filios  terrae  con- 
surgere  facis  ?  »  id  est  in  cordibus  infidelium  Ju- 
doeorum  Dominari  Antichristum  eorum  merito 
exigente  permittis.  Quia  videlicet  nequaquam  su- 
per  hos  filios  terrae  vesper  ille  consurgeret,  si  filii 
cceli  esse  voluissent.  Quod  occultum  Dei  judicium 
ne  homo  perscrutari  audeat, 

Vers.  33.  —  «  Nunquid,  ait,  nosti  ordinem  cce- 
li,»  id  est  supernarumdispositionum  occultas  prae- 
destinationes  comprehendis,  «  et  pones  rationem 
ejus  in  terra?»  id  est  considerando  discuties,  aut 
manifestabisantehumanacorda?  Singularem  ta- 
men  ob  causam  beatus  Job  nunc  de  judiciorum 
incomprehensibilium  investigatione  requiritur,  ac 
si  aperte  dicatur  :  Cuncta  quae  pateris  tanto  tole- 
rare  patientius  debes,  quanlo  secretorum  cceles- 
tium  ignarus  cur  haec  pateris  nescis.  Quod  mire  a 
Domino  fieri  non  ignoratur,  inde  divina  voce  Job 
multipliciter  requiritur,  cui  adhuc  dicitur  : 

Vers.  34.  — «  Nunquid  elevabis  in  nebula  vocem 
tuam,»  id  est  ad  caliginosa  infidelium  corda  praedi- 
catorum  tuorum  linguam,  «  et  impetus  aquarum 
operiette?  »  id  est  turba  resislentium  populorum 
persequetur  te,subaudi,ut  rne,quem  sibi  praadican- 

37 


1163 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1164 


tem  iniqui  et   indigni    auditores,   scilicet   Jndaei,  A  bus  aeterni  judicis  terrorem  504    quasi  profunda 

quorum  caecitas  per  illatn  quoque  nebulara    signi- 

iicata  est  in  libro  Regum,   quae    implevil   domum 

Domiai  (III  Rrg.  vm),  cireumdantes,    «   Quousque, 

inquiunt,  animam  nostram  tollis  ?  »  (Joan.    X).    Et 

deinceps  omnes  iniqui  tanquam  impetus  aquarum 

me  sibi  operiuut,  quia  neque  per  pra.dicar.tes  san- 

ctos  luquentem  intelligunt,   neque    per    morientes 

patientes  vident.  Ha_c  idcirco  narrat  quae  ab  homi- 

nibus  patitur  Deus,  ut  dolor  alflicti    hominis    mi- 

tigetur.  ac  si    illi    aperte    dieat  :    Mea    subtiliter 

pensa,  et  tua  a.quanimiter  lolera.    Protinus,    quia 

pravi  homines  praedicamenla  de=pieiunt,   adjungit 

etiam  miracula  q'iee  venerentur. 

Vers.  35.  —  «'  Nunquid,    ait,    mittes    fulgura,  » 


nocte  dormientibns,  seipsum  prius  bonis  actibus 
quasi  quibui-dam  alis  excitans,  annuntiat,  cum 
autem  in  auditoribus  jam  adest  lux  verilatis,  cla- 
mnris  sui  niagnitudinem  in  lenitatem  verlit  dulce- 
dinis.  «  Quis,  inquam,  szallo  dedit  hanc  intelli- 
gentiam,  »  subaudi  nisi  ego. 

Vers.37.  —  <(  Quis  enarrabit  coelorum  rationem,  - 
id  est  supernorum  vim  secretorum,  «  et  concentum 
ccel:  quis  dormire,  »  id  est  concordem  praedican- 
tium  sermonem  conticeseere,«  facict?.  subaudi,nisi 
ego.  Ipse  enim  Conditor  noster  cum  coelorum  ra- 
tionem  narrare  comerit,  concentum  coeli  dormire 
facit,  quia  cum  jam  nobis  per  speciem  ostenditur, 
praedicantium  verba  subtrahuntur.  «   Nec  docebit, 


id  est   coruscanles    miraculis    praedicalores,    «    et  g  inquit  propheta,  ultra vir  proximum  suum  dicens: 

ibunt,  »idest  superna  revcrenlia  corda  transflgent 

auditorum,«  et  revertentia  dieent  tibi  :  Adsunius  ?» 

Quod  videlicetmihi  dicunt,  dum  non  suis  viribus, 

sed  mihi  quod  operantur  attribuunt.lt  namque  ful- 

gur  cum  praedicaior    miraculum   facit,    redit    cum 

non  s.bi  sed  auclori  tribuit  quod  fecit.  Unde  alias 

scriptum  est  :  «  Ad   locum    unde    exeunt   flumina 

revertuntur,  ut  iterum  fluant  (Ecck.  i),  »  id  est  in 

auctoreiu  praedicatores    sancti    respiciunt,  ut  gra- 

tiam  quam  perceperunt    praetumendo   de   se  non 

perdant.  De  eisdem  praedicatoribus   percunctando 

subditur  : 

Vers.36.  —  «  Quisposuit  in  visceribus,  »    id  est 
incorde  hominis,  «scienliain?  »  scilicet  divinitus 


Cognosce  Dominum,  omnes  enim  cognoscent  me, 
dicit  Dominus  (Jer.  xxxi).  »  Quis,  inquam,  haec 
fecit? 

Vers.  38.  — «  Quando  fundebatur  pulvis  in  ter- 
ra,»  id  est  in  resurrectione,  quando  pulvis  mortuo- 
rum  in  solida  reducitur  membra,  «  et  «lebae  com- 
pingebantur,»  idestfirma  ex  pulvere  membra  col- 
ligebanturPFul.iraquasipraeteritadivinussermode- 
scribit,  vel  ita,  ut  ad  supradictam  galli  intelligen- 
liam  continuetur  :  «  Quis,  »  inquit,  subaudi  nisi 
ego,  «  enarrabit  ccelorum  rationem,  »  id  est  scien- 
tia  secretorumcrelestium  mentes  illuininabilelecto- 
rum,«  etconcentum  coeli  quis  dormire  faciet?  »  id 
estconcordes  hymnos  angelorum,et  coelestiumgau- 


nspiraiam,  nec  in  solis  vocibus,  sed  etiam  in  scn-       dia  virtutum  justo  judicio  reproborum  cordibusab- 

.      ■  r\  .  _    . IJ.lio.l    n<.ni..nt.<.  ir.    i-i__it»    -  i  ■  i  ,  i  I  i  >     ^-*      .......     4     .  ...  1  ....,.!  .     ¥-_._.- i    aofn   mii    Iiap  tn  nn    I  □  t  ■ a  .•■■     r»n__  i  1 1     • 


sibus  datam.  Quam  videlicet  sapientiam  per  eiraile 
pulchre  commendat  subjungendo  :  «  Vel  quis  dedit 
gallo  intelligentiam  ?  »  id  est.ut  sicutgallus  prius 
nocturnis  temporibus  horas  discutit  et  tunc  demum 
vocem  excitationis  emittit,  ita  sanctus  prajdicalor 
prius  in  auditoribus  suis  qualitatem  vitae  cunside- 
ret.ettuncdemumad  erudiendum  congruam  vocem 
praedicationis  formet,et  quasi  gallus  cantando  voci- 
bus  euis  somnum  torporis  excutiat  venturam  lu- 
cem  nuntians  ;  verbi  gratia,  dum  dicit :  «  Nox  prae - 
ccssit,diesautem  uppropinquavit  {Rom.  xiu).  »  Et 
ut  cum  auctoritate  praedicet,  luxuriam  restrii.gere 
debet,  sicut  scriptum  est  (Prov.  xxx) :  «  Tria  sunt 
qua.  bene  gradiuntur  :...  leofortissimus  bestiaruTi 
ad  nullius  pavebit  occursum,»  videlicet  quia  leo  de 


scondit.subaudi.nisi  ego  qui  hoc  tunc  lacere  coepi  ; 
«  quando  fundebatur  pulvis  in  terra,  «  id  est 
quando  me  apparente  per  mysterium  Incarnatio- 
nis  peccatores,  quos  omnis  tentationum  flatus  ra- 
piebat,  ratione  fidei  solidati  sunt  in  Ecclesia,  «  et 
glebae  compingebanlur,  »  subaudi  ex  eodem  pec- 
catore,  id  est  idem  peccatores  uniti  sunt  ex  chari- 
tatis  collectione,  sicut  pulvis  in  glebas  coagulatus 
ex  humore,  ac  si  diceret  :  Tunc  primum  secreta 
spiritualia,  et  non  sine  miserieordia,  aliis  aperui, 
et  non  sine  justitia  aliis  clausi,  cum  alios  res- 
puens  alios  intra  Ecclesiam  per  concordiam  cha- 
ritatis  adornavi.  De  qua  Ecclesia  multas  gentes 
rapiente  subditur  : 
Vers.  39.  —  «  Nunquid  capies  leeenae  praedam  ?  » 


tribu  Juda   Christus  :    «    Venil,    inquit,    pnnceps  u  tl\\  scilicet  leaenae  de  qua  et  Job  superius    loquens 


mundi  hujus.et  in  menon  habet  quidquam  {Joan. 
xiT):»leo,inquam,fortissimus,  et«gallussuccinctus 
lumbos,»  id  est  castitate  priefulgeos  praedicator; «  et 
aries,  nec  est  rex  qui  resistat  ei,  »  id  est  praelatus 
quisque  cui  populum  subsequentem,  quasi  ovium 
trahenti  gregem  quilibet  perseculor  obvians  praepe- 
dircnonvalet  ejus  intentionem.  Praadicator  itaque 
quasi  gallus  succinctus  lucem  pra?cinit.  Et  sicut 
gallusprolundioribushorisnoctisvalentiores  etpro- 
ductiores,mane  aulem  appropinquanle  leniores  et 
minutiores  soletformare  voces,  sic  el  ipse  dum  ini- 
quis  adhuc  mentibus  pra.dicat,aliis  et  magnis  voci- 


contra  superbientem  Judaeam,  «  Nec  pertransivit, 
inquit,  per  eam  lea_na(Jo_i.  xxvin).  »  —  «  Prae- 
dam,»  inquam,  id  est  numeros,  degent'bus  «  nun- 
quid  capies  »  huic  «  leaena.?  »  subaudi  ut  ego. 
«  Autanimam  catulorum  ejus  implebis,  »  id  est 
per  animarum  lucrum  esurientia  aposlolorum  vel 
jiraedicatorum  vuta  satiabis  ?  Apustoli  namque 
qnasi  catuli,  id  est  teneri,  vel  per  formidinem  in- 
firmi  vocantur,  utpote  qui  passo  Domino  clausis 
foribus  residebant  propter  metum  Juda.orum 
(Joan.  xx).  Unde  et  sequitur  : 
Vers.  40.—  «  Quandocubant  in  antris.et  in  spe- 


1165 


COMMENT.  1N  JOB. 


1166 


luncis  insidiantur,  »  id  est  mundi  impetum  formi- A  legem  Christi  (Gal.  vi).  »  Possunt  vero    per  cervas 


dantes  congrua  doctriDre  praestolanlur,  quomodo 
caluli  leonum  tandiu  «  cubant  in  antris,  »  donec 
accedentc  tempore  ad  apcrte  rapie.ndum  roboren- 
tur,  et  quia  gentilitas  ipsa,  quae  pro  apostolorum 
ore  capla  est,  alios  item  capere  esurit. 

Vers.41.  —  (i  Quis  praeparat,  inquit,  corvo  escam 
suam,  »  id  est  peccatis  nigrae  gentilitati  Dei  scien- 
tiam,"  quando  pulli  cjus  ad  Deum  clamant,  »  id  est 
pr;rdicatores  ejus  orant,  «  vagantes,  eo  quod  non 
habeant  cibos,  »  id  est  asstuantes  in  desiderio  dum 
cunctos  in  sinum  Ecclesiae  recipere  ambiunt  popu- 
los  ?  Vel  ita  :  «  Quis  corvo  prsparat  escam  suam,  » 
id  c?t  cuilibet  docto  prsedicatori,  qui  apud  se  niger 
est  sicut  corvus.id  est  humilis,  Verbi   divini  tribuit 


doctores,  per  ibices  autem  quia  roinima  animalia 
sunt  intelligi  auditores,qui  quasi  in  petris  pariunt, 
ijuia  ad  exercenda  sancta  opera  fecundantur  per 
exempla  Patrum  pwcedentium.  Quorum  videlicet 
auditorum  tempora,id  est  profeclus,doctorum  quo- 
que  labores  quasi  parturienles  cervas  cauti  consi- 
deratione  observare  solius  Dei  est.  Unde  et  sub- 
ditur  : 

Vers.  2.  —  «  Dinumerasti  menses  conceptus 
earum  ?  »  id  est  longiturnitatem  vel  multiplicita- 
tem  sollicitudiois  vel  desiderii  quo  afficiuntur 
sancti  Patres  deprofectuspiritualiumfiliorum.quos 
quasi  conceperunt  et  solliciti  sunt  de  salute  illo- 
rum.  «  Dinumerasti,  »  inquam,  «    menses  concep- 


intelligenliam,  «  quando    pulli,  »    id  est   discipuli  p  tus,»  et  scisti  tempusqartus  «  earum  ?»  id  estquan- 


pjus,  «  ad  Deum  clamant,  vagantes  eo  quod  non 
habeant  cibum  suum,  »  id  est  discurrentes  eo  qund 
doctrina?  sibi  competentis  indigeant  alimento  ?  Gor- 
vus  enim  pullos  suos  priusquam  plumescendo  ni- 
grescantinedia  affici  patitur,  quoadusque  in  illis 
per  pennarum  nigredinem  sua  similitudo  videatur. 
Sic  et  doctor  di>cipulis  in  fide  sibi  natis  non  ante 
praedicamentorum  sublimium  alimenta  tribuit, 
quam  illos  praeterita  peccata  deflerccognoverit,quia 
fortasse  adhuc  considerare  infirmitatem  propriam 
nesciunt,  et  per  hoc  contra  hujus  mundi  gloriam 
humilitatis  nigredinem  non  ostendunl.  «  Quis  er- 
go,  inquit,  praeparat  corvo  escam  suam  quando 
pulli  ejus  clamant  ?  »  subaudi  nisi  ego.Quia  videli- 
cct  dum  praedicta  discretio  caute  a  proedicatoribus 
cusloditur,  ei  divinitus  largior  copiaprasdicationis 
datur. 

Cap.  XXXIX,  vers.  1.  —  ((  Nunquid  nosti,  ait, 
tempus  partus  ibicum  in  petris,  »  id  est  quo  tem- 
poread  pariendum  spirituales  Deo  iilios  praedica- 
tores  mittendi  sunt,  qui  petra;  vocati  sunt  propter 
soliditatem  fidei,  «  vel  parlurientes  cervas  observa- 
sti  ?  »  id  est  eorumdem  sanctorum  Patrum  aifectus 
perpemiisti.  Verbi  gratia.quorum  unus  ait  :  «  Fi- 
lioli  mei,  quos  iterum  parturio,  donec  formetur 
Christus  in  vobis  (Gal.  iv).  »  Nam  hujusmodi  pa- 
tres  similia  quaedum  habent  ibicibus  quae  in  pe- 
tris  pariunt,  et  si  quando  deaitis  saxorum  cacumi- 
nibus  ruunt,in  suis  cornibus  illaesa  suscipiunt,  cer- 
vis  quoque  quibus  moris  est  inventos  serpentesmor- 


do  hoc  quod  appetunt  implere  valeant,  subaudi  ut 
ego.Qui  in  illis  considero  et  illud  quod  sequitur  : 

Vers.3. —  «  Incurvantur  ad  fetum,  »  idest  ab  illa 
immensilate  contemplationisquam  capiunt  conde- 
scendunt  ad  infirmitatem  aud;torum  ;  verbi  gratia, 
ut  ille  qui  ait  :  «  Non  potui  vobis  loqui  quasi  spiri- 
tualibus,sed  quasi  carnalibus  (/  Cor.  m),  »  et  simi- 
Iia.«  Incurvanlur,  inquam,  et  pariunt,  »  id  est  hoc 
modomagisauditoribusproficiunt,a  etrugitusemil- 
lunt,»  id  cst  cruciantur  pra?  dolore  periclitautium 
parvulorum.  Rugilum  enim  cerva  parturiens  emit- 
tit.cum  Paulus  dicit  :  «  0  insensati  Galatae,  quis  vos 
fascinavit  (Gal.  m),  »  et  caetera.  Quia  vero  ipsi  qui 
Patrum  praedicatione  nascuntur,  aliquando  eosdem 
r,  doctores  suos  ad  regnum  praeveniunt,  et  eis  in  bac 
vita  durantibus  consummantur  permartyrium,  se- 
quitur  : 

Vers.  4.  —  «  Separantur  filii  earum  :  »  qnam  se- 
parationem  protinus  exprimens,  «  et  pergunt,  in- 
quit,ad  pastum,  »  id  est  ad  illud  505  aeternae  vi- 
riditatis  pabulum  ubi  nihil  deerit:  «  Esirediuntur 
et  non  revertuntur  ad  eas,»  quia  videlicet  angustias 
vitae  praesentis  evadentes  ultra  a  doctoribus  prtedi- 
cationem  vitae  accipere  non  requirunt.  Postquam 
figurata  incurvalione  cervarura  multa  de  magis- 
trorum  virtute  narrala  sunt,  sequitur  de  his  qui 
secreta  remota;  conversationis  appetunt. 

Vers.o. —  «  Quis  dimisit, » inquit,  «  onagrum  li- 
berum  in  solitudinem, »  id  est,  vitain  illorum  qui 
remoti  a  populorum  turbis  conversantur  ?  «  Quis,  » 


sibus  dilaniare,  et  si  quando  flumina  transeant  ca-  D  inquit)  ,  dimiait  liberum)  „  id  est,  quis,  nisi   ego, 


pita  suadorsis  p raecedenlium  superponunt,  et  invi- 
cem  succedendo  laborem  non  sentiunt.Siqnidem  et 
ipsi  quasi  in  petris  pariunt,dumindoctrina  Patrum, 
qui  petrae  ut  jam  dictum  est  pro  soliditate  vocati 
8unt,ad  conversionem  animasgignunt,  et  quidquid 
eis  ruinae  temporalis  accesserit.in  testamentis  Scri- 
pturae  sacra  quasi  quibusdam  cornibus  excipienles 
aalvantur.  Ipsi  nihilominus  «  sicut  cervus  deside- 
rant  ad  fontes  aquarum  (Psal.  xli),  »  et  vitae  prae- 
sentis  momenta  labentia  quasi  quadam  flumina 
transeun tes  caute  illud  observant  quod  scriptum  est : 
«  Invicem  onera  vestra  poriare,  et  sic  adimplebitis 


talem  dedit  gratiam,  ut  calcatis  terrenis  deside- 
riis  a  temporalium  rurum  appetitu  secura  mens 
exoneretur?  «  Et  vinculaejus  quis  solvit,»  id  est,vo- 
luptatum  carnaliurn  retinacula  dirupit,  ut  angus- 
tum  propositum  dilatalo  corde  currere  possit  ? 

Vers.6.  —  «  Cui  dedi  in  soliludine  domum,  »  in 
solitudine,  inquam,  non  tantum  corporis  sed  et 
cordis.Nihil  enim  prodest  solitudo  corporis  absque 
solitudine  cordis.  «  Dedi, »  inquam,  «  in  soliludine 
domum,»  id  est,  in  solitariavila  silentium.  «  Et  ta- 
bernacula  ejus  in  terra  salsuginis,»  idest,  conver- 
eationem  ejus  in  accensione  sitis  ;    salsugo   enim 


1167 


RUPERTUS  ABBAS  TUITIENSIS 


1168 


solel  accpndere  sitim,  et  sancti  viri   in   hujus  vitas  A  >'  domum,et  tabprnacula  ejus,»  id  est,  diversas  Ec- 


tabernaculis  accenduntur  ut  sitiant,  sitiunt  ut  sa- 
tientur,  sicut  scriptum  est  :  «  Beali  qui  esuriunt 
et  sitiunt  justitiam  (Mallh.  v).  » 

Vers.7.—  «Contemnit  multitudinem  civitatis,  » 
idest,  prava  studia  devitat  humanae  conversationis. 
«Clamorern  exactoris,  »  id  est  violentas  tentationes 
diaboli  non  audit,  videlicet,  quia  non  consentit. 
Nam  hujus  exactori3  sermo  malasuggestio  est,  cla- 
mor  yero  ejus  est  violenta  tentatio.  Idcirco  autem 
diabolus  exactor  dicitur,quia  semel  in  paradiso  ho- 
mini  mala?  persuasionisnummum  contulit.et  hujus 
deluti  reatum  quotidie  exigit.  Potest  per  hunc 
exaetorum  etiam  venter  intelligi,  cujus  quasi  cla- 
manlis  verbaviri  abstinentes  contemnunt,dum  vio- 


clesias,quae  in  hac  vita  quasi  tabernaculu  ad  tenipus 
figuntur,  «  in  tprra  salsuginis,  »  id  est,  in  eadem 
gentilitate.quae  nullam  viriditatem  boni  intellectus 
proferens  perversa  sapiebal.  »  Contemnit  niullitu- 
dinem  civitatis,  »  id  est,  eorum  vilam  ad  quos  ve- 
nerat  scilicet  Judaeorum  despicit  imitari.ita  ut  cum 
eum  regem  f.icere  vellent.refugerit  (Joan.vi),  et  cum 
eum  inlerficere  quasierent,  sponte  ad  crucem  ve- 
nerit  (Joan.  xviuJ.Et  quia  «  peccatum  non  fecit  nec 
inventus  estdolus  in  ore  ejus  (I  Peti.u),»— «  clamo- 
rem,»  inquit,«  exactoris  non  audit,  »  id  esl,  antiqui 
hostis  insidias  despicit,  qui,  ut  supra  dicium  est, 
recle  esactordicitur,  quiasuadendo  intulit  culpam, 
saeviendo  exigit  pQ3nam.Cujus  sermo  estastuta  per- 


lentia  vita;  desideria  reprimunt.  Nam  cum  contra  g  suasio  ante  hominis  mortem.clamor  vero  violenta 


innumera  vitia,multa  sint  virtutum  certamina.con 
grue  tamen  hic  solus  venter  exactor  dicitur,  quia 
clamat  solus.  Neque  enim  ad  conflictum  spiritualis 
agonis  assurgiiur,si  non  gulas  prius  appetitus  edo- 
matur,  qui  dum  non  restringitur,  simul  cunctss 
virtutes  per  concupiscentiam  carnis  obruuntur.  Sic- 
que  princeps  equorum  destruit  muros  Jerusalem 
(IV  Reg-  xxv),  id  est,  venter,  cui  a  coquentibus 
diligentissima  cura  servitur,virtutes  animae  perdit, 
dum  non  restringitur.  Sermo  hujus  exactoris  est 
neeessaria  postulatio  naturae,  clamor  vero  ejus  est 
mensuram  necessitatis  transiens  appetitus  gulae. 
Quae  hic  onager  contemnens,  ut  dictum  est  : 

Vers.8.  —  «  Circumspicit  montes  pascuae  suae,  » 
id  est,  ascensiones  virtutum  in  corde  suo  disponit 
per  allas  contemplationes  refectionis  aeternae  (Psal. 
lxxxiii),  per  quas  nititur  sublimiorihus  angelorum 
•virtutibus  interesse.  «  Et  virenlia  quaeque  perqui- 
rit,  «  id  est,  bona  reierna  quae  nulla  temporalilaie 
marcescunt  desiderat.  Cuncta  haec,  quae  de  onagro 
dicta  sunt,  intslligi  etiam  aliter  possunt,videlicet, 
ut  ostendatur  per  qtiem  supradicla  virtus  praedica- 
tionis  detur,  illico  commemoratio  de  Domin^caln- 
carnatione  subnectitur,  ul  dicatur  :  «  Quis  dimisit 
onagrum  liberum  in  solitudine  ?  »  nec  indignum  est 
per  hoc  animal  Dominum  figiirari,cum  dicat  etiam: 
«  Ego  aulem  sum  vermis,  et  non  bomo  (Psal.xxi),  » 
et  per  prophetain  juxta  LXX  interpres  riicitur  : 
«  Scarabaeus  de  ligno  clamavil.»—  «Quis  »  ergo,  in- 
quit.o  dimisit  onagrum  liberum,»  subaudi.nisi  ego, 


jam  rapina  post  mortem.  Quem  clamorem  exactoris 
hic  non  exaudit,id  est.non  timet  cum  dicit  :  «  Ve- 
nit  enim  princepsn.undi  hujus,  et  in  me  non  habet 
quidquam  (Joun.  xiv).  »  Imo   et  juxta   propbetam, 
seeptrum  exactoris  hujus  superavit,sicul  in  die  Ma- 
dian  (Isa.  ix),  id  est,  regnum  diaboli  gentilitatem 
eripicndodiruit,  juxtaquod  similitudo  praesignavit 
in  die  Madian,scilicet  quandoGedeon  pugnavitcum 
ccc  viris  contra  Madian    novo    genere  belli,  ita  ut 
dextris  tenendo  lubas,  sinistrisautem  ardenteslam- 
pades  intra  lagunculas,fractisque  lagunculis  in  tu- 
barum  sonitu  illinc  lampadumcoruscatione  territi 
hostes  in  fugam    converlerentur    (Judic.    vn).    Sic 
enim  in  adventu  suo  Redemplor  noster,qui  signifi- 
cttur  perGedeon,  qnod  interpretatur  circuiens  ule- 
rum,  etiam  et  ipse  Virgiuis  uterum  mira    polentia 
introivit.Redeniptor,inquam,  cumcccviris,  id  est, 
cunclis  cultoribus  Trinitatis,quibus  et  dedit  tubas, 
id  est,  terribilia  eoelestis  docirinae  verba,  etlampa- 
des  intra  lagen;'.s,  id  est.clare  sancti  Spiritus  dona 
intra  corpora  fragilia.ita  ut  verbi  tubas  in  dextera, 
et  lagenas  ferrent  in  laeva,id  est,  verba  Dei  in  ma- 
jore  cura,suisque  corponbus  baberent  pretiosiora, 
cum  his,  inquam,  et  talibus    viris    regnum    hujtis 
exactoris  invasit,  et  inita  pugna  sonantibus  tubis, 
id  est,emisso  sonitu  pra;dicationis,fractisque  lagc- 
nis  corporum  per  multa  genera  passionum  miracu- 
lorum  claritas  splenduit    quasi    lux,  fttgitque   hic 
exactor  diabolus,  quem  suo  quoque    nomine   desi- 
gnat  Madian,inierprelatur  cnim  declinansjudicium  ; 


d  est,misit  Christum  quasi  agri  aniraal,  id  est,agre-  ''  lugit,inquam,de  cordibus  hominum  victus  in  judi 

cio.nec  valens  resislere  victori  Christo.  Hic  itaque 
clamorem  hujus  exactoris.non  audit,  imo  vincens  et 
ejiciens  illum,  circumspicit  montes  pascua;  suae,  id 
rst,erig't  altos  et  elatos  homines,de  quorum  pasca- 
tur  cnnversione  et  humilitate.Undeet  scriptum  est: 
«  Alliiudines  montium  ipse  conspicit  (Psn/.xxxiv),» 
id  est,  elalionem  superborum  ab  iniquitate  in  me- 
lius  convertit.  «  Et  virentia  quaeque  perquirit, »  id 
est,  eos  diligit  quorum  caro  per  praedicationem 
ejus  in  virtutibns  refiorescit,  qui  tanto  vere  viren- 
tes  sunt,  quanlo  in  baereditatis  inimarcessibilia 
sorte  radicem  cogitationis  ligunt. 


sti  quondam  gentilitati  proluturum,  «liberum,»  in- 
quaro,  «  in  solitudinem,»  id  est,  omni  peccato  ca- 
rentem  et  idcirco  inter  mortuos  liberum  (Psal. 
lwxvii)  in  ca  quae  quondam  deserta  erat  gentili- 
tate,et  «  vincula  ejns  quis  solvil  ?  »  id  esl,inlirmila- 
tes,passionis  commnlavit  in  gloi'ia*n  r<'Surrectionis, 
suscitando  eum  solutis  doloribus  inferni  (Acl.  ll). 
«  Cui  dudi,  »  inquit,  «  in  soliiudine  domnm,  »  in 
gontilitaip  corda  hominum  ad  possidendum  Genli- 
lilas  namque  poliludo  ixstitit.in  qua  patnarcha  non 
fuit,propheta  non  fuit.ad  intelligendum  Deum  qui 
raliune  uteietur  non  fuit.«  In  solitudine,  »inquam, 


116!) 


COMMENT.  IN  JOB. 


1170 


Superato    exactore,    ut    supradictum    est,    quia  A  tolerat  fictos  fratres.  Unde  Dominus  qnia  rhinoce- 


paulatim  per  infirraa  mundi  confusa  sunt  furtia 
[l  Cor.  i),  et  dum  in  veneratione  vita  surgit  humi- 
lium,  elatio  cecidit  superbornm,  de  eisdem  su- 
perbis  vel  potentibus  sasculi  tandem  leve  jugum 
506  Christi  suscipientibus,  subditur  : 

Vers.9. — «Nunquid  volet  rhinocerosservire  tibi?» 
subaudi  ut  mihi,  cui  potentes  niundi  dudum  in  ela- 
tione  sua  confisi  tandem  sunt  subditi.  Rhinoceros 
enim  qui  omnino  indomitae  naturaeest,  et  6i  capitur 
ex  impatienlia  moritur,  habens  unum  tantum  in 
narecornu.undeet  rhinoceros  dicitur:  rhinoceros 
enim  in  lingua  Latina  sonat  in  nare  cornu.  Rhino- 
ceros,  inquam,  per  suam  feritatem  et  per  narem 
cornulam  potentium  elationem  vel  elatam  designat 


rota  hunc  loris  ligatum  dixil,  illico    pravorum   hy- 
pocrisin  subdidit. 

Vp.rs.  13.  —  Penna,  »  inquil,  «  struthionis,  »  id 
est,exterior  babitus  hypocritae,  «  similis  est  pennis 
herodii  et  accipitris,  »id  est,  spiritualium  virorum 
verae  religionis.  Hypocrita,  qui  bonorum  vitam  si- 
mulat,  sed  veritatem  sanctitatis  non  habet,  per 
struthiunem  designatur,  qui  pennis  berodii  vel  ac- 
cipitris  similes  pennas  habet,  sed  volatus  eorum 
celeritatem  non  habet,  et  sicut  accipitris  et  herodii 
parva  sunt  corpora  sed  pennisdensioribusfulta,  et 
idcirco  cum  celeritale  transvoiant  :  struthio  vero 
raris  pennis  induituret  immani  corpore  ^ravatur, 
sic  etelectis  parum  quid  inestquod  deprimut,multa 


fatuitaiem,  quas  quia  non  viribus  humanis.sed  ta-  JJ  aulera  1ua!  in  superna  sustollunt,  hypocrita  vero  et 


men  divinis  miraculis  mansuescere,  vel  subdi  po- 
test :  «  Nunquid,  »  ait,  <>  volet  rhinoceros  servire 
tibi?  »  subaudi,  sicut  per  eos  quos  misero  servit 
mihi.Aul  morabitur  ad  prresepe  tuum  ?  »  id  est, 
quaerut  vel  exspectabit  a  te  pabula  Scripturarum. 
Nam  quasi  ad  praasepe  Domini  moratur  hic  rhi- 
noceros,  cum  ad  verbi  pabulum  quasi  clausus 
stare  aequanimiter  tolerat,  ut  edendo  et  perma- 
nendo  pinguescat.  Et  quia  pastus  sic  etiara  praedi- 
cando  postmodum  operatur. 

Vebs.10.  — «  Nunquid,»  ait,«alligabis  rhinocerota 
ad  arandum  loro  tuo  ?  »  id  est.praedicarefacies  prae- 
cepto  tuo.Nam  lora  Ecclesias  prascepta  sunt  disci- 
plinae,quibus  hic  rhinoceros  non  soluin  ligatus,  sed 
etiam  ad  arandum,id  est.ad  proscindendam  vomere  n 
linguae  huraani  pectoristerram  subjugatus  est.«Aut 
confringet,  »  inquit,  «  glebas  vallium  post  te  ?  »  id 
est,  illos  qui  per  duritiam  suam  nec  ipsi  semina 
verbi  recipiunt,  nec  alios  fructum  de  suscepto  se- 
mine  ferre  permittunt,sicut  solent  excultae  terrae 
super  jacentes  glebae  jacta  semina  premere  et 
nascentia  suffocare.»  Confringet, »  inquam,  hujus- 
modi  «  glebas  vallium,  »  id  est,  oppressores  humi- 
lium,«postte,»  subaudi,sicutpost  me,quipostquam 
menlem  cujuslibetelatae  potestatis  ingredior,  etiam 
ad  conterendos  fidei  hostes  exerceo. 

Vers.  11.  — «  Nunquid  fiduciam  habebis  in  ma- 
gna  fortitudine  ejus?  »  subaudi,  ut  ego,  qui  vires 
quas  temporaliler  lerreno  principi  confero  ad  cul- 
tummeae  venerationis  inclino.  «  El  derelinques  ei 
labores  tuos  ?  »  juod  videlicet  ego  lacio,dum  con- 
verso  principi  terreno  eam  quam  sanguine  meo 
mercatus  sum  Ecclesiam  credo. 

Vers.  12. — ■  «  Nunquid  credes  illi,»  id  est,  nunquid 
de  secretis  cordis  ejus  certus  eris,  «  quod  sementem 
reddat  tibi,»  id  est,  quud  fnleliter  incorruptum  ser- 
vet,«  et  ad  aream  tuam  congreget  ?  »  sulwudi,  sicut 
ego  credo  el  scio  quod  Ecclesiam  meam  recte  gu- 
bernet,  quamaliqumdosuperliocornu  dispergpndo 
ventilabat.  Audit  B.  Job  quid  nentilitalis  pnncipes 
faciant,  ut  nequaiuam  se  apud  semetipsum  de  glo- 
ria  tantae  suas  virtutis  extollat.  Sed  sancla  hcclesia 
et  si  quando  foris  aperlos  hostes  non  habet,  intus 


si  qua  facil  pauca  qnoeelevent,perpetrat  multa  quae 
gravent.  «  Penna  »  ergo,  inquit,  «  slruthiunis  si- 
milis  est  pennis  herodii  et  accipitris.  » 

Vers.14. — «Quandoderelinquitova  sua  in  terra,» 
id  est,  quia  hypocrita  negligit  auditores  suos  per 
bona  nutrire  exempla.  Nam  dum  hypocrita  recta 
suis  auditoribus  dicit,  quasi  ovastrulhio  parit,sed 
dum  illos  a  terrenis  actibus  per  bona  exempla  non 
suspendit,  quasi  ova  sua  eadem  struthio  in  terra 
derelinquit.  «  Tu  forsitan,»  inquit,  «  in  pulvere  ca- 
lefacies  ea?  »  ac  si  dicat,  ut  ego,  qui  quasi  ova 
struthionis  calefacio  dum  parvulorum  animaset  in 
medio  peccantium,  qui  merito  pulvisdicendi  sunt, 
amoris  mei  igne  succendo. 

Vers.  15.  —  «  Obliviscitur,  »  inquit,  ■  quod  pes 
conculcetea,»  id  est,  non  curat  si  transitus  malae 
operationis  pervertat  auditorum  suorum  animas, 
«  aut  bestia  agri  conterat,  »  id  est,  diabolus  praedo 
mundi  rapiat  vel  corrumpat.  «  Obliviscitur,  »  in- 
quam,  et  absque  pietate  vivens  : 

Vers.  16.  —  «  Duratur  ad  filios  suos  quasi  non 
sint  sui,»  idest,proximum  suum,etiam  si  ipsehunc 
Deo  genuit,  extraneum  respicit,  videlicet  longe  dis- 
similis  ab  illoqui  molliaviscera  gestans  erga  filios, 
«  Nunc  vivimus,  inquit,  si  vos  statis  in  Domino 
[l  Vhess.  iii).  »  Ila  negligens  hypocrita  torpens  qui- 
dem  a  ccelestibus,  sed  anxie  flagrans  terrenis  re- 
bus  :  «  Frustra,»  inquit,«  laboravit  nullo  timore  co- 
gente,  »  id  est,  stulto  labore  terrenacurando  «  illic 
trepidavit  timore  ubi  non  erat  timor  [P.sal.  xm).  » 
U  Sciendum  vero  est  quod  nonnunquam  aliqui  et 
sanctitatis  habilum  tenent.et  perfectionis  meritum 
exsequi  non  valent.Hos  nequaquam  credendum  est 
in  hyiiocritarum  numerum  currere,  quia  aliud  est 
infirmi[ale,aliiid  malitia  peccare.  Sed  cur  hypocrita 
ccelestia  deserens  terrenis  incumbat.sed  siruthionis 
adhuc  nomine  subjungitur: 

Vers.  17. —  «  Privavit  enim  eam,»  inquit,  «  Deus 
sapientia,»  id  est,  non  de«1it  illi  sapientiam.  Sequi- 
tur  enim  :  «  Nec  dedit  illi  intelligentiam.  »  Quamvis 
aliud  sit  privare,  ahud  non  dare,  hic  tamen  quod 
dixerat,«  privavit,»  repetiit  subdendo,  »  non  dedit.» 
«Privavit,  »  inquam,  id  est,  «  non  dedit,  »  sicut  di- 


4171 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1172 


citur  indurasse  oor  Pharnonis  (Exod.  xx),  quia  me-  A  er:'m  'n  hutnili  meute  fidelium    lpgis  duritiam  re- 


ritis  ejus  exigentibus  non  emollivit. 

Vers.I^.  —  «  Cum  tempus  fuerit,  »  id  est,  si  quu 
eruperit  tentatio  fidei,«  in  altum  alas  erigit,»  id  est, 
hoc  teiupcre  pressas  et  quasi  complicatas  cogita- 
tiones  superbiendo  manilestat.n  Derid.t  equitem,  » 
id  est,  sanctam  animam  despicitcorpus  suum  bene 
reg.ntein,  et  ei  quasi  equo  frenato  pnpsidentpm. 
«  Deridet,»  inquam,«  equitem,et  ascensorem  ejus,» 
id  est.usque  ad  injuriam  prosilit  Creatoris,qui  dum 
animam  possidet  cujusque  elecli  bene,  ut  dictum 
est,corpus  suum  regentis,  profecto  equitem  ascen- 
dit).  Ita  succrescentibus  defei.tibus  hypocrita  ad 
graviora  pervenit,  dum  prius  bonum  se  quod  non 
est  ostendit,postmodum  vero  bonos  aperte  despicit, 


durguendo  contrivit.quid  aliud  quam  in  valle  post 
me  glebas  fregit?»  Nunquidliduciumhabebis  inma- 
gna  fortitudine  ejus,»  subaudi  ut  ego,  qui  longe  ad 
gentes  mitto  eum  «  ut  portet  nomen  meum  coram 
regibus  et  gentibus  (Act.  ix).  »  —  «  Et  derelinques 
ei  labores  luos  '? »  subaudi  ut  ego,  qui  hoc  facio,  ut 
dicat :  ■<  Adiinpleoea  qua.  desunt  passionum  Christi 
in  carne  mea. »  (Col.  1).  «  Nunquid  credes  illi  quod 
reddat  setnenlem,»in  estfructiferam  pr_edicalionein 
tibi,  «  et  aream  tuum  congreget  ?»  id  est  Ecclesia. 
laliludinem  in  unam  fidem  amplificet,subaudi  non 
eredes.Nam  et  Ananias,  «  Domine,  inquit,  audivi  a 
multis  de  viro  hoc  quanta  mala  feceiit  sanctis 
tuis,  »  etc.  (Acl.ix).  Non  enim  credebat  quod  aream 


ad  extremum  quoque  usque  ad  injuriam  Creatoris  ^.  Uomini  congregaturus  esset,qui  illam  huctenusela- 

;|.     .         •  _     •      _      _■  _:.         r» _.: _!:.__    *J    <;.._,;.     « .. _.l l      r. 1     !-  Tl.  .1-   ..(Hn.  ._f 


exsiliens  in  pejus  profieit.  Rursus  etiam  aliter 
posthabita  mortalitate  tam  fera  et  superba  rhinoco- 
rotis  virtus,  et  struthionis  hujusdura.  alque  obli- 
viosa.  faluitas  exponitur.  Rhinoceros  iste,  qui  in 
Greecis  exemplaribus  etiam  monoceros  nominatur, 
tantee  tanqueindomita.  forlitudinis  dicitur,ut  nullu 
venantium  virtutecapiatur,aliquatenus,sed  virgo  ei 
puella  proponitur,  cui  sinum  aperienti,  mirum  in 
moduin  omni  ferocitate  deposita,caput  deponit,  sic- 
que  decepta  fera  repenle  velut  inermis  reperitur  et 
capitur.  Buxei  quoque  coloris  esse  describitur,  qui 
etiamcum  elephantis  certamenaggrediens.eocornu 
quod  in  naresingulariter  gestat.ventrem  adversan- 
tium  feriens  vulnerat,  ut  impugnantem  se  facile 
sternat. 

Potest  ergo  per  hunc  rhinocerotapopulus  ille  su- 
perbia.  singularis  intelligi,  de  quo  Dominus  per 
Prophetam,  «  l.ibera  me,  »  inquit,  «  de  ore  leonis, 
et  a  cornibus  unicornium  humilitatem  meam  (Psul. 
xxi).  »  lUqueB.  Job  sancta.  Ecelesiae  typum  507 
teaenti  dicitur  :  «  Nunquid  volet  rhinoceros  servire 
libi?»  subaudi  ut  mihi,qui  et  contra  me  illum  sin- 
gulari  cornu  extolli  conspicio,  et  tumen  mihi  cum 
voluero  subdo.  Sed  hoc  ut  melius  paleat,  ille  ex  hoc 
populo  ad  medium  ducalur  Paulus,in  superbia  pri- 
mus,et  pcstmodum  in  humilitate  pra.cipuus.Hic  in 
nare  cornu  gestabat,cum  placiturum  se  Deo  de  cru- 
delitate  confidebal.Hunc  rbinocerolem  omnis  vena- 
tor  extimuit,  quia  sa_vitiam  ejus  omnis  praedicator 
expavil.  Sed  ad  capiendum  illum  virgo  sinum  suum 
expandit,  quia  videlicet  dum  pergeret  Damascum 
incarnata  Dei  Sapientia  sese  illi  manifestavit  (Act. 
ix).  «  Nunquid  »  ergo  volel  rhinoceros  servire 
tibi  ?  »  subaudi  ut  mihi,«  aut  morabitur  ad  praesepe 
tuum  ?  »  subaudi  ut  iste  a  me  per  Ananiam,ad  ba- 
ptismatis  religatusest  sacramenlum.«  Nunquid  al- 
ligabis  eum  ad  arandum  loro  tuo  ? »  id  est  ad  prse- 
dicandum  constringes  pra_cepto  tuo,videlicet  ita  ut 
dicat:  «  Va.  enim  mihi  esl  si  non  evangelizavero 
(/  Cor.  ix).» — «  Aut  confrin_:et  glebas  vallium,  » 
idestimpedimentahumilium,"  postte,»scilicetsicut 
post  me,  verbi  gratia,  dum  dicit  :  »  Si  circumcida- 
mini,  Christus  vobis  nihil  proderit  (Gal.  v).  »   Qui 


lionis  cornu  ventilaverat.  Quod  in  Puulo  actum  est, 
et  in  aliis  quoque  factum  esse  credendum  est.  Multi 
quippe  ad  humilitatis  gratiamex  illius  populi  ela- 
tiono  conversi  sunt.  Sed  ex  maxima  parle  Synagoga 
in  infidelitate  permansit.dequaelsubditur: «  Penna 
struthionis,  »  id  est  vox  Sy  nagogae  in  infimis  repen- 
tis  et  nunquam  se  a  terra  sublevantis,  «  similis  pen- 
nisherodii  et  accipilris,  »  id  est  patribus  antiquis, 
quid  ad  ea  quas  potuerunt  inteiligendo  prospicere, 
valuerunt  etiam  vivendo  pervolare.  «Similis,  »  iu- 
quam.«  Nam  super  cathedramMosisederuntScriba. 
et  Pharisaei  (Matlh.  xxiu).  »  —  «  Quae  derelinquit 
in  terra  ova  sua,  »  id  est  de  sua  carne  editos  apo- 
stolos  ad  gentes  effugat.  «  Tu  forsitan,  inquit,  in 
pulvere  calefacies  ea?  »  id  est  in  abjecta  genli- 
litate  suscilabis  fetus  illorum,in  quibus  spes  illo- 
rum  qualis  inovoesse  poterat,  ad  vitam  multorum 
proficiat.  «  Obliviscitur,  »  id  est  non  curat,  «  quod 
pes  conculcet  ea,  aut  bestia  agri  conterat,  »  id  est 
vitam  non  solum  filiis  non  dedit,  sed  etiam  post- 
modum  invidil,  quos  pes  conculcat  et  agri  bestia 
conterit,  dum  persecutione  edicta  insurgil  in  eos 
bestialiler  saevilia  cujuslibet  tyranni.  Imo  et  ipsa 
conculcans  atque  conterens  :  «  Duratur  ad  filios 
suosquasi  non  sint  sui,  »  videlicet  quos  aliter  quam 
se  vivere  deprehendit.  Et  hoc  faciens  frustra  la- 
boravit,  quia  videlicet  non  ipsa  arbitrata  est  per- 
sequendo  illos  obsequium  Deo  praestitit  (Joan. 
xvi).  Laboravit,inquam,  «  nullo  cogente  timore,  » 
subaudi.sed  sola  crudelitate.Nonenim  ut  simulabat 
D  idcirco  illos  pprsecutus  est,  quod  timeret  ne  religio 
divina  deperiret,sed  quod  eum  livorinvidia.  torque- 
ret.  «  Privavit  enim,  inquit,  eam  Deus  sapienlia,  <> 
id  est  justo  judicio  posuit  velamen  super  cor  ejus. 
Lloc  est  quod  sequitur  :  «  Nec  dedit  illi  intelligen- 
tiam,  »  scilicet  qua  spiritualiter  intelligeret  legis 
litteram. 

Vers.  18.  — «  Cum  tempus  fuerit,  »  id  est  cum 
Antichrislus  venerit,«  in  altum  alas  erigit,»  id  est 
apertacum  superbiapersecutionemexerit.n  Desidet 
cquitem  et  ascensorerr.  ejus,  »  id  est  blasphemat 
non  solum  humanitatem  Domini,quae  profecto  eques 
est  divinitatis,  sed  ipsam  quoque  divinitatem,  qua. 


1173 


COMMBNT.  IN  JOB. 


1174 


tunc  equitem  ascendit,  quando  animatam  carnem  A  (Act.  v)    »  —  «  ExsultU,    »    inquam.    t   Non  enim 


sibi  univit,  quam  de  utero  Virginis  condidit. 

Sane  equi  nomine  aliquando  lubrica  pravorum 
vila  signatur,sicut  scriplum  est :  «  Nolite  fieri  sicut 
equus  et  mulus  (Psal.  xxxi),  »  aliquando  dignitas 
temporalis,  sicut  Solomon  ait  :  «  Vidi  servos  in 
equis  (Eccle.  x),  »  aliquando  hoc  ipsum  prassens 
saeculum,  sicut  Jacob  de  rolubro  Dan,  id  est  de  An- 
tichristo,«  mordens,  inquit,  ungulas  equi.  »  id  est 
stringens  finem  saeculi,  «  u(  cadat  ascensorejus  re- 
tro  (Gen.  ilix),  »  id  est,  in  ea  quae  ignorat  asterna 
tormenta  corruat  quisquis  elatus  est  in  hoc  saeculo. 
Aliquando  sanctus  quisque  praedieator  equi  nomi- 
ne  accipiiur  juxta  illud  :  «  Misisti  in  mare  equos 
tuos,  turbantes  aquas  multas,  »  id  est   misisti    in 


contristabit  justum,  quidquid  ei  acciderit  (Prov. 
xn).  »  Nec  solum  exsultat,  sed  et  «  in  occursum 
pergit  armatis,  »  id  est  pro  defensione  justitiae 
perversis  erumpentibus,  ac  saevienlibus  semetip- 
sum  objicil.  V.  g.  ut  Paulus,  quando  Ephesi  ad 
irrumpendas  theatri  turbas  zeli  flamma  rapieba- 
tur,  nisi  eum  frpna  charitatis  tenuissent,  roganti- 
bus  amicis  ne  se  daret  in  theatrum  (Act.  xix). 

Vers.  22. —  «  Contemnit,  inquit,  pavorem.  »  — 
«  Quis  enim  separabitnos  a  charitate  Dei  ?»  (Rom. 
vm).  —  «  Contemnit,  inquam,  nec  cedit  gladio,  » 
id  est  nullo  deterretur  genere  mortis  ab  exse- 
quendo  sessoris  508  sui  imperio. 

Vers.23. —  «  Superipsum  sonabit  pharetra,n  id  est 


hunc  mundum    prasdicatores    tuos,    ut    excitarent  n  contra  illumparabiturmachinatio  prnvoruminsidio- 

sa.sicutperProphetam  dieitur  :  «  Paraverunt  sagit- 
tas  suas  in  pharetra(Rsa/.  x).  »  Haec  pharetra  super 
Paulum  sonuit.cum  quadraginta  viri.qui  ejus  mor- 
tem  conjuraver.mt,  dolo  quaerebant  eum  de  carcere 
eAuc\(Act.  xxm).  Sed  quia  praedicator  sanctus  tali- 
bus  minime  terretur,  «  vibrabit,  inquit,  hasta  et 
clypeus,»  idest  persecutorum  crudelitas  ad  suppli- 
cia  manifesta  producitur.  Atque  vir  sanctus  ut  feriri 
debeat.hasta  vibratur,  sed  ne  audiri  possit,  clypeo 
supponitur.id  est  dum  corpnstorquetur.os  loquen- 
tis  opprimitur  adversis  responsionibus,  quia  vide- 
Iicet,hi  qui  in  persecutione  sa?viunt  non  tam  dolent 
quod  cor  praedicatoris  non  emolliunt,  quain  qnod 
per  ejus  verba  etiam  alios  amittunt.  Sed  nunquid 
praedicator  sanctus,  verbi  gralia  Paulus  saepe  dic- 
a  fervore  suo  per  ista  compescitur? 


gentes  multas  sub  vitioruon  tempnre  male  sopitas. 
Hac  signilicatione  nunc  dicitur  : 

Vers.  19  —  «  Nunquid  praebebis  equo  fortitu- 
dinem,  »  id  est  sancto  praedicatori  adversa  tole- 
randi  constantiam,  «  aut  circumdabis  collo  ejus 
hinnilum,  »  id  est  praedicationis,  qua  ad  superna 
vocat  blandimentum?  «  Circumdabis,  inquam, 
collo,  »  scilicet  ne  extra  sermonem  actio  transeat, 
ne  vita  voci  contradicat  ? 

Vers.  20. —  «  Nunquid  suscitabis  eum  quasi  lo- 
custas  ?  »  id  est  sic  illum,  scilicet  praedicatorem 
sanctum,  in  persecutionis  ardore  ad  ccelestia  facies 
subvolare,sicut  locustae  matutinis  quidem  horis,  id 
est  lepons  tempore  vix  a  terra  se  sublevant,  cum 
vero  aestus  exarserit,  tanlo  altius    quanto  alacrius  ~  Pr;< 

i     snliq     ftvritfltrp         tUS 


volnnt.  Tunc  enim  locustae  calore  solis  excitatae 
crura  figunt  elalas  exerunt.  Sic  sancti  in  persecu- 
tione  recta  agendose  stabiliunt,  et  ad  nlta  videnda 
exsiliunt.  Ita  ego  suscitato  equo  :  «  Gloria, inquit, 
narium  cjus  terror,  »  id  pst  visionem  districti  ju- 
dicis  gloriosa  spe  quasi  de  procul  odorans  exspec- 
tat,  et  cum  injustus  venire  formidat,  justua  vehe- 
meoter  desiderat.  Dumque  in  suis  naribus,  id  est 
in  sua  spe  gloriatur,  quae  tamen  exspectatio  ler- 
ror  est  |ieccatoribus  : 

Vers.  21.  — «Terram,  inquit,  ungulo  fodit,  »  id 
est  ab  auditorum  cordibus  terrenas  cogitationes  eji- 
cil,seque  primum,  utillis  exemplosit,  sscularibus 
evacuat  curis,  dicitque  :  «  Imitatores  mei  estote  sic- 
ut  et  ego  Christi  (Pluli  ip.  m),»  e.t  hissimilia.  Unde 


Vers.  24.  —  «  Fervens,  inquit,  et  fremens,  »  id 
est  sancto  Spiritu  inflammatus  et  eloquen3,  «  sor- 
bet  terram,  »  id  est  ir.  ipsis  pcenis  suis  Irahit  ad 
se  peccatorem.  «  Nec  reputat  tuba  sonare  clango- 
rem,  »  id  est  non  audit,  non  curai  vocem  sdpcula- 
riuni  potestatum  :  «  Obedire,  inquit,  nos  oportet 
Deo  magis  quam  hominibus  (  4et.  v) ;  »  dejici  po- 
test,  superan  non  potest.  Imo  adhuc  magis  ex- 
sultat  in  adversis.  Unde  sequitur  : 

Vers.  25.  —  «  Ubi  audieris  buccinam,  dicit  : 
Vah,»  id  est  cum  certum  passionis  sibi  propinqnare 
considerat,  de  exercitio  virtutis  exsulat.  Deside- 
rium  enim  habet  dissolvi,et  esse  mm  Christo  (Pht- 
lipp.i).  Et  sicut  homo  nonnibil  ex  infirmitate  trepi- 


bene  Isanc  apud  alienam  gentem  puteos  fodisse  de-  i*  dal,  per  spei  tamen  certitudinem  ad  prae 


scribitur,  quos  tamen  puteos  Allophyli  insidiantes 
replent  (Gen.  xxvi),  quia  nimirum  iinmundi  spiritus 
cum  nos  studiosecorfodere  conspiciunl,  congestas 
nobis  tentationum  co^itationes  mergunt,  ne  ibi  ab 
ira  Dei  abscondamur,  juxta  prophetam  dicentem 
«  Abscondere  in  fossa  humo,  a  facie  timoris  Do- 
mini  (ha.  n), »  id  est  egestis  cogitationibus  terre- 
nis  qu;esce  in  humiiitatem  mentis.  «  Terr.im,  in- 
quam,  fodit,»  et  hoc  Uciens,  «  exsultat  audacter,  » 
id  est  gaudet  in  adversis  constanter,  juxla  Ulud  : 
«  Ib  int  a  conspectu  concilii  gaudentes,qnoniam  di- 
gni  habiti  sunt  pro  nomine  Jesu  contumeliam  pati 


mium  re- 

munerationis  gaudenler  properat  :  «  Dicl,  inquam 
Vah,»  quod  profecto  dicerenon  potesl  brulum  ani- 
mal.  Ergo  de  rationali  equo  sermo  est.  Et  idcirco 
quodlibet  certamen  hic  equusexsuperat.quia  vide- 
licet  «  procul  odoratur  bellum,  »  id  est  mentem  cer- 
lamini  ante  certamen  parat,quod  admonebat  disci- 
pulus  Paulus  ctim  diceret  :  «  Vosmet.ipsos   tentate 

si  estis  in  fide,  ipsi  vos  probate  (11  Cor.  xm).  »  

«  Bellum,  inquam,  odoratur  ;  exhortationem  du- 
cum,  et  ululatum  exerritus,  o  Bubaudi  «  proeul 
odoratur,  »  id  est  longe  ante  considerat  quid  vel 
auctores  errorum  contra  electos  valeant  prascipere, 


1175 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1176 


vel  turba  eis  subdita  quara  possil  unanimiter  insa-  A  videlicet  ulilitatem  supernae  dispensationis    consi- 


nire.  Duces  ait  exortari,  exercitum  vero  ululare, 
quia  videlicet  hi  qui  mlidelibus  praesunt,  quasi  ex 
ratione  persuadent  prava  quae  praecipiunt,  turba 
vera  subdita  bestiali  iusauia  perstrepens  sequitur 
voces  eorum.Hunc  ululatura  Paulus  odorans  :  •  In- 
trabunt,inquil,  post  discessum  meum  lupi  graves 
in  vos  (Act.  xx).  »  De  exhortatione  vero  ducum  : 
«  [n  avaritia,  inquit,  fictis  verbis  de  vobis  negolia- 
buntur  [II  1'etr.  n).  » 

«  Nunquid,  ait,  praebebis  equo  fortitudinera  ?  » 
subaudi  ut  ego,qui  unicuique  animae  cui  praesideo 
ante  omnia  lidei  fortitudinem  praebeo.  «  Aut  cir- 
cumdabis  collo  ejus  binnitum  ?  »  id  est  ejusdem  fi- 
dei  confessionem,videlicet  ut  quod  credit  ad  justi- 
tiam,  ore  confiteatur  ad  salutem  (Rom.  x).  «  Nun-  ., 
quid  suscitabis  eum  quasi  locuslas,  »  scilicet  ul 
quamvis  veterem  adhuc  vitam  ex  usu  retineat,  nova 
tamen  pcr  intentionem  agat,  more  locuslae  quae 
flexisquidempoplitibustcrraeinhaeret.inquibusdam 
tamen  expausis  alis  a  terra  se  suspendit  ?Cum  au- 
teni  sic  bene  vivere  incoepit :  «  Gloria,  inquit,  na- 
rium  ejus  terror,»  id  est  in  spe  quidem  glorialur  : 
spes  enira  per  nares  exprirnitur  ;  sed  dum  futurum 
judicium  mente  conspicit,  hoc  ipsum  timet  unde 
gloriatur.Quid  ergo  agit?  «  Terram,  inquit,  ungula 
fodit,  »  id  est  per  disirictam  abstinentiam  domat 
vitia  carnis  Quo  facto,»  exsultat,in>|u;t,  audacter,  » 
id  est  qui  prius  timnbat,jam  domitis  viliis  adventum 
judicis  exspectat.  Sicque  exsultans  :  «  In  occursum, 
inquit,  pergit  armatis,  »  id  esl  insidias  longe  prae-  „ 
videt,quas  inlentant  spiritus  maligni,  quibus  tunc 
«  in  oceursum  pergit,  »  cum  dolos  illorum  mirabi- 
liter  deprehendit.  «  Conteranit  pavorem,  »  scilicet 
nullius  habens  tentalionis  forraidinem,«  nec  cedit 
gladio,»  id  est  non  ad  hoc  usque  terretur  ut  taceat, 
vel  curam  proximorum  relinquat,  quos  ab  eodem 
gladio.id  est  peccato  piohibel  dicendo  :  «  Non  re- 
gnet  peecatum  in  vestro  mortali  corpore  (ttom,  vi),» 
etsimilia.  Sed  antiquus  bosiis  contra  tara  durum 
militem  tantoacutiora  tenlationum  spicula  perqui- 
rit,  quanio  se  dospici  robustius  conspieit.  Hoc  est 
quod  sequitur  :  •<  Super  ipsum  sonabit  pharelra,»  id 
e?t  contra  ipsum  parabilur  tenlatio  occulta.«  Vibra- 
bit  hastaetclypeus,»idesttentatioqnoquemanilesta 
scienti  objicitur.  Equum  enim  Dei  sagitta  per  insi- 


derans,  ex  ipsa  validiustentalionis  adversitate  con- 
fidil.  Multos  enim  sua  pejus  securitas  slravil.  Et 
quia  nonnunquam  improvisus  tentator  adesse  ccma- 
tur,«  Procul,inquit,  odoralur  bellum,  »  id  est  longe 
ex  unaquaque  re  praenntat  cujus  vitii  pugna  suc- 
crescat  «Exhortalionesducum,  »  subaudi  praenotat, 
id  p.st  simulationes  principalium  vitiorum,i  et  ulu- 
latum  exercitus,  •  id  est  irrationabilem  turbam  vi- 
tiorum  eorum  quae  de  ipsis  nascuntur,  verbi  gratia, 
primus  dux  vitiorumsuperbia  ;  radix  quippecunctae 
malitiae  superbiaest,  deviclum  cor  quasiex  ratiune 
solet  exhortari  cum  dicil :  Debes  majora  appetere, 
utquo  potestate  valueris  escedere,  eo  etiam  valeas 
prodesse.Sed  equus  Dei  naso,  id  est  virtute  discre- 
linnis,  «  odoratur,  »  id  est  perpendit  quod  si  ha?c 
exhortatio  ducis  admissa  fuerit,:nox  ululans  exer- 
citus  sequilur,id  est  caetera  vitia,  quae  de  superbia 
nascuntur,scilicet  inanis  gloria.invidia,  ira,  tristi- 
tia,avaritia,ventris  ingluvies,  luxuria.  Septern  haec 
principalia  vitia,  contraquae  Redemptor  noster  se- 
ptilormi  Spiritu  plenus  venii.singula  contra  nos  ha- 
benl  exercitum  suum,  id  est  turbam  vitiorum.quo- 
rum  ululatum,  id  est  confusionem  equus  Dei  dum 
virtute  discretionis,  ut  dictum  est,  deprebendit, 
recte  procul  bellum  dicitur  odorari.  Jam  qui  per 
equnm  didicimus  sancli  praedicatoris  fortitudinem, 
etiam  per  avem  discamus  illius  concemplationem. 
Vers.  26.  —  «  Nunquid,  ait,  per  sapientiam 
tuam  plumescit  accipiter,  et  alas  suas  expandit  ad 
austrum?»  id  est  nunquidcuilibet  tu  tntelligentiam 
contulisti,  ut,  flante  sancto  Spiritu  cogitationum, 
alas  expanilat/juatenus  pondera  vetusta;  conversa- 
tionis  abjicial,et  virtulum  plumas  in  usum  novi  vo- 
latus  sumat  ?  Agrestibus  enimaccipitribusmorisest 
ut,  flante  austro,  vel  si  ventus  desit.contra  solis  ra- 
dium  alas  expandanl,  sicque  apertis  poris  vel  vete- 
res  penna;  exsiliunt,  vel  novae  succrescunt.  Ita  per 
singulos  annos  pennam  velerem  accipiter  nova  na- 
scente  projicil.Et  quidem  domesticis  accipitribus, 
quo  melius  plumescere  debeant,  munita  ac  tepentia 
loca  requiruntur.Potest  autem  per  hunc  accipitrem 
renovata  gentilitas  desiguari.  Ait  ergo  :  «  Nunquid 
per  509  sapieotiam  tuam  plumescit  accipiter?  » 
Ac  si  Deatus  Job  aperte  diceretur  :  Futuras  virtu- 
tum  pruinas  in  gentilitate  respice,  et  vetustas  su- 


dias  impetit,  quando  ei  callidus  hostis  sub  virtute  D  perbiae  pennas  amitte.  Sequitur  : 


vitium  abscondit,  verbi  gratia,  dum  elalionem  de 
servata  castitate  snggent :  hasta  eum  cominus  vul- 
nerat,cum  manifesta  nequilia,verbi  gralia,  libidine 
vel  ira  etiam  scienlemtentat.  Sed  quid  contra  haec 
agit  equus  Dei  ?  «  Fervens,  inquit,  et  fremens,  »  id 
id  est  nimio  ardore  semetipsum  discutiens,«  sorbet 
terram,  »  id  est  proficiendo  in  ccelestibus  consumit 
terrenitatera  suam.«  Et  clangorem  lubae  sonare  non 
repulat,»  id  est  virtutes  suas  dequibusinanis  gloria 
suggeritur  quasi  videre  recusat.  «  Ubi  audierit  vo- 
cem  buccinse,  »  id  est  ubi  ccepit  cum  tentatio  pul- 
sare,  «  Dicit :  Vuh,  »  id  est  gaudei  et  exsultat,  quia 


Yers.  27.  —  «  Nunquid  ad  praeceptum  tuum  ele- 
vabitur  aquila,  »  id  est  jussionibus  tuis  sicut  meis 
obtemperans  in  supernis  suspendetur  fidelium 
vita  ?  «  Et  in  arduis  ponet  nidum  suum  ?  »  id  est 
mentis  habitationem,  et  dicet  :  «  Nostra  autem 
conversatio  in  ccelis  est  (Philipp.  m).  »  Hoc  videli- 
cet  ad  mei  solius  pra?ceptum  faciens. 

Vers.  28.  —  «  In  petris  manet,  »  id  est  in  dictis 
antiquorumetfortium  Patrum  mentis  stationemcol- 
locat,  qui  dicti  sunt  vivi  lapides  (I  Petr.  n),  vel 
in  contemplatione  coelestium  virlutum,  quae  jam 
per  aaternitatissuae  fortitudinemcertasoliditatefixa? 


1177 


COMMENT.  IN  JOB. 


1178 


sunt.  «  In  petris,  »  inquam,  »  manet,  et  in  praeru-  A 
plis  siiicibus  commoratur,  »  id  est  eosdem  forlissi- 
mos  angelorum  chorosconlemplatur.  Qui  praerupti 
sunt,quia  videlicet  pars  eorum  cecidit,  pars  reman- 
sit  :  et  integri  quidem,  stant  perqualitatem  nieriti, 
sed  per  numeri  quanlitatem  pnerupti.  «  In  praeru- 
ruptis,  »  inquam,  «  silicibus,  atque  inaccessis 
rupiiius.  »  Nimirum  qui  praerupti  silices,  ipsi  sunt 
inaccessae  rupes.Gordi  enim  peccatorum  hominum 
valde  inaccessa  esl  claritas  angelorum. 

Vers.  29.  —  «  Inde,  »  inquit,  «  contemplatur 
rscam,»id  est  ex  illis  choris  angelicis  tendil  ocu- 
lum  mentisadcontemplandamgloriamsupernaema- 
jeslatis,  qua  non  visa,adhuc  esurit.  Et  quia  per  in- 
lerpositionem  corruptibilis  carnis  gravatus  Deum 
sicut  est,  videre  non  potest  :  «  Oculi,  »  inquit,  g 
«  ejus  de  longe  prospiciunt,  »  id  est  necdum  per 
speciem  videl  Deum,  scd  per  oenigmaet  speculum 
(/  Cor.  xm).  Haec  et  illa  verha  Isaiae  uno  spiritu 
mire  probata  sunt :  «  Iste  in  excelsis  habitabit,  mu- 
nimenta  saxorum  sublimilus  ejus  :  panis  ei  dalus 
est,  aquae  ejus  fideles  sunt.  Itegem  in  decore  suo 
videbunt  oculi  ejus,  cernent  terram  de  longe 
(Isa.  xxxm).  »  Nam  quod  ille  ait,  «  in  excelsis  ha- 
bitabit,  munimenta  saxoriim  subliinitas  ejus,  » 
hoc  diclum  est  hic  :  «  in  petris  manet,  et  in  prae- 
ruptis  silicibus  conimorntur,  atque  inaccessis  ru- 
pibus,  »  et  quod  ibi  dictum  est,  «  paois  ei  datus 
est,  aquae  ejus  fideles  sunt,  regem  in  decore  suo 
videbunt  ocuh  ejus,  »  hoc  dictum  est  hic  :  «  Inde 
contemplatur  escam  ;  »  et  quod  ibi  dictum  est,  p 
«  cernent  tenam  de  longe,  »  hoc  dicitur  hic  : 
«  Oeuli  ejus  de  longe  prospiciunt.  »  Sed  praedica- 
lor  sanclus  ccelestia,  ut  dictum  est,  contemplan3, 
cum  auditores  suos  ea  capere  non  posse  conspicit, 
ad  sola  Dominicae  incaruationis  verba  descendit. 
Unde  illico  subintertur  : 

Vers.  3o.  —  «  Pulli  ejus  lambent  sanguinem.  » 
Ac  si  apertediceretur:Ipsequirlem  Divinitatis  con- 
templatione  pascitur,  sed  auditores  ejus  quia  Deita- 
tis  secretri  percipere  nequeunt.cognito  crucifixi  Do- 
mini  cruore  satiantur.  Quibus  etdicit:«  Non  enim 
.judicavi  me  aliquid  scire  inter  vos  nisi  Christum 
Jesum, et  hunc  crucifixum  (/  Cor.  n).  »Et«ubicun- 
que  fueril  cadaver,  »  inquit,  «  statim  adest,  »  vi- 
delicet  sicut  alias  dicitur  :  <i  Ubicunque  fuerit  cor- 
pus,  ibi  congregabuntur  a  juilas  (Malth.  xxiv  ;  Luc.  D 
xvn),»  id  est  ubi  qui  passus  et  mortuus  est  sedet 
Christus,ibi  suspensa  mente  conversatur.  Vel  ita  ; 
«  Ubicunquecadaver  fuerit,  »  id  est  ubicunque  pec- 
catorem  esse  cognoverit,  «  statim  adest,  »  scilicet 
ut  ex  eo  quod  jam  spiritualiter  vivit,  aliisin  morte 
peccati  jacentibus  prosit,  velut  Paulus  jam  saepe  di- 
ctus,  qui  nunc  Judceam,nunc  Corinthum,  nunc  Ro- 
mam.nunc  Ephesum,  nunc  Hispanias  tendebat,  ut 
iu  peccati  morte  jacentibus  aeternae  vitae  gratiam 
nuntiaret.  Auditis  tot  virtutibus  sanctorum,  bea- 
tus  Job  obstupuisse  intelligitur,  et  sub  admira- 
tionis  terrore  siluisse.  Nam  sequitur  : 


Vers.  31,  32.  —  «  Et  a.ljecit  Dominus,  et  locutus 
est  ad  Job  :  Nunquid  qui  conlenriit  cum  Deo  taiu 
facile  conquiescit  '?  Utique  qui  arguit  Deum,  debet 
respondere  ei.  »  Hic  subaudiendum  est  :  Tu  au- 
tem  facile  conquisisti,  et  non  respondes  mihi.  Ac 
protinus  inferendum  :  Non  ergo  sicut  amici  tui 
criminati  sunt  contentiose  cum  Deo  disputasti, 
neque  adversus  me  erecto  collo  cucurnsti,  quia 
quaecunque  quasi  arguendo  Deum  protulisti,  non 
ex  tumore  superbiae,  sed  ex  qualitate  vitoe  tuae 
collegisti,  scilicet  sciens  non  esse  in  te  vitium, 
quod  tanto  deberet  flagello  resecari.  Contentiosus 
enim  sapientori  non  acquiescit. 

Vers.  33.  —  Beatus  iratus  Job  humanum  genus 
virtutibus  transiens,  amicos  loquendo  superavit, 
sed  loquenle  Deo  sublimius  eruditus  semetipsum 
cognoscendo  reticuit,quiavidelicetad  verbalocutio- 
nis  intimaa  reum  sejuste  cognovit.  Ait  enim  : 

Vers.34.  —  «  Qui  leviter  locutos  sum,  respon- 
dere  quid  potero?»  Ac  si  dicat  :  Quod  ego  dispu- 
tando  requisivi  cur  me  tuis  flagellis  cinxeris,  cum 
ego  juste  vixerim,  tantae  levitatis  est,  ac  si  dicat 
figmentum  ei  qui  se  tingit  :  Jam  satis  me  informa- 
sti,curadhuc  tam  asperosmihi  digitos  imprimis? 
Vel  si  dicat  sigillum  sculptori  :  Jam  placeo  videnti- 
bus  et  laudor  a  cunctis,  cur  udhuc  scalpello  tuo  me 
impetis?  «  Qui  »  ergo  «  lam  leviterlocutus  sum,  » 
et  banc  levitatem  meam  ex  verbis  tuis  recognovi,  te 
scilicet  per  mulliplices  similitudines  ostende  quod 
tuum  sit,non  meum,  sanctos  perlicere  vel  quantum 
cnique  desit  prospicere,  «  respondere  quid  pos- 
suin?  »  Subaudi  nihil.  Ergo  «  manum  meam  po- 
nam  super  os  meum,  »  id  est  conticescam,  et  vic- 
tum  me  in  causa  contitens,  continebo  os  meum 
«  Manum.  »  inquam,  «  meam  ponam  super  os 
meum,  »  id  est  virtute  boni  operis  quod  per  ma- 
num  solet  significari  tergam  culpas  incautae  locu- 
tionis.  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  3o.  —  (i  Unum  locutus  sum,  quod  utinam 
non  dixissem,  et  alterum, »  id  est :  et  ante  flagella 
rectum  me  inter  homines  credidi ;  hac  est  unum: 
et  post  flagello  rigidum  me  inveni ;  hoc  est  alte- 
rum.  «  Quibus,  inquit,  ultra  non  addam,  »  quia 
videlicet  jam  nunc  quanto  te  loquentem  subtilius 
intelligo,  lanlo  memetipsum  humilius  investigo. 
Universaliter  tamen  per  unum  et  alterum  liquido 
ostendit  quod  peccator  omnis  in  pceniteniia  dupli- 
cem  habere  gemitum  debet,  nimirum  quia  et  bo- 
num  quod  oportuit  non  fecit,  et  malum  quod  non 
oportuit  fecit. 

Cap.  XL,  vers.  1,  2.  —  «  Respondens  autem  Do- 
minus  Job  de  turbine  dixit :  Accinge  sicut  vir  lum- 
bos  tuos,  interrogabo  te,  et  indica  mihi.  »  Hoc  pri- 
mo  jam  diu  sernione  traclatum  est,  quod  idcirco 
Dominus  nunc  repetit,  ut  attentionem  renovel  au- 
dienlis.quia  vidcliretqui  superiori  sermone  de  mi- 
sericordiae  vel  graliae  suae  operibus  multa  protulit, 
ipse  hoc  alio  sermone  de  terribili  judicio  suo  ma- 
gna  et  mira  dicturus  est,  ut  digno  et  probato  ho- 


1179 


RUPERTUS  ABBAS  TUITIENSIS 


1180 


lini  universas  mdicet  vias  suas,  quse  sunt   mise-  A  m'ni  deputo  bona  omnia  quae  fecisti.  Jam  tandem 

servobono  Dominus  nequitum  amiqui  bostis  osten- 
dit,  ut  cognita  callidilale  disceret  quantum  time- 
ret,  juxta  prophetam  dicentem  :  «  Leo  rugiet,  quis 
non  timebit?  Dominus  locutus  est,  quis  non  pro- 
phelabit?  »  (Amos.  m).  Cunctas  enim  ejus  machi- 
nationes  insinuat,  omne  quod  opprimendo  rapit, 
omne  quod  iusidiando  circumdat,  omne  quod  mi- 
nando  terrel,  omne  quod  suadendo  blanditur,  om- 
ne  quod  desperando  frangit.  Cuncla  ergo  tergiver- 
sationis  ejus  certamina  exorditur  dicens  : 

Vers.  10. — "  Ecce  Behemoth,  »  quod    interpre- 

tatur  animal,Boi\ioet  diabolus, «  quem  feci  lecum,  » 

id  est  rationalem  sicut  te,  nullum  quippe  animal  in 

cuncta  conditione  rerum  rationale  est  nisiangelus 

Et  ea  sublime  p  et  homo,  «  quem,  »  inquam,  «  feci  tecum,  »quid- 


rieordia  et  veritas  (Psal.  xxiv). 

Vers.  3.  —  «  Nunquid,  »  ait,  «  irritum  facies 
judicium  meum,  et  condemnabis  me,ut  tu  justifi- 
ceris.' Ac  si  aperte  dicat :  Tua  quidem  bene  acta 
considerans.sed  mea  oceultajudicia  ignorans,  dum 
ex  tuis  meritis  conlra  rnea  flagella  disputas,  quid 
aliud  quam  me  addicere  te  justilicando  festinas? 

Vers.  4.  —  «  Et  si  habes  brachium,  »  id  est  si 
gignis  cuncta  operantem  Filium,  «  sicut  Deus.  Et 
si  voce  simili  tonas?  »  subaudi  voci  meae  qui  toti 
niundo  consubstantialem  mibi  Filium  terribiliter 
demonstro. 

Vers.  5. — ■  «  Circumda  tibi  decorem,  »  subandi 
ut  ego.de  quo  solo  scriptum  est :  «  Dominus  regna- 
vit.decorem  induit  (Psai.  xcu). 
erigere,  sub mdi  ut  ego,  qui  me  in  natura  mea 
mentibushumanis  demonstro  impenetrabilem  esse. 
«  Et  esto  gloriosus,»  subaudi  ut  ego,  qui  me  ipso 
perfruens  accedentis  laudis  non  sum  indigens.«  Et 
speciosis  induere  vestibus,  »  subaudi  ut  ego,  qui 
sanctorum  angelorum  choros  in  usum  decorisniei 
assumpsi,  et  velut  quamdam  vestem  exhibeo  mihi 
gloriosam  Ecclesiam  non  habendo  tnaculam  510 
aut  rugam  (Ephes.  v).  Haec  dicendo  beatoJob  Do- 
minus  mira  dispensatione  pielatis  eum  dum  incre- 
pat  exaltat,  quia  videlicet  eum  quem  sua  compa- 
ratione  superat,  superiorem  cunctis  demonstrat. 

Vebs.  6.  —  «  Disperge,  »  inquit,  «  superbos  in 
fumre  tuo,»  subaudi  ut  ego,  qui  eas  et  tranquilli- 
tatistempore  unitoscontra  me  tolero,  etdistrictus 
quandoque  veniensin  meo  furore  eos  dispergo.«  In 
furore,  »  inquam,  non  quod  in  me  ulla  furoris  inae- 
qnalitas  serpat,  sed  quia  inco/nmutabilis  manens 
apud  inp,  et  tranquillus  justis.et  iratus  parebo  in- 
justis.  «  Disperge,  »  inquam,  »superbos.  Et  respi- 
ciens  omnem  arrogantem  humilia,  »  subaudi  ut 
ego,  quia  arrogantes  quos  nunc  juste  respicio  ut 
convertantur,  quandoque  respicio  ut  puniantur. 

Vers.  7.  —  «  Respice  cunctos  superbos  et  con- 
funde  eos,  »  subaudi  ut  ego,  «  et  contere  impios 
in  loco  suo,»id  est  in  peccato  suo.  Impiorum  eniin 
locus  ipsa  suDerbia  est,  quae  initium  omnis  pec- 
cati  est  (Eccli.  x). 

Vers.  8.  —  «  Abscondeeos  in  pulvere  simui,  »  id 
esl  juslo  judicio  caeeari  permitte,  ut  terrenis  nego- 


quid  enim  ratione  uti  non  potest  cum  homine  fa- 
ctum  non  est,  «  fenum  quasi  bos  comedet,  »  id  est 
sicut  bos  feno  non  nisi  mundo  vescitur,ita  illos  tan- 
tum  pro  rn^gno  habebil  rapere.qui  mundam.id  est 
spiritualem  videntur  vitam  ducere,sicutperprophe- 
tam  dicitur  :  «  Esca  ejus  electa  (Hubac.  i),  »  id  est 
hi  qui  apud  humanajudiciaelecti  videntur.sed  apud 
subiile  examen  Dei  fenum  sunt,  illi  incorporantur. 
Tali  cuilibet  et  per  quemdam  sapientem  dicitur  : 
«  Transi,  hospes,  etorna  mensam  (Eccli.  xxixj,  » 
id  est  laudem  altaris  Dei  extende,  ut  aliis  opinio 
tua  proficial,  qui  ipse  tanquam  hospes  transis  ; 
quia  videlicet  in  gradu  sanctilalis  stare  ad  sacra 
non  vis.  «  Comedet,  »  inquam,  «  fenum.  »  Et  quo- 
modo  vel  unde  praevalebit  ? 

Vers.  11 . —  «  Fortitudo,»  inquit,«  ejus  in  lumbis 
ejus,et  virtus  ejusin  umbilico  ventris  ejus,  »id  est 
uterque  sexus,scilicet  virilis  pariterel  temineus,  ex 
luxuriae  infirmilate  illi  substernilur.  Viris  enim 
luxuria  in  lumbis,  feminis  autem  in  umbilico  ven- 
tris  est.  Et  illi  nimirum  proprie  corpus  ejus  fiunt, 
qui  suggestorum  turpium  blandimentis  decepti  ei 
per  luxuriee  fluxa  succumbunt.  «  Fortitudo  ergo 
ejus,  inquil,  in  lumbis  ejus,  »  id  est  ln  viris  sibi 
adhaerentibus,  «  et  virtus  ejus  in  umbilico  ventris 
ejus,  »  id  est  in  feminis  quae  unitee  corpori  ejus 
per  mollitiem  suam  sunt  quasi  umbilicus  ejns.  Et 
ita  fortiter  agens  peromne  labentis  saeculi  tempus 
magis  in  fine  mundi  confortabilur.  Hoc  est  quod 
sequiiur  : 
tiisopprimantur,sintque,,juxta  prophetam,  «  subci-  D      Vers.12.  —  «  Stringit  caudam   suam    quasi  ce- 


nericius  panis.qui  non  reversatur  (Ose.  vn),  »  id  est 
intentionem  qua  Deum  quaerere  debent  inlerioribus 
occultentcuriSjSicutsubcinericiuspanismundiorem 
partem  inferius  premit.  Qui  et  reversarentur,  si  de- 
sideriorum  carnalium  cinerem  repellerent.«  In  pul- 
vere,  »  inquam,  «  absconde  eos.  Et  facies  eorum 
demerge  in  foveam,  »  scilicet  ut  ad  ima  corruanl, 
dum  altiorem  locum  superbiendo  appetunt.  Haec 
et  haec  fac  quae  dixi  : 

Vers.  9.  —  «  Et  ego  confitebor  quod  salvare  le 
possit  dextera  tua.  »  Ac  si  aperte  dicat  :  Si  potes 
terribilia  haec  facere  quae  ipse   protuli,  tibi  et  non 


drum,»  id  est  extremitatem  suam,  quandovas  pro- 
prium,  scilicet  illum  perditum  bominem  ingredie- 
tur.qui  specialiter  Antiehristus  nuncupatur,  modo 
honoribus  saeculi,modosignis  etprodigiis  lictaesan- 
ctitatis  et  potentiae  tumore  elevabitur,  ita  ut  recte 
cedro  debeat  comparari.  Sicutenim  cedrus  arbusta 
csetera  in  altum  crescendo  deserit,  ita  tunc  Anti- 
christus  mundi  gloriam  ultra  mensuras  hominum 
temporaliter  obtinebit.  Haec  de  ipso  iniquorum  ca- 
pite  dicla  sunt.Sequilur  de  membris  ejus.  «  Nervi 
testiculorum  ejus  perplexi  sunt,  » id  est  assertiones 
praedicatoruin  nequitiae  ejus  sub  duplicibus   argu- 


1181 


COMMENT  IN  JOB. 


1182 


mentis,  verborum  scilicet  et  operum,  latentes  cor-  A 
rumpunt  animas  innocentium.Tot  enim  Behemoth 
iste  testes  habet,  quot  iniquilatis  suae  praedicato- 
res  possidet.  Quos  si  quis  redarguat,  mox  se  sub 
quodam  defensionis  velamine  occultant,quia  vide- 
licet  «  nervi  perplexi  sunt,  »  ei  male  impliciti  ne- 
qua-iuam  correctione  solvi  possunt. 

Yers.  13.  —  «   Ussa,    inquit,    «    ejus,  »    id    est 

valentioresquilibet  in  corpore  ejus,quorum  duritia 

multitudinesdiabolo  adhaerentes  ita  fulciuntur.sic- 

ut  ossibus  carnes  :  «  ossa,  »  inquam,  «  ejus    sicut 

iistulae  aeris,  »  id  est  elficaces  sunt  in  persuasioni- 

bus  perniciosis,utpote  qui  more  metalli  insensibilis 

sonum  bene  loquendi  babent,  sed  sensum  benevi- 

vendi  non  habent.  Qui  tamen  ex  eo  loquendi  habent 

auctoritatem,  quot   dum  rebussuirnixi  sunt  et  opi-  g 

bus,  quasi  aerea  fortitudine  solidantur.  «  Cartilago 

illius,  o  id  est  qui  non  adeo  forles  sunt,  sed  per  am- 

bitionem  tendunt  videri  quales  non  sunt,  sicut  car- 

tilago  ossis,  quidem  speciem  habet,sed  ossis  duri- 

liam  non  habet :  «  Cartilago,  »  inquam,  «  illius,  » 

id  est  hi  qui  in  eo  debiliores  sunt,  «  quasi  laroinae 

ferreae,»  id  est  sict.  t  caeteris  metallis  durius  est  fer- 

rum,  ita  ipsa  al  perpetranda  mala  nequiores  exi- 

slunt.  Sed  jam  secundum    haec   verba   Conditoris, 

quid  antiqiius  hostis  in  hominibusetiam  nunc  ante- 

quam  assumat  illum  damnatum  hominem  explore- 

mus.  «  Stringit,  »  inquam,  «  caudam    suam  quasi 

cedruiu,  »  id  e*t  finem  vitii  vel   consummationem 

ita  roborat.uta  captivo  homine  vix   possit  superari 

peccatum.  Namcapul  hujus  Brihemoth.id  est  prima  p 

suggestio  quasi  mollis  ac  ienera  est  et  facileconte- 

renda  :  cauda  autem,  id  est  consummata  vel  in  usi 

homini  habita  nequitia  quasi  cedrus  est,  quia  vide- 

licet  prava  consuetudo  peneinsolubiliter  innodatur. 

Et  caudam  suam  tunc  quoque  stringit,dum  plerum- 

que  eis  quos  cepit  tunc    graviores   culpas  ingerit, 

cum  praesentis  vit;e  termino  illos  appropinquareco- 

gnoscit.Cujus  aslutiora  argumenta  panduntur  cum 

subditur:  «  Nervi  testiculorum,  »  id    est  pestifera 

argumenta  machinationum  ejus,«  perplexi   sunt.  ■> 

Testes  quippe  sunt  ejus  suggestiones  prsvae.quibus 

in  mentis  corruptione  fervescit,atque  in  constuprala 

animainiqui  operis  prolem  gignit.«  Perplexi,  »  in- 

quam,  sunt  lestes  ejusmodi,  quia  videlicet  plcros- 

que  ita  peccare  faciunt,quatenus  si  peccatum  for- 

tasse  fugere  appelant,  hoc   sine  alio  peccati  laqueo  " 

non  evadant.Quorum  tamen  nervorum  perplexitas 

solvitur,  dum  ad  virtutes  maximas  per    commissa 

minora  transitur.  «  Ossa,  n  inquam,  «  ejus  sicut  fi- 

stulae  aeris,  »  id  est  consilia  ejus  dum  dulcia  sicul 

fistulae  resonant,  ad  noxia  mentem   inclinant.  Hoc 

enim  sugnestiones  a  consiliis  distant,quod  per  sug- 

gestiones  apertenoxia  inseril.perconsilia  vero  quae 

naturalis  ejus  ingenii  subtilitas    roborat,  quasi  ex 

bonoconsulens  ad  culpam  trahit,verbi  gratia,  dum 

avaro  dicit :  Ea  quidem  quae  sunl  in  praesenti  suf- 

ficiunt,sed  his  deficientibus  quid  acturus  es  ?  511 

Deesse  potest  citius  quod  est,si  non  provide  paras 


quod  deest.Similiter  dumcuique  vitio  suum  accom- 
modat  consilium,  «  ossa  ejus  sicut  fistulae  aeris 
sunt,  »  quia  videlicet  perniciosa  ejus  consilia  audi- 
tori  suo  consulentis  vocis  suavilate  blandiuutur. 
SedettuncBehemoth  iste  duriorps  tentationes  ex- 
citat.quando  ante  tentati  oculos  iniquitatis  laqueos 
suu  specie  virtutis  occultat.  Unde  et  subditur  : 
j  Cartilago  ejus,  »  id  est  vilia  quae  rectitudinis  spe- 
ciem  praetendunt,  sed  ipsam  rectitudinem  non  ha- 
bent.velut  cartilago  ossis  ostendit  speciem,  sed  os- 
sis  non  habent  firmitatem.  «  Cartilago,  inquam, 
ejus.  »  id  est  vitium  quod  virtus  esse  crediiur, 
«  quasi  laminae  terreae,  »  id  est  quo  sub  praetestu 
boni  calliditatem  suam  fraudulentius  exhibet,  eo  in 
culpa  mentem  durius  tenet.Sed  jam  nunc  iste  qui 
ad  decipiemtum  in  tanta  insidiarum  tergiversatio- 
ne  se  exhibet  cujus  naturae  sit  audivimus,  cujus 
sit  conditionis  audiamus. 

Yers.  14.  —  «  lose,  inquit,  est  principium  vita- 
rum,»  id  est,  actionum  vel  creaturarum  Uei.  Prin- 
cipium,  inquam,  quia  nimirum  cum  Deus  cuncta 
creuns  ageret,hunc  primum  condidit  quem  reliquis 
angelis  eminenliorem  fecit.  Ac  si  aperte  diceret  : 
Idcirco  ad  tam  multa  fortiter  sulficit,quiain  natura 
rerum  hunc  creando  persubstantiam  Conditor  pri- 
mum  fecit.  Unde  propheta  dicit:  «  Cedri  non  fue- 
runt  altiores  illo  in  paradiso  Dei,  abieies  non  ad- 
aequaverunt  summitatem  ejus  (Ezerh.  xxxi),  >>  etc, 
id  est,illa  virtutum  cceleslium  agmina  qure  procerae 
celsitudinis.quamvis  excelsa  sint  condila,  huic  ta- 
men  nec  praelata  sunt  nec  aequata.  Auditis  tol  anti- 
qui  hostis  virtutibus  vel  magnitudine  couditionis 
ejus,  ne  quis  immensa  formidinevel  desperationis 
percussionecorruat.infirmitatem  nostram  patefacta 
gratiae  suae  dispensationis  refovet.  «  Qui  fecit  eum, 
inquit,  applicabit  gladium  ejus,»:d  est  reitringuet 
malitiam  ejus,videlicetne  ferire  tantum  mentesho- 
minum  quantum  appetit  permittalur.verbi  gratia  : 
quomodo  in  te  quoque  gladius  ejus  replicatur  me 
dicente  :  «  Ecce  in  manu  tua  est,  vcrumlamen  ani- 
mam  illius  serva  [Job.  u).»  Maliiiae  quippe  ejus  gla- 
dius  quam  sit  replicatus,  iu  Evangelio  ostenditur, 
quando  si  potestas  summa  licentiam  non  prsbuis- 
set,  grassari  illi  nec  in  porcos  licuisset  (Marc.  v). 
Antiquo  hosti  superbi  quique  quanto  familiarius 
scrviunt,  tanto  vitae  hujus  successibus  apud  seme- 
tipsos  altius  intumescunt.  Unde  et  subditur  : 

Vers.Io.—  «  Huic  monles  herbas  ferunt,  »  id 
est  superbi  fluxas  ac  lubricas  voluptates  suas  offe- 
runt.quee  profecto  voluptates  herba?  montium  sunt, 
quia  gignuntur  ex  cordibus  superborum,  quibus  in- 
ventis  Behemoth  iste  refectum  suae  maliiiae  vectrem 
tendit.  «  Omnes  bestiae,  id  est  omnes  immuudi 
spiritus,  «  bestiae,  inquam,  agri,  »  id  est  Tastatores 
hujus  saeculi,  «  ludent  ibi,  »  id  est  in  montibus  il- 
lis.Ludere  namque  est  spiritus  itnmundis  animam 
humanam  diversis  subjugare  vitiis,  dicendo  juxta 
prophelam :  «  Ineurvare  ut  transeamus  (Isa.  li).  » 
Et  ubi  per  prava  desideria  requiescit? 


1183 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


1184 


Vers.  16. —  •  Sub  umbra,  inquit,  dormit,  »  id  est  \  nis  nuntiat  adventum.  Quis  enim  nes^iat   quod  in 


in  torpore  frigida?  mentis  in  qua  abundante  iniqui- 
tate  charitas  refriguit  (Matth.  xxiv),  securecubai  et 
quiescit,  quia  videlicet  nullis  poBiiarum  actionum 
vel  cogitationum  inquietatur  slimulis,  nulio  fati- 
gitur  aestu  cceleslis  desiderii.  «  Sub  umbra,  in- 
quam,  et  in  secreto  calami,  »  id  est  in  occultis  et 
contectis  cogitationibus  illorum.quia  quamdam  ha- 
bent  similitudinem  calami,quia  videlicet  per  fatui- 
talem  sunt  vacui,  sed  foris  per  speciem  etostenta- 
tionem  pulchri.  Et  miro  modo  ibi  ipse  quietus  dor- 
mit,ubi  eos  quos  possidet  sicut  levis  ventus  cala- 
mum  quiescere  non  permiltit.  «  In  locis,  inquit, 
humentibus,  »  id  esl  in  terrenorum  h-minum  men- 
tibus  carnali  concupiscentia  fluentibus,  quia  nulla 


hamo  esca  ostenditur,  aculeus  occullatur  ?  Esca 
enim  provocat  ut  aculeus  pungat.  Ibi  autern,  id  est 
in  Incarnatione  Dotninica  humanitas  inerat.quae  ad 
se  devoratorem  duceret,  ibi  divinitas  quae  perfora- 
ret.  Quasi  hamo  ergo  captus  est  in  oeulis  suis,  id 
est,  in  eo  quem  ante  se  positum  vidit,  quia  dum  in 
illo  appetitescam  corporis,  transfixusest  aculeo  di- 
vinitatis.  Hoc  per  se  capulnoslrum  frcit.  Protinus 
subditur  quid  per  membra  sua  facit.  «  Et  in  sudi- 
bus,  inquit,  perforabit  nares  ejus,  »  id  est  acutis 
sanctorum  consiliis  callidas  ejus  insidins  penetrans 
enervabit.Nam  per  sudes,  qui  exacuuntur  ut  figan- 
tur,  sanctorum  consilia  signantur,  quiliushoc  prae- 
cavent  ne  a  Satanacircumveniantur.  Per  nares  au- 


disciplina:  fortitudine  a  vitiorum    humore    siccan-       tem.quibus  res  etiam  longe  positaodorando  senti 


tur,  qui  si  quando  a  virtutum  magistris  redar 
guuntur,  invicem  se.justorum  increpttionibus  ob- 
viando  tuentur.  Iloc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  17.  —  o  Protegunt  umbra?  umbram  ejus,  » 
id  est  nequissimorum  facta  nequiores  perversis  pa- 
trociniis  tuenlur.  Durn  enim  nequiler  agentem  ne- 
quior  alius  deiensat,  quasi  uuibram  ne  a  verilatis 
lumine  illustretur  obscurat.  «  Circumdabunt,  in- 
quit,euin  salices,  »  id  est  familiariter  illi  obsequen- 
tur  infructuosi  bomines,  de  quorum  sterili  vita 
contra  Babyloniam  dicitur  :  «  In  salicibus  in  medio 
ejus  suspendimus  organa  nostra  (Psal.  cxxxvi),  »  id 
est,  ideo  quia  fructum  non  reddunt  audilores,ces- 
sat  praedicatio  nostra.  «  Salices,  inquam,  torren- 
tis,  »  id  est  amalores  hujus  saeculi  labentis  Deo  ut 
dictum  est  infructuosi.  Quid  illi  a  suis  clientibus 
iinpendatus  audivimus,  nunc  etiam  quid  in  illis 
ipse  asiat  audiamus. 

Vers.  18.  —  «  Ecce,  absorbebit,  inquit,  fluvinm 
et  non  mirabitur,  »  id  est  a  mundi  origine  hunia- 
num  genus  vix  paucis  electis  evadenlibus  in  ven- 
trem  malitias  suaa  trahens  hoc  pro  magno  non  ha- 
bet,ssd  illud  magnum  reputat  quod  sequitur  :  «  Et 
habet  fiduciam  quod  influal  Jordanis  in  os  ejus,  » 
id  esl  quod  illorum  quoquequosdam  qui  baptismi 
sacramenlis  signatisuntdeglutire  se  posse  confidil. 
Jordanis  enim  nomine,  in  quo  Dominus  noster  bap- 
tizatus  est,  rccte  omnes  baptizati  designantur.Et  to- 
ties  Jordanis  in  os  illius  fluit,  quoties  Christianus 
quisque  ad  iniquitatem  defluit.  Jordanis  nomen 
secundum  interpretationem  ad  eum  sensum  res- 
picit.  Interpretatur  enim  descensio.  Quam  videlicel 
descensionem  tunc  iste  Behemoth  se  posse  deglu- 
tire  confidit,  dum  illos  insidiando  rapere  appetit, 
quos  pro  amore  supernae  palriae  a  praesentis  vitae 
gloria  semetipsos  dejicere  agnoscit.  Quod  etiam 
toties  efficit,  quoties  hi  qui  ejusmodi  sunt  inanis 
gloriae  telo  percussi  pejus  de  alto  ruunt.  Quid  er- 
go  ?  Nullumne  erit  consolationis  adjutorium  ?  Erit 
certe  ;  nam  sequitur  : 

Vers.19.  —  «  In  oculissuis  hamo  capieteum,  » 
subaudi.qui  fecit  eum.ut  supra  dictum  est.  Hamo, 
inquam,capiet  euiu.  Repente  Dominicae  Incarnatio- 


tur.astutiae  ejus  exprimuntur.  Quas  videlicet  nares 
tunc  sudibus  perforamus,quandosubt;liter  circum- 
spicunus  ne  hoc  quod  mens  bene  inchoat,  ipse  in 
malitiae  linem  vertat.  Quod  si  illum  it  qui  Deus  et 
homo  est  non  capiat,  an  qui  homo  tantum  est  ca- 
piel  ?  Non.  Unde  et  sequiiur  : 

Vers.  20.  —  «  An  extrahere  poteris  Leviathan,  » 
id  est.eumdem  diabolum  «  hamo  ?  »  Leviathan  in- 
terpretatur  adlitamenlum  eorum,  subaudi,  homi- 
num.videlicet  per  irnsionem,  quia  dum  homini  di- 
vinitatera  seaddereperhibuit,  immortalitatem  lulit. 
Vel  ideo  quia  culpam  praevaricationis  quam  intu- 
lit,  usi|ue  ad  mortem  quotidie  pessimis  suggestioni- 
bus  extendit  et  superaddit.  Hunc,  inquam,    Levia- 

_  than  ad  omnium  morteminhiantem,«  anextrahere, 
512  inquit,  poteris  hamo  ;  subaudi,  sicut  ego 
supradicto  Incarnationis  mysterio  ?Cujus  videlicet 
hami  linea  illa  est  per  Evangelium  antiquorum  Pa- 
trum  memorata  propago  :  Abraham  genuit  Isaac 
(Mallh.  i),  »  etc.  «  An  extrahes,  inquam.  Et  fune  li- 
gabis  linguam  ejus,  »  subaudi,  sicut  ego  ?  Tunc 
namque  illo  de  quo  scriptum  est :  «  Funiculus  tri- 
plex  difficile  rumpitur  (Eccle.  iv)  ;  »  fune,  inquam, 
id  est  fide  Trinitatis  indissolubili,  ligabo  linguam 
ejus,  ut  videlicet  veritate  cognita  falsa  doctrinae 
conquiescant,  verbi  gratia,  error  academicorum, 
superstitiones  mathematicorum. 

Vers.  21.—  «  Nunquid,  ait,  pones  eirculum  in 
naribus  ejus,»  id  est  omnipotentia  virtutis  ambies 
vefcircumplectes  insidiasejus,subHudi,utego?  Nam 

"  sicut  per  nares  insidiae.ita  per  circulum  designatur 
omnipotentia  virtutis  divinae.  Cujus  occulti  judicii 
adjutorio  dum  a  callidn  crudelitate  Behemoth  refre- 
natur,  quasi  circulus  in  laribus  pjus  ponilur.  «  Aut 
armilla,inquit,perforabis  maxillam  ejus,»  subaudi, 
ut  ego.scilicet,  uteos  quoque  quos  jam  cepit  amit- 
tat,  et  quasi  ab  ore  illius  cadant,  dum  post  peipe- 
tratas  culpas  ad  innocentiam  redeunt  ?Sane  ab  in- 
tellectu  circuli  armilla  non  discrepat.quae  ubi  poni- 
tur  anibiendo  constringit,  significans  et  ipsa  pro- 
pensiorem  circa  nos  occulti  judicii  protectionem  : 
videhcet  Petrum  iste  Behemoth  in  ore  tenuil,  curn 
negavit.  David  cum  in  adulterium  simul  et  in  ho- 


1183 


COMMENT.  IN  JOB. 


1186 


miciriium  incidit.  Sed  dum  uterque   ad   vitam  per  A  colligo,  etpostmodum  prudentes  mihi  adversarios 


pcenitentiam  abiit,  Leviathan  iste  eos  quasi  per 
maxillse  suae  foramen  amisit. 

Vers.  22.  —  «  Nunquid,  ail,  multiplicabit  ad  le 
preces,  aut  loquetur  tibi  mollia?  »  subaudi,ut  mi- 
hi  cui  dicit:  «  Si  ejicis  nos,  mitte  nos  in  gregem 
porcorum  (Mutth.  vm) :  »  imo  cujus  corporis  vox 
erit  in  die  judicii  :  «  Domine,  Domine  aperi  nobis 
(Matth.  xxv.)  » 

Vers.23,24.  —  «  Nunquid  feriet  tecum  paclum  :  » 
subaudi,  ut  mecum  a  cujus  judicio  etiam  discor- 
dando  non  discrepat,  et  adversanrio  non  minus  pro- 
ficit  quam  si  juraveritse  cooperari  velle  utilitatibus 
meis?  «  Et  accipies,  inquit,eum  servum  sempiter- 
num,»  subaudi,  ut  ego,  qui  utor  illo  pro  velle  meo, 


subdendo  quasi  gurgustium   piscium    capite    ejus 
impleo. 

Vers.  27.  —  <(  Pones  super  eum  manum  tuam,  » 
id  est  potentiam  tuam?  Ac  si  aperte  riicat:  Nunquid 
virtute  propria  illum  reprimes,  subaudi  ut  ego  ? 
Quod  cur  interrogel  subdendo  rnanil'estat.«  Memen- 
to  belli,nec  ultra  addas  loqui,»  id  est  inemento  quod 
fortis  sit  is  contra  queiu  te  oporlet  praeliari,  et  quod 
tu  riKinum  tuam  super  eum  ponere  non  possis,nisi 
me  ad.juvante  sustenteris.  Ad  quod  tunc  muxime 
adjuvaris  cum  flagello  sinceris,quia  videlicet  dum 
exterioribuscruciatibuscingeris,abinternapassione 
liberaris.Hoc,  inquam,  u  memento,  nec  ultra  addas 
loqui,»  quia  videlicet  melius  tibi  est  duris  in  cor- 


verbi  gratia,  sicut  faber  malleo    suo  ?    Servus,  in-  g  pore  flagellis  subjici,  quam    blandimento   occultae 


quam,  sempilernus,  scilicet  non  solum  in  hac  vita 
dum  electos  persequendo  purgat,  sed  etiam  in  fu- 
turo  s*culo,dum  justi,  conspectis  cruciatibus  ejus 
quos  evaserunt,crescunt  in  laude  mea  ?  In  hoc  pro- 
feclo  magna  ejus  fatuitas  illuditur,  quod  semper 
eidem  prodest,  cui  semper  obesse  nititur.  Unde  et 
sequitur:  «  Nunquid  illudes  ei  quasi  avi  ?  »  Nolan- 
dum  quod  qui  prius  Behemoth,  quod  est  animal 
[bellua],postmodum  Leviathan  per  quod  intelligitur 
draco,  nunc  avis  dicitur,  videlicet  propter  brutum 
sensum  quo  ecelestia  deseruit  bellua  est,  propter 
malitiam  qua  hominem  dece;  it  draco  est,  propter 
naturae  suae  subtilitalem  de  qua  superbit  avis  est. 
In  illis  quoque  quos  perluxuriam  polluit jumentum 
est,  in  illis  quos  malitiosos  efficit  draco  est,  in  il- 
lis  quos  per  superbiam  erigit  avis  est.  «  Nunquid 
illudes  ei  ul  avi,  »  subaudi,  ut  ego,  qui  in  pas- 
sione  unigeniti  Filii  escam  illi  ostendo,  sed  la- 
queum  abscondo  ?  «  Aut  ligabis  eum  ancillis 
tuis,  »  subaudi,  ut  ego,  qui  rium  non  per  fortia, 
sed  per  infirma  mundi  illum  debello,quasi  non  per 
servos  sed  per  ancillas  meas  illum  alligo  ?  Quas 
videlicet  ancillas  juxla  Salomonem  (Prov.  ix),  sa- 
pientia  misit  ut  vocarent  ad  arcem  id  est  ad  il- 
lam  quain  de  carne  Virginis  ipsa  sibi  aedificavit 
domum,  quia  videlicet  incarnata  Sapienlia  Dei  in- 
firmos  abjectosque  praedicatores  habere  studuit. 
Quid  ergo  fiot  de  illo  sio  illuso,  sic  alligato? 

Vers.  25.  —  «  Concident,  inquit,    eum    amici,  » 
id  est,    praedicalores    sancti.    Concirient,  inquam, 


tentationis  decipi.  Quia  autem  Leviathan  hujus  ir- 
remissibilis  reatus  cst,  et  ab  altitudine  quam  sibi 
arrogat,  ruit  ad  ima,  dejectus  infra  omnia. 

Veiis.  28.  —  «  Ecoe,  inquit,  spes  ejus  fruslrabi- 
tur  eum,  »  illa  videlicel  qua  superbe  praesumens, 
dixit  :  «  Similis  ero  Altissimo  (lsn.  xiv).  »  Imo  : 
«  Et  videntibus  cunctis  prascipitabit, >■  scilicet  aster- 
nojudice  lerribiliter  apparente,  astanlibin  legioni- 
bus  angelorum,  cuncto  assistente  ministerio  ccele- 
stium  polestatum,  atque  electis  omnibus  ad  hoc 
spectaculuin  deductio  ;  tunc,  inquam,  ista  bellua 
crudelis  et  fortis  deducta  in  medium  captiva  seter- 
nis  gehennae  incendiis  cremanda  praecipitabitur,di- 
cente  quoque  juriice  cuncto  corpori  ejus:  «  Disce- 
riiie,  maledicti,  in  ignem  aeternum,  qui  paratus  est 
^  diabolo  et  angelis  ejus  (Matlh.  xxv).  »  Nunc  quasi 
quaereres  cur  tam  fortem  in  certamine  nostrae  in- 
firmitatis  suscitet? 

Cap.XLI,  vers.  i.  —  «  Non,  inquit,  quasi  crude- 
lis  suscitabo  eum,»  subaudi.sed  quasi  justus,  vide- 
lioet  quia  non  contra  subditos.sed  contra  resisten- 
tes  mihi  illum  grassari  permilto.  Et  ideo  time  nec 
adrias  loqui.ut  supra  dictum  est :  «  Quis  enim,  in- 
quit.resistere  potest  vultui  meo,»subaudi  impune? 
Vers.  —  «Auiquis  ante  dedit  mihi  ut  reddam 
ei,  »  id  eet,  quis  de  suis  meritis  contra  me  potest 
gloriari  ?  Nemo  quippe  prior  aliquid  mihi  contulit, 
neque  boni  quidquam  operatur  aliquis,  nisi  illum 
misericordia  mea  praevenerit.«  Quis,inquam,  dedit 
mihi  ut  reddam  ei  ?  »  Omnia  quaa  sub  ccelo   sunt, 


gladio  verbi  Dei,  «  divident    illum   negotiatores,  »  D  mea  sunt.Sub  ccelo,    inquam,    videlicet,  quae  sola 


id  est  idem  amici.  Nam  qui  amioi  per  fidem,  ipsi 
negoliatores  sunt  per  actionem.  Concident,  ait,  et 
dividenl,  quia  videlioet  praedicando  membra  illius 
ab  eo  separaount. 

Vers.  26.  —  «  Nunquid  implebis,  ait,  sagenas 
pelle  ejus,  et  gurgustium  piscium  capile  ejus?  » 
subaudi,  ut  •;go,  qui  vocans  piscatores  homines  et 
faciens  eos  lieri  piscatores  hominum  (Matth.  iv), 
sagenam  illam  de  qua  scriptum  est,«  Simile  est  re- 
gnum  ccelorum  sagenae  missae  in  mare,  et  ex  omni 
genere  piscium  cougreganii  (Matth.  xm),  »  primnm 
pelle  ejus  impleo,  id  est   extremos  atque    infimos 


contingere  aut  videre  potest  homo  Et  idcirco  cum 
aliquod  de  his  servitium  vel  munus  impendit,non 
prior  dal  ipse  mihi,  cum  a  me  oujus  omnia  sunt 
illud  acceperit.  Mea  sunt,  inquam,  omnia,  quae  sub 
coelo  sunt.  Ergo  et  ipse  Leviathan  qui  sub  ccelum 
ruit,  quia  virielicet,  beatitudinem  quidem  meam 
perdidit,  sed  dominium  meum  non  evasit. 

Vers.  3-  —  «  Non  parcam,  inquit,  ei,  et  verbis 
potentibus,  »  Hoc  ad  corpus  ejus,  id  est,ad  omncs 
iniquosreferendum  est,quia  culparum  suarum  dia- 
bolus  veniam  non  est  petiturus.  Sed  et  ille  homo 
peccati,quem  Dominus  Jesus  interliciet  spiritu  oris 


1187 


RUPERTI  ABBAS  TUITIENSI9 


1188 


sui  (II  Thess.u),  fortasse  territus  ad  preces  inclina-  A  «  conjungitur:  »  quia  videlicet  quos  similis  reatus 

bitur.Sed  «  non  parcam,  inquit,  ei,  verbis  potenti- 

bus  et  ad  deprecmdum  compositis,»id  estnon  pro- 

derunl  ei  vel  universo  corpori  ejus  verba  potentia 

et  ad  deprecandum  composita,  quin,  ut   supra  di- 

ctum  est,  videntibus  cnnctis  prscipitetur.  Et  quia 

nobis  Dominus  ejus  insidias  quanto  sublilius  occul- 

tari  considerat,  tanto  misericordius  manifestat  : 

Vers.  4.  —  «  Quis,  »  inquit,  subaudi,  nisi  ego, 
«  revelabit  faciem  513  indumenti  ejus,  »  id  est 
fraudem  simulationis  ejus,  quae  tanta  est,  ut  se  in 
angelum  lucis  transliguret  ?  (II  Cor.  xi).  Quod  vi- 
delicet  simulationis  ejus  indumentum  tunc  ipse  re- 
velal,  quandoservis  suis  inspirat  ut  caveant  mali- 
tiam  quam  sub  habitu  sanctitatis  occullat.  Unde 
adhuc  subditur  :  «  Et  in  medium  oris  ejus  quis  in- 
trabit, »  id  est  verba  ejus  discussit  et  falsilatem  ejus 
deprehendit  et  manifestavit,  subaudi,  nisi  ego? 

Vers.  5.  —  «  Portas, inquit,  vultus  ejus,  »  id  est 
doctores  iniquos,  per  quos  quisque  deceptus  ingre- 
ditur  ut  Leviatban  iste  quasi  in  potestatis  su«  prin- 
cipatu  videatur;  «  portas,  inquam,  quis  aperiet,  i 
subaudi,  nisi  ego  qui  electis  meis  magistros  erre- 
rum  sub  specie  sanctitatis  absconditos  perspicua 
cognitione  manifesto  ?  Quas  portas  cur  impossibile 
eit  cuiquam  praeter  ipsumaperiresubdendo  manife- 
slat.«  Per  gyrum,  inquit,  dentium  ejus  formido,  » 
id  est  in  circuilu  et  quasi  in  praesidio  doctorum  er- 
roris  ejus  saecularium  potestatum  est  protectio.Nam 
hic  per  dentes  insinuare  voluit  quos  superius  por- 
tas  vocavit  :  nam  et  portae  sunt,  quia  ingressum  q 
perdilionis  aperiunt,  et  dentes  sunt,  quia  quos  in 
terrorecapiunt,  a  veritatis  soliditale  confringunt. 
Circa  quos  formido  est,  quia  videlicet  circa  ipsos 
sunt  qui  mentes  infirmorum  affligunt,  et  quod  ab 
ipsis  verbis  blandientibus  dicitur,  hoc  ab  illis 
gladiis  ferientibus  imperatur. 

Vers.  6.—  ii  Corpus  illius,  »  id  est  iniqui  omnes, 
quorum  ipse  caput  est,«  quasi  scuta  fusilia,»  id  esl, 
per  obstinalionem  duri  sunt,sed  pervitam  fragiles, 
quemadmodum  scuta  fusiliain  suscipienda  sagitta- 
rum  percussione  robusta  sunt.sed  casu  tragilia.Sic, 
inquam,  verba  correctionis  impenelrabiliter  exci- 
piunt  scuto  superbae  deleasionis,  sed  suo  lapsu  dis- 
solvuntur,etfranguntur  casibus  suis.  Et  bene  scu- 
tis  comparantur.quia  scutati  sunt.id  est,defenden- 
tes  se  in  omni  peccato  quod  faciuni,sicut  de  Judaeis 
;uste  obduratis  propheta  dicit  :  «  Domine  dabis  ei 
scutum  cordis  laborem  tuum  (Thren.  ,u),»  id  est, 
ideo  repellunt  a  se  verba  praedicantium,quia  dedi- 
gnantur  in  te  labores  passionum.«  Corpus,inquam, 
quasi  scuta  fusilia.compactum  squamis  se  premen- 
tibus,  •  id  est,  defendens  se  et  excusans,  dum  cor- 
ripitur,quibus  valet  ter^iversationibus,  quemadmo- 
dum  draconiscorpus  squamis  tegitur,  ne  citius  ja- 
culationepenetretur.Nonnunquametiamasirailibus 
suis  fulcitur,  cum  in  suis  excessibus  malitiosus 
quisque  comprehenditur.  Unde  et  sequitur. 

Vers.  7.  —  «  Una  uni,  »  id  est  squama  squamae, 


sociat,  concordi  quoque  pertinacia  defensio  per- 
versa  constipat.  «  Et  ne  spiraculum  quidem  ince- 
dit  per  eas,  »  id  est  nullatenus  ad  se  intrare  pcr- 
mittunt  sanctae  cxhortationis  rpiracula. 

Vers.  8.  —  «  Una  alteri,  »  id  est  similis  simili, 
o  adhaerebit,»  ita  utperSalomonem  dicitur  :  «  Stup- 
pa  collocta  synagoga  peccantium  (Eccli.  xxi).  »  — 
«  Ettenentesse  nequaquam  separabuntur,»  id  est, 
invicem  defendentes  ab  invicem  corroborabuntur. 

Descripto  corpore,  ad  caput  sermo  reducitur,  et 
quidantiquushostissemetipsumexerceat  nunliatur. 

Vers.  9.  —  «  Sternutatio,  inquit,  ejus  splendor 
ignis,  »  id  est  extrema  commotio,  qua  damnatum 
hominem  ingreditur,multis  prodigiis  quasi  quodam 
B  ignis  lumine  resplendebit.  Et  quemadmodum  in 
sternutatione  inflatio  a  pectoreexsurgens,porosque 
apertos  ad  emanandum  non  inveniens  cerebrum 
tangit.moxque  per  nares  exiens  totum  caput  con- 
cutit  :  sic  ille  homo  peceati  dignitate  praesenlis  s«- 
euii  inflatus,  dum  quanturn  appelit  conlra  justos 
prapvalere  nititur,quasi  Satanae  cerebrum,  id  est, 
sensum  elaium  in  fine  mundi  arctins  perculit,  et 
turbato  capite,id  est.illo  quiin  s-habitat  universae 
ini'iuitatis  auctore,quasi  per  naies  egreditur,  dum 
tota  superbia  ejus  apertis  malitiaflatibuscum  clari- 
tate  miraculum  quasi  cum  splemlore  ignis  demon- 
stratur.  »  El  oculi  ejus,  »  inquit,  id  est  consiliarii 
vel  provisores  ejus,  scilicet  antichristi  ;  «  oculi,  in- 
quam,  ejus,  »  id  est,  potentes  saeculi,  qui  adbaere- 
bunt  illi,  «  ut  palpebrae  diluculi,  »  id  est,  simulan- 
tes  se  esse  nuntios  verae  Iucis,quia  videlicet  fidem 
quam  in  Christo  inveniunt  quasi  erroris  esse  noc- 
tem  afferunt,  et  venerationem  antichristi  verum 
esse  mane  pollicentur. 

Ver8.  10.  —  «  De  ore  ejus,  »  id  est,  de  eisdem 
consiliariis  ejus,  qui  et  oculi  vocantur,  quia  prae- 
vident,  et  os  quia  praedicant  :  «  lampadesi  proce- 
dunt,  »  quia  videlicet  mentes  audieniium  ad  amo- 
rem  perfidiae  succendunt.  «  Lampades,  inquam, 
sicut  taedae  ignis  accensae,  »  id  est,  sanctitatis  sibi 
speciem  arrogantes,  sed  tamen  opera  iniquitatis 
exercentes,  sicut  taeda  cum  accenditur  odorem 
quidem  suavem  habet,  sed  lumen  obscurum.  Olent 
per  simulationem  justitia»,  sed  obscurum  ardent 
n  per  penetrationem  nequitiae. 

Vbbs.  11.  —  «  De  naribus  ejus,  »  id  est  de  insi- 
diis  miraculorum  ejus,  «  procedit  fumus,  »  id  est, 
caliginosa  dubietas  generatur,taota  videlicet,ut  si 
fieri  potest,etiam  electi  in  errorem  inducantur.«  Fu- 
mus,inquam,  sicut  ollae  succensae  atqueferventis,  » 
id  est.ita  efficiens  animascogitationum  suarum  im- 
petu  quasi  spumis  undarum  ardentes.quomodoolla 
succensa  aquas  bullienles  intrinsecus  tenet,quia  vi- 
delicet  per  tot  se  fervores  afflataejustentationibus 
conscientia  erigit,  per  quot  intra  se  cogitationes 
intumescit.  Unde  adhuc  subditur  : 

Vers.12.— «  Halitus  ejus,  »  id  est,  occulta  sug- 
gestio  ejus,  «prunas  ardere  facit,»  id  est,  succensa 


1189 


COMMENT.  IN  JOB. 


H90 


internis  concupiscentiis  reproborum  mentes  ad  de-  \  ribus  reperiri  poluerint,  praedicatores  sancti  quam- 


lectationes  illicitas  pertrahit.  Ni«i  enim  ignis,  id 
esi,  concupiscentiae  sciutillam  in  se  haberent,  ha- 
lilu,  id  est,  suggestione  diaboli  prunae  ardentes 
non  fierent  «  et  flatnma,  inquit,  de  ore  ejus  egre- 
ditur,  »  id  est,  instigatio  locutionis  occultae  ani- 
mo  ingenlur,  quia  videlicet  ardet  in  desideriis 
animus,  cum  enim  suggeslionibus  instigatur. 

Antiquus  hosti3  extrema  mucdi,  ut  saepe  jam 
dictum  est,  atrucius  aggreditur  tentaturus,  quia 
fit  ferventior  ad  saevitiam,  quanto  se  viciniorem 
sentit  ad  poenam.  Tunc  cervicem  superbiae  altius 
erigit,  et  per  dacnnatum  illum  quem  gestat  homi- 
neui,  omne  quod  temporaliter  pra^valet,  nequiter 
ostendit.  Unde  nuno  dicitur  : 


vis  fortes  atque  pertecti  contremiscentimmenso  ter- 
rore  coacussi,  et  territi  purgabuntur.  Quod  tamea 
de  sanctis  angelis.  id  est,  coelesiibus  spiritibus  nil 
obstat  intelligi  :  sic  tamen  ut  sub  futuri  temporis 
modum  praeterita  describantur.Cum  enim  sublalus 
estcadendo  ab  arcebeatitudinis,  timuerunt  angeli, 
et  terrore  purgati  sunt.quia  nimirum  isto  ca.iente 
unde  punita  est  culpa  superbientis,inde  inventa  et 
solidata  sunt  augmenta  meritorum  bumilibus  an- 
gelis.  Eritergo,  et  quando  praecipitabitur,  ut  jam 
dictum  est,  erit,  inquam,  in  eis,  sive  in  sanclis 
prsedicatoribus,  quia  el  ipsi  angeli  dicuntur,  quia 
vitae  nuntii  sunt,  tremor  laetus,  et  timor  securus. 
Sed  quia  de  Leviaihan  istius  fine   cognovimus,  in- 


Vers.I3.  —  «Incolloejusmorabitur  fortitudo,  »  g  terinD  priusquam  pereat  audiamus 


id  est,in  elatione  qna  coutra  Deum  erigitur:  sicut 
per  prophetam  dictum  est  :  «  Dolus  in  manu  ejus 
dirigetur  {Dan.  vin),  »  quia  videlicet  omne  quod  ne- 
quiter  volet  hoc  ad  tempus  exsequi  etiam  fortiter 
putest.  Et  quia  omnis  qui  perversis  moribus  amici- 
tiis  ejus  innotescit.prius  veras  mentis  divitias  amit- 
til :  «  Et  faciem,inquil,ejus,  »  id  est  notitiam  ejus, 
«  praecedit  egestas,  »  quia  videlicet  nullus  illi  ad- 
baeret  nisi  cui  sicut  angelo  Laodiceaeper  Joannem 
dicitur  :  «  Miser  est,  et  miserabilis,  et  pauper,  et 
caecus,  et  nudus  (Apoc.  m).  »  Et  quia  nulla  sibi 
sui  corporis  discordanl  membra. 

Vebs.  14.  —  «  Membra,  inquit,  carnium  ejus  co- 
haerentia  sibi,  »  id  est,  saevitiam  suam  tanto  robu- 
stius  exierit,  quanto  carnales  umnes,  qui  utique 
membra  ejus  sunt,  quo  contra  spiritualibus  Paulus 
dicit :  «  Vos  estis  corpus  Christiet  membra  demem- 
bro  (lCor.  xu).  »  —  «  Membra,  inquam,  carnium 
ejus,  »  id  est,  omnes  carnalibus  vitiis  subjacentes 
unitaie  perniciosa  ad  impugnandam  vitam  bonorum 
sesecum  illo  durius  opponunl.Trepidantem  ad  haec 
infirmitatem  nostram  Dominus  sublevat,  cum  pro- 
tinus  subdit  quid  de  tanta  belluafaciat.«  Miltet,  in- 
quit,contra  eum  lulmina.  »  —  «  Mittet,  »  inquam, 
subaudi,  judex  venlurus,  «  fulmina,  »  id  est,  tre- 
mendi  judicii  sententias.  «  Contra  eum,  inquam, 
et  ad  locum  alium  non  transferuntur,»  quia  videli- 
cet,  recepto  tritico  in  horrea,  solae  paleae  in  ignem 
mittentur,  id  est,  justis  gaudentibus,  soli  514 
tunc  reprobi  ferientur.  Sed  quia  Leviathan  istum 
poena  non  corrigit. 

Vers.  15.  —  «Corejus,  inquit,  indurtibitur  quasi 
lapis,  »  quia  videlicet  nulla  unquam  conversione 
poenitentiae  mollietur.  «  Et  stringetur  quasi  mal- 
leatoris  incus,  »  id  est,  solis  ictibus  aeternae  dam- 
nationis  aptabitur,  sicut  incudem  malleator  fin- 
gens  solis  aptat  percussionibus.  Ad  hoc  namque 
iucus  statuitur  ut  crebris  iclibus  fenatur. 

Vers.  16.  — «  Cum  sublatus.inquit,  fuerit,  »  sci- 
licet  adveniente  districto  judice.exlrema  damnatio- 
ne  pracipitatus  :  «  cum,  inquam,  sublalus  fueril, 
timebunt  angeli,  »  id  est,  supernae  patriae  nuntii. 
Cum  enimjudioii  turbine  rapietur,  bi  quiin  corpo- 


Vers.  17.  —  «  Cum,  inquit,  apprehenderit  eum 
gladius,  »  id  est,  cum  eum  susceperit  in  se  i  1  i e 
suus  homo  quem  per  malitiam  fraudis  exacuit  et 
infirmorum  corda  transfigit;  sive  ira  ipsius,  qua; 
gladii  noffiine  recte  signatur,  quee  in  tantumap- 
prehendet  eum,  ut  duminari  omnibus  appetens, 
nequaquam  suae  iraj  dominetur  :  «  cum,  inquam, 
apprebenderit  eum  gladius,  subsistere  non  poterit 
neque  hasta,  neque  thorax,  >  id  est,  neque  praedi- 
cationis  jaculum,  neque  fortiiudo  patientium.  Per 
hastam  namque  qua  vulnera  infligimus  prsedica- 
tio,  per  thoracem  qua  tegimur  patientia  recte  si- 
gnatur.  «  Non,  inquam,  subsistere  poterit,  »  su- 
baudi,  si  supernum  adjutorium  desit. 

Vers.  18.  —  «  Repuiabit  enim  quasi  paleas  fer- 
rum,  et  quasi  lignum  pulridum  aes,  »  id  est,  et  prae- 
dicantium  vires  velut  paleas  nequitiae  suae  igne  con- 
sumet.et  patientium  constantiam,quae  significatur 
per  aes  quod  rubiginedifficilesolvitur,«quasilignum 
putridum,  »  in  pulverem  rediget,subaudi,nisi  ele- 
ctos  suos  opitulatio  divina  roboret.Et  ita  reprobo- 
rum  mentes  passidet,  qui  per  paleas  et  lignum  pu- 
tridum  designanlur,  ut  nulla  confossus  veritatis 
jaculatione  derelinquat.  Unde  et  subditur. 

Vers.19. —  «  Non  fugabit  eum  vir  sagittarius,  » 
id  est,non  recedit  ab  eorum  quos  possidet  cordibus 
cujuslibet  praedicatoris  invectionibus,  quasi  sagit- 
tas  potentis  acutas  (Psal.  cxix),  id  est,  verba  jam 
praedicantium  contemnit  quisquis  ab  illo  apprehen- 
ditur.«  In  stipulam,inquit,versisunt  ei  lapides  fun- 
"  dae,»  id  est.despeclui  sunt  ei,  velut  infirmi  omnes 
fortes  Ecclesiae  :  lunda  namque  qu<e  in  gyrum  mit- 
titur,  sicque  de  illaexeuntes  »dversariorum  pectora 
feriunt.sanctam  designat  Ecclesiam,qu83  dum  volu- 
bilitate  temporum  per  tribulationum  circuitum  du- 
cilur.fortes  ex  illa  viri  prodeunt,  quibus  quasi  lapi- 
deis  ictibus  tundantur  verba  iniquorum,  propheta 
dicente  :  «  Devorabunt,  et  subjicient  lapidibus 
fundae  (Zach.  ii),  »  id  est,  confringent  corda  sup^  - 
borum  per  fortes  viros  Ecclesiae.  Sed  quid  mirur.) 
quod  ei  lapides  in  stipulam  versi  sunt? 

Vers.  20.  —  «  Quasi   stipulam    aestimabit   mal- 
leum,»  id  est,  pro  nihilo  contemnet  desuper  venien- 


H9i 


RUPEItTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1192 


tis   et    se    ferientis    divinae    animadversionis  judi-  A  clos  velut  infra  se  positos  quasi  de  sublimi  respi- 


cium.  <i  Et  deridebit  vibrantem  hastam,  »  id  est, 
ipsum  Deum  in  interitu  ejus  districlam  pr*pa- 
raniem  sentcntiam.  Et  cum  talis  sit  : 

Ytrts.  21. —  «  Sub  ipso,  inquit,  erunt  radii  so- 
lis,  »  id  est.famulabuntur  illi  nonnulli  etiam  docti 
viri,  (jui  per  acumina  sapienliae  quasi  radius  vide- 
bantur  lucem  aspergere,  juxta  quod  in  Apocalypsi 
scribitur  :  «  Quartus  angelus  elTudit  phialam  suam 
in  solem.et  datum  est  illi  a'Stuhomines  aliligere  el 
igni,  et  «stuaverunt  homines  aestu  magno  (Apoc. 
xvi),  »  quia  videlicet  dum  sapienies  viri  in  errorem 
abducuntur,infirmiampliustemporalibusdesideriis 
illorum  exemplo  alficiuntur.  Dequibus  adhuc  subdi- 
tur  :  «  Et  sternet  sibi  aurum  quasi  lutum,  »  id  cst, 


cit,  quia  dum  per  inlentionem  contra  auctorem 
nititur,  existimare  sibi  quemlibet  similem  dedi- 
gnatur.  Et  aperte  antiquus  hostis,  qui  per  corpo- 
reum  animal  signatur,  quasi  de  sublimi  omnes 
videre  describitur,  quia  vidclicet  superbia  usque 
ad  corpus  prodiens,  aperlius  oculis  principatur. 
Nunc  in  finc  locutionis  Dominicae  unum  aliquid 
manifestius  exprimitur,  unde  umbra  illius  brovi 
nobis  designatione  monstrentur.  «  Ipse,  inqult, 
est  rex  supcr  universos  filios  superbias.  »  Quasi 
lyrannus  quidam  obsessam  civilatem  intercepil, 
cum  per  superbia:  vitium  mentem  irrumpit.  Quia 
ergo  Redemplor  nosler  corda  regit  humilium,  et 
Leviathan  iste  rex  dieilur  superborum,  aperte    co- 


quorumdam  vitas  munditiam  per  illicita  desideria  jj  gnoscimus  quod  evidenlissimum  signum  reprobo- 


conculcabit,  ut  solitis  ejus  vestigiis  servianl  etiam 
hi.qui  contia  illum  prius  virtutum  splendore  rulila- 
bant.  Nam  hoc  loco  aurum  claritatem  sanclitatis, 
lutum  vero  avaritiam  terrenarum  rerum  vel  carna- 
liumsordessignatvoluptatum.Sciendum  tamenquia 
aurum  quod  quasi  lutum  sterni  potuil,  aurum  ante 
Dei  oculos  nunquam  fuil.  Quid  autem  faciet  de  illis 
qui  omnino  terrenis  fluctuant  concupiscentiis  ? 

Vers.  22.  — «  Fervescere,  inquit,  lacietquasi  ol- 
lam  profundum  maris,  »  id  est,  vitam  saecularium 
studebit  contra  electorum  vitam  per  Dammam  cru- 
delitatis  excitare.Tunc  enim  profundum  marequasi 
olla  fervescit,  eurn  corda  dilcctorum  sajculi  valide 
succendit.  «  Et  ponet,  inquit,  quasi  cum  unguenta 
bulliunt,  »  id  est,  faciet  eos  arbitrari  quod  Deo 
prasstent  obsequium  (Joan.  xvi),  et  velut  unguenta 
bullientia  bonum  odorem  mittunt,  sic  bonam  sibi 
videbuntur  exhalare  opinionem.  Et  ut  magis  in 
illo  fillantur  : 

Verp.23. —  «  Post  eum,  inquit,  lucebit  semita,  » 
id  est,dictis  vel  inalitias  ejus  operantia  splendebunt 
prodigia  ;  et  ut  deceptos  ad  praesentes  voluptates  ra- 
piat.  «  /Estimabit  abyssum  quasi  senescentem,  »  id 
est  aestimari  faciet  i:  fernum  quandoque  liniendum. 
Snnt  enim  nunc  etiam.qui  idcirco  peccalis  suis  fi- 
nem  ponere  neglii;unt,quiahabere  finem  quandoq ue 
superna  suspicantur  judicia,  cutn  Veritas  dical  : 
«  Ibunt  hi  in  supplicium  sempiternum  :  jusli  au- 
tem  in  vitam  aetemam(Mat//i.  xxv).  »  Et  dum  Deum 
satagunt  perhibere  misericordem,  non  verentur 
preedicare  fallacem.  Nunc  immanitatem  virtutis  D 
illius  Dominus  brevitnr  insinuans  subdit  : 

Vers.  24.  —  «  Non  est  super  terram  potestas,  qua? 
comparetur  ei,  »  quia  videlicet,  et  si  actionis  suas 
merito  infra  homines  cecidit,  omne  tamen  huma- 
num  genus  naturae  angelicae  conditione  transcen- 
dit,  cujus  magnitudinem  amissa  dignitate  non 
perdidit.  »  Qui  factus  esl,  »  inqnit,  subaudi,  sua 
perversitate  talis  «  ut  nullum  timeret,  id  cst,  ut 
ei  quoque  a  quo  condiius  est,  quem  caste  timere 
debuisset,  subesse  despiceret.  Cujus  adhuc  snper- 
bia  describitur  dum  subinfertur  : 

Vers.25.  —  «  Omne  sublime  videt,  »  id  est,  cun- 


rum  superbia  est  :  al  contra  hurnilitas  e.lectorum. 
Cum  ergo  quam  quisque  habeat  notani  cognosri- 
tur,  sub  quo  rege  militet  invenitur. 

Cap.  XLII,  vers.  1,  2.  —  Postquam  fideli  fa. 
mulo  Dominus  Leviathan  hostis  e.jus,  quam  sit  e 
fortis  et  callidus,  oslendit,  beatus  Jon  ad  utraque 
respondit,  videlicet  515  contra  immanes  vires 
ejus.  «  Scio,  »  inquit,  «  quia  omnia  potes,  »  con- 
tra  occultas  machinationes  illius,  «  et  nulla,  »  in- 
quit,  «  te  latet  cogitatio.  »  Unde  et  mox  eidem 
Leviathan  exprobrat  dicens  : 

Vers.3.— «  Quisest  iste,  quicelat  consilium  abs- 
que  scientia?  »  id  est  fraudes  suas  contra  infirmi- 
tatem  nostram  occultat.tamen  protectori  nostro  ce- 
p  lare  ignorat.Scio,inquam,  quod  nil  te  laleat :  «  ideo 
insipienter  locutus  sum,  »  id  e->t  in  comparatione 
tuae  sapientiae  stultum  estomnequod  sapere  visus 
sum.Hoc  modo  el  Moyses  eruditus  omni  sapientia 
iEgyptiorum,ex  quo  Dominum  loquentem  audivit, 
impeditioris  et  tardioris  linj;uae  se  esse  deprehendit 
(Exoi.  iv).  Et  Isaias  postquam  Dominum  vidil,  vi- 
rum  pollutum  labiis  se  esse  cognovit  (ha  iv).  Sic 
omnes  sancti  viri  quanlo  magis  contemplando  pro- 
ficiunt,  tanto  amplius  despiciunt  quod  sunt.  «  In- 
sipienter  »  ergo,  inquit,  «  locutus  sum,  et  quoa  ul- 
tra  modnm  excederenl  scientiam  meam,  »  quia 
videlicet  in  verbis  tuis  plus  quam  existimaveram 
sapientias  tuae  secreta  agnovi,  et  inde  me  ultra 
modum  meum  exccssisse  deprehendi.  Quid   ergo  ? 

Vers.  4.  —  «  Audi,  >  inquit,  «  et  ego  loquar,  » 
id  est  desiderium  meum  percipe,  et  ego  promplis 
desideriis  inhiabo  ad  te.  «  Interrogabo  te,  et  res- 
ponde  mihi,  »  id  est  stullitiam  meam  utiliter 
agnoscam,  et  tu  doce  me. 

Vers.  5.  —  «  Auditu  auris  audivi  te,  nunc  au- 
tem  oculus  meus  videt  te,  »  id  est  quantum  visus 
superior  est  auditu,  tanto  illud  quod  post  flagella 
profeci,  differt  ab  eo  quod  prius  exstiti. 

Vers.  6.  —  «  Idcirco  ipse  mc  reprehendo,  »  vide- 
licet  quanto  niagis  me  video,tanto  magis  mihi  dis- 
pliceo.  »  Et  ago  poenitenliam,  »  videlicet  quia  nulla 
est  recognitio  repreher.sionis,nisi  sequantur  etiam 
lamenta  poeniludinis.  «  Ago,  »  inquom,«  pceniten- 


1193 


COMMUNT.  IN  JUB. 


1194 


liam  in  favilla    et  cinere,  »  id    est   recognosco  me  A.  fnerant  Job  duplicia,  »  videlicet  ut  tentalionis  dis- 


favillam  et  cinerem  esse. 

Vers.  7.  —  «  Postquam  autom  locutusest  Dnmi- 
nus,»  ete.Ecceassistentibus  parlibus  etsententiam 
inspeetantibus,  profert  Dominusex  invisibili  regula 
sure  diseretionis  examen.ostendens  quasi  in  conlen- 
tione  ista  rertius  lncntus  sit.  «  Non  estis,  »  inquit, 
«  locuti  rectuni  coram  mp,sicut  servus  meus  Joh.  •> 
Ecce  Deo  jndice  beatus  Job  victor  laudatur,  qui  lo. 
quendo  peccasse  putabatur.et  eodem  judice  addicti 
sunt  qui  eji:s  merita  se  transcendere  pro  Deo  lo- 
quendo  crediderunt.  cc  Sicut  servus  meus  Job,  »  in- 
quit,  videlicet  dum  interpositione  servitutis  eum 
quasi  sub  quadam  peculiaritate  commemorat,cun- 
cta  qu;e  cum  defensionc  sua  dixerat,non  contuinaci 


pendium  vincerent  sufTragia  consolalionum. 

Veiis.  11.  —  cc  Venerunt  autem  ad  eum  omnes 
fratres  sui,  »  etc.  «  Et  comederunt,  »  inquit,  cc  cum 
eo  panem  in  domo  ejus  :  et  moverunt  super  eum 
caput.  »  In  comestione  panis  charitas,  in  motione 
Capitis  admiratio  designatur.  «  Et  consnlati  sunt 
eum  super  omni  malo  quod  intulerat  Dominus  su- 
per  eum,  »  id  est  super  eo  gavisi  sunt.  Percussi 
enim  mcerorem  consolari,Ps!  ei  post  percussionem 
de  vpnia  congaudere.  «  Et  dederunt  ei  unusquisque 
ovem  unam.et  inaurero  auream  unam.  »  Licet  cun- 
cta  baec  juxta  historiam  veraciler  dicta  sint,  ipsis 
lamen  muneribus  quaeoblata  sunt  cogimur  ad  alle- 
goriae  mysterium.  i  Addidit,  »    inquit,  «  Dominus 


superbia  sed  humilitate  dixisse  comprobat.  Deinde  g  ornnia  quaecunque   fuerunt   Job    duplicia,  »  id  est 


amicos  ejus  et  per  justitiam  districte  redar^uens.et 
per  misericordiam  benigne  convertPns. 

Vers.  8.  —  «  Sumite,  »  inquit,  «  vobis  septem 
Uuros,  »  etc.  Notandum  quod  conversionis  suae  sa- 
cnficium  Uomino  non  per  se.sed  per  Job,  jnbentur 
offerre,  quia  videlicel  hsnretici,  quorum  speciem  il- 
los  teaere  saepe  jam  diotum  est,  curn  ab  errore  re- 
deunt.Deum  sibi  placare  non  possunt,nisi  pn  cibus 
catholirae  Kcclesiae.quam  beatus  Job  significat,  sa- 
lutem  suam  obtineant,  cujus  lidem  perversis  asser- 
tionibus  impugnabant.  «Seplem,  »  inquit,  cclauros 
et  septem  arietes  sumite,  » id  est  qui  taurinae  fuistis 
sup  ^rbiae.et  arietes.id  est  ^regum  diversorum  erra- 
nei  duces.septiformi  Spiritui  vos  ipsos  bumiliate, 
«  Job  autem  servus  meus  orabit  pro  vobis,  faciem  p 
ejus  snscipiam,  ut  non  vubis  imputetur  stultitia.» 
Ac  si  aperte  haareticis  dicat  :  Sacrificia  vestra  non 
accipiam,  petilionum  vestrarum  verba  non  audiam, 
nisi  per  intercessionem  Ecclesiae,cujus  protessionis 
verbade  me  veracia  recngnosco.Sola  qvii ppe  est  per 
quam  sacrificium  Dcus  libenter  accipiat.  sola  quae 
pro  err.mtibus  fiducialiter  imercdat  ;sola,inquam, 
domus  est.in  qua  vera  hostia  Redemptnris  immo- 
lalur,  sicut  de  agni  bnstia  per  M  cysen  dicitur  :  «  In 
una  domo  comedetur.nec  elferetis  de  carnibusejus 
foras  (Exoil.  xn).  .»  —  «  Oraliit,  »  inquit,  «  pru  vn- 
bis.  »  Neque  enim  «  loctiti  estis  coram  me  rectum 
sicut  servus  meus  Jnb.  »  Quod  semel  indicando 
dixeral,  ilerum  replicando  conlirmat,  quia  videlicet 
quidquid  in  eloquio  divino  repetitur,robustius  can- 
firmatur. 

Vers  9.—  «Abierunt  ergo  Eliphaz  Themani- 
tes,  »  etc.  Horum  interpretatio  nominum  in  exordio 
disserta  ost.  cc  Et  suscepit  Dominus  faciem,  »  id  est 
charitatis  intenlionpm,  «  Job.  »  El  quia  quisquis  in- 
tercedpre  pro  aliis  nititur,  sibi  potius  ex  iosa  cha- 
ritate  suffragaiur,  recte  subditur  : 

Vers.  10.  —  'i  Dominns  quoqne  eonversus  est  ad 
poeniteniiam  Job,  cum  oraret  ille  pro  amids  suis,» 
id  est,  etiam  pro  semetipso  poenitens  tanto  citius 
exaudiri  mPruit,quanto  devote  pro  aliis  intercessit. 
Et  quantum  pro  se  obstinuerit  illico  demonstratur 
cum    subditur:  «  Et    addidit  Dommus  quaecunque 

Patbol.  CLXVIH. 


sanrtae  Ecclesiae,  quae  cum  capite  suo  una  persona 
est.nunc  solas  genles  habenti,  in  fine  mundi  omnis 
quae  inventa  fuerit  Jndaea  consentiet,vel  certe  sanctae 
Ecclesiae  in  finesuo  duplum  recipere,est  in  singulis 
nobis  et  de  beatitudine  animne,  et  de  carnis  incor- 
ruptione  ^audere.Unde  scriptum  est :  «  [n  terra  sua 
duphcia  possidebunt  (ha.  l\i\  n  quia  videlicet  in 
tine  mundi  binas  stolas  habituri  sunt.  id  est  cum 
mentis  beatitudine  etiam  carnis  ^loriam  posside- 
bunt.  Sed  ea  quae  subnexa  sunt,  in  fine  magis  hu- 
jus  sasculi  conversionem  Judaici  populi  nuntiare  te- 
stantur.  «  Venerunt  autem,  »  id  est  venient  ad  eum , 
credendo,  «  omnes  fratressui,  »  id  est  quotquotex 
plebe  Judaica  fuerint  inventi,  «  fratres,  »  inquam, 
«  sui,  el  univers.-e  sorores,  »  id  est  vel  qui  forles 
futuri  sunt  velut  fratres,  vel  infirmi  velut  sorores, 
«  et  cuncti  qui  noverant  eum  prius,  »  scilicel  per 
legis  et  prophetarum  notitiam,  quem  passionis  sua) 
lempnre  dum  despicerent  ignorabant.Et  comedent 
cum  eo  panem  in  domo  p.jus,  td  est  in  sancta  Eccle- 
sia  quae  domus  est  ejus  Sacri  eloqui'  fruge  piscen- 
tur,et  movebuni  super  eum  caput.  id  est  principale 
quod  est  mens  per  lormidinem  veritatis  ab  insensi- 
biluate  sua  patietur.  Et  consolabuntur  eum  super 
omni  malo  quod  inlulerat  Dominus  super  eum.Con- 
solabuntur,  inquam,scilicet  illa  consolatione  quam 
in  passione  sua  non  inveniens  :  «  Consolantem  me> 
inquit.quaesivi,  et  non  inveni.  »  Consolatio  quippe 
magna  est  praedicanti  subsequens  profectusaudito- 
ris.  Et  dabunt  ei  unusquisque  ovem  unam,  id  est 
u  inclinabuntei  innocentem  vitam,etinaurem  auream 
unam,  id  est  preliosam  virtutem,  obedientiam  De 
qua  Samuel  :  «  Melior  est,  inquit,  obedientia  quam 
viciimos  (/  Reg.  xv).  »  Et  notandum  quod  cum  inaure 
ovis,  cum  ove  olfertur  inauris,  quia  nirnirum  inno- 
cuis  mentibusornamentum  semper  obedientiae  jun- 
gitur,  juxta  illud  :  .c  Oves  meae  vocem  meam  au- 
diunt  (Joan.  x).  » 

Vers.  12.  —  «  Ei  facta  suit  ei  quatuordpcim  mil- 
lia  ovium,  »  etc.  Dum  dicitur  :  «  Addidit  Uominus 
quae  luerant  Job  duplicia  (v.  10),  »  de  animalibus 
palam  quidemest  quod  duplicata  516  sint:  de  liliis 
auteiu  quoddupliciter  addiderit  sic  constat.quia  de- 

38 


111)5 


UUPEItTl  ABBATIS  TUTTIENSIS. 


1196 


cem  postmodum  in  rarnem  restitnit,  decem  vero  A. 
qui  amissi  fuerant  in  occulta  animarum  viia  serva. 
vit.  Juxta  allegoricuni  sensum  eodem  mododeani- 
malibusiiitelli^endumest.quodetin  primapartelibri 
expositum  est,  quia  videlicet  per  Psalmistam  I'atri 
dicitur:  «  Oninia  subjecisti  sub  pedibus  ejus.oves 
et  boves  universas,  insuper  et  pecora  campi  (l'sal. 
viu).  »  S;mcla  vero  Ecclesia,  quae  in  exordiis  suis 
innmiierislenlationibus  pressa.tam  Israelilicumpo- 
pulum  quam  multos  ex  geotibus  atnisit,  videlicet 
qnos'lucrari  non  potuit.in  fine  duplicia  recipit,quia 
ex  omninatione  lidelium  numerus  inea  multiplicior 
excrescit. 
Vers.  13.  —  «  Et  fnerunt  ei  septem  filii  et  tres  fi- 


Vers.  15.  —  «  Non  sunt  autem  inventae  mulieres 
speciosae  sicut  filiae  Job  in  uaiversa  terra,  »  quia 
videlicetpriusquamadnuptiarum  thalamum  sponsa 
perveniat,  omnem  a  se  vitae  fceditatem  respuit,  et 
amori  sponsi  praepanns  sese  per  species  virtutum 
Componit.Dequaanimae  pulchritudine  in  Psalmodi- 
citur  sanctae  Ecclesiae :  »  Concupivit  rex  speciem 
tuam  (Psal.  xliv).  »  Et  paulo  post :  «  Omnis  gloria 
ejus  fil iae  regis  abintus  (ibid.)  »  —  «  Deditqueeis,  » 
scilicet  filiabus,  «  pater  suus  hsereditatem  inter  Cra- 
tres  earum.  »  Usus  vitae  veteris  non  habebat  ut  hae- 
reditatem  feminas  inter  masculos  sortirentur.  Sed 
pio  Redemptore  nostro,  cujus  hic  typus  est,  adve- 
niente.nullusinfirmitatis  suae  conscius  de  sortienda 


liffi,  »  etc.  Septem  quoque  filios  et  tres  filiasrecipit       coeleslis  patrimonii  hsreditate  desperet,  quia  «  in 
quia  mentibus  eorum.quos  septem  virtutibus  gene.  n  domoPatris  mei  mansiones,  »  inquit,  «  multae  sunt 


rat,  ad  perfectionis  summara,  fidem,spem,charita 
temque  conjungit,  ut  tanto  verius  proles  sua  gau- 
deat,  quauto  suis  fidelibus  nil  de  virtutibus  deesse 
pensat.NominibusquoquefiliarumuniversumgenuB 
humanum  desgnat,  quod  benignitate  Conditoris, 
atque  ejusdem  misericordia  Redemp*oris  eligitur. 
Quae  videlicet  nomina  subjunfiuntur  : 

Vers.  14. —  «  Etvocavit,  »inquit,  «  nomen  unius 
Diem.et  nomen  secundae  Cassiam,  et  nomen  tertiae 
Cornustibii.  »  Nam  quia  et  conditum  genus  huma- 
num  luce  innocentiae  claruit.et  redemptum  exerci- 
tio  bnnorum  operum  odorem  suavit-itis  aspersit.et 
prima  filia  recte  Dies,  et  secunda  non  incongrue 
Cassia  nominatur  :  et  quia  tertio  ordine,  genus  hu- 
munum  etiam  carnis  resurrectione  renovatum  in  il- 


(Joan.  xiv).  »  ut  sorores  cum  fratribus,  id  est  in- 
firmi  admittantur  cum  fortibus.  Ubi  nemodisparili- 
tatisdamna  sentit,  quia  tanto  sibi  quantum  perce- 
perit  sufficit. 

Vers.  16.  —  «  Vixit  autem  Job  centum  quadra- 
ginta  annis,  »  id  est  vivit  Ecclesia  post  resurrectio- 
nem  in  perfectione  aeterniiatis,  quae  per  bunc  nume- 
rum  reclesignatur.  Nam  si  quatuordecim  perdena- 
rium  ducimus,  ad  centesimum  et  quadragesimum 
numerum  pervenimus.  Quatuordecim  autem  ex  de- 
cem  et  quatuor  compositus  perfectionem  decalogi 
legis  et  Evangeliidesignat.Ecclesia  ergo  tam  secun- 
dumlegisdecalogumquamsecundumquatuorEvan- 
gelii  libros  usque  ad  perfectionis  culmen  extensa  vi- 
vit  in   perpetuura.  «  Et   vidit  filios  suos,  »  scilicet 


„...,„„... ^ ,-.r -      ,      

um  concentum  aeternae  laudis  assumitur.tertia  lilia  ^  quos  Deo  acquisivit,  «  et  filios  filiorum  suorum,  ■ 


Cornustibii  vocatur.  Qui  enim  lux  vel  dies  fuimus 
conditi,  et  nunc  sumns  Cassia  redempti,  erimus 
qnandoqueCornustibiiin  eisultationeaBte-naelaudis 
assumpti.  Haec  nomina,  pro  eo  quod  a  virtuiibus 
sumpta  sunl,  apte  ctiravit  mterpres  non  ea  sicutin 
Arnbico  sermone  inventa  sunt  ponere  ;  sed  in  Lati- 
num  eloquium  versa  apertius  demonstrjrp.Cornu- 
stibii  ex  cornu  et  tibia  composuit,  etquo  voluit  ge- 
nere  licite  produxit. 


videlicet  quos  genuerunt  successores  apostolorum  ; 
«  vidit,inquam,usque  ad  quartam  generationem,  » 
id  est  usque  ad  resurrectionem.  Primum  namque 
tempus  anle  le.-em,  secundum  sub  lege,tertium  sub 
gratia,  quarlum  in  resurrectione  futura.  Et  quasi 
quarta  generatione  Ecclesia  tnoritur,  id  est  prae- 
senti  mundo  penitus  aufertur.  Plena  dierum,  id  est 
plene  remunerata  mercede  bonorum  operum.Explt- 
citiste  liber  Job  feliciter.  Amen. 


K.  D.  D.  I^LPEIITI 

ABBATIS  TLTTIENSIS 

IN  LIBUUM  ECCLESIASTES 

COMMENTARIUS. 


INCIPIT  EPISTOLA   SEQUENTIS  OPERIS   AD  GREGORIUM 

517  Domino  Gregorio  clarissimae  memoriae  viro,  S.  humilis  atque  Dominicum  peripsema,  sa- 
Intern.  «  Beati,  »  ail  Psalmisla,  «  qui  scrutantur  testimonia  Domini,  ut  in  toto  corde  exquirant 
eum  (Psal.  cxvin).  »  llanc,  ut  feor,  beatitudinem,  dileclissime,  invenisti,  et  ideo  sequipolleniissi- 


1197 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN. 


LIB.  UNUS. 


H9R 


mum  arbitratus  ut,  qui  eam  invenisti,  invenias  vitam,  et  hauria9  salutem  a  Domino  (Prov.  vm). 
Num  ch.irilatis  tuae  scripla  percepi,  quibus  usqueqnaque  horlalus  es  ut  tibi  aliquid  ederera  super 
Ecclesiasten,  secundura  noslram  Iranslationera,  Hebraicam  seilicet  ventatem  :  quoniam  beati 
opus  Uieronymi  juxta  seplunginla  Interpretum  tradilionem,  quasi  mutiiatum  esse  et  informe  vi- 
deretur,  minlumque  disiare  ub  llebraieo.  L^gi,  alque  relegi,  et  proculdubio  ita  esse,  ut  inlimasti 
animadvei  ti.  Uileclio  certe  prelium  non  habel.  Amicitia,  q  iae  desinere  potest,  vera  nunquam 
fuil.  Fulgeat  quilibet  auro.  el  p.impaticis  ferculis  corusca  ex  sarcinis  metalla  radient,  charitas 
non  potest  coraparari.  Obsecro  ergo  te,  ne  aiiiicnm,  qui  diu  quaeritur,  vix  invenitur,  dillicile  ser- 
vatur,  pariter  cura  oculis  me.ns  amitiat.  Miln  crede,  crede  mihi,  frater,  non  sic  lempeslate  jacla- 
tus  porluin  nauta  prospectat,  non  sic  atUenlia  imbres  arva  desideianl,  non  sic  curvo  assidens 
littortanxia  filium  mater  exspectat,  quemadinodum  te  semper  desideravi.  Oppido  nunc  perli- 
raesco  anoris  istius  carbunculum  exstioguen  lum.  Q.iomodo  enim  magisterii  cailiedram  mihi 
tradere  vis,  qui  sub  terula  discipub.s  nunquam  fui?  Metiris  nos  virlutibus  tuis.  et  parvos  magnus 
extollis,  ultimamque  parlem  convivii  occupas,  ut  patrisiamilias  judicio  promoveans.  Non  tamen 
frustra  preedieatur  mentes  homiuum  nilere  liquido  die,  coacta  nnbe  pallescere,  meus  credo  ani- 
mus  faciet  tidem  exemplo.  Nam,  cum  tibi  scribam,  ex  sententia  verborum  usus  suppeditabit, 
quorum  alias  mihi  suppeilex  deest.  Praeterea  merito  inter  omnes  virtutes  obedientia  vindicat 
pnncipatum,  quae  facit  plerosqup  tentare  quod  nequeunt.  Et  ideo  devotionis  laude  habendi  sunt 
qui,  considerata  sui  possibilitate,  jubeuiibus  obsequuntur.  De  sola  ergo  charitate,  qua  nihil  est 
imperiosius,  confisus,  saiisfaciam  voltintati  vestraj.  Quod  dum  au  lacter  aggredior,  praesumptio- 
nis  reum  me  esse  sentio.  Sed  petenli  libi  saepius  negare  non  potui,  ita  dunlaxat  ut  tibi  soli  lectio 
sit,  nec  ab  oculo  speculetur  secundo. 

COMMENTARIUS. 


518CAPUT  PRIMUM.  A 

Gap.  I,vers.  1.  —  «  Verba  Ecdesiastae  filii  Da- 
vid,  regis  Jerusalem.  »  Ecclesiastes  (ilius  fuit  regis 
David.qui  etiani  Salomon  nuncupatus  e?t,  et  Hida. 
Histril.usvocabulissanctaeptinriividua;Triniiatisar- 
canum  <leclaratur,quiasicutin  uno  huniine  tria  sunt 
nomina,ita  tres  pprsonae  rieriicanUir  in  una  Ueitalis 
substantia.  Salotuon,  pacificus  :  ldiria,  dileclus  Do- 
mini  iniprpretatur.  Porro  Graece  Ecclesiastes  appel- 
latur,  qui  axtum,  id  est  ecclesiam.  congregal ;  quem 
nos  nuncupare  possumu9  concionalorem,  quod  ad 
populum  loquatur  ;  cujus  sermo  non  specialiter  ad 
unum,  sed  generaliter  ad  universos  dirigalur.  Om- 
nium  ille  niees  agit,  solus  ad  plures  loquilur,uni- 
versos  unus  docet.   Modo,   quasi  majestate,  manu3 


vultusque  moderaniine  varios  moius  spdal,   tumul- 


tus  quoque  grandes  ac  supprcil  osos.  Aliquanrio  in- 
finni,  aliquando  sapientis  personam  assuimt.Tan- 
quam  paupersedel,  luxunatur,  et  grandia  qu;e.|ue 
molitur,  ut  dives.  Avarum  se  simulat  ut  avantiam 
destruat.  Optat  qua»  carnis  sunt,  et  qu«  suntspiri- 
lus  desiderat.  Nam,  quot  sunt  homines,  tot  sunt 
hominum  studia.  Sub  tam  diversarum  facie  perso- 
narum  librum  suum  seribit  Ecclesiastes,  ut  cum 
Apostolo  omnibus  omnia  factus,  omnes  lucrilaeiat 
(1  Cor.  lx).  Nunquiri  nitn  unusquisque  noslrum  fi- 
lius  David  erit,  rex  Jerusalem  erit,  si,  quae  in  hoc 
libro  conscripta  sunt,  devota  mente  alque  sollicita 
servaverit  ?  Jerusalem  rexerit,  quicunque  seipsum 
naviUr  et  sapienter  rexerit.  Majus  eslenim  seipsum 
bene  regere,  quam  multorum  regna  tenere.  Iste  li- 
ber  est  quasi  Ubrum  quod  fecit  Moyses  de  speculis  " 
mulierum  (Exud.  xxxvm).  Docuit  enim  ille  in  tali- 
bus  speculis  sieculari  nun  solum  tacies,  sed  et 
mentes  bominum.  Hunc  eliam  librum  Ecclesiastes 
fecil  ex  aere  et  speculis  mulierum,  i-d  speculanrias 
inentes  hominum.  Speculo  clari  .r  es*,  sonoro  aere 
sonoriur.In  verbis  sonat  ;  designatur  vila  homiuum 
inspeculis  mulierum.  Igitur  Ecclesiastes  in  hoc  vi- 


del  speculo  quodcunque  agunt  bomines  in  niundo. 
Respicit  ari  certas  artes  quiriquid  fit  ab  hominibus, 
etnulla  pene  ars  ab  isto  libro  immunis  est.  Habet 
hic  scriba  doctus  in  rrgno  coelorum  (ilalth.  xm), 
unde  proferat  nova  et  vetera.  Plato,  Pythagoras 
Sncrates,  Aristoteles,  et  omnes  qui  log;ca  et  mo- 
ralia  tractant.  suos  libros  ronriierunt  de  libri  hujus 
pigmentis  et  plenituriine.  Quisenim  vel  physicus, 
vel  philosopbus,  naturas  viscera  secretius  riinari 
potuit,quis  intima  viditacutius  ?  ipse  enim,  ut  le- 
gitur.  disputavil  a  cedro  usque  ari  hyssopum.  Aiunt 
vero  Hebraei  hunc  libruin  Salomonis  esse  iceniten- 
tiam  agentis,  quod  in  sapientiadivitiisque  confisus, 
per  inulieres  offenderit  Dominum  (///  Reg.  iv). 

Vers.  2.  —  Vunitas  vanitalum,  dixil  Ecclesiaslss, 
vanitas  vanitatum,  et  omma  vanitas.  Non  est  trans- 
currendolpgenduni,sive  parvipendendum,quod  ait : 
Vanitas  vanilatum,  dixit  Ecclesiasles,  quis  enim  va- 
na  viriere  poluit  magis  cuam  Ecelesiastes  ?  Jure  qui 
rempublicam  gubernat  scire  et  intelligere  sulus  po- 
test  quaenam   sit  vanitas,  qua»  vanitis  vanitatum, 
qnod  omnia  vanitas.   Haec  enim  tria  evidentissima 
pronuntiavil.  Quicunque  lam  vane  vivit  ut  non  in- 
telligat  se  esse  vanitatem.  nisi  Verbo  Dei  confirme- 
tur,  istenon  polest  intelligpre  quid  bit  vanitas  vani- 
talum.  Ideo  qui  talis  est  qui,  vecors  esl,  vanitas  va- 
nitatum  est,  eique  jure  fabula  dicit  quod  dicit  bos 
ad  culicem,  referenlem  illi  grates  quod  algoris  tem- 
pore  hiemasset  in  aure  ipsius  :  Nequesensi,  inquit, 
venientem.neque  redeuntem.  De  talibus  ergoEccle- 
siastes  dieit  :  Vanilas  vanitutum.  Sed,  unJe  puta- 
mu9    cor  Ecclesiaslis   nunc    emersil  ?  naufragium 
quipi.e  videtur  incurrisse.  Viderat  animalia  pusilla 
cum  magnis,  cceli   altitudinem  conscemlerat,  pro- 
fundum  abyssi  penetraverat,  virieiat  cete  magnum 
in  hnc  mari   magno   et   spatiose  sit  e  misericuidia 
saeviemem.  Trariunt  physici,  cum  aliquis  absorbe- 
tur  aquis.tertio  mergiiur,et  tenio  ab  undis  releva- 
tur,  sed  viceterliu  vel  liberatur  Tel  necatur.  Sic  in 


1199 


ItUPERTl  ABBATIS  TIJITIENSIS. 


1200 


naufragio  mundi,  periculi  sentina  crescente,  tanla  A.      men  in  terram  bonam  seminaturfructu  pullulabi1 


videns,  et  tanta  timens  mergitur  et  revocaiur  Ec- 
clesiastes,  et  exclamat:  Vunilas  vanilalum  ;  ilerum 
tuergitur  et  revocatur  cum  clamore  valido  :  Vani- 
lus  vaniiatwn  ;  tertio  mersus  et  liber;itus,jam  stans 
in  porlu  quasi  nauiragus  vociferans  prosequitur  : 
Oinnia  vanitas.  Cur  autem  noiuinem  computamus 
inlra  numerum  vanitalurn,  cuin  ipse  factus  sit  ad 
imaginem  L)ei,  et  prasit  cunctis  quae  sub  sole  sunt, 
per  quem  adoratur  Deus  et  colitur  '?  Certe,  quia  et 
DavidpaterEeclesiastisdicit :  Verumtamen  univcrsa 
vaniias,  omnis  liomo  vivens  (Psal.  xxxviu).  Quid 
enim  fumo  plus  evanescit  "?Quid  umbrav.mius  ?Sic- 
ut5S9  un.bra  mutat  vias,  sic  homo  mutatur  in 
boras.    Tanquam    famus  deficil   (Psal.  lxvii)  :  ita 


^entesimo^qui  bonum  attulerint  fructum.accipient 
a  Domino  praamia  sterna  laboris  :  qui  vero  malos 
fecerint  fructus,  igne  cremabuutur  aeterno  (M.4lh. 
\\n;)larc.iv;Luc.v\ii).  Adam  ergo  priinus  homo  pri- 
mam  pro  criminis  magnitudine  accipiens  poenam, 
primam  vanitatis  notam  tradidit  Ecclesiasti.nos  se- 
cum  esse  faciens  filios  vanitatum.  Propterea  scri- 
ptum  est:«  Homo  nascitur  ad  laborem,avis  ad  vola- 
tum  »(Job.  v).Amorquippe  laborissic  insitus  est  per 
illumouinibushominibus,nosque  tanquam  baeredes 
exercet  ad  laborem,et  vanitatem.lste  congregat  di- 
vitiae.erudit  liberos,  ambit  honores,  aedificia  con- 
struit,  et  in  medio  opere  subita  morte  subtractus 
audit:«  Insipiens,  hac  nocte  auferetur  anima  tua  a 


bomo  stultus  perdit  tempussuum.  Ergo  vanitasva-  p  te,quas  autem  parasti,cujus  erunt?»  (Luc  xn.)  Maxi- 


nitatum  esi  homo,  si  terrena  tantum  sapere  volue- 
rit,  ct  non  cceleslia  ;  si  quae  sunt  carnis  sapit,  non 
quae  sunl  spiritus.  Si  ergo  vivens  hoino  vanitas  est, 
quid  mortuus  erit?  Vauitasvanitatum  esl,  cujus  vix 
jan;  superest  vel  imago.  Ksse  et  non  esse,  mori  et 
i.on  posse  mori.nonne  vanitas  est  vamtatum  ?  Si 
mortem  mors  finire  non  potest,  quid  unquam  va- 
nius?  Proplerea  omnis  creatura  ingemiscil,  etpartu- 
rit  usque  adhuc,  quoa  lusque  liberetur  in  spe  gratiae 
filiorum  Dei  (ttom.  vm).  Sed,  cum  scriptum  sit  : 
•i  Vidit  Dorninus  cuncta  qua;  fecerat,  et  erant  valde 
bona  i)  (Gen.  i) :  cur  non  solum  vanitas,verum  etiam 
v.mitas  vanitatum  opus  ejus  dicitur?  Legimus  in 
Exodo.glonlicatum  vultumMnysi  in  tantum  ut  lilii 
Israel  eum  aspicere  non  possent  (Eavd.  xxxiv). 
Quam  gloriam  P.iulus  apostolus  ad  comparationem 
evan^elicae  glorias  tlicil  non  esse  gloriam.  Nam  nec 
glorificatum  esl,  inquit,  qund  glorificatum  fuilin  hac 
/1'irte,  propUr  excellentem  gloriam  (//  Cor.  iu).  Pos- 
sumus  ergo  el  nos  in  hnnc  modum,  coslum,eL  ter- 
ia.ni ,  mare,  el  omniaqua;in  eis  sunt,  bona  quidem 
per  se  dicere,  sed  ad  Deum  coinparata  pro  nihilo 
computare.  Quomodo  si  ijiniculuiii  lucernae  videns 
conlenlusessem  ejuslumine,  et  postea  orlo  sole  non 
cernerem  quod  lurebat.  Stellarum  quoque  lumen 
jubare  viderem  solisab=condi :  ita  videnselementa, 
ct  rerum  multiplieem  varietatcm,  admiror  quidem 
operummagniiudinem,reccgitansaiilemomniaper- 
transire  et  mundum  suo  Une  senescere,  solumque 
Deum  id  seiiiper  essequod  fuertt,compeilor  dicere  : 
Vaniios  vanilatutn,  ctc. 

Vers.  3.  —  o  Quiil  habetampliushomo  de  universo 
labore  suo  quo  laliorat  sub  sole  ?  »  Quare  ille  cujus 
cor  erat,  sicut  arena  maris  (///  Reg.  iv),  et  sicut 
stells  cceli,  quasi  ignarus  et  dubitabundus  interro- 
gat  quid  habi'at  homo  de  universo  labore  suo  ?  ver- 
buni  suspendit.ut  ambiguitate  illius  nostrum  ad  in- 
qnirendum  provocaret  studium.  Quaerit  dubitans, 
ne  dubitaremus  :  iliscere  vult  quasi  discipulus,  ut 
sciremus  :  interrngat,  ut  dicat  nobis  non  omnino 
laborem  nostrum  esse  vanum.Quamvis  enim  vane 
et  sine  fructu  lab^ret  rjui  supra  petram.sive  secus 
vi.im,  sive  inter  spina?   so.-:cn  suum  jecerit,  quod 


ir.e,cum  de.  omni  labore  nihil  secum  ferat,sed  ;:u- 
dus  redeat  in  terram  unde  assumptus  est.  Videat 
ilaque  quicunque  laborat,  ne  fructu  laboris  suica- 
reat.Quanquam  etenim  laboris  fructum  Ecclesias- 
tes  suspenderit,tamen  in  Evangelio  a  Domino  reve- 
latus  est  :  «  Venite  ad  me,omnes  qui  labnratis  et 
oneratieslis.etego  reficiam  vos  »(Mu///i.xi).Nondum 
enim,dum  hsec  scriberetEcclesiastes.hoc  pretiosum 
unguentum  erat  effusum  :  necdum  austeritas  legis 
antidoto  temperata  erat. 

Vers.4. — Generatio  praeterit.et  generatio  advcnit: 
terr.i  autem  in  aeternum  stat.  »  Prima  mundi  gene- 
ratio  luit  ab  Adam  usque  ad  Noe  :secunda  ad  Noe 
usque  ad  Abraham:tertia  abAbrabam  usquead  Da- 
vid:quarta  a  David  usque  ad  transmigrationem  Ba- 
bylonis:quinla  a  transmigrationc  Babylonis  usque 
ad  adventum  Domini:sexta  ab  adventu  Domini  us- 
que  ad  finem  saeculi.  Praecessit  quoque  generatio 
Judaeorum,id  est  Synagoga:successit  generatio  gen- 
tium.hoc  est  Ecclesia.Sic  aliis  morientibus  nascun- 
tur  alii,  et  quos  videras  non  videns,  iocipis  videre 
quae  non  erant.Quid  hac  vanius  vanitate,quam  ter- 
ram  in  aeternum  manere,quae  hominumcausa  facta 
est.et  ipsum  hominem  terrae  dominum  in  pulverem 
repenle  dissolviPQuamvisenim  dicat  Dominus:«  Cce- 
lum  et  terra  transibunt  »  [Matlh.  xxiv),  boc  non  se- 
cundum  substantiam,sed  sccundum  rcnovalioncm 
ait.  Tempore  enim  judicii  effusa  desuper  Damma 
reparabitur,  et  sic  juxta  Ecclesiastis  sententiam 
terra  in  sternum  stat.  Quod  philosophi  gentiura 
D  sanxerunt  de  immobilitate  terroe,et  de  sphaerica  vo- 
lubilitate.boc  Ecclesiastes  videtur  approbare. 

Vers.5,0. — Oritursol,  et  occidil.el  ad  locum  suum 
revertitur:ibique  renascens,  gyrai  per  meridiem  et 
flectitur  ad  aquilonera.  »  Brevijus  verbis  mulla 
comprehendit.proponens  nobis  rerum  historiam  et 
allegoriam.  Primo  ergo  gustemus  quam  dulcis  sit 
allegoria;  nucleus.Dum  enim  nos  rebus,et  res  nobis 
comparat,in  cunctis,  quae  dicit,  causas  nolat  vani- 
tatis.  Et,  ut  aiunt  qui  de  physica  ratione  tractant, 
quaecunque  patitur  mundus,qui  Graece  xoifjio;  voca- 
tur,patitur  et  hoino,  qui  Graece  pixsoxojfjio?,  id  est 
parvus  mundus,appellatnr.Qund  rruin.dup  in  se  gp- 


1201 


OOMUENT.  IN  BGCLESIA.STEN.  —  L'.B.   UNUS. 


12  )2 


neraliter  habet,hoc  et  houao  specialiter  habere  di-  A.  lis;hoc  animam  mundi  Plato  apppllavit.Quam  certis 


citur.  Igitur,  sicut  sol  nunc  ontur,  nunc  occidit, 
iterumque  recurrit  ad  ortuin,it  t  homo  modo  oritur, 
dum  nascitur  ;  modo  occidit,  dum  moritur;  etin 
matrem  suam  terram,unde  assumptus  est,reverti- 
tur.Quid  hoe  est,nisi  vanitas  vanitatum  '?  Praelerea 
sicut  sol  exonmur,  quotiescunque  Qdei  ignem  sus- 
cipimus.Iterum  veluti  sol  occidimus,quando  ignem 
fidei  perdimus.lloc  enim  significant  partes  aquilo- 
nis,  ubi  perpetuum  Irigus  est.  De  hujus  vanitatis 
nebula  nos  liberavit  Christus,  qui  est  Sol  juslitlae, 
et  repellens  peccatorum  tenebras.atque  iu  pectcri- 
bus  nostris  nascens  calet  aspirando,  relucetque  per 
nos  operando.  Quando  ergo  occidimus  migrantes 
nocie  peccati,  occidii  et  recedit   a  nobis  Sol  verus 


solidans  numeris,  ac  cubica  perfeetione,  simulavit 
arlem  nuturae  in  arte  figura.lsti  quaravis  ad  plenum 
veritatem  videre  non  possent,  tamen  principium  et 
finem  ad  ununi  relerunt.credentes  tenoreui  omnium 
rerum  in  se  redire,  sicut  cyclus  gyrando  in  se  re- 
volvitur.Spiritus  autem  noster  anima  quoque  voca- 
tur,  per  quam  spirando  sumus, vivimus,  et  move- 
mur  ;illa  corpus  humanum  regit.el  vivifical  omnia 
lustrando,  nieditando  perlustrat,  altiludinem  coeli 
et  profundum  ahyssi  pererrat.  Ipsa  sentit,men:init, 
et  sapit.  Ipsa  velox  est,  subtilis,  acuta,  mobilis, 
adeo  ut  neque  dormiente  corpore  quiescat;  videl  in 
somnis  futura,  bon  i  et  rnala  intelligit,  multa  prae- 
scil,  praesens  cernit  absentia,  recolit  sibi  nola,  fin- 


Jesus  Christus.  Dum  ergo  fiectimur  propler  pecca-  r>  git  in  imagine  non  nota.In  se  toti  teres  et  rotunda 


tum  ad  aquilonem.et  ipse  pietatis  auctor  nobiscum 
flectitur,ut  nos  liberet  de  tenebris  in  regnum  clari- 
talis  suae.  Gyrat  per  meridiem  ad  austrum,  dum 
nos  recalescere  faeit  amoris  sui  igne.  Nobiscum  re- 
uasoitur.quoties  reliclo  peccalo  in  filiorum  pjus  nu- 
mero  computainur.  Nunc  aulem,  ut  ad  historiam 
redeamus,  sol  ipse,  qui  in  lucem  datus  est  mortali- 
bus,  interitum  mundi  ortu  suo  indicat  ex  occasu. 
Qui  postquam  ardentem  rotam  Oceano  inserit,  per 
incognitas  nobis  vias,ad  lncum  unde  exierat  regre- 
ditur,  expletoque  noctis  circulo.rursus  de  thalamo 
suo  festinus  erumpit.  Hoc  propterea  facit,ut  doceat 
mutationibus  temporumet  ortu  occasuquesiderum, 
humanam  aetatem  Iabi,et  inlerire  dum  nesciat. 

«  Lustrans  universa  in  circuitu  pergit  spiritus:et 
in  circulos  suos  revertiiur.  ■>  Quisnam  est  iste  spiri- 
tus?  Hoc  enim  nomen  homonymum  est,  et  mnlia 
significal.Sunt  enim,  qui  hunc  spiritum  solem  esse 
dicant,putantes  quod  animal  sit.et  spiret.et  vigeat, 
et  annuos  orbes  suo  cursu  expleat  :  sicut  et  poeta 
dicit : 

Interea  tnagnum  sol  circumvolvitur  annum. 
(Virg. ,/Eneid.  1.  m,  284.) 
Et  in  alio  loco  : 

Alque  inse  sua  per  vestigia  voloitur  annus. 
(lo.,  Geurg.  1-  n,  402 

520  Sivequod,ut  idem  poeta  : 

Lucentemque  globum  lunx,  Titaniaque  aslra, 
Spiritu*  intus  alit,  totamque  infixa  per  artus 
Mens  agitat  molem,el  magno  se  corpore  mticel. 

(Vibg.,  JEneidA.  vi., 424-26.) 
Sunt  alii  qui  putant  quod  spiritus  iste  ventus  sit 
qui  universa  perlustratet  circuit.Propterea  pictores 
solent  pingere  ventos  cum  alis  et  pennis,  et  quasi 
soleant  corporeis  spirare  cicutis,  cum  calamis  de 
aperto  procedentibus  ore  conficiuntur.  Sapientes 
hujus  mundi,id  est  philosophi.Creatorem  omnium 
Deum  per  ea  quae  lacta  sunl.ut  ait  Apostolus  [Rom. 
i),  inteliigentes,  istum  spiritum  animum,  sive 
irientein,  sive  animam  appellaverunt.quasi  omnia 
implentem,  omnia  vivificantem.  Dicunt  illi  qnod 
omnia  vivificet.omnia  vegetet,  omnesque  creaturas 
alat,intus  sese  infundendo  per  artus  mundanae  mu- 


est  (Sap.  vi  ).  Haec  omuia,  non  a  se,  sed  a  Deo  ha- 
bens  gratias  illi  refert,et  cum  Psalmista  canit:»  Non 
nobis.D  imine.non  nobis.sed  nomini  tuo  dagloriaro» 
il'sal.  cxni).  Erigat  nunc  nobis  sealam  sanctus  ille 
David,  ut  altius  ?c.mdere  po*siinus,  et  cum  Isaia 
contemplemnr  mullo  intuitu  (/■>«. xxxi) :  «  Verbo,  » 
inquil,  «  Domini  rceli  firmati  sunt.  et  spiritu  oris 
ejus  ornnib  virtuseorum  »  (Psal.xxn)  Lte  Spiritus 
Deus  cst,  qui,  sicut  circulus,  potestate,  deitate, 
omnia  qurecunque  fecit  penelral,  ambitque.  Certe, 
si  aliqua  lignra  Deitali  comparari  polest,  nulla  est 
apfor  circulo,cni  nec  principiuin,necfiiiis  cernitur 
esse.  Circulus  a  se  inripit,  pt  in  se  finitur  Hnjus 
circuli  quasi  unum,  usum,  ct  naluram  Divinitas 
habpt,quae  coelum,  ternun,  mare  circuit,  attingens 

L  a  fine  usque  ad  finem  fortiler,  et  disponens  omnia 
suaviter  (Sap.  vm). 

Yers.  7.  —  .i  Omnia  flumina  intrant  in  mare,  et 
mare  non  rcdundat:ad  locuni  undeexeunt  fiumina, 
relabuntur,ut  iteruin  fiuant.»  Per  metaphoiam  sub 
aquarum  et  fluviorum  nomine  homines  significan- 
tur.quod  in  tPrram.de  qna  assumpti  sunt,redeant, 
nec  tamen  impleatur  lerra  multitudine  mortuorum. 
Qui  autem  de  naturis  disputant.multa  quaerunt.cur 
raare  non  redundet.cum  omnia  flumina,omnesque 
aquae  cadant  et  corruant  ineo.Quidam  aiuntsolem 
humore  nutnre  calorem,et  sic  niinietate  caloris  su- 
perahundantiam  maris  imminui.Et  approbant  ma- 
jus  de  minori.Si  aliqua  vestis  aliquihus  aquaj  distil- 
let  guttis,  calore    solis  solet   exsicrari.    Alii  dicunt 

D  quod  venti,  dum  mare  perlurbant,  multitudinem 
s-ecum  alferunt  aquarum,et  spargentes  eas  per  nubes 
Uerom  per  pluviam  in  terram  con  uunt.Elapprobant 
majns  de  minori.  Dicunt  enim  quod  vias  et  compita 
pluviis  plerumque  mollescunt,vpnti  =  qup  etflantibus 
iterum  siccantur  et  indurescunt.  Aiunt  alii  quia 
coeli  arcus  mare  obit,  revometque  de  coelo  aquas 
potatas.  Probaturque  ex  hoc  quod  post  apparitio- 
nem  arcus  pluvia?  cadant.Disputint  el  alii  subtilius. 
Dicunt  quod  terra  stet  in  medio  Oceano  qui  eam 
totam  circuit.  Sicut  ergo  caro  nostra  minutis  solet 
exsudare  poris,  ita  et  terra  suos  habel  poros,  per 
quos  salsos  maris  humorea  in  se  reflueutes  recipit, 


1203 


RUPKHTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1204 


et  in  suasdeducit  venas.donec  satsujzo  maris  bene  A.  pesi  lealiquo  substantiae  fur.damento  esse  non  po- 

test  :  substantia  vero  ipsa  sinp  supprjecto  accidenti 
videri  nullu  modo  potPsl.Ut  enim  color  sit.quod  ac- 
cidens  est,m  corpore  erit.quod  est  subsiantia.Porro 
autem  cum  corpus.id  est  ?ubstantiam,vidpris.insi- 
gmtampam  accidenli.id  est  aliquu  colore,respicies, 
ltaque  fit  ut  neque  substanlia  prater  accidens  sit, 
neque  accidens  asubstantia  relinquatur.  Ubi  enim 
substantia  521  tuit.mox  acci  lens  consecutum  est. 
Sic  Ecclesiastes  in  eo  quod  ait,  fuit,  est,  et  erit, 
substantiam  manifeste  demonstrat :  in  eo  vero 
quo  1  dicit,«  iui  l  factumest,»  et  «  quid  faciendum,» 
varios  eventus  rerum  ostendit  cum  accidentibus 
suis.Videtur  ergo  de  bis  quas  supra  enumeravit. 
generatione   et    generatione,  mole   terrarum,  ortu 


et  pure  colata  omnino  defieiat,ac  dulcem  trabat  sa- 
porem  mutata.  Fluctus  mans  in  terras  eifluit,  et 
Dumina  terr.irum  sese  refundunl  in  ma^num  et  >i- 
nuosnmmaris  ventrem  Seddum  maresalsum  dulces 
tcrraruiu  hauril  aquas,  quasi  insuetam  indignans 
dulcedinem,  dulces  a  se  auuas  evumit,  et  in  uccul 
tas  lerrae  venas  projicil.  Adjuvat  hano  opinionemet 
natura.quia  ccntrana  sibi  sunt  dulce  et  amarum,el 
in  uno  subjecto  simulessenon  p.issunt.  Contra  tam 
diversas  hujus  mundi  sapientium  opmiones  noster 
Ecclesiasles,  et  ipsarum  Conditor  aquarum,  dici' 
aquas  per  occultasvonasad  capita  lonlium  rej.'redi, 
et  de  matrice  abysso  in  sua  semper  ebullire  prin- 
cipia. 


Vebs.  8. —  «  Cunctae  res  difficile3  :  non  polest  eas  n  solis  et  occasu,  omnibusque,  quod  aut  cogitatione, 


homo  explicare  sermone.Non  saturatur  oculus  visu, 
nec  auris  auditu  impletur.»  Non  solum  de  pbysisis, 
sed  et  de  ethicis.quo  I  sc;re  difficile  est,  nec  sprmo 
valetesplicare  causas  natnrasque  rerum,necoculus, 
ut  rei  poscit  dignitas,  intuen.nec  auris  instituente 
doctore  ad  summam  scientiam  pervenire  Non  tamen 
quid  |uid  diliieile,  hoc  tolum  est  impossibile  Siepe 
imiirobus  labor  vincit  quod  primo  impossibile  et 
dilfieile  videtur.  Aliquando  explicat  et  reserat  ser- 
mo  quod  ordo  naturas  implic.it.  Snnt  quajdam 
res  dilliciles,qua3  non  explicantur  sermone  :et  sunt 
res  ditticiles,  quasphilosophi  et  sapientesabsolvunl. 
Sedquis  loquendo  satisfaoere  possitauri  ?  Semper 
illa  prurit,  semper  nova  audire  gestit.  Tol  causae 
rerum  non  possunt  aures  satiare,  tot  formae  rerum 
non  possunt  oculos  informare.l.icetque  Ecclesiaste 
lesle  res  cuncta?  diflicilps  sint,aliquo  utamur  cxem- 
plo.quo  difficilia  superemus.  Dicitur  fabulose,  et 
non  sine  causa,  somnus  duas  habere  portas,  unam 
eburnenm,«lteram  corneam.Sed  cornu,  quanquam 
durumsit  et  asperuni,tamen  per  aquam  calidam  sic 
aptatur,  sic  attenuatur.ut  visu  cuui  pertranseas,  et 
quod  erat  natura  impossibile,  arle  possibile  reddi- 
disti.  Quis  autem  ebur,  quamvis  cornu  protiosius 
sit,sic  poliat.sic  flecut,  utvisui  nostro  penetrabile 
fiat?Hoc  omninoimpossibile  est.Cornu  nobistrans- 
lucet,cum  valemus  mente  et  actu,  et  qund  natura 
nobis  dilficile  est,arte  et  labore  nostro  facillimum 
redditur.  Hoceburnon  patitur  ut  per  illum  aspi- 
ciamus,  ideoque  res  signat  penitus  difficiles  el  la- 


aut  visu,  aut  auribus  discimus,  non  communiter 
loqui,  quod  nihil  sit  in  natura  rerum,  quod  ante 
jahi  non  fueri'.  Ab  inilio  enim  mundi  et  hominps 
nati,  et  mortui  sunt,  et  te.rra  superaqms  hbrata 
conslitit.et  sol  ortus  occuliuit.  Et,  ne  plura  loquar, 
etavibus  volare,  ei  natare  piscibus.et  terrestr'bus 
ingredi,  et  serp,  ntibus  labi  Uen  artifice  concessum 
est.  Huic  qoid  simile  seoteniiae  et  Comicus  ait  : 
«  Nihil  estdictum.quod  non  sitdirtumprius  »  Quod 
si  in  sernionibus  nihil  uovum  dici  potest,  quanto 
minus  in  administratione,  quae  ab  inilio  sic  per- 
fecta  est,  ut  requiesoeret  Keus  ab  operibus  suis 
die  septimo  (Gtn.  n).  Pere.tt  ergo  baeresis  Kpicu- 
reorum,  qoi  plures  mnndos  esse,  vel  fuisse  men- 
tiuntur,  dicenles  aninias  mortuorum  in  alia  sem- 
per  relabi  curpora,  et  iterum  vivere.  Hinc  Pvtha- 
goras,  ut  ipsi  lingunt,  in  pavonem  se  transani- 
inavil,  anima  Pythagorae  in  Er.nium,  et  sexta 
sorte  in  Virgilium  requievit.  Haec  oinnia  dissipat 
Ecclesiastes,  qui  ait  :  «  Non  est  priorum  merno- 
ria.  nec  eorum  qmdein,  quae  futura  sunl,  erit 
recordatio  apud  eos  qui  iuluri  sunt  in  novhsimo 
tempore. 

Ecce  quem  subito  stupebam,  et  mirabar  ex- 
elamasse:  «  Vanitas  vauitatum,»  quid  tardat,  quid 
moratur  reddere  verbi  et  clamoris  sui  rationem  ? 
Cur  tantam  fecit  digressionem  ?  Suspendere  et 
quasi  lallere  nos  vult,  ne  redd.it  rationern  pru  se. 
i>ed  absit  a  me,  ait  Eeclesiar-tes,  redlam  raiionem 
per  ine  festinanter.  Cei  le,  qui  dixi  :  •  Vanitas  va- 
tentes.a  quibus  et  oculos  nostros  avertit,  et  aures.  D  nitatum,  el  omnia    vanitas,  »  possum  videii  maje- 


Vers. 9,10,11. —  «  Quid  est  quod  luit?  ipsumqood 
fulurum  est.Quid  esl  quod  factum  est?ipsum  quod 
facieodum  est.Nibil  sub  solenovum,nec  valel  quis- 
quam  dicere  :  Ecce  hoc  recens  est:  jam  enim  prae- 
cessit  in  saeculis.quae  fuerunt  autenos.Non  est  prio- 
rum  memoria:  sed  nec  eorum  quidem.quae  postea 
futun  sunt,erit  recordalio  apud  eos  ijui  futun  sunt 
in  novissimo  tempore.ePaucis  verbismullacotnpre- 
hendit.et  cum  Aristotele  substantiam  dividit  et  ac- 
cidens.Omnis  enim  res  aul  substantia  est,  autacci- 
dens.ita  ut  neque  accidens  sine  substantia,  neque 
sineaccidentesubstantia  essepossit.  Aecidensquip- 


statis  reus.et  in  Deum  peccasse,  si  inter  vanitatem 
creaturas  ejus  reputarem.Sed  non  recessit  ita  retro 
cor  meum  (Psnl.  xLin),ut  non  sentirpm  de  Domino 
in  bonitate  (Sup.  i).  Qui  enim  omnia  bona  lecit, 
nulla  utique  mala  lecit.  Qui  nulla  mala  fecit,  quo- 
modo  omnia  vanafecit?  Hespice  triplicem  creatu- 
ram,  coclum,  terram,  mare  ;  nibil  est  vauum  in 
eis,  nihil  in  eis  nisi  certum.  Terra  stat  in  aster- 
nurr  :  homines  quotidie  aliis  morientibus  nascun- 
tur.  Militiam  cceli,  id  est  solem,  lunam  et  sidera,  a 
debito  cursu  quando  errare  videbis?  Cohibet  mare 
flumina,  et   fontes  limes  praefixus  :   nibil  fortuna 


120» 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTKN. 


LIB.  UNUS. 


1206 


potest  in  rerum  natura.Si  ergo  intendas.homo,plus  A  innumerabiles  secum  perversos  facit.   ut  vera  sit 


justo  ad  capiendas  res  tam  ditficiles,  oculitui  vin- 
cuntur  et  aures.  Nihil  deest  exemplo  :  Vel  conti- 
nuus  ordo  rerum  auget  fidem  ;  adhuc  per  totum  or- 
bem  temporis,  qund  1'uit,  et  quod  factum  est,  et  ad- 
huc  restat  faciendum.  Haec  causa  fuit,  quae  nos  sua- 
sit  tot  et  tanta  praemittere,  quae  non  patitur  inter 
vanitatem  reputari  opus  Creatoris.  Laudo  enim 
creaturam  :  amplius  laudo  creaturae  Creatorem.Ne 
ergo  vanus  fiam,  ne  vanitatem  recipiam,  primus 
mihi  occurro.arguam  me,  et  statuam  contra  laciem 
meam  (Psal.  xlix),  et,  utte  videas  in  me,prius  ex- 
ordiar  a  me. 

Vers.  12,  13,  14,  15.  —  «  Ego  Ecclesiastes  fui  rex 
Israel  in  Jerusalem,et  proposui  in  animo  meoquae- 


illa  Domini  sententia  :  Mulli  vocali,pauci  veroelectx 
(Matlh.  xx). 

Yers.  16,  17,  18.  —  «  Locutus  sum  in  corde  meo, 
dicens  :  Ecce  magnus  effectus  sum.  et  praecessi  sa- 
pientia  omnes  qui  fuerunt  ante  me  in  Jerusalem,et 
mens  meacontemplataest  multasapienter,etdidici. 
Dedique  cor  mpum,ut  scimm  prudentiam  atque  do- 
ctrinam,  erroresque.  et  stultitiam  :  et  ajrnovi  quod 
in  his  quoque  esset  labor,  et  alflictio  spiritus  :  eo 
quod  in  multa  sapientia  multa  sit  indignatio,et  qui 
addit  scientiam,additetlaborem.»  Philocrilorum  et 
vere  philosophantium  hic  personam  et  causas  agit 
Ecclesiastes  :  Quem  divina  repleverit  gr..tia,ut  di- 
cere  possit  cum  Psalmista:  «  Coneupivit  anima  mea 


rere  et  invesligare  sapienter  de  his   omnibus   quae  g  desiderare  justificationps  tuas   in   omni  terapore» 


liunt  sub  sole.Hanc  occupationem  pessimam  dedit 
Deus  filiis  hominum,  ut  occuparentur  in  ea.  Vidi 
cuncla  quae  fiunl  sub  sole,  et  ecce  universa  vanitas 
et  atflictio  spintus.  Perversi  dilficile  corrigunturet 
stultorum  infinitus  est  numerus.  »  Ecce  causidicus 
noster  palam  omnibus  ostendit  unde  tantam  potuit 
habere  scientis  gratiam.  Proposui,  ait,  in  animo 
meo,  cor  apposui  studio,  favit  doctnna  studenti, 
et  accessit  acumen  vivacis  ingenii.Non  duxi  vitam, 
sicul  quidam  faciunt  inertes  ,per  otia.toto  pectore 
anhelans  ad  investigandum  opus  Creatoris  mei. 
Quaesivi,  inveni,  revolvi  cuncta  ruminando  in 
an;mo  meo.  Alta  et  stupenda  notavi,  quae,  quod 
fiaut,  scio  ;  sed,  cur  ita   fiant,    nescio.    Istam    oc- 


(Psal.  rxvui).  hic  veresapiens  est  :  et  principium  est 
snpientiae,si  dignitatem  suam  cognoverit,  quod  ad 
imaginem  Dei  creatus.  et  recrealus  sit.  Et  ideo  se- 
cundum  excellentem  gloriam.  bonorum  operum 
meritis  templum  Dpi  efticitur.  Qui  non  solum  cae- 
teris  creaturis  irrationabdibus  sed  etiam  his  prae- 
sunt.qui  ritu  pecorum  irralionabilium  vivunt  Certe 
qui  vereChristianus  est,  pnTcrllit  eos  qui  fuerunt 
in  Jerusalem,  anlequam  illa  in  coelestem  urbem 
strueretur,anteqnam  virtutumgemmis,et  fidei'auro 
renovaretur.H.TC  est  enim  dequa  Joannes  loquitur 
in  Apocalypsi  :  «  Vidi  civitatem  sanctam  Jerusalem 
novamdescendentem  decceloaDeoparatam  »(Api/c. 
xxi).  Si  quis  ita  sapienter  contempletur  resdivinas. 


cupationem  dedit  nobis  Deus,   ul    laboremus,    in-  p  et  speculelur  qud  divinarum  velit  sapientia  rerum 

_ _ _._     r »  _    /_     _■ ■  j ■_■ ■    _     .  _  _  _t  _ : , ._  i :  1  _  ••  »_   .«__ «>  _  _-.  _     .,■,.'.    i  ■■ ,       ___  rr»_-_r»__n 


veniamus,  inventa  cur  ita  fiant  non  videamus.Esau 
antequam  esset  natus,  quare  reprobatus  est  ?  quo 
merito  adamatus  Jacob  nondum  natus  ?  (Rom.  ix.) 
Quibus  culpis  infantes  a  daemonio  cruciantur  ?  Qno 
crimine  parvuli  sine  baptismo  morientes  infernali 
igne  detinentur  ?  Justus  et  injustus  sine  ullo  discri- 
mine  pariter  cadunt,simullaborant,aequapeste  con- 
ficiuntur.  Injustus  regnat  :  justum  injuste,ul  mihi 
videtur,  male  vexat.  Praesto  sunt  mala  bonis,  et 
bena  malis  abundanter  adsunt.  Et  talia  haec  tanta 
videniur,  et  tanta  leguntur,  ut  coeli  stellas,  pluvias 
guttas,  maris  arenas  citius  enumerem.  Sed  in  om- 
nibus  his  justus  Dominus  ;  et.sicut  ait  Psalmista  : 
Judicia  Domini  ahytsus  multa  (Psal.  xxxv).  Et  Pau- 
lus  quoque  de  talibus  ad  Romanos  :  «  0  homo.quis 
es,  qui  respondeas  Deo  ?  »  (Rom.  ix.)  Igitur  conlra 
justitiam  Doiuini  disputare,  vanitas  vanitatum  est, 
et  afflictio  spiritus.Nam  «  perversidilficile  corrigun- 
tur:et  stultorum  infinitus  estnumerus.»Perversidi- 
cuutur.qui  depravati  sunt  a  recto.  Hoc  contra  hoe- 
reticos.qui  quasdam  naturas  introducunt,  qu*>  non 
recipiunt  sanitatem.  Vere  Deus  qui  omnia  fecit,  et 
bona  cuncta  creavit.angelos  et  nos  faciensrationa- 
les.  et  ad  imaginem  suam.omnibus  creatuns  prae- 
fecit  (Geh.  i)  ;  illos  nobis,  et  nos  caeleris  creaturis. 
Illorum  autem  princepsdiabolus  cecidit  sicut  fulgur 
de  caslo  cecidit  (Luc.  x),  et  beatitudinem,  quam 
ipse  perdidit  invidens  hominibus,  perversus  factus 


quid  mediocriier  utilium  rerum  prudentia,  errores 
et  stultitias  deculcans,  iste  per  viam  doctrinae  am- 
bulans  plurima  vidpt,  multa  contemplatur.  In  ta- 
libus  discendis.  vitandis  ac  tenendis  multus  labor 
est,  et  afflictio  spiritus.  Viderat  baec  sapiens  Ec- 
clesiastes,  non  lamen  vanis  annumerat  scire  bona 
etmaln.  Nam  scire  malum  et  522  vitare  virtus 
est,  sicut  bona  semper  tacere  perlectio  bonorum 
est.  Cogitavi  universa  qun_  in  mundo  fiunt,  et  nihil 
aliud  deprehendi  quam  vanitatem,  et  maliiias,  id 
est  miserias  spiritus,  quibus  anima  diversis  cogi- 
tationibus  afflictatur.Multum  tameu  prodestdiscere 
quae  sit  Pytba^orica  littera,quae  in  sinistra  lata  est 
et  spatiosa.in  dextra  autem  arcta  et  angusta.Arcta 
nos  gravat,  spatiosa  delectat,  sed  in  ulroque  labor 
est.uirobique  atflictio  spiritus.quomudo  quis  latam 
declmet  viam,  quomodo  transeat  perarctam.  Quis 
enim  amet  virtute*,  nisi  pugnet  contni  spiritualia 
nequitiae,  in  cceleslibus  ?  (Ephrs.  vi.)  Est  labor  in 
puj:nando,  labor  in  amando.  Virtutes  sequenda? 
sunt,  stantesin  medio  vitiorum.  Quis  autem  vitiis 
obsistat  sine  pugna  ?  Si  sobrius  fueris,  lalrat  hinc 
cams.  inde  urget  lupus  rapax.  Hinc  humilem  si- 
mulatio  :  indesuperbia  pungit.Sic  una  virtus  duo- 
bus  ambilur  vitiis  :  et  «  nemo  coronabilur,  nisi  legi- 
time  c.rtaverit » (II  Tim.  nl.  Non  enim  roepisse,  sed 
perfecisse,virtus  est.  Praeterea  quos  divinitus  coele- 
stis  illustrat  sapientia,  in  his  estlabor  et  afflictio, 


1207 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSI*. 


1208 


spirilus.  Inrlignantur  enim  quodammorio,  qui   ha-  \  sit  pronior  ad  vitium,  ne   vertalur   in   usum    pra- 


bent  studium  sapiealiae,  quod  sapientia  multis  sit 
clausa  sigillis,  et  non  possint  a ( > e r i i i .  sine  mn«no 
latmrH  et  spiritns  sni  contntione,  ejus  thesauri  : 
el,  quaoto  plos  laborant,  minus  se  scire  putant. 
Ad  iunt  qiioque  laborem,  ut  ph  s  scire  qneant.  E', 
cum  non  possint  omnia  scire,  addilur  iilis  labor. 
Ita  iuulta  scieutia  multum  nos  facit  inriiunari.  MiuS 
aliter  sapit.et  quanta  nmgis  sipientiam  tuerileon- 
secutus,  tanto  plus  indignalur  sulqacere  vitiis,  et 
procul  esse  a  virlutibus  quas  reliquerit.Videt  enim 
aliam  legemin  membris  suis  repugnanteui  legi  men- 
tis  suae,  et  caplivum  se  ducentem  in  lege  peccati,et 
morns  \liom.  vn)  :  suspiransque  ad  coclestia  quae 
perdidit  gaudia,  cupit  dissolvi,et  cum  Christo  esse 
(Philipp.  i).  Sed  hoc  suspirare,  et  dolere,  tnagna 
scientia  est  :  illud  ignorare  magna  dementia.  Mul- 
tum  quippe  est,  scire  quid  neseias.  Notandumau- 
tem  de  Salomone  quod  non  fuit  sapientior  Abra- 
ham,  et  Mose,  caeterisque  sanctis,  sed  his  tantum, 
qui  fuerunt  ante  se  in  Jerusalem. 

Cap.  II,  vers.  1,2.  —  (i  Dixi  ego  in  corde  meo  : 
Vadam  et  alfluam  deliciis,  et  fruar  bonis.  Et  vidi 
quod  hoc  quoque  esset  vanitas.  Risum  reputavi  er- 
rorem  ;  et  gaudio  dixi  :  Quid  frustra  deciperis  '?  > 
Modo  Ecclesiastes  illius  assumit  lormam,  qui  ne- 
scit  qu,e  sit  natura  boni,  luxum  carnis  et  delicia- 
rum  summum  bonum  existimans,  et  tolam  spem 
suatn  ibi  reponens  :  quid  deceat,  quid  non,  qno 
virlus,  quo  feral  error  leviter  attendens,vitam  sibi 
ex  tempore  docit.  Hic  qui  talis   est,    dicit    ex    ore 


vum.  Sicut  ebrius  errat,  et  nescit  quo  eat  ;  lta 
qui  excutit  risum  suum,  devius  errat.  Praeterea 
yauriere  boiuiin  cst,  si  causa  bona  est,  P.t  modua 
ailsil,  si  qms  gaudot  in  Duniino.  Quandiu  lamen 
vivit  in  islo  mortali  corpore,  non  esl  plenius  gau- 
dendurn  :  quoniam  autetn  videt  aliam  legem  in 
meinbris  suis  repugnaiitem  legi  mentia  suae,  re- 
putaliit  pro  vanitate,quod  nunc  videt  per  speculum 
m  reniginate  (/  Cor.  xm)  Qui  autem  gaudet  plus 
quam  necesse  sit  deliciando,  hic  slultus  esl.amans 
vacuam  gaudrndi  umhram,et  nunquam  potentve- 
ram  comprehendere  laetiliam.  Haec  estdecipula,  et 
vacua  umLira,  per  quam  decipitur  qui  nunquam 
gaudere  meretur.  Ilinc  Dcminus  :«  Videte,  •  ait, 
d  «  negraventurrorda  vestrain  crapula»(/.uc.xxi)  ;  et 
inalioloco  :  cc  Vaevobisquigaudelis  elridetis  nunc, 
quia  ploraliitis  et  flebitis  »  [Luc.  vi).  Certe  Crassus 
risum  deputavit  errorem,  qui  semel  in  tota  vita 
risisse  dicitur.  Sed  supra  vel  infra  hominis  nalu- 
ram  fuit  istud.  Nam  proprium  est  bominis  ridere, 
mirumque  valde  e4  quod  proprio  suo  abstinere  po- 
tuit.  Infra  naturam  hominis  tuit,si  vilio  mentis  suae 
risum  tufjiendo  semper  tristis  luit  :  supra  naturam 
fuit,sirisurn  lugiendoper  virtutem  Ecclesiastis  prae- 
ceptum  eomplevit. 

Vers.  3.  —  «  Cogitavi  in  corde  meo  abstrahere  a 
vino  carnem  meam.utanimum  meum  translerrem 
ad  sapientiam.devituremquestuliilium,  dunec  vide- 
rern  quiri  esset  ulile  fibishominum  :  qnn  facto  opus 
est  suli  sole  nuaiero  riierum  vitaesu*.  »Nun  hiralius 


Ecclesiaslis  :  Si  muita  indignatio  gravat  sapienlem       loquitur  quam  qui  supra  sed  miiltormn  sibi  assu- 


et  qui  addit  scientiam  addit  et  laborem,  cur  ego 
crucior  die  ac  nocle  amore  studioque  discendi? 
Multa  meditatio  concutit  ossa,  consumit  corpus, 
insanos  et  excerebralos  plerumque  reddit  :  quod 
satisesi,  sapio  mihi  :  cur  ego  scire  laborem  artes 
quas  liberales  vocant  ?  cur  legam  Platonem,  So- 
cratem,et  Aristotelem  ?  paupertas  mea  suggerit  ut 
mihi  praecaveam,  assumam  spem  longam,  cogam 
divitias,  vivam  cum  eis,  et  tot  alQuendo  bonis, 
gaudia  carnis  non  perdam  :  delicietur  caro  meali- 
bera  animi  imperio.  Talibus  verbis  occurrit  Ec- 
clesiasles  dicens  :  Non  est  bonum  ita  deliciari,  et 
non  spiritui,  sed  soli  carni  vi\ere  :  escis  distendi, 
cor  ebrietate  gravari,  vinciri  ruris  carnis  tanquam 


mens personas,quasi  bella  veldi:ella  movet;et  nunc 
quid  desideret  spiritus.quil  velit  caro,insinuat.  Qui 
superiuscarnalibuspraeciuctus  armis  deliciando,  et 
spatiando  regnabat  inarce  voluptatis,contranatur£e 
riignitalemspiritui  imperabat.Huncaliisarrr.is,hunc 
ecce  resumptis  viribus  spiritus  impugnat  et  expu- 
gnat  ;  arma  ejus  auferl,  in  quibus  crmlidebat  :  le- 
gibus  suis  leges  ejus  obliterat.  Cedat,  ait,superbia 
praesumpla  domitae  carnis.  Imperavit  illa  injuste  ; 
nunc  juste  serviat  juste  imperanti.Nam,  ut  ait  qui- 
dam.animi  irr.perio,corporis  servitiomagis  utimur. 
Igitur  discat  ferre  jugurn,  frenum  patiatur  io  ore, 
facile  vincetur,  si  semen  vitii  tollatur.  Vino  absti- 
neat,  qtiia  lascivit  ebria  viuo.Qui  vino  sopitur,  ne- 


compedemortis."  Risum  repulavi  errorem,et-;audio  D  scit  seif.suirr.et  quibusabstinebit  vitiis  qui  seipsum 


dixi  :  Quid  Irustra  decipens?  »  Ergo,sicut  irasci  ho- 
minis  est,  sed  iram  non  perficere  sapientis  :  sic 
otnnis  caro  concupiscit  quidem  ea  quae  carnis  sunt, 
et  quihusdam  illecebris  ad  mortiferas  animam  vo- 
luptates  trahit.  Sed  bnnorum  est  voluptatis  ardo- 
rem  majori  Dei  amore  restinguere,et  lasciviensj'i- 
mentum  frenis  inediae  sulijugare.ut  noa  libidincm, 
sed  cibos  quaeral,  ac  riesideret  sessorem,  et  suum 
Deum  tnoderato  atque  cumposito  pnrtet  incessu. 
Approbo  lamen  honestum  risuin  :  approbo  seria 
mentia  gauriia.  Aliquando  bonum  est  ririere,  si 
causa  bona,  et  modus  adsit.  Nun  sitexcussus,  non 


nescit?  Qui  vino  indulget.simplici  victn  non  est  con- 
tentus  :et  qui  multis  distenoitur  cibis,gravatus  cor- 
pore  et  aniuia.Qui  fuerit  vegetus  sensu,  qui  se  sim- 
plici  nutril  victu,investigare  potest  bonaqua?  a  Deo 
sunt.quae  illi  sapientia  revelabit :  investigabit  etiam 
quie  vitare  deheat  mala.  Iste  videbit  quid  utile  sit 
nobis,  non  semel  aut  crebro,  sed  toto  vitae  tem- 
pore.  «  Qui  perseveraverit  usque  in  finem,  hic  sal- 
vus  erit  »  (MaHh.  x). 

Cum  Deus  rtiulta  bona  creaverit  in  usus  homi- 
num,  cur  iste  a  snlo  vinu  carnem  prohibet  suam  ? 
Scimua  vinum  aDomino  pro  jucunditate   crealum 


1209 


OOMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


12)0 


[Ecrli.  xxxi),  quia    scriptum  est   :  Yinum    Imtifical  A  Iuptate  frueretur,et  obleclaret  se  in  his  qure  praspa- 


cor  hominis  iPsal.  cm).  Virtus  vini  apparet  ptiam 
in  florentibus  vineis,  quia  nullus  serppns,  nullum 
an'mal  venenatum  udorein  florentis  vineaediu  po- 
tpst  pnti  Cum  cal.da  sunt  adhuc  et  recenlia  musta, 
rumpunt  inlegra  vasa,  si  non  bahuerint  spirarula. 
Ita  nos  srppe  rumpit  etcorrumpit  vinumimmodice 
5"j:5  potatum.supeiflue  sumpium.Sicut  ignis  pro- 
bal  ferrum  :  ita  cor  hominis  vinum.  Si  bonum  est 
ferrum,  in  varios  usus  parat  ignis  :  si  malum,  in 
i»nem  totum  tninutatim  concidit.  Quis  ignis  nobis 
gravior  quam  vinum  ?  Sola  viventium  salamandra 
serpens  in  igne  mon  non  uotest.Quae  cum  omnium 
serpentium  gravior  sit.solo  enim  tactu  arboris  po- 
ma  inficii,ideo  habet  a  naiura  ut  vival  in  igne.Certe 


raveram:et  hanc  ratus  sum  partem  meam.si  uterer 
labore  mfo.  Cumque  me  convertissem  ad  universa 
opera,  quae  lecerant  manus  mere,  et  ad  labures  in 
quibus  Irustras udaveram.vidi  w  omnibus  vanitalem 
et  alflirtionem  unimi,et  nihil  permaneresub  sole.  » 
Jam  persona  muUta.miitatur  etiam  et  causa.Multa 
superflua  in  magnificentia  sualocutuse?t  Ecclesia- 
stcs:sed,  si  nudam  sequamur  Itttpram,  nonne  lle- 
raclitus  Pt  Demoeritus.mundi  sapientes,  qui  vario 
affeetu  damnant  omnia  vana  Democritus  ridendo, 
Heraclitus  plorando,  si  hrec  pervidissent,  audituve 
didicissent,r?gem  magnilica  egregie  niinissapien- 
tem  damnassent  tarn  vana  spquentem.tam  vana  pro- 
bantem  ?  Si  nihil  innueret,  nisi  qnod  littera  sonat, 


ego  plus  miror.si  mens  bene  aliquando  vivere  pos-  r>  non  fuisset    Eeclesia*tes  melior  Sardanapalo,  qni 


sit,  sub  igne  vini.  Mulla  habemi:s  experimenta, 
qunnta  mala  saepe  acciderint  per  vinum.  Noe,  qui 
primus  apud  nos  usnm  vineae  invenit,  jacuit  ebrius 
et  nudatus  in  tnbernaculo  suo,el  maledictionissen- 
tentia  Chanaan  percussit  (Gen.  ix).  Lot  sulphur  et 
ignem  fugiens  evasit,sed  vini  igne  graviuscule  vul- 
nerat'is,  filiarum  suarum  amplnxus  vilare  non  po- 
tuit(Gen.  xix).  Sacerdotes  tempore  saciificii  a  vino 
arcebantur  yLevit.  x),ne  per  viri  dulcedinem  men- 
tis  pcrderent  rntionem.  Credo  et  vinum  esse  unum 
de  quatuor,  qna  Darius  rex  proposuit  absolvenda 
(///  Esdr.  m)  :  hasc  enim  quatuor  luerunt  :  vinum, 
rex,  feinini,  verum-Bfne  ergo  sapientes  a  nimio 
vino  abstinent,  quia  nisi  cereb>um  sannm  fuerit, 
omnia  membra  in  vitio  erunt.  Nam  et  Tullius  ait : 


qualis  fuerii.tumulo  superscripsit.dicens  :  Quanta 
habui,  quam  multaedi,  quim  multa  rsliqui.  Hoc 
ipsum  certe  potuisset  in  sepulcro  bovis  aut  asini 
scribi.  Sed,  llcet  talis  sit  littera  in  coriice,  dulcius 
in  medulla  esl.Qui  edere  vult  nucleum.frangat  nu  • 
cem. Hruela,  i n ^ u  1 1  David  oculos  meos,  et  eonside- 
rabo  mtrabilia  de  leye  lua  (Psal.  cxvm).  Si  tantus 
propheta  tencbras  ignorantia»  confitetur,  qua  nos 
putimus  psrvulos  et  peae  lictentes  inscitire  nucte 
circuindari?Ssculi  ergo  Iretitia  est  impunita  nequi- 
tia,  luxurientur  homines,  et  fornicentur,  in  specla- 
culis  nngentur,  ebnelate  ingurgitentur,  turpitudine 
fcedentur,et  ista  mala  non  castiget  fames,non  belli 
timor,non  albmis  morbus,non  aliquae  adversitalps, 
sed  omnia  in  rerum  abundantia.in  securitalemaliB 


Caput  est  artis,  docere  quid  f*cias.  Sunt  enim  qui-  ^1  menlis,  inde  est  sreculi  gaudium.  Sed   alia  est  Dei 


dam  ignoranles  mensuram  suam,  ettantre  stolidi- 
tatis  ac  vecordiae.ul  et  in  motu,  et  in  incessu,  etin 
habitu.  et  in  sermone  communi,  risum  exspc- 
ctantibus  tribuant.et  quasi  intelligentes  quid  sint 
ornatos,  comunt  se  vestibus,et  munditiis  corporis, 
et  lautioris  mensae  epulas  parant.  Quod  autem  do- 
ctrina  a  sacerdotibus  exspeclatur  (Malac.  n),  et 
veteris  praeeepta  sunt  legis,  et  ad  Titum  Apostolus 
plpnius  scribit  (Tit.  i).  Innocens  enim  et  nbsque 
sermone  conversatio,  quantum  exemplo  prodest, 
tanlum  silentio  nocet.Nam  latratu  canum,  baculo- 
que  pa^toris.luporum   rabies  deterrenda  est. 

Vers    4-11.  —  «  Magnificavi  opera  mea,  redifica- 
vi  mihidomos,  et  plantavi   vineas  ;  feci  hortos,  et 


COgitalio,alia  hominis.Maiinae  misericordire  est,ne- 
quitirje  impunitatem  Deum  non  relinquere,  et,  ne 
cogatur  in  gehpnna  damnare,tnodo  flagello  castiga- 
re.  Pro  magmtudine.inquit,  irae  suae  non  requirtt, 
quia  mullum  irascitur.Severitas.quasi  saeva  veritas. 
R''deamuserio  ad  nostri  Ecclesiastis  minlica  opera. 
Magnijicavi  opera  mea,oedificavi  mihi  domof.  Magni- 
ficat  Dpus  species  operum  suorum  qurc  in  mundo 
facit,qui  omniasapienter  facil.  ^Edificat  suis  pluri- 
mas  domos,  quia  in  domo  Patris  ejus  mansiones 
muba»  snnt  (Joan.  xiv).  Quas  nimirum  mansi^nes 
bene  nobis  distinguit  meritorum  diversitas.Talibus 
itaque  repletos  virtutibus,ChnstusDominus  arieos 
venit.et  mansiones  apud  eos  facit.  Hinc  et  Apo«;'o- 


pomana.et  cor.sevi  ea  cuncti  generis  arboribus,  et  D  lus  ait :  Templum  Dei  estis,et  Spintus  sanctu*  hahi- 
exstruxi  mihi  piscinas  aquarum.ut  irrigarem  silvam       tat  in  cobis  (I  Cor.  m). 


lignorum  germinantium/posscdi  servos  et  ancillas, 
multamque  familiam  habui;armenta  quoqneetma- 
gnosoviuin  gregesultraomnes  qui  fuerunt  anteme 
in  Jerusalem:coacervavi  mihi  argentum  et  aurum, 
et  substantias  regum,  ac  provinciarum  :  feci  mihi 
cantores.el  cantatrices.etdelicias  filiai  iim  hominum 
scyphos,  et  urcpos  in  ministerio  ad  vina  fundenda: 
et  supergressus  sum  opibus  omnesquiantemefue- 
runtinJerusalem^sapinntia  quoqueperseveravitme- 
cum.  Et  omnia  quaa  desideraverunt  oculi  mei,  non 
negavi  eis  :  necprohibui  cor  meum  quin  omni  vo- 


Plantuvi  vineas.  [)e  plantis  fidei  nostrre  rr-"vit 
vinea  Dfi  Patris,  quam  per  certas  horas  conriue'is 
cultnribus  pastinat,  putai,  propaginat,  maritat,  bis 
fodit,  laetamine  impinguat,  ambit  sepihus  et  m.-ice- 
ria:unus  datur  denarius  omnibus,  primis  et  novis- 
simis  (Mdtth.  xx). 

Feci  hortos  ei  pomaria. Areolas  horti  sui  bene  Ec- 
clesiastesdigerit:nostPr  aulem  EcHesiastes  mentes 
nostras,de  quihus  Aposlolns  ait:  Temnlum  Dfi  saa- 
ctum  est,  quod  estis  vos  (I  Cor.  xn),  colit  et  digeril 
virtutum  areolis,ut  jugi  viriditate  fructificent.Certe 


1211 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1212 


tot  areolae  ibi  sunt  quol  spiritualia  dona.sicut  scri-  A  ovium  greges.  Boves  et  oves  in  Ecclesia  sunt,  qui 


pturn  est  :  Alii  datur  sermo  sapientix  (I  Cor.  iii) 
etc.Iste  planlat,  ille  rigat,  sed  Deus  incrementum 
dat  (ibid.). 

Et  consevi  ea  cuncti  generis  arboribus.  Pomaria 
consita  cuncli  generis  arboribus,Christi  est  Ecele- 
sia,aedificala  sanctis  hominibus.virtutum  meritisa 
se  invicem  differenlibus.Ist.»  arboresfructusferunt 
spirituales.Nriscilur  enim  ex  his  cbaritas,patienlia 
misericordia,  mansuetu  lo,  pax,  et  caetera  bona. 
Quamvis  arbores  proprie  fructiferae  sint,  sunl  ta- 
men  ligna  allitudine  praeslantia,  quaesi  non  ferunt 
frucium,  tamen  ferentes  sustentant.  «  Qui  »  enim 
«recipit  prophetam  in  noinine  prophetae.mercedem 
prophetae  accipietret  qui  recipit  justum  in  nomine 
justi  mercedem  justi  accipiet  »  (Vatth.  x). 

Et  exstruxi  mihi  piscinas  aquarum,  ut  irrigarcm 
silvam  lignorum  germinaniiwa .  Quid  per  piscinas. 
per  quas  aqua  deducitur,  nisi  artem  et  ingenium, 
quibus  usus  suppleatur  naturae,  designalur  ?Cum 
multi  ad  credendum  neque  praedic«tione,  neque 
signis  et  prodigiis  invitati  paruissent,  tandem  res- 
pectu  et  inspiratione  Dei  per  art'set  ingeniiadjuto- 
rium  conversi  sunt.etterra  bona  dedit  fructumcen- 
tuplum  (Malth.  xm). 

Possedi  servos  et  ancillas.  ;ervos  et  ancillas  Ec- 
clesia  nutrit;servos  fidentes  robore.ancillas  pudore 
ferventes  exercent  ad  obsequium  domiuantis.Servi 
sunt  utiliores  meritis  et  viribus,  quos  non  tamen 
cohibet  timor  servilis,  sed  adoptio  praestat  spiri- 
tualis.ut  non  jam  servi,sed  Domini  dicantur  amici 


simpliciter  quidem  vivunl,  sed  multa  ulilitate  prae 
cellunt.Nam  quadrupliciter  usus  ovis  nos  alil,  in- 
tus  et  extra.  Validos  enim  carne  cibat,  lacte  potat 
pusillos,  vellere  suo  nuda  membra  tegit,  repellit 
pelle  frigus.  Sic  sancti  Patres  quos  generant  verbo 
praedicationis,  verbi  lacte  rigant,et  impinguant  de 
carne  Jesu  Christi;et  qui  nudi  sunt  bonis  operibus, 
et  pigri  frigore  mentis,  illos  virtute  tectos  fovent 
calure  pietalis  internae.  Quid  autem  propius  carni 
pelle  coh8eret"?Sic  filiis  talibus  auxilioilli  viciniores 
erunt  Diligentius  nota  qucd  in  servis,  et  ancillis,  el 
vernacuhs  multitudo  non  additur:in  bobus  vero  et 
ovibus  dicitur,  armenta  et  magnos  ovium  gregcs. 
Plura  quippe  in  Ecclesia  armenta  quam  homines, 
r.  plures  oves  quam  servi,  ancillae,  atque  vernaculi. 
«  Non  »  enim  «  sunt  condignae  passiones  hujus 
temporisad  futuram  gloriau,  quae  revelabitur  in  » 
sanct.is(fio»!.  vm).  Satis  autem  delicaii  sunl.qui  et 
hicvolunt  gaudere  cuin  saeculo,  et  postea  regnare 
cum  Chrislo.Veniet,veniet  illadies  quaccrruptivum 
hoc  et  mortale  induat  incorruptionem  et  immorta- 
litatem  :  tunc  et  vocem  tubae  pavebit  terra  cum 
populis  (/  Cor.  xv). 

•  Cnacervavi  mihiargentum  et  aurum,et  subst.in- 
tiasregumac  provinciarum.»Sicomputemusargenti 
ct  auri  magnos  thesauros,  et  multam  suhstanliam 
regum  et  regionum,  dilior  est  Ecclesia  nnn  Eccle- 
siaste  solum,  sed  omnibus  regibus  ubique  terra- 
rum,  qui  divites  appellantur.  Clara  per  argentum 
facundia,  pura  per  unrum  viiajustorum  figuratur. 


(Joan.xv).   Isti  inter  filios  compulati  clamare  jam    J  Unde  David  :  «  Eloquia  Uomini.eloqnia  casta.argen 


didicerunt  :  Abba,  PaUr  \liom.  vm  ;  Gal.  iv)  An- 
cilliP  vero  sunt  meritis  et  virtntibus  inferiores 
quos  nondum  perfecta  solidavit  dileclio,  nec  cha- 
riias  adhuc  expulit  de  cordibus  eorum  timorem  (1 
Joan.  iv). 

Muttamque  familiam  habui.  Multam  Ecclesiae  fa- 
miliam  et  Apostolus  describit  dicens:  «  Unicuique 
524  nostrum  dataest  gratia,secundum  mensuram 
donaiionis  Christi  »(fcp/ies  iv),etc.  Quot  suntmem- 
bra  in  corpore.tot  sunt  ministri  in  domo  Ecclesiae: 
et  quot  sunt  vasa  in  domo,  lot  vult  esse  officiales 
domus.  Illo  conditio,  devotio  subjicit  istos.  Illos 
virga  ferit  :  raonet  istos  prona  voluntas.  «  Et  nos 
singulimembra  sumi's,alter  alterius  membra(/?om 


tum  igne  examinatum  »  (Psat.  xi).  Confert  aurum 
Ecclesia?  scientia  mundana  :  addit  et  argentum  phi- 
losophorum  sapientia.  Cum  scriba  doctusin  reguo 
coelorum,  proferens  de  thesauro  suo  nova  et  vetera 
(Mailh.  xui),  clarus  sit  ut  argentum,  probatus  vila 
tauquam  aurum,  sapientes  mundi  irretit  cassibus. 
quas  struit  sapientia  mundi,  et  capit  divini  verbi 
astutia  astutos.  Vere  suis  artibus  capitur  carnis 
prudentia.  Quam  multi  venientes  ab  OrienteetOc- 
cidente,  et  quanti  reges  semelipsos  bene  regentes 
replent  Ecclesir  Christi  Ihesauros  claro  et  nobili 
censu,  argento  videlicet  fidei.  et  bonitatis  auro  ?  Isti 
quodcunque  decoris,  quidquid  honoris  habebant, 
Dominodevolissimaet  promptissima  menteofferen- 


xnj.donec  occurramusin  virum  perfectum.in  men-  D  tes,  nibil  sibi  reservaveruot  ex  omnibus.  Voluntas 

eorum  fuit,  ut  verus  Ecclesiastes  opibus  et  operibus 
eorum  diUretur,  et  propterea  ab  ipso  liberarentur 
ab  omni  malo.  Judicaturo  enim  Domino  lugubre 
mundus  immugiet,  el  tribus  ad  tribum  pectura  fe- 
rient,  potentissimi  quondam  rcges  nudo  latere  pal- 
pitabunt  Extnbebitur  cum  prole  sua  vere  tuncigni- 
tus  Jupiter,adducetur  cum  suis  stultusPlalo  disci- 
pulis,  Aristotelis  argumenta  non  proderunt.  Tunc 
justi  quique  exsultabunt,  et  gaudebunt.dicentque  : 
Ecce  crucifixus  Deus  noster,  ecce  judex  qui  obvo- 
lutus  pannis  in  praesepio  vagiit .- cerne  manus,  Ju- 
daee,  quas  fixeras ;  cerne  latus,Romane,quod  foderas. 


suram  astatis  pleniludinis  Cbristi(E/</ies.iv),ubi  non 
erit  servus  ei  liber.Judaeus  et  gentilis,  baibarus  et 
Scyiha,sed  eritDeusomnia  in  omnibus  n(Coloss.m). 
«  Armenla  quoque  et  magnos  ovium  greges.ullra 
omnesqui  fueruntantemein  Jerusalem.»Quod  dicit 
«  ultra  omnes  qui  fuerunt  ante  me  in  Jerusalem,  » 
non  ad  grandem  gloriam  pertinet  Salomonis,  uno 
patre  sno  rege  ditiorem  fuisse,  quia  sub  Saule  tan- 
tum  regnatumest  in  Jerusalem.Altinsitaquetraclan- 
dumquaesiUerusalem.etquomodoEcclesiastes  ultra 
anteomnes  qui  se  praecesserant  in  Jerusalem.ditior 
fuerit.llabet  itaque  et  Ecclesia  armenla.et  magnos 


1213 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN. 


LIB.  UNUS. 


1214 


Feci  mihi  cantores  et  cantatrices,  et  delicias  filio-  A  calicem,  Evamrelii  soilicet  primordia,  corporis  et 


rum  hominnm.  Cantores  et  cantatrices  quibus  Ec- 
clesiastes  deliciabatur,  vix  tenuis  umbra  fuerunt 
cantorumet  cantatricurn  veri  Ecclesiastis,qui  jugi- 
ter  in  domo  Ecclesiae  jucundaiiinr,  canentes,  ali- 
quaiidoprnpriavoce,  aliquando  pulsu  manuum,ali- 
quando  flatu  oris.  Cantores  adsuntitf"t/-e<;  et  Aaron 
in  sacerdolibus  suis,  el  Samuel  inler  eos  qui  invo- 
canl  nomen  ejus  (Psal.  xcvm;  :  nun  enim  Samuel 
eacerdos  fuit,  sed  Levita.  Cantatrices  adsuntsoror 
Mosi  Maria,in  medio  juvencularum  tympanistriarum 
(Psal.  Lxvii).Canlorescaniint  David,ldithum,Ethan, 
Eman,  Asaph,  Isaias,  Jeremias,  Habacuc,  Zacha- 
rias  :  cantitrices  Debbora.  etmater  Domini  Maria. 
Cantores  autem  ccelestiadulci  in  acutis  voce  modu- 


sanguinissui  sacramenta.  Qui  sanguis  om  .es  reili- 
ruil,  sacrat  rcilemptos.  Bibit  urceolum  D.iminus, 
quando  de  torrente  in  via  bibit,  transieiioad  vi- 
tam,  et  solvens  quod  dcbuit  Adaui.  Accepit  scy- 
phum  mag.ium  resurgens  a  mcrtuis,  enm  bibit 
novum  germen  in  regno  Patris.  Hoc  eliain  et 
in  Ecclesia  aliquando  contingit.  Dat  nobis  con- 
fessio  urceolum  fidei,  cum  monific.itis  rnembris 
525  nostris  in  secreto  mentis  quasi  mariyrio 
cruciamur.  Majorem  dat  suis  Christus  calicem  ad 
bibcndum,  quando  corpora  sua  pro  illo  tmdunt  ad 
supplicia  :  mnjorem  enim  charitatem  nemo  hubet,ut 
animam  suam  ponut  quis  pro  amicis  suis  (Jvan.  xv). 
Quid  jucundius  his,  quid  deliciosius  istis  deliciis  '? 


lantes  exempla  trahunt  nos  post  se,ut  curramus  in  n  Filiorum    hominum    deliciae  illis  comparatas  nihil 


odorem  unguentorum  eorum  (Cunt.  i)  :  cantatrices 
terrena  in  gravibus  decantant  carmina,utconsolen- 
tur  e.os  qui  adhuc  secum  in  oinni  pressura  sunt  (// 
Cor.  i).  CaiUores  el  inleliigi.nl  et  cantaiu  mystica 
rerum  :  cantatricesailhuc  diseunt  ut  possini  cantaie 
mystica  rerum.Cantores  furtes  cuntra  oainia  adver- 
sa,et  pleni  supernorum  spe  deMdcriorum,  piaecan- 
tant  in  acutis  dicentes:  «  Noslraconversatiu  in  coelis 
est»  (Philipp.  ni).  Et  Duvid:«  Laelabor.et  exsultabo 
in  te,psnllam  nomini  tuo  altissime  »  (P.ial.  ix);  allis- 
sime,inquit,id  est  altissima  cordis  dcvotione.  Can- 
tatnces  bello  carnis  grassante  subacta?,dolent  cul- 
pas  suas,et  cantitant  per  diapasun  in  gravibus,  di- 
centes:  «  Infelix  ego  bomo,  quis  me  liberabit  de  cor- 
pure  moitis  hujus?Gratia  Dei  per  Jesum  Chnstum 


sunt.  Istas  delicias  Ecclesire,  sive  Ecclesiastis,  si 
numerernus,  decem  et  septem  inveniemus  Exempli 
gratia  :  aedes,  viles.piscinaispomari  i,honos,servos 
ancillas,  pueros,armenta,gre^es,aurum,  argentum, 
substaniias  regum,  cantores,  caiitatnces,urceolos, 
scyphos.  Istum  scmcer  numerum  decem  et  septem 
mysteria  sacrarum  rerum  sacrant,  sive  per  decpm 
lcgis  praecepta,  sive  per  septem  saneti  Spintus  cha- 
ri>mata.  Derein  enim  sunt  praecepta  lcgis,  etseutem 
charismata  Evangelii.  Quml  species  rerum  h.c  nu- 
merus  sppcie.rum  pant?Nam  decem  et  septem,  se- 
decim,  quindecim,  qnatuordpcim,  tredccim,  duode- 
cim,  undrcim,  decem,  novem,  octo,  septem,  sex, 
qunique,  quatuur,  ires,  duos,  ei  unam,  si  pariter 
numeres,  quasi  sub  una  natatestp,invenies  centum 


r „ r ,  ^ , 

Dominum  nustrum  »  (fiom.vii).Et  Davi  I:  i<  Heu  mihi!       quinquaginta  pisees.quos  traxit    Petrus  reie  firtri, 


quia  incolatus  meus  prolongatus  est  :  habilavi  cum 
habit.ntibusCeilar;  inuUum  incula  luil  aniuiamea  » 
(Psnl.  cxix),  et  in  Jtibleirimus:  «  Milit  a  est  vita  ho- 
minis  super  terram  »  (Job.  vn).Ad  hoc  eniui  labora- 
mus.  et  in  saculi  hujus  penclitamur  miiitia,  utin 
futuro  saeculo  coronemur.  Nec  mii  um  hocdehomi- 
nibuscredere.cum  Dominus  ipsetentalus  sit(.tfa«/i. 
iv),  et  de  Abraham  Scripiura  testelur,  quod  Domi 
nus  tentaverit  eura  (Gen.  xx'i).Canlant  cantores  an- 
gelicas  turbae,gaudentes  quort  aDeoilasint  solidati, 
ut  non  possint  neque  velinl  ultra  peccare.  Cantant 
can^atrices  angelicaecaorea2,congaurtentcs  mulieri, 
quod  drachmarn  decimam,  quae  pcrierat,  invenent 
(Luc.  xv)  Angelus  ui  cantorad  cunas  Douiini  altissi- 


de  magno  mari  hujus  niundi  ad  littus  Evangelii. 
Quot  Petrus  habuit  pisces,  tot  opes  habct  per  se 
multiplieatas  Efclesiastes :  et,  quod  m  rnificant 
Petri  pisces,  hoc  signilicant  Eclesiastis  species. 
Igitur.sicut  Ecclesiaslos  omnibus  eminui  I.  qui  Cue- 
runl  ante  se  in  Jerusalem  :  ita  regnuni  Eeclcsiae 
praecellit  et  praecellet  in  asternum  sup:r  mn°s  po- 
pulos  terrae. 

Sapientia  quoque  perseveravit  mecum.  La  da- 
tur  Dcmocritus  a  philosophis,  quod  sc  attrnte 
philnsophiae  vacaret,  ut  non  curaret  q  md  a  tta 
oculos  suos  pecora  alicna  culta  ejus  vorirent  r-t 
devorarent.  Sed  pluris  Cuit  Democriio  Ecclcsia  '  ?s 
etiam  in  hac  parte,  quoniam  in  tantis,quae  narra. it, 


ma  voce  decantat:  ii  Gloria  in  excelsis  Deo.et  in  terra  D  d.vitiis  cmstitutus,  Sapientta,  inquit,  perteveravit 
pax  hominibus  bonae  voluntatis  »  (Luc.  h).  Angelus 
ut    cantrix    solatur    agonem     Domini    Jesu,    cer- 
nens  de  corporeejus  sanguineas  distiilare  guttas 
(Luc.  xxu). 

Scyphos  et  urceos  in  ministerio  ad  vina  fundenda. 
Non  caret  Ecclesia  urceolis  et  seyphis.  Ifse  Filius 
Dei  calicem  bibit,quem  dedit  illi  Paler  (Joan.  xvm). 
Habet  urceolos  minores,  habet  graviores  scyphos  : 
habet  scyphos  pietatis,  habet  urceolos  irae  :  vitam 
dat  pietas,  rnoriem  dat  urceus  iroa.  Cum  comaret 
ultimum  paschacum  discipulis  suis,  bibit  ipse  ur- 
ceolum  iegis,  quaBreiuoveQdaerat,  dedit  Becundum 


mecum.  Magnum  quippe  est,  inter  tantas  opes  ct 
tantam  gloriam  animi  virtulem  non  perdere.  Quod 
vero  dicit,  Sapieatia  persn<eravit  mecum,  nondc  ple 
nitudine,  sed  de  parte  intelligitur.  Solus  enim  Do- 
minus  noster  Jesus  Christus  sine  diminutione  sa- 
pienliae  sapiens  fuit;  quia,  sicul  ait  Apostolus  :  ln 
ipso  habilut  omnis  plenv.udo  divinitatis  corporalitcr 
(Coloss.  n).  Crescerc  autem  pertecto  nihil  potest, 
pleno  nihil  deest.  Quamvis  enim  de  illo  scriptum 
sit :  ProficiebatJesus  xtate  et  sapientia  apud  Dcum  1 1 
homines  (Luc.  n) ;  profeclus  isle  non  secundum  se, 
sed  secundumeos  quibus  prolicerevidebatur  dictus 


1215 


RUPEIiTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1216 


est.  Ostendebat   enim  quotidie  per  partes  sapien-  A  detegitcor  male  eredentis  et  arbitrantis  levius  esse 


tiam,  de  qua  sine  incremento  plentis  erat. 

Et  omnm  qux  desaleravrrunt  oculi  mei,  non  ne- 
gavi  eis :  nec  prohibui  cor  meum,  quin  omni  vo~ 
luptate  frueielur.  Oculi  animae  et  mentis  intuitus 
contemiilationemdesiderant&piritualem.quam  pcc- 
cator  ignorans  prohibet  a  vera  jurunditate  cor 
sunm.  Haec  enim  porlio  nostra  esi,  praemiumque 
perpetuum,  si  hic  pro  virtutibus  labnremus.  Qui 
bene  sapit,  et  tantis  exnberat  bonis  nostri  Ecclesia- 
stis.nonoculos,  non  cor  suum  Iraudet  quin  delicie- 
tur  fruendo  bonis,  sapienter  vivendo  paratis. 

«  Cumquemeconvertissem  ad  universaopera  quae 
fecerant  manus  meaj,  et  ad  labures  in  quibus  tru- 
slra  sudaveram,vidi  in  omnilius  vanitatem  et  alflic- 


contratorrentem  manusextenderequamsequi  homi- 
nem  C.realorem  euum.Moxque  de  corde  suo  loquens, 
excipit,  et  suUenlat  tanquam  suppositis  humeris 
labentem  dcsperando,  et  ait  :  Curre,  fili  mi,  curre, 
accipe  fMei  clypeum,  labur  etlides  vincunt  asper- 
rima,  audenles  Deus  adjuvat,  viresque  ministrat  : 
curre,  sequere  Deum  Creatorem  tuum,se  sequentcs 
ille  trahit  post  se.  Prinia  rota  carri  cum  trahitur, 
trahit  ulteriorem  post  se,  ista  quidem  sequitur,sed 
non  assequitur  anteriorem.  Sicut  primu  facit  postc- 
riorem  currere  post  se,  sic  te  currentem  adjuvat 
Deus,  et  trahit  ad  se.  El  vidi,  tuque  vide,  quod  tn>i- 
tum  prxcedr-ret  sapienlia  stultiiiam,  quantum  rliffert 
lux  a  tenebru.    Lux  vera    Filius  Dei  est    (Joan.  i)  ; 


tionem  animi,  et    nihil  permanere  sub  sole.  »  EH  g  veraP.itris  sapienta  est.  Quol  sapipntes  vocamur 


quippe  vanitasel  alflictiospiritus.cum  multo  parare 
lubore  animi  el  corpons,  quibus  uti  illicilum  sit. 
Quod  autem  dicit  in  nne  sententiae,nihil  manere  sub 
sole,  illos  notat  et  arguit  quos  gloria  mundi  et  res 
nimium  delectavere  secundae.  Stulium  est  ea  velle 
appetere.quaa  vana  sunt.et  permanere  non  possunt. 
Vers.12-14. — oTransiv'  adcontemplandamsapien 
tiam,  erroresque  el  stultitiam.  (Quid  est,  inquam, 
homo.utsequi  possitregemfactorem  suum  ?)  Et  vidj 
quod  tantim  preecederetsapientiaslultitiatryiuantum 
differt  lux  a  tenebris.Sapienlisoculi  in  capite  ejus: 
slultus  in  tenebris  ambulat.  »  Mira  res.  Qui  inodo 
plantabal,  serebat,asdificabat ;  qui  modo  qunrebat 
quaecunqe  jubebat  cupido  animae  suae  et  deside- 
rium,  nihil  aspiciens  in  rebushumanis  nisi  vanita- 
tem,  alterat  affectum,  usum  cupiditatis  variat, 
transit  ad  contemplandani  sapientiam.  Quae  si  esset 
facilis  ad  inveniendum,  nnn  illam  toties  quaereret 
Ecclesiastes,i  on  ad  illam  toties  susp>raret,non  to- 
tiesquasietimpulsuset  repulsusspevictoriaeadillam 
repatriaret.  Si  illam  inventam  facile  posset  tenere, 
errores  el  stuliitiam  simul  non  quaereret.  Sed.  qui 
bona  vull  investigare  et  scire,  expedit  ut  quaeral  et 
sciat  contraria  bonorum  Nam  qui  rosam  vult  acci- 
pere,  caveat  ne  a  spina  pungatur.  Quid  enim  sa- 
pienler  agel,  qui  nescit  boni  ac  mali  discrelionem, 
qui  non  videt  sapientiae  et  slnltitiae  contraria,  sive 
opposita?  Errores  el  siultitia  saepis-dme  per  simula- 
tiunis  studium  et  vitium  usurpant  sibi  partes  sa- 
pientiae.  Si  prima  vinusest  malum  non  agere,  sa- 
pientia  summa  stullitia  caruisse.  Carebit  autem 
stultilia,  qui  cognoscendo  Deum  seipsum  post  illum 
agnoverit.  Qui  Deum  cognoscit,  ad  exemplar  ejus 
vivere  debet.Dominum  nainque  sequitur.qui  imita- 
tur.  Quare  autem  dubitandn  dieil  Eccle3iastes  :  Quis 
esl  homo  ul  sequi  pnssit  Crealorem  suuml  cum  Do- 
minus  ipse  homines  moneat  ad  se  sequenduro  di- 
cens  :  Snnrti  estote,  qunniam  ego  sanctus  sum  (Le- 
vit.  xix.)  Eritis  sancti,  perfecti,  me  sequendn.  Gratia 
ergo  dat  nnbis  perfectionem  et  sanctitatem,  quam 
ipse  habet  substanlialiter  ;  etipsum  sequendo  su- 
mus,  quod  ille  naturaliter.  Cum  ergo  dicit  dubi- 
tando,()uw  esl  komoquisequi  possit  Creatoremsuum, 


quoM  lilii  lucis  appellamur.hoc  habemus  ex  gr.itia, 
non  ex  natura  ;  lux  est  in  Domino,  qui  adhasret  Do- 
mino  lucis,  coniparalionpm  lucis  illius  nos  tenebrae 
nuncupamur.Sed  qui  hanc  lucem  oculis  cordis  et  a 
longe  intuetur,  hicsapiensappellatur  et  est.ldcirco 
non  incongrueait :  Sajiientis  oculiin  capite  ejus.Qui 
enim  in  perfectum  virum  venerit,  et  meruerit  ut 
caput  ipsiusChnstus  sit,  oculos  suos  semper  habe- 
bit  ad  Christum.et  eos  in  sublime  elevans  nunqnam 
de  inferionbus  cogilabit.  Sequitur  enim  regem  fac- 
torem  suum.  Stultus  in  lcnebris  ambulat.  Qui,carens 
lucis  ratione,non  os,  non  oculos,  non  cor  ad  altum 
suspendit,nonsequitur,neque  imitatur  regem  facto- 
rem  suum.  Non  est  ex  illorum  consortio  de  quibus 
dicit:  Eno  sum  tux  .nunrti.Qui  sequitur  me,  non  am- 

"  bulatin  tenebris,sed  habebit  lumen  vitx(Joan.viu). 
Ver«.15-17. —  «  Etdidiciquodunusutriusqueesset 
interitus.Et  dixi  in  cnrde  meo  :  Si  unus  et  stulti  et 
meus  occasus  erit.quid  mihi  prodestquod  majnrem 
sapienliaededioperam  ?Lncutusquecumnente  mea, 
animadvertiquod  hoci|uoi|ueessetvanitas.Nonenim 
eritmemoriasapientissinili'erntstultiin  perpetuurr, 
et  futura  temporaoblivinne  cuncta  pariter  operient: 
moritur  doclus  similiter  ut  indoclus.  Et  idcirco  t<e- 
duit  me  vitae  meae.videntem  mala  universa  essesub 
sole,  et  cuncta  vanitatem  et  affiictionem  spiritus.  » 
Dixerat  Ecclesiastes  quod  sapiens  a  stullu  tantum 
differret  quanium  lux  a  tenebris,  hocque  rationa- 
bili  explicuerat  526  ordine,  veris  confirmaveral 
sententiarum  allegationibus.  Quos  ergo  illa  non  ac- 

D  cendant,  non  intlammentad  perciniendum  sapien- 
tiae  vexillum  ?  Sed  rursum  duplici  scindimur  hamo 
dubiiandi.  Nam  dubitans  aliquis,  quid  lalis  sit  di- 
stantia  inter  sapientem  et  stultum,  cum  sinl  omnes 
unius  conditionis,  conlra  Ecclesiaslen  quasi  objur- 
gando  obloquitur:  Quid,  ait,  dislin^uis  quod  unit 
Deus  et  natura?Non  sic  distinguit  quos  ab  inilio  de 
una  terrae.  materia  creavit,  quibus  unius  naturas 
animam  est  largitus,  novas  quippe  in  eis  quotidie 
ereat  Deus  animas.Indoctum  itaque  et  doctum  Deus 
etnatura  creavit.Quamquamdislemusaccidentibus, 
in  specie  nenus  nos  unil.  Coaequas  stultum  nocti, 
doctum  diei.  Dant  promissa  tua  tidem,  sed  spes  qux 


{217 


GOMMENT.  IX  ECCLESIASTEN. 


LIB.  UXUS. 


1218 


difffrtur affligit  animam  {Frov.  xm).  Ne  ergo  efficiar  A  usum  vitae  nonne  vanitas  est  et  magnum  malum  ? 


nox,  ut  sim  lux  et  filius  lucis  totas  volo  expendere 
vires.et  quasi  ad  ccelestia  paratus  sum  evolare,  sic- 
ut  aquila  quae  solis  ciaritale  delectatur.  Sed  me 
deterret  res  quae  etiam  stultum  lerret ;  scilicet.quia 
datus  est  unus  omnibu  soccasus,  et  nihil  differt  sa- 
piens  a  stultu  moriendo,et  multi  dicunt  :Quisoslen- 
dit  nobisbona  ?(PsaCiv.)Moritur  doctus  ut  indoctus, 
et  cum  mortuus  fueril,qus  eril  illi  memoria  lucis? 
quid  prodest  ei  quod  iuajorem  sapientiae  dedil  ope- 
rain  ?  Ilis  altercationibus  Ecclesiastes  occurrit,et  se 
ipse  relellil  dicens  :  Frustra  causaris,  quod  majo- 
rem  sapientias  dedisti  operam,  baec  cum  tuo  corde, 
sed  non  locutus  cum  mente.Carneum  corhabes.cor 
carnale  sapit,  vix  spiritualia  sentit ;  sed  mens.quae 
est  excellentior  pars  animae,  melius  sentit,  vanita-  _ 
temetfalsitatemrevineil.Menscoretcarnemsuperat, 
ccelestiaraeditatur.mystieacontemplatur.  Propterea 
locutus  cum  mente  mea,  non  corde  :  scio,  et  bene 
scio  quod  non  omnes  unus  manet  occasus,  sed  sic- 
ut  distant  vivendo,  ita  distant  moriendo.Quaeenim 
erit  memoria  stulti  in  perpetuum  ?  Sicut  pecora  ex 
toto  pereunt  cum  corpore,  ita  stultus  ex  toto  depe- 
ril  cum  nomine  suo,  cum  auio  et  argento  et  divi- 
tiis  usquequaque  acqr.isitis.  Aniraa  ejus,  quiaim- 
mortalis  est,  vivit  quidem,  sed  in  aeterois  suppli- 
ciis;  melius  ei  e.-set,  si  mori  substantialiter  posset. 
Qui  sapiens  est,  et  sapienter  vivit,  statim  ut  mori- 
tur,  liberatus  de  curpore  mortis  hujus  ad  ccelestia 
liber  evolat,  et  vilam  suam  mulal  in  melius.Melius 
est  ergo  brevi  temporedimicare,  ferre  vallum.arma 


Boni  enim  hajredes  bonorum  parentum  esse  debe- 
mus,  et  meditari  in  scripturis  eorum  die  ac  nocte, 
ut  simus  parati  contra  eos  qui  sanctas  corrumpunt 
Scripturas.Nam  quamvis  sancta  rusticitas  boua  sit, 
melior  est  tamen  sancta  scienlia.  Sancta  quippe 
rusticitas  sulum  sibi  prodest :  et  quantum  aedilicat 
Ecclesiam  Christi  e*  vitie  merito,  lanlura  nocet,  si 
destruentibus  non  resistai.D.iniel  in  fine  sacratis- 
simae  visionis  :  Jusli,  ait,  futgebunt  quasi  stellx, 
et  inlelligfntes,  hoc  est  docti,  quasi  firmumentum 
(Dan.  xii).  Patet  quantum  inter  se  disientjtista  ru- 
st:citas,etdoetajustitia.CurPaulusapostolus  vasest 
electionis  (Act.tx).  Nempe.quia  vas  legis,  et  sancta- 
rum  Scripturarum  armariumesl.Quemquotiescun- 
quelego.videornon  mihi  verba  audire,sed  tonitrua. 
Legamus  Epistolas  ejus,  et  maxime  ad  Romunos,ad 
Galatas,  ad  Ephesios,  in  quibustotus  in  certamine 
positus  est.et  videbimus  eum  in  testimoniis  qu.-e  su- 
mit  de  Veieri  Te=tamento,quam  artifex,']uam  pru- 
dens,  quam  dissimulator  ejus  quod  agit.  Videntur 
verba  ejussimplicia,etquasi  innocentis  hominis  ac 
rusticani,  et  qui  nec  facere  nec  declinare  norit  insi- 
dias  :  sed,  quocunque  respexeris,  fulmina  sunt, 
haeretin  causa,carpit  omne  quod  tetigerit,  tergum 
vertit  ut  superet,  fuiiam  simulat  ut  occidal.Redea- 
mus  nunc  ad  superiora.Videlurquidem  Ecclesiastes 
de  divitiis  el  opibus  retractare,  quod  secundum 
Evangeliura  \Luc.  xn)  repentina  morte  subtracti, 
quali  moriamur  haerede,  nesciamus,  utrum  stnltus 
an  sapipiissit  qui  nostro  est  labore  fruiturus.Quod 


sumere,  lassescere  sub  lorica,  et  postea  gaudere  vi-  C  Salomoni  quoque  accidit.Non  enim  similem  sui  ha- 


clorem,  quam  impatientia  unius  horae  servire  per- 
petuo.  Nihil  amantibus  durum  esl,  nullus  ditficilis 
cupienti  labor.  Respice  quanla  Jacob  pro  Rachel 
pacta  uxore  sustinuit.  Et  servivil,  inquit  Scriplura, 
Jucob  pro  Bachel  septem  annos,  tt  erant  in  conspeclu 
<jus  qnasi  dies  pauci:  unde  et  ipse  postea  commemo- 
rat,  In  die  urebar  cestu,  el  gelu  nocte  \Gen.  xxix, 
xxxi).  Amemus  et  nos  Christum,  ejusque  semper 
quaeramus  amplexus,  et  lacile  videbitur  omne  dif- 
ficile,  brevia  puiabimus  omnia  quae  longa  sunl. 
Regnum  ccelorum  vim  patitur,  et  viulenti  rapiunt  il- 
lud  (Matth.  xi)  :  nisi  pulsaveris,  el  vim  feceris  re- 
gno  ccelorum,  non  capies. 
Vers.  18-21.  —  Rursus  detestalus  sum  omnem  in- 


buitlilium  Koboam,  qui  regnurn  Daviddecem  tribu- 
bus  decurtavit  (III  Reg.  xu  ;  Eccli.  xlvii).  Ex  quo 
intelligimus.ne  filium  quidem  patris  haeredilate  di- 
gnum  esse,  si  siultus  sit. 

Vers.  2^-25.  —  Quid  enim  proderil  nomini  de  uni- 
verso  labore  suo  et  affliclione  spirilus,  qua  sub  sote 
cruciulus  esl  ?  Cuncti  diei  ejus  doloribus  et  scumnis 
pleni  sunt,  nec  per  noctem  mente  reqwescit :  et  hoc 
nonne  vanitas  estl  Nonne  melius  est  comedere  et  bi- 
bere,  et  ostendere  animie  suu  bona  ie  laboiibus  stiisl 
et  hoc  de  mnnu  Dei  est.  Quis  ita  devorabit,  et  deliciis 
afftuet.ut  egot  Quam  varii  sinl  in  nobis  naturae  no- 
strae  affectus,  in  verbis  patet  Ecclesiastis,  modo 
contra   largum,    modo  voce    frugi   loquentis.  Quid 


dustriam  meam,  qua  sub  sole  studiosissime  laboraci,  D  prodent,  ait,  quod   homo  seniper  laborat  sub  sole 


haldturus  hosredem  post  me,  quem  ignoro  utrum  sa- 
piens  an  stullus  [uturus  sil,  et  dominabitur  in  labo- 
ribus  meis  quibus  deswlavi  et  sollicitus  fui ;  el  est 
quidquam  tam  vanwn  ?  Unde  cessuvi,  renuntiuvilque 
cor  meum  ultra  laborure  sub  sole  Nam  cum  ulius  la- 
boret  in  sar.ieniia.  el  noclrina,  et  soliludine,  homini 
oii"s,i  quxsita  dimillit:  et  hoc  erg^  vanitas,  el  ma- 
gnum  malum.  Transferamus  ad  Ecclesiarn  Cbristi 
verba  Ecclesiastis.  Patres  saucti,  doctores  egregii, 
sanctis  invigilantes  Scripturis,  thesaurizaverunt 
filiis  suis  :  nos  vero  pejor  avis  nostris  stas^si  male 
rVgPnerando  scripta  Patrum   non  convertarr.us   in 


sine  proventu  aliquo?  V.mus  est  labor  sine  fructu. 
Est  aliquis  durus,  et  immoderatius  quam  necesse 
ait  immoriens  operum  studiis.patiensquelaborum: 
non  nocte,  non  die  requiescit.Quis  vitam  istius  to- 
lam  aerumnis  durisque  laboribus  excruciari  non  mi- 
sereatur?  Nunquam  habet  pacem,  non  requiem  : 
non  est  illi  honesta  voluptas.  Cum  debet  ei  nox  in 
tempestaquietemjugiter  corejus  pernoclantis  cura 
perurit  Et  haec  nonne  vanitas  cst  ?  Iloc  pro  parte 
largi.  Alius  in  affectu  loquiturde  parte  frugi.  Ne- 
quaquam,  inquit  prohibeas  instare  lahori,  ne  cor- 
pus    et  cor   otiosi    gravi    veterno    lorpeant.    Sed, 


1219 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1220 


quasso,  sitne  magis  famae,  nia^is  ntile  uierabris,  ut 
aliquis  edendo,  bibendo.  et  labore  suo  fruendo.os- 
tendi.s  animae  suae  d-gna  emolumenta  laborum 
suor  un,  vivat  convenienter  humanae  natuiae,  et 
non  i  it  ingratus  vitae  rerumque  ditori.de  cujus 
manu  'ata  sunt  lsta  sulficienler  :  certe,  si  sit  utrim- 
que  Diudus.tunc  erit  tibi  munduset  decens  natura; 
victus.  T.cce  patetquos  affectusnotavit.et  proposuil 
Ecelesiastes,  qui  modo  in  multis,  modo  variantur 
in  uno.  Seipsum  exemplar  proponens  ait :  Quts  ita 
devorabv,  et  deliciis  affluet,  ut  ego?  Quhm  dice- 
ret  :  Atfluo  deliciando,  sed  non  elfluo  Imuriando  : 
527  modus  est  in  parcendo,  modus  in  deliciando. 
Haec  interim  secundum  litteram,  ne  videremur  pe- 
nitus  simplicem  praetenre  sensum,  et,  iluni  spi- 
rituales  ilelicias  sequimnr,  bistoriae  coutemnere 
pauperlatem.  Quid  enim  ad  opes  ferra-  pertinet  sa- 
pientia,  scientia,  vinus,  in  quibus  se  laborasse  te- 
status  est  ;  cum  sapientiae,  seientiae,  atque  virtutis 
sit  calcare  terrena  ?  Quid  boni  est  aut  quale  Dei  mu- 
nus,  et  suis  opibus  inhiare.el  quasi  fugientem  pras- 
terire  voluptatem  :  el  alienum  laborem  in  propiias 
delicias  vertere,  et  boc  |  utare  donum  esse  Dei,  si 
alienis  miseriis  et  laborihus  perlruamur9  Bonum  est 
igitur  verus  cibos  et  veram  sumere  potionem,  quos 
de  asini  carneetsanguine  in  divinis  vnluminibus  in- 
venimus.  Quis  pnim  el  comedere,  et.  cum  opusest, 
parcere  potest,  absque  eo  qui  praecipit  sanctum  ca- 
nibus  non  esse  mittendum  (Matth.  vn),  et  docet 
quomodo  sint  in  tempore  conservis  danda  cibaria 
(Prov.  xxxi),  et  juxtaalium  sensum,  invenlum  mel 
tantum  comedere  quantum  suflicit. 

Vers.  26.  —  Homini  bono  in  conspeclu  suo  dedit 
Deus  sapientiam.  el  scientiam,  et  Isetitiam  pecca- 
tori  aulem  dedit  affliclionem,  el  curam  superfluam, 
ut  addut,  el  congrcgel,  et  tradat  ei  qui  placuit  Deo  : 
sed  el  Iwc  vanitas  est  et  cassa  sollicitudo  tnentis. 
Principium  sapientiae  est  fons  bene  vivendi.  Hanc 
bonus  pro  prfemio  meritorum  accipit,  el  collata 
scieniia  levium  rerum,  lstiliam  exagernt  sapienti 
atque  scienti.  Unde  noster  Dominus  nos  exhortans 
ad  bene  sapiendum  dicit  :  Quserite  primum  regnum 
Dei  ct  juslitiam  ejus.  et  hxc  omma  adjicienlur  vobis 
(Matlh.  vi).  Nemo  melius  sapit  quam  qui  quaerit 
coelestia  Qusrenti  ccelum  etlerram  sciendo  tenenti, 
additur  ad  cumulum  meriti,  gaudet  in  perpetuum. 
Econverso  virmalus  pro  lalione  meritorum  accipil, 
utique  quaque  insistens  vanis  curis  semper  depri- 
matur  cassa  sollicitudine  mentis.  Ecce  peccat^ris 
peccator  filius  Adae  adhuc  audit  quod  peccans  au- 
divit  Adam  :  In  sudore  vultus  tui  vesceris  pane  tuo  ; 
maledicta  t.rra  in  opere  tuo,  spinas  et  tribulos  ger- 
minabit  libi  (Gen.  vi\  Magna  est  ergo  vanitas,  et 
cassa  sollicitudo  rrentis  peccaton,  semper  inhiare 
labori  in  acquirendis  rebus,  et  multiplicandis.  ne- 
que  posse  uti  quaesitis.quia  de  his  labores  ejustra- 
didit  ei  qui  placuerit  Deo.  Ideo  in  Evangelio  legi- 
tu- :  Omni  ha'>enti  dabitur;  ab  eo  aut>-m,quinun  ha- 
bei,  et  quod  habet  aufcretur  ab  eo  (Matlh,  xxv).  Sic 


\  primogenitaEsau  ad  dilectum  sibi  translulit  Jacob, 
el  benediclione  paterna  consecralum  (Gen.  xxvu). 
Ita  quoque  Ruben  prim."gpnitus.quor.iam  marula- 
vit  stratum  patris  sui,amisit  duplicem  primogeni- 
torum  partem  regnum  videlicot  et  sacerdotium 
(Gen  xLixj.Filiu^  accrescen'*  Jospph  pro  primogeiiito 
reputalus  est  (ibid.) :  Judas  honorem  regii  nominis 
promeruit  (ibid.) :  Levi  sacerdotum  inlula  decora- 
tus  est  (Deul.  xxxm).  Multum  itaque  valet  natura, 
sed  plus  oiieratur  gratia.  Fertur  enim  simia  genii- 
num  edere  partura  ;  unum  amat,  alterum  odit  • 
quando  venalorns  audit  et  canes,  dilectum  pectore 
ei  raanilius  astringens  fugere  nititur,  sed  ille  odio- 
sus  cernens  se  derelinqui  dorso  matris  insilit,  et 
haeret  importunior:  inater  aggravata  pondere  gemi- 

p  norun-,dum  periculum  timetfugiendodilectum  pro- 
jicit,  et  translundit  amorem  suum  in  eum  quein 
prius  odio  baliuerat.  Sic  bona  spes  multo  amjlius 
valel  quam  mala  res. 

CAPUT  II. 
Amplius  Deum  Iribuere  quam  rogatur.etea  ssepe 
concedere  quae  nec  oculus  vidit,  nec  auris  audivit, 
et  in  cor  hominis  non  ascenderunt  (Isa.  lxiv;/  Cor. 
n),  licet  px  saerorum  ministerio  voluminum  ante 
cognovprim.tamen  in  cau.-a  propria  nunc  probavi, 
Gregori  charis^ime.  Sed  mensuram  charitas  non 
habet,  et  in  patipntia  neseit  modum.et  ilesiderium 
non  sustinet.  Unde  e^o  oblilus  virium  mearum,  et 
non  quid  possim.sed  quid  velim  tantum  cogilans, 
mat;i?trum  cupio  docere  discipulus,  et  ut  est  vul- 
gare  proverbium,    sus  artium   repertorem.  Tu  qui 

"  primam  scintillam  nostro  fomiti  subjecisti,  qui  ad 
hoc  stmlium  et  sermone  hortatus  es  et  exemplo.et 
quasi  gallina  congregasti  pullos  sub  al<is  (Mntth. 
xxm),  impolito  licet  sermone,  suscipe  quae  de  no- 
stro  rei-tant  Ecclesiaste. 

Cap.  III.  vers.  1-8.  —  Omnia  tempus  habent,  et 
suis  spaliis  transeunt  universa  sub  ccelo.  Trni/ius 
nascendi,  et  tempus  moriendi.  Tempus  plantandi, 
et  tempus  ecellendi  quod  planlatum  est.  Tempus 
occidendi,  et  lempus  sanandi.  Tempus  destruendi, 
el  tempus  sedificandi.  Tempuc  flrndi,  et  tempus 
ridendi.  Timpus  jilangendi,  et  tempus  saltandi.  Tem- 
pus  spargendi  lapides,  et  ttmpus  colligendi.  Tempus 
amplexandi,  et  tempus  longe  fieri  ub  amplexibus. 
Tempus    acquirendi,    et    tempus  perdendi.    Tempus 

D  custodiendi,  et  tempus  abjiciendi.  Tempus  scindendi, 
et  tempus  consuendi.  Tempus  tacendi,  et  tempus 
loquendi.  Tempus  dilectionis,  et  tempus  odii.  Tem- 
pus  belli,  et  lempus  pacis.  Quare  mirabamur  quod 
sit  distantia  tanta  inter  bonum  el  malum,int°r  do- 
ctum  et  indoctum  ?  Ecce  sapientia  ibi  dilatans  men- 
lem  et  cor  Ecclesiastis,  per  universum  orbpm  cir- 
cumduxit  eum.  et  ducuit  quod  mundus  a>sidua  vi- 
cissitudine  varietur,  statu,  et  actu,  neque  fieri  ali- 
quid  nisi  ppr  rerum  contraria.  Notans  igiiur  cla- 
rissimu  mentis  oculo  res  singul.is.  teii.pura.pt  cau- 
sas,  tempora  o|iponens  temporibus.  res  rebus,innu- 
mera  contraria  redigil  ad  numerum  rerum,  non  ad 


1221 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.   —  LLB.  UNUS. 


1222 


eum  nnmerum  qunm  forte  invenit,  sedquem  natu-  A  cum  me  plantavit  Deus  (Psal.  lxxix),  sicut   olivam 


rae  ratio  ad  illud  assi;;navit.  Nam  viginti  octo  a  na- 
tura  matre  creati  sunt,  septem,  sex,  quinque.qua- 
tuor,  tres,  duo,  et  unum,  si  naturaliter  conjungas 
viginti  octo  sunt,  per  septem  qmdruplicati.  Iste 
etiam  numerus,  ut  notum  est  aremitistis,  post  pri- 
mum  senarium  perfectus  est,  et  suis  constat  parti- 
bus,  habetenim  suam  mediam.id  esl  quatuordecim 
habet  quartam  decimam,  id  esl  duos,  septimam.id 
est  quatuor,  quaitam,  id  est  septem,  vicesimam 
octavam,  id  est  unum,juncti  ergo  sibi  quatuorde- 
cim,  duo,  septem,  quatuor,  unus,  perfectam  red- 
dunt  summam  viginti  octo.  Itaque  sicut  per  sex  in 
primo  ordine  perfectum  omnia  perfecta  pprfecit,qui 
verbo  omnia  creavit  (Gen.  i,  n),  aeque  per  numerum 
istum  propriis  aequum  partibus  ostendit  natura,imo 


fructiferam  (Psal.  li)  in  Domino  Moses  et  Aaron  et 
prophetae  me  transplantaverunt,  ut  acidos  succos 
naturalis  legis  mihi  auferrenl,  et  radicatam  in  lege 
serunda  excolerent,  ut  possem  dulceset  deliciosos 
porlare  (ructus.  Sed  lempus  erit  evellendi.quando 
fraclis  ramis  per  incredulitatem(/fom.  xi,\  JudaM  ia 
olidam  mutabuntur  amurcam.  Tempus  plantandi, 
tempus  evellendi  mihi  fuit.  Ecclesia.  Et  niihi  plan- 
tandi  tempus  fuit.quando  me  Dominus  plantavit  ut 
essem  vinea  Soreth  (Isa.  v  ;  Jer.  n).  E^o  snm  vi- 
nea  :Christus  vitis  :  palmites  Christiani  (Joan.iv) 
toto  orbe  diffusi  morimur.  Post  veniet  tempus  mo- 
riemli,  qtiando  filii  Israel  a  cultura  summi  Dei  re- 
cessuri  sunt.  Hoc  ordine  nascimur.hoc  ordine  mo- 
rimur.  Apostoli  et  discipuli  credentes   sunt  botri  : 


r._, „ r .._, --r , ,   „_„v  ™„ 

natura;  Deus  loquens  per  Ecclesiasten.qualiter  ex-  °  botrorum  uva,  fructus  operantiura  bona  :  sed  tcm 


currant,  quaecunque  per  tempora  currunt,  et  quae 
sub  ccelo  sole  variantnr.  In  isto  mundo  sapientia 
semper  beneconcordat  naturae,  et  nunquam  nalura 
aliud,  aliud  sapientia  dixit.  Notum  est  etiam.quia 
quidquid  homines  agunt,  digitis  manunm  operan- 
tur,  idque  qund  faciunt,  digitorum  figurat  forma. 
Certe,  quot  sunt  articuli,  quot  articulorum  fluxurae 
in  manibus,  scilicet  quatuordecim  in  dextra,  qua- 
tuordecim  in  sinistra,  hoc  est  pariter  viginti  octo, 
tot  sunt  hic  cunctarum  variamina  rerum.Sicut  dex- 
tera  adversa  el  contrapnsitae  sinistrae.iu  adversan- 
tur  cunciae  res  sibi  contrapositae.  Dilficile  quippe 
est  humanamanimamaliqnid  non  amare.et  necesse 
est  utinquoscunquemens  nostra  trahatur  affeclus, 


pus  estevellendi,  quia  Dominus  dicit:  Si  quis  inme 
non  manserU,  mittetur  foras  sicul  palmes  et  arescel, 
et  colligent  eum,  el  in.  ignem  miltent,  etardet(ibid.). 
Tempus  plantandi,  tempus  evellendi  mihi  fuit. 

Tempus  occidendi,  et  tempus  sanandi.  Synagoga. 
Tempus  occidendi  mihi  fuit,  quando  Moabet  Agga- 
reni,  Gebal  et  Amon,  et  Amalech  alienigenae  cum 
habitEntibus  Tyrum,nec  inlerficiebant.quando  Phi- 
listaei,  Chaldaei  Assyrii  diverso  me  tempore  affiige- 
bant,  et  occidebant.  Tempus  sanandi  fuit,  quando 
per  Mosem  et  Aaron,  Josue,  Samson,  David.et  Ma- 
chabaeos.fortes  licel,  sera  tamen  vindicta  veniebat. 
Tempus  occidenti  fuit,  et  sanandi.  Ecclesia.  Quis, 
obsecro  te,  soror  mea  Synagoga,  quis  occisum  sa- 


carnis  amor  spiritus  amore  superetur,  desiderium  C  nare  potest  ?  quid  ultio  tua  pndest  ?  Ultio  non   sa 

nat,  sed  auget  monibus  mortes.  Lex  tua  non  sanat: 
lextua  reos  morte  multat.  Liltera  occidit  :  spiritus 
vero  vivificat  (II  Cor.  m).  Dominus  noster  Jesus 
Christus,  natus  de  Virgine,  teste  Simeone,  venit  in 
ruinain  el  resurrectionem  multorum  in  Israel  (Luc. 
n).  Ille  prius  occidit,  deinde  sanavit  :  occidil  pec- 
cata  ;  virlutes  fecit  vivere.  Propterea  dicit  :  Ego 
occidam,  et  ego  vivere  faciam  :  perculiam,  et  ego  sa- 
nabo  (Deut.  xxxu).  Tempus  occidendi  fuil,  et  sa- 
nandi. 

Tempus  deslruendi,  el  tempus  xdificandi.  Synago- 
ga.  Tempus  fuit  destruendi  templi  sub  Nabuchodo- 
nosor  (Jer.  lii),  quod  me  nimium  contrislavit  et 
tempus  aedificandi  sub  Dario  (/  Esdr.  vi),  quod  me 

quuntur    Synanoga.  Tempus  mihi   nascendi    erat,  J)  usqueqnaque  lasiificavit.  Sicdestructa.sic  sdificata 


desiderio  restinj;uatur,quidquidinde  minuitur.hinc 
crescat.  Quin  potius  semper  ingeniina  :  In  lectulo 
meo  per  nocles  quxsivi  quemdiligit  anima  mea  (Cant. 
ni).  Nortificate,  ait  Apostolus,  memhra  vestra  qux 
iunt  super  terrum  {Coloss.  ni  )  Unde  et  iste  postea 
conlidenter  aiebal  :  Vivo  aulem,  jum  non  ego,  vivit 
vero  inme  Christus  (Gal.  n).  Nlhil  itaque  prodesl 
biduo  528  vel  triduo  transmisso  vacuum  portare 
ventre,  si  pariter  obruatur. 

Tempus  nasceudi,  et  tempus  moriendi.  Secunilum 
temporum  et  rerum  varietatem  accepta  occasione 
ab  ore  Ecclesiastis,  hinc  Ecclesia,  inde  Synagoga, 
quasi  altercando  quae  sibi  videnlur   propria  prolo- 


cum  pater  meus  Abraham  ignem  fugiens  Chaldaeo- 
rum,  pene  solus  adorabat  unum  Deum  (Gen.  xi), 
qui  omnia  de  nihilo  creavit  Ecclesia.  Et  mihi  fuit 
ulile  lempus  nascendi,  quando  Eva  de  latere  viri 
dormientis  facta  (Gen.  n;;  cum  Christo  nata,  Chri- 
sto  coadulta,  in  figura  illius  de  sanguine  el  aqua 
lateris  ejus  (Joan.  xix)  sanctificata  sum.  Sanctifi- 
cantur  etiam  mecum  quicunque  Christo  credunt. 
Sed  tempus  est  moriendi,  quotiescunque  aliquis  a 
bono  recedcns  opere.vitam  perdit,  et  mortem  inve- 
nit.  Hoc  oniine  nascimur,  hoc  ordine  morimur. 

Tempus  plmtandi,et  lempus  evellendi  quod  plan- 
tatum  e*t.  Synagoga.  TempuB  plantandi  mihi  erat, 


sum.  Ecclesia.  Exhilarat  faciem  meam  spiritualis 
destructio,  et  aedificatio.  Si  habitat  peccatum  in  no- 
stro  mortali  corpore,  exsurgat  homo  fortis,  et  in- 
duat  arma  virtutis:assiliat  hostem.destruat  urbem 
peccati.destructamdiabolo  restituat  urbem  Christo: 
verrat,  emundet,exornet  pectoris  urbem,ut  veniens 
Dominus,  qui  non  habet  ubi  caput  snum  reclinet 
(Matlh.  viii),  habitet  ibi.  Non  ergo  possumus  aedi- 
ficare  bona.nisi  prius  dextruxerimusmala,sicut  Je- 
remiae  verbum  a  Deo  datum  est.ut  ante  eradicaret, 
et  suiroderet,et  perderet,  et  postea  aedificaret,Htque 
plantaret  \Jer.  l).  Sic  de9tructa,  sic  aedificata 
sum. 


1223 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1224 


Tempus  flendi,  el  lempus  ridendi.  Synagoga.  Tem-  A  in  eum    cui    creriere   vita   est   (Joan.w,  xi,  xvn). 


pus  flendi  milii  iiuminet,  rlum  recordor  et  video  ci- 
vitatem  sanctam  Jerusalem  cunctis  reverendain 
gentibus,  sic  :'esolatam,  sic  filiis  suis  dulcissimis 
vid  latam.esse  subopprobrioetprodigioso  monstro. 
Heu  !  caplivatae,  et  sub  servitio  redactas  nustri  ge- 
neris  reliiiuiae,  ab  ipso  Domino  de  omnibus  genti- 
bus  electae,  et  circumcidendo  notatae,  cui  Deus  sua 
creriebut  mysteria!  Ecce  silel  lex  difiito  Dei  secundo 
tubulis  inscnpta,  arca  Dei,  sedes,  et  propitutorium 
perdita,  purtentum,  mihi  male  jam  non  propitian- 
dum.Tamen  tempus  ridendi,  repurgia  lempli  mihi 
spondetur.et  Jerusalem  iterum  circumiianda  novis 
muris.  Lpx  reliclu  et  bbertas  redilita  jam  relaxatae 
genti  facicl  pene  res  osquas  prioribus  rebus  sub  Zo_ 


Instabant  pueri  coaevis  suis,  dare  moniia  sulutis 
dicentes  :  Pasnitentiam  agite,  appropinquabit  enim 
rcqnum  coelorum  {Mallh.  iv),  illi  ad  haec  non 
planxerunt,  peccata  sua  non  doluerunt.  Ituque 
nentrum  libi  luit  utile  tcmpus,  o  Synagoga  :  mihi 
autem  per  quinque  aetates  mundi  tempus  plan- 
gendi  529  fuit,  periisse  cultum  dilecti  mei,  qui 
mihi  sponsales  arrhas  per  secretales  patriarchas 
et  prophetas  miserat.  Saltandi  lamen,quamvis  lon- 
gam  spem,  certa  tenebam  :  licet  sero.sciens  ventu. 
ruiu  certo  tempore.Cum  me  sic  variandotraherent, 
inde  dolor,  hinc  amor,  tandem  ailvenit  desid<-rium 
collium  ulcrnorum  [Gen.  xlixI,  saliens  in  montibus. 
transiliens  colles  (Cant.  n).Et  quis  unquam  sancto- 


robabel,  Esdra,  et  Neemia.  lllud  pro  fletu  :  hoc  pro  j>  rum  omnium  saltus  tales  dedit?  Primus  saltus  ejus 

risu  accipio.  Ecclesia.  Vix  mihi  iiuper.ire  po>sum, 

tempore    flendi,  ut  paream  lacrymis,  quas    cordis 

compunctio  tribuit.  Prius  enim  timore  post  amore 

compuugor.  Reeolens  quippe  mecum,  qua?,  quulia 

et   quanta  contra  jus  naturae,  et   sanclae  religionis 

feci,  cogor  exclamare:  Amplius  luva  me  ab  iniqui- 

tate  meu,eta  peccato  meo  mwdame  :  quoniam  ini- 

quilatem  meum  ego  cognosco,  et  peccatum  meum  con- 

tra  me  est  sempcr  {Psal.h).  Tandem  accopta  fiducia, 

et  confidens  veniae  amorecompungor.Non  jam  mala 

formidans,  sed  sperans  aeterna?  vitae  praemia  ;  prae 

desiderio  asteruae  palriae  tota  deflcio,lota  liquesco: 

sicut  cera  fluil  a  faci"  ignis  sicut  nix  de  montibus  a 

facie  s-olis.  Sed  gratia  Cbristi  tempus   spondet   ri- 

dendi  :  tum  nos  omnes  consolabitur  supremadies, 

quanJo  maxima  dabitur  merces,  hic  bene  ridenti- 

bus  asterna  gloria  in  saecula  sseculorum.  Illud  pro 

fletu,  hoc  pro  risu  uccipio. 

Tempus  plangendi,  et  tempus  saltandi.  Synagoga. 
Tempus  plangendi  mihi  est.quoniam  llebraicus  po- 
pulus  dura  cervicis,  et  rcbellis  Ueo  suo,  longe  a 
lerra  sua  cum  radice  sui  nom  nis  evulsus  interiit. 
Quid  inemorem  decem  lribus,quas  rex  A^survictas 
transmigravit  procul  ultra  montes  Medorum,etalio 
pene  posuit  sub  orbe  ?  Nulla  spes  revertendi.nulla 
spes  miserendi.Duos  tribus,qua>  Judasa  vooabantur, 
devoravit  beslia  quarta,  terribiiis  et  magna,  quam 
vidit  Daniel,  Romanum  scilicet  lmperiuro,  per  Ti- 
turn  et  Vespasianum  Non  plangam  super  ista,non 
tundum  pectora  r  Exspecto  tameu  saltundi  tempus, 


fuit  de  ccelo  io  uterum  Virginis.secundus  de  utero 
in  praesepium,  terlius  de  praesepio  in  crucem,quar- 
tus  de  cruce  in  infernum,  quinlus  de  inferno  ad 
corpus  suum  resuscitans  illud,  sexlus  de  terra  ad 
coelum.  Uuo  adhuc  restant  saltus  :  septimus,  cum 
venerit  juriicare  vivos  et  mortuos  ;  ortavus  cum  de 
jmlicio  saliet  cum  suis  fidelibus  in  gloriam  suam. 
Cujuscalentes  umore  et  odore  frafirantes  curremus, 
nec  tantummodociirremus.sed  eliam  saliemus,qui 
si  volumus  currere  ut  comprehendamiis,  quo  af- 
fectum  cordis  o^tendul  gestus  in  corpore.  Itaplan- 
gendum,  ita  mihi  saltanilum  reor. 

Tempus  spargendi  tapides,  et  tempus  colligrndi. 
Synagoga.  Teni|.us  spargendi  lapidcs,  et  tempus 
colligendi  simpliciter  aestimamus,  cum  aliquis  non 
bene  directus  clavorationis,  diruit,  aedificat.mtitat 
quudruta  rotundis.Spa^gendi  etiam  lapides  tempus 
illud  fuit,  quando  nobile  Salomonis  templum,  et 
opus  decorum,  quod  David  construxit  in  arce  Sion, 
hostilis  subverlit  virtus,  opusque  secundum,quod 
prophetarum  curh  adinstarprimi  aedificavit.sic  om- 
nino  periit,  sio  omnino  destructum  est,  ut  non  re- 
manserit  lapis  super  lapidem.Sed  erit  terupus  col- 
ligendi  et  reaediflcandi,  cum  aurea  venerit  aetas,  et 
omnia  in  antiquum  restituentur  statum.  Kt  non 
solum  Jerusalem.sed  et  Gomorrheas  et  Sudotnitiras 
favillas  in  magnas  restaurari  mirabimur  urbes.Hnc 
esl  spargere,  hoc  colligere  lapides.  fcccLEsiA  Aiiter 
est.  Vos  enim,  o  Judsei,  vos  hic  credo  fignrari,  vos 
eslis  lapides  duritia  quidem  cordis.sed  non  naturae 


cum  veniet  Messias  {Joan.  iv),    et  restituet    omnia  D  condilione,  ad  nullum  virtutis  opus  habiles.ubique 


nobis  (M,itth.  xvu).  Ita  plangendura  :  ita  mihi  sal- 
tandum  reor.  Ecclesia.  Quol  sit  tibi,  o  Synagoga, 
et  mihi  tempus  plangendi,  et  tempus  saltandi,Do- 
ininus  noster  beue  in  EvangeKo  docet.qui  incredu- 
litatem  et  duritiam  admirans  Judaeo^um,  ait  :  t.ui 
generatio  ista  simili^  eritl  Similis  est  pueris  quicla- 
munt  cowvis  suis  dicentes  :  Lamentavimus  vobis  et 
non  planxistis,  cantavimus  vobis  et  non  sallastis 
(Matlh.  xi).  Pueri  isti  doctores  snnt  sancti,  pueri 
propter  simplicitatem  appellati-  Judaei  pueri  sensu 
et  lego  natura?  coaevi,  dumillis  cantantibus  et  pras- 
dicanttbus  audircat  verbasalutis,credere  noluerunt 


spargimini  tanquam  vilps  per  plateas  et  compita. 
Erit  lamen  colligendi  vos  tempus,  quia  poiens  esl 
Deus  de  lapidibus  suscitare  /ilios  Abrahx  (Matth.n\), 
molitos  prius  moribus  Abrahae,  Si  enim  fuerit  nu- 
merus  eorum  sicut  arena  maris,  reliquix  salvse  fient 
(Rnm.  ix).  Praeterea  lex  scripta  in  tabulis  lapideis, 
vos  facit  esse  lapides,  sive  lapideos,  vos  spargere 
lapides  cogit.  Nonne  durus  lapis  est  hoc  prsceplum 
legis  :  Qui  hoc  et  illud  fecerit,  n.orte  moriatur  ? 
(E.rod.  xvin  et  alih.)  Nonne  durus  lapis  est  :  Oculum 
pro  oculo,  rientpm  pro  riente  restitues  l(Exod.  xxi.) 
Tempusest  colligendi  hos  lapides,atque  reponendi, 


1225 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIBEK.  UNUS. 


1220 


quia  claroat  Evangelium,  misericordiae   et  pietatis  j^  et  alius  modus  acquirendi,  et    perdendi.    Acquiro 


visceribus  plenum:  «Nolo,»  ait,«mortem  peccatoris 
sed  magis  ut  convertatur  et  vivat  »  tEzecfi.  _vm). 
Nonne  vos  Jesum  tentare  vulentes.voluistislapidare 
mcecham  mulierem  ?  Sed  Dominusjuste  pius  et  pie 
justus,  ratione  vos  conclusit,  et  colligens  lapides  et 
ream  absolvit,  legisque  preecepta  non  resolvit 
(Joan.  vni).  Hocest  spargere,  hoc  colligere  lapides. 
«  Tempus  amplexandi,ettempuslonge(ieri  abam- 
plexibus.»SYNAGOGA.Tempus  amplexandi,ettempus 
longe  fieri  ab  amplexibus  ostendit  Dominus  per 
Jeremiam,  qui  jussus  solvere  de  lumbis  suis  lum- 
bare.solvitetabsconditin  Euphrate  magno  {Jer.xm), 
post  longum  tempus  jubente  Dnmino  recepit  totum 
putridum,  et  nullis  aptum  usibus,  et  reddens  cau- 
sam,  cujus  ante  dederat  figurarn  :  sicut  lumbare,  _ 
ait,  arctius  ambit  lumbos,  sic  filios  Israel  ampliori 
compleclebar  ililectione,  ut  essel  mihi  populus,  et 
ego  essem  eorumDeus.-postquam  autemcomputruit 
vitiis  et  peccatis,  et  a  me  reeessit,  a  lumbis  et  cor- 
dis  mei  complexibus  illum  elongans,  abeolongius 
ipse  recedo.  Ecce  tempus  am|ilexan'li,  et  tempus 
longe  lieri  a  complexibus.  Ecclesia.  Et  nos,  si  bona 
fecerimus,luml>are  procul  dubio  erimus.  Si  amave- 
rimus  eum.ipseamabitnos.  Si  vero  1'cediet  putridi, 
nec  diligimus  eum,  nec  dil.gimur  ab  eo.  Tempus 
quoque  luit  amplexandi  apud  te,o  Synagoga.quan- 
do  vigebat  illa  sentenlia  :  «  Crescite  et  muliipliea- 
mini.etreplete  terram  »  (Gen.  i).  Nunctempus  suc- 
cessit  longelieri  a  complexu,direnle  Apostolo:  «  Qui 
habentuxores,tanquamnon  habentessint»  (lCor.w 


terrena,et  curis  dedita  activae  vitae  invigilo  studio- 
sius  ;  dum  vero  tangor  amore  contemplativffl  vitae, 
gaudeo  perdere  omnia  acauisita  pro  Christo,  cujus 
ainore  su?piro,dicoque : « Trahe  me  post  te,curremus 
in  odoremunguentorumtuorum  ■  (___...  i).Estetiam 
alius  «  perdendi  »  modus,qui  in  Evangelioscrihitur: 
«  Qui  amat  animam  suam,  perdet  eam,  et  qui  odit 
anirnam  suam  in  hoc  mundo,  in  vitan:  aeternam 
custndit  eam  »  (Joan.  xn).  Magna  et  mira  senten- 
tia,  quemadmodum  sit  hominis  in  animam  suam 
amor,  ut  pereat,  odium  ne  pereat.  Si  male  amave- 
ris,  tunc  odisti  ;  si  bene  oderis,  tunc  amasti.  Fe- 
lices  qui  oderunt  custodiendo,  ne  perdant  amando. 
Hoc  fuit  tempus  aquirendi  et  perdendi. 

«  Tempus  custodiendi.et  tempus  abjiciendi.»  Sy- 
NAGOGA.Quam  gratum  etquam  gloriosum  mihitem- 
pus  erat,quando  ille  qui  non  dormit  neque  dormi- 
tal,  custodiebat  me  (Psal.  cxx),  quem  qui  babet 
cuslodem,  nihil  potest  sinistri  facere,  qui  habet 
custodem,  non  potest  deviare  1  Sed  quoniam  venit 
tempus  (Psal.  ci)  abjiciendi,  propter  iniquitates 
meas  ille  abjecit  me  :  sanctorum  custodias  angelo- 
rum,  quos  ne  a  malis  angelis  premeremur,  nobis 
prsfecerat,  jam  removit.  Propterea  a  custode  meo 
destituta  ur,dique.premor,spernoret  abjicior,  pro- 
jecta  vilioralga.  Sic  est  tempus  servandi ;  sio  tem- 
pus  proiiciemli.  Ecclesia.  Est  mihi  quoque  gratum 
et gloriosissimum  tempus,quo  in  se  credentes  sem- 
perChristi  servat  gratia.  Servat  intrantes  et  egre- 
dientes  ;  ingredientes  ad  se,  cum  credimus  ;   egre- 


,  —  _ , —         ,.       _ __,.__ __, 

Siautem  voluenmus  ad   altiora  ascendere,  videbi-  ^  dientes,  cum  de  corpore  isto  solvimur.  Est  tempus 


mus  sapientiam  arnplexari  amatores  suos  (Honora 
quippe  eam,  ait,  et  amplexabitur  te[Pro._r/).  iv]), 
intraque  ulnas  suas  et  gremium  strictiore  eos  le- 
nerecomplexu.  Porro,  quia  non  potest  humanus 
animus  semper  in  sublime  tendi,  et  de  divinis  et 
altioribus  cogilare,  nec  jugiter  in  contemplatione 
esse  rerum  ccelestium,  sed  interdum  necessitati- 
bus  corporis  indulgere,  propterea  tempus  cst  am- 
plexandi  sapientiam,  et  eam  strictius  continpndi, 
et  tempus  relaxandi  mpntem  ab  intuitu  comple- 
xuque  sapientiae,  ul  cura.  corporis,  et  his  quibus 
vita  nostra  absque  peccato  indi^et,  serviamus. 
Ecce  tempus  amplexandi,  et  tempus  longe  fieri  a 
complexibus. 


ut  abjicias,  et  ut  abjiciaris.  Abjicias  credentes  in 
Cliristo  persequendo  illos  ;  ab.jiciaris  a  Christo,  et 
a  regno  caelorum,  a  quo  jamdiu  530  cecidisse  te 
opera  clamant  tua.  Sic  e9t  tempus  servandi,  et 
tempus  projiciendi. 

«  Teinpus  scindendi.et  tempus  con9uendi.»  Syna- 
gog t.Teropus  scindendi  fuit.quando  Jeroboam  scin- 
dens  me  de  uno  corpore  inaequalesfecit  partes  :  di- 
viso  regno,  sicut  uncia  assem  dividit  ;regi  Samariae 
dexan9  concessii  ;  Jerusalem  sexante.n  retinere  vix 
potuit  ;  S_maria  decem  tribubus  praelata  superbit  ; 
Jeruealemduabus  praslataesttribubus  (///  Reg.  xi). 
Sic  |>opulus  toto  orbeolim  fama  diffusus  et  glorio- 
sus.non  tantummodo  regno.sed  etiara  toto  nomine 


«  Tempus  acquirendi,et  tempus  perdendi. »  Syna-  D  a  cultura  et  cognilione  Dei   abscissus  est.  Verum- 


GOGA.TempusacquirendifuitJudaeis.quando  vigebat 
in  eis  certa  spes,  et  certa  fides,  cum  adjuti  meritis 
sanctorum  Patrum,  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  viclis 
et  expulsis  Chananaeis,  terram  possessionurr  eorum 
sibi  acquisierunt.Postea  tempusvenitperdendi.cum 
reliclo  Deo  suo,  qui  eos  eduxerat  de  yE.ypto,  ab 
hostibus  suis  ca_si  sunt,  pt  expulsi.  Hoc  fuit  tempus 
acqnirendi  et  perdeudi.  Ecclssia.  0  rrir.ibile  tera- 
pus  et  miserabile  !  Mirabile  quidem  nobis,  vobis 
miserabile.Hoc  uno  temporis  rnnmento  concurrunt 
et  no^tra  salus,  et  vestra  perditio,  cum  perdis,  ac- 
quiro  ;  cum  gemis,  exsulto  ;  cum  cadis,  resurgo. 
Moreris  inlideliute,  vivoego  fide  et  credulitate.  Est 

PATfiOL.    CLXVIII. 


tamen  tempus  suendi  spondent  nobis  patriarchae  et 
propheta.,  quoniam  a  quatuor  ventis  non  esse  con- 
gregandos,et  in  Jerusalem  regnaturos  prfedixerunt, 
Sed  ista  tam  longa  spes  pene  me  facit  exspem.Nam 
speg  quae  differtur  afffigil  animam.Hoc  est  tempu9 
scindendi,  el  tempus  consuendi.  Ecclesia.  Esto  ut 
dicis,  o  Synagoga  :  sed  illa  sessio  amplius  te  des- 
truut.amplius  attnvit,  quandopro  vita  mundi  mo- 
riente  Uomino  nostro  Jesu  Christo,  «  velum  templi 
scissum  est  [Matth.  xxvn),  et  nudata  sunt  omnia 
mystica  lempli,  qua.  lex  celabat  Mosi  tecta  vela- 
mine.  Scissura  quoque  petrarum  lapidci  te  cordis 
esse  oslendit,et  a  Deo  scissamet  a  membris   illius 

39 


[227 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


1228 


projectam.Nobis  vero  tempus  scindendi  et  tempus  R 
consuendi  est,  cum  gratia  Christi  scindens  velamen 
Mosi,  qnam  Ux  velala  celabat,  plano  revelat  ser- 
mone.  Scindit  ipse  et  consuit,  quod  nullus  alius 
scindere  possit  :  scindens  quippelegem,  Evangelii 
mihi  vestem  consuit,  exemplis  a scissa  lege  acceptis 
Lex  est  vestimentum  vetus,  cui  non  est  aptanda 
commissura  novi  panni,  ne  pejor  fiat  scissura 
{Matth.  ix).  Confundit  enim  vestimentum  vetus  novi 
panni  reparatio.  Scindunlur  et  veteres  utres,  quos 
lex  luaconsuit,  si  nova  musta  conservanda  recepe- 
rint :  nova  lex,  quam  Christus  dedit,  novos  utres 
fecit,  quibus  nova  et  candida  musta  Evangelii  ser- 
vanda  sunt.  Hoc  tempus  scindendi  et  consuendi 
significabat,  quod  Dominus  in  Evangelio  aieliat  : 
«  Alias  oves  habeo  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili,  et  g 
illas  oportet  me  adducere,  et  vocem  meam  au- 
dient  et  fiet  unum  ovile  et  unus  pastor  »  (Joan.  x). 
Hoc  est  lempus  scinriendi,  et  tempus  consuendi. 

«  Tempus  tacendi,et  lempus  loquendi.»SvNAGO- 
ga.  Tempustacendimihiest.quoniamcunciatacenl, 
lex  ipsa  tacet,  legis  auctor,  et  legis  dator  tacet,  ira- 
tusquepropter  peccata  meacunctos  facit  illetacere. 
Non  est  dux.non  est  rex,  non  est  propheta,  non  pa- 
triarcha.per  quos  solebant  mihi  verba  Uei  signifi- 
cari.Jam  mihinullus  videtfutura,  nullus  praeterita 
commemorat  Quis  duxcantatepinicia  ?Tacentcun- 
cla,qu33  per  allegoriam  significandam  prasignabant 
mihi  recte  vivendi  normam.Non  stola,  nun  oleum, 
non  est  thus,non  holocaustum  :  non  sonat  tuba  pro 
bello,  non  buccina  pro  jubilaeo  ;  nulla  ciihara  pro 
mei  memoria  dulc'.  cantu  audienies  laehficat.  Muta 
diu  tui  :  sed  erit  tempus  luquendi.quando  Messias 
veniet  mea  summa  voluptas.  Tum  prae  laetitia  solula 
lege  nalurae,laudes  Crentoris  sui  omnis  creatura  lo- 
quelur.  «Tunc  saliet,  sicut  cervus,claudus,et  clara 
erit  lingua  mutorum.Monlesetcolles  cantabuntco- 
ram  eo  laudem  :  et  oinnia  ligna  silvarum  plaudent 
manu  »  (Isai.xs.xv,  Lvl.Taletempus  tacendi  1'uitmi- 
hi.et  taleloquendi.  Ecclesia.  Ego  vero  reorPytha- 
goricos.quorum  disciplinaest  tacere  perquinquen- 
nium,  et  postea  eruditos  loqui,  hinc  originem  sui 
traxisse  decreti.  Discamus  itaque  et  nos  prius  ta- 
cere,  ut  postea  ad  loquendum  ora  reseramus.  Si- 
leamus  certo  tempore,  ad  praeceploris  eloquia  pen- 
deamus:nihil  nobis  videalur  rectum  esse  nisi 
quod  discimus,  ut  post  multum  silentium  de  dis-  D 
cipulis  efflciamur  magistri.  Tale  tempus  tacendi 
fuit  mihi  et  loquendi- 

«  Tempus  dilectionis,et  tempus  odii.  »  Synagoga. 
Heu  1  quantis  variortemporum  discursibus  !  Quam 
beuegaudebam.quandoleropusdilectionisagebam! 
Abraham  pat^rmeus  Domino  me  conjunxit  aman- 
dam,  et  Deus  Jacobjam  tunc  reprobato  Esau,  non 
merito.  sed  gratuito  rre  ccepit  amore.  Ex  illo  pio 
dominantis  amore,  dignatam  me  prfeponebam  cun- 
ctis,  mihi  sola  placebam,  utpote  dilect*  Deo  prae 
cunctisgenlibus.mirabilis  orbi  lege  nova,sacrisque 
novis.  Quanto  cordis  amore  me  dilectam    tenebat, 


qui  dicebat  :  «   Qui    tangit   vos,    tangit    pupillam 
oculi  mei  !  »  (Zach.  n). 

«  ...  Sed  quid  non  tiuneamus  amanies  ? 
«...Quid  perpetuum  quis  credat  in  ordine  rerum  ? 
Tanta  dilectio  penit,  tantus  relriguit  ignis,  vix 
inler  sopitos  cineresparvularemansitscintilla,unde 
levis  se  resuscitat  ignis.  Plena  sum  malis,  addicta 
odiis,  gravata  periculis.  Sic  amoris  mihi  tempus, 
sic  fuil  odii  tempus.  Ecclesia.  Natura,  imo  Deus 
auctor  naturs  praacipit,  ut  nos  invicem  diligamus, 
sicut  ipse  dilexit  nos(Joan.  xui).  Sponsa  virum, 
vir  amet  sponsam.  se  mutuo  fralres  ;  patres  filii.et 
filios  parenles  ;  jubet  ul  per  alfectum  dilectionis 
omnes  sociemur  in  unum.  Proximus  meus  sit  mihi 
alter  ego,  sit  amicus  amico.  Mandato  novo  Deus  sic 
nos  nobis  unit.  Quamodo  his  sequatur  tempus  odii, 
Uominusindicstdicens  :  ><  Siquis  venit  ad  me.etnon 
odit  palrem,aut  matrerr,,aut  uxnrern,  aut  filios,  aut 
agros  propter  nomen  mcum,  non  potestmeus  esse 
discipulus  »  (Xuc.xiv).  Haec  nova  lex  est,  ut  quod 
amas  odio  insecteris,  ainare  quod  odis.  Si  pater  aut 
mater,  si  sit  tibi  soror  aut  frater,  qui  sit  virtuti 
contrarius  atque  saluti,  iste  odio  tibi  sit,  nullo  co- 
lalur  amore.  Quid  amicius  pede,  manu  autoculo? 
o  Si  ille  scandalizat  te,  erue  eum  et  prejice  abs 
te  »  [Matih.  v).  Vel  certe  tempus  amandi  legem.el 
ea  quss  a  lege  fuerant  imperata,  circumcisionem, 
hostias,  Sabbatum,  neomenias,  et  tempue  odieudi 
eam  Evangelii  gratia  succedente.  Sic  amandi  mi- 
hi  tempus,  sic  fuitodii  tempus. 

«  Tempus  belli,  et  teaipus  pacis.  »  Synagog*. 
Heu  mihi  !  qui  nescit  tempus  belli? 

«  Causas  bellorum,  seriem  per  bella  malorum,» 
si  quis  velitscire.bunc  pigebit  me  vidisse.quod  nihil 
reliqui  est  de  priuriprosperitate.Solateneor  spe.sed 
angor  ea  nimis  longa.  Cum  venerit  Messias,  quando 
aureaerunttempora.taniaerit  pax,qua)  fereomnem 
fidemsuperabit.Tuncpraetermullaaliacommodafe- 
licisvitae.fietquod  Isaiasnobilisprophetadicit:  «Ha- 
bitabit  lupus  cum  agno,  et  pardus  cum  hcedo  accu- 
babit ;  vitulusetleo  et  ovis  simul  niorabunlur,  et 
puer  parvulus  minabiteos  ;  vitulus  et  ursus  pascen- 
tur  simul,requiescent  catuli  eorum,et  leo  quasi  bos 
comedetpaleas.etdeleclabiturinfansabuueresuper 
foramen  aspidis,  etin  caverna  reguli  qui  ablactatus 
fuerit  inanumsuam  mittet  »(hai.  xi.lxv)  Ecclesia. 
Hoc  vero  satis  nobis  mirabile  et  venerandum  est, 
quudllominusJesusnoslerpax.etnostrumgaudium, 
tempora  belli  praeponit  temporibus  pacis,  dicens  : 
«Non  veni  pacein  mittere.sed  gladium  »  (Matlh.  x). 
Gladius  iste  districtus  et  durus  lempore,  omnes 
alfectus  cordis  et  corporis  separat  movenles  bella 
contra  se  et  contrasalutem  suam.  Propterea  dicit  : 
«  Venienimseprtrare»(z()((/.),etc.Paulusaposiolusin 
hoc  procinctu  belli  ac  pacis,  scuto  fidei,  et  lorica 
spei,  galeaque  salutis,  nos  accingendos  esse  prs- 
munit,  ut  possimus  contra  spirituales  nequitias 
resistere  (Ephes.  vi).  In  hoc  procinctu  quot  turmas, 
et  quol  cohortes  septemplex  ducat  exercitus,  bene 


1229 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.   —  LIBER  UNUS. 


1230 


notumesl  illis,qui  septem  capitalibusobstanl  vitiis.  A  veterno,  ista  nostris  oculiset  anirpis  videnda  tradi- 


Cum  talibus  ;no  lo  colluclantps,  tempus  bell  ha- 
bemus;  le.mpus  vero  paris  tribuet  nobis  victo- 
rinm  531  cum  dehellalis  vitiis.quae  contrahit  usus 
carnis,  pax  erit  in  terra  nostra,  ubi  erit  summa  li- 
bertas  et  summa  voluiitas.  Propterea  laHi  cantabi- 
mus  :  ii  Charitas  Dei  dilfnsaest  in  coidihus  nostris» 
(Rjm.  vi.  Unde  '?  Interroga  hurrearium  Dominicum, 
pprSpiritum  sanetumqui  datusestnoliis.  Si  prgo  di- 
viterr,  aliquem  bospitio  su^cipias.paleris  angustias  ; 
ubi  manens,  tu  nnn  vides  ;  ubi  illi  lectus  paretur, 
ubi  conjux,  ubi  filii,  ubi  familia.  Quid  agn  ?  inquis, 
quo  eo  ?quomigrabo?Suscipe'iivitemSpirilum  Dei, 
dilataberis,  non  angustiaberis  ;  dices  hospiti  tuo  : 
«  Dilatasti  gressus  meos  »  (Psnl.  xvu);  quando  hic 


dii,  ut  qui  sibi  arrogat  artem  dispulandi  et  di«ce- 
ptandi,hino  proDonat,  inde  assumens  concludat,  et 
quidquid  fecit  Omnipotens  et  permanet  ab  svo  in 
apvnm.niillus  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum  ejus, 
medilando  vel  oculo  cordis,  vel  verbo  colligat  oris. 
Sunt  plures  artes,  ars  qua-que  suo  usu  valet.  Gram- 
inatica  prima  est.qnam  nos  litteris  instruit  et  casi- 
bus.Quantum  valet  ars  cantnndi,  quanlum  nume- 
randi.musica  novit  et  arithmetiea.Astronomia  me- 
titur  stellas,  gpnmetria  terras.  Extendit  rbetorica 
dfXtram,  dialeclica  claudit.Sapientia  ergo  domum 
suam  sepit  spinis.Si  repere  volo  pereas  (quis  enbn, 
mihi  portas  aperiat)  rependodistendor;  spinis  pun- 
gor,si  transeo.  Tam  plurimas  artes  pluribus  ango- 


non  eras,    angustias   patiebar  ;    implesti    cellam  g  ribus  illi  investigabant,qui  causas  discutiebant,  ut 


raeam,at  non  imoexclusisti,sed  angustiam  meam. 

Suscipe  hospitem  istum,  et  non   sit   hospes  quasi 

de  transeuntilms.  Non  enim   debet  dare  disceden- 

do  ;  veniens  habitet   in    te,  et    dabit.  Ipsius   esto, 

non  deserat  le,  non  inde   migre.l.  Tene  ilium  om- 

nino,  et  dic  ei  :  Domine  Deus  noster,  posside  nos. 

Vers  9,1 1. —  «Quid  habet  ampliushomo  delabore 

suo  ?  Vidi  altlictioneni.quam  dedit  Deus  filiis  homi- 

num,ut  distendantur  in  ea.Cuncta  fecilbonnin  tem- 

pore  suo.et  mundum  tradidit  disputationieor-.im,ut 

non  inveniat  homo  opus,quod  operatus  esl  Dpiis  ab 

initio  usque  ad  finem.»  Quis  melius.qnis  aeutius  vi- 

dii  Ecclesiaste,  quam   data  sit  bnminibus   afflictio 

mentis,  qui  distendunturjusto,  volenb  s  scire  qua3 

sunt  supra  se?Illeraente  distractus  ppr  omnemcre- 

•  ■  .    t 

aturam,cujus  cor  erat  sicut  arena  mans,  quamvis  ' 

usquequaqueelevatus.quamvis  permultaretractus, 

tam  latam  mentem  non  potuil  eo  distendere  et    ex- 

lendereutomniasciretquaeagitsapientia,  «etsuavi- 

ter  disponitomnia»(Sn/).vin).Quod  quiaminimapo- 

tuit,  nequenossenos  pulavit,  deterretabinveniendo 

fessos  qusrendo  Tempure  suocuncla  hona.noncun- 

cto  lemporecuncta  bona  perlec.il, qui  lecitqu.ecunquo 

bonasunt.SuntquffiJainbnna.nectimenbondSunt 

nisi  tempore  suo  fiant.  Sunt  bona,  nec  tamen  bona 

sunl  cisi  bene  fl.mt.  Propterea  el  comicus  ait  (12)  : 

«  Oinne  tulit  punctum  qui  miscuit  utile  dulci 
Omne  leret  punctum  qui  tempons  mspicit  usum, 
Et  scit  personas  dare  convenientia  cuique.  » 

Quae  bona  sint  per  se,  quae  utantur  causativa,  cur 


quodDeus  facit,  sed  tam  verbis  quaerere  possint  : 
Quare  putas  hoc  Ecclesiastes  dixerit  ?Ut  victusho- 
mo  suspiciendo  factorem  suum,  cujus  non  potest 
opus  penetrare,  sciat  esse  colendum.et  perfectum 
facturae  factoris  amplectatur  honorem. 

Vers.  12,13  —  ii  Et  cngnovi  quod  non  essetmelius 
nisi  lietari,  et  facere  bene  in  vita  sua.  Omnis  enira 
homo,qui  comedit  et  bibit,et  videt  bonum  de  labore 
suo,  hoc  donum  Dei  est.  »  Qui  carnaliter  accipiunt 
quod  signat  lilterH  ista.illi  piilantoreEcclesiasliseos 
esse  locutos.  qui  summum  bonum  credunt  carnali- 
bns  uli  deliriis."  quorum  Deus  venter  est  »  (Pliilipp. 
n i).  Non  aliis  alluduntsibi  verbisEpicurei,dicenles  : 
«  Manducemus  et  bibamus,cras  enim  moriemur  »  (/ 
Cor.xv)  Brevi  victuri  tempore.nunc  luxuriando  biba- 
mus.  Non  est  gratiosa  brevi  vitae  longa  spes  futuri. 
Ad  tales  enim  epulas  non  nos  provocat  Ecclesiastes, 
sedpra;cipitnobisaliasSalomonedicente:<iTuautem 
describe  ea  tripliciter,in  consilio,  et  scientia,  ut  re- 
spondeasverbisveritatishisq<:irroponunttibi»(Pr0». 
xxxn).  Triplex  in  corde  nostro  descriptioet  regula 
Scripturarum  est,  prima  ut  intelligam  juxta  histo- 
riam,  secunda  juxta  tropologiam,  tertiajuxta  intel- 
lifientiam  spirituale.m.In  historiaeorum  quae  scripta 
sunt  ordo  servatur.  in  tropnlogia  de  liltera  ad  ma- 
jora  consurgimus,el  quidquid  in  priori  populo  car- 
naliter  lactum  est.juxta  moralem  interpretamur  lo- 
cum.et  ad  anima;  nostrae  emolumenta  convertimus. 
In  spirituali  theoria  ad  sublimiora  transimus,  ter- 
rena  dimittimus,  de  futurorum  beatitudine  et  cce- 


bona  sint,  quando  bona  sint,  qualiter  bona  sint,  si  [)  leslibus  disputamus,ut  prisentis  vita:  praemeditatio 


quis  velit  scire  et  omnia  disculere,illum  angorcor- 
dis  gravai  et  alfltctio  carnis.Rsrum  omnium  naturas, 
et  naturarum  causas,  et  rationes  quas  a  principio 
Deus  operatus  e>t,hanc  scilicet  mundi  molem,  cceli 
cameram,[iondus  terra?,  vel  dependentis.  pensumve 
sedentis,  orlus,  occasus.discursus,  reeursus  stella- 
rum,seplem  errantia  contra  aplanen,  lulmina,ven- 
torum  flaius,  Iragorpm  to;iitrus.  postrpmo  quaecnn- 
que  L)ei  fecit  sapiemia  quis  h"ino  ratione  duectus 
reperire  qneat  quomodo  subsistanl,  quare  et  quo- 
modo  fiant  ?Non  passus    Deus  non   desidiae  torpore 


umbra  sit  futuraebeatitudinis.  Itaque  licet  affectum 
ventricolarum  monstraverit  Ecclesiastes,  nihil  ta- 
men  melius  esse  docet  quam  laetari  in  vitasua,  et 
exerceri  in  faciendisbonis.et,secundumApostolorum 
«  babentesvicttim  et  vestitum  his  contenti  simus  » (/ 
77m.vi),etquidquidsuprahabPrepossurnus,in  paupe- 
ribusnutriendis,et  egentium  largitateconsumaious. 
Porro  quia  raro  Domini  verus  est  cibus,  et  sanguis 
eju*  verus  est  potus  (/.««.  vi),  juxla  anagogen,  hoc 
solum  habemus  in  hoc  saeculo  bonum,  si  vescaraur 
carne  ejus.et  cruore  potamur,  non  solum  in  myste- 


(12)  Horal.  Ari.  poet.,343.  Posteriores  duo  versus  forsan  Ruperti  ipsius.  Edit.  Patrol. 


1231 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1232 


sed  etiam  inScripturarum  leclione.verusenim  A  quaefuerunt.  Quodsividenturperconditionemmor- 


uibus  et  potus,  qui  ex  Verbo  Dei  sumitur,  scientia 
Scripturarum  e^t.  Si  er^'0  quoliescunque  effundi- 
tur  sanguis  Christi  in  remissionem  funditur  peccato- 
rum.debesillum  accipere,  ut  semper  libi  peccata 
dimittantur.  Qui  semper  peccas,  semj-er  debes  ha- 
bere  medicinam.  Praedicare  autem  quod  accepe- 
ris,  non  est  superbia,  sed  devotio.  Si  quotidianus 
est  panis,  cur  post  annum  illum  sumis,  quemad- 
modum  Graci  in  Orienle  facere  consueverunl? 
Accipe  quotidie,  quod  quotidie  tibi  prosit.  Sic 
vive,  ut  quotidie  merearis  accipere.  Sicul  verusest 
Dei  Filius  Dominus  noster  Jesus  Christus,  non 
quemadmodum  homines  per  gratiam,  sed  quasi 
Filiua  ex  substantia  Patris,  ita  vera  caro,  sicut  ip- 
se  dixii,  quam  accipimus,  et  verus  est  potus. 

Vers.14,15.—  «  Didici  quod  omnia  opera.quae  fe- 
citDtus,  perseverent  in  perpetuum,  nonpossumus 
eis  quidquam  addere,nec  auferre,queB  fecit  Deus  ut 
time.itur.  Quod  lactum  est.ipsum  permanet.quaefu- 
turasunt.jam  fuprunt,etDeusinstauratquodabiit.  » 
Multa  multi  super  lsta  riisputaverunt,  multum  di- 
versa  dive^si  sapuerunt.  Qnidam  dum  viderent  non 
respondere  causas  rerum  causis  meritorum,  mala 
bonis,  et  bona  malis  s»pe  provenire  omnes  nullo 
meriti  discrimine  pari  sortegaudere,vel  gravari  clade 
pari,  victi  factoris  consilio,  et  omnia  ad  oculum  in- 
telligentes,  incerti  dubitabant,  imo  vero  negabant 
esse  Deum,mundumque  regi  casu.non  providentia. 
Alii,quos  ratio  meliuscula  532  docebat,  ex  causis 


tis  perire,  non  pereunt,  quia  rursum  rediviva  sue- 
crosrunt,  et  nihil  in  perpetuum  interit,  sed  renasci- 
tur,et  quasi  cum  quodam  fenore  reviviseit.  Si  au- 
tem  istud  de  cunctis  quaein  munrio  sunt,dicitur,  de 
hoiiiineniilladubitatioest.quinrriortuusrenascatur. 
Vers.  16,  17.  —  ii  Vidi  sub  sole  in  loco  judicii  im- 
pietatem,  etin  loco  justitiae  iniquitatem.  Et  dixi  in 
cor.le  meo  :  Justumetimpium  judicabit  Deus.ettem- 
pus  omnis  rei  tunc  erit.»  Tam  Irequens  est  sub  sole 
ista  vanitas,  et  hoc  vitium,  quam  late  soleai  co- 
gnoscimus  lucere  perorbem.  Gentes  et  populi,  pro- 
vinciae,regna,vel  urbes,  omnisque  super  hoc  expo- 
stulatorbis.quoniam  impius  et  iniquus  rex  sodetin 
soliojudicii  Quid  enim  est  pejus  rege  iniquo?»  Ho- 
R  norregisjudicium  diligit » (P4«(.xcni),et  econlrario 
illo  pravorum  rationibus  corruptus  judicatimpieta- 
lem.Haec  est  impietas.quasZacharias  hoc  modo  des- 
cribit,et  ait :  «  Haecest  amphora  egrediens,et  dixit  : 
Hic  est  oculus  eorum  inuniversa  terra.Etecce  talen- 
tum  plumbi  portabatur.et  eccemulieruna  sedens  in 
medio  amphorae,  et  dixit  :  Haec  estimpietas;etpro- 
jecit  eam  in  medio  amphorae,et  misit  massam  plum- 
beaminosejus  »(Zach.\),  etc.  Amphoraquam  alio 
nomine  oculum  appellavit,  intentio  illa  est,  de  qua 
Dominus  loquitur,  «  Si  oculus  tuus  fnerit  simplex, 
totum  corpus  tuum  lucidum  erit  »  (Matth.  vi).  Ergo 
oculus  nequam  intentio  mala  quam  habent  mali 
principes,  quando  opprimunt  justum,  quia  pauper 
est,etiniquumextollunt,quiadivesest.Notandurnau- 


rerum  cornprehendeiitcs    veritatera,    cognoverunt,   _  tem,et  sapienter  considerandum.quod  dicens,«  haec 

- j:j_: f. I  ..      .ni;nnn     ni.nnh      m/lduralnu  nplomnnnn,        ..   o  H  ll  i  .1  i  I        ,/    P  CT  PPrl  1  P  n  S      il    II  11  i  fl    n  TO  f  fi  C  tO 


quodidcirco  Deus  certa  ratione  cuncta  moderatus 
est,  eljussit  humanis  visibus  elementa  servire,  ut 
homines  h*c  videntesintelligantesseprovidentiam, 
ut  timeatur,  dum  ex  rerum  aequalitate,  cursu,  or- 
dine,atqueconstantiaintelliguntCreatorem.«Invisi- 
bilia  enim  a  creatura  mundi  per  ea  quae  facta  sunt 
intellectaconspiciunlur.seinpiternaquoquevirtuset 
divinitis  »  (Rom.  i).  Istorum  didascalis  consentiens 
Ecclesiastes,pliilosophatusestdicens:Cum  maximo 
«  didici  »  studio.neque  lioc  temere  finxi,  «  quod  om- 
nia  operaquae  fecit  Deusperseverentin  perpetnum  » 
tanta  integrit;ite,ut  «  non  »  possimus  »  his  quidquam 
addere  nec  auferre.»  Qui  rpgit  et  fecit  mundum,  cur 
h;ecomniafecit?Nimirum,iiuttimeatur,  »  ut  Dous 
verus  esse  credatur.Quare  timeatur?  Quia  Deus  est 


estamphora,  »  addidit,  «  egrediens,  »  quia  profecto 
illainiquitatisamphorapriusversitturintus.quando 
privatim  subditos  opprimuntinconventiculis,  etse- 
cretisconsultationibusatterunt.Quandoacoeptadam 
nandi  fiducia,  et  accepta  pecunia  publice  condem- 
nant,amphoraegreditur.Audianl  quicunque  praela- 
ti  sunt  hocexemplum.timeantpriusamphoraessela- 
tensinsecrelo,neposteasitamphoraegrediensinpu- 
blico.  Scriptumquippeest :  «Si  mordeat  serpensin 
silentio,nihilominu-habeti|uioccultedetrahil  »  (Ec- 
We.x).Et  Psalmisia  :  «  Egreriiebatur  foras,  et  loque- 
batur  in  idipsum  » (Psal.XL)  Talentum  autem  plum- 
bi  pondus  est  judicii.vel  damnationis,  magnum  uli- 
queetgravesecundummagnitudinematquegravedi- 
nemirreuiissibilisdelicli.idestcordisimpcenitcntis. 


LIU3     COSr;     l.ir;ijai.Ul.yUUlU      u.  ■.*•*,  wmmj.       .  ...... ,  IIUIIIIIIUIIII^UIUII^UVMUI^iuv^vvu.. J 

tGraecedicitur  Qiiz  id  est  limor.  Cum  ergo  timor  D  Nam  hujusmodidelictumimpietasesl.cujusperseve 


dic.turDeus,jnre  timetur  qui  Deusest.Deusergoso 
lus  perfeclus  est,  cujus  opusin  perpetuumperseve- 
ral,  nec  tamen  coaeternum  est  Creatori  suo,  quia 
Deusseternus  est  regnans  sine  tempore,  opus  vero 
pe.-petuuir.  est  manens  cum  tempore.  Quod  factum 
cst  ipsum  permanet.  Quie  futura  sunt,  jam  fuerunt, 
et  Deus  restauratquod  abiit,  vel  praeteritaet  prae- 
sentia  el  futura,  et  ip-a  fuerunt,  et  sunl,  et  erunt, 
universa  quae  cernimus.Sol  qui  nobis  oritur,  et  an- 
[,C  [uam  nos  essemus,  in  mundo  fuit,  et  postquam 
mortui  fuerimus,oriturusest.Solem  autemnoraina- 
vimus,  ul  ex  hoc  intelligamus  et  caelera  esse  eadem 


rantiam,qiiamhoriiequeinmultisvidemus,sessiomu- 
lierisin  medioamphoraa  congrue  significat.  Sedent 
namquehucusque  principeselrefiesmali  in  cathedra 
peslilentia:,proptermuneraquaeexcaecanietiam  ani- 
mossapienlium,damnantesjustum,justificantesque 
impium.Mirumverovaldequorietmulier.quseesiim- 
piet  is,sedebat  «in  medio amphorae,et  projecit eam in 
medio  amphorae,»  ut  littera  sonat,  quomodo  poterat 
projici  in  medio  amphorEe,  quae  sedebat  in  medio 
amphorae?  Sed  profecto  in  amphora  ista,  qua?  est 
peccatorum  persevernntia,  aliter  est,  quia  videhcet 
peccato  suo  nemo  traditur,  nisi  qui  se  trariiderit  ut- 


1233 


COMMENT.  1N  ECCLESIASTEN.    —  LIBER.  PNUS. 


12.U 


troneusjuxta  illud  :«  Et  dimisi  eos  secundum  de-  A  rupta  prims  conditioDis  naturae   peididit   omnp 


sideria  cordis  eorum  »  (P.mi/.  lxxx)  ;  et :  «  Qui  nocet, 
noceatadhuc  »  (Apoc.  xxn).  Nam  projicere  impieta- 
tem,id  est  impiam  animam.boc  est,  non  convertere 
eam.Quod  tunc  fit,  cum  ad  quartum  scelns  pervene- 
rit.sicut  in  Amos  Dominus  dicit :  «  Super  tribus  sce- 
leribusJuda,  et  super  quatuor  non  evertam  eum  » 
(/Imo.t.in.Primum  namque  scelus  est  malam  volun- 
tatem  habuisse.secundum  malurnquoque  opusper- 
petrasse,tertium  consuetudinemmali  operishabere, 
quartum  arguenti  legisivejustitiaeDei  repugnare,et 
verba profVrre  blasphemiae.Qualis  vel  quanla  quarto 
huic  sceleri,poena  debeatur,  significat  id  quod  di- 
ctum  est,  «  et  misit  massam  plumbeam  in  osejus.» 
Massa  namque  plumbea  sive  talentum  plumbi  pon- 


posteritatem  hsredem  peccati  sui.Ejus  vicem  modo 
deQet  Ecclesiastes  :  «  Dixi,  »  inquit,  «  in  corde  mco 
de  filiis  hominum,»  quosgpnuerunt  illi  primi  homi- 
nes  Adam  et  E»a,  quod  nihil  reliquerunt  nobis  filiis 
suisillius  a?ternae  et  beatae  vitae.sed  culpae  baereie.-, 
et  harredespcenae  nosesseDeus  voIuil,utprobaret,  r-t 
monslraret  dorrinando  quid  essemus.quorum  palcr 
Adam  transgressus  Dei  praeceptum  Deus  esse  vo- 
luit.  Propterea  omnes  exsuperat  querelas  nostras, 
querela.Si  patres  nostrimanducaverunt  uvam  acer- 
bam,quare  dentes  nostri  alieno  cibo  obtupescunt  ? 
Saevae  addictus  murti  seraper  succumbo  labori.quid 
ergo  nisi  bestia  sum  ?  quid  plurisea  [o?sum  '?  Ortus 
et  occasus,  usus  vitae,  spiritus  unus  par  nobis  cum 


dus.utjam  dictum  est,  significat  damnationis,  vel  p  brutis  animalibus,  jure  ergo  locamur  utrique  sub 

•_j.____-.'___j__.j_i:___ :_» _ : _. k     -^.  siinu  .  Anililinnn       Sp.ln      nninnp     d  i  n;      hrnniiipm   cl 


judicii  Dei,quod  videlicet  impietas  hujus  amphorae 
irremissibilis  sit.testante  ipso  Dornino  :  «  Quia  qui 
dixerit  verbumcontraSpiritum  sanctum,»  id  estqui 
scienter  de  bono  dixerit  malum,  et  desperando  non 
pcenituerit,u  non  remittetur  ei.neque  in  bocsteculo, 
np'|ue  in  futuro  »  (.»/u(//i.xii).Quid  tandem  sunt  duae 
mulieres,qus  levaverunt  amphoraminter  coelum  et 
terram?OuasinProverbiis  mulieresnotashabemus, 
terram  ?  Duas in  Proverbiis  mulieres  notashabcmus, 
ubi  sic  scriptnm  est :  «  Sanguisuga.du_e  suntfiliaedi- 
cenies  :  AITer,  afler  » [Prov.  xxx).  Sanguic  enim  suga 
diabolus  est  habens  duas  filias,  luxuriam  et  avari- 
tiam  quae  assiduedicunt«  A(Ter,affer,»quia  utraque 
inex|jleblle9  sunt  et  insatiabilps.Isiae  babebant  alas 
quasi  milvi.id  est  superbiam  quasi  diaboli,  quia  vi- 
delicet,  sicut  in  Psalmo  scriptumest:  «  Tenuit  eos 
superbia,  operti  sunt  iniquitateet  impietate  sua  » 
(Ptal.  lxxii)  Qui  ergo  rejinare  malos,  bonos  defleo 
substare,  possem  jure  desperare,  possem  mala  de 
Domino  cogitare.  Sed  occurrens  hic  Ecclesiastes 
dicit,  quae  sapiens  debet  dicere  ad  talia.  Quicun- 
que  recalcitrat  contra  justitism  non  impune  feret, 
et  laborans  pro  juslitia  justam  aocipiat  mercedem. 
Judex  justissimus  orbis,  omnia  discutiendo  in  ge- 
nerali  judicio  dabit  justis  praemium,  injustis  vero 
talionem.  Tunc  erit  tempus  omnis  rei,  et  sub  justa 
lance  bonos  et  malos  librabit. 

Vers. 18-22.  —  «  Dixi  in  corde  meo  de  filiis  homi- 
num.ut  probareteos  Deus.et  ostenderet  similesesse 
bestiis.Idcircounusinterilu.  esthominis  et  jumento- 


aequa  conditione.  Sexta  quippe  dies  hominem  < t 
jumenta  vidit  simul  creari,  et  illa  prima  tnrrae,  de 
qua  quadrupedia  creatasunt.me  primum  fecit.pro- 
pterea  nos  et  pecudes  merito  ad  unum  revocamur 
locura.De  terra  facti  in  terram  suraus  pariter  redi- 
turi.  Spir.tus  autim  unde  venit,  aut  quo  vaiit? 
Qui9  videre  etjudicarepotuit  naturam  invisibilem  ? 
Dicunt  tamen  qui  se  jactant  scire  cau  sas  et  occultas 
rationps  rerum,  quod  spiritus  filiorum  Adam  sur- 
sum  ascendat.victurus  ibidem  semper  ;  aiunt  quo- 
que  quod  spiritus  jumf  ntorum  simul  cum  csroe 
solvatur,  aut  in  terram  descendat  penturus.  Sed 
quis  inde  venit,  ut  me  possit  de  non  visis  docere, 
quid  mihi  restat  post  mortem  ?  Haec  et  his  similia 
sub  ambiguo  dum  nutans  cogito  mecum,  tandem 
C  deprehendi  nihil  e>se  melius. 

Quam  carpendo  operum  frnclum  partemque  laborum 

Ducere  sollicitae  jucuuUa  oblivia  viiae 

Dum  licet,  el  tardis  se  nior-.  prucraslinat  alU  (13) : 

quis  enim  adducet  eum  ad  hoc,  ut  praesciat  illn 
quae  sibi  ventura  sunt,et  post  mortem  futura  ?  Ista 
miserantis  et  infirmantis  ab  ore  locutus,  sic  arguit 
Ecclesiastes  sensus  carnales.  Tu,  si  vis  spiritualem 
quasrere  sensum,  invenies  aliquid  quod  te  delectet 
quaesisse.  Quantum  enim  ad  spiritualem  intelligen- 
tiam  attinet,  quoniam  homines  etjumenta  saKos 
faciet  Dominus  (Psul.  xxxv),  et  in  alio  loco  :  «  Ju- 
menlum,  » inquit,  «  ego  sum  apud  te  »  (Psal.  lxxii), 
et  in  omnibus  prophetis  homines  et  pecora  in  Jeru- 


rum,etaequautriusqueconditio:sicutmoriturhomo,  D  salem  salvanda  dicuntur,  etimpleri    terram  repro 


sicet  illa  moriuntur.similiter  spirantomnia.etmhil 
habethomojumento  amplius,  cuncta  subjacentva- 
nitati,  et  omnia  pergunt  ad  unum  locum  ;  de  ter- 
ra  facta  sunt,  ut  in  terram  pariter  revertantur. 
Quis  novit.si  spiruus  filiorum  Alarn  ascendat  sur- 
sum.el  sispiritusjumentorum  descendat  deorsum? 
Et  cleprehendi  nihilesse  melius  quamlaetari  homi- 
nem  533  inoperesuo,ethance9separtemillius.Quis 
enim  eura  adducet,  ut  post  se  futura  cognoscat  ?  » 
Qui  voluit  esse  Deus  sciendo  bonum  et  malum  (Gen. 
m),  non  moriturus  si  de  ligno  vitae  gustasset,  cor- 


missionibus  pecorisetarmentis.quisscitutrumsan- 
ctus,qui  hominis  appellatione  dignus  est,  ascendat 
inccelum,  et  utrum  pcccator,  qui  jumentum  voca- 
tur,descendat  in  terram  ?  Fieri  enim  potest  pro  in- 
certo  vitae  hujus  et  lubrico  statu.ut  justus  concidat, 
et  peccator  exsurgat.  Et  nonnunquam  evecit,  ut  ra- 
tionabilior  et  eruditus  Scripturis,  idesthomo,  non 
circumspecte,  et  ut  scientis  sni  dignum  e.-t,  vivat, 
et  deducalur  ad  inferos  et  simplicior  quisque  atque 
rusticior,  qui  jumentnm  homnis  comparatione  di- 
catur  melius  vivat  et  martyrio  coronetur  etpara- 


(13)  Versus  mediub  Horatii  totus  (Sat.  lib.  n,  sat.  6,  vers.  52  ,  reliqui  duo  partim  Horatii  (ibid.,   vers. 
93,  97),  partim  auctoris  nostri. 


1235 


RUPERTI    ABBATIS  TUITIENSIS 


1236 


disi  sit  colonus.Sciunt  autem  et  gentiles  ex  parte.  A  hunc  locum  intelligunt,  meliores  eos  esse  dicentes 


quod  Ecclesiastes  noverat.  Mosenim  fuit  apud  Ro- 
manos,  in  celetratione  tnumphi,  inter  aquilas  vi- 
ctrices.pt  coronas  lauri,  inter  mulia  insignia  vento- 
sae  pompae,  ante  oculos  triumphantis  caudam  pree- 
ferre  animalis  fixam  super  haslam  pro  vexillo,  et 
posttergum  triumphantissedebat  lictor,  imppllens 
lalus  victoris.et  dicens  ad  aurem  illius:  «  Memento 
te  animal  esse,et  hominem  mortalem  »  In  his  desi- 
gnabant  qui  haec  faciebant.quod  cum  jumentis  sit 
nobis  quaedam  comparatio.  Quid  est  autem,  cun- 
cta  subjacent  vanitati  ?  Si  terra  vanitas,nunquid  et 
cceli,  et  angeli,  throni,  dominationes,  potestates, 
caeteraeque  virtutes  ?  Sed  quae  per  se  bona  sunt,  ut 
a  bono  Creatore  condita,  ad  comparationem  majo- 


qui  mortui  suot,  n\>  hisqui  vivunt.  Iketante  luerint 
peccatores,  viventes  enim  adhuc  esse  in  praslio,  et 
quasi  clausos  corporis  ergastulo  retentnri ;  qui  vero 
mortem  obierint,  jam  e^se  seouros,  et  pecrare  de- 
siisse,sicut  et  Joannes.cui  major  non  fuit  in  natis 
mulieruni  [Uatth.  xi),  minor  est  eo  quo  minus  est 
in  regno  coelcrum,  el  corpotis  onere  liberatus,  ne- 
scit  cum  Apostnlo  dicere :  «  Infelixego  bomo  !  quis 
me  liberabit  de  corpore  mortis  hujus  ?  »  liom.  vu). 
Meliorem  autem  esse  utroque  eum  qui  necdum 
natus  est,  nec  vidit  mala  quibus  in  mundo  homi- 
nes  deprimuntur,  animas  vero  nostras  antequam 
ad  corpora  ista  descendant  versari  apud  superos, 
et  tandiu  beatas  esse,  quandiu  ccelestis  Jerusalem 


rum   vanitas    appellantur,  verbi  gratia  :    Lucerna  g  a  choro  teneantur  angelico 


lampadis  comparatione  pro  nihilo  est,  lampas  ste!- 
I02  collatione  non  lucet :  Stellam  lunas  confer,  et 
casea  est  ;  lunam  soli  jtinge,  non  rutilat,  solem 
Christo  confer,  et  tenebrae  sunt.  «  Ego  sum,  •  in- 
quit,  «  qui  sum  »  (Ecntl.  m).  Oiiinem  igitur  crea- 
turam  si  Oeo  contuleris,  non  subsistit.  «  Ne  tra- 
das,  »  inquit  Esther,  «  sceptrum  luum  his  qui  non 
Bunt  »  (Esth.  xiv),  vel  idolis  sc:licet,vel  daemonibus. 
Cap.  IV,  vers.  1.  3.  —  « Verti  me  ad  alia,  et  vidi 
calumnias.quae  sub  sole  geruntur.et  lacrymas  inno- 
centiuai,et  neminemconsolatorem.necposseresiste- 
reeorum  violentiae.cunctorum  auxiliodestitutos.  Et 
laudavi  magis  mortuos,quam  viventes,et  feliciorem 
utroquejudicavi.quinecdum  natusest,  necvidit  ma- 
laquaesubsolefiunt.»Quiflebat  Iragilem  naiuraa  no-  p 
strae  condilionem,  etdolebat  psres  nos  esse  jumen- 
tis,  modo  flet  quod  non  simus  panlis  eonditionis, 
non  simus  contenti  !cedere  aequahs  vitaa.»  Vidi,»ait, 
•  caluiiniasquaesubcoelogeruntur,etlacryma?  inno- 
centium  ■  magis  indeoriri,  quod  nullum  merelur 
consolatorem,  et  nonqueatbona  vita  innocentis  re- 
sistere  peccalori,  sed  tota  in  lacrymis  sit  consola- 
tio  eorum  qui  soli  relicti  sunt.  <•  Et  laudavi  nngis 
mortuos  quam  viventes,  et  feliciorem  utroquejudi- 
caviqui  necdumnatusest.»  Ad  comparationem  n_ise- 
riarum,  quae  in  hoc  saeculo  morlales  premunt,  fe- 
liciores  judicavi  mortuos  quam  viventes,  secundum 
illud  Job  de  inferisdisputantis  :«  Ibi  requieverunt 
fessi  robore,  omnes  qui  viMcti  fuer.-int.  jam  securi, 
non  audientes  vocem  exaotoris  »  (Job.m).  Melior  au 


Vep.s.4.—  «  Rursutncontemplatus  sum  omnesla- 
bores  hominum,etindustriasanimadverti  paterein- 
viriia?  proximi  :et  in  hoc  ergo  vanitas,et  cura  super- 
flua  est.  »  Quid  amplius  invidise  vanitate  regnat  in 
orbe  ?  lnvidia,  qu;e  prima  fuit  mortis  via,  vix  di- 
gnata  parem,etnunquam  dignata  priorem.Satanam 
dejecit  de  coelo,  et  A  lam  de  paradiso,  ista  primos 
fratres  Cain  et  Abel  rommisit:  primo  Joseph,  post 
ipsum  Chnstum  534  vendidit.  Ista  Dalhan  et 
Abiron  contra  Moaoo  et  Aaron  commovit,  et  vivi 
descenderunt  ininlernum.  Nihil  gravius,  nihil  ne- 
quius,  nihil  justius  illa  est.  Quid  gravius,  cum  ple- 
rumque  oaalum,  quod  nesciat  aller,  invidus  ipse 
prius  patitur  ?  Quid  unquam  nequius,  quara  ridere 
nialis,  mcerere  alienis  bonis?  Si  doleas,  ridet,  do- 
lebit  econtrario,  si  riseris.  'Jjuis  unquam  febx  effu- 
gere  potuil  dentem  invidias  ?  Et  quid  ea  justius  ? 
Nihil  i ! la  inipune  operaiur  :  vindicat  ecim  in  so 
quidquid  in  me  peccaverit,  rodiiur  et  rodit,  quo- 
tiescunque  nequiter  invirius  odit.  «  Et  in  hoc  va- 
nitas,  et  cura  superflua  est,  »  ut  invideat  alter,  si 
sibi  bona  comparat  alter. 

Vers  5,6 — «  Siultuscomplicatmanussuas,et  co- 
medit  cjrnes  suas  tlicens:  Melior  est  pugilluscum 
requie,  quam  plena  utraquemanuscum  labore,  et 
alflictione  animi.  Nunc  videas  alium  alii  vano  suc- 
cumbere.Supra  luerat  conquestus,  qunniam  plen  us 
divitiarum  invidiae  vicmorum  esset  subjectus  :  mo- 
do  stulti  pigritantis  verba,  et  hahitum  rpponit.qui 
slulte  vitans  unum  vitium.cucnrrit  in  contraria,  in- 


temestiitroqup,viventevidelicetetdefuncto,qui  nec-  "  vidiam  lugienti  occurrit  ege?ta3,  causa  et  altrix  !a- 


dum  natus  esl.Alius  enim  adhuc  mala  patilur,  alius 
quasi  de  naufragio  nudus  evasit ;  porroqui  necdiim 
natus  est,  in  eo  felicior  est,  quod  necdum  mala 
mundi  expertus  est.Hoc  autem  dicit.non  quod  qui 
cecdum  natusest,  ante  sit  quam  nascatur,  et  in  eo 
felicior  sit.qui  necdum  corpore  praegravatus  est, 
sed,  quod  melius  est  omnino  non  esse,  nec  sensum 
habere  substanti;e,  quam  inleliciter  vel  esse,  vel 
vivere,  quomodo  et  de  Juda  Dominus  loquitur,  fu- 
turaejustormentasignificans:«Meliuserat  nnnnasci 
humini  illi  »  (Marc.xiv  ,quod  meliusei  fueritomnino 
nilesse,quam  aeternoscruciatus  perpeti.  Alii  altius 


mis,neque  abest  vilis  incuria.  Iste  est  merito  lapi- 
d  mdus  de  stercoribus  boum,qui  hyperbolice  come- 
dit  carnes  suas,  necoperatur  bonuin,  quod  exi/it 
usus  corporis.neque  inslat  bonis  quas  postulat  usu9 
animae.  lste  in  corde  suo  se  eonsolaturdicens  :  Di- 
ves  vitiis  atque  diviliisoneratus.pateat  invidiae,  p ■:- 
tiaiur  multa  pericula  de  suo  laboro  ,  ego  aliter  sa- 
pio,  meliuscule  mihi  procuro  :  «  Melior  est  pugil- 
lus  cum  requie,  quam  plena  utraque  manus  cum 
labore,  "  paupertate  mea  contentus  sine  cura  vi- 
vam,  ut  po^sim  longam  et  srcuram  ducere  vitain, 
absit  a  me  labor,  absit  contritio  cordis. 


1237 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIDER  UNU?. 


1238 


Cantabit  vacuus  coram  latrone  viator. 

(Juven.  Sat.  x,  vers.  22). 
Vers.  7.  —  «  Considerans  reperi  et  aliam  vanita- 
tem  sub  sole  :  unus  est,et  secundum  non  habet,non 
filium  non  Iratrem,  et  tamen  laborare  non  cessat, 
nec  satianturoculi  ejusdivitiis,necrecogitat,dicens: 
Cui  laboro  et  fraudo  animam  meam  bonis?In  boc 
quoque  vanilas  est.et  afflictio  pessima  »  Qui  curatet 
procurat  eis  quosnutrit  domestica  cura,  fratribus, 
et  uxori,  et  natis,  et  servis  suis,  illum  excusare 
videtur  pietas  naturalis  ;  sed  tainen  a  vanitate,  quu- 
niam  sunt  omnia  vanilas,  non  eum  absolvit,  quia 
praefert  terrena  coele^tibus.Cui  vero  natura,et  Deus 
naturae  omnes  affeclus  naturalis  pietatis  abscidit.ut 
fratres.nalos,  sponsam,  et   cbarosnon  habeat  pro- 


A  nis  oriantur.alternis  occumbant.  Nos  divina  revol- 
vamus,nos  ad  nostra  recurramus.«  Vae  soli.»  Aquo 
enim  consolabitur  solus  ?Abel  solum  frater  iniquus 
percussit  et  occidit  (Gen.  iv).  Solus  Lot  captivus 
fuit  cum  Sodumitis,  quem  Abrabam  patruus  ejus, 
percussis  hostibus.liberavit  (Gen.  xii-xiv).  Fratrem 
Mosenadjuvit  frater  ejus  Aaron,  econlra  in  (abri- 
catione  vituli  lapsus  periissel  Aaron,  nisi  surrexis- 
setadjutus  oratione  Mosi  Iratris  sui  (Deut.  n).  Di- 
lexit  Jonalhas  David,  el  David  Jonathan  singu- 
lari  dilectione  (/  heg.  xvm).  Quid  mult  i  ?  Cunctis 
profertur  solus  et  unus  Dominus  Jesus  Cbristus, 
quod  cum  dilexisset  suos,  in  finem  dilexit  eos 
(Joan.  xm).  Ipse  etiam  dixit  :  «  Si  duo  ex  vobis 
consenserint,  ex  omni  re    quamcunque    petierint, 


pinquos,quibus  et  pro  quibus  inslanter  laboret,  si  n  fiet  eis  a  Patre  meo  »  (Malth.  xviu).  Et    iterum  di 
ille  «  thesaurizatet  ignoratcui  congregabitea»(P«i/. 
xxxvm),  quid  plusvanum,  quid  plus  ioeptum  repu- 


tabitur  ?  Unus  est,  non  est  dignus  habere  Deum  in 
consortio  suo.  Mon  est  illi  frater,  quo  nullus  ami- 
ciorest  illi.frater,  qui  a  fratre  juv.itur,  inexpugna- 
bilis  est  (Prov.  xvm),  cui  non  est  frater,  quis  eum 
juvavit  pro  fratre  ?  Non  est  ipsi  filius,  quibus  ipse 
fuitloco  patris,  exemplo  vitaj  nullum  Christo  ge- 
nuit ;  subsidio  rerum  nullum  sibi  filium  genuit.lste 
bonis  defraudat  animam  suam,  vel  cui  laborat  ? 
Ipse,cum  oculos  divitiis  tantummodo  pascat,  nul- 
lis  divitiis  illius  saturatur  anima,  quia  non  videbit 
bona  Doro'ni  in  terra  viventium  (P.sn/.  xxvi). 

Vers.9  12.  —  ii  Melius  ergo  est  duos  esse  simul 
quam  unum,  habent  enim  emoiumentum  societatis 
suas  :  si  unus  ceciderit,  ab  altero  fulcietur.Vae  soli, 
quia  cum  cer.iderit.non  habebit  sublevantem  se.  Et 
sidormierintduo,fovebunturmutuo;  unusquomodo 
calefiet?Et  si  quispiam  prajvaluerit  contra  unum, 
duo  resistunt  ei.  Funiculus  triplex  difficile  rumpi- 
tur.  Uno  abjecto.et  unius  labore  notalo  el  repro- 
bato,  transit  Ecclesiastes  ad  beneconcordes,  et  se- 
se  mutuo  diligentes.  Quid  melius.quid  potest  ha- 
bere  dulcius  homo  eo,  cum  quo  quasi  cum  corde 
buo  omniasecretasualoquatur?  Amorvincitomnia, 
quem  nulla  vincit  amaritudo.  Altiora  terris  duabus 
hic  semper  subvolat  alis.  Hic  nunc  discindit,  modo 
dissuit,modo  jungit  omnes  affectus.quos  parere  vi- 
detur  usus  naturas.  Fortis  ut  mors  dilectio  (Cant. 
vm),  quae  vix  tuit  plena  in    quinque  aetatibus   sae- 


cit :  «  Ubi  duo  vel  trescongregati  fuerint  in  nomine 
meo,  ibi  sum  in  medio  eorum  »  (Malth.  xviii). 
Quis  melior  mediator  eo  ?  Si  tecum  ille  fuerit,  si 
vos  duo  unum  sitis.rmolumenta  lehcis  sodalis  ha- 
bebis  :  fulcit  enim  nutanlem,  sublevat  ille  te  ca- 
dentem,  forlis  armatus  si  praevaluerit  tibi  soli,  for- 
tior  illi  resiste,  Chrlsto  tecum  compugnante.  Non 
est  amor  solus,  nec  erit  ille  minor  duobus.  Uno 
quidem  raro,  mulii  amore  solidantur,  unus  si  duo 
sint,est  firmum  amoris  foedus.  Unus  si  in  Christo 
sint  duo,  nil  firmius  est  isto  nodo,nihil  durius  ro- 
bore  isto.  Et  si  credis  in  unum  Deum  sub  trino 
nomine  satis  citius  poteris  triplicem  funem  disrum- 
pere,  quam  possis  dissolvere  nodura  talis  nexus. 
Sed,  o  quauti,  proh  !  dolor,  nexu  fidei  triplicari, 
quaravis  dilficile,  rumpuntnr  a  pietate  matris  Ec- 
clejiffi.Et  in  Juda  enim  apostolo  iste  fuit  funiculus, 
sed  quia  post  buccellam  inlroivit  in  eum  Satanas 
(Joan.  xm).  funiculus  iste  disruptus  est.  Ait  ergo  : 
«  Funiculus  triplex  difficile  rumpitur.  »  Sapiens  et 
prudens  irc  verbis  suisEcclesiastes,quando  bocdice- 
bat,  nunquid  funiculum  triplicabat  ?  Neque  Iripli- 
cem,  neque  funiculum  sine  causa  dixit.  Sed  nec 
funem.sed  funiculum  posuit  diminutivum  ejus.In 
funiculo  ergo  lungus  saeculorum  ordo  ostenditur, 
protendens  atque  convulvens  multo  sinuamine  se- 
riem  causarum,  et  volubilitatem  rerum,  quas  agi- 
tamus  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum.Si  hoc  totum 
labile  tempus  conferre  velis  perpetuo  aevo,  longior 
erit  una  dies  in  atriis  Domini    super    millia  (Rsal. 


culi,  lnter  amicos  quos  numerare   nihil    mea  inte-  D  LXXxiii),  longius  est  aevum  tempore,  quam  sit  lon- 


rest.  Quid  enim  ad  nos.quod  Phylade  furiisamicus 
Orestem  occidit,  quod  Pyrithoum  devorasset  tricer- 
berus  canis,  nisi  Theseus  eripuisset  eum  ab  ore 
trilormi,  quod  Thydeus  Polinicem,  quod  Patroclus 
Achillem  dilexit,  quod  sic  Damon  Pithiam  adama- 
vit,  ut  ex  eis  unus  Dionysius  cuperet  esse,  qui  nul- 
lius  amicus,  nec  ei  charus  fuit  ullus,  ille  miratus 
in  bis  quod  amor  plus  morte  valeret  : 
Hunc  in  njorte  vailetn,  stupet  hunc  sub  morte  fidelem. 
Sed  decantent  sua  gentiles,  garriat  sibi  faliula, 
quod  fratrem  redemit  Pullux  alterna  morte,  signi- 
ficans  quod  geminoe  stollcc  sub  eorum  numine  alter- 


gus  funis  funiculo  breviori.  Cum  ergo  certis  nume- 
ris  signentur  profunda  mysteria,  estne  numerus 
quod  jure  sit  sacratior  tribus  ?  Sine  tribus  nulla 
res,  nulla  ars,  nulla  causa  nolatur.  Ubicunque  me 
vertam,  quocunque  legendo  recurrain,  video  pene 
omnia  ligari  funiculo  triplici.  Omnia  quippe  tripli- 
cantur,  principio,  medio  ac  fine.  Absque  nexu 
trium,  nullum  omnino  corpus  solidatur,  535  est 
enim  longum,  latum  atque  profundum.  Tres  sunt 
mundi  aetates,  et  in  his  tres  leges  :  lex  naturalis, 
lex  Moysi,  lex  Evangelii.  Multura  difficile  solvitur 
funiculus  tripkx,quem  dialectica  nectit  proponen 


1239 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1240 


do,assumendo,  concludendo.  Omnia  Deus  fecit  ad  A  rus  est.dignusnominepueri.  ipseregilet  rrgitur,  et 


exemplar  numerorum.et  extremam  manum  impo- 
suit  super  cuncta  per  tres.Unus  enim  duo,  tres,  si 
conjunxeris,SPX  laciunt,  et  eccum  suis  tribus  parti- 
bus  ostendit.quod  ipse  Deus  tribus,  numero  impare 
gaudet.  Per  Iria,  scilicet  mensuram,  numerum  et 
pundus,  creata  fecit  Deus.et  in  tria  distribuit,  cae- 
lum,  mare,  terram,  preesens,  praeteritum  triplicans 
tempusque  tuturum.Nunquid  his  abesse  debetfnies 
spes,  charitas?  Tamen  omnia  vincit,  quod  tribus 
diebus  et  tribus  noctibus  Filius  hominis  in  corde 
terrae  fuit,  sicut  Jonas  in  ventre  ceti  (MiiLth.  xn  ; 
Jon.  n),  et  quod  tertia  die  Dominus  Jesus  resur- 
rexit  a  mortuis.imo  vero,  quod  ipsa  Dei  sapienlia 
omnibus  bominibus  incognita,  tribus  distincta  per- 


estdignus  rex  appellari.  Po?tgeneralemaulenisen- 
tentiam  qua?  omnibus  patet,  quod  meliorsitadoles- 
cens  pauperetsapiens,quamrexsenex  et  insipiens,et 
quod  Irequenter  eveniat,ut  ille  per  sapientiam  suam 
etiam  de  carcere  regis  egrediens,  imperet  pro  do- 
minatoreperverso.et  rex  insipiens  perdat  imperium 
quod  tenebat.  SuperChristo  et  diabulu  hunc  locum 
interpretari  possumus,  quod  puerum  pauperem  et 
sapienlcm  Christum  accipiamus  puerum,  juxta  il- 
lud  :  Magnum  tibi  est  vocari  te  puerum  meum.pau- 
peremvero,  quia  pauper  factus  est,  cum  divesesset 
(IIGor.  vm),  etsapientem,  quia  proliciebataHate  et 
sapientia  apud  Deum  et  homines  (Luc.  n).  Isle  na- 
tus  estin  regno  senis,  et  idcirco  dicit :  «  Si  esset  de 


sonis,  Udelibussuissecundum  voluntatem  suamre-  g  mundo  hoc  regnum  meum,  ministri  utique  niei  de 


velalur.  Talem  ilaquefuniculum  tibitriplicat  Eccle 
siastes.non  tilise  cortice,neque  lino  tortum,  aul  ca- 
nabe,  sed  triplicato  rerum  lcedere  sibi  connexum. 
Vers  13,16. —  «  Meliorest  puer  pauper  e"»  sapiens 
rege  sene  et  stulto.qui  nescitprsevidetein  posterum. 
Quoddecarcere.catenisqueinterdumquisegrediatur 
ad  regnum.et  alius  natus  in  regno.inopia  consuma- 
tur.Vidicunctosviventes,quiamhulantsubsole  cum 
adolescente  secundo,  qui  consurgel  proeo.lnfinitus 
numerus  est  populi  omnium,qui  fuerunt  ante  eum, 
et  qui  postea  futurisunt.non  laetabunturineo.sed  et 
hoc  vanitas  et  alflictio  spiritus.  Cautissimus  nosse 
vices  omnium  rerum  Ecclesiastes,  docet  qualis 
rota  agat  regnantem.  et  volvat  sub  orbem,  quem 
modo  subtollit,  modo  dejicit  alta  vel  ima,  attollens 
de  carcere  ad  regnum,  claudens  carcere  a  regno  de- 
jectum.  Sed  omniuni  rerum  semper  volvitur  ordo. 
Qui  delectantur  simplici  sensu  verborum,  his  con- 
tenti  sunt,  studiosior  et  snpiens  altiora  requiret, 
quisnam  sit  rex,  quis  puer,  quis  adolescens,  vel 
quis  secundus.  Ecre,  homo,  discere  potes,  quid- 
nam  sis  ;  discere,inquam,potes,  quis  sis.  Tu  puer, 
tu  senex.tu  rex  eris,  aut  exrex,  stultus,  vel  sapiens, 
pauper,  sive  dives.  Tu  certe  prior  tibi  sis  adole- 
scens.alque  secundus.  Omnia  suluseris,  es  in  om- 
nibus  omnis  et  unus,  et  varians  personse  vicem  sis, 
semperaller  et  idfm.  Est  autem  bomo  non  simplex 
sed  in  uno  corpore  duplex,  est  homo  carnalis,  est  el 
spiritualis,oarnalis  servit  carni,  spiritualis  spiritui. 
...  Trabit  sua  quemque  voluptas. 

(Virg.,  Eclog.  ii,  v.  63). 
Extracarnalis,intravigetspiritualis.Exlerior  annis, 
alterpraeponderatmentis.Quidquid  eUrahabes,  in- 
tra  quoque  relines.Et,  sicut  peraetatem  carnaiis  pro- 
ficitextraita  virtus  hominis  dat  perfectum  interiori. 
Hine  puerindesenex,  hincadolescenssivesecundus, 
modo  rex,  modo  sapiens,  sic  stultus  es  atque  pau- 
per.  Rex  pner  exterior  sine  sapientia  vivit,  el  quo- 
niam  legecaret  vitiosaint'antia,regnattanquam  puer 
impurus,  nomine  pueri  indignus,  non  rcgit  neque 
regiUir,indignusnomineregis.Indeestillud :  «  Puer 
centumannorum  maledictuserit  »(ha. Lxv).Rexvero 
puerinterior.quianonestsinelegeDei.puerest,  pu» 


certarentprome,utnontradererJuda3is,nunc  autem 
non  est  de  hoc  rr.undo  regnum  meum  »  (Joan.  xvm). 
In  illius  itaquesenis  stulti  regno,qui  ostendit  ei  om- 
niaregna  mundi,  et  gloriam  e]U3  (Mutth.  iv),  natus 
est  optunus  pufr,et  de  domo  vinculaiorum,  de  qui- 
bus  leremias  in  lamentationibus  loquitur,  d'Cens : 
«  Ul  humiliaretsub  pedibusejus  omnes  vinctoster- 
rae  »  (Ihren. m),processit  ad  regnum,et  abitin  regio- 
nem  longmquam  contraeosqui  seregnare  nolebant 
et  post  aliquantulum  temporis  rex  reversus  est 
(tiic.xix).  Praesago  itaque  ^piritu  vidit  Ecclesiastes 
omnes  viventes.qui  possunt  adolescenlis  participes 
esse  dicentis  :  «  Ego  sum  vita  »  (Jo<m.  xiv),  et  veteri 
stulto  rege  dimisso.Christum  sequi.  Simulque  duo 
ex  Israel  populi  signilicantur.    Prior,  qui  ante  ad- 

'- venlum  Domini  fuit,  et  |-oslerior,  quiAnticbri:  tuin 
proChristo  suscepturusest,  quod  prior  non  penitus 
sitabjectus,primaquipppEcclesiaexJudaeiset  apos- 
toliscongregataest,et  in  line  Judeei  quia  Antichris-tum 
pro  Christo  suscepturi  sunt.non  la?tentur  inChiisto. 
Vers.  17.  — «Custodipedem  tuumingrediensdo- 
mum  Dei.et  appropmqua  ut  audias.  Multoenim  me- 
lior  estnbedientia.quamstultoru  :  victimse.qui  nes- 
ciunt.quid  faeiunt  mali.  Jubet  Ecclesiastes  tanium- 
modo  pedein  cuslodire,  quando  ingredilur  djtnum 
Dei.quasi  de  reliquis  rnembris  nulla  custudiapraci- 
piatur.Sidnomine  pedisdesignaturintentio  mentis, 
per  quam  recle  dirigimur,  per  quam  omnium  re- 
rum  causa  notatur.  Recte  dirigitur,  qui  recto 
pede  graditur.  «  Si  oculus  tuus  tuerit  simplex.to- 

D  tum  cnrpustuum  luridum  eril  »  (Matth.  vi)  Srias 
ergo  esse  bonuiu  si  templum  Dei  bene  Irequentas, 
credas  esse  bonum.si  sanctesancla  Irequentas.  In- 
grederis  autem  digne  domum  Dei,  si  pnscis  a  Do- 
mino,unde  jure  debeas  exaudiri.  Cuslodis  pedem 
tuum,si  ad  bona  opera  libenter  progrederis.  Si  in- 
digna  pelis.vario  pede  non  benevadis.  Stans  autem 
procul  a  Domino.et  ab  illo  loniie  remotus.illum  non 
audis  eo  quod  ei  prornptus  non  obaudis.  Ille  Deo  as- 
sistit,  et  Dominum  propinquus  audit,  qui  facit  prae- 
cepta  qinc  sancit  lex  el  gratia.  Talis  ingredere  do- 
mum  Dei.facis  enim  utile  votuui,  dum  mittisad  au- 
res  Domini  precesmundocorde,non  si  mactes  mille 


1241 


COMMENT.  IN  ECCLESIA^TEN.  -  UBER  UNDS. 


1242 


boves.cumnumorosogrege,  accedet  gratior  hostia,  A  venientsuperteomnesmaledictiones  istae,  etperse- 

quae  peccatum  mundet.Stultorum  enim  Judaeorum 

victimae  destructae  sunt,  et  damnatas  cum  suis  do- 

minis,sieut  scriptumestiu  Zacharia  :><  Et  levaviocu- 

los  meos.  et  vidi,  et  ecce  vulumen  volans.et  dixit  : 

Quid  tu  vides  ?  et  dixi  :  Ecce  ego  video  volumen  vo- 

lans  longitudoejusviginticubitorum.etlatitudoejus 

decem  cubitorum,  et  dixit  ad  me:  Ha?c  est  maledi- 

ctio  quaeegredilur  suprafaciem  omnisterrae»  (Zach. 

v),etc.Hoofuti.rumerat,  quiaJudaei  noncrederent  in 

Christo,  et  praedicatores  Evangelii  persequerentur, 

el  occiderent,  atque  proinde  venirent  super  eos  om- 

nes  maledictiones  legis,  quas  Moses  in  Deuterono- 

mio  scripsit.qus  sunt  hujusmodi  :  «Maledictus  eris 

in  civitate.maledictusin  agro,maledictun]  horreum 

tuum »(Deut. xxviu),etc.  Volatus  ergo  voluminis  ve-  g 


locitatem  advenientis  significat  maledictionis,  quia 
videlicst,  sicut  Psalmista  dixerat  :  «  In  generatione 
una  deleatur  nnmen  ejus  (Psal.  cvui).  ita  luturum 
erat.  et  ita  factum  est,  ut  ultra  quadraginta  annos 
malediotio  356  et  vindicta  super  populum  Judai- 
cum  non  dilferretur.  Longitudu  voluminis,  id  est 
maledictionis,aeternitas  est  damnaiionis.et  latitudo 
ejus,  temporahtas  tribulationis.  Nam  et  in  praesenti 
et  in  futuro  seeculo,  damnati  sunt  increduli  Judaei, 
in  vindictam  sanguinis  Domini  Jesu,etprophelarum 
ejus.  Et  latitudo  quidem  maledictionis  decem  cubi- 
torumest,  quia  videlicet  temporalis  tribulatio,  qua 
cecideruntin  ore  gladii,  et  captivi  ducti  suni  in  om- 
nes  gentes  decalogi  legis,  quod  praivaricati  sunt, 
justa  vindicta  est.Porro  longitudo  ejusdem  maledi-  _ 
ctioois  viginti  cubitorum,  id  est  dupla  est,  quia  ni- 
mirum  aeterna  daninatio  non  solum  corpus,  ut  pree 
sens  tribulatio  continget,  sed  etanimarr.  et  corpus 
gphennali  igne  puniet.Haec  igitur  est  maledictio,  in- 
quit,  quae  egreditur  super  faciem  omnis  terrap,  et 
profectu  primum  terraeJudaicae.  «Iraenim  etindi- 
gnatio,  et  tribulatioet  angustia.in  omnem  animam 
hominisoperantis  malum,.fudcei  primum.et  Graeci  » 
(Rom.u).  Et  revera  propbetia?  praesentisordo  postu- 
lat,  faciern  omnis  terrae  hic  intelligi  universitatem 
terraa  Judaicae,  quae  legem  accepit,  id  est  non  solam 
civitatem  Jerusalem,  sed  et  omnescivitates  Judeae, 
quia  super  omnem  terram  illam  maledictio  advola- 
vit,  et  superomnem  gentem  illam  effusa  est.  Unde 
adbuc  subditur: «  Quiaomnisfur,utibiscriptumest, 
judicabitur.etomnisjuransexhocsiniiliter  judicabi-  D      «  Habemus,)inquitapostolusPetrus, «  firmiorem 


quentesapprehendentte.donec  intereas.  »  Post  hasc 
et  aliasimiliteradmaledictionem  pertinentiadecla- 
mat,r.on  tamenimprecantismndo,sed  annuntiantis, 
etloquentis  more  prophetico.  llaec  idcirco  dixerim, 
quod  revera  nonnihil  habet  consideratione,eladmi- 
rstione  dignumtot  prascriptasfuisse  sententiasma- 
ledictionis,  quot  argentei  dati  erant  in  pretinm  san- 
»uiois  Domini.  In  p^almo  quoque  centesimo  octavo, 
si  diligenter  computes,  maledictiones  tolidem  inve- 
nies,quarum  prima  est :  «  Constitue  super  eum  pec- 
catorem,»  ultima,«  et  induanlur  sicutdiploide  con- 
fusionesua.  »  Nonne  propter  haec  magisdelectatus 
animus,numerum  voluminis.qui  estin  longitudine, 
etin  numerum  qui  est  in  latitudine,  recte  conjun- 
git  et  componit  ut  sint  triginla  cubiti  magnitudinis 
voluminis,  sicut  sunt  triginta  sentenliae  maledictio- 
nis,  sic  triginta  argentei  fuerunt,  quos  in  pretiura 
sanguinis  Uomini  fur  ille,  id  est  Judaeorum  ccetus 
dederat.  Denique  sicut  longitudo  et  latitudo  unam 
m  ignitudmem  (aciunt,  ita  et  decem  qui  sunt  latitu- 
diuis,  et  viginti  cubiti  longitudinis,  recie  simul  ve- 
niunt,et  trigintafiunt.  Et  quis  nesciat,  quis  dubitet 
evenisse  quod  ait.«quiaomnis  fur.sicutibiscriptum 
estjudicabitur,etomnisjuransexhocjud:cabitur. — 
Educam  illud,  et  veuiet  addotrum  furis,  et  ad  do- 
mum  jurantis  innominemeomendaciter.etcomrao- 
rabitur  in  mediodomusejus.et  consumet  eam.etli- 
gna  ejus.et  lapiuesejus  »  Zach  v).Quis  nescit,  quis 
nonaudivit,quia  siconminofactumest?  Venit  enim 
votumen  illuil  maledictionisaddomum  furis,  ad  do- 
mum  illam,  quae  cum  dcbuisset  esse  domus  oratio- 
nis,  facta  erat  spelunca  latronum,  et  domus  nego- 
tiationis  (Matth.  xxi),  etille  fur  qui  hoc  lecerat,  et 
latrociniasua  in  domo  illa  perjuno  cumulahat,  imo 
et  ipsum  Dei  Filium  mendaciteret  in  doloadjurave- 
rat,  proloquente  quodam  :  «  Adjuro  te  per  Deum  ve- 
rum,  ut  dicas  nobis,  si  tu  es  Christus  Filius  Dei  » 
(Valth.  x.wi).  Omnis  ejusmodi  fur,  et  ejusmodi 
jurans  sive  adiurans,  id  est,  tam  populus  quam 
sacerdos  judicatus  est.sicut  ibi  seriptumest,  omni- 
no  sicut  scripsit  Moses,et  consumpsit  eum,  et  liuna 
ejus.el  lapides  ejus  ita  ut  flamma  concremarentur 
ligna,  et  non  remaneret  lapis  super  lapidem  de 
omni  domo  illa  (//  Pur.  xxxvi  ;  Mutlh.  xxiv). 
CAPUT  III 


turii  (Zaeh.  v),  quomodo  ibi  scriotum  est,  scilicet  in 
volumine  maledictionis  (Oeut.  xxvin).  Pncmisso, 
«  maledictuserisincivitate.»usque«  maledictuseris 
ingrediens.et  maledictus  egrediens,»  quantae.quam 
hornbiles  maledictionissententiae  nominatimcursu 
continuo  proferantur,  volenti  legere  et  numerare 
promptum  est.  Trigintaaamquesuntejusmodisen- 
lentis1.  etpleraequeexipsisdeclamatiuneirrpri-catoria 
depromptae,quarum  primaest: «  MittetDominussu- 
pertetamemetesuriem,»  tricesiraa:«Ipseeritioca- 
putettuerisincaudam.  »  Nam  verbasivesententias 
essemaledictionisipseconfirmat,itaconcludens: «  Et 


prophetic.im  sermonem.cui  bene  facilis  attendentes 
tanqunmlueernaelucentiincaligino-olocodonecdies 
illucescat.et  lucifer  oriatur  in  cordibus  vestris  »  (11 
Petr.  i).  Dulce  est  auditu,  dulcius  experimento, 
quod  propheticus  sermolucerna  ardenset  lucens  sit 
(Psal.  cxxxi),  quam  utique  Spiritussanclus  Chri-to 
suo  paruit,unde  videri  pos~it,  ille  in  hac  nocte  ■  er 
speculum  in  aenigmate  donec  illuseescat  illedes,in 
qua  videndus  est  facie  al  faciem  /  Cor  xm)  aeter- 
na  visione.  Haec  intentio  nostra  sii,  ut  in  luraine 
bujus  lucernae  non  ad  horam,  sed  ad  aeternam  ejus- 
dem  Christi  gloriam  exsultare  (Joan.   v)    nolimus, 


1243 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1214 


cujns  exsultationishoc  initium  est,prophetica  lesti-  A  c'ena  retro.aptus  est  regno  Dei  »  (Luc.  ix).  Addidit 


monia  meditantes  ex  parte  sciamus,  et  nos  quoque 
ex  parte  prophetemus.donec  Yeniat  quod  perlectum 
est,  et  quod  ex  parte  est  evacuetur  (/  Cor.  xni). 
Cum  hac  simplicilale  oculi  nuncusque  progressilu- 
cidum  prosequamur  ordinem  nostri  Ecclesiastis, 
revcra  lucentis  lucernae,  cujus  in  lumine  corde  et 
ore  dignum  sit  exsultare  omni  anima;,  quae  Oristi 
claritatem  non  ficta  riiligit  charitate,  et  spes  nostra 
haec  sit  quam  sapientia  promittit.quia  de  Iructu  oris 
sui  homo  satiabitur  bonis.  Magni  ergo  et  pu.cberri- 
mi  Ecclesiastis  pars  aliquanta  decursa  est,nunc  ca?- 
tera,  frater  charissime  Gregori,  prosequamur. 

Cap.  V,  vers.  1,2.—  «  Ne  temere  quid   loquaris, 
ne<|uecortuum  sit  velox  ad  proferendum  sermonem 


etiam  exemplum  non  retro  respiciendi  :  «  Memore9 
estote  uxoris  Lot  »  (Luc.xvu).lllaSudomam  fugicns, 
sed  ad  illam  menle  recurrens,  et  respiciens  retro, 
reflexo  roento  cum  mente,est  mutata  in  statuam  sa- 
lis(Gf«.xix),dans  utile  omnibus  sa-culis  exemplum, 
non  esse  votum  temerandum.  Stat  enim  sicul  sla- 
bat ;  ut  tunc,  ila  respicit  modo,  nslondens  culpam 
quas  tormam  sibi  transvertit.  Potes  videre  singula 
membra,crura,  pedes,  suras,  ventrem,  inguen,  pe- 
ctus,  et  ulnas,  os,  narea,  oculos,  frontem  atque  ca- 
pillos.  De  hoc  marmoreo  salis  corpore  quidam  hu- 
morliquitur,quemsinealiquodamnolingunt  arnien- 
ta  et  gresies,  et  quo  amplius  lingunt,  plus  est  quod 
possint  linppre.  Isto  nos  exemplo  dulci  alque  saporo 


coram  l)eo.  Deus  enim  in  ccelo,  et  tu  super  terram,  p  condil.et  quasi  piperatos  nos  faeit  ipse  Deus.  Exem 


idcircosint  pauciserm-jnestui.Multascurassequun 
tur  somnia.et  inmultissermonibusinveniturstulti- 
tia.  »  Ab  omni  vanitate  volens  hommem  reirahere 
Ecclesiastes.  sollicitc  monet  neque  aliud  sonet  ab 
ore,ne  aliquid  susurret  in  conle  ante  Deum,  qui  vi- 
det  cnret  os  gubernat.Cedeet  homo,  cede  Deo  luo, 
substerne  te  ei,  quia  te  multoaltior  est.  Ipse  enim 
in  ccelo  habitat,  videt  ab  alto  inlima  summus  et  ex- 
celsus.  Si  potes  de  terra  r oelum  tangere  manibus, 
poteris  etiam  humanispertingere  verbis,  quaenam 
sit  natura  Dei,  quae  sit  summa  substantia.  Inde  si 
aliquid  dices,  si  aliquid  corde  revolves,  nil  dicas 
temere,nihil  corde  temere  revolvas.  Esto  brevis  in 
verbis,estoiideliset  cordedocilis.  Sicut  multiscuris 
multa  seqountur  somnia,  ita  plurima  vana  multis 


plum  quidem  vivit,  quamvis  in  imagine  nihil  vivat. 
Vf.rs.  5,  6.  —  «  Ne  dederis  os  tuum  ut  peccare  fa- 
cias  carnpm  tuam.neque  dicas  coram  argelo:  Non 
estprovidenlia.ne  lorteiratus  Deuscontrasermones 
tuos,  dissipet  cuncta  opera  manuum  tuarum.  Ubi 
multa  sunt  somnia,  plurimae  sunt  vanitates,et  ser- 
monesinnumeri.tu  veroDeum  time.»Spiritusetcaro 
multa  sibi  eolluctatione  adversantur  in  nobis,  etsua 
cuique  voluntas  est : «  Spiritus  est  qui  vivifieat.caro 
autein  non  prodest  quidquam  (Joun.  vi)  ;  Spiritus 
promptus  est,caro  autem  inlirma  »  (Itutth.  xxvi).  Ut 
ergosishomo  consullior,  promptior  et  sapientior, 
munette  Ecclesiasles,  ne  laxes  frena  vagandi  indo- 
mita;  carni,nelaxes  frenaloquendi  indomitaelinguae. 
Ne  dederis,  ait,os  ad  contagia  carnis.  Non  prohibet 


,,,«,... — , -- -,  —  r  „ 

sequuntur  verbis.Raro  loquaces  luerunl  sine  stulti-  ^1  reserare  quando  vis,  claudere  quando  vis.    Resera 


tiae  nota.  Quis  credat  posse  capi  humanis  sensilius 
cum  qui  est  super  omnes?Sed  scriptumest:  oCorde 
creditur  ad  juslitiam.ore  autem  confessio  fit  ad  sa- 
tutem  »  (Rom.  x).  Tu  ergo  sanctorum  scripta  legas, 
et  quod  inlelligere  non  poles  de  Deo,sapienter  cre- 
das.  Utiliter  emm  nescis,  quod  perniciosum  est 
qnaerere.  Sed  inulti  temere  et  velocius  aequo  coram 
Deo  multa  locuti.quando  nolunl  tenere  utraque  fre- 
na  cordis  et  linguae,  intendere  oculum  in  ipsos  divi- 
nitalis  radios,  repercusso  lumine  vitiatae  mentis, 
537  errant,  et  hominem  exuti  quasi  pecudes  fiunt 
et  graves  feritate,  et  loquaces  garrulilnte. 

Vers.3,  4. —  <>  Si  quid  vovisti  Deo,ne  moreris  red- 
dere.displicet  enim  ei  infideliset  stulta  promissio  ; 


bonis,  ad  mala  clave  serabis.  Sed  niinis  carni 
indulget,male  temperat  ori,  qui  aperiens  os  suum 
vanitati,  se  verbis  derogat  istis  :  Sum  caro,  sum 
substratus  fragili  ronditioni,  vita  brevis  superest, 
quid  prodestvitam  perderepaurulHm,cum  sim  caro, 
cum  sit  caro  mortis  obnoxia,  vivam  tamen  conve- 
nienter  naturae  carnali.quis  mibi  minitetur  futurum 
esse  judicium,  quando  mihi  reddatur  quodcunque 
vita  mca  meretur  ?  quae  lacio,igoorantia  cel.ibit  sive 
oblivio.  casu9  agit  mundum,  quae  est  dispensatio 
rerum  ?  nulla  omnino.  Quicunque  aperitosut  talia 
loquatur,iste  datusest«  in  reprobumsensum,ut  fa- 
ciat  quae  non  conveniunt  » (liom.  i).  Sed  quare  dixit 
«  carnem,  »  cum  posset  rationabilius  dicere  •  men- 


sed  quodcunque  voveris,rPdde,multoque  melius  est  D  tem?»quisenim  nisi  per  mentem  taciatpeccarecar- 


non  vovere,quam  postvotum  promissanon  reddere.» 
Jubet  lexdivinaet  humana.antiqua  et  nova,  si  quid 
Deo  voveris  reddere,  ne  sis  reus  voti  tui.  Quaodo 
unquam  impunila  fuil  votorum  violatio  ?  Vilior  fuit 
Jephte  volo  unica  filia,  in  cuju9  occisione  votum 
suum  irnplevit(Jtt<4t'c.  xi)  Sed  mala  vota  non  sunt 
adimplenda.  Populus  Israel  in  monte  Sinai  in  cali- 
gine  nubis.auditis  verbis  Domini  dantis  sibi  legem  : 
«  Omnia,»inquit,«quaecunquepraecepitDominus  fa- 
ciemus»(Bxod.xxiv),quostamPnetvotoetculpae  reos 
ultioerebrapremebat.  IstaDominus  auctorizansdi- 
cebat  :«Nemomittonsmanumadaratrum,  et  respi- 


nem?Qui  carosuntpeccant.non  pecantquicaro  oon 
sunt,  qui  generantur  Deo  Patre  mentemagis  quam 
carne.  Errantergo  qui  dicunt  quoniam  nulla  sit 
dispensatio  rerum  in  mundo,  fortuna  cnncta  vol- 
vente.Nihil  est  enim  non  dislinclum.nihil  immode- 
ratum.  Deus  tenet  coelum,  angeli  aetbera,  nos  ter- 
ram  inhabitamus.Angelicusordo  novenis  distingui- 
tur  ordinibus,  unusquisque  suo  signal  nomine  quis 
eum  deceat  ordo.  Isti  sibi  praesunt,  aut  concordi 
vicesubsistunt,alii  Uominum  laudanl.alii  mittuntur 
in  ministerium  salutis  nostras.populus  visitando,  et 
regna  regendo,unicuique  nostrum  suus  datur  ange- 


1245 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  LIBER  UNUS. 


12<6 


lus,  ut  nos  ad  bonum  dirigat,  mala  tollat,et  ad  re-  A.  mnndi  bonores,pt  distinctus  est  gradibus  suis  orbis 


cla  perducat.In  puero  itaque  nobis  puerilcm.osten- 
densDominus  Jesushumilitatem  :«  Quicunque,»  ait 
<(  humiliaverit  se  sicut  parvulus  iste,hic  magnusvo- 
cabitur  in  regno  ccelurum  » (.V<u7/i.xiv).Angelusergo 
tuus  sit  tibi  custos  tutus.  lllo  quoque  praesente  si 
aperias  os  tuum  ut  mala  loquaris,  ille  tibi  non 
custos,  sed  erit  gravissimus  ultor.  Quaeeunque  fa- 
cies  quaecunque  loqueris,  dum  sordes  crimine  pro 
nihilo  reputat.  qui  cordis  secreta  penetrat.  JEgroti 
veteris  somnia  meditatur,  qui  innumeris  innititur 
verbis.  Qui  scis  quis  etquid  sit  Deus,  qui  omnia 
gubernet.illum  timeamando,quidominaturmundo. 
Vers.  7,8.  —  n  Si  videris  calumnias  egenorum,  et 
violenta  judieia,et  subverti  justitiam  in  provincia, 


dnminatus  Cum  ergo  mirer  si  egojure  aut  lege  re- 
frener  ?lste  mihi  piaecellit,  major  illi  supereminet. 
Sunt  et  alii  qui  istis  altius  praeemineant,  et  guber- 
nent,  sicut  rex  praerellit,  cui  servit  53S  marhina 
mundi.Non  aliud  dixit  Ecclesiastes,  quam  dicturus 
erat  Petrus  sive  Paulus,el  ipse  Deus.  Ait  enini  Pau- 
lus  :  «  Non  est  potestas  nisi  a  Deo)>(/}um.xin).Item : 
«  Omnis  anima  potestatibus  subjecta  sit  »  (ibid).  Et 
Dominus:«  Redditequae  sunt  Caesaris  Caesari.etquae 
sunt  Dei  Deo  »  (Motth.  xxn).  Unus  qui  praesit  multis 
cognovit  orbis  subditum  et  alternam  vicem  mira- 
tur,  ut  unus  et  idem  serviat  et  regnet,  leo  parvis, 
musculi  magnis.Quem  timent  multi,multos  et  ipse 
formidat,  et  quem  timent    parvi,  parvos  ipse  ma- 


non  mireris  superhocnegotio.quiaexcelsoexcelsior  r»  gnus  timet  Quareelephas  murem,quare  leo  gallum 

est  alius,et  super  hos  quoqueeminentioressunt  alii, 

et  insuper  univers*  terrae   reximperat  servienti.  » 

Qui  non  vult  credere,  quod    mundus   lege  regatur, 

proplerea  quoniam  impietas  injnstitiae  dominatnr, 

ejus  inentemetvoluntatem  praeuccupatKeclesiastes. 

Nemireris,  inquit,  quod  iniqnus  vexet  egeuos,  aut 

quia  jus  summum  sit  saepe  malum   tibi   summum. 

Quicunque  iniquus  erii,non  in~ipune<ibihit,etinjuste 

punitus  non  ibit  inullus.  Veniet  debita  pcena  malo, 

quamvis  pcde  claudo.«  Quiin  sordibusesl.sordescat 

adhuc,  et  justus  justilicetur  adhuc  »  (Apoc.  xn).  Si 

aspicias  conditionem  nostrae  naturae.quibus  est  ea- 

dem  sorseamdem  sortiuntur  legem.Sed  libertas  ar- 

bitrii,  qu-t  jam  oninia  vitiavit,    abstulit   aequalem 


timet  albuni  ?Scorpiofortissimum  occidit  pungendo 
leonem,atque  draco  tam  grandem  sternit  fraudando 
elephantem.  Accipe  reges,  qui  aut  praeemineant 
principibus,  quos  verus  rex  hic  exercet  ln  umbra 
regnandi,aut  quod  verius  pst,  cceli  accipe  primates, 
non  quidem  singillatim  vel  publica  regentesregna. 
Ipsos  etiam  non  merito,  nonordine,  sed  nomine  et 
actu  pares  esse  cisnoscas.  Non  est  enim  par  aliqua 
potPstas.In  Deoautem  soloparestetsummapotestas. 
Vebs.9-11. —  «Avarus  non  implnbitur  pecunia.et 
qui  amat  divitias,  Iructum  non  capiet  ex  eis.et  hoc 
ergo  vanitas.  Ubi  mnltae  sunt  opes.multi  el  qui  co- 
medunt  eas.  Et  quid  prodest  possessori,  nisi  quod 
cernitdiviiiasoculissuis?Hulcisestsomnusoperanti 


conditionem  vivendi.  Iste  praeest,  ille  subest.abun-  Q,  sive  parum,  sive  multum  comedat :  saturitasautem 


dat  tibi  facultas,  mihi  deest  et  tenuis  viclus.  alier 
regit,  alter  regitur,  hic  servit,  hic  dnminatur,  unus 
punit.alter  punitur.  Hoc  autem  libertate  meremur. 
Virtus,  vitimn,  vis.segnities, dolus,  ars  et  jus  r  d- 
dunt  dissimiles  qu^s  Creator  creavit  similes.Tales 
fecit  culpa,  non  tales  tecit  gratia.  Quis  ergo  ista  ar- 
rogabit  Deo  ?  Quis  ei  deroget  quod  mala  patimur, 
quse  perpetienda  lucramur?  Nnn  homines  soli  hac 
dispanlit.itis  sorte  inonentur.necsolos  egen^s  vexat 
inflicta  calumnia.Piscibus,  feris,  avibus,  serpenti- 
bus  atris.quos  natura  parens  condidit,  sorte  dispa- 
res  sunt  Unde  dolus  piscibus?  unde  traus  brutis 
animalibus  ?  Decipit  arte  fera  leram.  piscis  in  aqna 
piscem.Kst  lupus  in  terris,  est  lupus  in  mari   unius 


divitis  non  sinit  eum  durmire.  »  Vera  est  sententia, 
quia  semperavaruse<;et,  cujus  cor  neque  ipse  Deus 
implet.  Sibilat  illum  populus,  seipsum  solus  lamlat 
avarus.  Cninparat  idolulatrae  illum  magnus  S.  Pau- 
lus  vas  eleciionis  (E/ih.  v).  Cum  omnes  exsecrentur 
avartim,  Dens  ipse  illum  suo  magis  damnat  ore  Hi- 
cens  :  «  Non  potestis  Deo  servire  et  mammonae  » 
(Matth.  vi)  ;  Maromon  autem  deus  est  avarorum, 
deus  cupidorum.  Qui  coht  illum,  non  me  colit.sed 
longe  recedit  a  me.  Kt  si  camelns  gibbosus 
nt  per  subtile  foramen  acus,  et  dives  avarus  in- 
trabit  regnum  ccelorurn  (\latth.  xix).  Sed  utrum<;ue 
repugnat.  Nec  enim  camelus  intrat  acum.  nec  cce- 
lum  intrabit    avarus.    Qui    thesaurizas   tibi,  atqtifi 


pene  furoris  in.duvia  pleni.  Raptorem  alter  devorat  p.  animam  tanquam  pictura  pascis  inani,  audi  qnod 


raptor,et  alter  eumdem.  Locusta  devorans  multa  a 
seleuce  devoratur.Quis  dedit  aquilae  regnare  inter 
aves  ?  Quis  dedit  leoni  regnare  super  omne  genus 
ferarum  ?0mnes  rugitu  terret.ipsum  nullus.Ne  au- 
tem  de  me  mirer,  sic  me  magistrat  natura,  sciens 
certo  distinguere  fine  jus  et  legem,mp  tenel  subjure 
suo,  et  retrenat  lege  sua.  Tenet  natura  jus  quod 
Deus  ei  praefixit.Accepit  et  legestanquam  impositos 
sibi  frenos.ne  vagetur  liberusjusto.  Omues  asqua- 
les  crenti  sumus.sed  prohibemur  aequales  esse  prae- 
scripta  lege,  quod  magis  et  minus  suscipit  usus  na- 
turae.Viribus,ingeaiis,  usu  artis  inaeiuales  sumus, 
oapientes  plus  sive  minus.  Sunt   etiam   inaequales 


diviti  dicitnr  in  Evangelio  :  «  Anima  lua  hac  no;te 
tolletur  a  te,  qu«  autem  parasti  cujus  erunt » (Luc. 
xii|.  Qui  talis  dormit,  qui  talis  moritur,  plenus 
divitiis,  plenus  vitiis,  non  est  ei  dulcis  soronus  in 
carcere  moitis.  Qui  vero  bona  operati  sunl,  sive 
divites  sive  pauperes  fuerint,  dabitur  eis  dulcis 
somnus,  et  requies  perennis. 

Vers.  12-16.  — «  Est  et  alia  infirmitas  pessi'  .a 
quam  vidi  sub  sole,ri ivitiae  conservatae  in  roalum  Do- 
minisui.Pereunlenim  inalflictionepessima.genera- 
vit  filium.qui  in  summa  egestate  erit.Sicutegressu; 
est  nudus  deutero  matrissuae,sic  reveric-tur,et  nihil 
auferet  secum  de  labore  suo.Miserabilis  prorsus  in- 


1247 


RUPIitlTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1248 


ilrunitas,  quomodo  venit,  sic  revertPlur.  Quid  ergo  A 
prodestei  quod  laboravit  in  ventum?  Cunctisdiebus 
vilae  suae  comedit  in  tenebris  et  in  curis  nultis,  et  in 
a?rumnautquetristitia.»Talesdivitias  plurimamala 
Donaino  suo  daturas  tongregat,  qui  Ecclesiam  schi- 
sinate  perturbat, qui  thesaurizat  sibi  iram  et  indi- 
gnationetn  (Rom.  n). Filium  quem  generat,  quoniam 
patre  nequioreflicitur.gravabit  sensus  paupertas  et 
summa  egestas.llle  indignus  ornari  prima  fldei  sLo- 
la,  nudus,  et  pauper,  atque  niisrr  in  lerram  reverti- 
tur  pcenisaddictus  sine  fine.  Tale  divitias  quaerunt 
qui  sapiendo  non  sapiunt,  et  talem  fructum  acci- 
picnt  divitiarum,  quos  non  eedifieat  sapientia,  sed 
infl.it. Diecat  ergo  mens  simplex  quid  dicat  littera 
sirnplex.Exterret  cupidoset  avaros  Ecclpsiastes,  ne 
aliquis  plus  justo  mundidivitiasamet.demonstrans  r> 
quam  si  hoc  infirmum,  vanum,  et  miserabile  tantis 
iusistere  curis,  ad  quaerendas  opes,  quas  fortuna 
sub  pedibu?  suis  rotalas.  niodo  ad  istum,  modo 
transvolvat  ad  illum.  Quicunque  servat  congrega- 
tas  opes,  non  potest  tenere  ut  proprias,  sed  reddit 
quasi  mutuo  acceptas  ;  et  qui  quaesierat,  magislra 
in  lucrando  formica,  perditis  omnibus  per  qua- 
lemcunque  rupinam,  fraudem,  furta,  sive  ignes, 
pressus  per  omnia  tristia  curis  etaerumms,  in  te- 
nebris  comedens  latet,  et  sicut  rauca  cicada  de- 
flet  pauperiem,  et  lacrymis  consohtur  dolcrem. 

"VtRs.  17-19.  — «  Hocitaquevisum  est  mihi  bo- 
num,ut  comedat  quis,et  bibat,  et  fruatur  laetitia  ex 
labore  suo,quo  laboravit  ipse  sub  sole,  nuniero  die- 
rum  vitae  suai,  quos  dedit  ei  Deus,  et  haec  est  pars 
illius  Et  oinni  homtni  cui  dedit  Deusdivitias,  atque  ^ 
substantiam,potestatemqueet  tribuit  ut  comedatex 
eis.et  fruatur  parte  sua,et  laeletur  de  labore  suo.hoc 
est  donum  Dei.  Non  enim  satis  recordabitur  dierum 
vitnj  sua;,  eo  quod  Deus  occupet  deliciiscor  ejus.  » 
Qui  praemisit  mala  quae  vitare  debemus,  modo  sub- 
jungit  bona  quae  faeeredebetnus.  Dixerat  esse  ma- 
lum  et  vanitatem  ppssimam  quaerere  et  nimisamare 
fugitivas  divitias.Et  consulens  semetipsum  super 
hac  relatione,  quod  rerum  species,  et  dierum  series 
fluitet.quae  fluendo  nos  atierit,  et  qtiae  fluendo  peri- 
bit,animadvertit  esse  bonum  ut  capiat  unusquisque 
fructus  laborum  suorum,  ducens  tempora  jueundse 
vitas,  neqnaquam  se  fraudans  de  parte  rerum  sibi 
data.  Si  praeslo  est  tibi  potestas  ex  divitiis  laetam 
degendi  vitam,  et  rebus  fruendi,  quare  recorderis  D 
prioris  vitas,  quomodo  praelerilos  peregeris  annos? 
Qua?  retro  suntoblitus,  ei  inanteriora  te  exercens 
(Phil.  m)  continuabis  tibi  gaudia  felicis  cursus, 
qtiod  Deus  tua  commoda  augens  gratuito  dono,  oc.- 
cupetcortuum  nectaredeliciarum.Omniaci  quaecun- 
quescriptasunt,ad  nostrarL  doctrinamscriptasunt» 
(Rom.  xv),  et  dignum  est  ul  pascamur  istis  deliciis. 
Ille  iruitur  bonis,  ille  jure  laetificatur,  qui  rejecto 
pondere  mundanarum  rerum  inde  sibi  aliquam  ac- 
cipit  partem  quam  vita  ejus  requirit,  secundum 
Apostolum,coutentus  victu  etvestitu  i/  Tim.  vi),  et 
non  recordatus  quos  voluit  vitj  dierum,ad  bravium 


vitae  currit  (Philipp.  m),  dissolvi  cupiens  et  cum 
Christo  esse  (Pkilip.  l).  Iste  accipiet  quod  oculus 
non  vidit,  et  auris  non  audivit,  et  in  cor  hotninis 
non  ascendit  (Z  Cor.  n).  Ille  ergo  bonis  fruitur,  il- 
lius  cor  lastilicalur  ,  qui  verba  sanctae  Scripturaa  stu- 
diose  meditans  inde  cibat,  inde  polat,  potatur  et 
cibatur,  et  ita  parte  sibi  data  fruens,  laborat  sub 
sole,  nunc  ex  parte  videns,  et  ex  parte  prophetat, 
speralquod  tatum  videbit  p.\acuataparte(/  Cor.  xm). 
Itaque  de  dono  Dei  gratulans,  laetatur  in  illo  qui 
tantis  cor  ejus.jam  nunc  occupat  deliciis.  Ille  etiam 
bonis  fruitur,et  delectatur  fruendo.quem  panis  Do- 
minici  corporis  satiat,  et  debriat  calix  llle  sacri 
cruoris,quo  qui  dignusest,  felicera  se  esse  sentiet. 
Talibus  deliciis  omnes  eleclos  Deus  glorificat. 

Cap.  VI,  vers.  1,2.  —  •  Est  et  aliud  nialum, 
quod  vidi  subsole.el  quidem  frequensapud  homines: 
Vir,  cui  deditDeusdivitias,  etsubstantiam,  ethono- 
rem,elnihil  deestaniniaepjustx  on.nibusquaedeside- 
rat.nec  tribuitei  poteslatein  Deus,  utcomedatexeo, 
sed  homo  extraneus  vorabit  illud.IIoc  vanilas  etmi- 
seria  magna  est.»  Si  ista  vertamus  ad  allegoriam,vir 
cui  divitias  sine  deliciis,  et  honoreiu  sine  potestate 
utendi  deditDeus,  Judaeorumest  populus.  Dedit  ei 
Deus  divitias  sacrae  legis.quas  veniente  Domino  no 
stro  Jesu  Christo  perdidit.  Populus  enim  gentiurn 
illo  nnn  credenle,  vocatus  est.et  glonarn  et  divitias 
quae  ilhs  erant  promissae,  accipere  meruit.  Unde  in 
quodam  proplieta  scriptum  e*t  :  o  Et  levavi  oculos 
meoset  vidi,et539eccequaluorquadrigaeegi'edien 
tes  de  medio  duorum  montitim,  et  inontes,  niortes 
aerei.ln  quadi  iga  prima  equi  rufl  »  (Zarh.  vi),etc.Le 
vemuscum  prophctaoculosnostros.quoniam  nec  ip 
se  nisi  levatis  oculis  vidit  quadrigas,  et  equos  istos 
Levemus,  inquam,  mentis  oculos,  et  prospectum  ex- 
tendamus  per  mundum  universuro,  et  ecce  mundus 
plenus  est,  et  ex  quo  B.  apostoli  de  candelabro  illo , 
quod  vidit  propheta.sunt  illuminati,  coepit  impleri 
quadrigisf'erveutibus,ctequiscurrentibus,dequibus 
etHabacucdPcantansDomino:  «Quiascendes,»  ait, 
«  superequos  luos,  et  quadrigae  tuae  salvatio  »  (Hub. 
iii )  Quadrigaprima.inquam.erantequi  rufi  :aposto- 
lorumestet  martyrum.  Quadrigasecunda,  inquam, 
erant  equinigri :  pcenitentium  est,  qui  ab  apostolo- 
rum  lemporibus  incipientes,  in  his  qui  sanguinern 
Christi  fuderantvitam  nobisccenobialemsanxerunt, 
unde  usque  hodie  per  orbem  niger  tara  in  profe»- 
sione  quam  habitu  perseverat  ordo  monachorum. 
Qundriga  terlia,inquaiii,  erant  equi  albi  :  ordo  est 
virginum  utriusque  sexus  totumcandoresuo  peror- 
nans  ei|uitatum  Jesu  Christi  Domini  cxercituum. 
Unde  illud  notandum,t]uia  cum  dixissel  :  «  In  quo 
erantequinigri,egredieban!urad  terram  Aquilonis,» 
ait,«  etalbiegrediebanturposteos.»  Illosnamquevi- 
ta^ordinerr.quifacinorOriseratnecessarius.que.Tque 
priores  illi  susceperunt,  ul  Iructus  dignospceniten- 
tiae  facerent  (Luc.  m),  subsequuntur  quamplurimi, 
neque  homicidii  neque  adulterii.sivc  altenuscujus- 
Jibet  criminis  rei,  imo  et  plerique  corpore  incorru  • 


1249 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —   LIBEFt  UNUS. 


1250 


pti  atque  integri,  quos  B.  papa  Gregorius,  «Quid,  \  quos  diximus.singuli  imo  suisofficiisstando.etcum 


inquil,nisijuslosetpoenitpntesdixerim?»Planehoc 
ipsum  estegredi  ad  terram  Aquilonis,  vitamauste- 
riorem  exsequi,  quae  tantum  diflvrt  a  remissioro 
multis  utente  deliciis,  non  tamen  illicitis  aut  lege 
protnbitis.quantum  rigor  Aquilonis  a  suavitate  dif- 
fert  Auslri.sive  Favonii,  quantum  hiemalis  algor  a 
vernisdistat  blanditiis.  Unde  notandalittera,  quia 
sicdiclum  est :  «  In  quoerantequi  nigri,egredieban- 
tur  interram  Aquilonis,»  utsitsensus:  propterquod 
erant  sibi  peccatorum  conscii,  in  propositumse  di- 
miserunt  vitae  arctioris.  Quadriga  quarta  in  qua 
erant  equivarii,  fortes,  pastorum  atque  doctorum 
est,  et  omnium,  in  quibus  eminent  illae  graliarum 
d i vi sio nes.de  quibus  Apostolus,"  alii,»inquit,  «  per 


tempus  postulat  discurrendo  atqup  (estinando.sus- 
citantbomines  ad  cngnoscendum  Deum  creatorem 
suum.qui  nisi  crebra  com  monitionesolliciti  redde- 
rentur.neengitarent  quidem,corrupti  mente.restare 
quidquam  post  praesens  saeculutn,aut  in  fine  distare 
quidpiam  interhominemetjumentum.llincestillud 
quod  Joannes  in  Apocilypsi :  «  Vidi,»  ait, «  quatuor 
angelos  stantes  super  quatuor  angulos  terrae  tenen- 
tes  quatuor  ventos  cceli.ne  fiarent  super  terram,ne- 
que  super  mare,  neque  super  ullam  arborem  (Apoc. 
vii).Quatuor  namqueangeliquatuor  angulorum  ma- 
ii  principes.id  est,  angelicae  fortitudines  fuerequa- 
tuor  regnorum  principalium  Babylonici,Persici,Ma- 
cedonici.atque  Romani,de  quorum  uno  angelus  bo- 


Spititum  datursermo  sapientiae.abi  sermoscienliae,  g  nusqui  Danieli  loquebatur,«  Princeps,»  ait,«  Persa- 

alii  lides,  alii  genera  linguarum,  alii  gratia  sanita- 

tum  »(/  Cor. xiil.  etc.  Num  parvum  hoc  est,  aut  in- 

dignum  fuit  inter  illa  magna  qua;  vetera  erant,et  de 

quibu.-' jam  diclum  atque  adhuc  dicendum  est.istos 

Ecclesiae  gentium  ordines  propheticavisionedemon- 

strari  ?  Imoquis  prophetarum dehujusmodi  tacuit, 

et  gentes  salvandas  unde  ordines  istos  Uivinitas  as- 

sumpsit  nnn  declamavit  in  gaudio  Spiritus  sancti  ? 

Qui  porro  s unt  duo  montes  illi,  quorum  de  medio 

quadrigae  iste  videntur  egredi.qui  videlicet  montes, 

montes  dicuntur  asrei  ?  Montes  isti  duo  Testamenla 

sunt.lpx  et  Evangelium,  dicunturque  montps,  pro- 

pter  altitulinem  sive  dignitatem  coelestium  sacra- 

rnentorum  qu;u  continent,quia  videlicetaltitudinem 

illnd  quoque  signilicat,  quod  et  lex  et  in  monte  data 


rum  restitit  mihi  viginti  el  uno  diebus  »  [Dan.  x). 
Regnis  sive  regnorum  principibus  illis  hoc  fuit  te- 
nere  quatuor  ventos  cceli,  cohibere  a  cultu  sive  ser- 
vitio  Dei  quadrigas  istas,  id  est,  colentium  Dei  quos 
diximus.et  servientium  Creatori.  Sed  inclamavit  el 
compescuit  illos  alter  angelus,  qui  ascendit  ab  ortu 
solis  habens  signum  Dei  vivi,  qui  non  est  alius  nisi 
vir  istequisuperequum  rufum  ascendit.et  posteum 
equi  rufi  varii  et  albi,  qui  sunt  sancti  prioris  populi 
Veteris  Testamenti  Nain  istae  quadngae.isti  quatuor 
venti  coeli,qui  abeuntibus  illis  muheribus  cum  am- 
phora  sua,  egressi  sunt  de  medio  duorum  mon- 
tium  ut  assisterent  Uominatori  universae  terras, 
sancti  sunt  junioris  populi,  qui,  neganteChristum 
Synagoga,  ut  dudum  negaverat  Uavid,   mulier   al- 


est(Exud.  xix),  et  evangelicum  sermonem  Dominus  "  tera,  scilicet,  decem  tribuum  scissura  crediderunt 


in  monte  sedeus  Mque  os  suum  aperiens  exorsus 
est  (Mailk.v).  Monles  isti,  montes  aerei,  videlicet 
propter  sonnritatem  atque  diuturnitatem  tam  le- 
gis  quatn  Evangelii,  quia  non  potest  solvi. 

Vers.  18.  —  Scriplura  tam  legalis  quam  evan- 
gelicn,nam  «iota  unura  sive  apex  unus,»  ait  Uomi- 
nus,«  nonpraeleribita  lege  donec  omnia  fiant.et  cce- 
lura  et  terra  transibunt,verba  autem  mea  non  tran- 
sibunt  »  (Hatth.v,  xxiv)  De  medio  montium  istorum 
quatuorqua  Irigae  egressaesunt.quiavidelicetutrum- 
queTestamentum  quatuorjamdicti  ordinesEcclesiae 
reoipiunt,  et  sicut  in  alia  similitudine  diclum  est : 
«  Demediopetrarum  diibuntvoces^JPifl/.ciuJ.itabic 
recte  dicas  quia  de  medio  montium  duorum,  iiion- 


in  eum,  et  assistunt  illi  nunc  usque    sicut   veraci- 
ter  Dominatori  terrae. 

Vers.  3-6.  —  «  Si  genuerii  quispiam  centum  li- 
beros,  et  vixerit  multos  annos.et  plures  diesaetatis 
habuerit.pt  auimaillius  non  utaturboois  substantiae 
suaj.sepulturaque  careat.de  hocego  pronuntioquod 
melior  illo  sil  abortivus.Frustra  enim  venit,etpergit 
ad  tpnebras.et  oblivione  delebiturnumen  ejus.  Non, 
vidit  solem.nequecognovit  distautiam  boni  et  mali, 
etiamsi  duobus  millibus  annis  vixerit,  et  non  luer.t 
perfruitus  bonis.»Quicentum  hberoshabuit  Judaeo- 
rum  populus  est,  et  genuit  typiee  sanclos  patriar- 
chas,  reges  atque  prophetas.  Centenarius  quippe 
numerus  quadratus  est,  et  tertia  vanitas.  Et  quem- 


tium  aereorum,  quadrigs  iste  procurrent.  lidera  de  D  admodum  decem  drachmis  et  decem  ovibus  decies 


communi  Ipgis  et  Evang'jlii  sensu  sive  consensu 
servabunt  vitae  ordinem,scientiae  et  doctrinae  puri- 
tatem.Quid  tandem  esl  quod  percunctanti  prophetae: 
•  Qud  sunt  isii.Homine  mi  ?  »  responderit  angelus  : 
«  Isti  sunt,»ait,«  quatuor  vcnticocli.quiegrediuntur 
ulstent  coram  dominatore  universas  terrae.  »  Quid 
nUiquod  Sapientiad'cit,quia«  multitudosapientium 
sanitasestorbisterraru  in  ?(S«p. vi).  Idcirconimirum 
quatuor  quadrigae  istae  quatuor  venti  cceli  dicuntur 
esse.qnia  sicut  venti  perfiando  nebulas  sive  pruinas 
evertunt,  aeremque  qui  per  quietem  corruptior  fie- 
ret,ir.quietando  saniorem  etficiunt,  sic  ordines  isti, 


decuplatis  angelicus  significatur  numerus  et  ordo 
supernus,  ita  modo  per  centum  digne  signantur  illi 
qui  sunt  perfecti,  et  virtutibus  pleni,  et  quadrati 
fide,  faciunt  bona  quae  praedicant  Gens  ergo  lle- 
braeorum.quamvis  hyperbolicedictumsitquia  nemo 
tantum  vixerit,  venit  ipsaadduo  millia  annorum, 
quos  inveniemus  a  tempore  Abraham,  quando  vo- 
catus  est,  usque  ad  passionem  Uomini  Salvatoris, 
quidestirpe  ejus  natus  540  est.  Abraham  quod 
interpretatur»  paterexcelsus,  »HebraRuseratexIle- 
ber,  cujus  in  doino  et  familia  remanseratlingua  pri- 
mitiva.quae  ex  tunc  ab  eodem  dicitur  Hebraea, natus 


1151 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1252 


anno  191  a  nativilate  Phaleg,  cujus  in  diebus  terra  A  ubi  est  vita?Melius  Pst  videreqtiod  cupias,quamde- 


divisa  est,  a  diluvio  autem  502,  a  Scm  Qlio  Noe  de- 
einia  ceneratione  editus.  Sem  namque  genuitAr- 
pbaxad,  Arphaxad  genuit  Sale.Sale  genuit  Heber, 
Heber  genuil  Faleg,  F.leg  genuit  Reu,  Reu  genuit 
Saruoh,  Saruch  genuit  Nachor,  Nachor  genuil 
Thare,  Thare  genuit  Abram.  Cainan  quippe  qui 
apud  Lucim  evangelistam  inter  Arphaxad  et  Sale 
ponitur  (Luc.  m),  in  Hebraico  non  habetur.  Porro 
causam  cur  tali  viro  terra  sua,  id  est,  terra  Chal- 
da_orumdigna  non  fuerit,  hanc  Hebraei  tradunt,  et 
ecclesiastici  illustres  viri  veram  esse  defendunt.sei- 
licel  quod  Abram  in  ignem  missus  luerit,  eo  quod 
ignem  adorare  nolueril  quein  Chaldaei  colunt.et  Dei 
auxilio  liberalus  de  idololatria?  igne  profugerit,  et 


siderare  quod  nescia-,sed  et  huc  vanitas  est.et  alfli- 
ctio  [prtesumptio]  spiritus.»  Non  deviat  acausis  na- 
tura>  Ei'clesiastes,ut  suggerat  nobis  communisusus 
vivendi,  et  quae  mala  vitemus,  etquae  bona  lacia- 
mus,  Additus  est  labor  bornini  ut  serviat  ori,  sub- 
serviat  os  ventri.  Stant  organa  rationabiliter  nostri 
corpons,sibi  bene  sustentet  tultura  ciborumstoma- 
chum.  Quando  autem  homini  satis  est  tali  indul- 
gere  labnri  ?  Manducat  et  esurit,e9uriens  quae  man- 
ducare  debeat  requirit.Ne  sitial,bibit,  bibit  amplius 
quam  necesse  sit  ut  iterum  sitiat.  Paulus  qui  parvi 
pendebat  inaxima  mundi,  sciebat  quid  essent  deli- 
cia_,quid  opes.quii!  esc*  (/  Cor.  vi).omnia  quae  sunt 
in  inundo  quasi    stercora  reputans   (Philip.  m).  0 


hoc  esse  quod  dictum  est :  «  Mortuus  est  Arau  ante  fj  labor,u  fructus  inanis  vitae  pro  stercoribus  repulan- 


Thare  palrem  suum  in  terra  nativitatis  suae  in  Hur 
Chaldaeorum  [Gm.  xi),  quod  videlicet  ignem  nolens 
adorareigne  consumptus  sit.l\am,Abram.inquiunt, 
eodem  vallatus  incpndio  Dei  auxibo  liberatus  est. 
Unde  et  postmodum  eideni  Dominus : «  Ego,«  inquit, 
«  Dominus,qui  eduxi  te  de  Hur  Chaldaeorum  »  fGen. 
xv)  Alioiuin  indissolubilis,aiunt,  erit  quaestio  in  eo 
quod  dictum  est  postmodum  :  «  lxxv  annurum  erat 
Abram  cum  egrederelur  de  Haran  »  (Gen.  xn).  Si 
enim  Thare  pater  Aluameum  arihuc  esset  inregione 
Chaldajorum,  lxx  annorum  genuit  Abraham,  et 
postea  in  Haran  ccv  aetatis  suae  anno  mortuus  est, 
quomodo  post  uiortem  ejus  Abraham  exiens  de  Ha- 
ran  lxxv  annorum  fuisse  memoralur,  cum  a  nativi- 


dus.Absque  gravi  labore  nulli  datur  sors  vitas,  iste 
ut  Christo  placeat,  livorc  atque  labore  laborat ;  ille 
ut  mundo  placeat,  graviore  labore  laborat.  Alter 
qundsatis  est  sapiendo,  aller  minus  sapiendo  la- 
borat.  Kt  qud  habet  amplius  sapiens  a  stulto  ? 
quid  minus  a  docto  qui  laboral  desipienrio  ?  Est 
unius  naturae  usus  nobis  mortalibus.  Amplius  ha- 
bet  iste  iilo  si,  directus  recto  acumine  mentis,per- 
gat  ad  vitam  ubi  nemo  laborat  ;  ille  minus,  qui  non 
ambulat  ubi  est  vita.  Pauper  pro  Christo,  et  in 
Chri^to  n.ulta  bona  tenet  semper  bona  sperando. 
Qui  discendu  et  docendo,  sed  non  agendo  bonum, 
laborat,  illius  in  ore  labor  est,  sed  anima  illius 
non  unpleiur  :  «  Qui  enim,  »  ait  Dominus,  ■  tece- 


tateAbram  usquead  mortem  patris  ejus  cxxxv  anni  r  rit  et  docuerit,  magnus  vocabitur  in    regnum  cce- 

-._: j __* a  _n _.  ,-,i       t,     ■  .  *-»     l  - -.,  m  ..  /11  ..**,.  ,\   r...:   - .1 -.,;,. Jlo-.v-J;    .n„lfn 


fuisse  doceantur  ?  Ergo  vera  pst  illa  Hebrasorum  tra- 
ditio.quod  egressus  sit  Thare  cum  filiissuis  de  igne 
Chaldsorum,  et  quod  Abr.im  Oei  auxilio  sit  libe- 
ratus,  et  ex  illo  tempore  ei  dies  vilae,  et  tempus 
reputetur  aetatis.  Ab  illo  ergo  die  usque  ad  passio- 
ne.m  Chrisli  dno  millia  annorum  computantur, 
quosin  murte  sua  gens  iniqua  explevit,  quae  non 
meruit  habere  sepulcrum,  id  est  sancta.  contecr.- 
plationis  secretum. 

«  Nonnead  unum  Iocum  percuntomnia?  Omnia,» 
non  «  omnis,»  inquit.Non  horcinem  solum.sed  quse- 
cunque  otmoxia  morti  sifinat,  ut  eorum  verbis  se 
monstret  abusura,  qui  aiunt  non  esse  vitam  animae 
post  mortem  carnis,sed  hominem  totum  perire  ino- 


lorum  » (Matth.  v).Qui  ergo desideno discendi  multa 
laborat,  nequemultum  Iructum  potestcapere  labo- 
rum,ejus  in  ore  stans  labor  non  penelrat  ad  cor,nam 
solum  os  tangens,  non  sapit,  non  illuminat  cor. 

Vers.  lu,  11.  —  «  Qui  luturus  est.jam  vocatum 
est  nomen  ejus,et  sciturquod  homo  sit,et  nonpossit 
contra  lortiorem  se  in  judicio  conlendere.  Verba 
sunt  plurima,  multamque  in  disputando  habentia 
vanitaleui.»  De  Uomino  Jesu  Christo  clarissimepro- 
nuntiat  Ecclesiastes,  quod  ad  nos  venturus,  et  as- 
sumpta  carne  hoiuo  futurus  sit.«  Notus  enim  in  Ju- 
daea  Ueus  et  m  Israel  magnum  nomen  ejus  (Psal. 
lxxv).  Parum  dictum  est,quiaquidquid  fruilurmen- 
tis  ratione,venturum  illum  praedixit.  Dominum  Sa- 


baoth  cnerubim  et  seraphim  quotidie  ipsum  praedi- 
riendo,  et  properare  ad  unum  locum  perditionis,et  n      ,      .  ,,  .  ,,  ,       ,    , 

,    r        .  .,    .  "  cabanl  [ha.  vi).\erum  hominem  salvadeitate  lutu- 

noset  pecudes  morientes  cum  carne  sua.  Undepro-  ...  .  ,  ,  •  > 

.  .  .  .  .  .     *  rum  iaru  tunc  vidit  euin  Adam,  quando  ex  costa  u- 

prus  veruis  quasi  contranus  Ecclesiastes,  ait  quod       ..  _>•  ,■.<-.         ,n        ,  ,.u      .        ■..  u 

<ius  condidit  Evam  (G.ra.n  .  Chnstum  lllum  prophe- 


dicere  solet  qui  nescit  dicere  verum.  Quid  differt, 
ait,  si  sit  abnrtivus  au!.  senex,  castus  an  incestus, 
ielix  an  infelix,  si  omnps  simus  venturi  moriendo 
ad  unum  locuin?  Hoc  quaerens,  non  tamen  affir- 
mans,  sic  dicit,  ut  eum  dicere  credas  :  Licet  sit 
unus  ortus  et  occasus  mortalibus,  non  unum  ta- 
men  locum  dahit  actio  diversa  vitae,  qu;a  illis 
Abraha.  sinus,  istis  paratur  avernus. 

Vers.  7-9.  —  «  Omnis  laborhominis  in  ore  ejus, 
sed  anirnaejus  non  iinplebilur.  Quid  hibet  amphus 
sapiens  a  stulto  ?  et  quid  paupor.nisi  ut  pergat  illuc 


\.m(Thren.  iv;  Psal.  lxxxviiii  ;  Gabriel  JesumSalva- 
torem  appellavil  (Luc.  i  ;  Matlh.  i).Nomen  ejus  pru_- 
saga  sibylla  in  primis  elemenlis  versuuin  suo- 
ruraGraTe  ita  scripsit,  IHSOVS  XPISTOS  eb.0.: 
VIOS  _.WTHP.  Jure  Christum  vocat.id  est  unctum, 
quia  unctus  est  prae  participihus  suis  (Hehr.  i).Je- 
sum,  id  est  Salvatorem  (Isa.  xix,  xxvi,  xlvi,  lxiv  ; 
Znch.  ix;  Luc.  n),  quia  omnia  salvat  ;  VlOS,  id 
est  lilius,  quia  Films  Dei  est  (liotn.  i),  6E0S,  id 
est  Deus  quia  omnia  fecil  (llel/r.  i).  i...THP,  id 
est     salutaris,      quoniam     venit     salvare     quod 


1?53 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN. 


LIBER  UNUS. 


1254 


perierat  (Malth.  xvm).  Gentiles   etiam  procul  et  a  ^  ras  quod  conducibileest.  Quod  non  es3e  potest  non 


longe  videntes  hoe  nooien  Uomini  in  carue  futuri, 
ita  in  quibusdam  templorum  suorum  sacellis  scri- 
bebunt  :  KVPIOS,  KVPIUS.Etquamvis  dubii  essent, 
uec  satis  intelligerent  uomen  Domini,  tamen  illud 
venerubantur  omninoqunsi  numen  venturum.  Pau- 
lus  etiam  scriptum  invenit  :  «  Ignoto  Ueo  (Acl.  xvn). 
Nequesolumm  Jerusalem,  neque  solum  in  Bethle- 
hem.stella  duce,adoratus  tuitDeus.et  cognitusDeus 
(Matlh.  n),  sed  etiam  ipsa  Rom&eaput  etdecus  om- 
nium  re^norum  cognovit,quando  Deus  processit  de 
Virginis  utero  «  tanquam  sponsus  de  thalamo  suo 
(Psnl.  xvm).Jam  enim  rem  per  tot  sscula  cognoverat 
praelixo  sibi  signo.  Nam  cum  Romani  muris  et  mce- 
nibus  ita  munissent  urbem.ut  esset  inexpugnabilis. 


esse  procul  dubio  necesse  est,  etquod  impossibile 
est  non  esse,  hoc  esse  necesse  est.  Qui  ergo  sci' 
quid  prodest  et  quid  obest,  scit  quale  necesse  est. 
Ergo  si  prodest  quaerere,  si  necesse  est  invenisse, 
dic  aftirmando,  dic  persuadendo,  dic  admonendo  : 
Ouid  cessas,o  homo,  quid  pigritaris,  quid  moraris  ? 
Necesse  est  tibi  etiam  certando  et  laborundo  te  ma- 
jora  quaerere.  Pertransire  foramen  acus  gibbosum 
idque  onustum  tot  peccatorum  sarcinis,  majus  vi- 
ribus  est,sed  tamen  pertransire  necesse  est.  Ut  re- 
gnum  ccelorum  alieni  et  violenti  sibi  diripiant 
(Matth.  xi)  majusviribus  est,sed  etiam  hoc  audere 
necesse  est.  Qui  vicerunt  mundum  (ide  (Hebr.  xi) 
et  martyrio  coronati  sunt,  nisi  qussissent  se  ma- 


struxerant  etium  turriin  altiorem  caetens,  in  cujus  _.  jora,  non  obtinuissent  palmam  justitiae.  Sed    licet 


cacumine  hunc  etiam  titulum  scripserunt  :  «  Cadet 
ista  turris,  cum  Virgo  filium  sine  viro  generabit.  » 
Peractis  mukis  saeculurum  aetatibus.cum  jain  nisi 
pertitulum  nulla  esset  cognitio  rerum,sanctissima 
nocte,  qua  Vugo  lilium  genuit,  repente  turris  prae- 
dictu  cecidit,  denionstrans  omnibus  Salvatorein  ve- 
nisse  orbis  terrarum.  /Egyptus  quoque  mulla  de 
Cbnslo  cognoverat  (Isa.  xix),  quae  in  delubns  suis 
ita  scnpta  legebat :  «  Vitaest  ventura.  »  Hermopo- 
hs  54B  civitas  yEgyptiorum,  ubi  fugit  Dominua 
a  tacie  llerodis,  multa  de  Domino  vidit,  quia  illo 
veniente  omnia  simulacra  ejus  ceciderunt.  Verba 
sunt  plurima,  rnultamque  in  d.sceptando  haben- 
tia  vamutem.  Nam  quatr  multis  verbis,  quam  va- 


meritis  dat  pugnu  coronam.Si  autem  quod  quaeris 
obest,et  non  est  necesse  qusrere,  dic  percunctando, 
dic  dissuadt-ndo,  dic  prohibendo  :  0  homo,  quid 
necesse  est  tibi  majora  te  quaerere?  1115 s  quid  ne- 
cesse  fuit  majora  se  quaesisse,  qui  multis  et  vanis 
ausi  contendere  verbis,  pestiferas  baereses  per  or- 
bem  sparserunt  prava  docendo.et  qui  foventes  fo- 
mente  sua  aspidis  ova.quibus  ruptis  fecerunt  erum- 
pere  basiliscum  dantem discrimina mortissolo flatu 
oris  ?  Quod  non  sit  necesse  majora  se  quaerere,ex- 
pertus  est  primus  homo  Adam,  qui  captus  fraude 
per  Evam  (Gen.  m),  factus  est  minor  se,  quia  con- 
cupivit  majora  se.  Perturrim  Babel,  qui  volebanl 
ad  coelos  ire,  ut  contra  Dominum  facerent  sibi  no- 


nis,  quam  malesanis  inde  disputavit  stulta  mundi       rnen  (Gen.  xi),  non  necesse    fuisset    eis  majora  se 
sapientiu,  quas  dum  garrula  multis    insuit  verbis,  C  qUaesisse,neque  conduxit  eis    struxisse  altissimam 

turrim.quorum  victa  est  superbia  confusis  linguis. 
Vers  2,3. —  «  Melius  estnomen  bonum.quam  un- 
guenta  pretiosa,etdies  mortis  die  nativitatis.Melius 
est  ire  ad  domum  luctus.quam  ad  domum  convivii, 
in  illaenim  flniscunctorum  admonetnrhominum.et 
vivens  cogitat  quid  futururo  sit.»  Qui  seipsum  vincit, 
ut  per  virlutem  brevitatem  vitae  elonget.multa  facit, 
et  se  majora  requirit,  quatenus  faciens  sibi  nomen 
in  aeternum  possit  vive>-e.  Bonum  enim  nomen  re- 
dolet  tanquum  pretiosum  unguentum.imo  unguen- 
tis  pretiosis  est  pretiosius.Maria  Magdalene  quando 
unxit  caput  et  pedes  Domini  Jesu,  meruit  nomen 
melius  unguento  pretioso.Tunc  repletaest  tota  do- 
mus  ex  odore  unguenti,et  adhuc  replet  universum 


multis  errorum  involvilur  vanitatibus  ! 

Cap.  VII.vers.1. —  «  Quid  necesse  esthomini  ma- 
jora  se  quaerere,  cum  ignoret  quid  conducatsibi  in 
vita  suu  uumero  dierum  peregnnationissuae.ettem- 
pore.quod  velut  umbrapraeterit  ?  Aut  quis  eipoterit 
indicare  quid  post  eum  futurum  sub  sole  sit?  »Quia 
in  [iluribus  verbis  plurimae  sunt  vanitates.et  in  plu- 
ribus  vanilatibus  non  est  spes  certa  salutis,  hoc  ali- 
quis  metuens.et  metuendo  non  sibi  bene  lidensam- 
bigitet  quaerit,et  ait  quod  Ecclesiaslesdicit :  «  Quid 
necesse  est  homini  majora  se  quaerere  cumignoret 
quid  comlucat  sibi  in  vita  sua  ?  »  Hic  perpgnnatur, 
quonium  nascitur  ut  moriatur.  «  Fugitvelut  umbra  » 
\Job.  xiv)  cum  temporis  boris.  Quis   ei   poieritindi- 


care  quid  post  eum  futurum  sit  ?    Vita  brevis,  via  D  mundum  redolentia  nominis  hujus  (ilaVh.    xxvi). 


peregiinandi,  umbra  temporis,  incerta  spes  rei  ne- 
scia  luturi,  approbut  non  esse  necesse  majura  se 
quaerere.  Quo.l  quaerit  Salumoo,  ostendit  titii  plus 
quurn  Salomon(Luc.u): «  Fulgebunt  justisicutsolin 
regnopatriseorum  »(jtfti^/i.xin).Justuseritqui  bene 
se  maj.ira  requint,  damnabitur  qui  male  se  inajora 
requirit.  Hic  e>t  enim  vita  brevis,  permandtibi  vita 
perenais.Hic  csl  tempus  umbratile,  ibi  tempus  sine 
tempure.Hic  vivismundi  peregrinuset  advena  (Hebr. 
xij,  ibi  incola  cccli.  Haec  aeterna,  haecjucunda  scias 
conducere  vita;  tuae.  Verumtamen  quis  h  >  c  habeat, 
nisi  se  majora  requirat?  Necesse  est  ergo  ut  quae- 


Latro  Judas  taxavit  hoc  unguentum  trecentis  dena- 
riis  (Joan.  xn)  ;  Deus  ipse  bonum  nomen  muheris 
taxavit  dicens  :  «  Bonum  opus  operata  est  in  me  » 
(MaUh.xg.vi).  Felix  un^uentum  tam  praeclarum,  tam 
pretiosum,  felix  quae  meruit  nomen  babere  bonum 
pretiosismeliusunguentis.Quibusest  nomen  melius 
unguentis  pretiosis.  illecebrae  designantur  et  curae 
deliciosae.  quibus  non  alliciunt  tanquam  unguentis 
praeclaris.Multiergo bellando.multi  philosophando, 
viribus,  ingeniis.et  ulriusqne  hominis  bonis,  quae- 
rebant  nomen  quod  ubique  fragraret  sicut  unguen- 
tum.  Qui  quaerit  magnum  sibi  nomen  faciendo  bo- 


i253 


RUPEKTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1^54 


num.quod  gignit  bonilas.et  nutritsancta  volnptas,  A  tum  fuit  iratus  homo«  mitissimus  super  omnesqui 


iste  tei  et  non.cn  Iragrantius  suavi  unguento.  Qui 
vero  faciendo  malum  quaerit  sibi  nomen  magnum, 
quod  ambitio  pant.qnod  iniqua  cupido  nutrit,  bu- 
jus  nonicn  turpiter  leiet,  nonredolet.  Quare  autem 
putamus  dixisse  Ecclesiasten,  meliorrm  essediem 
nuortis  quam  natalis  ?  I  leo  plane,  quod  super  bis 
homo  sapiena  sapienter  philosopbatur.lnterrogatus 
enim  Plato  philosopbus,  quid  esset  philosophia? 
Muditatio  mortis,inquit.Nascer.di  ergo  species,  na- 
turae  est  speoies,  homo  vitae.  Cum  cadit  in  lerram 
prouus  infans,  sic  nascilur  :  semper  enim  in  terra 
recipitur,  non  in  auro,  neque  argento,  sive  in  se- 
rico,  monstrat  aperte  quod  factus  de  terra,  iterum 
ex  terra  luturus.  Ipse  natus  ad  aerumnaset  suspi- 


morabantur  in  terra  »  (A'um.  xn),  quando  fregit  ta- 
bulas  duito  Dei  conscriptas,  et  quando  perimendo 
chanssimosamicos  Pt  propimiuos,cor  atque  nianus 
sua3  consecravit  in  mortibus  peccatorum.  Sanctus 
Phinees  ira.absluhtin  Belphegoriram  Doinini  i,Num. 
xxv).  Talis  etiam  in  Joab  ira  fuit  David,  quando  oc- 
cidi  jussus  est  a  Salomone  (III  Rtg.  nj.Siniiiia  fuit 
Heliae  (///  Heg.  xvm),  similis  fuit  ira  Matathiae,  qui 
zelati  sunt  pro  Domino  gladiis  atque  ira  (/  Muchab. 
II).  Taiis  ira  Petri  (Act.  u),  talis  fuit  ira  Pauli 
(/  Cor.  iv) :  Petrus  enim  verbo,  Paulus  virga  fe- 
riendo  contristari  faciebant  illos  qui  peccabant.No- 
luit  irasci  peccantibus  filiis  Heli  (/  Fteg.  m),  atque 
perierunt  una  nati  et  pater  ruina.  Si  rides  peccans, 


ria  multa.praevenit  illa  lacrymando.  Primam  voca-  n  tu  tibi  irascere  tristans.  Si  peccat  fratertuus,  ira- 


lem  per  priinam  disce  vocem  nascentis  pueri  cuju 
vix  patenti  ore  littera  prima  sonal.ita  ingeminans  : 
Ita  ha,  ve  ve.  Praesagit  quippe  nascens  mala,  quae 
vivendo  videbit.  Omnibus  rebus  natura  ministrans, 
esse  meliorem  diem  mortis  quam  natalis  mcnstrat 
per  cygnum,  qui  cnm  scit  se  esse  moriturum,  so- 
let  sibi  celebrare  funereos  ludos,  et  per  dulces 
modos  exsequiales  threnas  canit.  Quaedam  gentes 
barbaricae,  docente  ralione,  se  credentes  moriendo 
redire  ad  vitam,  threnas  cantabant,  et  celebrabant 
gaudendo  exsequias  funeris,  dantes  odas  pro  fleti- 
bus.  Qui  inetuit  mortem,  quae  sunt  bona  vitae. 
Mortciii  morte  lugit,  post  vitam  aulem  vita  recur- 
rit.  Mors  ad  requiem  trahit,  dolorem    ferre    ortus 


scere  fratri  peccanti.  Si  bene  tristatur,  si  pcenitet, 
si  reveretur,  accedens  ad  eum  gere  compatiendi 
morem.  Si  ita  contristaris  ut  fratrem  tuum  contri- 
stando  lucreris,  pro  mercede  debita  nomen  patien- 
tis  habebis.  Hic  sibi  conlristandum  cor  existimat 
sapientis,  ut  sit  ei  spes  certissima  lulura  laetiiia;, 
Hic  econtrario  sibi  laetandum  cor  credit  insipien- 
lium,  qui  dicunt  in  triviis  quotidie  clamantes  : 
«  Manducemus  et  bibamus,  cras  enim  moriemur» 
(/  Cor.  xv).  Tales  tam  stulti  quaecunque  sperant, 
desideraot  carnaliter  fieri. 

Vebs.6,7. —  «  Melius  est  a  sapiente  corripi,  quam 
stultorum  adulatione  decipi,  quia  sicul  sonitusspi- 
narum  hrdentium  subolla,sic  risus  stulti.sed  et  hoc 


facit.  Nascentem    excipit    incertissima    sors  vitae,  r  vanitas.»  Quod  Salomon  dicit,  pater  Salomonis  dicit 

-.;u:l , __x      i-      _;_     o:      ...      _.._.•        : «   •      i .        r. :_:__ :.._..__  :_   __;-- -_j:-.    _. 


nihil  certius  est  sorte  mortis.  Si  tu  subis  jura 
mortis,  rcdolens  pretioso  unguenlo  nominis,  ad 
vitam  aeternam  trausibis.  Cum  autem  peccator 
nioritur,  sentit  sibi  tandem  imponi  peccati  mo- 
dum,  ne  croscat  sumina  malorum.  Quemdam  phi- 
losophum  Silenum  nomine  rex  Mida  captum  hoc 
absolvlt  pretio,  quia  didicisset  ab  illo  non  nasci 
esse  bonum,  et  melius  mori  cito  nnlum. 

Vers.  4,5. —  «  Melior  est  ira  risu,  quia  per  tristi- 
tiarn  vultus,corrigitur  animus  delinquentis.  Cor  sa- 
pientium  uoi  Institia  ost,  et  cor  stultormu  utu  laeti- 
tia.Qui  irascitur,»  aitDuininus,«  fralri  suo,reus  erit 
judicio  »(.Vn///i.v).Et  David  :  «  Irascimim  et  nulite 
peccare»  (PM-i/.iv).Istemonet  irasci,  Dominus  autem 
prohibet  irasci.«  Vae  vobis  qui  ridctis  nunc.quiaplo 


in  psalmo  :  «  Corripiet  me  justus  in  mlsencordia  et 
increpabit  me,  oleuiu  autem  peccatoris  non  impin- 
guet  caput  meuin  »  (Psal.  cxL).«Oleum  peccatoris,» 
laudes  pcccatorum  designat,laus  ergo  caputimpin- 
guat,laus  cor  lallendo  saginat,  sed  quod  impingua- 
tum.nescit  rerum  subtilia.  Ad  mortem  ersro  peccat, 
qui  peccatorum  malapraedicat.Quot  modisergopec- 
cando  morimur,  tot  peue  modis  vivilicamur.  Est 
cuique  morli  sua  justificatio.  Mors  erit  mortalis, 
cui  spes  bona  deHrit.Ucculte  ergo  moritur,  qui  co- 
gitat  scekis  in  coide  suscitat  illi.m  Deus  in  filia 
Jairi  duodenne  (Marc.  v  ;  Luc.  vin).  Mortuus  efler- 
tur,  qui  lortior,  et  majora  delicta  fecerat,  reridil  et 
illum  Dominus  redivivum  ad  porlam  in  juvene  su- 
scitato  (Luc.  vii).  «  Quatriduanusfetet  »  (Joan.  xi), 


rabitis.et  flnbilis  vos  » (Luc. vi).Dicitet  Job  :  o  Os  ve-  D  quicunque  soidet  in  veteri  crimine.  Quatuor  aulem 

dies.quatuor  pra-signant  mortes,  quoniam  quidem 
moriuntur  per  Adam,per  lpgem  naturae,  per  legem 
Mosi,per  legem  Evangelii.  Ita  Deus  nos  suscilat  in 
Lazaro  quatriduano.  «  Peccator  in  desideriis  animae 
suae  quando  laudatur^df.u/.  x),  et  stultorum  adula- 
lione  decipitur,et  in  peccato  suo  morilur,  a  Domino 
nunquam  merebitur  suscitari.  Discipulus  ad  sepul- 
turain  patris  ire  desiderans,  Salvatoris  prohibetur 
imperio  (Mallh.  vm).  Quanti  monachorum  dum  pa- 
tris  matrisquemiserentur.suasaniniasperdiderunt. 
Super  patre  el  matre  pollui  nobis  non  licet  (Levit. 
xxi),  quanto  uiagis  super  matre.  sororibus,  conso- 


racis,risu  Deus  implct  »  (Job.  vm).  Job  ergo  laudat 
risum,  Dominus  ipse  damnat  risum  :  Salomon  au- 
t^m  dicit  esseiraii'  mehorem  risu.  Putas  ergo  dis- 
sentire  tam  varias  sibi  voces.  Sed  non  ita  est.  Sic- 
ut  consonat  sibi  harmonica  vox  variis  chordis,  ita 
consonat  hic  concorssententiam  variis  verbis.  Po- 
pulus  Israel  reus  iu  vitulo  quem  iecerat  Aaron, 
quando  sedeb  .t  ludens  et  comedens  et  luxurians, 
multomelior  tali  risu  fuit  ira  Mosi,  cujus  tristitia 
vultus,et  ira  pectons,  cor  populi  542  delinquentis 
flexit  correptio,  ut  flens  pru  peccato  suo  liberare- 
turab  ira  atque  lurore  Doiniui  (Exod.  xxxn).  Mul- 


1257 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1258 


brinis,familia,servulis?  Genus  regale  et  sacerdotale  A.  recte  s-ipiendi,  et  moras  principi    rcdimcndo  per 

horas  fniis  compensant  honesto  studio,  quod  per- 
diderant  pigrilando.  Multo  majoris  et  multo  sunt 
melioris  studii  qui,  spretis  nugis,  assumunt  sibi 
habitum  sapientis,  quam  illi  qui  in  principio  sa- 
pienles  esse  videntur.et  postea  desipiunt.Maximus 
Plato  et  magnum  decus  suo  tempore.fecit  esseme- 
liorem  iinem  orandi.  Qui  prius  athleta,prius  vires 
in  certamineexpende[.s,priusomnesvincensrobore, 
quando  cor  ad  studium  pbilosophandi  transtulit, 
vicit  sapientia  omnes  qui  corpore  vicerat  omnes. 
Quemadmodum  prius  luctando,  ita  postea  victor 
philosophando.  Porro  noster  Plato,  et  melior  atque 
major  Platone, Paulus  primo  blasphemus  etcontume- 
liosus  (I  lim.  i),athleta  legis,  atque  Evangelii  gra- 
p  vis  hoslis.edocuit  finem  meliorem   esse    principio, 


sumus  (/  Petv.  n).  Illum  attendamus  patrem,  qui 
nunquam  moritur,sut  qui  pro  nobis  moritur,  et  qui 
ideo  vivens  mortuus  est.utnos  mortuos  vivificaret. 
Si  quid  habemusde  .Ei;ypto,quod  princeps  mundi 
suum  possit  agnoscere,tenenti  /Egyptiajcum  pallio 
relinquamus  (Gen.  xxxix).  Reddamus  pareniibus, 
quae  parentum  sunt.si  tamen  vivunt,  si  Domino  fi- 
lios  suos  prasferri  sibi  glorientur.Pro  otioso  quoque 
verbo  rationem  reddituri  sumus  (Malth.  xil,  et 
omne  quod  non  aedifieat  audientes,  in  periculum 
loquentium  vertitur.  Quid  ergo  ad  mortis  causam 
colubroest  nequius  unquam  ?Ita  adulatorislingua 
nihil  nequius.  Sicut  varius  coluber  linguam  trisul- 
cam  ore  movet,  ita  adulator  linguam  babet  trisul- 
cam.Si  detester  bona,etipse  detestatur;  si  collau- 
dem  mala,  nihilominus  etipse  collauJat.  Qua:  dixi 
si  forte  dedixero,  dedicet  et  ipse  pelulanter.  Tam 
varios  colores  pardus  minime  habet.Cameleonnon 
tot  accipit  species  atque  colores,qui  variatur  in  specie 
quascunque  videt,praeter  speciem  albiet  rubei  co- 
loris;  omnibus  ergo  adulalor  arridet,et  si  eondolet 
tunc  etiam  ridel.Stultus  ct  iniquusadulatorqui  ta- 
liter  ridet,  dat  sonitum  sicut  spinarum  ardentium. 
Hocvitium  odulationisitahoctemporeinolevit.otus- 
quequaque  concrevit,  ut  qui  adulari  nescit  aut  non 
vult  invidus  sive  maliliosus  ab  omnibusjudicetur. 

Vers.  8.  — Calumnia  conturbat  sapientem.et  per- 
det  robur  cordis  illius.  Quis  est  iste  sapiens  quem 
conturbat  calumnia  et  non  leviter  turbat,sed  (anto 
lurbine  pulsal,  ut  robur  cordis  illius  perdat,  et  to- 
tus  fatiscat?Vera  est  illa  philosophorum  sententia, 
quod  sapientis  animum  minimepeturbentillrequa- 
tuor  passiones.quaa  fere  oinnes  involvunt,dequibus 
ita  legitur  : 

Morates  mctuunt,cupiunt,  gaudenlque  dolentque. 
Virg.  jEncid.  vi.) 
Quatuor  illa  omnes  perlurbant  praster  sapientem. 
Nos  parvi  penderemus  arguta  mundi  sophismata, 
nisi  ipseDominus  viderelur  illaapprobare.dumait: 
Qui  credit  in  me,  et  prwcepla  mea  facit,  similis  est 
homini  qui  .vdificat  domum  suam  supra  pctram.  Ve- 
nerunt  /lumina,  flaverunt  venti,  et  impegerunt  in  do- 
mum  illam,  et  non  cecidit  quia  fundala  erat  supra 
(trmam  petram  (Matth.  vn  ;  Luc.  vi).  Justus  et  sa- 
pienter  lenax  propositi  suifortiter  se  affectum  sen- 


quandorepromissam  gloriae  accepit  coronam(i/  Tim. 
iv).  Finera  principio  prastulit  latro  in  cruce,  prin  ?i- 
pium  enim  mortem,flnisdeditilliparadisum.Pi ■■■.  i- 
pio  linem  sibimet  feceruntmelioremdives  Zacl  s, 
etMatthosus  telonarius  (Luc.  xix;  Malth.  ix).  Qai- 
cunqueaberrantes  revocantur  ad  ovile  et  se,  sciunt 
finem  meliorem  esse  principio.  Multo  pejoris  ;:;nt 
et  multo  minoris  illi,  qui  laudatis  principiis  p  ea 
desipuerunt,  et  conversi  abierunt  retro  (Joan.  vi) 
po;t  Satanam.  Talis  fuit  Judas  Scarioth  quiDomi- 
uum  tradidit,  talis  Nicolaus  hajresiarches.  Talos 
fuerunt  discipi-li  illi  qui  eum  reliqucrunt,  quiu 
verba  vitae  aeternae  cum  B.Petroet  caHeris  aposto- 
lis  intelligere  noluerunt.Qui  Balaam  sapiendo  pec- 
t  cans  etvidendo  cadens  ?  (/Vum.xxiv.)Qui  primodi- 
'  gnus  fuit  verbis  Domini,illum  malus  finis  dignum 
verbisfecit  asininis(/Viji;!.xxii);terrentasina3  verba, 
quem  non  terret  ipse  Dominus.Sedquaretamlonge 
543  exempla  petuntur?Eccequamhabemus  in  ma- 
nibus  certisadest  idoneis  Ecclesiastes,  qui  dicit  fi- 
nem  meliorem  esse  prineipio.  Quis  enim  sic  insi- 
gnitus  fuithonesto  principio?Cui  tantos  thesuuros 
sapientiffi  Deus  ostendit  ?  (///  lieg.  m.)  Sed  habuit 
deteriorem  iinem  principio,  qui  desipiens  in  fine 
senectutis  suc  idola  gentium  adoravit  (Eccli.xi.yn ; 
111  Reg.  xi). 

Melior  esl  patiens   arroganle.  Quidquid  habemus 
bonitatis  aut  virtutis,  ab  illo   habemus  qui  nalura 
Deus  est,quidquid  autemhabemus  vitiorumextrin- 
secus,  ab  illo  habemus  qui  est  auctor  peccati,  qui 
serat,qui  dicebal  :  Si  ccelum  terraa  adbaereat,  Ysi-  D  vitiavit  suain  peccando  naturam,etnostram  iufecit, 


dorus  non  formidat.Qui  autem  non  est  sapiens.sed 
sapiens  esse  videtur,  iste  redificavit  sibi  domumsu- 
per  instab.lem  arenam,  quam  si  propellant  vel  le- 
viter  ventus  et  pluvia,  statim  dabit  horrorem,  et 
magnum  cadendo  fragorem.  Talis  est  sapiens, 
quem  Ecclesiastes  pronuntiat,  qui  projectis  armis 
perdidil  robur  animi,  el  loco  cessit  si  aliquando 
calumnia  pressit. 

Vers.  9.  —  Melior  est  finis  orationis,  quamprinci- 
pium.  Multi  in  principio  sapientes  sunt,sed  in  fine 
desipiunt,  et  a  bono  recedunt,  et  multi  qui  in  prin- 
oipio  stulti  sunt,sed  in  fine  assumunt  sibihabitum 

Patrol.  CLXVIII. 


quando  nos  delinquere  fecit.Qui  mendaxest,et  pa- 
ter  mendacii  (Joan.  vm),  quis  ergo  mendacior  illo? 
quis  sibi  arrogat  pluseo?  Ille  sibi  arrogat  quodsit 
princeps  hujus  mundi.Est  profecto  Deus  patiens 
melior  illo,qui  patitur  illum  injuste  regnareinhoc 
mundo,alquedilfertilli  tartareas  infligere  poenas,ut 
tempore  judicii  crucietur  in  igne,  qui  paratus  est 
diabolo  et  angelis  ejus  (Matth.  xxv).  Est  patiens  me- 
liorillo  quinos  miserandodissirnulanspatiturmala 
quaa  peccando  meremur.  Quanta  ipse  tulit  homo 
faclus  el  mortuus  pro  nobis,tanta  nos  pati  exhor- 
tatur,diceri3  :  In  patienlia  vestia  possidebitis  animas 

40 


1259 


RUPEKTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1260 


vestras  {Luc  xxi).   Sancti  quanta  tulerunt  spe  vit*  A  componens  mundi,  naturae,  veteris  legis,    el  novae 


aeternae/Philosophos  i»utem  quis  non  tniretur.quod 
tanta  potueruntpati  spe  tantummodo  laudis  inani? 
Muiti  namque  nullos  adsuum  discipulatum  admit- 
tendoa  eenSebartt.nfsi  patienter  oinnibus  opprobriis 
et  subjicerent  tolerandis.Dicam  aliquid  quodmire- 
ris.Sinullus  vellet  eisdare  colapbos  vel  plagas,  et 
nullis  opprobriiscruciaret  pretia  multadabant  mer- 
cenariis,  qui  colaphos,  alapas,  atque  duras  darent 
illis  plagas.ut  sic  diu  experti  digni  essent  philoso- 
phari.  Omnibus  igilur  plagis  et  gravibus,  quidam 
a:le  itus  contume  iis,cens  iri  suo  glori  ibundus  ait  : 
Sum  ego  nodo  dignus  nomine  philosophi?  Ita,  in- 
quit,  ille,  si  t*  -u  sses  Sic  jure  perdit  laudem,  qui- 
cunque  silii  Irustra  arrogat  artem.Qu  cunqueergo 


gratiae  talia  dicit  de  supremotempore  muridi,quale 
lempus  in  diebus  Noeet  in  diebus  Loth  quando  sibi 
vivebant,  condebaut  et  bibebant,  nubebant,  plan- 
tabant,  et  aedificibantjVendebant  ct  aliena  licentcr 
emebant,  donec  sunt  absorpli  subito  cataclismo 
(Luc.  xvii),tale  teinpus  erit  quando  mundus  ccelesti 
igne  peribit.Quoniamergo temporatemporibusprse- 
ferre  prohiberis.res  pro  temporibus,pi'o  rebus  cer- 
tis  tempora  si  velis  conferre  nihil  causos  videbis 
esse  ut  dic  i?  m>>!ius  tempus  tempore  concurrere. 
Quisuirime  bonusest,  "mnia  tenipora  fecit  bona, 
unicuique  suum  usmn  dispensans  pro  vice  rerutn. 
Si  vero  ralum  iisum  pervertit  eventus  rerum  sub 
dubia  vice  fluitamium    reruj),    tempus  illo  meiius 


recle  vivendi  dederunt  preecepta.hunc  damliant.qui  t>  uon  fiet,  neque  pecus.Si  mors,    bella  atque  fames, 

plus  viribus    .-uis   sibi  arro^.it,    ilio^que  attollunl, 

queui  patientiae  toraca  caslignt.Multa  eniiii  Jacob, 

Moses  atque  D  ivid  tulerunt  patiendo.Job  speculum 

morum  patientiae.multo  melior  fuit  Eliu  tam  m:iL;na 

minnnte.Job  meliorvixit,  i|iioniam  patienteromnia 

mal;.'sibi  illata  vicit.Ille  quippe  primum   Eliu,  po- 

ttea  Balaam  vocatus,  dum  plusa'quo  sibi  arrogat, 

in  Job  tanta  jactans,et  in  Israel  tam  malatractans, 

occisus  est  jiladio  cum  M.nlianitis. 

Vers.  10.  —  Nesis  velox  ad  irascendum,  quia  ira 
in  sinu  siulli  requiescit.  Uculatus  ante  et  retro  Ec 
b  c  ii  e  lium  primo,  atque  sic  ultimum 
copulat  medio,  ut  stent  quae  prius  dixit,  neque  di- 
stentqua  modo  dicit.  Qui  enim  dixerat  meliorem 
iram  etserisu,  ne  forte  aliquis  eum  frenos  irapu- 
taret  la\asse,  praecepit  iram  sapienter  esse  refre- 
nandaiu.Et  nequis  sit  velox  ad  irascendum.causam 
subinferl,  ira  incordeviri  requiescit.Hinc Jacobus 
ait:Si'«  omnis  homo  tardus  ad  iram  (Jac.  i),  et  do- 
ctor  gentium  apostolus  Paulus  :  Sol  non  occidat  su- 
per  irucundiam  veslram  (£p/j«.iv).Sicut  enimflatus 
orisunius  multa  foramina  implet,  ut  harmonicas 
voces  fistula  moduletur,ita  gratia  spirilualia  pluri- 
busaspiral.ut  plures  unum  atquo  idipsum  loquan- 
tur  multi.Necergo  cita.aut  temere  subdas  mentem 
tuam  irae.Quienim  differtiram.minuit  flammamde 
pectore.  Caetera  ergo  nos  delectanl  crimina?  Quid 
autem  laetum  ira  tenet,  quid  delectabile  spondet  ? 
Corpus  perturbat  atquementis  vexat  preecordia.  Ira 
gravesetmagnosdomal,doniatirapusillos.Insanetis 


tempeslas,  tabida  clades  aliquando  aere  corrupto 
ingruerint,  non  est  in  culp  i  tempus.  Malum  enim 
eventum  malnsusus  lemporisexquirit.  Nos  quippo 
cum  peccando  bonum  usum  vitae  inverlimus,o)  bis 
terrarum  contrainsensatos  pugnat  pro  factoresuo, 
invertens  temperiem  et  positum  usum  temporis. 
Nam  indignatur  subjiciad  nostros  usus,quo>  videt 
abuti  donis  Creatoris. 

Vers.  12,13-  —  Utilior  est  sapientia  cum  diviliis,et 
magis  prodest  videntibus  solem.Siculenimprotegiisa- 
pientia,sicprotegitpecunia,hocaulemplus  habet  erudi- 
tio  et  sapientia,  quod  vitam  tribuunt  possessbri  suo. 
Multumvariatverbasnainmodum  rhetonsEcclesias- 
tes,etqui  pluribusloquitur.plurimorum  vocesimila- 
tur.Dixerat  ille  suis  loquens  verbis,quod  pretiosior 
1  essets.ipientiacunctisopibus.Modoveroloquensver- 
bis  non  recte  sapientis  confert  illam  opibus,etquo- 
darnmodo  opes  praeferre  videtur.  Utiliorest,  inquit, 
sapientia,  cum  diviliis  ;  sicut  protegit  sapientia,  sic 
protegit  pecunia.  Quasi  diceret :  Protegit  et  prodest 
sapientia,protegit  et  prodest  pecunia.Non  plena  esl 
per  se,  nec  totum  babet  res  in  se,  cui  supplemen- 
tum  dat  divitiarum  copia.Istalocutus  ex  verbisnon 
perfecte  sapientis.cuiest  sapientiavilis  sinedivitiis, 
dicit  modoqua»  silvera  sapientia.  Hoc  habet  plus 
eruditioetsapientia,quod  vitam  tribuunt  possessori 
suo.  Hoc  non  possunt  divitiae  conferre  nec  babere. 
Hicbene  coiiKonat  Ecclesiasti,  vox  Evangelii.  N  m 
cum  juvenis  dives,  qui  non  potuil  per  opera  legis 
perfectus  esse.audivit  a  Domino  :  Unum  tibi  deest: 


etiam  atque  magnis  pudet  nimis  iram  valuisse.  Et  D  Si  vis  per/eclus  esse,  vade,  vende  onwia  quse  habeset 


quid  dulcius  melle?quid  amarius  ira  ?  Ira  exstinguit 
apern,  nec  iram  melle  eluit  apes.  De  septem  vitiis 
est  ira,qua3  parit  regina  superbia   moriis. 

Vers.  11.  —  Nedwas  :  Quid  putas  causx  est  quod 
priora  lempora  meliora  fuere  qnam  nunc  sunl>Stulta 
enim  est  hujuscemodi  interrogatio.Quod  Salomondi- 
cit,  Dominus  nostcr,  qui  est  plus  quam  Salomon, 
qui  dixit  discipulissuis  quasrentibus  detemporibus: 
Non  est  vestrum  nosse  tempora  vel  momenta,qux  Pa- 
terposuit  in  sua  polestatc  'Act.  i).  Tempora  priora 
quod  non  sinl  meliora  futuris,sed  parili  ductuom- 
niaconcurrant   demonstrat,    qui  sibi  tria  tompora 


da  pauperibus,  etveni,  sequere  me  (Matth.  xix),  con- 
sideremus  quam  sapienter  sapientia  sit  locuta  : 
Vende  qux  habes,a.it;  non  partem  bonorum  tuorum 
vende,  sed  omnia,  cumque  vendideris,  quid  sequi- 
tur?  et  da  pauperibus,  non  divilibus,  non  propin- 
quis,  non  ad  luxuriam,  sed  ad  necessitatem.  Sive 
sacerdos  ille,  sive  agnatus  sitet  affinis,nihil  in  illo 
consideres,  nisi  paupertatem.  Laudent  te  esurien- 
tium  viscera.non  ructuantium  opulenla  convivia. 
Igitur  quod  dicit  Ecclesiastes:  Hochabet  plus  eruditio 
et  supientia ,qu<d  vitam  tribuunt  possessori  suo,  idem 
est  quod  Dominus  ail:  Si  vis  perfectus   esse,  vende 


5261 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1262 


omnm  quse  habes,  et  da  pduveribus,  el  veni,  sequere  A  monias.  Nulla  dies  per  se  boaa  vel  mala  est,  sed  bo- 


me,  et  habebis  thesaurum  in  caio.  Quid  continoat 
oommoditatis  sapientia  cum  divitiis  testantursequa- 
ces  Christi,  qui  diviles  facli  sunt  per  spiritalem 
paupertatcm  (Jac.  n).  Hinc  testes  sunt  etiam  mundi 
gyoinosophista?,  qui  ostendunt  544  nudi  quod  pos- 
sitsapientia  nuda.Qualis  fuerit  Socrates,qui  pro  de- 
sideriosanieotia3,omniaqua?hubebalvenriidit,etpre- 
tium  eorum  in  mare  jactavit  diccns  :  Ego  vos  mer- 
gam,  ne  mergar  a  vobis.  Quid  loquar  de  te,  qui  pro 
voto  sapientia?,ne  atiquid  videres  quod  concupiscere 
posses,  oculos  tuos  stolide  sapiendo  elfodisti  ?  Est 
ergo  sine  divitiis  sapientiavilisquaTplnribus,  igna- 
ris  quo  fine  sapienlia  lenenda  sit,  quam  multum  sa- 
pientia  distat  a  sua  umbra. 

Vers.  1  i.  —  Considera  opera  Dei,  quod  nemo  pos- 
sit  corrigere  qucm  ille  despexerit.  Si  totum  transcur- 
ramus  Ecclesi  tsten,  hic  tantummodopersuaderinos 
videbimus,  quanta  Deus  fecit  et  faciet,  hoc  pra? 
magnis  maximum  cst  ;  quod  nemo  possitcorrigere 
quem  ille  despexerit.  Cain  quando  peccavit, ct  fra- 
trem  suum  occidit,  Dominus  benigne  revocavit;  sud 
ille  do  medici  medicina,  et  Dei  misericordiadespo- 
rans  :  Major  est,  ait  iniquitas  mca  qUam  ut  veniam 
merear  (Gen.  iv).  Pharaonem  rcgem  /Egypti  fre- 
quentibus  Dominus  prodigus  ad  miserieordiam  pro- 
vocavit,  sed  quia  duri  cordis  ille  fuit,  emolliri  mi- 
nime  potuit  (Exod.  ix).  Nabuchodonosor  Daniel 
sanctusadmonebat  ut  peccata  suaeleemosynis  re-li- 
meret  (Dan.  iv) ;  sed  quoniam  non  (lexit  increpatio 
sana  superbum,  ita  eurn  despexit  Deus,  ita  repro 


nus  aul  nialus  cventus,  bonus  vel  malus  ordo  cau- 

sarum,  aut  rcrum  dabit  u  .ieuique  die.rum,  ut  bona 

vel  mala  sit.  Hoc  extrinsecus  aderit  illi ;  aderit  enim 

dies  causa?,  et  causadiei :  dies  enim  subjectum  est, 

quule  extra  accidit.  Est  bona  dies,  cui  rerumcopia 

dives  accidit,  et    totus  temporis  usus  concordat  ; 

eoontrario  mala  dies  est,  cui  deest  copia  rerum,  cui 

totus  temporis  usus  discordat.Quandojucundadies 

res  omnes  tibi  prosperat,  utererationabililer  acqui- 

sitis,  et  ita  omnia  mala  sapienter  pr.ecavebis.  Ille 

crgo  bene  fruitur  acquisitis,  qui  peccaremetuit,  et 

ne  dies  judicii  mala  sibi  superveniat  veretur.  Qui 

enini  dedit  nobis  tempus  bene  agendi.  illetempus 

faciet  rualum  luendi  peccata,  sicquippedicturus  est 

n  bi.nis  :  Venite,  benedicli  Patris    mei  ;  percipite   re- 

gnum  quod  vobis   paratum    est    ab    origine   mundi 

(Malih.  xxv)  j   et  econverso  iniquis  :lle,    maledicti, 

tu  ignem  seternum  qui  paratus  est  diubolo  et  angelis 

ejus  (ibid.).  Et  quid  in  Creatorem   nostrum  justas 

volumus  jactare  querelas,  quod  nimiuin  fragilis  noa 

fecerit  conditior.is,  ut  possimus  peccare,  mori  atque 

ad  ffiternatormenta  perduci  ?sed  frustra  causamur  ; 

nihil  est  quod  juste  conqueri  possimus  de  Domino 

nostro,  qui  tales  creavit  nos,  uti  nosmetipsos  tueri 

queamus  atque  nobis  dominari,  si  beneet  sapienter 

vivendo  mala  destruxerimus  cavendo.  Per  bona  et 

per  mala  qua?  sibi  contraria  sunt,  sicut  tibi  subje- 

ctus  stat  mundus  per  contraria,  in  quo  quidem  com- 

pugnant,  sed  non  repugaantsinepace,  fn>;ida  eum 

calidis,  concertant   humentia  siccis,   atque   bonis 


bavit,  ut  per  septem  annos  projeclus  ab  hominibus  ^  mala,  et  lux  tenebris,  molliaduris.  Eavisest  cordis, 


fenum  ul  bos  comederet.  Vemens  in  mundum  Pi- 
lius  Dei  Dominus  Jesus  Christus,  omnes  corripuit, 
sed  non  omnes  tamen  correxit.  Sicut  sol  oriens  su- 
per  bonos  et  malos,  tanquam  molle  lutum  indura- 
bat  corda  malorum,  quos  nulla  admonitio  trahebat 
ad  credendum,  cum  sicut  ceram  bonoruin  corda 
molliret  quos  al  credendum  sana  correctio  atirahe- 
bat.  Quare  nemo  possit  corrigcre,  quos  ille  despe- 
xerit,  ille  symmysta  Dei  Joannes  considerat,  scri- 
bensquod  diriicitquando  recubuit  super  peotusJesu 
(Joun.  xxi).  Ideo,  inquit,  crcdere  non  poterant  qui 
miracula  Doinini  videbant,  quia  dixit  Isaias  pro- 
pheta  :  Indura  cor  populi  hujus  ct  aures  ejus  ag- 
grava,  ne  (orte  videant  et  inlelligant,  et  sanem  eos 


ut  ha?c  contraria  jungat,  quis  modus  vet  ordo  sit  eo- 
rum  autcausa  videndo.  Si  pnevaleant  bona,tibi  dat 
scutum  moderatio,  ut  agas  prudenter,  re  te  vincat 
jactantia.  Si  vero  mala  prasvaleant  tibi,  dat  scutum 
patientia,  ut  agas  consianter,  ne fatiscas desperando. 
Sicut  miles  in  castris,  ita  ho  rio  vivens  in  membris, 
ut  prajcaveas  mala,  inter  bona  ne  unquam  de  tese- 
curus  vivas.  Imitare  hirundinis  industriam,  qu<e  a 
natura  accepit  ut  de  se  sollicita  sit,  si  domus  ejus 
male  flrma  nutal  minitando  ruinam,  fugit  inde,  et 
ultrasineillanon  nidificat.Quandouaquamsatissibi 
contidit  hirundo?  Nunquam  comedit  stando,  sed  vo- 
litando  per  aeraprandet,  timetenim  sibi  jugiter,  at- 
que  prascavens  mala  vix.  credit  sibi,  cerie  quem  ti- 


(Isa.  vij.  Omnipotens  Dominus,  qui  vult  omncs  ho-  D  meat,  aut  quare  timeat  nescit,   non  illam  auceps, 


mines  salvos  facere  (l  Tim.  i,  n  ;  Luc.  xix,  ix  ; 
Matth.  xvm  ;  Joan.  m),  non  hominis  cor,  non 
oculos,  non  aggravat  aures,  sed  quoniam  data 
est  bominibus  libertas  arbitrii,  talis  est  Deus  homi- 
nibus,  quales  se  elficiunt  homines  Deo,  undePsal- 
mista  dicit :  Cum  saucto  sanclus  eris,  et  cum  perverso 
perverteris  (Psal.  xvn),  non  cessando  a  natura  bo- 
nitatis  suae,  sed  negando  tibi  pravo  atque  perverso 
dona  suae  bonitatis. 

Vers.  15.  —  ln  die  bona  fruere  bonis,  et  dieni 
mala  prsecave  ;  sicut  enim  hanc,  sic  et  illam  fecit 
Deus,  ul  non  inveniat  homo  conlra  eum  justas  queri- 


non  avisduraimpelit,  tutaundique  tamen  pavet,  et 
cavet,  ut  paveas  et  caveas  tu.  Quis  magis  docet  te 
ut  cavcas  mala  fruendo  sorte  bonorum  ?  Salomon 
vcrbis  suis,  an  hirundo  rebus  a  natura  acceptis  ? 
Nos  alio  quoque  inatruit  exempionostra  hospes  hi- 
rundo,  doctamedicari  pullos  suos,  quicaeci  nascun- 
tur,  succo  chelidonis,  visum  quem  negat  natura 
prastat  medicamine.  Sic  oculos  menlis  tua;  disce 
medicari,  o  homo,  nt  praacaveas  mala,  sicut  docet 
Ecclesiastes. 

Vers.  16.  —    Hxc  cuoque  vidi  in  diebus  vanitatis 
mese.  Justus  perit  injuslitia  sua,  el  impiustnulto  vi- 


1263  HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  1264 

vit  tempore  in  malitia  sua.  Hic  illud  vanum  praeci-  \  tans,  quod  docuit  hoc  fecit,  neque  nimium  justus 

fuit,  omuibus  omnia  factus  ut  omnes  lucrifaceret  (I 
Cor.  ix).  Ne  plus  quam  necesse  est  saperet,  arcana 
verba  quae  audivit  nulli  locutus  est  (//  Cor.  xn.) 
Saul  plus  quam  necesse  fuit  juslus,  contra  praecepta, 
parcens  Agag  Amalechitaj  obstupuit,  quia  traditus 
est  spiritui  immundo  et  male  vexabatur  (/  fleg.  xv). 
Cui  dimittuntur  decies  millena  talenla,  non  volens 
conservo  suo  parvam  summam  dimittere  nimium 
obstupuit  datus  a  Domino  iniquis  tortoribus  (Matth. 
xvm).  Justus  nimis  erat  et  nimium  sapuit  Novatia- 
nus  qui  poenitentibus  veniam  auferre  conatus  est. 
J  ustus  nimis  erat  Pelagianus,  dicens  hominem  non 
egere  auxilio  Dei  ut  bona  posset  operari.  Ipsi  etiam 
non  de  sunt  Ecclesiastigentiles,quod  multum  nocet 


pue  notatum  esse  reor,  quod  qui  in  justiiia  sua  mo- 
ritur,  putatur  periisse,  et  qui  perit  videndo  putatur 
diu  vixis3e.  Justus  enim  cito  moritur,  ne  malilia 
mutet  inlelleclum  illius  (Sap.  iv),  impius  autem  ut  in 
seternumpereatsenescitinffficepeccati.PrimusAdam 
qui  ccepit  vanam  agere  vitam,  vidit  justum  periisse 
in  jusiitia  sua,  quando  Cain  fratrem  suumjustum 
Abel  occidit,  et  in  malo  suo  Cain  impius  diu  vixisse 
visus  est,  quia  septima  tandem  generatione  defun- 
ctus  est  (Gen.  iv).  Josias  in  justitia  sua  videtur  per- 
iisse,  quia  vita  brevi  et  regno  usus  breviori,  quam 
cito  periit  ab  iniquo  occisus  Nechaone  (IV  lieg. 
xxm).  Quantatasdiadedit  vitalongaevi  Manasse,  qui 
in  regno  plus  quam  quinquaginta  explens  annos, 
Jerusalem  de  sanguine  sanclorum  quos  occidit  re-  g  nimisessejustum,et  nimissapientem.  Plurimosphi- 


plevit  usque  ad  os  (IV  Reg.  xxi).  Isaias  pro  justitia 
serratus  est  ab  illo.  Sed  non  periit  ne  sit ;  periit  ta- 
men  ut  melius  sit.  Ezechiel  gladio,  Amosdecapita- 
tus  vecle,  Jeremias  post  vincula,  ferunt,  et  eorum 
lapidatusin justitia  Domini  perierunt,  sed  non  perie- 
rant.  Quotsub  veteri  lege.quotlempore  nova?gratiae 
in  justitia  Domini  pereuntes  non  perierunt.etquanti 
in  malosuodiu  inveterati  vixerunt  ?  Justus  ergode- 
linquens  in justitia  peritipsa,  neque  peccando  perit, 
quia  castigat  illurn  Dominus,  dicens  :  Ego  quos  amo 
arguo  et  castigo  [Apoc.  m) ;  item  :  Seplies  caditjustus 
el  resurget  [Prov.  xxiv).  Justus  ergo  ne  forte  pereat 
perit  retractus  a  peccato,  et  quasi  lener  vitulus  stat 
ad  aram  factus  victima.  Impius  auterc  et  in  malo 
vivens,  peribit  videndo,  qui  dimissus  sibi  sicut  ona- 
ger,  et  male  liber,  nunquam  corripitur,  nunquam 
retractus  a  peccato,  ut  sine  fine  pereat  diu  vivendo 
promeretur. 

Vers.  17.  —  Noli  esse  jusius  multum,  neque  plus 
sapias  quam  necesseestne  obstupcscas.  Sicut  perpen- 
diculum  opus  metitur  faciendum,  ila  virtusjustitiae 
545  reliquarum  virtutumestperpendiculum.etdi- 
recta  linea  morum.  Justitiae  linea,  minus  sive  plus 
nescithabere.Justitiaelineavirtutesillasdirigilstan- 
tesin  medio  vitiorum  reduces  utrinque,utnihi!  illis 
de9it,  nihil  inde  supersit.  Si  prudens  et  furtis,  si  ve- 
lis  modestus  esse  ;  sine  ista  neque  prudens  neque 
fortis  aut  moderatus  eris.  Omne  quod  est  nimium 
vertitur  in  vitium.  Lex  ergo  mundi,  lex  naturalis, 
lex  religionis  ita  in  justitia  jacto  recti  fundamento 


losophos  multum  reddidit  obstupefactos  sapientia 
mundi,  potatos  et  imbutos  de  fascesua.  Democntus, 
Chrysippus,  Zeno,  C.eanthos  plus  justo  justi,  atque 
plus  se  sapuisse  volenles  injecerunt  sibi  manus,  fe- 
rendo  morte  sua  stuporem.  Obstupuii  nimium  Em- 
pedocles,  nimium  justus  sibi,  qui  volens  esse  Deus, 
in  ignes  /Ethnas  se  projecit. 

Vers.  18.  —  Ne  impie  agas  multum  ct  noli  esse 
slultus,  nc  moriciris  in  tempore  non  tuo.  Qui  supra 
justum  certo  cohibebat  limite  ne  esse  justus  mul- 
tum,  neque  plus  saperet  quara  necesse  sit,  modo 
dare  vult  modum  etiam  nostrae  impietati.  Quoniam 
enimliberum  habemus  arbitrium  utpeccemus ;  quia 
humanum  est  peccare,  diabolicum  perseverare,  mo- 
dus  mala  nostra  saepiuscule  alleviabil.  Impius  esl 
sed  non  multum,  qui  quando  peccaverit  erubescit, 
el  festinat  ad  pcenitenliara.  Impius  multum  est.qui 
sine  pcenitentije  remedio  semper  vult  peccare.  Mu- 
sielafeniculovincere  scit  serpenlinumvenenum  me- 
dicando,  et  cervus  aquarum  fluento.Capreaextrahit 
a  se  ferrum  gustu  dictamni,  ursus  comedendo  for- 
micas,atqueleosimilam  manducandosanantur.San- 
guiscapre.esanatleopardum.S:aliquiafera  infirma- 
tur  sanabitur  hausto  canis  sangaine.  Oquam  slul- 
tus,quamslolidus  homoest,  quiignorat  quod  bestia 
non  ignorat  !  Quare  stultus  et  nimium  impius  esse 
prohiberis  haec  est  causa,  ne  moriaris  tempore  non 
tuo.  Core,  Dathan  et  Abiron  propler  impietatem  ni- 
miam  in  tempore  non  suo  mortui  sunt,  quia  vivi 
descenderunl  in  infernum  (Num.  xvi).  Videtur   ergo 


iustus  plus  quaro  necesse  sit,  atque  sapiensnimium  D  Ecclesiasti  contrarius  esse  Job  qui  ait :  Comtituisti 

esse  vetaris.  Nimium  justusest.vindexculpaeimmo- 

deratus.  Nimium  justus  est,  non  volens   ignoscere 

peccatis.Nimiatibijustitiatibijustiiiastollitprasmia, 

verrucas  fratrum,  sed  non  sua  damnans  tubera.  Sic 

justum  prohibet  nimis,  qui  ait :  Eslote  misericordcs 

(Luc.  vi),  ut  idem  ipsi  consequamini :  Dimiltite,  el 

dimittemini  (ibid.).  Monet  Ecclesiastes  ne  plus  quam 

necesse  esl  sapias,  quod  et  Paulus  apostolus  confir- 

mal.  dicens  :  Noli  alta  sapere  sed  sapere  usque   ad 

sobrielalem  (Iiom.  xu).  Dicit  et  Socrates  :  «  Quae  su- 

pra  nos,  nibil  ad  nos.  Tres  unum  dicunt,  sed  inspi- 

rat  Deus  unum  tribus.  »  Paulus  quod  prohibuitvi- 


terminos  ejus  qui  yrxteriri  non  potuerunt  (Job.  xiv), 
quomodo  terminos  sibiconslitutosnon  praeterit,  qui 
propter  iniquitatem  suamnonsuo  moriturtempore? 
Sed  habet  natura  tempus  quod  pr;eteriri  non  potest, 
stultus  autem  suum  se  credit  habere  tempus,  quod 
neque  natura  dat,  neque  gratia  praestat,  sed  quod 
fingit  sola  praesumptio  vanae  spei.  Itaverax  est  Job, 
verax  est  Ecclesiasles.  Job  natura  tempus  quod  prae- 
leriri  nonpotest  aflirmat;  F.cclesiaslesverononsuum 
tempus  imputal  stulto,  et  suum  tempus  esse  negat 
quando  moriatur,  quoniam  quidem  impie  et  stulte 
vivens  perdit  vivendi  tempora.  Tempus  suum  male 


1263 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1266 


ageado  periiderant,  quos  ad  bor.a  revocat  opera  \  ter,  episcopus,  archiepiscopus,  546  et  papa  apo- 


Paulus  apostolus,  dicens  :  Redimentes  tempus,  quo- 
niam  dies  matisunt.  Ecce  patet  exverbis  Apostoliet 
Ecclesiastis,  quod  perdat  tempus  suum  qui  nimiis 
sordet   peccatis.  Quem  enim  Deus  creovit  ut  vivat 
bene  sapiendo,  si  desipiendo  non  suo  tempore  mo- 
riatur,  iste  neque  suo  tempore  vivet,  neque  morie- 
tur.   Qui   enim   vivens    morilur   morienti   iteiatur 
mors,  cum  bene  deberet  vivere  nestultus  moriatur. 
Veks.  19.  —  Bonum  est  le  suslen/are  justum,  sed 
et  ab  illo  ne  sub-.rahas  manum  luam ;  quia  qui  limet 
Deum  nihil  negligit.  Vide  quid  in  verbis  Ecclesiastis 
subluceat,  notantis  perpaucis  utramque  legem.Lex 
Lvan^elii  jacit  umbram  legis  de  se.  Vetuslex  est,  ut 
ames  amicum  et  odio  habeas  inimicum  tuum  (Matth. 
v).  Quimale  agil,  timeat  mala,  qui  vero  bonus  est 
speret  bona.  Sed  quoniam  nihil  ad  perfectum  addu- 
cit  lex  (Hebr.  vn),  lex  evangelica  non  volens  hoc 
claudi  limite,  transcendit  praeceptum  legis,  amans 
inimicos,  et  bene  faciens  hisqui  oderunt  se  (Matth. 
v).Vides  ergo  quod  breviter  utrumque  Ecclesiasles 
adnotavit.  Cum  dicitessebonum  sustentarijustuni, 
consentit  legi  quia  bonaest,  donansbonajusto.  I.cx 
qua;   odit   inimicum   suum,    nescit  ulique  parcere 
peccanti.  Iloc  est  quod  et  Paulus  apostolus  ad  Ti- 
motheum  confirmat,  dicens,  quod  bonasit  lexquiea 
legitime  utilur  (1  Tim.  m).  Lex  non   est  imposita 
justo,  sed  iniquo.  Justus  er::o  libenler  et  spontanee 
operatur,  quod  iniquum  cogitsua  lex.  Quod  autem 
sequitur  :  Ne  retrahas  manum  tuam  a  justo,  hoc  per- 
feclio   est  evangelicai  gralias.  Lex  Evangelii  millies 


stolicus.Isti  quamvis  juste  vivant,  etjuste  magiste- 
rium  teneant,  non  tamen  ad  perfectum  confortare 
possur.t  sapientem.  Non  enim  est  homo  justus  in 
lerra,  qui   faciat  bonum,  et  non  peccet.  Sed  si  sa- 
pientia  cordi  aspiraverit  sapientis,  ut  bona  faciat 
quae  didicit,  confortabit  eum  plus  quam  decem  praa- 
dictamregentes  Ecclesiam.  Aliter.  Decem  principes 
qui  potestatem  habent  et  in  urbe  consistunt  angeli 
sunt,  qui  ad  perfectum  numerum  pervenere  dena- 
rium,  et  auxiliantur  humano  generi.  Sed  si  quis 
considerel  omnia  auxilia.majusest  auxilium  sapien- 
tise,  id   est  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Postquam 
enim  dixerunt  angeli  :  Curavimus  Babylonem  etnon 
est  curala,  relinquamus  cam  et  ubeat  unusquisque  in 
R  lerram  suam  [Jer.  li)  :    tunc  magister  medicorum 
ipse  descendit,et  respersos  nos  sanguine,  et  pecca- 
torum  madentescruore,  quiomnem  substantiamex- 
penderamusin  medicos,  tactu  fimbris  suae  sanavit 
(Luc.    viii).    Sanavit   autem  in  civitate,  hoc  est  in 
mundo  islo,  et  confortavit  s;ipientem.  Omni  enim 
qui  habet  dabitur,  et  adjicielur  ei  (Luc.   xix).   Quia 
autem  indiguit  homo  posilus  in  peccatis  et  infixus 
in  limo  vrojundi  (Psal.  lxvhi)  majori  auxilio,  id- 
circo  venit  ipsa  Sapientia.  Sed  qui  nobis  de  ccele- 
stibusistarimari  ?  Descendamus  adterram,  redea- 
mus  ad  nos.  In  ccelo  quid  quaeril  homo  quod  in  se 
continet?  Pbysici  enim  principes  urbis,  et  urbem 
sicaccipiunl.  Homo  minor  mundus  exquatuor  con- 
stans  elementis,  civitas  est,  et  ipse  de  se  principes 
dabitdecemcivitati.Decemquippe  membra  nostrum 


ignescit  peccanti,  et  centies  millies,  atquesicut  bo-  Li  corpus  in  altum  sustollunt,  duo  videlicet  arliculi, 

pes,  crus,  coxa,  pudenda,  venter,  pectus,  faux,  ca- 
put,  quoJ  eminet  in  arce  civitatis.  Ista  pro  priaci- 
pibus  dat  cuique  suae  Deus  civitatis.  Pedum  di- 
giti  decem,  et  totidem  manuum,  quale  decus  et 
quantumpr«stantmunimenetusum,principibusque 
civitatis  pernaturam  triplicatis,  tutior  ibit  homo, 
alque  tanquam  potentissimus  David  habebittriginta 
fortes  contra  omnes  animi  hostes  (//  Reg.  xxm). 
Superistos  principes,  super  istosin  corpore  proce- 
res  solasapientia  sapientem  confortat,  nedesperet, 
eo  quod  non  sit  in  terra  homo  justus  qui  faciat  bo- 
num,  et  non  peccet.  Sed  qui  persapientiam  confor- 
tatus  erit,sensuset  corporisarlus  principum  nomi- 
ne,    quos  hic  Ecclesiastes  nominavit,  ita  regat,  ut 


nis  vel  malis  datur  communiter  usus  salis,  aeris, 
ignis,  aquie,  terrae  et  pluviae,  ila  omnibus  porrigit 
manum  pietatis.  Sijustus  peccando  exorbitaveritad 
tempus,  non  retrahas  manum  misericordifeab  illo  : 
Dominus  enim  erigit  elisos,  Dominus  diligil  justos 
(Psal.  cxlv).  Ut  ergojuslum  revoces  errantem,  imi- 
tnre  elephanlem,quisi  aliquando  viderit  hominem 
errantem,  miseretur,  atque  praecedens  sequentem 
ad  viam  revocat. 

Vers.  20,  21.  — ■  Sapientia  con/orlavil  snjientem 
super  deeem  principes  civitatis.  Non  est  eavn  homo 
juslus  interra,  qui  faciat  bonum,  el  non  peccet.  Su- 
pradixerat,  et  domesticiset  alienisbene  esse  facien- 
dum.   Poterat  ergo  aliquis  respondere.  Siomnibus 


bene    facere  voluero,  non  habeo  unde  faciam,  nec  D  regnet  sapientia  in  civitate  cordis.  Isti  principes  in 


potestjustus  tantas  habere  divitias,  quae  solent  ma- 
gispeccatoribusabundare.Propterea  nuncait:Quos 
non  potes  rebus,  consilio  adjuva,  solatio  fove.  Plus 
enim  potest  in  augustia  consiituto  proeslare  sapien- 
tia,  quam  quaelibet  maximae  potestates.  Et  hoc  ip~ 
sum  cumprudentia  facito.Grandisquippe  libraju- 
stitiae  est,  et  cui,  et  qnantum,  et  quandiu,  et  quale. 
vel  inre,  vel  in  consilio  tribuere.  Decem  igitur  prin- 
cipibus  bene  re^imen  urbis  convenil,  hoc  est  Ec- 
clesiae,  quoniam  decem  gradus  in  Ecclesia  confor- 
tarit  sapientem.  Est  enim  ostiarius,  lector,  ex- 
orcista,  acolythus,  subdiaconus,  diaconus,  presby- 


corporis  urbe  potentes,  si  volunt  contra  mentem  ni- 
mis  esse  potentes,  contra  illos  sapienlia  confortat 
sapientem,ut  reprimat  niembra  regnantia  potentis, 
et  cogat  subacta  servire  Spiritui  sancto. 

Vebs.  22,  23.  —  Sedet  cunctis  sermonibm,  qui  di- 
cunlur,ne  accommodes  cor  tuum,  ne  forte  auiias  ser- 
vum  tuum  maledicentem  tibi;  scit  enim  conscientia 
lua,  quia  et  lu  crebro  maledixisti  aliis.  Plus  vanis 
sermonibusquam  ventis  aer  tunditur,  ettotprocel- 
losos  non  sentit  terratumultus  concussoaeremulto 
ventorum  turbine,quot  motushomo  patiturjactatus 
in  altocordis  naufragio,cumauris  adomnia  prurit. 


1267 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1268 


Utergo  veterispruritu  cordis  etatiris,non  aures  cor-  A  tem  'lli  vivum  demonstravit.  Altus  erat  puteus,de 


diseicorporisflectas  ad  aurasriinioris.  Si  levis  aura 
exsulflaveritabauslro  favoris,  non  te  flectat  ajtisti- 
tia  gratia  falsa.Si  durusboreas  irruat  procellas  in- 
tentando,  nequesic  a  recto  tramile  violcns  te  turbo 
repellat.EstaliavanUas,quid  Pamavanius  est?  Fama 
suas  aures  cunctis  accommodat  sermonibus.  Audil 
fama  tuum  servum  maledicentem  tibi.  Qui  niniium 
famaecredit,quid  illovanius?Sitibi  lort  issiseritfama 
nuniiaveri,  quod  tibi  forte  tuus  maledixerit  servus, 
esi  ipselibijtidex.ne  sis  vindex.te  judice.daninando 
servum,neteetillecondeninet,quialium  maledixeris. 
GAPUT  IV. 
Vidii  Jacob  scalam,  dc  tcrra  usque  ad  cailum,  et 
asccndentesper  eam  angelos  et  descendcntes,  et  desu- 


quo  Moses  in  deserto  canebal :  Ascendat  puteus  cnn- 
cinncbant  (ATun».  xxi),  et  caetera.  Istum  puleuai  al- 
tum  et  profundum  sapientite  Dei  effodiuut,  quicun- 
que  cupiunt  fieri  sapientes,  atque  stupentes  auper 
lam  alto  et  profundo  exclamant,  quis  investigabit 
tanUmaltitudinemsapientiae  elscientiae  Dei?Tres 
pulei  Abrahse  sunt  tres  putei  sapientio?.  Tres  ptitei 
sunt  tres  artes  quas  habet  sapientia,  moralis,  natu- 
ralis,  rationalis.  Hoc  uitum  atque  profundum  ipsos 
etiam  philosophos  c!eterruit,etusquequaque  rcprts- 
sit.  Socrates  enim  deterritus  a  pliilosophando,  vide- 
licei  quod  lateal  sapientia  tanto  lecla  profundo,  el 
quasi  projectis  armis  siue  gloria  niliil  se  scirc,  iu- 
quit,  nisi  quod  se  nescire  sciebat. 


per  innilenlem  Dominum  (Gen.  xxvm),  ut  lassis  ma-  R      Vers.  26,  27.  —  Lustravi  universa  animo  meo,  ut 


num  porrigeret,  ut  ascendentes  suo  ad  laborem  pro- 
vocaret  exemplo,  unde  et  vocatur  locus  ille  Bethel, 
id  est  domus  Dei.  in  qua  quotidie  ascenditur  et  de- 
scenditur.titenimsancticorruuntsi  fuerintnegligen- 
tes,et  peccatores  pristinum  recipiunt  gradnm  sifue- 
rint  conversi,  et  sordes  fletibus  laverint.  Hoc  ideo 
dieo,  non  utdeterream  descendentes,  sed  utprovo- 
cem  ascendentes.Nunquam  jure  a  malis  exemplum 
sumilur,  etiam  in  soeculi  rebus  semper  a  meliori 
purte  iucitamenta  virtutum  sunt.  Oblitus  proposili, 
etepistolaris  brevitatis,  plura  dicereadtecupiebam, 
fratercharissimeGregori.Admateriaequippedignita- 
tem,etadmeritumpersonae  tuteparumestomnequod 
dicitur.Sed  redeamusnuncad  Ecclesiasten  nostrum 
Veiis.  24,  25,  —  Cuncta  tcntavi  in  sapientia.  Dixi' 


scirem,  el  considerarcm,  et  qusereremsapientiam  ,  ct 
rationem,  el  ul  cognoscerem  impietatem  slulli  5-S7 
et  errorem  imprudentium,  el  inveni  amariorem  morle 
mulierem,  quse  laqueus  rcnatorum  est,et  sagena  cor 
ejus,  vmcula  sunt  manus  illius  ;  quiplactt  Dco,  ef]u- 
giel  illatn  ;  qui  autem  peceator  eU,  capietur  ab  illa. 
Curruintelligentiae  suse  mentis  pedibus,omnia  qua; 
fiunt  perlusirans,  et  reqtiirens  Ecclesiastes,  scit, 
considerat,ini|uirit  sensu,  arle,  sive  labore  quid  sit 
sapienlia,  de  qua  omnia  fluunt  qua:  ab  initio  facta 
sunt,  et  quid  sit  hominis  ratio  fluens  de  fonte  sa- 
pientiae.  Scit  eliamquanta  sit  impietas  hominis  si 
stultusetinsipiens  efficiatur,passus  in  se  torpescere 
ingenium  naturs,  el  quantus  sit  error  imprudenter 
sapientum,  si  scinlillam  sapientiae  ab  igne  mican- 


Sapiens  efficiar,  et  i/isa  longius  recessil  a  me.  Multo  C  tem  exstinguunt   in    se  insipienter  vivendo.  Ecce 


magis  quam  erat,  et  alta  profunditas,  quis  investiga- 
bit  [inveniet]  eam  ?  Quam  bene  homo  tentat,  quid- 
quid  in  sapientia  tentat?  Quasi  lux  esl  homini  sa- 
pientia,  atque  dux  viandi.  Qui  in  luce  ambulat,  ait 
Uominus,  non  offendit  (Joan.  xi).  Qui  omnia  tentat 
in  sapientia,  quid  amplius  optat  qtiamfieri  sapiens, 
ut  omnia  tenlet  sapienter?  llic  labor  est.  Ideoora- 
bat  amator  sapientiae,  dicens  :  Da  mihi,  Domine,  se- 
dium  tuarum  assistricem  sapientiatn  (Sap.  is),  ut  me- 
cumsit,  ut  mecum  laboret.  Igitur  nullus  bomo  sa- 
piens  esse  potesl  absquelabore.  Si  dixero  :  Sapiens 
efficiar,  ipsa  longius  recedet  amc,  infra  se  cohibcns 
nostras  sapientia  vires.  Qui  enim  multa  sapit,  mi- 
nus  sibi  scire  viJetur,  el  quicunque   scit  quod  ne- 


quot  mala  humanam  circumveniunt  vitam.  Quiim- 
pius  est,  aut  qui  errat  imprudenler  illius  vita  mors 
esse  amara  putatur.In  omnibus  rebus  nihil  est  gra- 
vius  morte.  Et  tamen  morte  est  gravior  amaritudo 
mulieris.  lnde  venatores  laqueo  texunt  et  retia  ,- 
illi,  inquam,animarum  nostrarum  ventilatores,  qtii 
circumveniunt  nos,  qui  nos  indaginecingunl,et  ca- 
piunt  laqueis.et  vinculis  retentant.  Talis  fuit  robu- 
stus  venalor  coram  Domino  Ncmroth  (Gen.  x),  qui 
primus  Babyloniam  construxit.  Non  est  vinculum 
vel  giuten  ullum  tenacius  quam  amormulieris,  quo 
non  est  amaritudo  major.  Ecce  quis  amaritudinem 
non  guslavit  mulieris?  Evam  diabolus  seduxit  in 
paradiso,  atque  per  eam  proloplastus  cxpulsus  est 


sciat,ille  sibisciolus  esse  videtur.  Inde  est  quod  qui  D  (Gen.  m),  per  eam  mors  inlroivit  in  mundum  (Sap. 


vult  sapiens  fieri,  Ecclesiastes,  attonitus  atque  vi- 
ctus  gravi  labore  sapiendi, a//a,  inquit,  profunditas, 
quis  investigabit  eam  '!  Paulus  apostolus  et  ipse  cu- 
piens  insistere  iter  sapiendi,  et  recedentem  a  se  sa- 
pientiam  mente  sequens,  et  apprehendere  non  va- 
lcns,  clamabat  allissima  voce,  dicens  :  O profuudum 
diviliarum  sapientue  Dei,  quam  incomprehcnsibilia 
suni  julicia  ejus,  et  investigabiles  vix  ejusl  (Itom. 
xi.)  Quam  multis  locis  notat  Scriplura  boc  altum  at- 
>1  i  ■  prolundum,  quo  latet  sapientia  Dei  longea  no- 
bis  recedens  ?  Altus  erat  puieus,  quem  mulier  Si- 
maritana  bibebat  (Joan.  iv)  ;  sed  veniens  Jesus  fon- 


n).  Quis  sapiens,  quis  fortis,  qtiis  sanctus  laqueos 
mulieris  evasit?  Sapiens  fuit  Salomon,  fortissimus 
Samson,  nequetameu  retia  mulieris  evaserunt.  Et 
David  qui  fuit  secundum  cor  Uei  laqueo  muliebri 
capiusest.  Sed  liberatus  canit :  Animanostra  sicul 
passcr  erepla  estde  laqueo  vcnantium,laqueus  contri- 
lus  est,  ct  nos,  liberati  sumus  (Psal.  cxxm).  Samson 
quem  laqueo  Dalila  constrinxit  et  vinculis,sero  pro- 
bavit  qnod  mulier  amarior  esset  morte  (Judic.  xvi). 
Ii.se  Salomon  capttislaqueo  mulierum  adoran 
alienosostenditquod  amariorest  mtilier  mala  morle 
(///  Reg.  xi).  Nullus  lamen  existimare  debet  repro- 


1269 


COMMENT.  IN  ECGLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1270 


bari  naturam  mulieris  ab  Eeelesiaste.  Non  reprobat  A  ter.  Quotidie  inecumuniuscujusque  reirationem  po- 


ilhttn  Paulus  apostolus  qui  ait  :  Capul  mulieris  vir, 
capul  viri  Deus  (I  Cor.  xi).  Paulus  naturam  eom- 
rr.endat;  Ecclesiastes  vero  naturam  non  damnans, 
damnare  videtur  vitia  quae  acfidunt  naturre  vitiatae, 
persona;  mala  accusal,  natur.c  bona  collaudat.  Mu- 
lier  quae  victo  sexu  fit  virago,  qualem  Petrus  com- 
mendat  in  ornatu  et  cultu  virtutum,  atque  mundo 
pudoris  amictu,  quis  credat  quod  amarior  morte 
inveniatur?  (1  Vclr.  m.)  Qute.  autem  mollitie  sexus 
muliebris  abusa.innos  laqueos,  rete  et  vincula  ne- 
ofcit,  quis  nesciat  quod  amarior  morte  sit  ?  Femina 
mala  vivit  amarior  Sardoniis  herbis,  comedens  Sar- 
doninsherbas  morilurridcns,  quiaridendoemoritur, 
nisi  quiamat,  sive  amalur  ?  Sardonia  herba  occidit 


nens,  nullum  invenire  potui  cogitatum,  qui  non 
cogitalioneperversaextrinsecusturbaretur.  In  mille 
autem  viris  inveni  verum  hominem,  qui  juxla  ima- 
ginem  Creatoris  est  creatus,  et  in  mille  non  quibus- 
libet,  sed  in  mille  viris,  quorum  numerum  mulier 
explerenonpotest,  in  millequi  non  appropinquave- 
runt  ad  mulierem,  et  propterea  purissimi  perman- 
serunt.  Ilasc  autem  omnia  tropire  accipienda.  in 
multis  quippe  studiosis,  et  quolidiana  meditaiione 
sudantibus,  vix  invenitur  cogitatus  purus,etviri  di- 
gnus  vocabulo.  Possumuset  cogitatus  pro  viris  ac- 
eipere,  mulieres  pro  openbus  accipere,  et  dicere, 
quoddilficile  cogitatio  alicujus  pura  inveniri  queat, 
opera,  quia  per  corpus  aaministrentur,  aliquo  sem- 


soltim  corpus  comedentis ;  mulier  amara  corpus  et  r>  per  en  ore  commisia  sint 


animam  venenat  amantis.  Si  autem  vertamuscau- 
sam  mulieiis  ad  allegoriam,  tanta  figurat  nolanda 
quanla  rnulier  facit.  Designatur  et  ipse  diabolus  in 
femina,  quod  Domini  nostri  virtus  vires  ejus  effemi- 
n<t.  Peccatum  vero  carnis  notat  nomen  muheris, 
quia  sicut  est  moliis  mulier,  ita  mollescit  caro  pec- 
cati.  Quos  h.-ereses  notant,  illos  notat  etiam  nomen 
mulieris.  Sicut  slulta  tnulier  stultos  homines  ad  se 
Irahit,  ut  furlivo  pane  et  aqua  furtiva  satientur,  ila 
haaretici  ad  se  vocant  insipientes,  ut  furtiva  bapti- 
smatis  abluat  unda,  et  pane,  non  vino,  scilicet  fur- 
tivo  illos  cibet.  Convenit  etiam  idololatris  mulieris 
nomen,  sicut  enim  menstruus  sanguis  gravat  oinne 
mulieris  genus.ita  gravat  idololatrassanguisadaras 
sacrificatus. 


CAp.  VIK,  vers.  I.  —  Sapientia  hominis  lucel  iu 
vuilu  ejus,  et  potentissimus  fuciem  illius  commula- 
bit.  Supra  docuerat,  difficile  bonum  hominem  repe- 
riri,  et  venientem  contra  elisorat  queestionem,  a  Deo 
bonos  homines  conditos,  sed  sponte  sua  ad  peccata 
delapsos.nuncquid  boni  homini  dederitDeus  quasi 
gloriabundus  enumerat,  sapientiam  scilicet  atque 
rationem,  providentiam  occulta  L)ei  nosse  mysleria, 
in  arcana  c.jus  sensu  cordis  intrare.  Ohlique  autem 
de  se  loquitur,  quod  nemo  ita  fuerit  sapiens  ut  ipse, 
et  nullus  sic  scierit  problemitum  solutiones,  et  sa- 
pientia  ejus  a  cuncto  laudata  si  populo,  qu.p  non 
intriusecus  latuerit,  sed  el  in  superficie  corporis,  et 
speculo  vultus  eluxerit,  ullraque  omnes  homines 
prudentiam  mentis  in  facie  sua  pinxerit.  Ei  revera 


Vers.   28  30.  —  Ecce   hoc  inveni,  dixit  Ecclesia-  C  cummultisintquist.pientiam  repromittant,  dillicile 

invenitur  qui  discernere  queat  virum  sapientem  ab 
his  qui  videntur  esse  sapientes.  Et  cum  sint  plu- 
rimi  qui  Scripturarum  occulti  dicanl  posse  se  sol- 
vere,  rarus  est  qui  veram  inveniat  solutionem.  Qaod 
autemsequitiir.sapientiahoMiinislucetin  vultuejus, 
ita  possumus  explanare,  ut  Pauli  verba  ponamus  : 
Nos  aulem  omnes  revelala  facie  gloriam  Domim  spe- 
culantes  (II  Cor.  m;.  et  548  Psalmistaj  canentis  : 
Signatum  est  super  nos  lumen  vultus  tui,  Uomme 
(l'sal.  iv).  Sapientiam  autem  hic  hominis  non  aham 
dicit  absque  sapientia  Dei,  quae  cum  sapientta  Dei 
sit,  juxta  possibiliialem  capacitatis  hominis,  esse 
ejusincipit  qui  se  habere  meruerit.  Omnis  baereticus 
etlalsumdogmadefendens,impudenti  vultu  est.De- 


sles,  unum  et  allerum,  ul  invenirem  ralionem,  quam 
adhuc  quseril  anima  mca,  et  non  inveni.  Virum  rfe 
milleunum  reperi,  muliercm  ex  otiiniuu*  nnn  mveni. 
Solummodo  hoc  inveni,  quod  jecerit  Deus  hominem 
rectum,  et  ipse  se  injinuis  miscuerit  qusetiioniaus. 
Quis  lnlii  ul  sapiens  est,  et  uuis  nouit soLulionem  ver- 
bit  Hoc,  inquit,  reperi,  universa  dihgpnter  eventi" 
laos,  qood  peocando  paulatim,  et  ad  unum  delicttim 
aliud  apponendo  grande  numerum  nobis  effecimus 
percatorum.  Requisivit  anima  mea  an  recta  mulier 
invoniatur,  eteum  vix  paucos  de  viris  honos  invene- 
rim,  ila  ut  de  mille  unus  putuerit  inveniri,  mulie- 
rem  bonam  omninoinvenire  non  potui.  Omnes  enim 
me  non  ad  virtutem,  sed  ad  luxuriam  deduxerunt. 


Et  quiaappositum  est  cor  hominisdiligenterad  ma-  D  nique  Marcion  et  Valentinus,  melioris  se  dicunl  na- 


litiam  ab  infanlia,  et  quia  pene  omnes  offenderunt 
Deurn,  in  hac  ruina  generis  humani  facilior  ad  ea- 
sum  mulierest.  De  qua  et  fioeta  jzentilis  :  Varium  et 
mutabile  semper  femina.  Et  Apostolus  :  Semper, 
ait,  discen/es,  et  nunquam  adscienfiam  veritatisper- 
venientes  (J/  Tim.  m).  Et  ne  videretur  communeiii 
hominum  damnare  naturam,  et  Deum  auctorem  fa- 
cere  mali,  dum  talium  conditor  est  qui  malum  vi- 
tare  non  possint,  argute  praecavit,  et  ait  bonos  nos 
a  Doo  creatos,  sed  quia  libero  sumus  arbitrio  dere- 
licli,  vitio  nostro  ad  pejora  labi,  dum  majora  qua;- 
rimus,  et  ultra  vires  nostras  varia  cogilamus.  Ali 


turae  esse  quam  Conditor  est.  Et  hoc  posset  aliqua 
ex  parle  fieri,  si  spem  se  hujus  rei  habere  conten- 
derent,  et  non  jam  possiderent  naturam.  Neque  su- 
per  hoc  verbo  mundana  tacuit  sapientia,  quod  sa- 
pientia  bominis  luceat  in  vultuejus,  quia  philosophi 
hoc  in  ipsa  vultus  viderunt  ligura.  Ex  illis  enim 
Plato  ubi  disputat  ore  Tima?i  deanimamundi  quam 
fahricalaesl  sapietitia,  ostendit  formam  capitistere- 
tem  et  globosam  ad  mundi  exemplar  in  arce  corpo- 
ris  a  Deo  factam,  ut  corpus  subsit  capiti  tanquam 
servus,  et  p.irles  capitis  anteriores  prasponens  po- 
stremis,  oculisque  et  sensibus  perornans,  ancillas 


1271 


liUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1272 


menlis,  et  vultum  atque  faciem  appellavit.  Hoec  uti-  ^  sapienlia  servaf.  Gum  verus  Deus,  et  vcrax,  alque 


que  verba  Plalonis  veris  ut  reor  proxima  sunt.Meu3 
enim  sedet  iu  solio  capitis,  et  quasi  dominatur  in 
arce,  regens  quinque  sensus  et  praebens  unicuique 
debita  stipendia.  Sed  quare  dicit  Plato  formam  ca- 
pitis  teretem  esse  et  globosam  ?  Certe  quod  dixit 
Moscs  :  Kormavil  Deus  hominem  ad  imaginem  suam 
(Gen.  1)  hoc  dicit  Eccle<?iastes  :  Sapienlia  hominis  lu- 
cet  tn  vultu  ejus.  Quod  ergo  sensit  Moses,  quod  sen- 
sit  Ecclesiasles,  forte  sensit  et  Plato,  qui  philoso- 
phando  pinxit  formam  capitis  esseteretem  et  globo- 
sam.  Qnod  philosophi  corpus  divinum  esse  puiabant, 
dicebant  illud  esse  teres  et  globosum.  Sicut  rotunda 
sine  principio  suntet  line,  ila  Deus  principium  non 
habct  aut  finem,  qu.  idum  ipse  dicit :  Ego  A 


verum  sit  ipsum,  nihil  dicens  nisi  verum,  nihil  la- 
ciens  nisi  fixum,  quid  est  jurare  nisi  verum  diccre  ? 
Quod  juramentum  Dei,  sit  verum  dicere,  aflirmat 
Dominus  Jesusloquens  in  Joanne  :  Amen,  Amen  dico 
vobis  (Joan.  viii).  Amsn,,  id  est  verum,  verbum  Evan- 
gelii  confirmal.Quicunqiiejural,  causam  confirmat 
nomine  majoris.  Sed  per  quem  majorem  se  jurarct 
super  omnia  cnagnus  et  summus  ?  Ergo  Deus  per 
seipsum  ji;rat,jurando  per  Amen,  Amcu.  Iloc  ipsum 
jurare  servat  sapientia  Dei,  ut  quod  dicit  verum 
atque  fixum  permancat  in  ordine  rerum. 

Vers.  5-7.  —  Qui  custodit  prseceplum  non  expe- 
rielur  quidquam  mali.  Tempus  cl  responsionem  cor 
sapientis  intelligit.  Omni  negotio  tempus  est,  et  oppor- 


et  l>  :  principium  et  fims  (Apoc.  i).  Est  autem  inlus  n  tunitas,  el  multa  hominis  afflictio,  quia  ignorat  prse- 

teritu,  et  futura  nullo  scire  potest  nuniio.  Naturalis 
legis,  veteris  et  novac  plurima  sunt  preocepta,  qui- 
bus  nos  usus  mancipat.  Istis  quod  pneceptum  Eccle- 
siastes  perpenderal,  quod  qui  custodierit  nihil  mali 
experietur?  Multa  sunt  praecepta  Dei,  sed  omniu 
unum  stinl.  Omniaab  uno  oriunturpreecepto,  quem- 
admodum  plures  rami  ex  una  nascuntur  arbore. 
Hoc  est  pra?ceptuin  quod  legifer  noster,  legifer  su- 
premus  discipulis  suis  ait :  Hoc  est  prseceplnm  meitm 
ut  diliyatis  tnviccm  (Joan.  xv).  Tolli/e  jugum  meum 
super  vos,  et  discile  a  mc  quia  milis  sum  el  liumiiis 
corde  [Matlh.  xi).  Joannes  apostolus  usque  ad  de- 
crepitam  aetatern  hoc  vetus,  hoc  novum  praeceptum 
semperinore  habuit  :Charissimi  fratres,  amate  vos 
iuvicem.  Cumque  a  fratribus  interrogaretur  quare 


solidum,  quod  globosum  esse  dicitur.  Tale  caput 
est  Deus,  in  se  teres  ct  rolundus,  circumdans  om- 
nia,  virtute  solida  globosus.  Forma  vero  humani  ca- 
pitis  teres  et  globosa,  quod  imago  Dei  sit,  teres  et 
globosa  in  conum  defluit.  Quid  est  conus  ?  Conus 
resteres  atqueinlongum  deflexa  vocatur  lineaui  a 
puncto,  dias  elongatur  abuno.  Quid  signilicet  teres 
capitis  in  conumque  figura  reflexa,  credo  antiquos 
patres  voluisse,  non  tam  litteris  quam  signis  pro- 
derenobis.  Nam  picturaformal  humanam  formam, 
videmus  quomodo  a  tereti  in  conum  deflexa  figura 
pictura  circumdct  c.ipul  ad  mentum  usque  reflexn. 
Pieiura»  litterae  snn!  simplicium.  Pictura  demonstrat 
indocto,  qnod  liltera  doclo,  quod  si  teres  forma 
apta  Deo,  et  reflexa  homini.  A  tereti  deflexa  figura 


in  conum  significat  quod  de  tereti  mente  Dei  ratio  "  hoc  tam  frequenler  iteiaret,  respondere,  quia  hoc 


fluit  ad  nos,  et  nos  Deo  similes,  non  aequales  facit. 
Inde  fluens  sapienlia  invullu  hominis  lucel,utco- 
gnoscat  homo  quod  ad  imaginem  Dei  factus  sit.  Si 
autem  nonluceat  sapientiainvultu  ejus  ut  slet  homo 
justus  et  rectus,  faciesejus  immutabitur,  non  mu- 
tato  vultu  naturee,  sed  honore.  Mutata  quippefacie, 
quid  est  homo  nisi  nomen  inane  ? 

Vers.  24.  —  Ego  os  regis  obscrvo,  et  prw.cepla  ju- 
ramenti  Dci.  ye  festines  rccedere  a  jacie  ejus,  neque 
permanens  in  opere  malo,  guia  omne  quod  voluerit, 
fariel,  et  sermo  illius  potestale  plenus  est,  nec  dicere 
ei  quisquam  polest :  Quarc  ita  facis  ?  Videtur  quidem 
pnecipere,  regibus  et  polestttibus  juxta  Apostolum 
obsequendum  (Ftom.  xm).  Sed  ego  puto  de  illorega 


unum  praeceptum  si  liat,  caHera  complebuntur.  Na- 
tura3  etiam  lex  in  hoc  praecepto  pendet,  ut  quod  sibi 
non  vult  aliquis  fieri,  alleri  nc  fecerit  (Tob.  vi  ;  Luis. 
vi;  Matth.  vn).  Hujuspraseepti  vim  perpendit  Eccle- 
siastes,  et  omniaconcludcns  sub  uno  prsscepto  pras- 
ceptum  dedit  generale:  Qui cuslodii ',  inquiens ;>rxce- 
ptum  non  experietur  quidquam  mali.  Servantes  prace- 
ptum  Domini  multamala  passisunt,  quos  induit  ar- 
mis  fideiamorvirtutis.  Vidit  hoc.etcaute  considera- 
vil,atque  cautissimeait:  Non  experielur  quidquam  ma- 
/i.Non  dixit.non  pail\e\.ur,sednon experietur.  Quicun- 
queservandopraeceptum  malapassisunt,satisetbene 
experti  sunt  quodnon  sunt  mala  passi,  quando  mc- 
ruerunt  accipere  vitaeaeternae  coronam.  Unde  et  gen- 


nunc  dici,  de  quo  David  ait:  Ucus  judicium  tuum  D  tium  apostolus  Paulus  gloriatur,  dicens:  Non  sunt 


regi  da,  et  justit.iam  tuam  filio  regis  (Psal.  lxxi),  el  in 
alio  loco  :  Domine,  in  virtute  tua  Isetabitur  rex  (Psal. 
xx).  Non  enimjudical  guemquam  Pater,  sed  omne  ju- 
dicium  dedit  filio  (Joan.v),  qui  rexFiliusDei  Patiis 
regis  est  filius.  Hujus  itaque  custodienda  pr.ecepta 
sunt,  hujus  voluntas  palranda.  Et  hoc  esl  quod  in 
Tobiaj  libro  scribitur  :  Mijstcrium  regis  abscondcrc 
bonum  esl  (Tob.  xn).  Kt  praecipue  monet,  ne  retra- 
ctemus  quare  Deus  unumquodque  praeceperil,  sed 
quodcunque  viderit  esse  mandatum,  hoc  pia  mens 
hominis  implere  festinet,  clsic  in'ege  Dominieril  vo- 
unlas  ejus(Psal.  i).  Igitur  juramentis  praecepta  Dei 


condignse  passiones  hujus  lcmporis  ad  fuluram  glo- 
riam  qux  revelabitur  in sanctis  (Rom  vm).  Quos  non 
adornat  vera  fides  et  3apientia  Dei,  illos  perturbat 
temporisetrerum  ignorantia,  quido  prateritisatque 
de  futuris  incerti  pnesentia  tantummodo  concupi- 
scunt,  quide  lemporibuset  rerum  ordinecausantur, 
quasi  mala  sunt  tempora,  nec  certus  ordo  rerum. 
Quos  aulem  verafides  pt  sapientia  Dei  adornat,  non 
causanturde  temporibusatque  rerum  ordine  sciunt 
momenta  rerum  et  temporum  vices.  Cor  enim  sa- 
pientis  inlelligit,  qua  ratione  responderi  possitdu- 
bitanti  de  rerum  causis.   Scit  quoniam   mente  Dei 


1273 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN. 


LIB.  UNUS. 


1274 


moderante  negotia  raundi,  nihil  fiet  in  mundo  nisi  A  asquo  severior  :  Sicut,  \aqail[Judie.  1).  feci,  Domino 


opportuno  teuipore.  A  minimis  rebus549  cor  sa- 
pienlis  didicit  argumentari,  quia  omnia  mundi  ne- 
gotia  tractenturordine  et  ratione.  Scitquoniam  raens 
hominis  nescia  venturae  sortis  atque  pr*teritae  su- 
per  praesentibus  semper  aperiatur. 

Vkrs.  8.  —  jVoh  est  in  hominis  potestate  prokibere 
spiritum,  nec  habel  poteslalem  in  die  mortis,  nec  si- 
nitur  quiescere  ingruente  belto,  neque  salvabii  impie- 
fas  !inw'ura.  Omne  nomen  quod  apud  Aristotelem 
aquivocura  est,  res  multas  significat  sub  uno  no- 
mine.  Sed  si  vera  definitio  facta  1'uerit,  aut  specie 
aut  proprio  singula  res  differet  a  se.  Gum  ergo  spi- 
ritus  aequivoco  noinine  muitasigniticei,quo  proprio 
hic  segregat  a  se  res  «quivocas  ?  Gerte  spiritus  est 


reddenle  recepi.  Qui  supremis  digitis  manuum  et 
pedum  praecisis,  septuaginta  reges  pascebam  sub 
inensa  mea,  heu  supremis  digitis  manuum  atque 
pedum  recidor. 

Vers.  10.  —  Vidi  impios  sepultos,  qui  etiam  cum 
aihuc  viverent,  in  loco  smcio  crant,  et  taudabantur 
in  civitate  quasi  iustorum  operum,  scd  el  hoc  vanitas 
est.  Non  est  opus  exemplilicari  verbia  alieois  quod 
Dnminus  proprio  ore  expl-tnat.  Prave  viventes  et 
ambitinse  tumulatos  quos  vidit  Salomon,  melius  vi- 
dit  Salomone,  qui  major  est  Salomone.  Hic  foris 
vidit,  videt  intus  Dominus  Jesus.  Nam  Scribis  et 
Pharisaeis  ore  horninis  loquens,  ut  Deus  considerat 
interiora  cordis.  Vx  vobis,  ait  [Malth.  xxiu),  Scribce 


hominis  qui  regitartusspirantes.  Venientedie  mor-  n  et  Pharisa  i  Itypocritx,  similes  estis  sepulcris  dealba- 
tis  quis  eum  prohibere   potest,   quin  se  dissolval      tis,  quse  plena  sunl  ossibus  mortuorum,  quae  laudant 

homines  slupenlas  super  art?  nperis,  non  enim  ossa 
vident  quaa  in  pulchro  putent  marmore,  ita  vos  foris 
i  -  apparetis,  verumtamen  intus  putretis,  carne 
quamvis  vivi  jam  peccando  sepulti.  Esse  in  loco 
quos  Ecclesiastes  arguit  saneto,  arguit  et  Dominus 
in  1  •  o  etiam  sancto  dicens  :Supra  calhedram  Moysi 
sederunl  Scribx  et  Pharisai.  Docendo  bona  probant, 
rcprobant  non  faciendoca.Clavimdoctriaaeputantur 
tenere,  sed  non  sunt  bona  operaeorum,  quiaportam 
co?li  non  rescrant  sibi,  neque  volentes  intrare  per- 
raiitunt  (ibid.).  E?se  inloco  sancto  virtusestmagna, 
sed  si  sles  pede  recto  et  immaculato.  Slare  autem 
etiarainlocosanctotemerariumestetsupervacuum, 
si  torto  pedc  atque  polluto  ambulaveris.  Sicut  Salo- 


pondere  carnalis  molis  ?  Solus  enim  potuit  sua  pro- 
hibere  ditione  qui  ait :  Polestalem  habeo  ponendi 
animam  meam,  et  iterum  sumendi  eam  (Joan.  x).  Die 
mortis  imminente  quid  prodest  homini  pr*sumpta 
potestas  ?Quid  potesl  moriens  operari?Potentesqui 
superexcesserunt  vires  hominis,  quid  sit  aut  quid 
possit  homo  moriendoprobaverunl.Qucenamrequies 
hominern  morientcm  cessare  facit  ?  Bellum  viventi, 
bellum  utique  ingruit  et  morienti.  Vivo  cum  vitiis 
liellarenecesse  est,  pro  vitiis  carnis  patiaiur  necesse 
est  moriens  mala  mortis.  Impius  assiduesi  in  im- 
ite  vivit,  non  eum  salvabit  a  laqueo  mortis  li- 
1  .  is  impietatis.  Quanta  est  mortis  victoria?  Alle- 
goria  eliam  suum  vult  sensum  hic  ponere.  Spiritus 


0 r r  r- 

est  Deus,  Spiritua  est  Uominus.  Sicutin  Evangelio  lj  mon  impios  laudari  vidit  in  civilate,  ita   Dominus 


scriptum  est  :  Spiritus  ubi  vult  spirat  et  vocem  tjus 
audis,sed  nescis  unde  vemal  aulquo  vadat(Joan.  m). 
Quis  enim  potcst  prohiberequi,  ubivult  spirat:  Spi- 
ritus  in  nobis  vivit,  quoties  et  quandiu  ille  bencvi- 
vendo  vivimus.  Si  moritur  illi,  non  ille  morietur 
quidem,  nos  vero  morimur  qui  non  videndo  in  eo, 
meremur  ne  nos  possit  vivificare  qui  omnia  potest. 
Ideo  in  diemortis  nostrae  nihil  posse  putatur.  Unde 
et  Paulusait  -.Spirilum  nolile  exstinguere  (l  Thess.)v. 
ExstinctivitiisSpiritumsanctumexstin^uimusinnos. 
Vers.  9.  —  Omnia  hxc  consideravi,  et  dedi  cor 
meum  in  cunctis  openbus  qux  fiunt  sub  sole.  Inter- 
dum  Uominatur  homo  hominiin malum suum.  Quam 
magno  studio  fertur  multum  sapiendi,',qui  quidquid 
Deus  et  quod  homo  inspiciendo  facit  intelligit  in  D 
omnibus  vanitalibus  nihil  esse  vanius,  quam  quod 
homo  homini  domiaans  causa  malorura  illi  est. 
Quomodo  ergo  causa  mali  praesumptio  dominandi 
sit,  ipsa  docet  sapientia,  qui  dominantibus.  Vos, 
ait,  oplimaies  qui  regr.a  et  urbes  tenetis,  horrendo 
atque  duro  cruciabo  judicio,  tormentabo  potenter 
vos  dominando  potentes,  et  vobis  fortibus  durior 
instat  crueiatus  [Sap.  vi).  Duo  enim  modi  sunt,  qui 
jus  dominandi  vitiant.  Causa  est  mali  Doraino,  cen- 
sura  a;quo  remissior,  et  causa  est  mali  Domino  cen- 
sura  aecuo  severior.  In  dominando  reioissius  Heli 
sibi  viluit  (/  Reg.  n).  Rex  Adonibereth  in  dominando 


impios  laudari  vidit  in  civitale  :  Vie  vobis,  inquit, 
Phurisxi  qui  rutam,  mentham,  tt  anethum  deci- 
mando  non  estis  justi,  quod  in  hoc  consfare  putatis 
juslitia;  suinmam,  et  laudari  vultis  in  civitatc  (ibid), 
et  Luc.  xi).  Quod  dicit  Dominus,  hoc  dicunt  el  sa- 
pientes  mundi  :  Qui  laudari  vult,  nulla  virtute  bea- 
tus  erit.  Socrates  requirenti  cuidam  qus  esset  via 
virtutis  :  Ostendam,  ait,  tibibrevem,  sed  perfeclam 
viam  :  ita  vive,  et  talis,  qualis  vis  ipse  videri.  Ple- 
rumque  viros  virtutis  honore  carere  sepulcri,  infa- 
mes  autem  homines  cum  fama  et  laude  sepulios, 
multi  viderunt  cum  Salomone  et  admirati  sunt. 
Vidit  et  gentilis  ille  stupens  non  absque  dolore,  qui 
carmen  tumulo  iniqui  Carbonis  inscnpsit  : 

Marmoreo  Carbo  tegitur  tumulo,  Cato  nullo, 
Pompcius  purvo,  credimus  csse  deos  ? 

Vers.  11,  12,  13.  — Sei  et  hoc  vanitas  est.  Elenim 
quia  non  cito profertur  contra  malossenlentia,  absque 
timore  ullo  filii  hominum  perpelrant  mala.  Attamen 
peccator  ex  eo  quod  centies  facit  malum,  et  per  pa- 
tienliam  sustenlatur,  ego  cognovi  quod  crit  bonum  ti~ 
menlibus  beum,  qui  verenlur  faciem  ejus.  Non  sit 
bonum  impio,  nec  prolongentur  dies  eju~  sed  quasi 
timbra  transenut  qui  non  timer.t  faciem  Domini.  Est 
Deo  naturaliter  innata  pielas,  est  innata  etpotestas. 
Nutrit  nos  pietas,  regit  et  exercet  potestas.  Ah- 
quando  potestatem  pietati3  vincit  gratia,  et  sic  po- 


1273 


RUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1276 


testatis  ense  diu  pendente,  spem  atqne  veniam  reis  A  ham  confirmat,  qui  refovens  in  gremio  suo  animam 


offert  mortis  dilatio.  Esl  hic  gladiusbis  aontus  qui 
proceditab  ore  Uomini,  sicut  in  Apocalypsi  Joannis 
legitur  (Apoc.  i),  quia  hinc  percutit  ut  moriaris, 
Qualiteristud  liat,  mododisputat  Ecclesiastes.Quod 
sente'tia  Dqmini  nop  cito  punit  iniquos,  propterea 
pielaic  Dei  abusi  libprius  p  ccant,  quos  minimeco- 
hibet  timor  ullus,  neque  crcdunt  curare  Deum  mor- 
taba  noslra,  ut  saltem  videat  mala,  aul  si  \  derit, 
illa  pnlant  dis.-imuiasse,  quia  non  statim  iniquos 
punit.  Dsdit  impunila  licentia  iniquos  Quanioim- 
punitalicentiafecitaliquid  impune?Quid  ait  Domi- 
nus  per  prophetam  suum  Isaiam  ?  Va  Assur,  virga 
furoris  mei  ct  bqculus  ipse  esl,  in  manu  eorum  indi- 
gnitlio  mea  (Isa.  ).  Pro  gradibus  ergo  meriti  datur 


l.azari,  divitem  sepultum  in   inferno  liberare  non 

potuit.  Et  dixit  quare.  Recordare,  inquit,  fUi,  quia 
recepisli  bona  in  vita  tua,   La%irus  similiter  mala, 

nunc  uittem  hic  consolalur,  tu  vero  cruciaru  [Litc. 
xvi).  Quod  non  sit  vanitas,  sed  dispensatio,  quia 
aliquandn  proveniunt  mala  justis,  ostendit  adhuc 
Dominus  Jesus,  in  cujus  ore  non  est  inventum  rr.en- 
dacium,  ut  audivit,  quoniam  Pilatus  libra  et  sangui- 
nem  miscuit  in  templo  quorumdam  sacrificantium  ; 
aiebat  turbis,  Galilaeos  male  caesos  ter  sex,  quos 
turris  Siloc  lnpsos  occidit,  vos  prae  omnibus  pec- 
casse  putatis.  Minime  hoc  dico,  sed  vos  nisi  videro 
pcenituisse,  quemadmodumilli  perieruntperibiliset 
vos   (Luc.   x:n).    Quam    bene   discernit,   qui    solus 


hic  locus  nocendi.  Scopa?  qu;c   pavimenta  verrunl  g  novit  corda,  quia  judicio  justi  et   mali  probentur. 


tercndo  teruntur.Ila  impuniti  impietasestsuprema 
malorum.  Pietas  quae  indulta  malis  fit  malorum 
causa,  hcec  pielas  indulta  bonis  lit  bonorum  cau^a. 
Res  enim  el  causas  discerrens  Ecclesiastes,  argu- 
mentatur  super  hac  Domini  pietate,  cujus  senlentia 
t-mdiu  dilata  pendet.  Si  rnala  pecoatoriscentics  in- 
geminantis  ultro  diliVrtur,  ut  ei  detur  spes  veniae, 
cx  hoc  cognovi,  quod  veniae  spcm  mereatnr  qni  Do- 
minum  timendo  550  cjus  iaciem  reveretur,  vel 
non  peceando,  vel  redimendo  peccatum.  Sit  bnna 
spes  bonis,  ofiertur  spes  et  malis.  Justos  sustentat 
ferenspatiendo  et  iniquos.  Verumtauien  est  aliquis 
jaetantior  el  veluti  fortis,  nih  1  patiendo  ferens,  sed 
carpens  sinistro  ore,  qna?  occulto  judicio  Deus  pati- 
tur,  atque  quem  Dcus  patitur  non  passus  ei  male-  r 
dicit,  istins  ore  loquens  verba  nunc  alterat  Eccle- 
siastes  :  Impiissime,  non  tibi  sinl  bona,  qui  semper 
amasti  mala,  brevis  tibi  vita  sit,  quoniam  tasdet 
plerosque  quia  vivis  :  sicutumbra  praetereant,  qui- 
cunque  Creatorem  suum  miuime  reverentur. 

Vers.  14.  —  E»t  et  alia  vanitas,  quse  fit  super 
lerram:  sunt  justi,  quibus  miitta  proveniunt,  quast 
opera  egerint  impiorum;  et  sunt  impii.  qui  ita  securi 
sunt,  quasi  justorum  factb  habeant  ;  sed  el  hoc  vanis 
judico.  Quod  multis  variatverbis,  unitsensu 
Ecclesiastes.  Superius  personis,  ct  causis perspna- 
rim  notatis,  affectus  multorum  unns  expresserat, 
conqucstus  erat  quonihm  tarda  veniret  vindicta 
malorum,  spe  jam  cognoverat,  bona  esse  dando 
timoratis   et  iniqunm    maledictis  vexaverat.   Ecce 


Vers.  15.  —  Lauduvi  igitur  Lrtitiam,  quod  non 
csset  hotnini  honum  sub  sole,  nisiquod  comederet.  et 
biberet,  alque  gauderct,  et  hoc  solum  secum  auferrel 
dc  labore  suo  in  diebus  vitor  sux,  quos  dedit  illi 
Deus  sub  sole.  Quid,  quaeso,  dicere  possum  ?  Cre- 
damne  quod  vano  pectore  vanamlaHitiam  toties  lau- 
d^verit  Ecclesiastes  ?  Hocne  bono  tantum  nos  credi- 
ditbeatificandi  si  tantunimododelicienturcorporeis 
epulis?Sed  Dominus  JesusveraciurEcclesiaste,  illos 
regnaturos.  illos  pradicat  esse  beatos,  quos  hic  di- 
taverit  spiritualis  pauperies,  qui  flent,  esuriunt,  et 
piurima  mala  pitiuntur  (Mallh.  v).  Cerle  qnod  dixit 
Veritas,  necesse  est  ut  verum  sit.  Sunt  igitur  gavi- 
suri,  et  vere  beali,  lugentes,  pauperes  spiritu,  si- 
lientes,  esurientes.  Quae  verum  probat  assumptum 
vera  conclus'0,  esse  negat  gavisuros,  negat  esse 
beatos,  qui  tantum  delicianturcorporeis  oculis.  Xon 
ergo  contrarius  Salomon  plus  quam  Salomoni,  ve- 
rum  saepe  affertus  pro  persona?  vice  mutans,  non  ait 
hoc  a  se,  sed  ait  ex  verbis  Epicureorum,  quibus  tan- 
quani  suprema  boni  placet  voluptas  illecebrosa,  aut 
si  a  se  dixit,  illaa  laudat  epulas,  quas  pra?parat  et 
suu  sapienlia  sale  condit. 

Vers.  16,  17.  —  F.t  apposui  cor  meum  ul  scirem 
sapientiam,  el  intelligerem disteniionem,  quaeversa- 
tur  in  terra  ;  est  hom  >,  qui  diebus  ct  nociibus 
num  »on  capit  oruiis.  Ei  intellexi  quod  mninm  ope- 
rum  Dri  nullam  jiossit  homo  invenire  rationem  eorum, 
qux  fiu  t  sub  sole.  et  qunnlo  plus  laboraverit  ad 
quserendvm,  tanto  minus  inveniat,  eliim   n  dixerit 


al iam  vanitatem  de  semine  istius  vani  videt  tieri  in  D  sapicns  se  nosse,   non  poterit  reperire.   Gravissima 


terra,  inde  stupens  ita  secum  loquitur.  Mene  vera- 
citer  putabunt  agnovisse  boni.  quod  sperandasint 
bona  timentibus  Deurn,  cum  videant  plerosque  san- 
Vque  juslos  tanla  pati  itijuste  mala.  qus  soli 
perversi  juste  sustineredehuissent  ?Nam  licet  homo 
maledicaiimpatienteriniquo,  tempore  longaevo  vivit 
securus  impius  Deo  sustentants,  et  nullo  maledicto 
Iaesus,  quanta  vanitas  est  quod  mala  justis  piove- 
niant,  injiistis  boua  ?  Quantavana  homo  existimat, 
quae  Ueus  vana  esse  negat.  Quo  '  non  sit  vanitas,  sed 
certa  dispensatio,  quod  plurima  bona  malo,  et  plu- 
rima  evcnianl  mala  justo,  in  Evangelio  pater  \bra- 


mentis  distentio  homines  plerosque  vexat,  ad  quam 
cognoscendam  apponit  cor  Ecclesiastes.  Quando 
enim  aliquid  apparet  difficile,  necessarium  est  utile 
est,  ut  cor  ad  investigandum  apponatur.  Versari  in 
i  ista  distentio  dicitur,  non  vexat  h«c  d  ster.tio 
terram  quam  terimus.  Qui  de  tcrra  est,  de  tcrra 
loquilur  (Joan.  m)  designantur  nomine  ierrae  qui 
tcrrena  sapiunt  (Philipp.  m).  Cor  autem  ad  philo- 
sophos  mundi  applicat  Ecclesiastes,  qui  usquequa- 
que  distenduntur  ut  terrena  loquantur.  Quod  tantis 
et  talibus  libris  convolvunt  philosophi,  penetribus 
verbis  Salomon  explicat.  Duas  vero  esse  sectas  phi- 


1277 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1278 


losophorurn  novimus,diversis  interse  partibushel-  A.  saj>kntes,et  opera  eorum  mmanu  Dei:ct  tamen  homo 


ligerantium.  Antiqui  philosoplii  nomen  sapientiae 
habentes,  instabant  quotidie  naturaa  causis  diseu- 
tiendis.Qui  volenles  invenireusque  ad  unguem  om- 
niaopera  Dei,semper  quaerebant,  semperque  nota- 
bant  quaerenda,  et  quod  quoarebant  ex  aliqua  parte 
inveniebant.quod  autem  invenire  minime  poterant 
se  nescire  9ciebant.Tales  distendebantur studiqsa- 
pientiae.Distentus  autem  Socrales  sapiendi  studio: 
Qui.inquit,  vivendi  mihi  flnis  eril,  erit  et  docendi. 
Multum  distentus  et  ille  fuit  studio  sapiendi,  qui 
moriens  cum  esset  pene  centum  annorum  cummo- 
reretur  lacrymasse  perhibetur,  dicens  :  Heu  mihi 
quia  modo  morior,  quando  sapere  incipiebam  ! 
Tales  designat  homo  noctibus  atque  diebus  vigi- 


nescit  ulrum  amore,  unodio  diynus  sit:sed  omnia  in 
futurum  servantur  incerta,eo  quod  uniucrsa  xqueeve- 
niantjusto  elimpio,  bono et  mulo,  mundo  el  immun- 
do,  immolanti  victimas,  et  sacrificia  contemnenti, 
sicut  bonus,  sic  et  pecc  i'.or:ul  perjurus,  ita  et  itle  qui 
vcrum  dtjirat.  Huc  est  pessimum  inter  omnia,  qux 
sub  ccelii  ftunt,  quia  e  item  cunctis  eveniunt.Unde  et 
corda  fttiorum  hominum  implentur  nulitia,  et  con- 
lemptu  in  vita  sua,elpost  hxcad  inferos deducunlur. 
Nemoeslqui  semper  uivai,  et  qui  hujus  rei  habeat 
ftduciam.  Sicut  unda  super  undam  venit  in  mari 
magno  et  conlurbato.ita  cura  supercuram  cor  tor- 
quet  EcclesLastis  vaniiatem  recensentis.  Quae  gra- 
vior  vanhatis  species,  quae  curasciendi  vanioresse 


lando,ita  instans  causis  naturae  discutiendis,ut  rai-  n  polest?  Ecce  ex    persona  alicujus  intenti  vanitat 


rentur  omnes,  et  prae  caeteris  Ecclesiastes.Hcce  no- 
vis  et  magis  assultibus  incressando  novi  philosophi 
urgent  veteranos  philosophos,et  invertunt  novado- 
ctrina  philosophiam,  cum  de  naturae  causis  atque 
rerum  tenore  quaeque  dixerunt  dedicunt,et  illos  re- 
fellunt,  dicentcs  sciri  nihil  po-se  et  nihil  reperiri, 
quod  fugit  ab  illis  quasi  scientia  veri.  His  inten- 
denles  vanilatibus  notat  Ecclesiastes,  dicens  eorum 
verbis  nullam  esse  rerum  notitiam,sciri  nihil  posse 
et  nihil  reperui.  Islos  phiiosophos  pondere  rerum 
tremefactos  vulpibus  esse  similes  putemus.quae  ita 
tremeflunl  auditocceli  tonitru  atque  mundifr.igore, 
ut  latebram  sibi  quoeraot  fugiendo  sublus  terram. 
Istis  antiquior  et  sapientior  Ecclesiasles.istos  notat 
etillos  notal,  hos  docet   et  docet  istos.  Nolat  enim 


traclat  scire  quis  Dumini  difinus,  quis  indignus 
amore.Quod  nullus  invenire  potest,  quidnam  pro- 
dest  quaerere?Et  quis  homo  intelligere  potest  mcn- 
tem  Domini?Sunt  justi  et  sapientes,  suntet  eorum 
opera  in  manu  Dei,qui  velle  gubernat.et  posse,  ne 
plus  velint  scire  quam  necesse  est.  Et  quis  bomo 
jntelligere  non  potest,  amoreDei  illos  es.-e  dignos, 
qui  juste  vivunt  et  sapienter  operantur?Veritatem 
confundit  gravis  hecjvnnn  Gonfusio,  quod  pervc- 
niunl  eadem  justis  et  injustis,et  bonos  mundusne- 
que  amore  colit  neque  honore.  Sicut  bona  fama 
bonos,  ita  fama  bona  collaudat  malos.  Talibus  di- 
stractus  homo,  ut  nihil  certum  sciat  esse,  nescit 
utrum  Dous  suoillos  dignetur  amore.Ka  igiturquoe 
per  se  nec   bona  nec  mala  sunt,  sed  a  sapientibu» 


veteres,sciri  omnia  posse  confitentes,  notal  et  no-  h  saeculi  media  nuncupantur,quiaa3qualiter  eljustu3 


vos,sciri  nihil  posseputantes.Ostendit  quid  sapiant, 
ut  si  bene  sapiunt  qurerant.vult  ut  sapiant  veteres, 
sciri  res  poss^,  sed  non  omnes.  Quod  faciat  Dcus  et 
solus  omnia  regat,  certissimo  scimus,  qualiter  et 
quare  velit  Deus  illa  variare,  cur  iegrotet  bonus, 
malus  furtis  sit,  hic  dominatur,  ille  serviat,  quid 
istum  ditet.illum  pauperet.et  multa  alia  cur  fiant, 
sciri  nullo  modo  po>sunt  a  nobis,  quia  illa  scire 
soli  Deo  oonvenit.  Qui  vero  nihil  sciri,  et  nihil  pu- 
tant  posse  reperiri.quidnam  scire  putanl,qui  suum 
scire  sibi  tollunt?Nihil  sciriquis  unquam  lioininurn 
Jicet  nisi  multa  sciendo?Uti<|ue  multum  scit,  qui 
scit  quare  nesciat  ista  vol  illu.Permultum  scil,  qui 
tollit  suum  scire  scienli.Unicuique  animali  natura 


eveniunt  et  injustis,  simplices  quosqueconturbant 
cur  ila  eveniant,et  proptereanon  putant  esse  judi- 
cium,cum  omnium  rerum  in  fuluro  discrimen  sit, 
et  hic  conlusa  sintomnia.  Xos  aulem  aliter  longe 
sapimus.et  haec  omnia  non  casu,  sed  dispensante 
Deo  fiericrerlimus.Quem;idmodum  cnirn  rnixlimle- 
rit  areagrana  eumpaleis.ilamodo  feritareamundi, 
justos  cum  injustis.Sicul  abs  [ue  paloa  non  possunt 
granacrescere,ita  debenl  cresceremaii  cum  bonis. 
Veluti  sunt  grano  paleae  pro  tegumento,  sic  mali 
sunl  buiiis  pro  experimento.  lstos  et  illos  pi  bat 
Dcus,  istos  et  illus  discernit.  Quanrlo  bona  ,!onat 
malis.probat  illos.hic  Iribuendo  bona,  ut  in  aeler- 
num  nuila  spes  sil  bonorum.  Quando  mala  datbo- 


suum  scirededit.  Se  nihil  scire  putans,se  subjecit  J)  nis,pi'obat  eos  hic  mala  donando,  ut  in  perpeluum 


pecori.Est  ingenium  pecori,sed  non  oequale  nostro, 
quo  ratio  551  pecori  nos  praeponit  omni.  Si  dicat 
sapiens  se  nosse,  contra  ait  Ecclesiastes,  non  pole- 
rii  reperire.  Quis  hoc  verum  neget  esse  ?  Pluri.na 
Dei  secreta  nescit  mundi  sapienlia.  Iste  sapiens 
quem  iliscrele  notat  Ecclesiahtes,forteSocrates  fuit, 
qui  quam  pulavit  sapuisse,  quando  primus  dixit, 
niliil  sciri,  nihil  reperiri  :  aut  fuit  Archisilas,  qui 
Socratis  scire  secutus,de  nihil  sciresuam  fecitsibi 
philosophiam. 

Cap.  IX,    vehs,  1-4.    —   Omnia   hxc  trartavi  in 
corde  meo,ut  curiose  inlelligerem:  Sunt  justi  atque 


non  sit  formido  pcenarum.  At  deteriora  malum  tra- 
hit  hic  data  rerum  copia:nam  ingratus.abusus  re- 
bus  eratis  acceptis,et  contemnens  Deum,non  illnra 
pulat  csse  rulendum.quod  non  donet  semper  juslis 
bona  et  pravis  mala.  Iude  probata  vila  mali  nescit 
se  moneri,ne  speret  veniam,  quia  non  cessat  pec- 
care.Ad  meliora  verobonum  trahit  liic  data  rerum 
copia,  bcne  viventem  rebus  quae  donat  gratia.  Inde 
probata  vilaboni  credit  se  moneri,  uti  speret  ve- 
niam,  quia  jam  peccare  cessat,  alque  ita  placat 
quem  pecsando  despiciebat.  Omnia  tamen  jmlicio 
futuro  haec  incerta  servantur,donec  separet  apaleis 


1279 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1280 


sua  grana  judex  orbis  Deus  perventilabrum.Nemo  A  nec  non  et  zelus  eorum,  juxta  quem  Phinees  zela- 


est  qui  semper  vivat.Quis  est  qui  semper  vivil,nisi 
Deus  qui  omnia  fecit  '? 

Vers.  5,6.  —  Meliorcsl  canis  vivusleone  moiiuo. 
Viventes  enim  sciunl  se  esse  moriluros,  mortui  vero 
nihil  noveruntamplius,nec  habebunt  ullra  mercedem 
quia  oblivioni  Iradila  cst  memoria  eorum.Anwr  quo- 
que  et  odium  et  invidia  simul  pereunt,nechabent  par- 
tem  in  hoc  sxculo,  et  in  opere  quod  sub  sole  geritur. 
Quid  sibi  vult  collata  nalura  canis  atque  leonis"?ln 
genere  quidem  uniti  sunt,  sed  specie  canis  et  leo 
dislant.  Litteraprimo  nobis  insinuet  naturam  canis 
et  leonis,  spiritus  dabit  postea  allegoriam,  qui  nos 
per  sensum  spiritualem  vivificat,ne  fone  nos  occi- 
dat  liltera  per  sensum  carnis.Leo  nulli  couveniens 


tus  est(/Vnm.  xxv),  el  Mathalhue  intremuerunt  po- 
plites (/  Mach.  n).  Perspicuum  autem,  quod  pars 
eorum  non  est  in  sa>culo,non  enim  possunt  dicere: 
1'ars  me.a  Dominus  (Psal.  lxxii).  Praeterea  quis  ca- 
nis  aut  leo  sit,  quis  vivat  aut  quis  moriatur,  inve- 
nies  causam  variendo  alia  figura.Canisimpium  si- 
gnificat.leo  autem  justum.Qui  bene  vivit  confiden- 
tius  tanquam  leo  vivens,  nullius  terretur  occursu, 
nullius  tumultu.Conjunctus  Christo,non  conjungit 
inundo.  Libertate  qua  servit  Domino  sese  tuendo, 
nullum  dignaturnisi  Deo  mente  tota  famulatur.Ju- 
stus  feros  corde  ct  brutos  terrct.  Sicut  clamante 
leone  ferae  pavidae  552  examinantur  ;  ita  Dei 
clamante  pracone,    homines    bruti    et     pecuales 


vivit  more  tyranni,  atque  tuendo  senaturali  liber-  n  deficiunt  aritueonsuetaeferilatis.Quomodo  leopra? 


tate  nuilum  dignatur,  tanquam  jure  ferisomnibus 
dominatur.  Qnis  rex  ita  bomines  lerret,  ut  leo  fe- 
rap?Ssepe  exanimantnr  ferafi  leonino  rugitu.Quam- 
vis  ille  praedas  quamtt.quamvis  sanguine  vivat.ve- 
rumtamen  in  comcdendo  modus  est,  modus  in  bi- 
bendo  ;  interpositisenim  diebus  manducat  et  bibit, 
ubicunque  vadit,  cauda  vestigia  abolens  tollitvena- 
toribus  signa  sequendi.  Apertis  dormit  oeulis  leo, 
scit  peregrino  parcere,  prestratoque  bomini.  Haec 
est  leonis  vita.  Canina  vita  leoninae  contraria  est 
vitoe.Gaudet  dominari  sibi  hominem  canis,et  obse- 
qiiiturtam  prompto  uti  commereatur.Servi  amore 
gulac  siue  amore  libertatis.non  enim  in  edcndomo- 
dus  cst  illi:solet  usque  ad  vomitum  gravari,  solet 
ingluviem  vomitu  relevare:rursus  vomitu  suosolet 


datur,  ita  prasdatur  et  justus.  Feras  ille,  homines 
justus  :  fovetiste,  necat  ille.  Nulli  amplius  modus 
estjusto  iu  comedendo.justo  sobrietasesl  quaside- 
liciosa  voluptas,  Quemadruodum  leo  oculisdormit 
apertis,  ita  juslus  quasi  dormiendo  vigilat,sicut  in 
Canticis  canticorum  legitur  :  Ergo  dormio  et  cor 
meum  vigiicit(Cant.\'). Juslus  prostrato  parcit  atque 
peregrino.  Sicut  leo  exterretur  patienter  catuli  fla- 
gello  ;  ita  plerumque  a  eulpa  retrahunt  aliena  fla- 
gella.Sic  enim  dicilur  in  Proverlnis:  Peslilente  fla- 
gcllato  sapiens  sapientior  eril  (Prov.  xix,  xxi).  llle 
enim  peccaretimet  admonitus  alieni3  plaiiis.  Quo- 
tiescunque  ilavivit  leo,  melius  vivit  vivo  cane.  Ju- 
slus  dum  vivit  ut  leo.vivit  melior  cane  vivo.Verum 
si  pereat  virtusmorlua  leonis  inhomine  justo  pec- 


esuriem  relevare.  Ita  natura  canis   atque  leonis  di-  ^  cante,  pejor  cane  vivo  erit  justus.  Canis  prius  im- 


stinguitur.  Est  tamen  ubi  conveniunt  leo  et  canis. 
Quamio  domitur  captus  leo  ^ult  semper  secumha- 
berc  catellum  cujus  blandiliis  imminuat  feritatis 
vim.  Ut  ergo  timeat  leo  timendus  naturoe  feritaie, 
ceditur  ijui  non  peceavit  catellus,  territusinde  leo 
pavet  et  oblitus  leonem  vincula  gerit  collo,et  pavel 
magistro  subesse.Ecce  potes  cognoscere  quod  vidit 
Ecclesiastes,  quid  significet  vel  vita  leonis  vel  vita 
canis.Sednos  ad  majora  tendamus,  et  Chanansam 
illam,  cui  dictum  est  :  Fides  tua  te  salvnm  fecii 
(Maith.  xv),  canem  secundum  Evangelium  esse  di- 
camus:leonem  vero  mortuum  circumcisio;iis  popu- 
lum,  sicul  Balaam  prophcta  dioit :  Ecce  populus  ut 
calulus  leonis  consurgel,  el  ul  leo  e.vsultans  (Num. 
xxm.xxiv).  Canis  vero  vivus  nos  sumus  ex  natio- 
nibus,  leo  autem  mortuus  Judaeorum  populus,  a 
Domino  derelictus.  Et  melior  est  apnd  Deum  iste 
canis  vivens,  quam  ille  leo  mortuus.Nos  enim  vi- 
ventes  cognoscimus  Patrem  et  Filium  et  Spiritum 
sanctum;illi  vero  mortui  nihil  sciunt,nequeexspec- 
tanl  aliquam  repromissionem  atque  mercedem.sed 
completa  est  eorum  memoria.  Neque  ipsi  memine- 
runt  quaescire  debuerant,  neque  illorum  jam  Do- 
niinus  recordatur.  Dilectio  quoque  qua  aliquando 
Deum  diligi>b.int  perii t:et  odium,  de  quo  audacter 
David  loquebatur  :  Nonne  odientes  le,  Domine,  ode- 
ram  et  super  inimicos  luos  labesceham  (Psal.cxxxvi) 


mundus  et  gulosuscum  lingendo  lingua  suavulne- 
ra  curat,  melior  efficitur justo  qui  moriendo  dege- 
nerat  a  virtute  leonina  et  vita  beata.  Quod  etiam 
Dominus  insinuare  videturcum  dicit  :  Gaudium  est 
angelis  Dei  super  uno  peccatore  pamitentiam  age.nle, 
quam  super  nonaginla  justis  qia  non  indigent  pceni- 
tcntia  (Luc.  xv). 

Vers.  7,  8.  —  Yade  ergo  et  comele  in  Ixtitia  pa- 
ncm  tuum,  et  bibe  cum  gaudio  vinum  tuum  :  quia 
Deoplacent  operatua.  Omni  tempore  sint  vestimenta 
lua  candida,et  oleum  decapileluo  non  de/iciat.  Quia 
in  superioribus  fuerat  praelocutus,  quod  postquam 
mortui  fuerint  homines  oblivioni  tradita  est  me- 
moria  eorum  secundum  illud  poetae  : 
D  Nulluin  cum  victis  certamen,  el  srthera  cassis, 
et  quia  sub  sole  nihil  ultra  post  nunc  quasi  errorem 
humanum  etconsuetudinem.qua  se  ad  fruendahu- 
jus  seeculi  bona  invicem  hortanlur,  inducitet  facit 
more  poetarum  et  rhetorum,  dicens  :  0  homo  quia 
ergo  postmortem  nihil  est,  et  niors  ipsa  nihil  est, 
audi  consilium  meum  etdurc;  vivis  in  hacbrevivita 
fruere  voluptate,utere  dapibus.vino  curas  opprime, 
et  intellige  quoniama  Deotibidonatasunt  ad  uten- 
durn,  candidis  vestibus  ornatus  incede,  unguentis 
sniretcaput  tuum:quaecuniiuetibi  placuerit  femi- 
narum,ejus  gaude  complexu,et  vanam  hanc  ct  bre- 
vein  vitam,  vana  et  brevi  voluplate  percurre:  nihil 


1281 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN. 


LIB.  UNUS. 


1282 


enim  extra  hsec  habebis  amplitis  quo  fruaris,quod- 
cunque  te  delectarepotest  festinus  cape,  ne  percat  : 
neque  enim  frivoladebes  formidare  commenla,quod 
singulorum  operum  vel  bonorum  vel  malorumapud 
inferos  tibi  reddenda  sit  ratio.  Non  est  enim  aliqua 
in  morte  sapientia,  nullus  post  dissolutionem  vitae 
hujus  sensus. 

El  haec,  inquit,  aliquis  loquatur  Epicurus  et  Ari- 
stippus.et  Tyreneici,et  caeterre  pecudes  philosopho- 
rum.Egoautemmecumdiligenterretractans/nvenio 
non  ut  quidam  male  restimant  omnia  fortuito  geri, 
et  vnriam  in  rebus  humanis  fortunam  ludere  :  sed 
cuncta  judicio  Dei  fieri.  Neque  enim  velox  pedibus 
debet  suum  cursum  putare  si  currat,  nec  fortis  in 
suo  confidat  robore,  nec  sapiens  divilias  et  opes 


A.  Et  in  Proverbiis  :  Venite,  comedite  panem  meum,  ct 
bibite  vinum  meum  {Prov.  ix). 

Omni  tempore  sint  vestimenta  tua  candida,  et  oleum 
de  capite  luo  non  deficiaf.  Habeto,  inquit,  corpus 
mundum,  et  esto  misericors.vel  ita  :  Non  sit  tempus 
in  quo  candida  vestimenla  non  habeas,  cave  ne 
quando  pollutia  vestibus  induaris.  Populus  quippe 
peccator  iu  vestibus  fuscis  luxuriae  deseribitur.  Tu 
aulem  induerelucem  et  non  rr.aledictionem  quaesu- 
pia  Judam  scripla  est  :  lnduat  maledidionem  sicut 
vestimentum  (Psal.  cvm).  Induere  viscera  miseri- 
cordia;,  benignitatis,humililatis,  mansuetudinis,pa- 
tientia;  (Coloss.  m).  Et  cum  despoliatus  fueris  vete- 
rem  hominem  cum  actibus  suis,  induere  novum  qui 
renovatur  dc  die  in  diem  (Ephes.  iv   ;  Coloss.  m). 


aestimet  prudentia  congregari,  nec  eloquens  et  do-  g  Quod  autem  ait  :  et  oleum  de  capite  tuo  non  deficiat. 


ctus  per  eloquentiam  et  doctrinam  apud  populum 
invenire  posse  gratiam,  sed  omniaDeo  fieri  dispo- 
nente  :  et  nisi  ille  cuncla  suo  arbitrio  rexerit,  el 
xdificaverit  domum,  in  vanum  laborant,  qui  xdificant 
eam,  nisi  ille  custodierit  civitatem,  in  vanum  vigilanl 
qui  custodiun'  eam  (Psal.  cxxvi).  Non  est  itaque  ut 
illi  putant  unus  evenlus,  et  incertus  vitae  hujus  sta- 
tus,  quia  quando  non  aestimant,  repentina  morte 
subducti  ad  judicium  venient  :  et  quomodo  pisces 
hamo  capiuntur  et  retibus,  et  aves  per  aerem  libere 
volilantes  dum  nesciunt  laqueo  alligantur  ;  sic  ho- 
mines  pro  merito  suo  ad  aeterna  supplicia  deducen- 
tur,  cum  repentc  mors  venerit,  el  judicium  ineos, 
qui  putant  incerto  slatu  omnia  volvi. 

Hsec  juxta  eum  sensum,  quo  breviter  voluimus 
universacomprehendere  ;  nunc,  quasi  non  ex  alte- 
rius,  sed  ex  sua  persona  loquaturinlerpretanda  sin- 
gula.  Vade  cl  comede  in  Ixtitia  panem  luum,  et  bibe 
cum  gawtio  vinum  luum.  Quia  dedicisti  quod  morte 
omnia  finiantur,  et  in  inferno  non  sit  pcenitentia, 
nec  aliquisad  virtutesrecursus  :  dum  in  isto  saeculo 
es,  festina,  concede,  age  poenitentiam,  dum  habes 
tempus,  labora  :  libenter  enim  Deus  suscipit  pceni- 
temiam.  Aliter  et  simpliciter  intellectum  prodest, 
juxta  illud  :  Sive  manducatis  sive  bibilis,  sive  aliud 
quid  facitis,  omnia  in  nomine  Domini '  facile  (1  Cor.  x). 
Et  in  alio  loco  :  Cum  consilio  vinum  bibe  (I  Tim.  v). 
Non  enim  habel  veram  lastitiam  et  cor  bonum,  qui 
creaturis  super  modum  abutitur.  llelius  autem  est 
sic  sentire.  Cujus  complacuerunt  opera  corarn  Deo, 


sciendum  naturam  hanc  esse  olei,ut  et  lumen  alat, 
et  fessorum  solvat  laborem.  Est  oleum  spirituale, 
oleum  exsultationis  de  quo  scribitur  :  Propterea 
unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  exsultationis  prx  partr 
cipibus  tuis  (Psal.  xliv  ;  Hebr.  i).  Hoc  oleo  vultus 
noster  hilarandusest  :hoc  jejunantis  ungendum  ca- 
put.quod  peccatores  habere  non  possunt  quibus  di- 
citur  :  Non  est  malagma  imponere,  neque  oleum,  ne- 
que  altiyaturas  (Isa.  l).  Habent  enim  oleum  contra- 
rium,  quod  vir  justus  detestatur,  dicens  :  Oteum 
peccatoris  non  impinguet  caput  meum  (Psal.  cxl).  Hoc 
oleum  haeretici  habent,  et  eo  cupiunt  deccptorum 
capita  perfundere. 

Vep.s.  9,  10.  —  Pcrfruere  vita  cum  uxore  quam 
diiiijis,  cunctis  diebus  vilx  instabililatis  tux,  quidati 
suid  tibi  sub  soleomni  lempore  vanitalis  tux  :  hxc  est 
cnimpars  in  vila,et  in  labore  luo,  quo  laborassubsole. 
Quodcunquefacerepotestmanustiia,instanteroperare: 
quia  nec  opus,  nec,  ratio,  nec  sapientia,  nec  scientia 
erunt  upud  inferos,  quo  lu  properas.  Plerumque  ex- 
cedil  homo  naturae  jus  violando,  quod  natura  lex, 
553  quod  amor  et  gratia  sancit,  quando  sponsus 
sponsam,  atque  sponsa  molestat  sponsum.  Idcirco 
ne  jus  et  fas  velimus  violare,  et  quos  amor  jungit, 
ne  aliqua  amaritudo  dissociet,  ad  pajis,  ad  fidei  mo- 
res  non  ordinat  Ecclesiastes.  Sponsus,  inquit,  vita, 
etsponsaperfruatur  dilecta,sponsa  nihilominusvita 
elsponso  fruaturadamato.omnibus  diebus  quos  dat 
hic  vita  instabilis.  Vita  perfruitur,  qui  sinequaerela 
agit  vilam.Quis  unquam  iratasponsabene  vila  frui- 


nequaquam  poterit  indigere  vero  pane.et  vino  quod  D  tur  ?  Quaenam  sponso  irato  sibi  liene  vita  fruilur  ? 


calcatum  est  de  vinea  Soreth.  Dato  nobis  itaque 
praecepto  quo  dicit  :  Desiderasti  sapientiam,  serva 
mandata,  et  Dominus  ministrabit  eam  tibi,  serve- 
mtis  mandata,  et  panem  et  vinum  et  spirituale  inve- 
nire  poterimus.  Qui  autem  mandatanon  servat,  et 
in  panis  et  vini  abundantia  gloriatur,  diciturei  per 
Isaiam  :  Ne  dicas  :  Ecce  cognosco  eam  :  nequecogno- 
visti,  neque  scis,  nec  a  principio  aperui  tibi  aures. 
Scio  enim  quia  conttmnens  contemnis  (Isa.  xlviii). 
Quod  autem  dicitur  :  Vade  et  comede  in  Isetitia  pa- 
nemtuum,  ejus  Ecclesiastis  vox  est.quiin  Evangelio 
loquitur  :  Qui  sitit,  venial  ad  me  et  bibat  (Joan.  vh.i 


Quoniodo  instabilis  donatur  his  tibi  vita  diebus  ? 
Primo  infans,  deinde  puer  es,  hinc  adolescens, 
postea  juvenis,  es  deinde  senex,  landem  decrepitus. 
Nunquam  stabiliri  potes,  quiaita  mutaris  omnibus 
horisvariabilis,tam  affectibuscordis,quam  motibus 
carnis.  Qui  super  instabili  vita  causando  doles,  o 
homo,  pars  tibi  proficui  laboris  datur  sub  sole,  ut 
quodcunque  potest  manus  tua  facere  instanter  ope- 
rares.  Modo  tibi,  qui  pra?stas  ratione,  scientia  re- 
rum  additur,  et  sapientia  confirmabit  cor  tuum.Hic 
opus  facias,  unde  in  futuro  detur  tibi  aeterna  merces. 
Gum  enim  te  mors  ad  infernum  coget  properare, 


1283 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1284 


non  ibi  facics  opus  unde  sperare  possis  pauxillum 
boni. 

Dicit  siquidem  David,  exterritua  ab  umbramur- 
tis  :  ,uvi  cstin  morle  qui  memor  sil  tui  :  iu  inferno 
autem  quis  confitebitur  tibi  '!  {Psal.  vi.)  Huicquidsi- 
mile  et  a  Salvatore  pnecipitur :  Operamini  dum  dies 
est,  r,  nit  nox  quando  nemo  po/est  operari  (Joan  rx). 
Quod  autem  ait,  in  iuferno,  quo  tu  properas.nota  ut 
Samuelem  quuque  vero  in  inferno  credas  fuisse, 
ante  advenium  Christi  quamvis  sanctos  omncs 
et  in  inferni  lege  detentos.  Porro  quod  sancti  post 
resurrectionem  Dumini  nequaquam  ten":;ntur  in 
inferho,  testatur  Apostolus  dicens  :  Melius  est  dis- 
solvi,  el  esse  cum  Chrislo  (Philip.  i),  qui  autem  cum 
Christo  est.utique  nonteneturininferno.Quivultin- 
stabilesdlesoperandostabilire,dehetcuncdilectasibi 
muliere  operari.  Illi  certe  dilectam  dabit  allegoria 
sponsam.Quas  oro  conjunctioret  amiciorest  sponsa  ; 
quam  sapienlia,qua2vilaquoquedulcior"?lllam  aniet, 
illam  sibi  desponset,  quicuuque  bene  vivere  cupit. 
Omnequippebonilueruin  affertseeumsapientia,sino 
quaquicunqueaniniusnequespceiemhabebitamoris. 
Sicutarbor  aridaeris,  nisi  virescas  sapiendosapien- 
ter.Natura  igiturexemplum  mirabile  super  confert : 
Vipera  superaturamore  marinaj  muraenae,et  ad  coi- 
tum  ejus  properans  evomit  omne  venenum.ad  littus 
ergomaris  per  sibila  blandas  vocis  vocat  incestam 
incestus,  amator  amicum.  neque  murama  exhorret 
virus  quo  vipera  livet.  Quidnam  evitcs  homo, 
quid  atias  te  docet  serpeutis  figura.  Adulterium 
evitet  sponsu9  ne  fiat  vipera  ;  uti  placeat  sponsae, 
omne  virus  evomat :  sponsa  patiehter  ferat  veneno- 
sam  viri  sui  iram,  si  evomatille,  et  illa  ferat  sa- 
pienter  venenum,  vivendo  sttbilitur  eorurn  vita 
instabilis. 

Vers.  11.  —  Verii  me  ad  aliud,  et  vidi  sub  sole, 
nec  velocium  csse  cursum,  ncc  fortium  bellum,  nec 
sapientium  panem,  nec  doclorum  divitias,  nec  ariifi- 
cum  gratiam  :sed  tempus,  casumtjue  in  omnibus.  Qui 
vinctus  est  compedibus  ferreis,  et  gravibus  plumbi 
nexibus  prssgravatus  (iniquitas  enimsedet  super  ta- 
lentum  plumbi  ;  et  in  Psalmo  loquitur  :  Sicut  onus 
grace  gruvatas  sunt  super  me  [Psal.  xxxvn]),non  est 
aplus  adcursum  illumdequo  dicitur:  Curstim  con- 
summavi,  ftlem  servari  (II  Tim.  iv).  Quis  autem  levis 
est  elanina  illius  non  gravatur,  nihilominus  et  ipse 
absque  adjutore  Deo  ad  calcem  non  potest  perve- 
niie.  Sei  et  cum  pra;lium  fuerit  adversus  contrarias 
potestates,  de  quo  scriplum  est  :  Sanctiftcate  bellum 
(Jer.  vi),  licet  robustus,  propriis  tameo  viribusvin- 
cerenonvalebit.  Perfectusquoque  in  filiis  hominum 
et  sapiens,  viventem  panem  atque  ccelestem  hibere 
non  poterit,  nisi  per  sapieuliam  cohortantem  :  Ve- 
nite,ccmeditc panes  meos(Prov.  ix).  Etquoniam  sunt 
divitia3,  de  quibus  Apostolus  ait ;  Divites  pZeri  in  ope- 
ribus  bonis  (I  Tim.  vi)  ;  et  alibi  :  Divitcs  facli  estis 
in  omni  sermone  cl  in  omni  scientia  (I  Cor.  i),  secun- 
dum  prudentem  virum  lias  non  posse  divitiascon- 
gregare,  nisi  eas  a  Deo  acceperit,  cujus  ipsae  divitia? 


A.  sunl.  G-ralia  quoque  nisi  scientiamcomitatafueril  i  t 
concesaa  a  Deo,  qunmvisernditus  vir,  eam  non  po- 
ter  I  invenire. 

Quod  ct  Panlus  sciens  :  Plus,  inquit,  omnibus  la- 
boruuij  non  autem  ego,  sed  gratia  Dii  mecttm  (I  Cor. 
xv).  Bt  iteriim  :  Gralia  ejus  in  me  vactia  non  fuit 
(ibid.).  Et  al  extrcmum  nescitur  ab  hominequandn 
lempus  adveniat,  in  quo  varius  evontus  et  finis 
omnium  subsequitur.  Haec  secundum  anagogen. 
Ca-terum,  ut  simplius  disseramus,  Epistola  ad  Ro- 
manos  huic  loco  congruit,  quia  non  volentis  heqite 
durrenlis,  sed  misereniis  D>i  sit  (iiom.  ix).  Quid  au- 
tema't:  Nec  sapientittm  panent,  multorumquotidie 
probalur  excmplo,  qui  cum  sapientissimi  sint,  ne- 
cessariis  indigent.  Nec artificum  gratid.  Videad enim 

n  in  Ecclesia  imperitissimos  quosque  florere,  et  quia 
nutrierunt  1'rontis  audaciam,  et  volubilitatemlinguffi 
conseculi  snnt,  dum  non  recogitant  quid  loquan- 
tur,  prudentes  se  et  eruditos  arbitrantur,  maxime 
si  favoremvulgi  habuerunt,  qui  magisdictis  leviori 
bus  commoventur,  et  econlrario  erudilum  virum  la- 
tere  in  obscuro,  persccutiones  pati,et  non  solum  in 
populo  gratiam  non  habere,  sed  inopia  et  egestate 
tabrseere.  Ha?c  omnia  fiunt,  quia  incerto  statu  le- 
runtur  omnia,  etnon  est  in  pra;senti  retributio  me- 
ritorum,  scd  in  futuro. 

Vers.  12.  —  Nescil  homo  ftnem  suum  :  std  sicut 
pisces  capiuntur  hamo,  sicut  aves  laqiteo  comprcla  n- 
ditnliir  ;  sic  copiuntur  homines  tempore  malo,cum  eis 
excnplo  supervcncrit.is.rn  et  supra  diximus,  quod 

Q  dum  nesciunt  homines  ita  eis  aut  angustiasveniant, 
aut  interitus. 

Porro  secundum  allegoriam  sciendum  :  liegnum 
caelorum  simile  esse  sagenx  missx  in  mare  (Malth. 
xm)  ;  et  ccontrario  habere  sagenam  haereticos,  per 
quam  pisres  capiuntur  ad  inleritum.  Sagena  eorum 
estjsermo  affabilis.blandum  eloquium,simulata  aut 
coauia  jejunia,  vestis  humilis,  virtutum  imitalio. 
Quod  si  cceperiot  et  de  superioribus  disputare.et  in 
sublime  levare  os  suum,  et  Dei  altitudines  qucerere, 
laqueum  ponunt  in  excelsis. 

Quomodo  igitur  pisces  et  volucres  cipiunlur  a 
tali  sagena,  et  ab  istiusmodi  laqueo,  sic  cum  multi- 
plicata  liiferit  iniquitas,  et  refrixerit  charitas  mul- 
torum,  ct  signa  facta  fuerint  atque  portenla  ;  ita  ui 

j-  seducantur,  si  fieri  potest,  etiam  eleeti  [Mallh.  xxiv), 
sciendum  cst  ccclesiasticos  quoque  viros,  qui 
iilii  hominis  appellantur,  et  sunt  modicae  fidei, 
cilo  posse  corruere.  Notandum  etiam,  quod  per 
totum  librum,  ubicunque  dicitur  filii  hominum 
in  Hebraso  habet  filii  hominis,hoc  estfilii  Adam.Et 
omnis  pene  Scriptura  hoc  idiomate  plena  est,  uni- 
versum  genus  humanum  filios  Adam  vocans. 

Vers.  13,  14,15,  i6.  —  Hanc  quoque  vidi subsole  sa- 
pientiammaximam  :  Civitasparva,et  pauciin  ea  viri: 
venit  contra  eam  rex  mugnus,  et  vallavit  eam,  ex- 
struxitque  munitiones  per  gyrum,  et  perfecla  est  obsi- 
dio.Inventusqui  esl  in  ea  vir  pauper  ei  sapiens,  et  li- 
beravit  urbern  per sapienliamsuam,  et  nulius  deinceps 


12S5 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1286 


recordalus  est  Uominis  illiuspauperis.  Et  dicebam  ego,  p^  tione  fruitur  :  ideo  vix  inter  rationale3  ulius  cotn- 


meliorem  esse  sapientiam  fortitudine:  quomodo  ergo 
sapientia  pauperis  conlemyla  est,  et  vcrba  ejus  non 
sunt  attdita?  Uiis  omnia  incerta  554  ducentibus, 
et  justum  ab  injusto  amplius  nihil  habere,  eg 
pie-itium  in  bocjmaximam  comprobavi,  quod  crebro 
evenit,  utparva  sit  civitas,  et  habitato.es  in  ea  pau- 
ci,  et  iunumeral.iliu  n  hostium  ciugitur  exsrcitu,  et 
obsidione  et  tame  populus  iulus  npcetur,  et  repente 
c  intra  ornnium  suspieionem  inveniri  virum  hmni- 
lem  et  pauperem,  qui  qui  i  habetsapicntiani,  cunetis 
divitibus,  magnis,  potentibus  etsuperbis  in  periculo 
posilis,  et  »d  obsidionem  paventibus,  cogitat,  in- 
quirit,  et  invenit  quomodo  de  malis  eruat  civita- 
tem.  Et  o  integra  hominum  oblivio  !  poslqiiam  t'ue- 
rint  liberati,et  soluta  captivi  tas  et  reddita  patriaa  li- 
bertas,  nemo  meminit  sapientis  illius  puuperi~,  ;  e- 
mo  refert  gratias  pro  salute,  sed  omnes  honorant  di- 
vites  qui  iu  periculo  nihil  subvenire  potuerunt. 

Aliter  :  Civitas  parva  h>mo  est,  qui  etiam  apud 
philosophos  minor  mundus  vocatur,  et  viri  in  ea 
pauci,  membradequibusbomo  ipsecontexitur?Cu:n 
autem  venerit  adversus  eam  rex  magnus  diabulus, 
et  quasierit  locum  per  quem  possit  irrumpere,  in- 
venitur  in  ea  humilis  et  sapiens  et  pia  cbgitalio 
interioris  hominis,  et  servat  urbem  quae  ab  hos- 
tibus  cingeretur.  Cumque  homo  de  periculo  sive 
perseculionis,  sive  angustiarum,  s>ve  cujuscunque 
rei  adversae  atque  peccati  luerit  erutus,  homo  ille 
exterior  qui  inimicus  csl  illius  pauperis  hominissa- 
pientis,  non  recordalur  interioris  hominis,  nee 
subdit  se  consiliis  ejus,  sed  rursum  sua  fruitur  li- 
bertate. 

Aliter  :  Parva  civitas,  ct  viri  in  ea  pauci,  ad  com- 
parationem  totius  mundi,  Ecclesia  est,  adversus 
quam  saepe  consurgit  r«>x  magnus  diabolus  :  non 
quod  magnus  sit,  sed  quod  magnum  esse  se  jactet ; 
et  circumdat  eam  obsidione,  sive  persecutionis,  sive 
alio  angustiarum  ^enere  :  Invenit  in  ea  virum  pau- 
perem,etsapientemDominum  nostrum  Jesum  Chri- 
stum  qui  pro  nobis  pauper  factus  est,  et  ipse  sa- 
pientia;  el  ille  vir  pauper  liberut  urbem  iu  sapientia 
sua.  Quuties  vidimus  sedentem  leonem  in  insi- 
diis  cum  divitibus,  hoc  est  cum  senaturibus  et  prin- 
cipibus  hujus  saeculi,  et  adversus  Ecclesiam  mo- 
lienlem  paupe.-is  istius  sapientiani  :  Cum 


putatur.Istorum  distiuguens  mores  Ecclcsiastes  ait: 
Verba  sapientium  audiunlur  in  silenlio,  plus  quam  cla- 
morpnncipis  inter  stultos.  Non  enim  clamatsapiens, 
sed  quid,  cui,  quare,  qi:omodo,  quando,  loquatur 
sapienteretopportune  discerhit.  Iste  color,  ista  pul- 
chritudo  decet  sapientcm.  Sapiens  omniadiscernit, 
ut  ad  omnia  possit.  Dat  pondus  verbis  sapientium 
rerum  gravitas. 

DicitAmos:  Leo  rugiet,  quis  non  timebit?  (Amos 
iii.)  Qui  sunt  quoruiu  verba  audiuntur  in  silentio '? 
Est  sapiens  Deus,  et  riigit  Unquam  leo.  Ut  timea- 
musnos  tenet,  intentaudo  gehennam  peccatoribus. 
Qui  timet  audit  sapientium  verbain  siler.tio.  Etqui 
in  silentio  et  timore  Dei  audit,  libenter  obedit  verbis 
»  sapientis.  In  Deo  sapienle  sunt  servi  ejus  sapientes. 
I  de  idem  Amos  :  Dominus,  inquit,  locutus  es't,quiS 
nonprophetabit  ?(lbid.)  Quisquis  Deo  inspirante  pro- 
phetat,  verba  loquitur  qua;  possis  audire  in  silentio. 
Agunt  se  sapienter,  qui  bona  quae  dicunt  prius  exse- 
quuntur.  Ideo  vivant  verba  eorum  in  silentio.  Qui 
autem  de  se  conlidens  princeps  slbi  esse  videtur,  si 
loquens  clamando  male  vull  uti  ratione,  nescit  com- 
pescere  clamorem  per  rationem,  sed  tantummodo 
per  clarcorem  confundit  rationem.  Quamvis  sit  iste 
princeps  confidens  plus  justo  in  se,  non  bene  audi- 
tur  si  clamando  loquatur  confusis  verbis  magis 
quam  articulatis.  Talissspein  Ecclesia  videturdo- 
cere,  qui  vociferando  lenocinio  verborum,  ad  ges- 
tus  rhetoris  frangit  se  toto  corpore.  Stulti  suntau- 
ditores  ejus  :  stultus  ipse  magis,  ille  se  vendens,  et 
einens  illos  applausibus.  Talis  non  rugit,  sed  rudit. 

Vers.  18.  —  Melior  est  sapientia,  quam  arma  bel 
lica  ;  et  qui  in  uno  peccaverit  mulla  bona  perdet. 
Reverameliorestsapieutiaviribus.aquaprincipium 
et  linem  omnia  bona  accipiunt.  Quis  amabit  Deum 
tota  anima,  tota  virtute,  totis  viribus,  nisi  sapiendo 
quid  Deusest  ?  H;ec  est  prxcepli  pnis  (I  Tim.  i),  fons 
credendi,  sicui  ait  Paulus  apostolus  quse  pro  rerum 
variamine,  modo  dilectio,  modo  sapientia  vult  ap- 
pellari.rgituritasentiendumest,quod  propterunum 
peccatum  multoe  justitiae  retro  pereant,  et  invicem 
se  virtutes  sequi.  et  qui  unam  habuerit,  habere 
omnes,  et  qui  in  uno  peccaverit,  eum  omnibus  vi- 
tiis  suhjacere  (Jacu).  Istisconcordat  etiam  ^enien- 
tia  philosophorum.  Si  aliquis  vult  omnes  simul  vir- 


que  pauperhic  vicerit,  et  urbi  p'..,  I  .luta,  D  tutes  habere,  una  dabit  cunclas,  aut  cunctas  tollet 


vix  aliquis  ejus  meminit,  vix  illius  mundata  con- 
siderat,  sed  totos  se  luxurue  et  voluptati  conce- 
dentes,  quserunt  divitias  qu*  in  necessitute  non 
liberant. 

Vers.  17.  —  Verba  sapieniium  audiunlur  in  si- 
lentio  plus  quam  clamor  principis  inter  stultos.  Al- 
terhomodistansmoribu-alterius  hominis  vivit.  Ple- 
rumque  unos  specie  non  facil  unos  distanlia.  Spe- 
cialis  hominis  species  est  rationalis,  a  specie  distans 
quaecunque  ratinne  carent.  Sed  non  est  omnibus  in- 
divi.luis  eadem  gratia,  ut  omnis  rationabilis  ratione 
fruatur.  Sapiens  est  enim  quicunque  sapienter  ra- 


una.  Prudens  cerle  justus  erit,  constans  et  mo- 
destus  erit.  Justus  erit  prudens  et  constans  at- 
que  modestus.  Prudens  constans  quicunque  justus 
erit  et  modestus.  Omni  ergo  virtute  caret,  qui  pec- 
cat  in  una.  Si  deest  tribus  quarta,  tres  adesse  dedi- 
gnantur. 

CAPUT  V. 
Loqnitur  Scriptura  divina  :  Uutica  in  luctu,  in- 
tempestiva  narralio  (Eccli  xxn).  Unde  et  nos,  frater 
charissime  Gregori,  leporem  artis  rhetoricae  con- 
temmentes,  et  puerilis  atque  plausibilis  eloquii  ve- 
nustalem,  ad  sanctarum  Scripturarum  gravitatem 


1287 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1288 


confugimus,  ubi  vulnerum  vera  medicina  est,  ubi  \  peccatores  significent  muscas  moricntes,  et  Scri- 


dolorum  certa  remedia,  ubi  reoipit  unicum  filium 
mater  in  feretro  (Luc.  vn,) ;  ubi  turbae  riicitur 
circumstanti  :  Non  est  mortua  puella,  sed  vivit 
(Luc.  vm);  ubi  quatriduanus  tnortuus  ad  voeem  in- 
clamantis  Domini  ligatus  egreditur  (Joan.  xi).  Et 
nos  habemus  mutuae  obicem  charitutis.  Diligamur 
spiritu,  stringamur  affeclu,  et  fortitudinem  men- 
tis  imitemur  in  sanctis  viris,  quos  Christus  Domi- 
nus  in  gloria  sua  recepil.  Illos  nostra  pagella 
decantet,  illos  cunctie  litteraa  sonent.  Quos  corpore 
non  valemus,recordatione  teneamus.  Etcumquibus 
loqui  non  possumus.de  eis  loqui  nunquam  desina- 
mus.  Ad  nostrum  ergo  Ecclesiasten  redcamus. 
Cap.  X,  vers.   I.  —  Muscx  morientes  perdunt  sua- 


ptura  sacra,  et  muscarum  nalura  probsbit.  Nam 
musca;,  quae  juxla  Isuiam  principantur  pirti  flumi- 
nis  /Egypti  (Isa.  vn),  perdunt  olei  suavitatem  in 
unoquoque  credentium,  relinquenles  immunditiae 
sua;  odorem  atque  vesligia.  Ab  his  muscis  ctiam 
princeps  appellatus  daemoniorutn  Boelzebub,  qui 
interpretatur  aut  idolum  muscarum,  aul  virmusca- 
rum,  aut  habens  muscas.  Quod  Scriptura  demon- 
strat,  hoc  et  naturamuscarum.  Si  mordet  aliquam 
aranea  ore  venenoso,  ex  hoc  aiunt  qui  de  naturis 
tractnnt  quod  potestsanari  desuper  attrita  musca  ; 
ita  tu,  o  homo,  humilitatis  virtute  vince  venenuin 
malitiae  et  nequiliae.  Cassibus  suis  inclusas  sugit 
ruuscas  aranea  ;  sic  peccatorem  vanasapientia  sugil. 


vitalem   wiguenti.   Pretiosior  esl  sapientia  et  gloria  p  Veluti  muscam  suxit  vana  sapientia  quemdam,  qui 


parva  et  ad  tempus  stultitia.  Aninjadverte,  o  liomo 
quamparvuli  existimenturab  Ecclesiaste,quos  mus- 
cis  morientiiius  voluit  assimilare,  quas  perdunt  sua- 
vem  odorem  unguenti  redolentis  !  Quale.  hoc  sit  un- 
guentum,  Davidnobiliscitharcedusdecantal.dicens: 
Ecce  quam  bonum,  cl  quam  jucundum  habitare  fiatrcs 
in  unum:sicut  unguenlum  in  capiie,  quod  descendit  in 
barbam,  barbam  Aaron  )Psal.  cxxxn),  el  coelera 
Hoc  caput  Chrislus  est,  barba  homo  corde  viri- 
lis,  Ecclesia  vestis  est,  ora  hujus  vestimenti  sumus 
nos.  In  caput,  et  in  barbam  Christi,  el  in  oram 
vestimenti  hoc  unguentum  descendit,  quando  eum 
555  Deus  prae  consorlibus  ejus  unxit  (Psal.  xliv). 
Nosveroparticipesillius,  sicut  oram  vestimenti  per- 
unxit  stilla  unguenti  ex  illo  manantis.  Sion  Eccl 


dum  fastidiret  muscas  moriens  lanquam  musca, 
negavit  omne  animal  Oeum  fecisse.  Musc.e  si  neca- 
tae  fuerint  in  aquis,  post  horas  aliquas  reviviiican- 
tur.  Nihil  frustra  fieri,  nihil  credamus  frustra  dtci. 
Non  semper  omnino,  sed  saepiuscule  reviviscit  ne- 
cata  musca.  Quando  baptizamur,  omues  in  lavacro 
sepelimur.  Qui  bene  vivit,  surgens  de  fonte  revixit. 
Qui  vero  prave  vixerit,  non  revixit  de  justo  fonte. 
Quicunque  quasi  musca  vagans  atque  importune 
pererrans  peccat  contra  Dominum  slulte  sapiendo, 
si  posteafaclussapiens  pro  Christo  sluitus  eflicilur, 
hujus  stultitia  pretiosior  est  alicujus  gloria,  qnam 
ei  tribuit  vana  sapientla.  Davidad  lempus  stultilia 
protexit  ab  hoste,  quem  virtus,quem  sapienlia,  quem 
gloria  belli  non  protexisset  (/  Reg.  xxi).  Pretiosior 


sianKtnonsHermonsignificatSynagogam.SiveSion       fuit  haec  ojus  stulta   insania  quam   virtus  et  gloria 


bonos,  Hermon  peccatores  intellige.  Itain  Sion  un- 
guentum,  sicut  ros  descendit  in  Hermon.  Quid  est 
ergo  unguentum  suave,  nisi  gratia  spiritualis?  In 
caput  nostrum  descendit  crelilus  hoc  unguentum, 
quando  nos  baptizatos  Spiritus  sanctus  unxit,  in 
barbamnostramdescendithocunguentum,  cumhos 
viventesfacitopera  viriles,  decoelodescendithocun- 
guentum  in  ora  vestirnenti,  cum  sacro  unguento  in 
fine  vivendi  sacramur.  Est  unguentum  quoque  quod 
sapientia  praestat,  compositum  demultiplici  odore 
virtutis.  0  quoties  perdunl  unguentum  musca?  mo- 
rienles  unguenti  ipsius  mistae  mistis  speciebus  ? 
Sicut  vident  unguento  mistas  sapientia  muscas  : 
vides  in  Ecclesia    mistos  bonos  et  malos.   Musca 


bellorum.  Nam  et  quidam  ait :  Stultitiam  simulare 
loco,  sapientia  summa  est.  Sicut  fortis  exarmare 
solet,  hostetn  suisarmis,  itaDeus  diabolum  fortem 
exuit  suis  armis,  illius  enim  stultiliabene  usus  se- 
cundumtempusDeus.quemadmoilumDavidGoliam 
gladio  ejus  occidit  (1  Beg.  xvn),  ila  regem  musca- 
rum  diabolum  gladio  ipsius  peremit.  Hoc  et  apo- 
stolus  Paulus  ait:  ISos  autem  prxdicamus  Cliristum 
crucifixum,  Judxis  quidem  scandalum,  gentibus  au- 
tem  slullitiam  (i  Cor.  i). 

Vers.  2,  3.  —  Cor  sapientis  in  dextera  ejus,  et 
cor  slulti  in  sinistra  illius.  Sedet  in  via  slullus  am- 
bulans,  cum  ipse  insipiens  sit,  omnes  stultus  xstimat. 
Ecelesiastes  semper  cum  natura  concordans,  contra 


saepe  se  ingerit  sapientiae,  quando  perdunt  verba  D  uaturam  modo  ponere  videtur  cor  sapienlis  in  dex- 


mala  bonos  mores  sapientis,  cum  callidilas  stulti 
sapientia  vult  appellari,  seque  suo  nomine  praetexit 
faciens  mala  caule,  quando  se  prudentem  mentitur 
dolosus.  Quid  rephcabo  omnes  virtutum  species? 
Malanostra  voluntalcsinvertit  genus  virtutum.  Vir- 
tus  genus  est  virtutum  individuarum,  qufe  honeste 
compositae  sicut  pretiosum  redolent  ungiientum. 
Qui  genus  suum  perdit,  quid  in  ejus  detinet  specie- 
bus?Muscaemorientesperduntsuavitatemunguenti. 
Modoin  se,  modo  in  fratribus  perdunt  unguenium 
quando  peccant,  in  seipsis  perdunt;  in  fratribus 
vero,  illos  a  recto  tramite  retrahendo.   Quod  ergo 


tera,  cor  stulti  in  sinistra.  Nam  physici  tradunt, 
quia  cor  viris  in  sinistra  parle  sit,  feminis  in  dex- 
tera.  Si  ita  est,  quomodo  verum  esse  potest,  quod 
ail  iste  :  Cor  sapientis  in  dextera,  cor  slulti  in  sini- 
slra  f  Doctus  et  indoctus,  bonus  et  malus,  asquus  et 
iniquus,si  distantquandoelquali,patiendoet  agen- 
do,  non  tamen  distant  natura  aut  positione  mem- 
brorum.  Non  igitur  est  alias  cor  sapientis,  alias 
stulti.  Plurima  de  dextera  atque  sinistra  traclave- 
runt  philosophi  fingendo,  et  poelae  philosophando. 
Littera  Pyihagors,  quae  est  humanm  vitse  formula, 
nonne  bonismonstrat  dexteram,  et  malis  sinistram  ? 


1289 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1.90 


Virgilius  compar  philosophis  et  major  poetis,  hoc  A  illo  pugn:\t,  quia  nos  ille  potest  mortificare  et  vivi- 
ipsum  sensit  ubi  taliter  scribit : 

Dextera  qux  magis  Ditis  sub  mvnia  ducit, 
Hac  Uer  Elysium  nobis,al  loeva  malorum 
Exercet  pwnas  et  ad  impia  lartara  ducit  : 

Et  iuEvangelio  praecipitur  :  Nesciat  sinistra  quid  : 
faciat  dextera  Olatth.  vi)  sapientis.  Et  quando  per- 
cutimur  in  maxillam  dexteram,  non  jubemursini- 
stram  genam  percutienli  praebere,  sed  alteram 
(Matth.  v).  Justus  enim  sinistram  non  habel,  sed 
totum  in  eo  dexterum  est.  Et  cum  ad  judicandum 
Salvator  venerit,  agni  stabunt  a  dextris,  et  haedi 
a  sinistris  [>latlh.  xxv).  Et  in  Proverbiis  scribitur  : 
Dextcras  vias  novit  Dominus,  qux  autem  perversw 
sunta  sinistro  sunl  (Prov.  iv).  Qui  ergo  sapiens  est, 
semper  de  futuro  saeculo  cogitat  quod  ducit  ad  vi-  n 
tam,  hoc  est  ad  dexteram.  Sed  ne  putemua  huic 
sententiolae  illud  esse  conlrarium  quod  dicitur:  Xe 
declines  in  dexleram  neque  in  sinistram  (Deut.  v). 
Uic  enim  dextera  pars  pro  bono  accipitur,  ibi  vero 
non  tam  dextera  quam  declinatio  dexterae  accusa- 
tur,ne  plussapiamus  quam  sapere  nos  necesseest; 
quia  virtutes  in  medio  sunt,  et  nimietas  omnis  in 
vitio  est.  Sequentibus  aulem  versiculis  :  Et  in  via 
slultus  ambulans,  cum  ipse  insipiens  sit ,  omnes  slul- 
tos  wstimat,h\c  sensus  est :  Stultus  ut  ipse  peccat, 
sperat  omnes  peccare  similiter,  atque  ex  suoinge- 
nio  universos  judicat. 

Vers.  4.  —  Si  spirilus  potestalem  habentis  ascen- 
derit  super  te,  locum  luum  ne  dimiseris  :  quia  curatio 
facit  cessare  peccata  maxima.  Quis  iste  polens  sit, 
quis  spiritus  iste  poteniis,  o  utinam  nesciremus, 
utinam  veloblivisci  possemus  !  Saepenumero  super 
nos  aut  isle  potens  aut  spiritus  ejus,  multum  nos 
premit.et  locum  nostrum  dimitterecogit.Vera  fides 
locus  noster  est,  quia  in  illa  stamus.  Iste  autem 
potens  ille  est,  de  quo  Dominus  loquitur  -.Videbam 
Satanamsicut  fulgur  de  cwlo  cadentem  (Luc.  x).  Iste 
potens  tot  iniquis  spiritibus  dominatur,  quot  vitiis 
succumbit  homo  ab  illo  deceptus.Iste  spiritus  po- 
tens  locutus  per  serpentem  ad  mulierem,postquaoo 
illam  seduxit,  super  Adam  quoque  aseendit  tan- 
quam  victor,  et  dejecit  eum  de  loco  suo,  et  de  pa- 
radiso  (Gen.  n).  Super  David  etiam  spiritus  iste 
ascendit,  atque  illum  confixit  telis  amoris  et  ambi- 
tionis  (11  Reg.  xi;  I  Par.  xxi).Concussit  Petrum  per 


ficare.  Iste  duos  habet  funiculos  et  legiones  duas 
vitae  et  mortis  instar  fortissimi  David.Iste  rex  vivi- 
ficat  quos  ille  spiritus  trucidat.  Quos  isto  subruit, 
erigit  ille.  Hic  levat  in  ccelum  pulsos  de  paradiso; 
iste  armilla  sua  maxillam  Leviathan  perforat  (Job 
xl},  ut  retrahat  peccatores  ex  ore  potentis.  Prae- 
sciens  Salomon  istius  potentis  bella,  monet  nos 
pramuniri  armis  Iibertatis,ne  forte  fugiendo  coga- 
mur  cedere  de  nostroloco.Quicunque  bis  libertatis 
armis  se  prolegit,  non  ascendit  super  eum  spiritus 
ille  potentis.  Si  quis  vero  forte  loco  fidei  cessit  fu- 
giendo,  si  resumat  libertatem  et  virtutis  arma, 
Spiritus  ille  potens  descendet  de  illo  et  recedet. 
Tanti  pretii  esl  libertas,  quam  laus  adornat  virtu- 
tis. 

Vers.  5  7.  —  Est  malum  quod  vidi  sub  sole, 
quasi  per  errorem  egrediens  a  facie  principis  :  posi- 
tum  stultum  in  dignitale  subluni,  et  divites  sedere 
deorsum.  Vidi  servos  in  equis;  el  principes  ambulan- 
tes  super  terram  quasi  servos.  Et  hanc  ergo  iniquita- 
tem  in  saeculo  perspexisse  commemorat,  quod  vi- 
deat  injustum  Dei  esse  judicium,  et  sive  per  igno- 
rantiam,  sive  absque  ejus  fieri  voluntale,  ut  vel  in 
mundi  potestatibus,vel  in  Ecclesiae  principatu,saepe 
hi  qui  divites  insermone  suntatque  sapientia.divi- 
tes  etiam  in  operibus  boois  ignobiles  sedeant,  et 
imprudens  quisque  in  Ecclesije  teneat  principatum. 
Koc  autem  fieri  a  vultu  ejus  qui  in  sa>culo  habeat 
potestalem,  dum  potenles  quosque  et  doctos  viros 
premat,nec  eos  in  populis  apparere  permittat;  illos 
'  vero  quos  scit  esse  imprudentes,  in  Ecclesiis  faciut 
esse  majores,ubi  caeci  a  caecis  ducuntur  in  foveam 
[Matth.  xv).  In  hunc  sensum  facil  et  illud  quod 
sequitur.  Vidi  servos  in  equis,  et  principes  ambulan- 
tes  super  terram  quasi  servos  :  quod  hi  qui  servi 
sunt  vitiorum  atque  peccati,  sive  tam  humiles  ut 
servi  ab  omnibuscomputentur,subita  a  diabolodi- 
gnitate  perflativias  inanesterant.et  nobilis  quisque 
vel  prudens  puupertate  oppressus  gradiatur  itinere 
officioque  servorum.  Alii  potentem  etprincipem,  a 
cujus  lacie  ignoratio  videtur  egredi,  Deum  expo- 
nunt,quod  putenthomines  in  hac  inaequitatc  rerum 
illum  non  jusle,  et  non  quod  aequum  est  judicare. 
Porro  quidam  cum  superioribusaestimant  essejun- 
gendum,  ut  ipse  sit  polens,de  quo  ante  hos  versus 


ostiariam,  ut  Dominum  negaret  majeslatis  (Joan.  D  dicitur  :  Si  spiritus  potestalem   habenlis  ascenderit 


xvui).Neque  Mariam  pertransibo  Magdalenam,  su- 
per  quam  spiritus  potenter  ascendens  cum  septem 
dsmoniis  regnabat  in  illa  (ilarc.  xvi).  Quis  possit 
dioumerare  super  quot  spiritus  iste  ascendit,  et 
fidei  suae  locum  dimittere  cogit  ?  Spiritus  iste  po- 
tens,  iste  princeps  fortis,  quamvis  veniat  ad  nos 
cum  decem  millibus,  noster  tamen  princeps  occur- 
ret  ei  cum  duplicato  exercitu,  viginti  scilicet  mili- 
bus  (Luc.  xiv).  Quidnam  sibi  vult  simplex  exerci- 
tus,aut  quid  duplicatus  ?  556  Spiritus  iste  pugnat 
cum  simplici  exercitu,  qui  nos  occidere  putest  et 
non  vivificare.  Rex  noster  cum  milite  duplo  fortior 
Patkol.  CLXVIII. 


super  te,  locum  tuum  non  dimiseris  (vers.  4).  Non 
simus  ilaque  tristes  si  in  hoc  soeculo  humiles  esse 
videamur,  scientes  a  facie  diaboli  et  slultos  suble- 
vari  etdivites  dejici,servos  insignia  haberedomino- 
rum,  et  principes  servorum  ingredi  vilitate.  Notan- 
dum  autem  quod  et  hic  equus  in  bonam  partem 
accipitur,  ut  ibi,et  equalio  tua  salus(Ha6ac.  m,  8). 
Sic  etiam  servos  natura  in  equis  facit  ambulare. 
Pytbagoras  vulgo  celebratus  philosophando.servus 
erat,  quia  hoc  a  natura  acceperat;  verum  de  scin- 
tillanaturalis  rationis  rapiens  quasidefomile  flam- 
mam,ignem  clarum  aecendit  :  unde  philosophando 

41 


l:'jl 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1292 


roluxit,  servilem  conditionem  philosophia  celanle.  \  Eeclesis  aedifisio  istos   lapides  abstulerit,   postea 


Et  quis  oro  equo  ita  currit,  sicut  ille  philosophando 
cuourril?  Abstulit  Platoni  caplo  a  piratis  mala  for- 
tuna  libertatem,  quam  dederat  natura  ;  sed  quod 
eripuit  fortuna,  ut  dicitur,  natura  recepit.  Quod 
enim  casu  perdidit,  sapiendo  reJemit.  Quam  raul- 
tos  tales  servos  natura  in  equis  ire  facit  ?  quot  do- 
minos  opibus  dites  et  honore  potentes,  ire  super 
terram  sinit,  et  deorsum  sedere.quod  non  alta  pe- 
tant  terrffi,pigritandoresident?Itasapientia  mundi 
consonat  Ecclesiasti. 

Vebs.8.  —  Qui  lodit  fovenm,  incidel  in  eam,  et 
qui  dissipat  sepem,  mordebit  eum  coluber.  Ex  parte 
simplex.ex  parte  mysticus  intellectus  est.Siquidem 
et  alibi  ipse  Salomon  ait :  Qui  staluil  laqucum  ca- 
pietur  in  eo  (Eccli.  xxv);  et  in  psalmo  :  Lacum 
aperuil  el  effodit  eum,  et  incidit  in  foveam  quam 
fecil  (Psal.  vn).  Sepis  autem  maceriaeque  convul- 
sio.ecclesiastica  dogmata  sunt.et  institutio  ab  apo- 
stolis  prophetisque  fundata.  Quae  qui  dissolverit.et 
voluerit  praelerire,  in  eo  ipso  quod  negligita  ser- 
pente  perculilur.  De  quo  serpente  et  in  Amosscri- 
ptum  est :  Si  descenderit  in  infernum,  mandabo  scr- 
penli  et  mordebit  eum  (Amos.  xi).  Qualis  sit  naturs 
coluber.Moses  sanctus  demonstrat  :  Eraf.inquiens, 
serpens  callidior  cunctis  animantibus  (Gen.  ni). 
Serpens  callidior;  sed  homo  sapienlior.  Calliditas 
ergo  vitiat,  vilium  sapientia  sapienter  evitat.  Age, 
homo^e  sapiendo  quod  coluber  facit  callidiiate. 
Quando  pervenilad  bibendum  evomit  orane  vene- 
num,  ne  forte  eit  ei  causa  mortis  vis  veneni  aqua 
mista.Itacumlu,Christiane,adfideilavacrumatque 
vita3  portum  pergis.totum  peccati  veneuumevome 
priusde  corde  tuo.nesit  tibi  morti  vis  veneni  mista 
vita;.  Nudum  hominem  timet,  persequitur  vestitum. 
Nudos  forsitan  limebat  Adam  et  Evam,  et  ne  tam 
timeret.decipit  quos  timebat.Insequitur  adhuc  nos 
vestitos  peccatis,  contidens  quos  vicit  quod  adhuc 
possit  vincere.  Novit  coluber  servare  caput  si  ali- 
quando  percutitur,  ostendens  sedem  vitae  esse  ca- 
put;  ita  homo  servet  caput  suum  Christum,si  forte 
feritur.  Cui  Christus  caput  est,  in  Ghristo  vita  sita 
est.  Quando  sentit  se  coluber  senescere,  jejunat 
quadraginta  diebus,  donec  deponat  senectam  cum 
pelle  quam  exuit.  Vivere  quadraginta  diebusjeju- 
ido  cuimagisexpediatquam  nobis  inveteratisin 


tormenla  patietur.  Quia  vero  absolute  Scriptura 
ait :  Qui  transfert  lapides,  et  non  adjecit  bonossive 
malos,propterea  et  e  contrario  intelligendum,quod 
ecclesiaslicus  vir,  episcopus  videlicet  et  presbyter, 
si  juxta  mandatum  Levitici  de  leprosa  domo  lapi- 
dem  abstulerit,  in  pulverem  et  cinerera  conleren- 
dum  (Levil.  xix),  dolebit  in  eo  ipsoquod  de  Ec- 
clesia  Christi  lapidem  auferre  conatur,  dicens  se- 
cundum  Apostolum  :  Flere  cum  fleniibus,lugere  cum 
lugenlibus  (Rom.  xn);  et  :  Quis  infirmatur  et  ego 
non  infirmor,  quis  scandalizatur  et  ego  non  uror? 
(//  Cor.  xi).  Et  qui  ligna  scindit,  vulnerabilur  ab 
eis.  Haeretici  ligna  inlructuosa  sunt,  et  saltus  abs- 
que  utilitate   pomorum.    Unde   et  in  templo   Dei 

n  prohibetur  plantari  (Deut.  xvi),  et  vana  folio,id  est 
verborum  tantumsonantiumspernunturumbracula. 
Quamvis  igitur  sit  prudenset  dcctus  vir  qui  gladio 
sermonis  sui  baec  ligna  concidat,  periclitabitur  in 
eis,nisi  diligenterattenderit,maxime,si  eihoc  quod 
sequitur  acciderit :  Si  retusum  fuerit  ferrum  el  fa- 
ciem  ejus  turbaverit,id  est  si  disputatio  ejusinfir- 
mior  fuerit  inventa,  nec  acumen  habuerit  quo  con- 
traria  quaeque  secet,  sed  principale  cordis  ejus  he- 
betetur,  in  partem  transibit  adversum,  et  confir- 
mabit  eum  fortitudo  perversa.  Incipiet  lunc  fortitu- 
dmem,  557  incipiet  habere  sapientiam  quae  su- 
pertlua  est  et  non  adjuvat  possidentem.  Si  retusum 
fuerit  ferrum  et  hoc  non  ui  prius,  conlurbatum  erit, 
virlutibus  corroborabitur,  et  reliquum  fortitudinis 
sapienlia  est   Si  se,inquit,  aliquis  viderit  per  negli- 

C  gentiam  amisisse  scientiam  Scripturarum,et  acu- 
men  ingenii  ejus  fuerit  obtusum,et  turbatusnequa- 
quam  manseritqualisessejamcccperat,evenitquip- 
pr.  intprdum,et  cum  modicum  scientiae  quishabue- 
rit,  elatus  in  superbiam,discere  desistat  et  legere, 
et  panlatim  ex  eo  quod  ei  nihil  additur  subtrahatur, 
et  vacuumdisciplinispectus  permaneat,ferrumque 
quod  acutumfuerat  hebetetur;  otium  enimetdesi- 
dia  quasi  quaedam  rubigosapientiaeest.Si  igiturquis 
hoc  passus  fuerit,  non  desperet  remedium  sanita- 
tis,  sed  vadat  ad  magislrura  et  rursum  instruatur 
ab  eo,  et  post  laborem  et  industriam  sudoremque 
nimium,valeliitsapientiam  recuperarequam  amise- 
rat.  Et  hoc  est,  quod  dicitur,  fortitudinibus  corro- 
borabitur,  id  est  labore  et  sudore  et    industria  et 


pecc7tis"si  voiumus  juvenescere.deposito  senio  pro  D  quotidiana  lectione  sapientiam  consequotur.et  for- 

„,    .  ,    o  titudo  ipsiushabebithuncfinem  utaccipiat  sapien- 

Christo  t 

Vers.  9,  10.  —  Qui  transfert  lapides,  affligetur  in 

eis  :  et  qui  scindit  ligna,  vuluerabitur  ab  eis.  Si  re- 

tusum  fuerit  ferrum,  et  hoc  non  ut   prius,  sed  hebe- 

tatum  fueril,  mutto  labore  exacuetur,  el  post  indu- 

striam  sequelur  sapientia.    Volvuntur    et    in  Isaia 

sancti  lapides  super  terram.  Non  enim  firmain  ea 

statione  consistunt,  sed    prsetereunt,  et  semper  ad 

aitiora  nitentes   hinc  abire  lestinant.    De  his    vivis 

lapidibus  et  in  Apocalipsi  urbs  Salvatoris  exstrui- 

tur   Apoc.  xxi),  et  Ecclesiam   ajdificari  Apostolus 

non  tacet.Si  quis  igitur  h«retica  arle  perversus  de 


psius  naDetm  nunc  nnem  uiaccipiat  sapien 
tiam. 

Vers.11.  —  Si  mordeal  scrpens  in  silenlio,  nihil 
eo  minus  habet  qui  occulte  detralal.  Simplex  hic  sen- 
sus  est.  Serpens  et  detractor  aequales  sunt.  Quo- 
modo  enim  ille  occulte  mordens  venenum  inserit, 
sic  iste  clam  detrahens  virus  pectoris  sui  effundit 
in  fratrem,  et  nihil  habet  ampliusa  serpente.  Cum 
enim  lingua  hominis  ad  benedicendum  et  ad  aedifi- 
Ci.tionem  proximi  sit  creata,ille  eam  serpenti  aequae- 
lem  facit,  dum  virtulibus  ejus  in  perversuiu  abuti- 
tur.  Aliter.  Si  quem  serpens  diabolus  occulte  mo- 


4293 


CQMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1294 


morderit,  et  nulloconscio  eum  peccati  veneno  infe-  A  geteos  qui  nesciunl  in  urbem  pergere.  Aut  generali- 


cerit,  si  tacuerit  qui  percussus  est,  et  non  egerit 
ilie  pcenitenliam,  nec  vulnus  suum  fratri  et  ma:d- 
stro  voluerit  confiteri,  magister  et  frater  qui  lin- 
guam  habent  ad  curandum  facile  ei  prodesse  non 
poterunt.  Si  enim  erubescat  aegrotus  vulnus  me- 
dico  confiteri,  quod  ignorat,  medicina  non  curat 
Spice  [dispioe]  ergo,  homo,  naturam  serpentis,  et 
linguam  Jetractoris,  et  causam  videbis  quare  de- 
tractor  sit  quasi  serpens.  Moritur  serpenssi  semel 
percutitur,  reviviseit  si  iterum  feriatur.  Quidquid 
per  terram  trahitur  serpendo,  serpens  nuncupatur. 
Propterea  per  serpentem  peccator  intelligitur,  quia 
terrena  quaerit,  non  ccelestia.  Sicut  serpens  mori- 
tur  si  semel  (eriaiur,  ita  homo  moritur  peccato  si 


ter  de  omnibus  stultis  qui  ignorant  Deum,  aut  spe- 
cialiter  de  hasreUcis  disputat.  Lege  Plalonem,  Ati- 
stotelis  evolve  versutias,  Zenonem  et  Carneadem  di- 
ligentius  intuere,  et  probabis  verum  esse  quod  di- 
citur:  Labor  stultorum  affliget  eos.  Verilatem  qui- 
dem  illi  omni  studio  quaesierunt,  sed  quia  non  ha- 
buerunt  ducem  et  praeviura  itineris,  et  humanis 
sensibus  rati  sunt  se  comprehendere  posse  sapien- 
tiam,  ad  civitatem  minime  perven-?runt,  de  qua  in 
psalmo  dicitur:  Domine,  in  civitate  tua  imaginem 
eorum  ad  nihilum  rediges  (Psal.  lxxii).  Omues  enim 
umbras,  diversas,  diversas  imagines  atque  perso- 
nas,  quas  sibi  in  variis  dogmatibus  induerunt,  in 
urbe  sua  Dominus  dissipabit.  De  qua  et  alibi  seri- 


primo  ictu   feriatur.  Dat  primum   peccanti  ictum  n  bitur   :  Fluminis   impelus    loetifical    civitalem  Dei 


prima  carnis  tentatio.  Cum  enim  caro  peccat,  le- 
gis  ense  nosoecidit.  Si  mens  a  Deo  iospirata  se- 
cundum  ictum  donet  peccanti,  sicut  serpeniem  fa- 
cit  nos  reviviscere  destructio  pecciti.  Bene  enim 
moriturqui  feritur  tacenle  corde.  Nam  clamando 
Deum  si  ad  auxiliandum  imploret,  et  confitendo 
peccala  sua  Deo  grave  vulnus  munstret,  detrahetei 
bonus  doctor  ore  suo  quidquid  contraxit  ex  amore 
terraepeccator.  Et  surgensquasi  ipsius  virus  serpen- 
tinum,  percussum  faciet  rursum  bene  vivere,  qui 
pcccando  mortuus  erat. 

Vers.  12,  13.  —  Verba  oris  sapienlis  gralia,  et 
labia  insipientis  prcecipitabunt  eum  ;  initium  verbo- 
rutn  ejus  stultitia,et  novissimum  oris  illius  error  pes- 


(Psal.  xlv)  ;  et  in  Evangelio  :  Xon  potesl  absc  m  li 
civitas  super  montem  posita  (Matth.  v)  ;  et  in  Isaia  : 
Ego  civitas  firma  civilas  qux  oppugnatur.  Siquidem 
hanc  veritatis  et  sapientia;  civitaiem,  cum  firma  sit 
et  robusta,  omnes  et  sapientes  saeculi  et  haeretici 
impugnare  conantur.  Et  quod  de  philosophis  dixi- 
mus,  hoc  etiam  de  haereticis  sciendum,  quod  fru- 
stra  liborent  et  affliganturin  studio  Scripturarum, 
cum  ambulent  in  deserto,  et  civitatem  invenirenon 
valeant.  Ue  quorum  erroreet  Psalmista  commemo- 
rat  dicens  :  Erraverunt  in  solitudine,  viam  civitatis 
habitaculi  non  invenerunt  (Psal.  cvi). 

Ver>.  16, 17.  —  Vx  tibi  terra,  cujus  rex  puer  est, 
et  cujus  principes  mane  comedunl.  Beata  terra ,  cu- 


simus.  Quam  multum  differat  sapiens  ab  insipiente  q  jusrex  nobilis  esl.elcujusprincipesvescuntur  in  tcm- 


docet  Ecclesiastes,  causas,  et  vices  illorura  discei- 
nendo.  Verba,  inquit,  oris  sapientis  gratia,  et  labia 
insipienlis  prmcipitabunteum.  Quando  sapiens  loqui- 
tur,  non  solum  grata  existimantur  ejus  verba,  sed 
ipsa  tibi  videtur  gratia  loqui.  Gratia  grata  facit 
quodcunque  sapientiadicit.  Quod  si  stultitiam  certo 
limite  claudere  posset  su*  simplicitas,  nihil  esset  in 
omnibus  rebus,  quas  bene  sapientia  gratiaque  sa- 
pieuter  disponunl,  quod  nos  posset  offendere.  Ve- 
rumquidquid  sapienlia.quidquidgratiadicit,  multo 
stultorum  milite  impugnal  stultitia.  Tales,  utait 
Salomon,  sualabia  praecipitabunt.  Pondus  est  in  his 
paucissimis  verbis  Ecclesiastis.  Non  ait,  praecipita- 
bunt  stultum  sua  verba,  sed  praecipitabunt  stultum 


pore  suo,  ad  reficiendum  elnon  ad  luxuriam.  Vide- 
tur  quidem  reprobare  juvenum  principatum,  et 
luxuriosos  judices  condemnare,  quod  in  aliis  per 
aetatemsil  infirmasapientia,  in  aliis  etiam  matura 
aetas  deliciis  enervetur  :  etecontrario  probareprin- 
cipem  bonis  raoribus  et  liberaliter  institutum,  eos 
judices  praedicare  qui  nequaquam  voluptatem  ne- 
gotiis  civium  praeferant,  sed  post  multum  laborem 
et  administrationem  reipublica;cibum  capere  quasi 
necessarie  cogantnr.  Verum  rnihi  sacratius  quid 
lalere  videtur  in  littera  :  quodjuvenes  dicantur  in 
Scripturis,  qui  a  veteri  auctoritate  desciscunt,  et 
cana  parentura  praecepta  conlemnunt,  qui  neglecto 
mandato  Deicupiuntstatuere  traditiones  hominum, 


labiasua.  Quando  toquitur  slultus  stulto,  non  prae-  D  de  qllibus  et  in  Isaia  Israeli  Dominus  comminatur, 


ferre  verba,  sed  videtur  confuso  corde  vel  ore  so 
nare.  Quomodo  indorsumresupina  ciconia jactans 
labia,  colliso  rostro  aera  diverberat,  ita  stulti  labia 
collisa  sonantper  inane,  nequepossunt  suavemver- 
borum  reddere  vocem.  Poteat  hoc  et  de  haereticis 
aocipi,  qui  prudentium  virorum  dicta  noncapiunt, 
sed  se  ad  disputationes  contrarias  praeparantes,  et 
initium  et  finem  loquendi  vanitate  tumultuosa  et 
impudenti  errore  convolvunt,  et  cum  nihil  sciant, 
loquuntur  plura  quam  norunt. 

Vers.  14,  15. —  Stultus  verba  multiplical.  lgno- 
rat  homo  quid  ante  se  fuerit :  ei  qui  postse  juturum 
sit,  quis  ei  poterit  indicarel  Labor  ttultorum  affli- 


eo  quod  noluerit  aquamSilo,  quae  vadit  cum  silen- 
tio  (Isai.  vm),  et  veterem  piscinam  everterit,  eli- 
gens  sibi  flumenta  Samari^»  et  gurgites  Damasci  : 
Et  dabo,  inquit  ,  iuvenes  principes  eoj-um.  et  illusores 
dominabuntur eis  {hai.  m).  Lege  Danielem,  et  An- 
tiquum  dierum  invenies  Deum  {Dan.  vn).  Lege  Apo- 
calypsin  Joannis,  et  caputSalvatoris  candidum  ut 
nivem,  et  quasi  lanam  albam  rep?ries  (Apoc.  i).  Je- 
remias  quoque,  quia  sapiens  erat,  et  cani  ejus  in 
sapientia  reputabantur,  558  prohibelur  juvenem 
esse  se  dicere.  Voe  ergo  terree  cujus  rex  est  diabo- 
lus,  qui  semper  rerum  novarum  cupidus,  etiam  ut 
Absalon  adversus  patrem  rebellat  (II  Reg.xv),  quae 


1295 


RUPEItTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1296 


judices  et  principes  eos  habetqui  ament  hujus  sae-  A.  missa  conquirant,  sive  quod  Ecclesiee,  qui  panis  lu- 


gentium  est  etnon  ridentium,  beatiquippelugentes 
quoniam  ipsi  ridebunt  (Malth.  v),  in  laetitia  gaudio. 
que  conlieianlur.  Quod  autem  seq  litur  ;  et  pecuniie 
obediunt  omnia,  dupliciter  accipiendum,  vel  ipsos 
doctores  postquam  adulatione  ditati  sunt  regnum 
in  populis  exercere,  vel  certe,  quia  argenlum  pro 
sermone  semper  accipitur,  eloquia  enim  Domini  elo- 
quia  casta,  argentum  igne  examinalum,  probalum 
lerra:,  purgalum  teptuplum  (Psal.  xi),  hoc  asseverat 
quodeloquentiaeet  orationiquae  verborum  sitfronde 
composita.facilevulguscedat  ignobile.  Qui  habent 
apud  se  sponsum,  et  propterea  lugere  et  jejunare 
prohibentur  (Matlh.  xi),  in  risu  faciunt  panem,  a 
quo  risu  et  Isaac  nomen  accepit  (Gen.  xxi),  et  in 
lastitiam  bibentium  vinum  praeparant.  Omnisitaque 
velociter  :  non  enim  in  praesenti  B  vir  sanctus,  qui  ut  Ghristus  praecepit  magister  Ec- 


culivoluptales,  quiantequam  dies  mortisadveniet, 
dicunt :  Manducemus  et  bibamus,  cras  enimmorie- 
tnur  (Ita.  xxii ;  I  Cor.  xv).  Contra  beata  lerra  Ec- 
clesiae,  cujus  rex  Christus  filius  ingenuorum,  de 
Abrahamet  lsaacet  Jacob,  prophetarum  quoqueet 
sanctorum  omnium  stirpe  descendens,  quibus  pec- 
catuni  non  fuit  dominatum.et  obhoc  fueruntliberi. 
Ex  quibus  nata  est  virga  liberior  S.  Maria,  nullum 
habens  fructicem,  nullum  germen  ex  latere,  sed  to- 
tum  fructus  ejus  erupit  in  florem,  loquentem  in 
Canticis  canlicorum  :  Ego  floscampi,  et  tilium  con- 
vallium  (Cant.  n).  Principes  quoque  ejus  sunt  apo- 
stoli  et  omnes  sancti  regem  babent  filium  in- 
genuorum,  filium  liberas,  non  de  ancilla  Agar.sed 
de  Saras  libertate  generatum  (Gal.  iv).  Nec  come 
dunt  mane,  nec 

quaerunt  saeculo  voluptatem.sed  tempore  suo  man- 
ducabunt,  cum  retributionis  tempus  advenerit.Et 
manducabunl  ad  reficiendum,  et  non  ad  luxuriam. 
Omne  bonum  praesentis  saeculi  luxuria  est,  futuri 
perpetua  refectio. 

Vers.  18,  19.  —  ln  pigriths  humiliabitur  eonti- 
gnatio,  et  in  infirmttate  manuum  perstillabit  domus. 
ln  risum  faciunt  panem,  et  vinum,  ul  epulentur  bi- 
bentes  [vivenles],  etpecunix  obediunt  omnia.  Domus 
noslra,  quae  cum  statu  hominiserecta  est,  et  habi- 
tatio  quam  habemus  in  ccelis,  si  pigri  sumus  et  ad 
bona  opera  tardiores,  burniliabitur,  et  omnis  conti- 
gnatio  quae  debetculmeti  portaresublime,  ad  terram 
corruens  habitatorem  suum  opprimet.  Cumque 
auxiliummanuumvirtutumquetorpuerit,  omnisde-  ^ 
super  tempestas,  ei  nimborumad  nos  turbo  erum- 
pet.  Porro  quod  in  unohomine  interpretati  sumus, 
melius  potest  super  Ecclesia  accipi,  quod  negligen- 
tia  principumomnisejus  corruataltitudo,  et  ibivi- 
tiorum  illecebrae  sint,  ubi  regimen  putabatur  esse 
virtutum.  In  risum  faciunt  panemacvinum,utepu- 
leutur  bibentes.  ln  pigritia  et  socordia  magistrorum 
humiliari  Ecclesiam,  et  culmen  ejus  concidere,  et 
tignaperplui  supraexposuimus.Nuncergodeiisdem 
magistrisloquitur,etquia  visus  fuer.it  accusare  eos 
cur  tacerent,  et  non  uterentur  oflicio  magistrorum, 
et  episcopi  et  presbyteri  in  Ecclesia  constituti  non 
laborarent  in  sermone  et  dootrina,  quod  et  Tilus 
commonetur  ut  faciat, et  Timotheo  praecipitur,  ne 
gratiam  negligat  quam  per  impositionem  manus 
acceperat ;  sed  in  eo  se  aestimarent  presbyteros  et 
episcopos,  ut  salaria  acciperent,  et  muti  praecepto- 
res  honorem  duplicem  quaererent  qui  laborantibus 
in  doctrina  et  sermone  debetur.  Nunc  ecoutrario 
accusal  eos  qui  loquuntur  in  Ecclesia  et  docent  po- 
pulos,  sed  ea  docent  quae  populum  audire  delectat, 
quod  peccatorem  palpetin  vitio,  et  strepitus  conci- 
tet  audientium.  Nonne  quando  in  Ecclesia  lascivit 
oratio,  el  beatitudinem  et  regnum  ccelorum  multi- 
tudini  pollicetur,  videlurtibi  in  risum  panem  facere, 
et  vinummiscerebibenlium,  sive  quod  ipsi  qui  do- 
cent  divitias  et  cibos  et  opes  per  delectabilia  pro- 


clesiae  est,  etin  risu,  et  in  laatitia  panem  facit,  et 
vini  pocula  ministrat  in  gaudio.  Argentum  quoque 
cui  obediunt  omnia,  quinque  illa  de  Evangelio,  et 
duo  et  unum  patris  familiae  sunt  talenta,  et  decem 
gemn»  quaeservis  in  negotiatione  creduntur  (Matth. 
xxv  :  Luc.  xix). 

Vers.  20.  —  In  cogitatione  tua  regi  ne  detrahas, 
et  in  secreto  cubiculi  tui  ne  maledixeris  divili ;  quia 
et  aves  cmli  portabunl  vocem  tuam,  el  quihabet  pen- 
nas  annuntiabit  sententiam.  Et  simplex  prasceptum 
oadilicat  audientes,  ne  ira  et  furore  superati,  in  ma- 
ledictumetdetractionem  regum  et  principum  pro- 
rumpamus.quia  contraspeminterdumevenit,  ut  his 
quibua  maiediximusnuntietur,  et  incurramusperi- 
culum  immoderatione  linguaB.Quodautem  ait,  avis 
portabit  vocem  luam,  et  qui  habet  pennas,  annuntia- 
bit  sen(en£iam,hyperboliceintelltgendum,quomodo 
solemusdicereetiam  ipsosparietes,  quibus  consciis 
loquuntur  quaeaudierint,non  elaturos.  Sedmelius 
est  sic  audire  praeceptum,  ut  6ciamus  nobis  esse 
mandatum,  non  solumcontra  Christum  temere  ni- 
hil  esse  loquendum,  verumetiamin  arcanis  cordis, 
quamvisvariistribulationibuscoarctemur,nihilbla- 
sphemum,nibilimpium  sentieudum  sit.Etquiadile- 
ctionemquam  Christo  exhibemus,  debemusetproxi- 
mo,  diliges  quippe Dominum Deum  tuum,  et  proximum 
tuum  sicut  teipsum  (Jac.  xi),  etiam  hoc  jubetur,  ne 
post  tergum  de  sanctis  quoque  detrahamus,  et  eos 
quos  viderimus  scienlia,  sapientia,  virtutibusque 
D  ditatos  lingua?  mordacitaterodamus.quiaangeliqui 
terramcircumeuntetsuntadministratoriisspintus, 
et  in  Zacharia  loquuntur  :  Circuimus  lerram  et,  ecce 
onmis  terra  quiescit  (Zach.  i),  ad  instar  avium  no- 
stra  veiba  et  cogitationes  ad  ccelum  perferunt,  et 
clam  cogitamus  Dei  scientiam  nos  latere. 

Cap.  XI,  vers.  i.  —  Milte  panem  tuumsuper  trans- 
euntes  aquas,  quia  posl  lempora  multa  invenies  il- 
lum.  Ad  eleemcsynam  cohortatur,  quod  omnis  pe- 
tenti  dandum  sil,  et  indiscrete  laciendum  bene, 
Quomodo  enim  qui  super  irrigua  seminat  fructum 
sementis  exspectat,  ita  qui  largitur  egentibus,  non 
granum  seminis,  sed    ipsum   panem   serit  fcenore 


1297 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1998 


quodam  multiplicationem  illius.elcum  diesjudicii  A  mortis  tempestate  submersus,  ubicunquececidetis, 

ibi  permanebis  jugiter,  sive  le  rigidum  et  trucem, 
sive  clementem  et  misericordem  ultimum  tempus 
invenerit.  Aliter  :  Dicitur  in  psalmis  ad  Deum  :  Ve- 
ritas  tua  usque  ad  nubes  (Psal.  xxxv);  et  in  Isaia 
peccanti  Deusvineaecomminatur  :  Mandabo  nubibus 
meis  ne  pluant  super  eam  imbrem  {lsai.  v).  Nubes 
igitur  sunt  prophets,  et  omnis  vir  sanctus.Quicum 
in  corde  suo  plures  congregaverit  disciplinas,  tunc 
valebit  praecepta  pluere  doctrinarum  el  dicere  :  Ex- 
spertetur  sicut  pluvia  sermo,  el  eftundatur  super  ler- 
ram  imbrem  (Deut.  xxxn)  :  ad  quam  dictum  est  : 
Audiat  terra  verbaoris  mei  (ibid.).  Quod  autem  so- 
quilur  :  El  si  ceciderit  Ugnum  ad  austrum  aut  aqui- 
lonem,  in  lcco  ubi  cecideril  Ugnum  ibi  erit.  111  ud  de 
Habacuc  sumamus  exemplum  in  quo  scribitur  : 
Deus  ab  austroveniet  (Habac.  iii).  Et  quantum  ego 
existimo,  semper  in  bonam  partem  ausleraccipitur, 
in  malam  aquilo,  ut  ibi  :  Surge,  aquilo  (Cant.  iv), 
hoc  est  recede  etabi,  etveni,  auster  (iMd.). Lignum 
ergo  quod  in  hac  vita  corruerit,  et  conditionemor- 
talitatis  fuerit  incisum,  et  peccavit  ante  dum  staret, 
in  boreas  postea  parte  ponilur;  aut  si  dignos  austro 
fructus  attulit,  in  plaga  jacebit  australi,  nec  est  ali- 
quod  lignum  quod  non  aut  ad  aquilonem  sit  aut  ad 
austrum.  Hoc  idem  significatet  illud  quod  scriptum 
est  :  Dicam  aquiloni  da,  et  austro  noli  prohibere 
(lsai.  xliii.).  Nunquam  enim  austro  et  orientali 
vento  praecipitur  ut  adducant,  quia  apud  alias  pla- 
gas  esse  eos  oportet  qui  ad  orientem  et  austrum 
postea  deducantur.  Aquilo  igitur  ad  austrum  ad- 
ducit,  et  Africus  ad  Orientem  habitatores  suoa.  Nec 
enim  possunt  proficere,  si  in  pristinis  sedibus  per- 
severent. 

Vebs.  4,  5.  —  Qui  observat  venlum,  non  seminat; 
et  qui  considerat  nubes,  nunquam  metet.  Quomodo 
ignoras  qux  sit  via  spiritus,  et  qua  ratione  compin- 
guntur  cssa  in  ventre  prxgnanlis  :  sic  nescis  onera 
Dei,  qui  fabricator  esl  omnium.  Qui  considerat  cui 
benefaciat,  et  non  omni  petenti  se  tribuit,  sspe  pras- 
terit  eum  qui  meretur  accipere.  Aliter  :  Qui  tantum 
eo  tempore  Dei  verbum  praedicat,  quo  popnlus  li" 
benter  auscultat,  et  secunda  aspirat  aura  in  mores, 
sator  negligens  est,  et  ignavus  agricola.  In  ipsis 
enimprosperis,dumnescimus,adversaconsurgunt. 
Sed  opportune,  importune,  suo  tempore  Dei  senno 


venerit,  multo  amplius  quam  dederat  reperturus 
Aliter  :  In  quocunque  homine  illam  aq^arn  videris 
de  qua  dicitur  :  Flumina  de  ventre  ejus  fluent  aqux 
vivx(Joan.  vn),  ne  te  pigeat  panem  sapientiae,  pa_ 
nem  rationabilem,  panem  praestare  sermonis.  Si 
enim  hoc  Irequenter  feceris,  invenies  te  non  incas- 
sum  doctrinam  jecisse  sementem. 

Tale  quid  et  in  Isaiadictum  puto  :  Beatus  qui  se- 
minat  super  a/uam,  ubi  bos  et  asinus  calrant.  (Iaa. 
xxxn),  quod  ille  magisterbeatiludine  dignus  habea- 
lur,  qui  super  irri^uum  pectus  seminet  audientium, 
tam  Judaeis,  quam  e  gentibus  populo  coniiregato. 
Non  crat  procul  a  physica  Ecclesiastes  ratione,  cum 
panem  super  aquas  mittendum  censebat.  Aqua 
enim  est  una  de  quatuor  elementis,  cui  sicut  in 
speculo  nostra  relucet  imago.  Plerumque  cernisin 
aqua,cum  facies  tua  stet  de  contra,  qualis  sis,  quid 
facias,  ubi  te  aut  quomodo  vertas.  Vult  Salomon  ut 
super  has  aquas  mittat  homo  panem,  ut  quae  tiant 
bona,  speculetur  in  illis.  Qui  seipsum  videt  in  spe- 
culo,  in  se  videt  quid  pulchri  desit  sibi,  quid  turpi- 
ter  insit.  Quicunque  bene  corrigit  actus  suos  se 
speculans  in  aquis,  inveniet  panem  vitae  refluentem 
per  aquas. 

559  Vers.  2. —  Da  parles  septem,  necnon  el  oclo, 
quia  ignoras  quid  futurum  sit  inulisuper  terram.  Et 
in  Ezechiele  septem  et  octo  gradus  ad  templi  legun- 
tur  ascensum  (Ezech.  xl),  et  post  ethicum  illud 
psalmum  qnindecim  graduum  psalmisunt.perquos 
erudimur  primum  in  lege  (Ps«/.cxvm),etseptenario 
numero  expleto,  postea  per  ogdoadem  ad  Evange- 
lium  scandimus.  Praecipimur  ergo  ut  in  utrumque 
Testamentum  tam  Vetus  scilicet  quam  Novum  pari 
veneratione  credamus.  Judaei  dederunt  partes  se- 
pterc,  credentes  in  Sabbato,  sed  non  dederunt  oclo> 
Resurrectionem  diei  Dominica;  negligentes.  E  con- 
trario  haeretici  Marcion  et  Manicheeus  etomnesqui 
veterem  legem  rapidoore  dilaniant,dant  partes  octo 
suscipientes  Evangelium,  sed  eamdem  septenario 
numero  non  tribuunt,  Instrumentum  veterum  re- 
spuentes.  Nos  igilurlnstrumento  utrique  credamus- 
Non  enim  possumus  dignos  cruciatus  dignamque 
pconam  jam  nucc  mente  comprehendere,  qu«  repo- 
sita  est  his  qui  versanlur  in  terra  Jud.eis  atque  hae- 
reticis  e  duobus  alterum  denegantibus. 


Vers.  3.  —  Si  repletx  fuerintnubes ,  imbrem  super  D  est  praedicandus,  nec  fidei  tempore  adversariarura 


terrarn  effundent.  Si  cecidcrit  lignum  ad  audrum. 
aut  ad  aquilonem,  in  quocunque  loco  ceciderit,  ibi 
erit.  Serva  mandata  quae  tibi  superiussunt  praecepta, 
ut  nubes  super  te  fundant  imbrem  suum.  Ubicun- 
que  enim  tibi  locum  praeparaveris,  fuluramque  se- 
dem,  sive  ad  auslrum  sive  ad  boream,  ibi  cum  mor- 
tuus  fueris,  permanebis.  Aliter  :  Propterea  supra 
diximus  (vers.  7)  :  Mitte  panem  luum  super  faciem 
aquae,  et  omni  petenti  te  tribue  (Luc.  xi),  quia  et 
nubes  cum  plenae  fuerint  divitias  suas  mortalibus 
largiuntur,  lu  quasi  lignum,  quaravis  longrrvus  sis, 
non  eris  in  perpeluum,  sed  subitout  ventorum,  ita 


nubium  consideranda  tempestas.  I)e  qua  in  Prover- 
biis  dicitur  :  5tcu(  pluvia  vehemcns  et  inulilis,  stc 
qui  dereliquerunt  sapientiam,  et  impietatem  laudant 
(Prov.  xxvm).  Absque  consideratione  enimnubium 
et  timore  ventorum,  in  mediis  tempeslalibus  semi- 
nandum  est  :  nec  dicendum  illud  tempus  commo- 
Jum,  illud  inutile,  cum  ignoremus  quae  via  etquae 
voluntas  sit  spiritus  universa  dispensantis.  Sicut 
ergo  nescit  viam  spiritus  et  animae  ingredientis  in 
parvulum.  etignoras  ossiumet  venarum  varistates, 
et  in  ventre  praegnantis  quomodo  ex  vili  elemento 
corpushominisin  diversas  efflgies  artusque  vario- 


'299  RUPEKTl  ABBATIS  TUITIBNSIS.  1300 

tur,  et  de  eoderu  semine  aliud  mollescat  in  earni-  A  omnibua  siellis  ejus  lumine,  propterea  verus  sol 


bus,  aliud  duretur  in  ossibus,  aliud  in  venis  palpi- 
tet,  aliud  ligetur  in  nervis  ;  ita  Dei  opera  scire  non 
poteris,  qui  factor  est  omnium.  Ex  ^uo  docetcon- 
traria  non  limenda,  nectemerede  ventisetnubibus, 
quas  supra  diximus,  judicandum,  cum  suotenoreet 
cursu  debeatsatorpergere,  eteventum  Domini  sen- 
tentiae  reservare.  .\'on  est  enim  volenlis  neque  cur- 
rentis,  sed  miserentis  Dci  (/(om.  ix). 

Vers.  C.  —  Mane  semina  semen  tuum,  et  vespere 
nc  cesset  manus  tua ;  quia  nescis  quid  magis  oriatur, 
hoc  aut  illud  :  et  ,'i  utrumque  simul  melius  ertt.  Quem 
rr.ittit  Salomon  ad  serendum  mane  et  vespere  se- 
men  suum,  ipsum  mittit  Dominus  Jesus  mnne  ad 
putandam  vineam.  yuod  Salomon  dicit,  non  cesset 


Deus  est,  quia  solus  ubique  lucet,  procedens  ab  ore 
Patris  sicut  calor  ex  sole.  Istum  solem  non  vidit 
quarla  dies  splendescere,  sed  ante  illuxit  quam  sas. 
cula  tempus  haberet,  a  seipso  enim  super  omniasae- 
cula  iucet. 

Vers.  9.  —  Lsetare  ergo,  juvenis,  in  adolesceniia 
tua,  et  in  bonosit  cor  luum  in  diebus  juventutis  luir, 
tt  ambula  in  viis  cordis  tui,  et  in  intuitv  oculorum 
'uorum  :  et  scito  quod  pro  omnibus  his  adducet  te 
Deus  in  judicium.  Dixerat  lucem  mundi  hujus  esse 
dulcissimam,  et  laetari  debere  hominem  in  diebus 
vitrp  suae,  omnique  studio  capere  voluptatem  :  in- 
gruereenim  noclerr.  mortis  aeternam,  quando  non 
liceat  perfrui  congregatis,  et   quasi   umbram   uni- 


manus  tua,  hoc  Dominus  uudecima  vacantibus  ait:  R  versa  quse  habuimus  pertransire.  Nunc  ergo  juve- 


Quid  hic  statis  lota  die  oliosi  ?  (Mallh.  xv.)  Mane 
somniat,  et  mane  colit  putando  vineam,  quicunque 
Deo  farnulatur  a  primo  mane  satatis.  Sero  seminat 
et  sero  colit  fodiendo  vineam,  qui  nihil  servit  ma- 
tutino  vitee  tempore,  sed  postremo  vitas  lempore 
reversus  ad  se  et  ad  corsuum,  quam  tarde  et  sero 
fructum  bonum  sibi  quaerit,  ita  redimendotempus 
donec  vitas  terminet  hoiam.  Qui  a  mane  tulerunt 
pondus  diei et  xtus  (ibid.),  dicit  Dominus.  trunt 
primi  novissimi,  et  novissimi  primi  (ibid.).  Sic  et 
Salomon  modo  dicit  :  Mane  semina  semen  tuum,  et 
vespere  ne  cesset  manus  iua. 

Vers.  7,  8.  —  Dulce  lumen,  et  delectabile  esl  oculis 
videre  sotem.  Si  aanis  mullis  vixerit  homo,  et  in  his 
omnibus  Iselatus  jxicril,  meminisse  debet  tenebrosi  n 
temporis,  et  dierum  multorum  :  qui  cum  venerint, 
vanitatis  arguentur  prxierita.  Quae  sit  hominissors, 
ex  verbis  Ecclesiastis  palam  est.  Semper  vivit  in 
nobislucis  amor  dum  vivimusetvalemus,quimente 
exit  novissimus.  Quid  ita  nos  delectat,  quamclarum 
videre  solem  ?  Sed  haec  dulcedo  ne  sit  tibi  noxia  vitfe 
tuae,  et  ne  l<eteris  plus  quam  necesse  est  aspicere 
solem,  animadverte  quomoito  res  examir.et  Eccle- 
siastes.  Si,  ait,  annismuliis  vixerit  homo,  el  in  his 
omnibus  txlatus  fuerit,  meminisse  dtbet  lenebrosi 
Itnijioris,  etdierum  multorum.  Quos  non  esse  bre- 
ves,  imo  longos  et  perennes,  ostendit  mors  aterna 
vel  vita  perpetua.  Tua  dulcedo  vitae  tuas  Cet  tib1 
amara,  cum  pro  luce  vitae  brevib  tenebras  patieris, 
tt  omnia  pro  vanis  et  caducis  reputabis.  Istas  res  et 


nem  cohortatur  et  dicit  :  0  adolescens,  antequam 
et  senectus  et  morsingruat,  lastarein  juventute  tua, 
et  quidquid  tibi  corde  bonum,  aspeclu  jucundum 
videlur  assume,  fruere  ut  libet  mundi  rebus.  Rur- 
sum  ne  putaretur  haec  dicens  hominem  ad  luxuriam 
provocare,  et  in  Epicuri  dogma  corruere, euspicio- 
nem  hanc  abslulit  inferens  :  Elscito  quoniam  super 
liis  omnibus  adducet  te  Ueus  in  judicium.  Sic,  inquit, 
abutere  mundi  rebus,  ut  scias  te  in  ultimo  judi- 
candum. 

Vers.  10.  —  Aujer  iram  a  corde  tuo,  et  amove  ma- 
liliam  acarnetua,  adotescentiaenimet  voluptasvana 
sunt.  Iniraomnesperlurbationes  animi  comprehen- 
dit,  in  carnis  malitia  universas  significat  corporis 
voluptates.  Sic  ergo,  inquit,  bonis  hujus  saeculi 
fruere,  ne  aut  desiderio  autcarnedelinquas.  Relin- 
que  antiqua  vitia,  quibus  in  adolescentia  tua  vani- 
tatisstultitiasqueserviisti,  quia  juventusinsipientiae 
copula  est. 

Cap.  XII,  vers.  1.  —  Memento  Crealoris  tui  in 
diebus  juventutis  lux,  antequam  veniat  tempus  uffli- 
ctionis,  et  appropinquent  anni,  de  quibus  dicas  :  /Vo?j 
mihi  placent.  Saepe  memento  Creatoris  tui,  et  sic 
adolescentias  vitam  gradere,utmortis  ultimae  recor- 
deris,  anlequam  tibi  tempus  adveniat,  quo  tristia 
qua?que  succedant. 

Vers.  2.  —  Aniequam  tenebrescat  sol,  et  lumen,et 
luna,  et  stellx,  el  revertantur  nubes  posl  pluviam. 
Si  de  generali  consummatione  mundi  accipimus, 
verbis  Domini  hoc  capituluin  congruit,   in    quibus 


ciusas  cum  suggeritEcclesiastes,  monet  nosutverae  D  ait  :  Erit  tributiitio  et    angustia,    qualis  non   fuit  a 


lucis  dulcedine  perfruamur,  quoniam  dulcedo  prae- 
senlis  lucis,  dulcedo  vitaB  istius,  nonestaelerna.  Sed 
hortatur,  ut  verum  solem  mundo  corde  videamus. 
Beati  enim  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Denm  vide- 
bunt  (Malth.  v).  Non  semper  bonum  est  praesentem 
videre  solem,  qui  plerumqueSGO  reverberata  luce 
gravare  solet  aspicientes.  Sol  nimio  splendore  suo 
nos  aliquando  perurit.  Veralux  Deusest,  etlcnebrx 
ineo  non  sunt  uitx  (I  Joan.  1).  Sicut  Deus  est  tan- 
quam  lux,  neque  lux  est  quod  Peus  ipse,  ita  Deus 
esl  quasi  sol,  neque  sol  est  quod  ipse  Ueus.  Cum 
ideoappelleiursol  quia  soluslucetinmundo,obtusis 


principio  creaturx,  sed  neque  fiet.  Sol  enim  lene- 
brescet,  et  luna  non  dabit  luce.m,  suam  et  stellse  ca- 
denl  de  casto,  et  virlutes  calorum  movebuntur  (Matth. 
xxiv),  qua?  custodes  domus,  ita  ut  domus  intelliga- 
tur  hic  mundus,  viri  vero  fortes  errore  decepti,  et 
dissipandaa  contrariae  fortitudines.Quodsispecialis 
uniuscujusque  consummatio,  ad  vitae  hujus  fiucm 
refertur,  et  sol  et  luna  et  stetlae  et  nubes  et  pluviae 
ei  esse  cessabunt  qui  mortuusfnent.  Aliter.  La?tare 
adolescens,  0  populeChristiane,  et  fruerebonisquae 
a  Deo  tibi  concessa  sunt,  et  in  his  omnibusscitote 
a  Domino  judicandum.  ISe  putes  quia  priores  rami 


1301 


COMMENT.  IN  ECCLESIACTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1302 


fracti  sunt  et  tu  insertu9  es  in  radicem  bonae  olivaa,  A  (  Uatih  xxv).$>\  enim  arcta  el  angusla  est  via  qutz  du. 


idcirco  te  essesecurum.Sed  aufer  iram  a  corde  tuo, 
et  a  corpore  voluptates  ;  et  caeteris  vitiis  derelictis, 
memenlo  Creatoris  tui  antequam  tibi  dies  malitiae, 
dies  veniat  insanabilis,  in  qua  peccantibus  pceme 
sunt  prsparake,  ne  cum  peccaveris  occidat  tibi  sol 
justitiae  meridie,  et  scientiae  lumen  intereat,  et 
spleadorlunae,  id  est  Ecclesiae  subtrahatur,et  stellae 
occidant,  de  quibus  scriptum  est  et  alibi  :  Stella  a 
st-lli  differt  in  claritate{l  Cor.  xv).  Antequam  re- 
vertantur  nubes  post  pluviam,  ne  prophetae  qui 
corda  credentiuin  suo  sermone  sui9  pluviis  irriga- 
verint,  postquam  te  imbre  suo  indignum  esse  per- 
spexerint,  revertantur  ad  sedem  suam,ad  eum  sci- 
licet  a  quo  missi  sunt. 


cit  ad  vitam,  et  lata  sjjatiosa  qu&  ducit  al  mortem 
[Mai  h.  vu),recte  refrigescente  charitate  multorum, 
ostium  doctrinarum  clauditur  in  plateis.  Sequenti 
autem  versiculo  in  eo  quod  ait :  Et  consurgent  ad 
vocem  volucris  sive  passeris,  utemur  interprele,  si 
quando  videremus  peccatorem  ad  vocem  episcopi 
vel  presbyteri  per  pcenitentiam  consurgentem.  Po- 
test  quoque  hoc  quamvis  extraordinarie,  etsi  con- 
textum  capituli  non  sequimur,  de  legitima  resur- 
rectione  accipi.quando  advocem  arcbangeli  resur- 
gent  mortui  (/  Thess.  iv).  Nec  mirandum  si  angeli 
tubam  passeri  comparemus,  cum  omnis  vox  ad 
Christum  comparata  sit  tenuis.  Et  quantum  cum 
meo  possum  animo  recordari,  nunquam  passerem 


Vers. 3.  —Quando  commovebuntur  cuslodes  domus ,  B  in   malam   partem  legisse  me  novi.   Luquitur  in 


et  nutabunt  viri  forlissimi.  Custodes  domus  aut  sol 
intelliguntur  et  luna,  et  reliquus  astrorum  chorus, 
aut  nngeliqui  huic  mundo  prasident.  Viri  vero  \or- 
tissimi  daemones  sentiuntur,  a  forti  diabolo  etiam 
ipsi  Ibrtium  sorliti  vocabulum,  quem  Dominus  su- 
perans  et  ligans,  juxta  Evangelii  parabolam  vastat 
domum  ejus  (Luc.  ix).  Aliter:  Custodes  domus.  qui 
ad  corpus  hominis  referunt  cuncla  quae  scripta 
Bunt,  coslas  signiBcari  putant,  quod  ab  ipsis  in- 
teslina  vallentur,  ettota  venlris  molhtudo  servetur. 
Viros  vero  fortissimos  crura  aestimant,  solem  et  lu- 
nam  et  Btellas  ad  oculos,  nares  et  aures  ad  totius 
corporis  coaptant.  Hoc  autem  ideo,  quia  inferius 
necessitate  coguntur  non  de  angelis  et  daemonibus, 


psalmo  decimo  justus  :  In  Domino  confido,quomodo 
dicitis  animazmtoz:  Transmigra  inmontetn  sicut  pas- 
ser  (Psal.  x)?  et  alibi:  Vigilavi,  et  fuctus  sum  sicut 
passer  sohtarius  in  leclo(Psal.  ci);  et  in  alio  loco  : 
Etenim  passer  invenit  sibi  domum  (Psal.  lxxxiii). 
Alite  :r  Clausas  in  plateis  januas  infirmas  senis  gres- 
sus  accipi  volunt.quodsemper  sedeat  et  ambulare 
non  possit.Humilitatem561  autem  vocis  molentis 
de  mandibulis  interprelantur,  quod  cibum  lerere 
nequeant,  et  vix  spiritu  coarctato  voxejus  tenuis 
audiatur.Porro  consurgere  eum  ad  vocem  volucris 
ostendit,  quod  Irigescenti  jam  sanguine  et  humore 
siccato,  quibus  materiis  sopor  alitur.ad  levem  so- 
nitum  evigilet,   noctisque  medio  cum  gallus  ceci- 


sole,  et  luna  et  stellis,  sed  de  hominis  membris  in-  q  nerit,  festinus  surgat,  nequaquam  valens  strato  sae- 

pius  membra  converlere.  Obsuniescere  quoque  fi- 
lias  carminis  aures  significat,  quod  gravior  senum 
auditus  fiat,  et  nulla  inter  voces  valeantscire  discri- 
mna,  nec  carminibus  delectari.  Quod  quidem  et 
Berzellai  loquitur  ad  David,  nolens  transire  Jorda- 
nem  (II  /iej.xix). 

Vers.  5.  —  Excelsa  quoque  timebunt,  et  formida- 
bunt  in  via.  id  est  ardua  ingredi  non  valebunt,  et 
lassis  poplitibusactrementevesligio.etiam  in  plano 
Uinerefluctuantes.offensamgressuumformidabunt. 
Florebil  amygdalus,  impinguabitur  lucusta,  et  dissi- 
pabitur  capparis  :  quoniam  ibit  homo  in  domum  asler- 
ntlatis  sux,  tt  circuibunt  in  platea  plangentes.  Per 
methaphoram  etiam  nunc  de  membris  hominis  Ec- 


telligere  quse  sequitur.  Etotiosae  erunt  molentes  in 
minuto  numero,  et  tenebrescent  videntes  per  se  fo- 
ramina.  In  consummaiione  mundi  cum  refrixerit 
multorum  charitas  [)Iatlh.  xxiv),  et  imminutae  fue- 
rint  animae  magistrorum,  quae  possunt  coelestem 
cibum  praebere  credentibus,  translataeque  in  coe- 
lestia.tuuc  incipient  hi  qui  ex  parte  in  hoc  mundo 
intuebanturlumen  scientias.involvitenebris.Si  enim 
Mosi  dicitur  :  Ponam  te  in  foramine  petrai,  et  sis 
posteriora  mea  videbis  Exod.  xxxm),  quanto  magis 
uuaquae|ue  anima  per  foramen  el  quasdam  tene- 
brosas  cavernas  aspicit  veritatem  '?  Aliter  :  Cessare 
molentes  quia  imminutae  sunt,  de  dentibus  dictum 
putant,quod  cum  extrema  senectus  advenerit,>len- 


tes  quoque  atteruntur  aut  decidunt,de  quibus  per-  r,  clcsiastis  sermo  est,  quod  cum  senectus  advenerit, 
moliticibi  in   alvum  transmittuntur.  Tenebrescere       capillus  incanueril,  tumuerint  pedes,  libido  refnxe- 

rit,  et  homo  morte  fuerit  dissolutus,  tunc  reverla- 
tur  in  terram  suam,  et  in  domum  aeternitatis  suae 
sepulcrum,  exsequiisque  rite  celebratis,  plangen- 
tium  funus,turba  praeceiat.Florem  autem  amygdali 
quidam  sacraui  spinam  interpretantur,  quod  de- 
crescenlibus  natium  carnibus,  spina  succrescat  et 
floreat.  Per  capparim  ergo  significatur  quod  senum 
libido  refrigescat,  et  organa  coitus  dissipentur. 

Vers.  6-8.  —  Antequam  rumpaiur  funiculus  ar- 
genteus,  et  recurrat  vitla  aurea,  et  conterutur  hyiria 
super  fontem,  et  confringatur  rota  super  cisternam, 
et  recertatur  pulvis  in  ierram  suam  unde  erat,etspi- 


autem  videntes  in  foraminibus  oculos  arbitrar.tur, 
quibus  aetate  confectis  caliget  acies,  et  iutuitus 
obscuretur. 

\ers.4.  —  Et  claudent  ostia  in  platea,  in  humili- 
tate  vocis  molentis,  et  consurgent  ad  vocem  volucris. 
Cum  vox  fuerit  molentis  infirmata.et  magistrorum 
doctrina  cessaverit.consequenter  cessabunt  omnia, 
inter  quaa  et  ostia  claudentur  in  platea,  juxta  fa- 
tuasEvangelii  virgines  unusquis  ;ueclausas  habeat 
suae  platea  januas.et  illae  oleum  emere  non  possint. 
Vel  certe  fatuis  virginibus  circuentibus  in  platea, 
claudent  cubiculum  sponsi  qui  cum  eo  intraverunt 


iaor? 


RUPERTI  ABBATTS  TUITIENSIS. 


1304 


rilus  redeat  ad  Deum,  gui  dedil  iUum.Vdnitas xani-  A  opera    digitorum   luorutn  (Psal.    vm),  hoc  nunc  in 


tatum,  dixit  Ecclesiastes  et  omnia  vanitas.  Revertit 
ad  superiora,  et  post  grande  hyperbaton,  quod  ab 
eo  loco  interjeceral,  ubi  ait :  Et  memento  Creatons 
tui  in  diebus  juventuiis  luce,  antequam  tenebrescat 
sol  et  luna,  etc.;nunccceptam  senientiam  similifine 
concludit  dicens,  anlequam  rumpaiur  funiculus  ar- 
genteus,  et  illud,  et  illud  fiat.  Funis  autem  argen- 
teus,candidam  hanc  vitam,et  spiramen  quod  nobis 
e  ccelo  tribuilur,  ostendit.  Recursus  quoque  villae 
aureae  animam  significat  quae  illuc  recurrit  unde 
descenderat.Porro  duoreliqua  quae  sequunlur,con- 
tritio  bydriae  super  fontem,et  confractio  rotae  super 
lacum,  per  melaphoram  mortis  aenigmata  sunt. 
Quomodoenimhydriaquaeconterilurcessat  haurire, 
et  rota  per  quam  de  lacu  et  puleis  levantur  aquae  si 


praesenliSalomon  visusfuerit  invenire,ut  verilatem 
soli  Deo  cognitam,  corporis  vallata  septo,  mens 
humana  comprehenderet. 

Vers.  H.  —  Verba  sapientium  sicut  stimuli,  d 
quasi  clavi  in  altumdijixi,quie  per  magislrorumcon- 
iilium  data  sunt  a  pastore  uno.  Ne  videretur  post 
legem  Domini  temerarius  subito  praeceptor  erum- 
pere,et  vindicare  doctrinam  quam  Moyses  non  tam 
sua  sponle,  quam  Deo  irascente  primum,  dehinc 
inspiranle  susceperat.dicitverba  sua  verba  essesa- 
pientium,  quee  in  similitudinem  stimulorum  corri- 
gant  delinquentes.et  pigrosmortalium  gressus  acu- 
leo  pungente  commoveant,  sicquefirma  sintquasi 
clavi  in  allum  solidumque  defixi,  nec  auctoritate 
unius,  sed   consilio   atque  consensu   magistrorum 


confracta  fuerit,  aquae  usus   intercipitur,  ita  cum  B  omnium  proferantur.Ei  ne  contemneretur  humana 


funis  argenleus  fuerit  interruptus,  et  animae  rivus 
recurrerit  ad  fontem,  interibit  homo,  et,  ut  mani- 
festius  sequitur,  revertitur  pulvis  in  lerram  suam, 
unde  sumptus  est,  et  spiritus  convertitur  adDeum 
qui  dedit  illum.  Ex  quo  satis  ridendi,  qui  pulant 
animas  cum  corporibus  seri,  et  non  a  Deo,  sed  a 
eorporum  parente  generari.  Cum  enim  caro  rever- 
tatur  in  terram,et  spiritus  redeat  ad  Deum  qui  dedit 
illum,  manifestum  est  Deura  parentem  animarum 
esse.non  homines.Post  descriplionem  interitushu- 
mani.pulchre  exordium  librisui  repetens  ait :  Vani- 
tas  vanilatum,  dixit  Ecclesvtstes,  ct  omnia  vanitas. 
Cum  enim  cunctus  raortalium  labor,de  quo  in  toto 
volumine  disputatum  est,  huc  perveniatu/  reverta- 


sapientia,  ait  eam  ab  humano  pastore  concessam, 
id  est,  licet  plurimi  doceanl.tamen  doctrinae  unius 
auctor  est  Dominus.  Facit  hic  locus  adversus  eo9 
qui  alium  legis  veteris,  alium  Kvangelii  aestimant 
Deum,quod  unus  pastor  consilium  prudentium  in- 
struxerit;  prudentesautem  tam  prophetseguutquam 
apostoli.  Simul  et  hoc  notandum  quod  dicantur 
verba  sapientium  pungere,  non  palpare,  nec  molli 
manu  altrectare  lasciviam.sed  errantibus,et  ut  su- 
pra  diximus,  tardis  poenitentise  dolorem  et  vulnus 
infiigere.  Si  cujus  igitur  sermo  sapientis,  verba 
quippe  sapientis  ut  stimuli.Quae  cum  ad  conversio- 
nem  provocant  delinquentem  et  firma  sunt,et  a  con- 
siliosanctorumdata,atqueab  uno  pastore  concessa, 


turpulvis  interram  suamM  animailluc  redeat  unde  (]  et  solida  radice  fundata  sunt.  Hoc  stimulo  nondum 


sumptaest.magnaevanitatis  est  in  hoc  saeculo  labo- 
rare,et  nihil  pro  futuro  conquirere. 

Vers.9,  10.  —  Cumque  esset  sapientissimus  Eccle- 
siastes,  docuit  populum,  et  enarravit  quse  feceral  : 
el  investigans  composuit  pat abolas  multas.  Quaesivii 
verba  utitia,  et  conscripsit  scrmones  rectissitnos  ac 
veritate  plenos.  Sapientiam  qua  praevenit  Salomon 
omne  humanum  genus,nuncquoquein  fine  suiopu- 
scuii  profitetur,  quod  non  fuerit  veteris  regis  insti- 
tutione  contentus,sed  inprofundas  se  ultro  demer- 
seritquaestiones,  etaddocendum  populumproverbia 
etparabolascomposuerit.aliud  habenles  in  medulla, 
aliud  in  superficiepollicentes.Proverbia  quippenon 
hoc  sonare  quod  scriptum   est  etiam  in  Evangeliis 


Paulum,sed  adhuc  Saulum  puto  in  via  confossum 
erroris  audisse  :  Durum  est  tibi  contra  stimulum  cal- 
citrare  (dcl.u). 

Vers.  12.  —  His  amplius,  fiii  mi,  ne  requiras.Fa- 
ciendi  ptures  libros  nullus  est  plnis  :  frequens  mcdita- 
tio,  carnis  est  afftictio.  Exceptis  his  verbis  quaj  ab 
unopastore  sunt  data,et  a  consillioatque  consensu 
probata  sapientium.nihil  facias,nihil  tibi  vindices. 
Majorum  sequere  vestigia.et  ab  eorum  auctoritale 
non  discrepes  Alioquin  quaerenti  multa  infinitus 
numerus  librorum  occurret,  qui  te  pertrahat  ad  cr- 
rorem,et  legentem  frustra  faciat  laborare.Vel  certe 
doceat  brevitati  studendum  .etsensus  magis  sectan- 
dos  essequam  verba,  adversus  philosophos  etsaeculi 


edocemur,  quod  Dominus  populo  in  parabolis  et  in  [)  hujus  doctores,quisuorum  dogmatumfalsitatesco- 


proverbiissitlocutus.secretoautem  apostolisdissol- 
verit  ea  (,Vorc.iv).Ex  quo  manifeslum  est  et  prover- 
biorumlibrumnonutsimplicesarbitranlurpalientia 
habere  praecepta,  sed  quasi  in  terra  aurum  e-t  in 
nuce  nucleus,  in  hirsutis  castanearum  operculis 
fructus  inquiritur,ita  in  eis  divinum  sensum  altius 
perscrutandum.  Super  hoc  addit  etiam  causas  na- 
turasque  rerum  se  voluisse  cognoscere,etDei  dispo- 
siiionem  et  prudentiam,  quare  unumquodque  vel 
quomodo  factum  sit  scire  voluisse,  ul  quod  David 
post  dissolutionem  corporis  et  animae  ccelos  rever- 
surum  se  speratesse  visurum  6\cens,Videbos  cxhs 


nantur  asserere  varietateac  multiplicatione  sermo- 
num.Conlra  Scripluradivina  brcvi  circulo  coarctata 
est,  et  quantum  dilatatur  in  sententiis,  tantum  in 
sermone  constringitur.Quia  consummatum  brevia- 
tumque56?  sermonemfecit  Dominus  superterram 
(  Rom.  ix),  et  verbum  ejus  juxta  est  in  ore  et  in 
corde  nostro  (Deut.  xxx).  Aliter.  Frequens  lectio  et 
quotidianameditatio,animae  solet  magis  labor  esse 
quam  carnis.Quomodoenimquidquid  manu  el  cor- 
pore  fit,  manus  et  corporis  labore  completur,  ita 
quod  ad  lectionempertinetmagis  mentis  est  labor. 
ExquomihiTidentursuperiorade  multitudinelihro 


1305 


COMMENT.  IN  ECCLESIASfEN.  -  LTB.  UNUS. 


1306 


rumaiiter  sentiendaquampleriqueexistimant.Mor:6  A.  quemque  reeipere  pro  opere  suo  sive  mali  quidege- 


est  Scripturarum,  '|uamvis  plureslibros,  si  inler  se 
non  discrepant  et  deeadem  re  scribant,unum  volu- 
men  dicere.Siquidem  et  Evangelium  et  lex  Domini 
immaculata  convertens  aninias  singulariter  appel- 
lantur  (Psal.  xvin),  cum  plura  Evangelia  et  multa 
mandata  sinl  legis.  Sic  et  volumen  in  Isaiae  ser- 
mone  signatum  (lsa.  ixix)  omnis  Scriplura  divina 
est,  et  uno  capitulo  libri  Ezechiel  Joannesque  ve- 
scuntur(E*ech.\i;Apoc.ii.).  Salvator  quoque  omnium 
retro  sanclorum  vocibus  propbetatus  ait  :  In  capite 
libri  scriptum  esl  de  me  (PiaL.  xxix).  Juxta  hunc 
igilur  sensum  arhitror  nunc  praeceptum,  ne  plures 
libri  fiant.Quidquid  enim  dixeris,si  ad  eumrefera- 
tur  qui  in  principio  erat  apud  Deum,  Deus  verbum 


rit,  sive  boni  (II  Cor.  v).  Nam  et  de  omni  otioso 
verbo.el  non  voluntate  sed  ignorationeprolato,red- 
dituri  sumus  ralionem  in  die  judicii  (Mattk.  xn). 
Aliter.Quia  timor  servorum  est.et  perfrcta  dilcctio 
foras  miltil  timorem  (I  Joan.  iv),  et  in  Scriptura  di- 
vina  tam  insipientium  quam  perfectorum  duplex 
appellantur  metus.nuncde  consommato  in  virluti- 
bus  metu  dici  puto,  secundum  illud:iVi7u7  deest  li- 
menlibus  euvi  (Psal.  xxxm).  Vel  certe  quiaadhuc 
homo  est.et  needum  Dei  nomen  accipit,hanchabet 
rationemsubstantiaesuae.utincorpore  positusDeum 
timeat,  quia  omne  factum,  id  est  omnes  homines 
adducatDeusinjudicium,super  universisquaealiter 
quam  ab  eo  dispoBiia  sunt  et  dicia  senserunt,  sive 


(Joan.i)  unum  volumen  est,  et   innumerabiles  libri  g  jnhanc  partem  sive  in   illam.  Va:    quippe  his  qui 


una  lex,  unum  Evangelium  nominantur.  Quod  si 
diversa  el  discrepantia  disputaveris,  et  curiositate 
nimiahuc  alque  illuc  animum  adduxeris,etiam  in 
uno  libro  mulli  libri  sunt.Unde  dictum  est:/«  mul- 
liloquio  non  eftugies  peccatum  (Prov.  x).  Talibus 
igilur  libris  non  est  (inis.B mum  enim  omne,etom> 
nis  verilas,  certo  flne  concluditur:nialitia  vero  at- 
quemendaciumsine  fine  sunt.Etquantoplus  requi- 
runlur,  tanto  major  eorum  series  nascitur.  Super 
hac  re  studium  atque  meditatio  labor  carnis  est. 
Carnis,inquam,non  spiritus.Habet  siquidemetspi- 
ritu9  laborem  suum.juxla  illud  quod  Apostolusait: 
Plus  autem  omnibus  illis  laboravi.  Non  uulem 
ego,  sed  gratia  Dei  mecum  (I  Cor.  xv).  Et  Salvator  : 
Laboravi  clamans  (Psal.  lxviii). 

Vers.  )3. —  Finem  loquendi  pariter  omnes  audia- 
mus.Dcum  time,  el  mandata  ejus  observa  :  hoc  est 
enim  omnis  homo  ;  et  cuncta  qux  fiunt  adducet  Deus 
in  judicium  pro  omni  errato,sive  bonum,  sive  malum 
illud  sit.  Aiunt  Hebraei,  cum  inler  caetera  scripta 
Salomonis  quae  antiquata  suntnon  in  memoria  du- 
raverunt,  et  hic  liber  obliiterandus  videretur,  eo 
quodvanasDei  asnereretcreaturas^et  totumputaret 
essepro  nihilo,cibumet  potum  et  delicias  transeun- 
tibus  praeferret  omnibus:ex  boc  uno  capitulo  me- 
ruisse  aucloritatem,  ut  in  divinorum  voluminum 
numero  poneretur,quod  totuni  dispulationem  suam 
et  omne  catalogum  in  hoc  coarctaverit,  et  dixerit 
flnem  sermonum  suorum  auditu  esse  promptissi- 
mum,  nec  aliquid  in  se  habere  diflicile,  ut  scilicet 


dicunt  malum  bonum  et  bonuum  matum  \Isa.  v) 

Mollis  est  animus  diligentis,etad  omnem  sensum 
doloris  argutus,  frater  dilectissime  Gregori,  quem 
si  negligenlius  iractes.cito  mulcetut  rosa,si  durius 
teneas.liquet  ut  lilia.Me  legisse  memini.vultusacpe 
laedi  pietatem.Propterea  et  si  amore  convenior,  ne 
simcircate  rarusoflicii.nunc  tamen  libentius  quam 
seepe  alias  scribendi  munus  insisto.  Primo  quod 
a  ■ibitio  Domini  nostri  Guillelmi  quodam  viatico 
carere  non  debuit,  deinde  quod  libellum  meum, 
quem  super  Ecclesiasten  le  jubente  peregi,  putavi 
plusculum  commendalionis  habiturum,  si  libi  per 
eum  quem  sancte  et  non  fictediligis  mitteretur.Fit 
enim  plerumque  ut  levia  rerum  porlitor  festivus 
exornet.  Vigel  in  eo  vena  fraterna.  Sed  vereor  pro- 
telare  testimonium  meum.ne  magislaudiejusobse- 
cutus  judicet  quam  pudori.  Nam  quorum  honesta 
mens  est.eorum  imbecilla  frons  est.Adulatorumque 
assentationes  et  noxia  blandimenta  fallaciae,  velut 
quasdam  pestes  anims  fugere  debemus.  Nihil  est 
quod  tam  facile  corrumpat  mentes  hominum,nihil 
quod  tam  dulci  et  molli  vulnere  animum  feriat. 
Unde  et  Sapiens  ait  :  Vcrba  adulatorum  mollia,  fe- 
riunt  auteminterioramentislProv.xvm).Islo  maxime 
tempore  regnat  hoc  vitium  :  quodque  est  gravius, 
humilitatis  ac  benevolentiae  loco  ducitur.Et  ita  fit, 
utquiadulari  nescit.aut  invidus  aut  superbuspute- 
tur.Congratulor  ergo  tibi,charissime,et  nascentem 
amicitiam  ut  Dominue  fcenerari  dignetur  precor. 
Ego  cinis,  et  vilissima  pars  luti,  et  jam  favilla  fu- 


timeamus  Deum.et  ejus  praecepta  faciamus.Ad  hoc  D  turus,  satis  habeo    si  splendorem  morum  tuorum 


enim  natum  esse  hominem.ut  Creatorem  suumin- 
telligens,  veneretur  eum  metu  et  honore  et  opere 
mandatorum  Dei.Siquidem  cum  judicii  tempusad- 
venerit,quidquid  anobis  gestumeststaresubjudice, 
et  ancipitem  diu  exspectare  sententiam,  et  unum- 


imbecillitasoculorum  rneorumsustineat.Tu  mundus 
es,et  tanquam  nix  dealbatus,  ego  cunctis  peccato- 
rum  sordibus  inquinatus,diebus  ac  noctibus  oppe- 
rior  cum  tremore  reddere  novissimum  quadrantem. 


1307 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIKNSIS. 


1308 


R.  B.   D.  RU£»EZITZ 

ABBATIS  TUITIENSIS 

IN     OPU  S 


SUPER  MATTHiEUM 

PROLOGUS. 


563  Exigis  ame,  o  philochrisle  Cuno,  venerahilis  quondam  abbas  coenobii  Sigeburgensis, 
nunc  autem  pra;sul  Kcclesiae  Ratisponen-is,  novum  condere  opus,  De  gloria  et  honore  Filii  homi- 
nis  constituti  super  opera  manuum  Hatris,  sive  sedeniis  ad  dexleratn  majesiatis  in  excelsis,  ut  om- 
niasubjiciantur  ei  [Hebr.  i),et  hujusce  operis  aedificium  construere  superEvangelii  fundamentum, 
Evangelii  secundum  Matthaeum.  O  quam  optabile  mihi  est,  et  tibi  esse  dicis,  ut,  quoniam  novissi- 
mum.  le  monitore  et  pene  praeceptore,  nuper  edidi  opus  De  victoria  verbi  Dei,  scribere  nunc  me- 
rear  digue  de  gloria  et  honore  (ut  jam  dictum  est)  Filii  hominis,  propter  spem  repositam  in  veri- 
tnteejusdem  Dei  et  hominis,  dicenlis  :  «  Kx  verbis  tuis  justificaberis  (Matth.  xn).  »  Tute  scis  quam 
lmpalienter  hactenus  te  hoc  exigentecn  andierim,  quam  asper  et  peneintractabilis  econtra  fuerim, 
Lnde  huc  ?  Videlicet  ex  multis  causis.  Multis  namque  modis  me  non  minus  quam  te  angustat  cura 
domus  Domini.quae  credita  est  mihi.  Praeterea  non  facile  est  homini  peccatpri  os  suum  a|>eiire 
el  altrahere  spiritum  (Psal.  cxvm),  cum  sit  hoc  illorum  duntaxal  qui  de=iderant  mandata  Domini. 
Adde(quod  ipse  nosli,  quod  audisti  et  vidisti)  quia  scripla  mea  sic  plerique  legunt,  ut  insidientur 
mihi.  Unde  et  contingit  eis  illud  quod  hic  idem  Filius  hominis  glorificandus  et  honorandus  dixit : 
«  Si  autem  oculus  tuus  nequam  fuerit,  tolum  corpus  luum  tenebrosum  erit  (Matth.  vi).  »  Poteram 
e_;o  jam  hic  in  capitn  sermonis,  illi,  quem  benc  nosti,  respondere  juxta  qnod  meruit :  qui  quoniam 
non  simplici  oculo  legit,  ambulavit  in  tenehris,  et  ita  offendit,  ut  semetipsum  non  solum  invidum, 
verum  etiam  demnnstraret  salis  imneritum.  Maledictis,  quaein  me  concitavit,  noninjustum  elo- 
gium  scnpto  redderetur,  sed.  «  Mihi  vindicta  et  ego  relribuam,  dicit  Dominus  (Peut.  xxxn  : 
Rum.  xn).  »  Cum  Semei  filius  Gera,  filii  Jemini,  maledictione  pessima  malediceret  David,  mittens 
lapides  adversus  eum,  terramque  spargens  :  «  Dimiltiteeum,  ait  David,  ut  maledicat,  si  forte  res- 
piciat  Doininus  alflictionem  meam,  et  reddat  mihi  bonum  pro  maledictione  hac  hodierna  (//  Reg. 
xvi  .  Dixicausas  quae  benevolum  circa  Scripturas  sacras  perturbant  animum.  Sic  turbae  praece- 
flentes  atque  sequentes  volentem  videre  Jesum  quis  essct,  et  currentem  ad  videndum  impediebant 
Zachaeum,  statura  pusillum  (Luc.  xix).  Sic  Pharisaei  murmurabant,  propterea  quod  divertisset 
Jesus  ad  hunc  ipsum  apostolum  et  evangelistam  Matthaeum  (Matth.  ix),  id  est  donatum.  At  ille 
perseverans,  magnum  fecit  ei  convivium  in  domo  sua.  Similiter  quisquis  de  supernis  spirituali 
donatus  est  gratia,  perseverantiam  habens  inter  lurbas  curarum,  inter  detractiones  invidorum 
currere  debet  ad  videndum  Jesura,  ad  contemplandum  Silvatorem  suum,  ut  in  domo  pectoris 
sui  suscipiat  eiim,  faciatque  illi,  si  plus  non  potest,  saltem  boni  ac  fidelis  sermonis  convivium, 
quia  sermo  bonus  super  datum  optimum  (Prov.xx).  Igilur  adsit  ipse,  qui  hunchominem  puhlica- 
num  vidit,  et  videndo  apo^tolu^  atque  evangelistam  fecit.  Et  tunc  demum  quod  exigis,  mihique 
esse  optabile  sensi,  conabor  assequi,  proposita  spe  supernae  consolationis. 


LIBER  PRIMUS. 


564  «Libergeneralionis  Jesu  Cbristi  filii  Divid, 
filii  Abraham  (Matth.  i) :  »  liberiste,  liber  coelestis 
est;et  econtra  liher  generationis  Adam,  liler  terre- 
nus  est,de  quo  sic  scriptum  est :  «  llic  est  liber  ge- 
n^rationis  Adam  indiequa  creavitDeus  hominem, 
ad  similitudinem  Dei  fecit  illurn,  masculum  et  fe- 
minam  creavit  eos,et  benedixit  illis,et  vocavit  no- 


men  eorum  Adam,  in  die  de  quo  creati  sunt  (Gen. 
v).»Sicut  primus  iile  homo  de  terra,  terrenus  ;  no- 
vissimus  vero  isle  de  co2lo,CQBlestis(/  C«r.  xv)»  :  ita 
liber  ille  generationis  Adam,  liber  terrenus,  et  istfi 
liber  generationis  Jesu  Christi.liber  est  coBlestis.  In 
illo  libro  terreno  omnes  reprobi  scripti  sunt,  juxta 
illuJ  :  «  Domine,  omnes  quite  derelinquunt,  con- 


1309 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


13i0 


fundentur  :  recedentes  a  te,  in  terra  scribentur  (Jer.  A  observationem  verbi  Dei  quaslibet  anima  sit  mater 


xvn).»Inistoscripto  3criptisuntomneselecti,quibus 
ipse  Dominus  :  «  Gaudete,  inquit,  quia  nomina  ve- 
stra  sciptasunt  inccelis  (Luc.x).  »  Etomnesquidem, 
tam  eleccti  quam  reprobi,  in  terra  sive  terreno  libro 
conscripti  fuerunt,  ex  peccato  primi  illius  hominis, 
in  quo  omnes  peccaverunt :  sed  per  justitiam  novis- 
simihujushominis,  omnes  eiecti  transcriptisuntin 
libro  vitae,  libro  generationis  Jesu  Christi,  perquem 
justifJcati  sunt  l/lom.  v).  Quomodo  iu  isto  tali  libro 
transcripti  sunt  ?  Nimirum  credendo  in  hunc  Jesum 
Christum,  quemadmodum  de  primopatrumgenera- 
tionis  hujus  Abraham  scriptum  est  :  «  Credit  Abra" 
ham  Deo,  et  reputatum  estei  ad  justitiam  (Gen.  xv  ; 
Rom.  v).  »  In  quo  cnim  credidit  Deo  ut  justificare. 


ejwsdem  Jesu  Christi.non  superfluumest  memorare, 
quomodo  illorum  filia  fuerit  :  videlicet  habendo  fi- 
dem,habendo  humilitatem,  factaestfilia  Abraham, 
filia  David  ;  habuit  enim  Gdem,  quae  angelo,  sibi 
inaudita  cunctis  saeculis  evangelizanti,  irao  Deo.cui 
Abraham  crediderat,  loquenti  sibi  per  angelum,  ve- 
Jociter  credidit  (Luc.  1).  Habuit  humilitatem,  quae 
ancillam  audiens  ei  credens  sese  fieri  matrem  Do- 
mini,  professa  est  :  «  Ecce,  inquiens,  «  ancilla 
Domini  (ibid.),  »  secundum  similitudinem  patrum 
stiorum  jam  dictorum  Abraham  atque  David  :  quo- 
rum  quanta  fuerit  humilitas  ex  ipsorum  verbis  pa- 
lam  innotescit.  Denique  pater  ejus  Abraham,  dum 
Deus  cum  ipso,  el  ipse  cum   Deo   sennocinaretur, 


tur,  nisi  in  promi.^sione  seminis,  quod  est  hic  idem  g  et  amicus  haberetur,  inter  caetera  dixit  :  «   Quia 


Jesus  Christus  ?  Dixerat  enim  illi  Deus  :  «  Suspice 
ccelum  et  numera  stellas,  si  poles;  sic  eril  semen 
tuum  (Gen.  xx).  »  Et  in  hac  promissione  fuerat 
egressus  de  terraet  de  cognatione  sua:  «In  semine 
tuo  benedicentur  omnes  gentes  (ibid.),  »  qucd  Chri- 
stus  est.  Cum  igituraudis,«  Libergenerationis  Jesu 
Christi,  filii  D.ivid,  Ulii  Abraham,  Abraham  genuit 
Isaac  (Matth.  i\  »  etc,  ne  parvum  tibi  facias  librum 
hunc,  non  illud  sclum  attendas  quod  Abraham  se- 
cundum  carnem  genuil  Isaac,  et  Isaac  secundum 
c&rnem  genuit  Jacob,  similiterque  decoeteris  :  sed 
hoc  potius,  quod  et  Abraham  secundum  promis- 
sionem  genuit  Isaac,  et  Isaac  sijcundum  promissio- 
nem  genuit  Jacob.  Hoc  namque  animadverso,  pro- 


semel  ccepi,  loquar  ad  Dominum  meum,  cum  sim 
pulvis  et  cinis  (Gen.  xvm).  »  565  Porro  David 
cum  esset  unclus  rex  electione  Dornini,  et  Saul 
persequeretur  eum.  «  Quern  persequeris,  ait,  rex 
Israel  ?  quem  persequeris  ?  Canem  mortuum  et 
pulicem  unum  (I  Reg.  xxiv).  »  Jam  denique  in- 
tus  docuerat  eos  Deus  invisibilis,  qui  ex  eis  na- 
sciturus  erat  horno  visibilis,  mitis  et  humilis,  sic- 
ut  dicturus  erat  ipse  :  «  Discite  a  me  quia  mitissum 
et  humilis  corde  (Matth.  xi);  »  similemquesibi  ma- 
trem  praeparaverat,  quae  veraciter  diceret  :  «  Quia 
respexit  hurnilitatem  ancillae  suas  (Luc.  i).i  Consi- 
dera  nunc  initium  hoc  sivecaputEvangelii,  quanlis 
vel  qualibus  titulis  illustratum  sit.«  Libergeneratio- 


lixius  liber  et  grandis  pagina  per  singulas  fere  geni-  C  n's  Jesu  ^hristi,  filii  David,  filiiAbrabam.  «Quatuor 


turas  apparet,  dum  promicsionisverbum  in  memo- 
ria  repositum,  recogitare  facit  quid  et  qualiter  ad 
illos  Patres  sanctos  Deus  locutus  est.  Jam  hic  consi- 
derandum  est  de  hoc  ipso  generationis  libro,  quod 
ita  terminatus  est  :  «  Jacob  autem  genuit  Joseph 
(ibid.).  »  Nonne  illam  potuisset  lineam  sequi  qua 
perveniret  ad  eum  qui  Mariam  secundum  carnem 
genuit,nisipotioremillamasstimaretgenituram,qua; 
est  fidei  sive  promissiouis  ;  quae  est  auditio  sive  ob- 
servatio  Verbi  Dei  ?  Siquidem  et  ipse  Dominus  hoc 
attestatur.nosquecognoscerevult,  qui.ubiextollens 
quaedam  mulier  vocem  de  turba,  dixit  :  "  Beatus 
venter  qui  te  portavit,  et  ubera  quae  suxisti.  — Qui- 
nimo,  »  ait,  «  beati  qui  audiunt  verbumDei  etcuslo- 


insignia  sunt  notissima  gloriaa  et  honoris  hujus  lilii 
hominis,  quia  Deus  est  et  homo,  rex  et  sacerJos.Si 
rite  consideres,  nihil  horum  hic  tacitum  est.  Nam 
ipso  nomine,  quod  est  Jesus,  id  estSalvator,  cujus 
nominis  sive  vocabuli  causa  est,  quia  salvat  a  pec- 
catis,  dicente  angelo  ad  Joseph  :  «  Ipse  enim  salvum 
faciet  populum  suum  a  peccatis  eorum (Matih.  i);« 
ex  ipso,  inquam  nomine,  quod  est  Jesus,  ex  ipsa 
causa  nominis,  quae  est  salvare  a  peccatis.quod  fa- 
cere  est  solius  Dei,  Deus  esse  asseritur,  Deusverus 
esse  cognoscilur.  Porro  6equenti  nomine,  quod  est 
Christus  et  interpretatur  unctus,  praedicalur  unctus 
Rex,  unctus  Sacerdos,  Rex  et  Sacerdos,  qui  patribus 
suisjure  successii,  patri  regi,  patri  sacerdoti,  regi 


diunt  illud  (Luc.  xi).  »  Et  alibi  :  «  Quicunque  enim  j)  Uavid,  Abrahae  sacerdoti,  quod  praedicat  hic  tituius 


fecerit  volunlatem  Patris  mei  qui  in  caelis  esl,  ipse 
meus  et  frater  et  soror  et  mater  est  (Maltti.  xn).  » 
Felices  itaque  quorum  etsi  caro  patres  sive  genera- 
tiooem  Jesu  Christi  non  contingit,  anima  tamenau- 
diendo  et  custodiendo  verbum  Dei,  mater  facta  est 
eju3dem  Je6u  Christi  :  felicissimi  vero,  qui  utroque 
modo  patres  sive  parentes  sunt  tanti  filii,  quorum 
notissimi  sunt  hi  duo  magni  patriarchae,  quorum 
nomina  sic  insigniter  enuntiantur  in  capitelibrihu- 
jus  filiiDavid,  filii  Abrabam.  Et  de  genitura  quidem 
carnisveritas  nostra  assertionenoa  indigel,quodse- 
cundum  illam  be&ta  Virgo  Maria  ipsorum  filia  sit 
vel  fuerit  :  de  llia  vero,  qua  secunduw  fidem  sive 


rutilans,  et  taliter  enuntians,  «  Filii  David,  filii 
Abraham.  »  Rex  namque  David.sacerdos  Abraham 
fuil  quippe  qui  obediens  et  fidelis  filium  suum  Deo 
in  holocaustum  obtulit  (Gen.  xxn).  Primogenilus 
quippe  fuit  Thare  patrissui,  etsecundum  morem, 
quo  primogeniti  usque  ad  id  temporis  sacerdotes 
fuisse  traduntur,  ipse  sacerdos  fuit,  et  post  illum 
Isaac,  sed  hasc  primogenita  Esau  proptergulam  per- 
didit  (Gen-  xxv).  Horum  patrum  sive  patriarcharum, 
qui  utique  homines  iuerunt,  iste  iiliuset  ipse  homo 
est,  sive  Filius  hominis,  quia  veram  de  carne  illo- 
rum  carnem  assumpsit.  Sunt  igitur  quatuor,  utjam 
diclum  est,  insigniapraesenti  titulo  speclanda,  quia 


1311 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSI?. 


1312 


Deus  est  et  horuo,  Rex  atquc  Sacerdos.  «  Ilic  homo  A  niunlem  aanctum  ejus  (Psal.  ii).  »  Ilem  :  «Domine, 


et  in  Sion  natus  est,  et  ipse  /undavit  eam  Altissi- 
mus(/'5<i/.XLvi,Lxxxvi).  » lsteSacerdossemetipsum 
obtulit,  et  sacrilicalus  est  tanquam  vitulus.  Iste  Rex 
tanquam  leo  sivecatulusleonis,ad  praedam  ascendit 
(Gea.  xlix),  apertis  in  morte  sua  dor.niens  oculis, 
et,  spohato  inferno,  surrexit  a  mortuis.  Hic  Deus, 
ut  aquila  volans,  super  omnes  coelos  ascendtt.  Se- 
cunduin  quatuor  ista  naturae  vel  officii  sui  nomina, 


salvum  fac  regem  (Psal.  xtx) ;  »  —  «  Domine,  in 
viriutc  tua  lstabitur  rex  (Psal.  xx) ;  »  et  alibi  : 
«  Quis  est  iste  rex  gloriae:  Dominus  virtutum  ipse 
est  rex  gloriae  (Psal.  xxm)  :  »  illic  regent  pronun- 
tiavit.  «  Juravit  Dominus  et  non  poenitebiteum,  tu 
es  sacerdos  in  aeternum,  secundum  ordinem  Melchi- 
sedech  (Psal.  cix)  :  »  illic  sacerdotem  edixit.  Itidem 
sacramenta   sive   mysteria  hominis  sive    seminis 


quatuor  nobis  sacramenta  pietatis  necessario  cre-/  Abrahaa;  Dei,  sive  volanlis  aquilae;  sacerdotis,  sivc 


denda  proposuit,  scilicet  incarnationis  sivenativita- 
tis,  passionis,  resurrectionis,  ascensionis,  quorum 
nullum  Christiano  ignorare  licuit  unquam  aut  lice- 
bit.  Ex  istis  cognoscitur  Jesus  Cbrislus  qualis  sit, 
scilicet  vere  bonus,  et  vere  fortis,  quia  tanquam  bo- 


vituli;  regis,  sive  leonis.  Sacramenta,  inquam,  sivo 
mysteria  incarnationis,  vel  nativitatis,passionis,re- 
surrectionis  et  ascensionis  ejusdem  JesuCbristiFilii 
9ui,  prophetico,  ut  jam  dictum  est,  et  cordeconce- 
pit,  et  ore  peperit  anima  hujus  beati  David,  cunclis- 


nus  propternos  homo  fieri  et  passionem  subire  vo-  t>  que  venturis  post  se  ssculis  legenda  vel   canenda 


luit,  et  tanquam  vere  fortis,  victa  morte,  ressurrexit 
et  in  ccelum  ascendit.  Et  quia  lalis  exinde  cognosci- 
tur  ecce  quatuor  unius  animalis  facies  intuemur, 
ubi  Ezechiel  propheta  loquitur  :  «  Stmilitudo  vultus 
animalium,  vultus  eorurn  facies  hominis  et  facies 
leonis,  facies  vituli  et  facies  aquilae  desuper  (Ezech. 
i).  »Nam,  licet  quatuor  animalia  dixerit,  in  primis 
tamen  animal  unum  vult  intelligi,  quemadmodum 
longe  infra,  cum  dixisset  :  «  Facies  una  facies  che- 
rub;  et  facies  secunda  facies  hominis;  et  in  tertia 
facies  leonis;  et  in  quarta  facies  aquilae;  ipsum  est, 
ait,  animal  quod  videram  juxta  flumen  Chobar 
(Ezeck.  x).  »  Animal  unum,  unus  est  Jesus  Christus; 
quatuor  facies  sive  quatuor  animalia,  qualuorjam 


conscripsit.  Hoc  Abrabam  non  fecit,  licet  prophela 
fuerit,  quippe  qui  nec  litteras  habuit.  Primus  nam- 
que  Moses  longe  post  illum,  scribente  digttoDei,lit- 
teras  accepit  [Exod.  xxiv,  xxxn).  Recte  igitur,  licet 
Abrahain  fueritanteriorquamDavid,nondixil  evan- 
gelista,  Jesu  Christi  filii  Abraham,  filti  David  ;  sed 
ordincm  prasposterans,  «  filii  David,  inquit,  Olii 
Abrahim.  »  Praelerea  et  illud  sciendum,  quia  cum 
isti  duo  sint  patres,  ad  quosejusdem  Jesu  Christi 
promissiofactaest,  verbumejusdempromissionisad 
David  non  parum  auctum  est.  Namad  Abraham  di- 
ctum  est  :  «  In  semine  tuo  benedicentur  omnes 
gentes  (Gen.  xxn);  »  ad  David  :  «  De  fructu  ventris 
tui  ponam  super  sedem  meam  (Psal.  cxxxi).  »  Plns 


dicta  sunt  uniusejusdemque  Jesu  Christisacramen- p  est  esse  regem  seminis  Abrahae  quam   esse   semen 

ta.  Facies    istae  fuigent  super  justos,   quia   Jesus 

Christus  videt  eos,  sicut  scriptum  est :  «  Oculi  Do- 

mini  super  justos  (Psal.  xxxm),  »    et  videndo  illo 

conformes  facit  sibi,  sive  cuilibet  ex  istis  faciebus 

suis,  multoefficaciusquam  specularpenetrat.suam- 

que  in  illo  imaginem  format.  Vidit  justum  beatum 

Malthaeum,  sicut  ipse  desemetipso  :  «  Cum,inquit, 

transirel  Jesus,  vidithominemsedentem  inteloneo, 

nomine     Maltbaeum    (Mallh.     iv);    vidit,    inquam, 

islum  sol  verus,  et  in  speculari  pectoris  ejus  faciem 

formavit  hominis;  vidit  alium  et  in  illo  figuravit  fa- 

ciem  suam,  faciem  leonis ;  vid't  alium,  et  in  illo  ex- 

pressit  faciem  aquilae   volanlis.   Isti   sunt  quatuor 

evangelista3,quisecundariaequatuor  animaliadicun- 

tur.  Nam  prima  quatuor  quae  jamdiclasu:it,  sacra- 


Abrahae.  Unde  recte  dixerim  quia  verbum  promis- 
sionis  non  parum  auclum  est  ad  David.  Sed  et  hoc 
inferam  quia  plusestesse  patriarcham,  regem,pro- 
phetam  alque  psalmistam,  quol  fuit  velestDavid, 
quam  esse  tantummodo  patriarcham  et  prophetam  , 
quod  fuit  vel  est  Abraham.  Iter  peromniarationabi- 
liter  divinus  evangelista  providit,  ut  dicere  mallet, 
«  filii  David,  filii  Abrabam,  »  quam  Qlii  Abraham, 
filii  David.  His  in  titulolatiuspraemissis,  nunc  inip" 
sum  generationis  librum  pergendum  est. »  Abraham 
genuit  Isaac.Isaac  autem  genuitJacob.  »  Deulroque 
cum  dicit,  «  genuit,  »  perpulchrum  est  subintelli- 
gere  quem  in  promissione  accepit,  et  insacerdotem 
Deo  sacravit.  Quae  pars  decoris  566  sive  geniturae 
decentis,  maximedecetlibrogenerationis  JesuChri- 


menta,  quatuor  facies  sunt,  et  animal  unum  est  Je-  D  sti,  quia  videlicet  qucmadmodum  Apostolus  dicit  : 


sus  Christus.  David  hunc  hominera  sive  hominis 
mysteria;  hominis,  inquam,  et  sacerdotis,  regis  et 
Dei  sacramentamirabiliteroropropheticosimul  cum 
Psalterio  decachordocecinit calamoqueconscripsit, 
et  ipsa  quatuor  vocabula,  Deum,  hominem,  regem, 
sacerdotem,  pariter  expressit.  Exempli  gratia  : 
«  Homo  natus  e9l  in  ea,  et  ipse  fundavit  eam  Altis- 
simus  (Psal.  xlvi,  lxxxvi),  »  illic  hominem  enun- 
tiavit.  «  Ascendit  Deus  in  jubilatione  (Psal.  xlvi),  » 
illic  Deum  hanc  ipsam  personam  nuncupavit,  nam 
qui  descendit,  ipse  est  et  qui  ascendit  (Joan.  m). 
«  Ego  autemconstitutus  sum  rex  ab  eo  super  Sion 


Non  qui  filii  carnis,  hi  lilii  Dei ;  sed  qui  filii  sunt 
promissionis,  aestimantur  in  semine  (Rom.  ix).  » 
Quomodo  Isaao  quem  genuit  Abraham,  et  Jacob, 
quemfgenuit  Isaac.non  filii  carnis,  sed  filiisuntpro- 
missionis?  Videlicet  quia  non  solummodo  suscepe- 
runt  haereditatem  paternas  Odei,  verum  etiam  non 
tam  usu  naturas,  quam  dono  gratiae  provenithoc  ip- 
sum  quod  geniti  sunt.Denique  etAbrabam  sterilem 
coojugem  Saram,el  IsaacsterilemhabuitRebeccam, 
ii  Deprecatusest,  aitScnptura,  Isaac  Dominum  pro 
uxore  sua,  eo  quod  esset  sterilis,  quiexaudivit  eum, 
et  dedit  conceptum  Rebeccae  (Gen.  xxv).  »  Et  Isaac 


1313 


COMMENT.  IN  MATTII. 


LIB.  I. 


1314 


quidem  filium  suum  Jacob  sacerdotem  verbo  sacra-  A  sura  sacerdotium  quo  nullus  eorum,tit  jam  dictum 


vit,  indutum  vestibus  Esau  valdebonis,  quis  Rebeo- 
ca  apud  se  habebat  domi,  in  quibus  ille  cum  esset 
primogenitus  secundum  morem.de  quo  jam  supra 
dictum  esl,debuerat  sacerdotio  fungi;  ipse  autem, 
videlicet  Isaac,utverbo  oonsecraretur  vel  benedice- 
retur  a  patre.opus  non  erat.quia  cum  fuissetobla- 
tusinholocaustum  Domino,intypum  hujus  filii  ven- 
turi  Jesu  CLristi,ex  tunc  plus  quam  sacerdoserat, 
id  est.non  tantum  sacerdos,  verum  et  hostia.Deeo 
quod  jamdixi,quia  et  Abraham  Isaac,etlsaac  Jacob 
in  promissione  accepit,Apostolus  ita  scribit:  «  Pro- 
missionis  enim  verbum  hoc  est  :  Secundum  hoc 
lempus  veniam,  et  erit  Sarae  filius.  Non  solum  au- 
tem  illa,  sed  et  Rebecca,  »  et  cstera  usquead  id. 


est.in  yEgypto  functus  fuisse  legitur,  sed  illa  pars 
una  quam  dixit  ad  eumdem  Joseph  Qlium  suum, 
benedicens  filiis  ejus,  et  constituens  Ephraim  ante 
Manassem  :  «  En  ego  morior,et  erit  heus  vobiscum, 
reducetque  vos  ad  terram  patrum  vestrorum.Do  tibi 
partem  unamextra  fralres  tuos  quam  tuli  de  manu 
Amorrhaei  in  gladio  et  arcu  meo  (Gec.xLvin).  »  Par- 
tis  illius  evangelista  meminit,  cum  dicit:«  Venit 
Jesus  in  civitatem  Samariee,  quae  dicitur  Sichar, 
juxta  prasdium  qnoi  dedit  Jacob  Joseph  filio  suo 
(Joan.  iv).  »  Ergo  usque  ad  tempora  illa  utrumque 
primogenitis  veuiebat  et  honor  saeerdotii,  et  extra 
fratres  suospossessionisuna  pars.  Etquidem  beiie- 
dixiteum  Jacob  benedictionibusdulcissimis,ita  con- 


«  Non  exoperibus.sed  exvocantedictum  est  ei :  Quia  t.  cludens  :  «  Kiant  in  capite  Josepb  et  in  vertice  Na- 


major  serviet  minorisicut  scriptum  est  :  Jacobdi- 
lexi.Esau  aulem  odio  habui  ^ft  >m.  ix).  »  —  «  Jacob 
autem  genuitJudam  et  fratres  ejus  »ln  generatione 
Judae  et  fratrumejuscessavit  mosilleantiquus,quo, 
ut  jam  dictum  est,  eatenus  primogeniti  sacerdotio 
fungebantur.Ruben  quippe,qui  erat  primogenitus, 
ipsepeccavit.etproptereabenedictionem  sacerdota- 
lem  non  promeruil,  imo  dimunitionem  acquisivit. 
«  Effusus  es,  inquit  pater,  sicut  aqua,non  crescas, 
quia  ascendisti  cubile  patris  tui.et  marulasti  stra- 
tum  ejus  (Gen.  xlix).  »  Nec  vero  ita  cessavit  prior 
ilie  mos  sacerdotii,  ut  saltem  junior  quisquaoi  ex 
illis  fratribus  saeerdotio  fungeretur,  velut  ideraju- 
nior  Jacob  amoto  Esau,  sed  et  ipsum  sacerdotium 


zaraei  inter  fratres  suos  (G^h.xlix).  »  Sed  quia  nihil 
tale  de  illo  scriptum  est  quale  est,  esdificarealtare 
Domino,et  invocare  nomen  Domini  (Gen.  xn),quod 
fecisse  patres  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  Scriptura 
patenterastruit,decimasque  elhostiasofferre  (Gen. 
xxvin),  quod  votum  primus  Jacob  Douaino  vovit, 
palara  constal,  quia  sacerdotium  primogenitorum, 
sicut  jam  diclum  est.  in  Jacob  cessavit,  et  interim 
filii  Levi  primogenitorum  fuere  vicarii.donec  veni- 
rel  iste  primogenitus  etunigenitus  virginis,primo- 
genitus  etunigenitusDei.Quoniam  intentioprssen- 
tis  operisjuxtapropositum  tenditad  gloriam  etho- 
norem  Filiihominis,  etquatuorfacies.dequibusjam 
supradictum  est,  insigniasumma  sunt  ejusdemglo- 


omnino  cessavit,  quandiu  in  jEgypto  fuerunt,  ubi  p  riae  et  honoris,  non  praBterire  libet  quia  jam  hicin 


vendiderantJoseph  fratrem  suum,usque  dum  voci 
ferantibus  illisad  Dominumetdicentibus  :  «  Eamus 
et  sacrificemus  Domino  (Exod.v),  »  surgeret  sacer- 
doa  Aaron  frater  Mosi,  de  tribu  Levi.  Tribum  illam 
tulit  Dominus  pro  cunctis  primogenilis  filiorum  Is- 
rael,fueruntque  filii  Levi  interim  sacerdotes  et  mi- 
nistri  scriniarii  pro  cunctisprimogenitis,donec  ve- 
niretprimogenitus  iste  filiushominis,sacerdos,glo- 
riae  et  honoris,  suumque  amotis  vicariis  susciperet 
sacerdotium.Quod  innuens divmusevangelista,cum 
dixisset  deMaria,  quamutique Virginemconcepisse 
narraverat :  «  Et  peperit  (ilium  suum,  »  continuo 
non  otiose  addidil,  «  primogenitum  (Mattk.i  ;  Luc. 
n),  »  ut  subintelligat  prudeusaudilor,  etidcircosa- 
cerdotem  dignum,  in  quem  dictum  est :  «  Juravit 
Dominus  et  non  pcenitebit  eum,  tu  es  sacerdos  in 
seternum  secundum  ordinem  Melchisedecb  (Psal. 
cix). »  Quis  autem  ordo  Melchisedech  fuit.nisi  of- 
ferre  sacrilicium  paniset  vini  jure  priinogeniti?  Pri- 
mogenilusnamque  fuitNoe.utdoctissimi  perhibenl, 
idem,  qui  alio  nomine  dictus  est  Sem.  Quae  ergo 
fuerunt  primogenita,  quae  data  sunt  Joseph  ?  Sic 
onim  in  Par.ilipomenon  scriptum  est  :  «  Ruben 
quippe  fuit  primogenitus  Israel,  sed  cum  violasset 
lorum  patrissui.data  suntprimogenitaejus  filiis  Jo- 
seph  liliis  Israel,et  nonest  reputatus  in  primogeni- 
tum  (I  Paral.  v).  »  Quffi,  inquam,  fuerunt  primoge- 
nita  quae  data  sunt  liliis  Joseph  ?  Nimirum  non  ip- 


benedictionibus  Judae,  primaseseoQert  facies  iliius 
animalis,  facies  leonis.Nam  ut  Joannes  aitin  Apo- 
calypsi,  «  animal  primum  simile  leoni  (Apoc.i  v).  • 
Et  quidemEzechiel  priusenuntiat  faciem  Ieonis,sed 
illam  esse  vel  non  esse  faciem  primam,  nequam 
dicit,  ubi  sic  ait  :  «  Similitudo  vultus  eorum,facies 
hominis  et  faciesleonis,facies  bovis  et  facies  aquilae 
(Ex,ech.  i).  »  Sed  et  alibi  prius  neque  hominis,  ne- 
que  leonis.sed  vituli  faciem  dicit :  «  Facies  una,fa- 
cies  cherub  (Ezech.  x),  »  id  est  bovis  sive  viluli; 
«  et  facies  secunda  facieshominis;et  in  tertia  facies 
leonis  (ibid.),  »  etc.  Gum  ergo  solus  Joannes  faciem 
primamdicit  faciemleonis,constat  quia  non  secun- 
dum  ordinem.quocelebrata  sunt  sacramentaincar- 
nationis,  passionis,  resurreclionis  et  ascensionis 
Jesu  Christi,sedsecundum  ordinem  ScripturaeMosi 
taliter  exprimit  :  «  Et  animal  primum  simile  leoni, 
et  secundum  animal  simile  vitulo,el  tertiumanimal 
habens  facicm  hominis,el  quartum  animal  simile 
aquilae  volanti  (Apoc.  iv).  »  Nam  ecce  primo  loco 
facies  leonis  :  «  Catulus  leonis  Juda.ad  prsdam, 
fili  mi.ascendisti.  Requiescens  accubuisti  ut  leo,et 
quasi  leasna  (Gen.  xlix).  »  Ecce  auiem  :  «  facies  se- 
cunda.facies  vituli,  «quemadmodum  dicit  :  «  Et  se- 
cundumanimal  similevitulo.  •  —  «  Si  sacerdos  pec- 
caverit  delinquere  facienspopulum,vel  si  omnistur- 
ba  Israel  ignoraverit.etper  imperitiam  feceritquod 
contra  Domini  mandatum  est,  offeret  pro  peccato 


1315 


RUPERTl  ABRATIS  TUITIENSIS. 


1316 


vitulum  immaculatum  Domino  (Levit.  iv),  »  etcae-  A  cho  salvatain  esse  per  fidem  (Jos.  n).  «  Booz  genuit 


tera,qua;miro  modo  et  ordine  veresacro  et  mystico 
Dgurant  sacramenlum  passionis  Jesu  Christijcujus 
sanguissecundumquodritusille  significat,  «  emun- 
davit  conscientiam  nostram,  ait  Apostolus,  ab  ope- 
ribus  mortuis  (liebr.  ix).  »  Porro  «  facies  tertia  fa- 
cieshominis,  «suffiuienterexpriraitur.in  Deulerono- 
mio  his  verbis  :  «  Prophetam  de  gentelua  et  de  fra- 
tribus  tuis  sicut  me  suscitabil  tibi  Dominus  Deus 
tuus  (Deut.  xvm),  »  etc.  Cum  enim  dicit,  «  sicut 
me,  •  nihil  illi  deesse  lestatur  de  567  veritate 
naturee  humans.Faciem  quartam,  faciem  aquilai 
volantis,  patenter  habemus  in  verbis  istis  Can- 
tici  Deuteronomii  :  «  Sicut  aquila  provocaus  ad 
volandum   pullos  suos,   et  super  eos  volitans  ex 


Obed  ex  Ruth,  »  quarn  constal  fuisse  Moabilidem. 
In  qua  mirabile  contigitillud  quod  cum  pugnanli- 
bus  inter  se  duabus  legis  divinae  sentcntiis,  ipsa  in 
salutem  evasit.Nam  lex  dicit  :  «  Ammonites  etMou- 
bites  etiam  postdecimam  generationem  nonintr.i- 
bunt  EcclesiamDomini  insternum.quia  noluerunt 
vobis  occurrere  cum  pane  et  aqua  in  via,  quando 
egressi  estis  de^gypto.et  quia  conduxeiunt  contia 
te  Balaain  lilium  Beor  de  Mesopotamia  Syriaa,  ut 
malediceret  tibi  (Deut.  xxm).  »  Item  lex  dicit :  «  Si 
fuerit  mortuus  vir  absque  liberis,  uxorem  defuncti 
frater  ejus  vel  propinquus  accipiet,  et  suscilabit 
semen  fralris  sui  (ibid.xxv.).  >  Itaque  lex  ipsaquae 
damnabat  eam,  quoniam  Moabitis  erat,suffagaba- 


pandit  alas  suas.et  assumpsit  eos  alque  portavitin  g  tur  1115  ut  acciperet   eam  Booz,  quoniam  uxor  pro 


humeris  suis  (Deut.  xxxn).  »  Plane  ad  gloriam  spe- 
clat  ethonorem  Filiihominis  JesuChristi,quod  non 
solum  prophetae  et  psalmi.de  quibus  jam  supradi- 
ctum  est,  verum  etiam  primus  ipse  Moses,quatuor 
haec  scripsit  sacrameuta  pietatis,  quorum  sine  tide 
homo  non  vivit,  quorum  ex  notilia  cognoscitur  bo- 
nitas  et  fortitudo  talis  hominis.tanli  Dei.lalis  regis, 
tanti  pontificis.  Qua3  non  ignorans  ipse,  «  quoniam 
necesse  esse,inquit,impleri  omnia  quae  scriptasunt 
in  lege  Mosi  et  prophetis  et  psalmis  de  me  (Luc. 
xxiv).  Judas  autem  genuit  Phares  et  Zaram  de 
Thamar.  »  Nota  historia  est  quod  Thamar  nurus 
fueritJudae.etquod  ex  ea  genuerit  Phares  et  Zaram, 
nesciens  quod  esset  nurus  sua.quae  dum  concepis- 
set  hos  geminos,  nunliatum  est  Judae  :  «  Fornicata 
est  Thamar  nurus  tua,et  videtur  uterus  ejusintu- 
mescere.  Et  ille  :  Producite,  inquit,eam  ut  combu- 
ratur(Gen«.  xxxvm).  »  Nec  mora  rem  cognoscens  : 
Justior  me  est,  quia  non  tradidi  eam  Sela  filio  meo 
(ibid.).Quis  autem  nesciat  quod  ex  illa  fornicatione 
nati  sunt  Judasi.imo  ettolaferenobilitas  Judaici  ge- 
neris,  universa  progenies  regalis  ?  Quid  igitur  Ju- 
daei.omnibus  hominibus  molesti,cum  raolesti  essent 
Deo  ac  Domino  nostro,  jactitabant.dicentes  :  «  Se- 
men  Abrahae  sumus  (Joan.  vm),  »  nox  ex  fornica- 
tione  non  sumus  nati?  Et  ille  quidem  :  «  Scio,in- 
quit.quia  filii  Abrahae  estts  (ibid.),  »  non  tamen  di- 
xit,  scio  quiaex  fornicatione  nati  non  estis.  Nam 
revera  fornicata  est  Thamar,  quae  concepit  eos,  et 
istud  commemorando  polerat  confutare  superbos, 


pinqui  fuerat,  et  taliter  non  solum  intravit  Eccle- 
siam  Domini.verumetiam  principalem  obtinet  me- 
moriam  in  Eeclesia  Domini,  ita  ut  semen  quod  ex 
ea  suscitatum  est.statim  secundageneratione  gene- 
raret  David,  principem  et  regem  Ecclesiae  Doinini; 
siquidemObed  exeagencratusgenuit  Jesse;  «Jesse 
aulem  genuit  Uavid  regem.  »  Ei  Booz  quidem  non 
solum  excusatus,  verum  eliam  jnstificatus  est,  du- 
cendo  uxorem  Moabitidem,  eteniro  lex,  ut  jam  di- 
ctum  estjustificat  eum.At  illumqui  prior  duxerat 
illam,non  lex  justificat.sed  necessitas  excusat,sci- 
licet  tames,  quas  facta  fuerat,  et  propter  quam,  ut 
Scriptura  refert,  «  abiit  homo  de  Bethleem  Juda,ut 
peregrinaretur  in  regione  Moabitide  cum  uxoresr.a 
ac  duobus  liberis.Ipse  vocabatur  Elimelech.et  uxor 
t-  ejus  Noemi,et  de  duobus  filiis,alter  vocabatur  Maa- 
lon.et  alter  Chelion.  Qui  acceperunt  uxores  Moabi- 
tidas,  quarum  una  vocabatur  Orplia,  altera  Ruth  : 
manserunlque  ibi  decem  annis,et  ambo  mortui  sunt 
(Rutfi.  i).  »  Caslerum,  nisi  necessitas  illos  excu- 
sasset,  nec  ipsi  nxores  ducere  debuissent  .V.oabiti- 
das,nec  Booz  lege  leneretur,vel  caeterorum  aliquis, 
ut  eam  accipcret  jure  propinqui.Ecor.tra  sicut  pec- 
catricesetalienigenas  propterfidem  lex  Dei  assum- 
psit  et  evangelista  hic  nominare  dignum  duxit,  ila 
quosdamdomesticos  seminispropterimpietatemre- 
movit  atque  rejecil.Ait  enim  o  Joram  autem  genuit 
Oziam.  »  Tres  de  medio  succidit,  videlicet  Oziam, 
Joas  et  Amasim.  Quam  ob  causam  ?  Nimirum  pro- 
pter   impiissimam  Athaliam  matrem  suam,  cujus 


nisi  quod  prioripse  facere  debuit;   quod  docel  per  D  imitati  sunt  homicidia  occidendo  prophetas  Domi 


aposlolum  suum.dicentem  :  «  Nemini  dantes  ullam 
offensionem  (11  Cor.w).  »  Porro  nebulafornicationis 
illius,non  solumobscurat  tdoriaeet  honoris  Filii  ho- 
minisclaritatem.verumetlamillustralbonitatisejus 
dignationem,  quia  sicut  pro  peccatoribus  homo 
fieri.ita  de  peccaloribus  nasci  dignalus  est.  Hanc 
ejus  gratie.m  evaniielislanon  parvipendens.nosque 
eam  agnoscere  volens,  solas  ejusraodi  muli.res  as- 
sumit  in  hacgenealogia  Salvatoris,quales  Scriptura 
reprehendit,  Thamar  et  Rechab.Ruth  et  Belhsabe. 
«  Nam  Salmon,  »  ait,  «  genuit  Booz  de  Rechab,  » 
quara  constat  fuisse  meretricem,et  de  ruinis  Hieri- 


ni,  sicut  illa  et  mater  ejus  Jezabel  in  Samaria  (II 
Par. xxn).Et  quidem  Manassesquoque  multum  san- 
guinem  justum  fudit  (IV  Reg.  xxi;  11  Par.  xxxiu), 
verumtamen  reservatus  est,quia  paenitentiam  egit. 
Et  hoc  revera  multum  attinet  ad  intentionem  evan- 
gelistae,  de  qua  supradictum  est,quia  nisi  potiorem 
iliam  aestimaret  genituram,  quae  est  fidei  vel  pro- 
missionis,quae  estauditio  siveobservatio  verbi  Dei, 
quam  illam  quae  est  carnis,poterat  genealogiamsic 
lexere.ut  Patrem  illum  contingeret,qui  beatamMa- 
riam  secundum  carnemgenuit.Qualemenim  locum 
haberedeberentinterparentes  carnis  Domini.hisub 


{317 


COMMEXT.  IX  MATTH.  —  LIB.  I. 


1318 


quibus  nec  saltemloquilicuitprophetisverbi  Domi-  /^  plerosque  mirari.  cur  benignitaaDei  promissionem 


ni?  Denique  prophetam  Domini  quia  fuit  ausus  lo- 
qui  in  nomine  Domini  prophetam  et  sacerdolem 
Zachariam  filium  Joiadae  sacerdotis  Joas  interfecit, 
el  non  est  recordatus  misericordiae  quam  fecerat 
Joiada  pater  iilius  secum,  sed  interlecit  filium  ejus 
(II  Par.  xxv).  Post  hunc  Amasias  prophetae  dicenli 
sibi  a  Domino:  «  curadorasti  deos  qui  non  libera- 
veruut  populum  suum  de  manu  tualll  Par.  xxv), 
respondit  :«Num  consiliariusregis  es?Quiesce  ne 
interficiam  te  (ibid.).  »  Et  quidem  caeteri  quoque  prae- 
ter  David  et  Ezechiam  et  Josiam,  omnes  peccave- 
runt,  verumtamen  sub  illis  prophetare  licuit  pro- 
phetis,  quod  pertinebat  ad  hujusmodi  genealogiam, 
quorum  unus  dicit  :  A  timore  tuo  Domine  concepi- 
mus  el  peperimus,  Spiritum  salutis  tuae  fecimus 
super  terram(/sn.xxvi).  >j  Atque  idcirco  isti  soli  de 
memoriaprffisenti,delibrogenerationisJesu  Christ; 
repulsi  sunt  verbum  audire  vel  praecones  verbi 
Dei  vivere  passinon  sunt.  «  Jacob  autem  genuit  Jo- 
seph  virum  Mariae,  de  quanatusejt  Jesus,qui  vo- 
catur  GhristuF.  »  Ecce  scula  illaquaein  sommo  Ja- 
cob  apparuit,  quando  parentibus  obediens  ibat  in 
Syriam,  ut  de  sua  cognatione  acciperet  uxorem. 
<•  Ecce,  inquam,  scala  stanssuper  terram,  et  cacu- 
men  illius  tangens  ccelum.et Dominusinnixussca- 
lae,qui  dicit  ad  eum  :Ego  sum  Dominus  Deus  Abra- 
ham  patristui,  el  Deus  Isaac  (G<?h.  xxvm),  *  et  cae- 
tera.  Licetet  aliussecundum  moralem  intellectum 
possit^illius  scalaesensusulilis,  nihilominus  tamen 
scala  illa,  ista  est  generatio  Jesu  Christi  ;  et  latera 


suam  implere,  scilicet  incarnationem  lilii  sui,  verbi 
Biii,  mundoexhibere  tandiu  distulerit.  Nimirum  qui 
paratus  studet  essevelcupitrationem  reddere  omni 
poscenti  de  justitia  fidelis  Dei,i-ui  repromisit.ecee 
per  istaSTEtraapExatSexaBai;  subtiliter  animadvtrtere 
potest,  illud  magis  esse  mirandum,  in  gloriam  et 
laudemjusli,  et,  ut  jam  dictum  est.  fidelis  Dei, 
quod  immutabilis  perstitil,et  stabilis  in  promisso 
vel  proposilo  suo  permansit,  cum  ab  illis,  quibus 
promiserat,  multipliciter  et  nimis  graviter  offensus 
fuerit.  Offensiones  illas  numerus  iste  quatuordeoim 
generationumtriplicatus  subtiliterinsinuat.  Qua?rat 
ergo  aliquis  :  Cur  Deus  tandiu  Chrislum  suum  di- 
stulit?  Curnon  primis  parenlibus,quibuspromise- 
p  rat,continuo  dedit  ?  Cur  non  statim  vel  in  brevi  de 
aliquo  illorum  B.  Virgo  nataest,  quaeChristumcon- 
ciperetel  pareret  ?Hocenimdesiderahatille,quicura 
mitteretur  ad  Pharaonem  :  «  Obsecro,  inquit,  Do- 
mine,  mitte  quem  missurruses  (Exod.  iv).»Et  con- 
tinuo  sequitur  :  Iratus  Dominusin  Mosen  ait :  «  Aa- 
roii  fratertuusLevites,seioquodeloquenssit(!/)>:'(i.].i 
et  coetera.  Ac  si  diceret  :  Me  dicente,  obsecro,  Do- 
mine,  mitte quem  missuruses,  Dominusiratusera! : 
et  idcirco  de  eo  quod  obsecrabat,  nec  saltem  respon- 
sum  ullum  dedif,  sed  alia  dixit.  Et  quam  ob  causnni 
Dotninus  iratus  erat  ?  Videlicet  propter  peccatum 
domus  Abrahae,  Isaac  et  Jacob,  quibus  promiserat, 
quia  filii  Jacobfr.itrem  suum  Joseph,  per  invidiam, 
in  servum  vendiderant,  et  ille  quatuordecim  annis 
servieral.  Cura  enim  sedecim  esset  annorum,  tunc 


scals,  summi  patres  vel  principes  sunt  hujus  gene-  C  venditus  est  :  et  quando  eductus  de  carcere  stetit  in 


rationis,  Abraham  atque  David,  ad  quos  promissio 
facta  esl,  cum  juramenlo  ejus  qui  repromisil.  Su- 
premus  scalae  gradus,  cui  Dominus  innixug  esl.iste 
est  beatus  Joseph  vir  Mariae,  de  qua  Jesus  qui  voca- 
tur  568  Christus,  natus  est.  Quomodo  iste  Deus 
etDominushuicinnixus  est?  utiquetanquam  tutori 
pupillus,  quippequi  inhocmundosine  patre  natus 
esl ;  ita  innixus  est  huic  beato  Joseph,  ut  essetin- 
fantulo  iste  pater  optimus,  uthujussolatio  palerno 
puercum  Virginc  puerperasustentaretur.  «  Omaes 
ergo  generationesab Abrabamusquead  Davidgene- 
rationes  quatuordecim,  et  a  David  usque  ad  trans- 
migrationem  Babylonis,  generationes  quatuorde- 
cim,  et  atransmigratione  Babylonisusquead  Chri- 


conspectu  regis  Pharaonis,  triginta  annorum  erat 
(Gen.  xxxvn).  Itaquesicut  quodam  loco justusjudex, 
idest,Dominusdicit :«  Juxtannmerumdierum  qua- 
draginta,  quibus  cousiderastis  terram,  annus  pro 
die  impulabitur,  et  quadrajintaannisrecipietisini- 
quitales  vestras  (Num.  xiv),  i  iiaetillic  justum  esse 
arbitremur  judicium,  ut  diceret  :»Juxla  numerum 
quatuordecimannorura,  »  quibus  servivit  venunda- 
tus  Joseph,  generatio  pro  anno  imputabitur,  et  qua- 
tuordecim  generationibus  semen.quod  promisit  pa- 
tribus  vestris  ditTeretur,  quod  est  Christus.  «  Igitur 
ab  Abrahain,  inquil,  usque  ad  David  generationes 
quatuordecim,  »  subaudituret  Christus  non  venit, 
et  eo  usque  distulit  eum  iratus  Dominus,   unJe  et 


stum  generaliones   quatuordecim.  »  Quid  sibi  vult  D  Moses  loco  supradicto  congemuit.  Porro   David,  in 


lam  diligensgenerationumcompulatio,tamdiligen- 
ter  factaquasipercomplexionemsive  conelusionem 
computationisdivisio  ?Num  frustra,  vel  sine  ralio- 
nis  pondere  taliter  digessit  vel  complexus  est  gene 
rationes  evangelista  divinus,  in  quo,  vel  per  quem 
sine  dubio  Spinlus  sanctus  locutus  est,  quippe  qui 
cum  publicanusfuerit,et  homo  sine  litteris,  nonab 
hornine,  neque  perhominem,sed  perSpiritumsan- 
ctum  doctus  est,  ut  scriberet.Sine  dubio  quidquid 
loquitur,  pondus  habet,  et  hoc  ipsum  quod  nunc 
ait,  virn  sensus  continet  quam  nou  praeterirelibei. 
Arbitramur  enim   imo  et  experimenlo  didicimus 


quem  generaliones  quatuordecim  lerminatae  sunt, 
cum  jam  et  ipse  promissionem  accepisset  eamdem 
cum  juramento  Domini,  peccavit  et  ipse  non  minus. 
quam  priores  illi,  Uriam  .Ethaeum  percussit  gladio, 
et  uxorem  illius  tulit,  et  interfecit  eum  gladio  filio- 
rum  Ammon  (II  Reg.  xi).  Itaque  non  minus  super 
hoc  irasci  dobuit  Dominus,  quam  dudum  fuerat  ira- 
tus,  et  idcirco  «  a  David  usquead  transmigrationem 
Babylonis,  ait,  generationes  quatuordecim  •  et  Chri- 
stus  non  venit,  Porro  in  transmigratione  Babylonis 
quae  poena  fuit,  transmigratis  illis  non  minoris  erat 
peccati  velcriminis,quod  regesJudamaximequeMa- 


1310 


RUPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1320 


nasses   IV  Reg.  ui,  sanguinem  innoxium  fuderant  A.  indiguit,  569  graium  iilum  scalae  fuisse,  cui  vi 


debatur  inniti.  Quid  ergo  signifieabal,  quod  angeli 
quoque  Dei  ascendebant  ei  descendebant  per  eam  ? 
N.mirum  utsubintelligasilludquod  nondubiurr  est: 
quia  unus  idemque  qui  de  Maria  natus  est,  uno  eo- 
demque  tempore,  quando  natus  est,  et  angelis  ma- 
jor,  el  angelis  erat  minor.  Ascendentes  ergo  vidit 
angelos,  id  est  Deum  habere  supra  se,  in  quera  de- 
siderant  prospicere  (I  Pelr.  i),  quod  revera  est  as- 
cendere:  descendentes  vidi  eosdem,  idest  minorem 
considerare  quam  se,  bominem  unum  et  eumdem, 
quemadmodum  psalmusdicit:«  Minuisti  eurupaulo 
minus  «b  angelis  (Psal.  vui  .  •  An  non  eratdescen- 
dere,  tanquam  adminorem  siveinferiorem,  id  quod 
refert  Evangelium  :  qui  dum  factus  in  agonia,  pro- 
p  lixius  oraret,  apparuit  illi  angelus  de  coelo  confor- 
tans  eum  ?  \Luc.  xxu.)  Verumtamen  eo  modo  jam 
non  descendunt,  non  minorem  aspiciunt  ex  quo  re- 
surgente  illo  a  mortuis,  et  ascendente  in  caelum  fa- 
ctum  est  quod  itidem  praescriptum  fuerat :  •  Gloria 
et  honore  coronasti  eum,et  constituisti  eum  super 
opera  manuum  tuarum  (Psal.  vin).  i<  Hic  nec  illud 
prasterire  libet,  quod  apud  beatum  Job  de  diabolo 
Dorninusloquitur  :  •  Anextraherepoteris  Leviathan 
hamo?  Etfuneligabis  linguamejus?«item:»Inocu- 
lis  ejusquasi  hamocapiet  eum  [Job.zi.).  »  H*cnam- 
que  generatio  Jesu  Christi,  ab  Abraham  usque  ad 
Joseph  virum  Mariae,  de  qua  Jesus,  qui  vocatur 
Christus,  natusest,  quasi  longa  piscantis  linea  est, 
cui  videlicet  lineae  ferreus  bamus  subligatus,  earne 
adoperitur,  ob  hocut  piscisedulioprovocatus  quod 
foris  patet,  ferro  seipsum  strangulal,  quod  intus 
latet.  Divinitas  Jesu  Christi  quasi  ferrum  diabolo 
exstitit,  et  hasc  ex  Maria  veram  assumendo  carnis 
naturam,  ibi  fortitudinem  suam  abscondit,  sine 
dubio  futurum  sciens  quod  illehomicida  ab  ioitio 
carnem  suam  morie  appetilnrus  foret,  et  ita  quasi 
ferro  quod  inlus  laiebat  captns,  atque  extractus, 
foras  mitteretur,  sicut  factum  esse  credidimus, 
propter  quod  el  loquimur.  Etistaquidem  secundum 
Mattbaeum  genealogia  Jesu  Christi,  linea  est  ejus 
modi  :  illa  vero  Secundum  Lucam  sursum  ascen- 
dens.  textura  genealogiae  prolixioris,  revera  quasi 
circulus  exstitit :  ita  ut  nihilrectius  quam  ejusdem 
generationis  excursum  putemns  posse  intelligi  in 
verbis  illis  quae  i.idem  ad  B.  Job  Dominus  dicit: 


multum  (Matth.  n),  donec  implerent  Hierusalem 
nsque  ad  eos  absque  peccatis  sais,  quibus  peccare 
fecerunt  Judam,  ut  facerent  malum  coram  Domino. 
Igilurtea  transmigratione  Babylonis,  ait,  usque 
ad  Chistum  generationes  quatuordecim  subauditur, 
et  nisi  post  tot  generaiiones  idem  Christus  venit. 
Et  qaidem  tunc  temporis  funestus  Herodes  multo 
■  iae  terram  crueniabat:  sedimpietasejus.ge- 
neri  Abrahae  vel  semini  David  imputari  non  debeai, 
ul  propier  illumCrjristusdifferetur  ;quippequi  non 
Judaecs,sed  alienigena  erat,  utpote,  patre  Idumso, 
et  maire  ortus  Arabica  ;  «  Jacob,  inquii,  genuit  Jo- 
se^h  virum  Mariae,  de  quanatusest  Jesus,  qui  vo- 
catur  Cbristus.  »  Virum  Mariae  cum  dicit,  magnum 
et  verum  nomen  beato  Joseph  attribuit,  quia  si  est 
vir  Mariae,  est  el  paier  Domini.  An  non  et  lex  boc 
:.  quod  ea,  qua?  desponsata  est,  jam  uxor  sit  T 
«  Si  puellam,  inquit.  virginem  desponderit  vir,  et 
invenerit  eam  aliquisincivitate,  etconcnbuerit  cum 
ea,  educes  utrumque  ad  portam  civitatis  illius,  et 
lapidibns  obruentur  Drut.  lxn).  »  Puella  quia  non 
clamavit,  cum  esset  in  civiiate,  vir  qui  humiliavit 
nxorem  proximi  soi.  Ergo  vir  Mariae  Joseph,  et  ipsa 
nxor  illius.  Proinde  nec  iste  inepte  dixit :  »  Joseph 
virnm  Mariae,  »  nec  alius  Evangelista  mentitus  i  st 
m  illum  ejns,  qoi  ex  ea  natusest,  Christi  ap- 
pellando  :  <  Et  erant,  inquiens,  paier  ejusetmater 
ejus  mirantessnperhis  quae  dicebanturde  \Uo{Luc. 
Non  solum  autem  Evangelisia  Joseph  virum 
Marias  dixit,  verumetiam  prioraTigelns,  quod  aequi- 
pollens  est,  Mariam  conjugem  Joseph  enuntiavt  : 
■  Joseph,inquit,  filiDavid.nolli  timere  accipere  Ma- 
r^am  conjugem  tuam.  >  0  conjugium  verum  et  san- 
ctum,  conjugiurn  casleste,  non  terrenum  :  quomodo 
enim  vel  in  quo  conjugati  fuerunt?  Nimirumin  eo 
quod  nnus  spiritus,  et  una  fides  erat  in  eis,  sola 
illic  desinit  corruptio  carnis.  Propterea  verissime 
dixit  apostolus  :  »  Qnia  primus  homo  de  terra  ter- 
reans,  secundus  bomo  de  cmlo  celestis  v'ICor,  xv  .  ■ 
non  qaod  isteJesus  Christus,  quiex  Maria  naiusest 
de  eoelo  cnm  carne  venerit,  per  Mariam  quasi  per 
fistulam  transierit,  sicut  qnidam  dixerunt  haretici, 
sed  quod  conjugnmvita  sivo  conjunctio  totafuerit 
coslestis,  et  spiritus  sancti  amborum  conjugalis 
amor,  quorum  ntique  conversatio  erat  in  ccelis,  in 
ambolus  praesidens.conjugemvirihujus  fidei  com-  ^  «  Nuoquid  pones  circulum  in  naribus  ejus  ?  et  ar 


miserat,  et  de  carne  virginis  hominem  formans  pa- 
ternovirohuieejusquinascebatur,  infantis  amorem 
penitus  infuderit.  «  Omnes  ergo  generationes,  ab 
Abraham  usque  ad  David,  generationes  quatuorde- 
cim,»etc.,utsupra.  Quomodoper  honinisscalaman- 
geliDeiascenderuntet  descenderunt.  Jamenimsu- 
pra  diximus  (Genes.xwiu  ,  quia  scalaquam  viditJa- 
cobinsomnisstantem  superterram,  etc.,acumenii- 
lius tangens coelum. angelos quoque Dei  ascendentes 
endentes  peream,et  Dominum  innixum  sca- 
lae.mysteriumfuit  incaraationishujus  Jesu  Cfaristi, 
etJosephcujuscura  paLeruaDominnsdeMarianatue 


millaperforabismaxillam  ejus  ?  >  [Ibid.)Qu\d  enim  ? 
Nonne  cum  sic  incipit :  «  Et  ipse  Jesus  erat  inri- 
piens  quasi  annorum  tnginta,  ut  putabaiur  fil;us 
Joseph,  qui  fuit  Heli,  »  et  sic  finit,  ■  qui  fuit  Adam, 
qui  fuit  De  iLuc.  m)  ;  »  nonne,  inquam,  initium  et 
finem  conjunxil,  et  circulum  fecit?  Cumenim  uno 
ductu  linea  sic  flectitur,  ut  ejus  initium  et  finis 
conjungantur,  nonne  circulus,  verbigratia,  qualis 
esl  armilla,  formatur?  EcceJesus  Cbristus,  de  quo 
sic  increpit:  «  Ei  ipse  Jesus  incipiens  quasi  anno- 
rura  triginta  ut  putabatur  filins  Joseph,  »  Deus  et 
homo  est.  Incce-pit  autem  ab  homine,  et  in  Deo  du- 


1321 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1322 


ctus  sui  Cnem  fecit.  Nonne  igitur  quasilineam,  sive  A.  neratio  sicerat,  ut  antequam  viret  mulier  conveni- 


virgam  longe  sublilem   sive  subtiliter  lougam  au- 
ream,  sive  ferream,  a  Jesu  Christo  incoepit,  et  in 
Jesum  Christum  reduxit,  dicendo  «  qui  fuit  Adam, 
qui  fuit  Dei,  »  cum  unus   idemque  Jesus  Chrislus, 
Deus  et  homo  sit,  nec  alterius  plasma  fuerit  Adam, 
quam  hujus  Dei  ?  Verum  igilur,  o  diabole,  isteest 
circulus,  quem  Deusin  naribus  tuis  posuit :  ista  est 
armilla,  qua  maxillam  tuam  perforavit.  Junxit  se 
initium  flni,  id  est  Deus  homini,  et  ita  ha?c,scilicet 
initium  et  finis,  occurrerunt  sibi  in  utero  Virginis, 
ut  nares  tuas  transfixas  teneret  firmiter  circulus  in- 
flexibilis,  et  maxillam  tuam  voracem  perforaret  ar- 
milla  talis,   armilla  gloriae  et  honoris,  unde  nutc 
usque  fatuus  traheris,  et  quod  avide  momorderas, 
retinere  non  valens,  per  maxillae  foramen  emittis. 
Ubi  vel  quando  haec    initii  atque   Dnis  conjunctio 
facta  sit,  etidemLucas  uberius  scribit,  et  iste  bre- 
viuseloquitur,cum  dicit :  «  Christi  autem  generatio 
sic  erat  :  Cum  esset  desponsata  mater   ejus  Ma- 
ria  Joseph   antequam    convenirent,  inventa  est  in 
utero    habens   de    Spiritu  sancto.   »  Hic  amplius 
splendet  iste  liber  generationis,  et  in  hoc  tota  est 
utilitas  libri,  omni  legenti,  vel  audienti    credere, 
quia  Christi  generatio  sic  erat,  quia  deSpi.-itu  san- 
cto  Maria  Virgo  priusi]uam  convenirent  conceperat. 
Quam  dissimili  generatio  haec  generationibus  caete- 
ris,  generationibus  quamvis  rectorum  ut  fuit  Abra- 
ham  ?  ut  fuit  Isaac  ?  ul  fuit  Jacob  ?  ut  fuit  David  ? 
Et  quidem  fuerit  aliqua  similitudo   generationis, 
quia  patres  isti  omnes  steriles  habuere  conjuges, 
unde  et  qui  generati  sunt,  in  plerisque  factis  suis 
typum  gesserunt  hujus  Jesu  Christi  qui  vere  natus 
estde  utero  sterili.  Quid  enim  tam  sterile,  quam 
virginitas  ?Septemmatresfuisse  steriles,sacra  Scri- 
ptura  raemorat :  Saram,  etRebeccam,  Rachel  (Gen. 
xviii,  xxv,  xxx),  el  eam  quae  peperitSamson  {Judic. 
xm),  Annam  matrem  Samuelis  (/  Reg.  i),  Bethsabe, 
quae  fuit    mater  Salomonis,  uxor  Uriae  iEthaei  (// 
Reg.  xi),  et  Elizabeth  quas  peperit  praecursorem  Do- 
mini  (Luc.  1).  Qui  ex  istis  nati  fuerunt,  magni  fue- 
runt,  et  in  plerisque,  ut  jam  dictum  est,  factis  suis 
admirabilesquasdamsimilitudinesDomini  praetule- 
runt  devirginitatenascituri;  quaa  naturaliter  sterilis 
est,  et  non  parit,  videlicetlsaacet  Jacob,  Joseph  et 
Samson,  Samuelet  Salomon.  Joanne,  qui  septimus 


rentinvenirelur  mulier  in  utero  habens.  Hoc  est  il- 
lud  mirabile,  et  inauditum,  quod  Jeremias  preevi- 
dens  :  «  Et   faciet,    inquit,  Dominus  novum  super 
terram,  mulier  circumdabit  virum  (Jer.  xm).  »Per- 
specto  hucusquehoclibrogenerationis  Jesu  Christi, 
magnum  et  evidens  ostium  apertum  est,ad  contem- 
plandas  per  ordinem  facies  quatuor  uniusanimalis, 
quod  videram,inquitEzechiel,juxtaflumen  Chobar 
(Exech.  i),  ita  videlicet,  ut  contemplatio  hcec  summa 
sit  nostri  propositi,  quod  insinuat  titulus  praeflxus 
huic  operi,  de   gioria  et  honore  filii  hominis.  Nam 
idem  Ezechiel  cum  dixisset  :  «  Et  gloria  Dei  Israel 
erat  super  eam,  »  videlicet  portam  domus  Domini 
orientalis.protinus  signiiicans  quam  diceret  gloriam 
g  Domini,  «  ipsum  est,  ait,  animal  quod  vidi  subter 
Deum  Israel  juxta  fluvium  Chobar,  quatuor  vultus 
uni  {ibid.),  »  etc.  Jam  ex  hoc  capitulo  facies  homi- 
nis,  qualis,  quam  pulchra,  quam  gloriosa  sit.debet 
animadverti,  cum  evangelista  dicit  :  «  Cum  esset 
desponsatamaterejusMaria  Joseph,antequam  con- 
venirent,    inventa  est  in  utero  habens  de  Spiritu 
sancto.  )>  Et  hoc,  inquam,  [capitulo,   et  deinceps 
usque  ad  passionis  ejus  seriem  quae,  ut  superius 
jam  dictum  est,  facies  est  vituli,  considerare  libet 
pulchritudinem  faciei  hujus,  facies  hominis,quan- 
tum  seipse  ostendere  dignabitur  :  cui  cordeetore 
clamamus  :  ■  Ostende  faciem  tuam,  et  salvi  eri- 
mus  {Psal.  lxxix).  »  Quanta  est  ha:c  faciei  hujus 
hominis  pulchritudo,  quod  inventa  est  mater  ejus 
570  in  utero  habens  de  Spiritu   sancto.   Magnus 
^  hichonor  generis  humani,  quod  homo  nostrae  na- 
tura?  nostras  conditionis,  passibilisatque  mortalis, 
iucarnatus,  velconceptus  est  de  Spiritu  sancto,  id 
est  non  de  semine  virili,  sed  de  virtute,  et  opera- 
tione  sancti  Spiritus.  Recte  ergo  facies  ista,  tantaa 
pulchritudinis  conscia,dicit  in  Canticis  canticorum : 
«  Ego  flos  campi,  et  lilium  couvallium  (Can/.n),,,id 
est  honor  humani  generis.et  decus  parentum  humi- 
lium.  Tantam  pulchritudinem.tantae  claritatis  mar- 
garitam,  jam  tunc  oculis  invidis,  propalari  non  ex- 
pediebat.  Ibi  enim  erat,  qui  dicere  habebat :  «  No- 
lite  mittere  margaritas  vestras  ante  porcos,  ne  forte 
conculcent  eas,  et  conversi  elidant  vos  (Matth.  vn).  » 
Etenim,  ut  de  caeteris  interim  taceam,  qualis  tunc 
ius      erat  porcus  Herodes  ?  Quales  erant  porci  omnes  ejus 
tit,  major  inter  natos  mulierum  non  surrexit  D  funesti  satellites?  Nonne  ergo  fuisset  hoc  margari- 

tam  valde  splendidam  ante  porcos  mittere,  Virgi- 


(Matlh.  xi),  quisque  ipsum  Dominum  non  tam  factis 
suis,  ut  caeteri,  significavit.quam  digito  demonstra- 
vit.  Octava  sterilis,  id  est  virginitatis,de  cognata  sua 
sterili  Elizabeth  proximum  accepit  testimonium, 
«quia  non  erit,  •  inquit  angelus,  «  impossibile  apud 
Teum  omne  verbum  (Joan.  l  ;  Luc.  l).  »  Fuerit  ita- 
que  aliqua.ut  dictura  est,  similitudo  in  illis,verum- 
tamen  ralionabiliier  hic  evangelista  dicat  :  «  Chri- 
sti  autem  generatio  sic  erat.  »  Quod  est  dicere  : 
Cujusque  caeterorum  generalio  sic  fuit,  ut  nullus 
eorum  generaretur  aliter,  niai  convenientibus  viro 
et  muliere,  sicut  naturae  usus  est;  Christi  aulemge- 

Patrol.  CLXVIII. 


nem  praegnantem  sive  parientem  desemetipsa  pra- 
dicare,  unde  haberet  in  utero,  scilicet  de  Spiritu 
sancto  ?  Fieret  enim  inquisitio  unde  concepisset, 
vel  aquo  impraegnata  esset,  si  virum  non  habens 
peperisset.Igitur  laudi  deputandum  est  ejus,de  quo 
in  utero  habebat,  scilicet  Spiritus  sancti  spiritus 
consilii,  quod  mater  ejus  desponsata  erat.quia  vere 
secundum  hoc  ipsum  nomen  vel  prasconium  quod 
dicitur,  et  est  spiritus  consilii,  dignum  se  fecit 
digne  providit,  ut  illa  desponsaretur,  et  per  hanc 
occasionemabomniquaslioneliberaretur.  Sponsus 

42 


1323 


BUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1324 


velnomensponsicoelestibusnuptiissecretumfecit:  A.  lancea  in  terrasemel,  et  secundo  opus  non  erit.  » 


januas  cubiculi  clausas  custodivil  :  ita  utnonforis 
omnino  pateret  transeuntibus  lux  claritatis,  qum 
intus  erat,  nisi  quantum  per  subtiles  radios  ex 
rimis,  sive  fenestris  obliquis  significari  nonpostu- 
labat.  Idcirco  erat  desponsata,  idcirco  illam  spou- 
sum  habere  Spiritui  aanclo  complacuerat,  et  quo- 
modo  falsus  fuit  Saul.cum  ungeretur  rex  David.ita 
fallereturHerodes  sivehabitansinHerodesdiabolus, 
in  hoc  sacramento  regis,  et  Domini,  Dlii  Dei,filii 
David,  incarnati  sive  nascentis  ex  utero  Virginis. 
Qualiler  falsus  fuii  Saul  cum  ungerelur  David  ?  Cum 
diceret  Samuel  :  «  Quomodo  vadam  ?  audiet  enim 
Saul,etinterficiet  me.  —  Vitulum,  ailDominus,  de 
armento  tolles  in  manu  tua,  etdices  :  Ad  immolan- 
dum  Domino  veni  (l  Reg.  xvi).  »  Nimirum  juxta  „ 
hanc  similitudinem  Spiritus  Domini,  spiritus  con- 
siliiita  ordinaverat,  ac  si  diceret  in  secretis  suis  : 
Virum  unum  de  populo  accipiat  Yirgo  haec  et  sit  ei 
desponsata,  ut  dum  conceperit,  etpepererit,  dicat, 
quia  virum  duxi,  quia  nuptias  celebravi,  atque  ita 
sicut  Samuelem  tunc  liberavit  immolatio  vituli, 
quasi  obcausam  nullani  aliam  venisset  in  Bethleem, 
ita  Virginem  hanc  ob  omni  quaestioneliberet  existi- 
matio  carnalis  commercii,  quasi  nihil  aliud  in  ea 
natum  sit,  quam  quod  solet  in  conjugio  vel  de  con- 
jugio  nasci,  verumtamen  hoc  prius  Joseph  nescivit, 
sed  post  angelo  in  somnis  evangelizanle  didicit. 
«  Joseph,  inquil,  fili  David  noli  limere  accipere  Ma- 
riam  conjugem  tuam  :  quod  enim  in  ea  nalum  est, 
de  Spiritu  sancto  est.  »  Timebat  enim  eam  accipere, 


Ait  ille  :  «  Vivit  Dominus,  quia  nisi  Dominus  per- 
cusserit  eum,  aut  dies  ejus  venerit,  ut  moriatur, 
aut  in  prEelium  descendensperierit,  propitius  mihi 
sit  Deus,  ne  extendam  manum  meam  in  christum 
Domini  :  Et  post  heec  surrexit  David,  et  abiit  ad 
Achis  regem  Geth,  et  habitavit  cum  Achis  in  Gelh 
(i Reg.  xzvi,  xxvn).  »  Quomodo  iste  justus  Joseph 
occulte  dimittere  eam  voluit,quam  habebat  despon- 
satam.nisi  proficisceretur  in  regionem  aliquam,sic- 
ut  fecit  ille  David,  et  sicul  propter  adversos  casus 
fecerunt  plerique  alii  ?  Amplius  autem  ex  eo  filius 
David  tam  insigniter,  tali  in  re,  tali  in  tempore, 
dignus  fuit  appellari,  dicente  angelo,  «  Joseph.tili 
David  (Matth.  1)  :  »  quia  fidem  habuit  eamdim, 
quam  habuit  pater  ejus  fidelis  David  :  quippe  qui 
prius  inaudita,  credidit,  videlicet  quod  ipsa,  quae 
conceperat.Virgoesset :  secundum  verba  haec  ejus- 
dem  angeli,  «  quod  enim  in  ea  natum  est  de  Spiritu 
sancto  est  (ibid.j,  »  etc.  Nam  promissionis,  sive 
repromissionis,  in  qua  credcndopater  Abraham  ju- 
stificatus,  et  aniicus  Deiappellatus  est  (Jac.  u),con- 
summatio  est  hic  sermo  angeli,quem  in  eomnis  ac- 
cepit,  et  statim  obedivitDeo,  oredulus,  puellaebene- 
volus,  eatenus  vir  justus,  exinde  justissimus.Spiri- 
tus  sanctus  maxime  ex  hoc  facto  suo  nominatur, 
quia  «  quod  inea  natum  est,  ail  angelus,de  Spiritu 
sancto  est.  »  Anlehac  Spiritus  Dei,  sive  Spiritus 
Domini  dicebatur,  nec  facile  in  omni  serie  veteris 
Instrumenti  reperies  hoc  insigne  vocabulum,  scili- 
cet  Spintum  sanctum  praeter  quod  David   :  «  Et 


nolebat  eam  traducere,  sed  volebat  occulte  dimit-  ^  Spiritum  sanctum   tuum  ne  auferas,  inquit,  a  me 


tere.  «  Haec  ille  cogitabat  cum  esset  justus,  »  ait 
evangelista.  Et  revera  hoc  erat  justi  hominis,  nec 
tantum  justi,  verum  etiam  pii,  quod  hinc  time- 
bat  consentire  peccatis  alienis.et  inde  abhorrebat 
uti  permisso  vel  severitate  legis,  dieentis  :  «  Quod 
si  non  est  in  puella  inventa  virginitas,  ejicienteam 
extra  fores  domus  patris  sui,  et  lapidibus  obruent 
viri  civitatis  ejus,  et  morietur,  quoniam  nefas  fecit 
in  lsrael,  ut  fornicaretur  in  domo  patris  sui.et  au- 
ieras  malum  de  medio  tui  (Deul.  xxn).  »  Neutrum 
horum  facere,  scilicet  neque  traducere  neque  in  ju- 
diciumvoluit  producere.  Hoc  unum  praeelegit, hoc 
maluit,  videlicel  occulte  dimittere  eam,  quod  ad 
perfectam  pertinet  juslitiam.  Hic  percontari  libet  : 


(Psal.  i).  »  Necipsesic  absolute  Spiritum  sanctum 
dixit,  sed  tuum  addidit,  sicut  in  caeteris  scriplus 
legalibus,  sive  propheticis,  nusquam  absolute  Spi- 
ritus  sanctus,  sed  relative  scribitur,  ut  jam  dictum 
est,Spiritus  Dei,  sive  Spiritus  Domini.  Ab  hoc  loco 
fere  primum  sonuit  in  auribusnostris  hoc  reveren- 
dum  etinsigne  vocabulum,  proprium  atque  absolu- 
tum,  Spiritus  sanctus  :  ubi  angelus  etadMariam, 
«  Spiritus  sanctus,  ait,  superveniet  in  te  (Luc.  i), » 
et  ad  Joseph,  «  quod  enim  in  ea  natum  est,  inquit, 
de  Spiritu  sancto  est  (Matlh.  i).  »  Quam  ob  causam  ? 
nisi  quia  (quod  magna  reverentia  cogilandum  est) 
maxime  ex  hoc  opere,  quod  in  Maria  operatus  est, 
claruit  hic  Spiritus  Domini,  quod  vere  sanclus  sit. 


Quare  timoremejusmodiDeus  illi  evenire  permisit?      Quaerat  aliquis  :    Gum   et  Pater  Spiritus,  et  Filius 


Quare  non  praevenit  ?Quare  hunc  ipsum  angelum, 
quem  tandem  missurus  erat,  non  misit  antea,  tunc 
scilicet,  quando  misit  ad  Virginem.quae  ei  despon- 
sata  erat  ?  Videlicet  ut  tentaretur,  et  manifestum 
tieret  tam  sanctis  angelis.quam  nobis  hominibusde 
ipso.quod  esset  justus,  et  talis.qui  digne  sic  debe- 
ret  appellari,  Joseph  lili  David.  Sic  etenim  idem 
pater  ejus  David  maluil  exulare,  quam  uti  permisso 
legis  dicentis  :  Diliges  amicum  tuum,  et  odio  ha- 
bebis  inimicum  tuum  (Levit.  xix  ;  ilatth.  v).  Tradi- 
derat  Dominus  in  manu  ejus  Saul  odientem.et  per- 
sequentem  :  «  Et  nunc,  ait  Abisai,  perfodiam  eum 


Spiritus,  et  Pater  sanctus,  et  Filius  sanctus  sit, 
quam  ob  causam  vocabulum  hoc,quod  est  Spiritus 
sanctus,  proprium  ascribitur  personae  huic,  etsola 
haec  persona  sic  vocari  debuit  ?  Ad  bec  inquam  :  Ni- 
rnirum,  quia  totapersonae  hujus  operatio.nonaliud 
nisi  sanctillcatio  est.  Haec  operationum  distinclio 
diligenter  animadvertenda  est,  quia  Deus  om- 
ne  quod  factum  est,  per  Filium  fecit,  el  omne 
57  1  quod  sanctum  est,  per  Spirilum  suum  san- 
ctificavit.  Quid  enim  est  spiritus  ejus,  nisi  amor 
ejus  ?  Et  quomodo  creatura  quaecunque  rationalis 
aliter,  nisi  amando  Creatorem,  potuit  unquam  vel 


1325 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1336 


potestsanctificari?lgitur  quamvisetpater,  ut  jam  A.  phetis?  Hunclibrum  sumerefuit  illi,  et  ineo  scri- 


dictum  est,  Spiritus,  et  Filius  Spiritus,  et  Pater 
sauctus,  et  Filius  sanctus  sit,  rectetamen  hscsola 
persona,  Spiritus  sanctus  debuit  nuncupari,  cujus 
operalio  propria,  creaturaesanclificatio  est,sinequo 
nec  angelus  sanctus,  nec  homo  sanctiiB  est,  quem 
non  habens  angelus  diabolus  est,  quem  non  habens 
homo,Antichristus  vel  membrura  diaboli  est.  Hujus 
sanotificationis  summam  esse  nemo  est  qui  nesciat 
id  quod  in  beata  Maria  natumest,  imoetprincipium 
ejusdem  operationis.id  est.sanctificationis  illacon- 
ceptio  est.  Denique  ipsa  est  prima,    in    quam  iste 
spiritus  illo  cum  dato  supervenit,  propter  quod  et 
diciturSpiritus  sanctus,  quod  videlicet  datum,  re- 
missio  est  peccalorum.  Et  quidcm  ante  illam  super 
multos  venit  hic  idemspiritus  Domini,  sedaliodato, 
quod  est  gratiarum  divisio.    Duo  quippe  spiritus 
hujus  data  sunt  :  alterumquodestremissiopeccato- 
rum,  alterum,  quod  jam  dictura  est,  scilicet  diver- 
sarura  divisio  gratiarum,  de  quo  Apostolus  :  «  Alii 
quidera,  inquit,  per  spiritum  datur  sermo  sapien- 
tiaa ;  alii  autem  sermo  scientiae;   alteri  fides;    alii 
gratia  sanitatum;  alii  operatio  virtutum  ;  alii    pro- 
phetia  ;  alii  discretio  spirituum  ;  alii  generalingua- 
rum;   alii   interpretatio  sermonum  (I   Cor.   xn),   » 
hujusmodi  gratiae  ante  beatam  Mariam  plures  ha- 
buerunt,  et  nonnulli  ex  his  qui  habuerunt,  non  san- 
cti  fuerunt,  exempli  gratia  utSanlet  Balaam.Datum 
aliud,  quod  est  remissio  peccatorum,  spiritus  Do- 
mini  distulit  in  Ghristi  adventum,  et  de  hoc  estdi- 
ctum  illud  :  «  Nondum  enim  erat  Spiritus  dalus, 
quia  Jesus  nondum  erat  glorificatus  {Joan.   vn).  »  ^ 
Datum  hoc,  beata  Maria  prima  omnium  mortalium 
accepit  in  ipsa  hora  conceptionis,  dicente  angelo  : 
t  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te,  et  virtus  altis- 
simi  obumbrabit  tibi.  Ideoque  el  quod  nascetur  ex 
te  sanctum,  vocabitur  Filius  Dei  (Luc.  i).  Et  re- 
vera,  ut  omnino  sanctum  esset,  quod  ex  ea  nascere- 
tur,  oportebat  ipsara  sanctificari,  id  est  emundari 
ab  omni  peccato,  lam  actuali  quod  majus  erat,  sci- 
licet  originali.  Nec  vero  solum  hoc  tunc  accepit  Spi- 
ritus  datum,  quod  est  remissio  peccatorum,  verum 
etiam  illud  alterum,  quod  est  divisio  gratiarum,  vi- 
delicet  ila  ut  operationem    virtutum  omnimodam, 
maximeque  fidem  et  prophetiam,  sive  omnem  ha- 
beret  propheticam  gratiam.  Nam  ipsa  est  prophe- 
tissa  illa,  de  qua  dicebat  Isaias  :  ■  Et  accessi  ad  pro- 
phetissam,  et  concepit,  et  peperit  filium  (Isa.  vm). » 
Prasmiserat  autera  :  «  Et  dixit  Dominus  ad    me   : 
Sume  tibi  librum  grandem  et  scribe  in  eo  slylo  ho- 
minis  :  «  Velociter  spolia  detrahe,  cito  praedare.  Et 
adhibui  mihi  testes  fideles,  Uriam   sacerdotem  et 
Zachariam  filium  Barachiae  (ibid.).  »  Quis  erat  ille 
liber  grandis,  quem  ut  suaueret,  et  stylo  hominis  in 
eo  scriberet,  dictum  sibi  asserit,  et  adhibitis  testi- 
bus,  «  accessi,  inquit,  ad  prophetissam.et  concepit, 
etpeperit  (ibid.).  ? »  Quis,  inquam ,  erat  liberillegran. 
dis,  nisi  universa  Scriptura  sancta,  quauta  usque 
ad  tempus  illud  conscripta  fuerat  a  Mose  et  pro- 


bere  stylo  hominis,  propheticam  acciperegraliam, 
et  portionem  suam  scribere  de  adventu  Christi  Filii 
Dei,  taliter  ut  ab  homine  posset  legi  et  intelligi.  Et 
quid  erat  illi  hoc  facto  accedere  ad  prophetissam, 
quae  concepit  et  peperit,  nisi  ab  ista  beata  Virgine 
illum  cognosci,  et  sicut  caeteras  Scripturas,  ita   et 
librumlsaiae  menteejus  comprehendi,  docenteillam 
repentinailluminatione  supervenientis  in  eamSpiri- 
tus  sancti  ?Inde  gratulaturquod  taliteradhancpro- 
phetissam  accesserit,  et  quodhujus  reitesteshabeat 
Uriara  sacerdotem  et  Zachariam   filium  Barachiae, 
id  est,  omnes  credentes  de  utroque  populo,  genlili 
atque  Judaico.  Urias  namque  quodinterpretatur  htx 
mea  Deus,  ipse  est  anterior  populus  scilicet  Judai- 
^  cus,  cui  soli  quondam  notus  erat  Deus,  unde  et  di- 
cere  poterat,  «  lux  mea   Deus.    »   Zacharias   vero, 
quod  interpretatur  memor  Domini,  ipse  est  posterior 
populus  videlicet  gentilis,  qui  nunc  est  memorDo- 
mini,  quia  quod  ille  populus  exspectabat  futurum, 
iste  novit  ac  meminit  jam  esse  factum,  scilicet  quod 
haec  prophetissa  conceperit  et  pepererit  Filium .  Uter- 
que  populus  hodie  testis  est  illi,  quod  in  illo  libro 
grandiveritatemscripserit.Igiturutrumquespiritus 
datum  simul  accepit  haeo  beata  Virgo  Maria,   pro- 
phetarum  prophetissa,  et  heec  estgratiaplena,  juxta 
salutationem  angeli  dicenlis  :  «    Ave  gratia  plena 
(Luc.  i),  »  quia  videlicet  dum  suscepit  vel  concepit 
Verbum  Dei,  Verbum  Domini,  simul  accepit  utrum- 
que  Spiritus  Dei  datum.Secundo  loco,Joannes  ami- 
cus  sponsi,  praecursor  Domini  utroque  ejusdem  spi- 
ritus  dato  meruit  participare  ex  utero  matris  su«, 
sicut  praedixerat  idem  angelus,  qui  ad  beatam  Ma- 
riam  loculus  est  :  «  Et  Spiritu  sancto   replebitur 
adhuc  ex  utero  matris  suae  (ibid.),  »  quod  videlicet 
tunc  mater  ejus  presensit,  quando  exclamans  voce 
magna,  et  ipsaSpiritu  sancto  repleta  :  «  Ecce  enim, 
inquit,  ut  facta  est  vox  salutationis  tuae  in  auribus 
meis,  exsultavit  in  gaudio   infans   in  utero   meo 
(i7>id.).»Undesicut  veraciterhuicbeataeVirginidixit 
angelus,«gratiapIena,»itaverissimeDominusdeillo 
dixit  :  «  Inter  natos  mulierum  major  non  surrexit 
(Matlh.  xi).  »  De  plenitudine  gratiae,  qua  dictum  est : 
«  Ave,  gratia  plena,  »  primus  ille  accepit,  et  eodem 
Spiritu  sanctificati  sunt  et  haec  mater  Domini,  et  ille 
amicus  Domini.Et  extunc  qui  prius  dicebatur  Spiri . 
D  tus  Dei  vel  Spiritus  Domini,  Spiritus  sanctus  coepit 
altius  enuntiari,  primum  ex  ore  angeli,et  deinde  ex 
oirni  Evangelio  Christi,quod  vocabuluu  venerabilius 
sonarenon  dubito  omni  habentiaures  audiendi,licet 
et  hoc  nomen,  Spiritus  Dei,   Spiritus  Domini,  satis 
et  multum  venerabilesit.Rationemnominis  Spiritus 
sancti  quam  diximus,  scilicet  remissionem  peccato- 
rum,  ipse  angelus  protinus  evidenter  exponit,  cum 
dicit  :  «  Pariet  autem  filium  etvocabis  nomen  ejus 
Jesum:  Ipse  enim  salvum  faciet  populum  suum  a 
peccatis  eorum.  »  Quam  novum  nomen  est  Spiritus 
sanctus;  tam  nova  est  haec  ratio  nominis,  ipseenim 
salvum  faciet  populum  suum   a  peccatis  eorum. 


1327 


RUPEHTI  ABBATI  TUITIENSIS 


1328 


NuBquam  enim  in  lege  aut  prophetis  remissiopec  A  permaneret?  Hinc  est  illud  apud  prophetam  Eze 

catorum(quoddatumestSpiritussanctipraecipuum) 

verbis  enunliatur  tam  manifestis.  Quam  aliam  sive 

meliorem  queereredebemusnovitatem  in  verbis  illis 

sancti  et  veridicentis  :  «  Qui  vicerit,  faciam  illum 

columnam  in  templo  Dei  mei,  et  foras  non  egredie- 

tur  amplius,  etscribam  supereum  nomen  Dei  mei, 

et  nomen  civitatis  Dei  mei  novas  Hierusalem,  quae 

descendit  de  ccelo  a  Deo  meo,  et  nomen  meum  no- 

vum   (Apoc,  m) :  »  sive   in  illis  apud   Ezechielem 

promissis  Domini  :  «  Et  dabocornovum  etspiritum 

novum   ponam  in   medio   vestri  (Ezech.  xxxvi).  » 

Quaecumque  vel  quantacunque  dicantur  adsanctam 

novitatempertinentia,  summaomnium  est  remissio 

peccatorum,  quaehinc  habet  initium.ubi  dixitange 


chielem  :  «  El  convertit  me  ad  viam  portae  sanctua- 
rii  exterioris,  quae  respiciebat  ad  orientem,et  erat 
clausa.  Et  dixit  Dominus  ad  me  :  Porta  haecclausa 
erit,  et  non  aperietur,  et  vir  non  transiet  per  eam, 
quoniam  Dominus  Deus  Israel  ingredietur  per  eam, 
eritque  clausa  principi ;  princeps  ipse  sedebit  in  ea, 
ut  comedat  panem  coram  Domino.  Per  viamvesti- 
buli  portee  ingredietur,  et  per  viam  ejus  egredietur 
(E%ech.  xliv).  »  Notum  est  ecclesiasticae  fidei  cele- 
bre,  et  usitatum  est  in  laudibus  Christi,  et  sanclo- 
rum  Patrum  scriptis,  quia  haec  porta  clausa  mater 
est  incorrupta,  clausa  principi,  id  est,  ad  honorem 
principis  Jesu  Christi,  qui  videlicet  princeps  in  ea 
sedit,  quippe  qui  a  die  conceptionis,  in  sacri  ven- 


lus  :  tlpse  enim  salvum  faciet  populum  suum  a  B  tris  hosPitio  novem  mensibus  habitavit  et  per  viam 


peccatis  eorum.  »  Nihilominus,  et  hoc  nomen  Filius 
Dei,  sive  Filius  Altissimi,  novum  est;  sicut  enim 
jam  de  nomine  Spiritus  sancti  dictum  esl,  ita  et  de 
isto  nomine  perpendere  vel  reminisci  non  otiosum 
est,  quia  non  facile  quisquam  hoc  reperiet  in  vete- 
ribus  Scripturis  legalibus,  sive  propheticis.  572 
Denique  sicut  qui  in  lege  sive  prophetis  dicebatur 
Spiritus  Dei  sive  Spiritus  Domini,  nuncex  Evange- 
lio  praadicatur  Spiritus  sanctus,  ita  quiin  illisScri- 
pturis  dicebatur  VerbumDei  sive  Verbum  Domini, 
nunc  dicitur  Filius  Dei,  ex  quo  sic  angelus  praenun- 
tiavit,  «  ideoque  et  quod  nascetur  ex  te  sanctum, 
vocabitur  Filius  Dei.  »  Itemque  «  hic  erit  magnus, 
et  Filius  Altissimi  vocabitur,  •  Erat  plane  in  princi- 
pio,  erat  de  Patris  corde  natushic  Filius,  hic  Deus,  „ 
sed  erat  filius  occultus.Deus  absconditus,  dicebat- 
que  inlerdum  de  fulurotale  quid  :«  Dominus  dixit 
ad  me  filius  es  tu,  postula  a  me  (Psal.  u),  »  et 
caetera,  sed  vulgo  non  audiebatur,  palam  non  loque- 
batur,  neque  cognoscebatur.  Et  idcirco  confessio 
nominis  ejus,non  co  jure  quo  nunc  exigitur,ab  ho- 
minibus  exigebatur.  Ex  quo  is,  qui  erat  ex  Deo  ge- 
nitus,  factus  est  nostrae  naturae  filius,  ex  eo  tam 
hujus  filii  quam  ejus,  de  quo  conceptns  est,  Spiritus 
sancti,  a  nobis  confessio  jure  exigitur,  sicut  et  Pa- 
tris,cujus  et  hic  filius,  etipse  estSpiritus  sanctus, 
ut  non  dicamus  tantum,sicut  prius,Deus  Abraham, 
Deus  Isaac  et  Deus  Jacob,  sed  quod  clarius  est  Deus 
Pater,  Deus  Filius,  Deus  Spiritus  sanctus,  <c  in  quo 
vivimus.  movemur  et  sumus  (Act.  xvn).  »SoIemne 
est,  et  illud  hic  perpendere,  cum  dicit  :  «  Pariet  au- 
tem  Filium,  »  quia  beata  Maria  coelura  illud  est,  de 
quo  fuerat  praescriptum  :  cc  Et  januas  cceli  aperuit, 
et  pluitillis  mannaad  roanducandum  (P«i/.  lxxvii)  » 
Si  enim  cujuslibet  anima  coelum  est,  quanto 
magis  haec  singularis  Dei  habilatio  vel  sedes  ?  Quot 
autem  vel  quae  suntjanus  hujus  coeli,quas  Domi- 
nus  aperuit  ?  Duae,  altera  mentis,  altera  ventris. 
Januam  mentis  Deus  aperuit,  quia  beata  haec  credi- 
dit  quae  dicta  sunt  ei  :  Januam  ventris  aperuit,  quia 
sine  viro  virgo  concepit,  virgo  peperit  et  post  par- 
tum  virgo  permansit.  Quis  enim  alius,  nisi  Deusja- 
nuam    vcntris  sic  aperiret,  ut  et  pareret,  et  virgo 


vestibuli,  id  est,  per  auditum  fidei  ingressus,  ita 
per  viam  ejus  egressus  est  Deus  et  homo,  unus 
idemque  Dominus  Deus  lsrael,  ut  per  eam  vir  non 
Iransiret,  id  est,  neque  in  concipiendo  sese  insere- 
ret,  neque  nascituro  viam  aperiret.  Sed  ad  prioris 
prophetiae  capitulum  revertamur.  «  Januas  cceli 
aperuit  et  pluit  illis  manna  ad  manducandum,  et 
panem  cceli  dediteis,  panem  angelorum  manduca- 
vit  homo  (Psal.  lxxxii).  »  Judaei  putaverunt  Psal- 
mistam  hoc  dixisse  demanna  illo  transitorio,  quod 
patres  eorum  manducaverunt  in  deserto(£.TOd.  xvi). 
Cum  enim  curiose  agentes,  et  oliose  vivere  volen- 
tes,  dixissent  :  «  Quod  ergo  tu  facis  sigaum,ut  vi- 
deamus,el  credamus  tibi?quid  operaris?Patresno- 
stri  manducaverunt  manna  in  deserto,  »  continuo 
subjunxerunt,  «  sicut  scriptum  est  :  Panem  de  ccelo 
dedit  eis  manducare  (Joan.  vi).  »  Verura  ila  putan- 
do  vel  sentiendo  multum  errabant,  si  tali  cibo  vi- 
vere  existimabant  etiam  angelos,quoniamcontinuo 
sequitur  :  «  Panem  angelorummanducavit  homo.» 
«  Dixit  ergo  eisJesus  :Amen,amen  dico  vobis,  non 
Moses  dedit  vobis  panem  de  ccelo,  sed  Paler  meus 
dat  vobis  panem  de  ccelo  verum  (ibid.). »  Et  sensus 
est :  Panem  illum,  de  quo  scriptum  est  illud,  quod 
mihi  objicitis  :  «  Panem  de  ccelo  dedit  eis  mandu- 
care, »  non  praeterito  tempore  datum  esl,  nec  Moses 
dedit,  sed  praesenti  tempore  «  Pater  meus  dat  vo- 
bis.  »  Etenim«  ego  sum  panis  vivus  et  verus,  qui 
deccelo  descendi  (ibid.),  »  et  de  isto  tempore  dixit 
spiritus  in  David,  «  panem  angelorum  manducavii 
"  homo,  »  quamvis  verbo  sit  usus  praeterili  tempo- 
ris.dicendo,  «  manducavit,  »  sicut  mos  est  frequens 
prophetis  futura  nuntiare  verbis  prasterititemporis. 
Igilur  quando  faotumest,  quod  dixit  angelus,  «  pa- 
riel  autem  filium,  et  vocabis  nomen  ejus  Jesum,  » 
tunc  cc  januascceli  Dominus  aperuit,  etpluit  nobis 
manna  ad  manducandum,  panem  coeli,  panem  an- 
gelorum.  »  Secundum  similitudinem  illius  facti, 
quod  ila  scriptum  est  :  «  Mane  quoque  ros  jacuit 
per  circuitum  castrorum,  cumque  operuisset  super- 
ficiem  terrae,  apparuit  in  solitudine  minutum  (E.rod. 
xvi),  »  appellavitque,  ait  Scriplura,  domus  Israel 
nomen  ejus  Man,secundum  similitudinem,inquam, 


1329 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1330 


illius  signi  factum  est  hic.  Spirilus  sanctus  superve-  A  quidem  dicto  injecit,  sed  latam  et  longam  domum 


nit  in  beatam  Virginem,  qui  in  sanctis  Scripturis 
per  rorem  solet  significari.  Ethocfuit  utique  rorem 
jacere  in  solitudiue,  visceribus  infundi  Virginisso- 
litariae.nulliqueviro  perviae.  Ille  uterum  virgineum 
coelitus  irroravit,  non  de  suasubstantia,  sed  de  na- 
turali  humore  ipsius  incorruptaa  carnis.  Inquomi- 
ra  et  magna  distantia  est,  ab  omni  conceptu  uni- 
verss  carnis,  quia  vim  sementinam  sacri  corporis, 
non  vir  extrinsecus  accendens,  sedSpiritus  sanctus 
intus  operans,  excitavit.  Tunc  in  eadem  solitudine 
apparere  minutum,  hocfuitadessein  eodemsecreto 
verbum  sublilissimuni  atque  fortissimum,  quod  ei- 
dem  se  humori  miscuit  tanquam  coagulum,  unde 
ic  sicut  lilii  Israel  dixerunt  ad  invicem:Munhu?(i7uti.)« 


ejusdem  propheticae  veritatis  illustravit.Guro  multa 
scripta  sint  in  lege,  et  prophetia,  et  psalmis  de 
puerohoc,  quod  et  ipse  soiens,  «  Quoniam  oporlet, 
inquit,  impleri  omnia  quae  scriptasunt  in  lege,  el 
prophetis,  et  psalmis  de  me  (Luc.  xxvn),  »  sciendum 
quod  apud  nullum  prophetarum,  in  nullo  psalmo- 
rum,  nusquam  in  tota  lege.ita  ut  hic  apud  Isaiam, 
designatur  ex  nomine.  Unde  animadvertendum, 
quia  sanctus  evangelista  non  segniter  elegit,  qui 
hoc  lestimonium  propheticum  prce  caeteris  in  causa 
prasenli  assumere  maluit.  De  nomine  Emmanuel, 
quoniam  hoc  interpretatur  vobiscum  Deus,  quam 
interpretationem  apponere  non  superflue  curavit, 
idem  senlimus  quod  de  illo  dicto  alterius  evange- 


ita  nos  et  multo  magisnosdicacnus  «  quid  esthoc?  „  Kstas,  «  et  Verbum  caro  factum  est  et  habitavit  in 


(ibid.).  »  Dicamus  etium  propter  hoc  :  «  Benedicta 
tu  inter  mulieres,  et  benedictus  fructus  ventris  tui 
(Luc.  i),  »  quia  videlicet  mulier  omnis  concipiens 
de  amore  viri  concipit,  tu  sola  de  amore  Dei,  id 
est,  de  Spiritu  sancto  concepisli.  Hoc  appellamus 
nos  domus  Israel  Man,  gustusque  ejus  nobis  quasi 
similaa  cum  melle,  quoepulamur  quotidie,  tam  au- 
ditu  cceleslis  doctrinas,  quam  perceptione  sacraa  eu- 
cuaristiae.  Hoc  autem  totum  factum  est,  ut  adimple- 
retur,quod  dictum  perprophetam  dicentem  :  «Ecce 
virgo  in  utero  habebit,  et  pariet  filium,  et  vocabitur 
nomen  ejus  Emmanuel  (Isa.  vn),  quod  est  interpre- 
tatum  nobiscum  Deus.  »  Dictum  hoc  propheticum, 
quis  non  audivit,  quis  non  intellexit  ?  Ubiounque 
praedicutumest  Evangelium  librihujusgenerationis 


nobis  (Joan.  i),  »  hoc  tale  vocabulum  et  hic  sensus 
pulchre  nobis  aperit,  quid  mysterii  conlineat  illud, 
quod  ubi,  sicut  supra  meminimus,«  appellavit  do- 
mus  Israel  nomen  »  cibi  sive  panis  qucm  Dominus 
dedit,  man,  quod  erat  quasi  semen  coriandri  al- 
bum,  »  ita  subjunotum  est,  «  gustusque  ejus  quasi 
similaa  cum  melle  (Exod.  xvi).  »  Quid  enim  est 
juxta  mysterium  supra  dictum  simila  cum  melle, 
nisi  caro  hujus  Emmanuel  cum  Divinilate  ?  Qualis 
est  gustus,  ubi  talis  Emmanuel  videtur  ?  Etenim  vi- 
sio  ejus,  et  sanctorum  angelorum  et  omnium  bea- 
torum  spirituum  sive  hominum  vitalis  est  oibus,  et 
immortalis  indeficiens  gustus,  quod  nos  et  si  credi- 
mus,  et  utcunque  scimus,  tamen  impossibile  est 
scire  sicut  est,  donecvidendo  manducemus,  atque 


r „ „    -o  ___.._ __-, , -- , — 

Jesu  Ghristi,  praadicatum  est  etiam  hoc  insigne  prae-  "  ;ta  manducando  experiamur,  quia   vere  est  simila 


conium,  recitatumque  competens  hoc  testimonium 
vcritatis,  notumque  factum  est,  et  in  usu  habitum 
parvulis,  quoque  Ecclesice  Catholicaj  filiis.  Noli  au- 
tem,  o  lector  sive  auditor  praasentis  Evangelii,  noli 
hoc  tantillum  resnicere  quod  calamus  hic  expressit, 
de  propheta  grandi,  de  vate  magno  et  nobili :  «  Ecce 
virgo  in  utero  habebit,  sive  concipiet  et  pariet  fi- 
lium,  et  vocabitur  nomen  ejus  Emmanuel,  »  iicet 
hoc  tantilum  de  illo  scripserit.  Non  scripsit  quanti- 
tatem,sedscribentis  perpendeintentionem,etscito, 
quia  dum  tantillum  scribit,  ad  legendum,  ea  quaa 
sequuntur  te  mittit.  Quasi  januam  pulchre  domus 
aperuit.etadmota  lucerna,quodsitintus,familiariter 
significavit.Quidenimintusest?quid  vides?Trinam 
vocationemsivevocabuliposilionemvideshujusFilii, 
de  quo  diclum  est  hic  per  angelum,  «  pariet  autem 
filium  et  vocabis  nomen  ejus  Jesum.  »  Primo,  il- 
lic  5-35  dictum  est :  «  Et  vocabitur  nomen  eju3 
Emmanuel  ;  butyrum  et  mel  comederet,  ut  sciat  re- 
probare  malum  et  eligere  bonum  (Isa.  vn).  »  Se- 
cundo,  ibidem  dictum  est :  «  Vocanomem  ejus,  Ac- 
celera  spolia  detrahere,  Festina  praedari  (Isa.  viu).  > 
Tertio,  itidem  dictum  est  :  «  Et  vocabitur  nomen 
ejus  Admirabilis,  Consiliarius,  Deus  fortis,  Pater 
fuluri  saeculi,  Princeps  pacis  (Isa.  lx).  »  Igitur  vere 
divinus  et  Spiritu  sancto  evangelista  illuminatus 
lucem  introrsus  in  propheticam   veritatem  brevi 


cum  melle,  id  esl  vera  et  munda  est  humanitas  cum 
dulci  et  suavi  Divinitate.  Et  vide  hujus  et  caetero- 
rum  nominum  quam  pulcher  et  quam  rationabilis 
ordo  sil,  quem  dudumin  alio  quodamopere  itabre- 
vlter  meadnotasse  memini.  Primum,  Emmanuel, 
id  est  nobiscum  Deus,  pro  causa  videlicet  quae  prima 
est  in  ordine,  quia  habitavit  in  nobis  Deus  homo 
factus  (Joan.  i).  Secundum,  Accelera  spolia  detra- 
here,  Festina  praedari,  ea  videlicet  pro  oausa,  quia 
moriendo  fortem  armatum  diubolum  superavit,  et 
spolia  distribuit  (Luc.  xi).Tertium,  Admirabilis  vi- 
delicet,  quia  surrexit  a  mortuis  et  ascendens  in  coe- 
lum,  gloria  et  honore  ooronatus,  sedet  a  dextris 
Dei  (Psal.  cvn;  Mallh.  xxvm  ;  Act.  i,  u).  Quartum, 
D  Consiliarus,  ex  eo  scilicet  quod  dana  Paracletum 
sanctumapostolissuis.consiliumhabuit  cumeodem 
Spirilu  oonsilii  de  repellendis  Judaeis,  etvooandis 
genlibus  (Narc.  xm;  Act  u,  xm).  Quintum,  Deus, 
quia  exinde  omni  mundo  vere  adoratur  ut  Deus. 
Sextum,  Fortis,  quia  vere  fortis  in  judicio,  quo  ex- 
spectatur, apparebit.  Septimum,  Paterfuturi  saeculi 
quia  nimirum  peracto  judioio  non  jam  ut  Dominum 
servorum,  sed  ut  pater  filiorum  regnabit.  Octavum, 
Princeps  pacis,  quia  revera  laudabitur  in  aeternum, 
et  grates  habebit  ut  auctor  pacis,  qua  Deo  sumus 
reconciliati  per  mortem  ejus,  qui  eramus  inimici 
(Rom.  v  ;  Epkes.  i).  «  Exsurgens  autem  Joseph  a 


1331 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1332 


somno,  fecit  sicut  praicepitangelusDomini,  et  acce-  A  «  Cumque  mature  surrexissct  Jacob,  et  transductis 

pit  conjugem  suam,  et  non  cognoscebat  eam,  do- 

nec  peperit  filium  suum  primogenilum  el  vocabit 

nomen  ejus  Jesum.  »  —  «   Pluet  super  peccatores 

laqueos,  »  ait  Spiritus   sanctus  in  Psalmo,  statim- 

que  sulijungit,  »  ignis,sulphur,  etspiritus  procella- 

rum,  pars  calicis  eorum  (Psal.  x).  Et  est  sensus  : 

Dominus,  cujus  palpebrae  interrogant,  id  est  pro- 

banl,  filios  hominum  (ibid.),  laliter  suam  condidit 

Scripturam,  per  quam  illuqueentur  peccalores,  qui 

diligendo  iniquitatem  oderunt  animam  suarn,  quo- 

rum  curiosilas  velut  ignis,  quorum   expositio,  qua 

Scripturas  perverse  exponunt,  veluti  sulphur,  quo- 

rum  verbositas   in   disputando,  velut  spiritus  est 

proceilarum,  et  ista  omnia  sunt  in  praesenti  pars 

calicis  eorum,  allia  vero  pars  reservatur  eis  in  futu- 

rum.  Ex  his  fuii  impurus  Elvidius,  cujus  adversus 

blasphemias  virginitatem  beatae  Maria_  insigni  epis- 

tola  defendit  vir  illustris  B.  Hieronymus.  Illum,  quo- 

niameratpeccater,etiniquitutemdiligebat,hocdictum 

evangelista.,  «  et  non  cognoscebat  eam,  donec  pepe- 

rit  filium  suum    primogenitum,   sic  illaqueavit,  ut 

diceret :  Donec  sive  usque,  adverbium,  certum  tem- 

pus  significat,  quo  completo,  fiat  id,  quod  usque  ad 

illud  temporis  quod  praescriptum  est  non  fiebat,  ve- 

lut  in  prsesenti,  et  non  cognoscebat  eam  donec  pe- 

perit  filium.  Apparet  ergo,  inquit  cognitam  esse 

post  partum,  cujus  cognitionem  filii  tantum  generu- 

tio  deferebat.  Deinde  nisus  est  approbare  primoge- 

nitum  non  posse  dici,   nisi  eum  qui  habeat  et  fra 


omnibus  remansisset  solus,eecevir  luctubatur  cum 
eo  usque  mane,  qui  cum  videret  quod  euin  sperare 
non  posset,  tetigit  nervum  femoris  ejus,  et  statim 
emarcuit.  Dixitque  ad  eum  :  Dimitle  me,  jam  enim 
ascendit  aurora.  Respondit:  Non  dimittam  te,  nisi 
bcnedixeris  mihi.  Et  ille  :  Si  contra  Deum,  inquit 
fortis  fuisti,  quanto  magiscontrahomincs  prsvale- 
bis  ?  Et  benedixit  ei  in  eodem  loco.  Dixitque  Jacob  : 
Vidi  Dominum  facie  ad  faciem,  et  salva  facta  est 
anima  mea  (Gen.  xxxn).  »  Juxia  magnum  et  inirum 
illud  praesagium  lactum  est,  nascente  Jesu  Ghristo, 
et  victor  inventus  est  homo,  sive  genus  Jacob,  pro- 
missum  exigens  a  Deo,  et  quasi  jure  superatus  est 
Deus,  promissi  sui  debilor.  Num  prava  fuit  aut 
g  ignota  est  colluctatio  ?  [Nonne  sallem  ex  eo  cognosci 
potest  quodait  ad  Moysen  :  «  Gerno  quod  populus 
iste  dura.  cervicisscit,  dimitteme.ut  irascatur  furor 
meuscontraeos,  et  deleam  eos  ?  (Exod.  xxm).  »  IL>i 
numqueforlis  fuit  et  invaluit  Moyses  eodem  modo, 
quo  paier  ejus  574  Jacob  loco  vel  tempore  jam 
dicto,  de  quo  et  in  Osea  taliter  scriplum  est :  »  In 
fortitudine  sua  directus  est  cum  angelo,  et  invaluit 
ad  angelum,  et  confortatus  est,  flevit  et  rogavil 
eum,  in  Bethel  invenit  eum.et  ibi  locutus  estnobi- 
scum  (Ose.  xn).  »  Ifinc  manifestum  est  qualis  lucta 
illa  fuerit,  quia  flevit  et  rogavit  eum.  Secundum  il- 
lud  prsesagium  futurumerat  et  factum  cst,  utiratus 
Deus,  quia  saepe  fuit  offen9us,et  iratus  multis  eorum 
adinventionibus,  miraretur,  quod  recederet,  imo  et 


tres,  sicut  uni^enitiis  ille  vocatur,  qui  purentibus  q  genus  Jacob  disperder°t  atque  deleret,  el  nunquam 
solus  est  filius,et  illosquiin  Evangeliomemorantur 
fratres  Domini  (Matlh.  xu),  genitos  fuisse  ex  matre 
Domini  et  Joseph,  post  generationem  Jesu  Christi, 


procaci  et  hasretica  lingua  contendit.  Monslrum  il- 
lud,  scilicet  Elvidium,  totus  orbis  exsecrelur,  sicut 
exsecratus  est  atque  suflicienter  confutavit  jain  di- 
ctus  vir  catholicus  atque  orthodoxus,  dicens  inter 
CKtera  :  Tu  dicisMuriani  Virginem  non  mansisse? 
ego  mihi  plus  vindico,  etiam  ipsum  Joseph  virjjinem 
fuisse  per  Mariam,  ut  ex  virginali  conjugio  virgo 
filius  nasceretur.  Si  enim  in  virum  sanctum  fornica- 
tio  non  cadil,  et  aliam  eum  uxorem  habuisse  non 
scribitur,MariB_autem,  quam  putatusest  habuisse, 
custos  fuit  potius  quam  maritus,  relinquitur  virgi- 


defuerunt  in  populo  illohomines,  quamvispauci,in 
quibus  esset  fortitudo,  id  est  fides  Jacob,  luctans  et 
invalescens  ad  fortitudinem  Dei,  el  quodammodo 
dicens,  «  Non  dimittam  te,  nisi  benedixeris  mihi.  » 
Talium  quisque  flevil  et  rogavit,  eum  et  hoc  fuit 
invulescere,  et  fortem  esse  contra  Deum.  Hic  ille 
Moyses,  de  quo  jam  exemplum  praelibatum  est, 
fortiler  luctabatur  stans  in  coufractione,  id  est  in 
nimia  mentis  humiliatione  in  conspectu  ejus,  cum 
dicente  illo  :  «  Dimitte  me  ?  »  ipse  orahat  Dominum 
Deum  suum  dicens  :  «Gur,  Domine.irascitur  furor 
tuus  contra  populum  tuum?  Recordare  Abraham, 
Isaac,  et  Israel  servorum  tuorum,  quibus  jurasti 
per  temetipsum  (Exod.  xxxn),  »  etc.  Sic  multoties 


nem  eum  mansisse  cum  Maria,   qui  pater  Domini       idem  Moyses  flevit  et  rogavit  eum.sic  David  flevil 

:» ii :    t-.:* i  —  --»  m.-.:,-!...-,    ni  ;n  ««_  ^    __ :_ _:_.  -i.  _i:.  _.!.. {.-..-—. -.*   -*  «--■- 


meruitappellari.  Igitur  natus  estGhristus,  et  in  na 
tivitate  ejus  fideiis,  et  verax  comprobatus  est  ipse 
qui  promisit  Deus.  Gratulamuromnes  dicentescum 
Psalmista  :  «  Fidelis  Dominus  in  omnibus  verbis 
Buis,  et  sanctus  in  omnibus  operibus  suis  (Psal. 
cxliv).  Item  :  Qui  rectum  est  verbum  Domini,  et 
omnia  opera  ejus  in  fide  (Psal.  xxxn).  » —  «  Quot- 
quot  enim  promissiones  Dei  sunt,  ait  Apostolus,  in 
illo  est.  Ideo  et  per  ipsum  dicimus  :  Amen  Deo  ad 
gloriam  vestram  (II  Cor.  i).  »  Vere  ad  gloriam  ve- 
stram  quodammodo  superatus  eslDeus  licet  fortior, 
et  vicit  volentem  vinci  fortis  colluctator  noster  per 
fidem  pater  Jacob.  Quod  dicimus  ita  scriptum  est : 


et  rogavit  eum,  sic  et  alii  plures  fleverunt  et  roga- 
verunt  eum.quorum  fletum  etrogatumper  ordinem 
narrare  nimis  longum  est.  Quid  mula?  Contra 
Deum  fortis  fuitJacobnec  dimisiteum  nisibenedi- 
ceret,  et  benedixitei  in  eodem  loco.  Et  itidem  con- 
tra  Deum  sive  contra  iram  Dei  fortis  fuit  proge- 
nies  ejusdem  Jacob,  nec  dimisit  eum,  nisi  daret 
Christum  suum,quiest  omniumgentiumbenedictio. 
Tunc  teligit  nervum  femoris  Jacob,  ubi  benedixit 
eum  et  statim  emarcuit.  Quid  est  hoc,  nisi  quia  sic 
rationabilUer  futurum  erat,  ut  postquam  promissio 
compleretur,  postquam  hic  Jesus  Christus  nascere- 
tur,  jam  exlunc  omnis  apud  Deum  genealogiarum 


1333 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


1334 


vetus  diligentia  pro  nihilo.  imo  et  pro  stultitia  vel  A  gias.  et  contentiones,  et  pugnas  legis  devita,  sunt 


fabulis  haberelur  ?  Sciendum  quippe,  quod  omnis 
tam  diligenter  facta  in  lege  tribuum  acfamiliarum 
sive  generationum,  domorum  atque  cognationum 
distinctio,  verbi  gratia,  quod  dictum  est  (.Vum. 
xxxvijde  filiis  Juda  per  generationes  et  familias.ac 
domos,  et  cognationes  suas.tot  erant  millia,  maxi- 
meque  illud,  quod  jussum  est,  ut  unusquisque  de 
tribu  ac  familia  sua  duceret  uxorem,  in  unum  et 
solum  omnino Christum  tendebat,propter veriiatem 
Dei  ad  confirmandas  promissiones  patrum,ut  dum 
venirel,dum  nasceretur,non  incertum  sciri  posset, 
aut  dici  ad  gloriam  et  ad  laudem  justi  et  fidelisDei; 
quia  sicut  promisit  et  juravit,  sic  et  fecit  benedi- 
ctione,qua  benedicentur  omnes  gentesmittendo  de 


enun  inutiles  et  vanae  {Tit.  iii).  »  Igitur  ommum 
genealo^iarum  finis  isle  sit,  quod  idem  Apostolus 
ait:«  Paulus  servus  Jesu  Christi,  vocatus  Aposto- 
lus.segregatus  in  Evangelium  Dei,  quod  ante  pro- 
miserat  per  prophetas  suosinScripturis  sanctis.de 
Filio  suo,  qui  factus  est  ei  ex  semine  David  secun- 
dum  carnem  (Rom.  i).  »  Quod  si  exsemine  David, 
ergo  et  ex  tribu  Juda,  ut  confirraetur  veritas  Dei, 
dicentis  per  os  patriarchae  Jacob  :  «  Non  auferetur 
sceptrum  de  Juda,  et  duxde  femore  ejus,  donec 
veniat  qui  mittendus  est,  et  ipse  erit  exspectatio 
gentium  (Gen.  xlix).  »  Quod  si  ex  tribu  Juda,  ergo 
exsemine  Abrahae,  ad  quem  primum  dictum  est  : 
«  Et  insemine  tuo  benedicenturomnesgentes(G«>!. 


semine  Abrahae,  de  tribu  Juda,  de  stirpe  seu  de  R  xxn).»Jam  de  csatero  femurJacobmarcidurafit.sic- 

domo  ac  familia  David.Postquam  ergo  venit,  post-       ut  vere  est.Nam  revera  emarcuit,  it 

quam  natus  est,qu33  cura  de  ilIofemore,de  illa  tri- 

buum,generationum,familiarum,  domorum,  atque 

cognationum  divisione,  seu  sepputatione?Imo   pro 

extrema    stullitia  totum    illud    reputandum    est  : 

«  Stultas,  inquit  Apostolus.quasstiones  et  genealo- 


rex,  neque  dux,  neque  propheta,  neque  sacerdos 
possit  inde  spe.rari,  el  omnino  vigor,  sive  viror 
ejusmodi  sic  defecit  in  illo,  ut  sic  infidelis,  imo  et 
infideli  deterior,  qui  spem  habet  in  carne  ejusdem 
populi.recepturusAntichristumsubnomineChristi. 


LIBER  SECUNDUS. 


Gloriam  Dei,  gloriam  quam  praedicare  intendi-  C 
mus,et  honorem  Filii  hominis  enarraturierant  qui- 
dam  cceli,juxta  illud  propheticum  :  «  Cceli  enar- 
rant  gloriam  Dei,et  opera  manuuinejus  annuntiat 
firmamentum(Pso/.  xvm).  »  Ejus  gloris  et  honoris 
principium  illud  est,unde  bactenus  sermo  habitus 
est,  scilicet,  quia  «  in  sole  posuit  tabernaculum 
suum,  et  ipse  tanquam  sponsus  procedens  de  tha- 
lamo  suo  (ibid.).  »  Quod  expositione  jam  non  indi- 
get,quia  quod  sit  et  tanquam  sponsum  processisse 
dethalamo  suo,parvuli  quoque  audierunt,  infanles 
elocuti  sunt,  qui  de  illius  sponsi  virginalibus  nu- 
ptiis  nati,  imo  renali  sunt,  et  adoplionis  filiorum 
Dei  spiritum  acceperunt  (Rom.  vm).  Nihilominus 
ethoc  fere  omnibus  notum  est,  quod  cceli  illi,  qui 
gloriam  hancenarraturierant.apostoli  fuerunt  cocli  j) 
vocales,  coeli  eloquentes,  quia  »  non  sunt  loquelas, 
neque  sermones,  quorum  non  audiantur  voceseo- 
rum.in  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,et  in  fi- 
nes  orbis  terrae  verba  eorum  (Psal.  xvm).  »  Quor- 
sum  illud?videlicet  ad  concilii  divini,pulcherrima3- 
que  dispositioais  laudem  atque  admirationem.quia 
futuram  postmodumtaliumccelorumenarrationera, 
talisque  firmamenti  annuntiationem  et  auditum,sive 
ob  auditionem  gentium,  quae  crediturae  erant  per 
voces  eorumdem  coelorum  continuo  praesignavit, 
ubi  natus  est  Christus  in  his,qua8  confestim  narrat 
575  divinus  Evangelista  : 

Cap.II. — «Cum  ergo,inquit,  natus  esset  Jesus  in 
Bethlehem  Judae,in  diebus  Herodis  regis,°cce  magi 
ab  Oriente  venerunt  Hieroaolymam,  dicentes  :  Ubi 


est,  qui  natus  est  rex  Judeeorum  ?  Vidimus  enim 
stellara  ejus  in  Oriente,et  venimus  adorare  eum.  » 
Nonne  jam  tunc  coeli  gloriam  istam  enarraverunt? 
Utiquenarraverunt  et  alios  coelos,  de  quibus  jam 
dictum  est,enarraturos  esse  significaverunt.Et  sic- 
uttunc  magi,  id  est  sapientes  utiquegentiles,  cla- 
ritatem  sive  illustrationem  istius  cceli  inanimati, 
scilicet  stellamcognoscentes  atque  sequentes.vene- 
runt  dicentes  :  «  Ubi  est  qui  natua  est  rex  Judaeo- 
rum?  »  sic  futurum  eratut  gentes  illuminationem 
cslorum,  rationalium.id  est  apostolorum.videlicet 
donum  Spiritus  sancti  quod  acceperant  iotelligen- 
tes,  venirent  et  pcenitentiam  sibi  ad  vitam  donari 
postularent.  Item,  sicut  lunc  «  Herodes  »  propter 
magos  seu  magorum  inqui8i'ionem«turbatusest,el 
omnis  Hierosolyma  cum  illo,et queesivit  puerumad 
perdendum  eum,  »  sic  futurum  erat  ut  gentibus 
Evangelium  JesuChristisuscipientibus,  eadem  civi- 
tas  Hierusalem,  totumque  regnum  Judaicum  sedi- 
tionibus  turhatum  conaretur  funditus  exterminare 
praedicationem  apostolorum,et  ipsum  quodammodo 
occidere  Christum,  occidendo  et  cruciligendo,  fla- 
gellaudo,  et  de  civitate  in  civitatem  persequendo 
(Matlh.  xxm),  plerosque  ex  prophetis  et  sapienti- 
bus  etScribis,  quos  ille  misit.  Nihilominus,  sicut 
tunc  dictum  est  Joseph  :  «  Surge  et  accipe  puerum 
et  matrem  ejus,et  fuge  in  .Egyptum,  »  et  sic  fecit 
Joseph  secedens  cum  puero  et  raatre  ejus  in  /Egy- 
ptum,  sic  futurum  eratut  loquens  in  apostolissuis 
Chrislus  diceret.-«Vobis  quidem  oporlebat  primum 
loqui  verbum  Dei,sed  quomodo  repulistis  illud,  et 


1335 


RUPEHTI  ABBATIS  TLUTIENSIS 


1336 


indignos  vos  judicaslis  aeternse  vitse,  ecce  converti-  A  erat  de  Juda,  et  dux   de  femoribus  ejus   defeceral 


mur  ad  gentes(/k/.xm).  »  Itidem  sicut,  »  defuncto 
Herode,  rursus  consurgen9  accepit  puerumet  ma- 
trem  ejus,  monitus  ab  angelo  et  venit  in  terram  Is- 
rael,  »  sic  futurum  est  quod  Apostolus  ait:  «  Quia 
cum  plenitudo  gentium  subintraverit,  tunc  omnis 
Israel  salvus  Set  (Rom.  xi).  »  Sed  ut  ad  inceptum 
revertamur,  quid  pertinuit  ad  istam  gloriam  Dei 
signum  ejusmodi  ?»  Vidimus,aiunt,9tellam  ejus  in 
Oriente  ?  »  Ad  haec,  inquam.  Multum  ad  rem  talc 
signum  pertiauit,  si  rite  recorderis,  quia  quando 
pepigit  Dominus  cum  Abraham  fcedus,  a  quo  liber 
generationis  Jesu  Christi  cceptus  est,  et  ad  quem 
beati  seminisrepromissio  factaest,tuncetiameduxit 
eum  foras,  et  ait  illi  :  «  Suscipe  ccelum  et  numera 


cum  regnarel  Herodes  patreIdumaeo,et  matreortus 
Arabica  ?  Igitur  dicendo«in  Bethlehem  Judaein  die- 
bus  Herodis,»scienterargumenta  praebuit  veritalis, 
breviter  et  sufficientcr  edicens,  sic  oportuissefieri, 
id  est  tune  temporis  debuisse  nasci  Chrislum,  quo 
tempore  narraverat  eum  esse  natum,etillumdebere 
nativitatis  esse  locum  propter  veritatem  Dei  con  • 
firmandas  voces  prophetarumjuerat  autem  conce- 
ptus  in  civitateGalilaeae,cuinomen  Nazaretb.Quam- 
cunque  ob  causam  inilla  civilate  Galilaeaetuncfue- 
rint  vel  habitaverint  Josephet  Maria,cumessentde 
domo  David,  nihilominus  ut  nasceretur  Jesus  in 
Betlilehem  Juda,Deus  miro  providit  modo,videlicet 
propheticae  verilati  famulante  Romano  imperio.De- 


stellas,  si  potes(G«n.  xv).  »  Ac  deinceps:  «  Sic  erit  r,  nique  Caesar  Augustushoc  modo  famulatusestilli 


semen  tuum.In  dieillo.ait  Scriptura.pepigit  Domi 
nus  fcedus  cum  Abraham  dicens  :Semini  tuo  dabo 
terram  hanc(i6id.),»etc.Hinc  Apostolus  :  «  Abrahae 
dictae  sunt  promissiones,et  semini  ejus.Nondicit  : 
Et  seminibus,quasi  in  multis,  sedquasi  in  uno,  et 
semini  tuo  qui  est  Christus  (Galat.  m).  »  Hic  unus 
est,«propter  quem  omnia,et  per  quem  omnia,  qui 
multos  filios  in  illam  gloriam  adducere  veniebat 
(Hebr.  n).  »  Ut  sicut  in  ccelo  st?llse  innumerabiles 
sunt,  si  essent  splendidi  et  incommutabiles  per 
ipsum,  atque  incompleretur  quod  fidelis  et  verax 
promisit,  sic  erit  semen  tuum.  Becte  igitur  non 
qualecunque  signura,  sed  novum  sidus  cceli  dede- 
runt,  videlicet  propter  ejusmodi  promissum,  quo- 
dammododicentes  nobis:Laudateetcongratulamini 
quia  foedus,  quod  pepigit  Deus  cum  Abraham,non 
fecilirritum  (Gen.  xvn)  ;  implevit  quod  promisit  : 
«  Suspice  stellas,  sic  erit  semen  tuum  (Gen.  xv).  » 
Hoc  angeli  scientes,  eadem  nocteprimiglorificave- 
runt  eum,quorum  grandis  exercitus,  et  magnafuit 
multitudolaudantium  etdicentium  :  Gloria  in  al- 
tissimis  Deo  (Luc.  n),  »  qui  etiam  congratulantes 
nobis,  subjunxerunt:  «  Et  in  terra  pax  hominibus 
bonaevoluntatis  (ibid.).»  Illud  quoque  ad  rem  per- 
tinuit;quod  evangelista  cum  dixisset  :  «  Cum  ergo 
natus  esset  Jesus  in  Bethlehem  Judae,»statim  et  lo- 
cum  nativitatis  et  tempus  expressit  dicendo  «  in 
Bethlehem  Judae.in  diebus  Herodis.»Quam  ad  rem 
hoc  pertinuit?Nimirum  ad  veritatem  ejusdemDei, 
qui  pereos  patriarchae  Jacob,taliterpraelocutusest: 


ut  et  auferrel  sceptrum  et  ducem  de  Juda  dando 
regnum  Judceoe  Herodi  alienigenae,  Antonio  suffra- 
gante,unde  et  hic  dicitur,«in  diebus  Herodisregis, 
et  edictum  proponeret,«ut  describeretur  universus 
orbis  (Luc.  n)  :  »  quoe  causa  effecit  ut  ascenderet 
•'Josepb  cumMariadesponsatasibiuxorepraegnante, 
in  Bethlehem  civitatem  David  eo  quod  esset  de  fa- 
milia  et  domo  David(!7>irf.).»  Sic  miro  modo  famu- 
lalum  est  nativitati  Jesu  Chrisli  etpropheticae vcri- 
tati,tam  Romanum  imperium  nesciens,  quam  coc- 
lum  inanimatum  sentiens;Romanum,  inquam.im- 
perium,  tale  edictum  proponendo,  coelum  autem, 
tale  signum,id  est  novam  stellam  proferendo.Unde 
proplieticum  illud  impletum  est:«Orietur  stella  ex 
Jacob,  et  exsurget  homo  de  Israel  (Num.  xxiv).  » 
Locum  ipsum  magi,licet  divinitus  inspirati.nescie- 
runt  ;  quippe  qui  non  in  Belhleem,  sed  primum 
Hierosolymam  venerunt  dicentes:«Ubi  est  qui  na- 
tus  est  rex  Judaeorum?  »Magis  in  sublimi  quam  in 
humili  loco,  magis  in  regia  civitate  quam  in  vico 
mediocri.magis  in  turba  divitum  quam  in  sileutio 
pauperum  nasci  posse  et  quaerendum  esse  putave- 
runt  regem  Judaeorumjitaque  Hierosolymam  vene- 
runt,sed  hoc  taleerat.ac  siparvum  non  attendenles 
virgultum,  ad  excelsa  suspicerent  ligna  silvarum. 
Dixerat  aulem  Spiritus  sanctus  per  prophetam  : 
ct  Excelsi  statura  succidetur,  et  sublimes  humilia- 
buntur,et  subvertentur  condensa  saltus  ejusferro, 
ct  Libanus  cum  excelsis  cadet.Et  egredietur  virgi 
de  radice  Jesse.et  flos  deradiceejus  ascendet(/sa!. 


«  Non  auferetur  sceptrum  de  Juda,etduxde  femore  "  x),  »  etcaetera.Et  est  sensus  :  lnter  superboserunt 


ejus,donec  veniat  qui  mittendus  est  (Gen.xux)  :  » 
quique  sicut  Abrahas,  ita  et  Bethlehemitas  David 
promisit  atque  juravit,hunc  Jesum  Christumdese- 
mine  ejus  na9ci.Nonante  debebat  auferri  sceptrurn 
et  dux  de  Juda,  donec  iste  venirel,  alioquin  fidelis 
et  verax  non  appareret  Deus,  qui  in  palriarchis  et 
prophetis  locutus  est,  quique  in  patriarcha  memo- 
rato  tempus  fere  praefinivit,  et  in  propheta,videlicet 
Michea,  locum  praesignavit :  «  Et  tu.inquit,  Bethle- 
hem  terra  Juda,nequaquam  minimaes  in  principi- 
bus  Juda :  ex  te  enim  exiet  dux  qui  regat  populum 
meum  Israel  (Mich.  v).  »  Nonne  sceptrum  ablatum 


jurgia,  contrasemetipsosdimicabuntetcadenl:quod 
tuncmaxime  factumest,quandoHerodeshomicidia, 
imo  et  parricidaad  omnem  Davidicsestirpisodorem 
soeviens  etcontra  omneregium  genusdenlibus  stri- 
dens,nec  uxori  pepercit,nec  socero,qui  erant  regii 
generis,  et  proprios  quoque  filio9  crudeliter  morte 
damnavit.  Vane  furebat,  576  fruslra  insaniebat 
diabolu9  in  illa  sua  securi,in  qua  secabal;quia  non 
de  excelsis  cedris,  aut  robustis  quercubus,  sed  de 
gracili  virga,  qua;  inter  arbusta  latebat,  flos  erat 
a9censurus,  id  est  non  desuperbis  etpurpu^atisdi- 
vitibus,  sed  de  humili  virgine,  qualis  in  plebe  vix 


1337 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


1338 


cognosci  posset,  Christus  eral  nasciturus.  Hoc  illi, 
videlicet  raagi,  nescierunt,  etquidem  poterat  facere 
Deus  in  primis,  quod  fecit  postmodum,  ut  scilicet 
venientes  illos  ab  Oriente,  continuo  «  stella  quam 
viderant,  antecederet,  usque  dum  veniens  staret 
supra  ubi  eral  puer  ;  sed  dilalio  haec  utilis  erat,  ut 
interim  qui  de  ccelo  acceperant  signum,  audirent  de 
Scriptura  testimonii  firmamentum,quod  aeque  nunc 
prodest  nobis,  propter  quos  est  scriptum,  ut  pro- 
fuit  illis,  propter  quos  tunc  fuit  recitaturn.  Quid 
tandem  de  muneribus  dicendum,  qua3  illi  obtule- 
runt?  Auditum  et  celebre  factum  est  in  univerBO 
orbe  gaudium  ipsorum.  Quia  videntes  stellam  ante- 
cedentem  se,  quam  viderant  in  Oriente,  et  stantem 
«  supra  domum  ubi  erat  puer,  gavisi  sunt  gaudio 
magno  valde  ;  etintrantes  domum,  invenerunt  pue- 
rum  cum  Maria  matre  ejus,  et  procidentes  adorave- 
runt  eum;  et  apertis  thesauris  suis,  obtulerunt  ei 
munera,  aurum,  thus  et  myrrham.  »  Vere  ccelitus 
inspirati,  vere  ccelesti  ministerio  docti,  veramqueet 
ccelestem  habentes  materiam  gaudendi.  Quid,  in- 
quam,  hic  dicendum,  nisi  quia  prophetae  ipsi  et 
prophetica  ipsorum  munera  fuerunt?  Veritatem  et 
mansuetudinem  et  gloriam  et  honorem  protestati 
sunt,  veritatem  assumptas  carnis,  mansuetudinem, 
id  est  humilitatem  passionis,  gloriam  regni,  etho- 
norem  divinitalis,  unius  ejusdemque  Jesu  Christi. 
«  Quatuor  facies  uni  erant,  ait  propheta,  facies  ho- 
minis,  facie9  leonis,  facies  vituli,  et  facies  aquilas 
volantis  (Eiech.  x).  »  Quatuor  istas  facies  quatuor 
constat  esse  sacramenta,  quae  nescire  nonhcetho- 
mini  Christianae  ;professionis,  scilicet  Incarnatio- 
nem,  passionem,  resurrecliouem  atqueascensionem 
ejusdem  Jesu  Christi,  quarum  circa  inspectionem 
facierum  tota  versatur  intentio  praesenlisopusculi. 
Faciem  unam  ex  his,  videlicet  faciem  hominisprre- 
sentem  invenerunt,  quam  et  procidentes  adorave- 
runt,  caeteras  mysticis  muneribus  mirabiliter  prae- 
signaverunt.  Myrrha  faciem  viluli,id  estsacramen- 
tum  passionis,  quaipsesacrilicandusatquemistura 
myrrhae  et  aloes  condiendum  erat  insepulturacor- 
pus  ejus.  Aurum  faciem  leonis,  id  est  gloriam  re- 
surrectionis  per  quam  caro,  quam  exnobismorta- 
lem  susceperal,tantummeliorataest,quantoaurum 
pulvere  seu  limo  terrae  pulchrius  atque  pretiosius 
est.  Thure  faciem  aquilae  volantis,  idestsublimita- 
lem  ascensionis,  etconfessionemaddextramPatris, 
ex  qua  dato  hominibus  Spiritu  sancto  cognitusest 
quod  Deus  sit  idem  Filius  Dei,  cui  sacrificium  in- 
censi  legitimum  jure  debeat  offerri,  aeque  utPatri, 
et  sancto  Spirilui.  Et  ejusmodi  myrrham  tota  qui- 
dem  illi  offert  sancta  Ecclesia,  dum  credensetcon- 
fitens,  quod  vere  passus  mortuis  et  sepultus  fueril, 
vitiorum  insemala  proptereummortificat,  maxime 
autem  exercitus  martyrum.quigustu  mortisamaro 
passioni  ejus  communicaverunt.  Item  thusejusmo- 
di,  tota  quidem  illi  offerl  Ecclesia  credens  etconfi- 
tens,  quia  vere  Deus  est,  et  «  omnis  in  eo  pleni- 
tudo  divinitatis  corporaliter  inhabitat  (Coloss.  n),» 


A  maxime  autem  sanctorum  ordo  sacerdotum,  qui 
propter  eum  coelibem  ducentes  vitam,  semper  altari 
praesto  sunt,  offerre  illi  incensum  digcum.et  omne 
sanctum  jugiter  exsequi  sacri  altaris  ejus  ministe- 
rium.  Itidem  aurum  ejusmodi  totaquidem  illi  offert 
Ecclesia,  credens  et  confitens,  quia  surrexitet  im- 
mortaliter  regnat  qui  mortalis  et  rnortuus  fuerat, 
maxime  autem  regum  et  principum  polentia,  divi- 
tumque  fidelium  opulentia,qui.ad  construendas  no- 
mini  ejus  ecclesias,  aurum  et  argentumillifideliter 
obtulerunt,  domumque  ejus,  «qui  cum  dives  esset, 
propter  nos  pauper  factus  est  (II  Cor.  vni),  »  largis 
donariis  ditaverunt,  juxta  illud  propheticum,  quod 
tam  secundum  littejam  quam  secundum  spiritum 
verissimum  est.  Et  vivet,  id  est  resurgel,  «  et  dabi- 

g  tur  ei  de  auro  Arabiae.  Reges  Tarsis  et  insulae  mu- 
nera  offerent,  reges  Arabum  etSabadona  adducent 
(Psal.  vn).  »  Recte  igitur  munera  haec  ore  sacro 
evangelislamagnificavit.etaicmagnificeenuntiavit, 
ut  diclurus,  «  obtulerunt  ei  munera,  »  praemitteret, 
«  et  apertis  thesauris  suis.  »  Nam  vere  tnesauri  fue- 
runt,etthesauri  merentur  appellari,  non  tam  sislar- 
tia  seu  lhecaequalescunque,quibusclausae  portari  po- 
terantspeciesejusmodi,quamcordaipsaofferentium, 
quorum  ex  abundantia  potuerunt  invisibili  Deo  in- 
visibiliter  proferri  causae  tam  sancta^,  quas  Ecclesia 
sancta  in  illis  speciebus  visibilibus  venerabiliter  in- 
telligit.  Nihilominus  et  gaudium  illorum  sic  magni- 
ficavit,utnon  contentusdixisse,  «  gavisi  suit  gau- 
dio  magno,  »  adderet,  «  valde,  »  quia  revera  gavi- 

r  sisunt,  «  gaudio  magno  gavisisunt,  »  et  gaudium 
eorumfuitin  Spiritu  sancto.qui  ct  judicantem  et 
exsultationemthesaurizavitsuper  eos,  quihus  nihil 
defuit  de  pleniludine  scientiae  vel  fidei,  qus  a  nobis 
exigilur  diutina  sanctarum  Scripturarum  lectione 
instructis,  quodcomprobaturexipsorum  muneribus 
bene  consideratis.  Et  vide  quanta  sil  distantia  in 
modis  discendi,  quantum  dislet  inter  eruditionem 
illius  qui  per  angelum  sive  per  hominem  et  illius 
qui  per  solam  Spiritussancli  revelationem  meretur 
erudiri. «  Pastores  » itaque  Judaei,  quippe  qui  «  in  re- 
gione  eadem  erant  vigilantes,et  custodientes  vigilias 
noctis  supra  gregem  suum  (Luc.  n),  »  non  per  homi- 
nem,  sed  (quod  majus  est)  per  angelum,  natum  sibi 
esse  Salvatorem  Christum  Dominum  didicerunt,  et 

j,  tamen  non  adeo  docti  sive  eruditi  fuerunt,  ut  pro- 
cidentes  adorarent,  aut  munera  offerrent,  sed  tan- 
tummodo  veneruntel«  cognoveruntde  verbo,quod 
diclum  erat  illis  de  puero  hoc,  et  reversi  sunt  glori- 
ficantes  et  laudantes  Deum  (ibid.).  »  Isti  primiti.-o 
gentium,  neque  per  hominem  docti,  neque  per  an- 
gelum,  sed  per  Spiritum  sanctum,  modo  de  quo  jam 
dictum  est,  laudem  perfecerunt,  et  tres  homines, 
tribus  partibus  orbis,  Asiae,  Europas  atque  Africae 
lidei  vel  confessionis  atque  adorationis  exemplar 
existere  meruerunt.  Interea  decet  reverenter  intue- 
ri,  quam  veraciler  sancta  Scriptura  dixerit  de  isto 
tali  filio  hominis  :  «  Minuisti  eum  paulo  minus  ab 
angelia  (Psal.  vm).  »  Denique  utfactus  erat  ex  mu- 


1339 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1340 


liere,  factusaub  lege  (Galut.  iu),  itaetfactua  eat  sub  A.  morat  dicens  :  «  Maria  autem  conservabat   omnia 


legibus  naturae,  sub  legibus  infantiae  nibil  pro  se- 
meptisovisibiliter  agena,nihil  hominibus  persemet- 
ipaum  loquens  patronos  babere  dignstus  angelos, 
qui  agerent  pro  puero,  loquerentur  pro  infantulo, 
ct  hoc  duntaiat  iD  somnis,  qui  non  praecellentior  eat 
modus  visionis.  Ante  et  postminorationemlalis  lilii, 
manifeste  visos  esseangeloslegimus  hominibus  ser- 
vis  et  ancillis  hujus  Domini  ;  interim  autem  dum 
minor  est,  non  manifeste,  sed  in  somnis  ubi  de- 
soenderat  in  ulerum  virginis,  «  angelus  Domini  in 
somnis  apparuit  Joseph,  dicens  :  Joseph,  fili,David 
noli  timere;  accipere  Mariam  conjugem  tuam;»  in 
somnis  nihilominuseidemB.  Joseph  :  cSurge,inquit, 
ctaocipe  puerum  et  matrem  ejus,  et  fuge  in.Egyp- 
tum.» — 0  In  somnis»  itidem» 


verba  haec  in  corde  suo  (Luc.  iv).  »  —  «  Tempus  ta- 
cendi,  ait  Salomon,  et  tempus  loquendi  (Eccle.m).  » 
Discretionem  ejusmodi  virgo  sapiens  etprudensnon 
ignoravit.  Indecollaudanseamsponsus,quod  utique 
fuil  illiDeus,  et  Pater  Domini  nostri  JeauChristi,cui 
concepitetpeperit,  dicit  inGanticis : «  Hortuaconclu- 
sus,  aorormeasponsa;  hortusoonclusus,  fonssigna- 
tus  (Cant.  iv).  »  Denique  boc  quidem  sponsus  Chri- 
stus  Dei  Filiua,  convenienterdicitsponsaesuae  Eccle- 
siae,sed  hoc  ipsum  non  minuscongruedicat  peraona 
Dei  Palris,  dilectae  sibi  beatae  Mariae,  atatim  aubjun- 
gens  :  «  Emissiones  tuse,paradisus  malorum  punico- 
rum,cum  pomorum  fructibus(ifri'c/.)  »Etiamhocprae- 

miserat  :  «  Favua  distillans  labia  tuasponsa,  mel  el 

l»  surgeetaccipe  puerum  D  ,  .  ,.  .       ,  ...  ,      n        ..    n.r      ,    _.   . 

&  ;    v  h  lac  sub  hngua  tuafioia.).  »  Quandiu  Filius  hominis 

et  matrein  ejus,  et  vade  ln  terram  Israel  ;  »  —  «  m 

somnis  »  rursus,  dum   timeret  in  Judaeam  ire,  eo 

quod  «  Archelaus   regnaret  pro  Herode  patre  suo, 

admonitus  secessit  in  partes  GalilaEoe.  »  Sic  et  magi 

isti  •   in  somnis   »   acceperunt  57  7    responsum, 


«  ne  redirent  ad  Herodem,  el  per  aliam  viain  reversi 
sunt  in  regionem  auam.  »  Ita  quasi  dedignen- 
tur  manifesie  loqui,  loquuntur  in  soinnis  san- 
cti  angeli  servis  Domini  sui  non  dedignantes, 
sed  pro  voluntate  ejusdem  Domini  sui  Scripturam 
veritatia  honorantes,  ut  seipsos  non  tantum 
servis  Domini  sui,  verum  eliam  ipso  Domino 
buo  sciant  et  recognoscant  esse  majores,  cujus 
videlicet   majoritatis    novisaimum  illic    fuit  judi- 


manere  debuit  minoralus  paulo  minus  ab  angelis, 
fere  tandiu  fuil  beate  Virgini  tempus  tacendi,  et 
tandiu  tacuit,  tandiu  in  silentio  fuit,  velut «  horlus 
conclusus.  »  —  «  Hortus,  inquam,  conclusus,  fons 
signatus,  «  quo  accedere,  cujussecretumaudirenul- 
lus  meretur  niai  cognilus,  nullua  cui  talis  hortus 
talisque  fons  clauauram  vel  signaculum  oria  sui 
aperire  indignum  arbitraretur,  ubi  autem  gloria  et 
honore  coronatus  est  Filius  hominis  resurgendo,et 
in  coelum  ascendendo,ubi  sedet  ad  dexteram  Patris, 
ex  tunc  eidem  beatai  Virgini  fuit  tempus  loquendi  et 
hocamicis,  id  est  aanctis  apostolia  et  talia  loquendi, 
qualia  priua  portare  non  potuissent,  quod  sciena  '• 
ipse  Filius  hominis,  dixerat  quodam  loco   :  «  Ad- 


cium  sive  testimonium,  ubi  eidem  Domino  in  pas 

sione  agonizanti  «  apparuit   angelus  de  cxlo  con-  C  huc  multa  habeo  vobis  dicere,  sed  non  poteslis 

fortans  eum  (Luc.  xxn).  »  Legiuius  quidem   ange 


los  ministrasse  illi,  cum  adhuc  essel  minorangelis, 
sicul  scriptum  est,  «  reliquit  eum  lentator  et  ac- 
cesserunt  angeli  et  ministrabant  ei  (Matth.  iv)  ;  » 
sed  illud  huic  sensui  non  valde  repugnat,  cum 
Ileliae  semel  et  iterum  angelus  eo  modo  ministrave- 
rit.  «  Projecerat  se  Helias  et  obdormierat  in  umbra 
juniperi,  el  ecce  angelus  Domini  tetigiteum,  et  dixit 
illi  :  Surge,comede.  Respexit  et  ecceadcaputsuum 
subcinericius  panis  et  vas  aquae.  Comedit  ergo  et 
bibit,  et  rursus  obdormivit.  Reversusque  est  ange- 
lus  Domini  secundo,  et  similiter  fecit  (III  Reg. 
xix).  «QuomodoHeliaeministravitangelus.ut  deinde 
jejunuret  quadraginta  diebus  et  quadraginta  nocti- 
bus,  quid  mirum  si  eodem  modo  ministraveruntan- 
geli  huio  Filio  hominiscum  jejunaaaet  quadraginta 
diebus  et  quadraginta  noctibus?  Haec  idcirco  dicta. 
sunt,  quia  valere  nobis  debent  ad  cognitionem  cm- 
lestis  discipliofe,  ad  veneralionem  magistri  hujus 
qui  dicit,  et  «  Discite  a  me  quia  mitis  sum  et  humi- 
lis  corde  (Matth.  xi);  »  qui,  sicut  natura  vel  hu- 
mana  conditione,  ita  et  ipso  usu  naturae  dignatus 
est  angelia  suis  minor  existere,  juxta  quod  ipse 
testificatus  est,  dicens  :  «  Quia  Filius  hominis  non 
venit  ministrari,  sed  ministrare  (Matth.  xx).  »  Quid 
porro  ipsa  mater?  Nunquid  non  sallem  ipsaloque- 
batur,  aut  loqui  poteral?  Imoipsum  vaidcillud  de- 
oebat,  quod  alius  evangelistasemel  et  secundo  me- 


porlare  modo  (Joan.  xvi).  »  Ubi  venit,  spiritus  ve- 
ritatis,  primus  quidem  et  princeps  ipse  illosomnem 
veritatem  docuit,  sed  et  ipsa  beata  Virgo  testimo- 
nium  suae  vocis  adhibuit,  et  taliter  locuta  est  auri- 
bus  fidelibus  ut  proinde  recte  dicat  dilectus  ejus 
Deus  :  «  Favue  distillans  labia  tua,  mel  et  lac  sub 
lingua  tua.  Emissiones  tuae  paradisus  malorum  pu- 
nicorum  cum  pomorum  fructibus,  cyprus  cumnar- 
do,  nardus  et  crocus,  fistulla  et  cinamomum,  cum 
universis  lignia  Libani,  myrrha  et  aloe  cum  omni- 
bus  primis  unguentis.  Fons  hortorum,  puteusaqua- 
rum  viventium,  quasfluunl  impetu  de  Libano  (Cant. 
iv).  »  Igitur  Dei  Filius,  homo  vel  Filius  hominis 
factus,  et  ita  paulo  minus  ab  angelis  imminutua 
D  (llebr.  n),  somniantibus  magis  et  beato  Joseph  nu- 
tritio  ejus,  vigilantibus  autem  angelia  in  cnstodia 
ejus,  Herodia  homicidae  malitiam  elusit,  «  et  in 
jEgyptum  Tugit,  eratque  ibi  usque  ad  obituni  Hero- 
dis.  »  Ut  quid  hoc  ?  «  Ut  adimpleretur,  ait  evange- 
lista,  quod  dictum  est  a  Domino  per  prophetam  di- 
centem  :  Ex  .Egypto  vocavi  tiliurn  meum  (Ose.  xi).  » 
Puta  dixisseillum,  ut  per  omnia  fratribus  assimila- 
relur,  juxta  quod  Apostolua  loquitur  :  «  Nusquam 
enim  angeloa  apprehendit.  »  Unde  debuit  per  omnia 
fratribus  assimilan,  ut  misericora  fieret  et  fidelis 
pontifex  ad  Deum,  ut  repropitiaret  delicta  populi. 
In  eo  enim  in  quo  passus  est  ipsa  tentatua,  potena 
est   eis   qui   tentantur,  auxiliari  (Hebr,  n).  »  Quis 


1341 


COMMENT.  IN  MATTH. 


LIB.  II. 


1342 


filiuB.quia  esl  de  cunctis  fratribus  ejus,quem  A  tus  est  quadraginta  diebus.  Itidem,  ille  popuh:s 


non  ex  .Egypto  vocaverit  Deus?Novit  sanctorum 
fides,et  inore  fidelisEcclesiasfrequentissimum  est, 
quia  cunctis  fiiiis  Dei  mundus  iste.in  quo  quandiu 
«  sumus  in  corpore,  ait  Aposlolus,  peregrinamur  a 
Deo  (11  Cor.  v).  »  /Egyptus  est,et  hoc  in  illa  parte 
mundi,  quae  vulgo  vocatur  .Egyptus.figuratum  est, 
qualiler  vocetDeusomnem  filium  ex  .Egypto  hujus 
mundi,  id  est  «  de  tenebris  in  admirabile  lumen 
suum  (I  Petr.  n),per  illud,  quod  sicut  sacra  narrat 
historia,  populum  illum,  qui  in  .Egypto  servivit 
carneo  Pharaoni,vocavit  Deus  exinde  tam  admira- 
biliordine  in  terram  promissionis  [Exod.  v).  Prae- 
ter  hanc  universalem  peregrinationem,  quam  uni- 
versi  peregrinamurin.Egypto  hujussoeculi.propler 


Israel  non  ante,  sed  postquam  tentationibus  excr- 
citatus  fuit,  terram  repromissionis  introivit,  iste 
puer  Israel,  non  ante,  sed  poslquam  tentationes 
superavit,  regnum  Dei  appropinquare  praedicavit 
[Matth.  iv),  »  et  «  ecce  regnum  Dei  intra  vos  est 
(Luc.  xvii),  »  inquit.  Itaque  assimilalus  erat  fratri- 
bus  illis,  id  estelectis  prioris  populi,  sed  necdum 
assimilationis  perfectio  vel  finis.  Ventnm  est  ad 
aliam  .Egyptum,  cujus  illaterra  .Egypti  fuil  exem- 
plum.  Quae  est  illa  ^Egyptus,  nisi  infernus  ?  lllic 
detinebatur  captivus  fratrum  ejus,  id  est  sanctorum 
populus,  quos  omnes  statim  transduxit  per  maro 
Rubrum,  id  est  per  sanguinis  et  aquae-  decurrentis 
ex  latere  suo  sacramenlum,  el  inimicos  eorum,  id 


prsvaricationem  Ads,  «  in  quo  omnespeccaveruut,  g  est  peccatum   eorum  operuit  mare  illud  et  usque 

ait  Apostolus  (Rom.  v),  »  hoc  illi  plus  hahueruut 

quod  in  illa  iEgypto  peregrinati  sunt,  et  carneo 

Pharaoni  in  luto  et  latere  servierunt  propter  pecca- 

tum  proprium,quiavendiderant  illuc  in  servum  Jo- 

seph  fratrem  suum  (Gen.  xxxvn).  Ergo  quia  debuit 

filius  isteunigenitusper  omnia  fralribusassimilari, 

excepta  duntaxat  participationepeccati,oportuit  il- 

lum  fugere.el  in  illa  iEgypto  peregrinari,  et  ita  in- 

cipiendo,  taliter  totum  peragere  cursum  vilse  praj- 

sentis  in  tentationibus  suis.ut  veram  in  semelipso 

praesentaretsimilitudinemutriusqueperegrinationis 

necnon  et  utriusque  vel  vocationis,  vel  reversionis 

fratrum  suorum,  qui  sunt  omnes  electi,  scilicet  et 

illius,quaet  illi  fiilii  Israel  in.Egypto  peregrinati.et 


unnc  operit  inimicos  nostros.qui  eodemSacramen- 
to  baptizati  sumus.  Nonne  ergo  per  omnia  fratribus 
assimilatus  est,  ut  dehuit,  ut  eos  assimilaret  sibi, 
qui  ad  fratres  suos  per  multas  tentationes  osque  ad 
infernum  descendit  ut  eos  faceretcohaeredes  etcom- 
participes  sui.  Eorum  omnium  qua»  pertulit,  prin- 
cipium  fuit  illud  quod  in  ^Egyptum  fugit,  et  idcirco 
competenter  evangelista  meminit  illius  testimonii, 
et  retulitad  eum  :  «  Utadimpleretur  inquiens,  quod 
dictum  est  a  Domino  per  Prophetam  dicentem  :  Ex 
/Egypto  vocavi  filium  meum.  »  Ad  summum  quo- 
niam  non  illic  ubi  narravit  dixisse  angelum  :  «  Sur- 
ge,  et  accipe  puerum  et  matrem  ejus  et  vade  in 
terram  Israel,  »  quod  et  facit  Joseph ;  sed  ubi  nar- 


exinde  vocati  sunt.et  hujus,qua  omnes  in  .Egypto  „  ravit,  «quia  consurgens,  accepit  puerum  et  matrem 
hujus  saeculi  peregrinamur,  et  hinc  quia  filiisunt,      ejus  nocte,  et  secessit  in  ^Egyptum,  »  illic  asaum- 

psit  hoc  testimonium  propheticum  :  «  Ex  .Egypto 
vocavifilium  meum.  »  Quid  si  ipsam  Judaeam  pro- 
pter  persecutiones  .Egyptias,  sive  ipsam  Hierusa- 


quotidie  vocantur.  Igitur  «  ut  adimpleretur,  ait, 
quod  dictum  est  a  Domino  perprophetam  dicentem  : 
Ex  .Egypto  vocavi  filium  meum  (Ose.  xi),  »  id  est 
ut  assimilaretur  per  omnia  fratribus  et  «  praeillo- 
rum  simililudine  per  omnia  tentaretur  absque  pec- 
cato  (Hebr.w),  »  quia  ad  veram  promissionis  terram 
vocati  vel  vocandi  snnt,oportuit  illum  in  /Egyptum 
fugere,  et  illic  peregrinari,  peccatum  necoriginale 
habentem,  propter  quod  exsul  in  hoc  mundo  esse 
deberet,  ut  sumus  nos  omnes,  nec  actuale,propter 
quod  in  illa.Egypto  peregrinatur,  ut  peregrinatus 
est  propter  domesticum,  de  quo  jam  dictum  est, 
peccatum  populus  ille,  dequo  ipse  secundum  car- 
nem  natus  est,  ubi  servivit  exsul  ille,  qui  post  eam 


lem  appellari  voluitiEgyptum  ?  Scriptum  est  enim 
in  Apocalypsi :  «  Et  corpora  eorum  ponent  in  platea 
civitatis  magnas,  quae  vocatur  spiritualiler  Sodoma 
et  ..Egyptus,  ubi  et  Dominus  eorum  crucifixus  est 
(Apoc.  xi).  »  Et  ad  ipsam  Hierusalem  loquitur  Do- 
minus  per  prophetam  :  Et  nunc  quid  tibi  vis  in  via 
.Egypti,  ut  bibas  aquam  turbidam  ?  »  (Jer.  n.)  Plura 
sunt  exempla  hujusmodi,  quam  ut  praesenti  loco 
possintcuneta  conscribi,  per  quae  comprobari  queat 
illa  terrena  Hierusalem,  et  Sodoma,  et  /Egyptus,  et 
populus  Judaicus  jure  et  .Egyptus,  et  Chacanaeus, 


quae  ad  Abraham  facta  est,  promissionem  primus  "  sive  Cethaeus  m.igis  quara  Israel  fuerit  appellatus. 


persecutionem  portulit,  scilicet  Joseph  et  deinde 
Jaoob,  et  omnis  domus  ejus  intravit,  illic  exsu- 
lando,  iste  passionum  vel  578  tentationum  sua- 
rum  initium  sumpsit.  Ille  populus  Israel  ex  illa 
^Egypto  vocatus,  mare  transivit,  et  deinde  in  de- 
serlo  quadraginta  annis  tentatus  est,  quia  Domi- 
num  tantavit.Iste  puer  Israel.sicut  propheta  dixit: 
«  Quia  puei  Israel  est,  et  ego  dilexi  eum.vocans  ex 
.Egyplo  postmodura,  qu.ili  oportuit  modo  mare 
transivit  (Ose.  xi),  »  id  est  baptizatus  est  in  bapti- 
smo  Joannis,  6tatimque  ductus  est  in  desertum  a 
spiritu,  non  quadraginta  annis  tentavit,sed  tenta- 


Quare  autem  loco  prassenti  Judaeam  sive  tlierusalem 
illam  magis  .Egyptum,  quam  Sodomam  sive  Cha- 
naanplaceat  appellari  ?  videlicet  proptersimilitudi- 
nem  praesentis  peccati,  quia  «  turbatus  est  Herodes, 
et  omnis  Hierosolyma  cum  illo,  »  quoniam  au- 
dierat  in  Belhlehem  natum  esse  regem  Judajorum. 
«  Et  mittens,  occidil  omnes  pueros  qui  erant  in 
ea,  et  in  omnibus  finibus  ejus.  »  Nonne  hoc  simile 
est  illi,  quod  praecepit  obsletricibus  .Egypti,  di- 
cens  :  «  Quando  obstetricabitis  Hebraeas;  et  partus 
tempus  advenerit,  si  masculus  fuerit,  interficite  il" 
lum,  si  femina,  reservate  (Exod.  i).  »  Itemque  po- 


1343 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1344 


pulo  suo  :  «  Quidquid  maeculini  sexus  natum  fue-  A.  chel.  Ilaque  et  mater  Ecclesia  sive  omnis  anima, 


rit,  in  flumen  projicite,  quiilquid  feminei,  reserva- 
te?  »  (Exod.  i.)  Nimirum  et  hic  in  Herode,  et  illic  in 
Pharaone  unus  erat  diaholus,  iu  utroque  unus  idem- 
que  bacchabatur  malignitatis  spiritus.  lllic  idcirco 
nccari  volens  omnes  masculos,  ut  non  essct  semen, 
undesecundum  promissionem.quasad  Abrahamdic- 
ta  fuerat,  Christusnasceretur,  hicautemidcircopue- 
rosomnesoccidereproperans  in  Bethlehem,  etin  om- 
nibusfinibus  ejus,  ul  dum  omnes  occiderentur,  non 
evaderet  ille  qui  solus  timebatur.  Igitur  non  absur- 
dum,  imo  rationabile  est  et  verum,  si  dicas,  tunc  ex 
/Egypto  vocalum  esse  filium  istum,  quando  fugit 
Joseph  pueFum  deferens  ad  illam,  quam  Scripturae 
auctoritas  spiritualiter  etSodomam  vocat,  el  /Egy- 
ptum,  elidcirco  evangelistam  recte  non  tunc,  quan- 
dn  reversus  est  in  terram  Israel,  sed  tunc  quando 
seoessit  in  yEgyptum,  dixisse  adimpletum  hoc  pro- 
phelicum,  «  ex  /Egypto  vocavitfilium  meum,  »  utsit 
sansus  :  De  manu  Herodis  eripuieum,  et  de  manu 
ornnium  qui  quaerebant  animam   ejus,   qui  vere 
/Egyptii  fuerunt.  Difficile  et  nimis  longum  est,  ea 
qua;  sequuntur  hoc  dictum  :  «  Etex  .Egypto  vocavi 
(ilium  meum,  »  discutere  et  tractare,  ut  manifeste 
constet,  quod  pertineant  ad  tempus  et  rem  pro  qua 
sumptum  est  ad  testimonium  veritatis  evangelicae. 
Proin.de  his  omissis,  videndum  est  et  illud  quod 
deinde  subjungit:  «  Tunc,  inquit,  adimpletum  est 
quod  dictumost  per  Jeremiam  prophetam,  dicen- 
tem  :  Vox  in  Ramaaudita  est,  ploratus  et  ululatus 
multus,  Rachel  plorans  lilios  suos,  et  noluit  con- 
solari,  quia  non  sunt.  »  Hoc  taliter  apud  Hieremiam 
scriptum  est :  «  Haec  dicit  Dominus  :  Vox  in  excelso 
audila  est  lanientationie,  fletus  et  luctus  Rachel  plo- 
rantis  filios  suos,  et  nolentis   consolari,  quia  non 
sunt  {Jer.  xxxi).  »  Paucisqueinterpositis,  quae  per- 
tinent  ad  consolationem  lamentantis  sive  plorantis, 
causam  illam  satis  evidenler  dicit,  propter  quam 
pueros  juxta  veritatem  Evangelii  funestus  Herodes 
occidil.  «  Quia  creabit  Dominus  novum  super  ter- 
ram,  femina  circumdabit  virum  (ibid.),  »  id  est  non 
deforis  semen  admittet,  sed  inlusde  Spiritu  sancto 
concipiet  et  pariet  filium.   Nunquid  vero  propter 
istumquemfeminacircumdeditviruir.,propteristum 
qui  de  Virgine  natus  est  regem  Judaeorum,  soli  in- 
fantrs  illi  in  Bethlehem  et  in  omnibus  finibus  eius 
occisi  ?   imo    innuinera  in   orbe   terrarum  millia  u 
martyrum,  sedilli  primitia;  fuerunt  quos  omnes  Ra- 
chel,  id  est  mater  Ecclesia  nunc  usque  deflet,  et 
non  vult  consolari,  quia  non  sunt,  donec  resurgant 
et  immortaliter  cum  illo  vivant  qui  esl,  quemadmo- 
dum  dicit :  «  Ego  sum  qui  sunt  (Exod.  m).  »  Quare 
autem  lalis  mater,   scilicet  Ecclesia,  prsesenti  loco 
nominari  debuit  Rachel?  Videlicet  quiamaterillius, 
qui  primus  a  tempore  promissionis  persecutionem 
propter  justitiam  passus  est.  «  In  servum   quippe 
venuudatus  est  Joseph,  humiliaverunt  in  corapedi- 
bus  pedes  ejus,   ferrum  pertransivit  anirnam  ejus 
(P>.al.  civ) ;  »  mater,  inquam,  illius  dicta  est  Ra- 


quscunque  Christiano  persecutionem  propter  justi- 
tiam  patienti  compatitur,  recle  apud  prophetam 
istum  dicitur  Rachel,  et  omnis  ille,  quicunque  per- 
secutionem  propterjustitiam  patitur,rectenihilorai- 
nus  apud  alium  prophetam,  videlicel  Amos  dicitur 
Joseph :  «  Sicut  David,  inquit,  putaverunt  se  habere 
vasa  cantici  bibentes  in  phialis  vinum,  et  optimo 
unguento  delihuti,  et  nihil  patiebantur  super  contri- 
tione  Joseph  (Amos.  vi).  »  Non  dixit,  nihil  patieban- 
tur  super  contritione  fratris,  sed  positus  est  pro 
fratre  «  Joseph,  »  ut  quilibet  fratersive  matris  Ec- 
clesiae  filius,  proprio  sigmficaretur  ejus  nomine,  cu- 
jus  ex  fratribus  fama  praeclara  est,  vel  in  malis  quae 
pendit,vel  in  bonisquae  rependit.  Ethocmiro  decore 

B  dixit,  videlicet  quia,  supra  dictum  est,  primus  isle 
a  tempore  promissionis  contritionem,  id  est  persecu- 
tionem579  propter  justitiam  passu9  est  (Matth.v), 
ita  ut  «  ferrura  animam  ejus  pertransiret  (Psal. 
civ).  .)  Porro,  ista  materqualiter  et  ploret,  et  con- 
solari  nolit,  melius  sentiri  potest  per  experimentum 
quam  per  solum  lectionis  auditum.  Qui  enim  ? 
Nonne  ploratus  ejusmodi  dulcior  estomni  consola- 
tione  prasentis  saeculi  ?  Dicit  namque  ille,  quisquis 
est,  qui  ploratum  huuc,  quam  sit  dulcis,  expertus 
est :  «  Fuerunt  mihi  lacrymae  meae  panes  dies  ac 
nocle,  dum  dicitur  mihi  quotidie  ubi  est  Deus  tuus 
(Psal.  xli).  »  Sed  dicit  aliquis  :  Si  bonum  est  malri 
huic  filios  suos  plorare,  si  oplimum  est  consolari 
nolle  sive  consolationem  renuere,  quomodo  ploranti 

p  Dominus  ibidem  apud  eumdem  prophetam  verba 
consolationis  ingerit,  et  eam  a  ploratu  compescit? 
Ubi  enim  dixit:  «  Voxinexcelso  audita  est  lamen- 
tationis,  fletus  etluctus  Rachel  plorantis  illios  suos, 
et  nolentis  consolari  super  eis,  quiu  non  sunt  (Jer. 
xxxi),  »  continuo  sequitur  :  «  Haec  dicit  Dominus  : 
Quiescatvox  tua  a  ploratu,  etoculi  tui  a  lacrymis, 
quia  est  merces  operi  tuo,  ait  Dominus,  et  rever- 
tentur  a  terra  inimici  tui,  et  est  spes  novissimis 
tuis,  ait  Dominus,  et  revertenlur  filii  tui  ad  terminos 
suos  (ibid.).  »  Quomodo  et  Dominus  eam  consola- 
tur,  et  ipsa  consolari  non  vult  ?Si  bonus,  ut  jam  di- 
ctum  est,  illius  est  ploratus,  quomodo  dicitur  ei  : 
«  Quiescat  vox  tua  ploratu  ?  »  Ad  haac  inquam  : 
Non  unus,  idemque  est  ploratus  ille,  cujus  vox  in 
excelso  audita  est,  et  ille,  cujus  vocem  Deus  audire 
non  vult,  dicens  :  «  Quiescat  vox  tua  a  ploratu.  » 
Ploratus  namque  alius  est  veniens  ex  spiritu  Dei,  et 
alius  veniens  ex  spiritu  hujus  saeculi.  Hinc  Aposto- 
lus  :  «Quaeenimsecundum  Deum  tristitia  e3t,  poeni- 
tentiam  in  saluiem  slabilem  operalur,  sasculi  autem 
tristitia  mortem  operatur  (II  Cor.  vn).  »  Non  mul- 
tis  opus  est  jnamqualemploratuminterdicat  Domi- 
nus,  dicens  :  «  Quiescat  vox  tua  a  ploratu,  etoculi 
tui  a  lacrymis,  » ipse  in  eo  de  Apostolo  determinat 
cumdicit:  «  Nolumus  vos  ignorare  de  dormienti- 
bus,  ut  non  contristemini,  Bicut  et  caeteri,  qui  spem 
non  habent  (1  Thess.  iv).  »  Denique  et  quod  hic  sub- 
junxit  consolando,  «  quiaest  spes  novissimis  tuis, 


1345 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB  II. 


1346 


etrevertenturfilii  adterminos  suos,  »idem  est  quod  A  phetissive  prophetiisreservatumaccipimus:  «  Bene- 


ibidem  subjungit  Apostolus  :  &  Si  enim  credimus, 
quod  Jesusraortuusest  et  resurrexit.ita  et  Deus  eos, 
qui  dormierunt  per  Jesum  adducet  cum  eo  (I  Thess. 
iv),etCffiterausqueadid:«ltaqueconsolaminiinvicem 
in  verbis  istis  (ibid.).  »  Ploratum  alium,  ploratum 
sive  luctum  tristitis,  qus  est  secundum  Deum,  non 
solum  non  inlerdicit,  verum  etiam  beatificat  idem 
Domiaus:  «  Beati,  inquiens,  qui  lugent,  quoniam 
ipsi  consolabuntur  (Malih.  v). » Igitur  et  laudabiliter 
plorat,  et  laudabiliter  consolationem  renuit  Rachel, 
etcur  ita  faciat  causam  rationabiliter  habet,videli- 
cet  (i  quia  non  sunt,  »  id  est  quia  nondurn  ad  im- 
mutabilitatemfilii  ejus  pervenerunt.de  quavidelicet 
immutabilitate  inpsalmodictum  est ;  «  Hierusalem 
quai  ffldificatur  ut  civitas,  cujus  participatio  ejus  in 
idipsum  (Psal.  cxxi).  »  Quamvis  in  ccelo  sint  animae 
sanctorum,  nondum  est  illis  idipsum,  quia  videlicet 
adhuc  in  pulvere  dormiunt  corpora  ipsorum  (Job 
xxi),  adhuc  in  hoc  saaculo  peregrinatur  pars  ipso- 
rum,  adhuc  nascituri  sunt,  quia  pertineant  ad  nu- 
merum  ipsorum.  Quando,  sicut  in  propheta  Domi- 
nus  dicit,  »  filii,  quos  ^loratRachel,  revertenturad 
terminos  suos,  »  id  est  quando  Deus,  sicuti  ipse  in 
Apostolo  loquitur,  eos  0  qui  dormierunt  per  Jesum, 
adducet   cum  eo  (J  Tkess.  iv),  »  tunc  erit  idipsum, 
tunc  consolabiturmater  super  filiis.quia  sun!,  quia 
«  tunc  videbunt  sicuti  est  (I  Joan.  1),  »  eum  qui  di- 
cit :  «  Ego  sum  qui  sum  (Exod.  11).  »  —  «  Defuncto 
autem  Herode,    ecce  angelus   Domini  apparuit  in 
somnis  Joseph,  »  et  caetera  usque  ad  id,  «  et  admo- 
nitus  in  somnis  secessit  in  partes  Galilaea?.  Et  ve- 
niens  habitavit  in  civitate  quae  vocatur  Nazareth,  ut 
adimpleretur  quod  dictum  est  per  prophetas  :  Quo- 
niam  Nazaraeus  vocabitur.  »  Cum  caatera  satis  per 
se  clareant,  illud  solum  quaestioneindiget,  curcum 
dixisset,  «  et  habitavit  in  civitate,  quasvocatur  Na- 
zareth,  »  causam  hanc  subjunxit:  «  Ut  adimplere- 
turquod  dictum  est  per  prophetas  :  Quoniam  Naza- 
roeus  vocabitur.  »  Quid  enira  ?  Nisi  habitasset  vel 
nutritus  fuisset  in  civitate  quae  vocatur  Nazareth, 
nonesseNazaraeus,id  est  Deo  consecralus  ?  Ad  haec, 
inquam:  Esset  quidem,  esset  plane  Nazarsus,  hoc 
est  consecralus  sive  Nazaraeus,  id  est  sanctus,  sed 
non  itavocaretur.  Oportebatautem  illum  ita  vocari, 
quoniam  itaperprophetasSpiritus  sanctus  procnun- 
tiavit  quod  sanctus  imo  et  Sanctus  sanctorum  ipse 
sit.  Exempli  gratia  :  «  Va;,  iuquit  Isaias,  genti  pec- 
catrici,  populo  gravi  iniquitate,  semini  nequam,  fi- 
liis  sceleratis.  Dereliquerunt  Dominum,blasphema- 
verunt  Sanctura  lsrael,  abalienati  retrorsum  (Isai. 
1).  •  Item  :  «  Ipsi  autem  ad  iracundiam  provocave- 
runt  et  alflixerunt  Spiritum  sancti  ejus (Ijaz.  lxiii).» 
Et  ad  Dauiel  angelus  loquitur:  «  Ut  con3ummetur 
praevaricatio,  et  finem  accipiat  peccatum,  et  delea- 
tur  iniquitas,   et  adducatur  justitia  sempiterna,  et 
impleaturvisioet  prophetia,  etungaturSanclussan- 
ctorum  (Dan.  iv).  »  Ipsum  quoque  verbum  Hebrai- 
cumN  azaraeus,  quod  hic  evangelista  posuit,  de  pro- 


B 


dictiones  patris  tui  confortatae  sunt,  ait  prophetaet 
patriarcha  Jacob,  benedictionibus  patrum  ejus,  do- 
donec  venerit  desiderium  collium  aeternorum  (Gen.) 
xlix),  »  quodsine  dubio  Cbristus  est,  desiderium 
angelorum  ^I   Petr.  1),  et   sanclorum  omnium,  in 
eum  prospicere  desiderantium,  cujus  typum  gesse- 
ratille  Joseph  in  eo,  quod  «  in  servum  venundatus 
(Psal .  civ),»  et  postcarcerisangustias  Dominussive 
princeps   terrae  .Egypti  factus  est.  Statimque  sub- 
jungit  :  «  Fiant  in  capite  Joseph,  et  in  vertice  Naza- 
raei  inter  fratres  suos  (Gen.   xli,  xlix).  h  Possumus 
et  hoc  dicere,  quod  juxta  veritatem  Hebraicam  in 
Isaia  scriptum   sit  :  «  Exibil  virga  de  radice  Jcsse, 
et  Nazaraeus  de  radice  ejusascendet  (Isai.  1).  »  Mo- 
ses  quoque  cum  legem    Nazarei  scribit,  dicens  in- 
ter  caetera  :  «  tunc  radet  Nazarseus  ante  ostium  ta- 
bernaculi   fcederis    caesariem    consecrationis  suae 
(iVam.  vi),  »    et  subinde  :  «  Post  haec  potest  bibere 
Nazaraeus  vinum   (ibid.),  »  et   caHera  quc,  nisi  in 
Christum  tendii  ?Alioqui  nisicunctaquaeibi  dicun- 
tur.efferridebeant  secundum  spiritum  vivificantem 
ad  spiritualia  sacramenta  hujus  vere  consecrati,  et 
veresancti,quaeutilitasinlitterahujusmodi?0porle- 
bat,inquam,utjamdictumest,illum  ita  vocari.quo- 
niara  ita  Spiritus  sanctus  per  prophetasproenuntia- 
vit.  Et  quare  hoc  praenuntiavit  ?  Videlicet  quia  ne- 
cessarium  est  ad  aeternam  salutem  omni  credenti 
scireet  confiteri  quod  solus  iste  sanctus  sit,  quod 
peccatura  non  fecerit,  nec  inventus  sit  dolus  in  ore 
ej us  (Isai.   lui),   et  ita  sanctus,   ita  siue  peccalo  (I 
1'etr.  11),  ut  etiam  tollat  et   tollere  possit  peccata 
mundi :  Igitur  ul  materia  daretur  tanti  nominis,  ut 
quod  erat  hoc  diceretur,  scilicet  Nazareeussive  Na- 
zarenus,  id  est  consecratus  sive  sanctus,  digne  fa- 
ctum  quod  «  admonitus  in  somnis  Joseph  fecisselin 
partes  Galilaeae,  et  habitavit  in  civitate,  quae  vocatur 
Nazareth.  »  Hinc  namque  occasione  accepta,  imo 
agente  Spiriiu  Dei,  qui   etiam  malis  bene  novit  uti, 
Pilatus  famosum  et  praclarum  illum  litulum,  He- 
braice,  Greece  etLaline  super  crucemejus  scripsit  : 
«  Jesus  Nazarenus  Rex  Judaeorum  (Joan.  xrx).  »  Hu- 
jus  tituli  non  parva  Spiritui  sancto  cura  vel  provi- 
dentiafuit,  ne  corrumperetur  a  pontificibus  Judaeo- 
rum,  dicentibus  ad  Pilatum  :    «  Noli  scribere,  Rex 
Judaeorum  ;  sed  quia  ipsedixit:    Rex  sum  Judaeo- 
rum  (ibid.).  »  Quis  enim  nisi  spiritus  Dei,  maligni 
illius  580  animam  stare  fecit,  ut  responderel  eis  : 
0  Quod  scripsi,  scripsi  ?  (ibid.)  »  ibi  namque  servus 
maluspropheticisquorumdam  psalmorum  beneser- 
vivit  litulis,scilicet  quinquagesimi  quinti.quinqua- 
gesimisexti,quinquagesimiseptimi,  quinquagesimi 
octavi  et   quinquagesimi  noni,   qui  videlicet  tituii 
fere  omnino  homini  sunt.  In  finem  ne  corrumpas, 
ipsi  David  in  tituli  inscriptione.  Nomen  Nazareni  in 
illo  titulo  et  si  caeteri  evangelistas  praeterierunt,  at 
Joannesaquilinopervidens  oculo,quodmultum  per- 
tineretad  nomen  crucifixi,  ut  vere  Salvatoris  iquod 
est  Jesus)  et  ut  vere  regis,  quodei  procrimine  as- 


1347 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1348 


cribeb.,  1  .  :.  i  et  vere  sancti,  quod  esl  Nazaremus,  A.  late,  quique  ob  hoe  dictus  eat  Zorobabel,  quia  na- 


non  praeterivit,  toturaque  nobis  perscripsit  titulum, 
«  Jesus  Nazarenus  rex  Judaeorum  (ibid.).  »  Ad  sum- 
mum  memoriler  illud  tenendum  qnod  evangelista, 
cum  dixisset,  »  habitavit  iacivitateNazareth,  »  non 
ita  causam  apposuit.ut  diceret,  «  ut  adimpleretur, 
quod  dictumest  per  prophetas,  quoniam  Nazaraeus 
erit,  »  sed  «  quoniam  Nazaraaus  vocabitur.  »  Siqui- 
dem  noninde  sanctus  eral,  velest,  quia«  habitavit 
in  Nazareth,  »  imo  quia  de  Spiritu  sancto  conceptus 
est,  sed  hoc  effecit  inhabitatio  civitatis  illius,  qui 
competenier  secundumsanctimoniamsuam  vocatur 
Nazaraeus,  sive  Nazarenus,  el  sic  eum  vocat  omois 
lingua  Hebraeorum,  Graecorum  atque  Latinorum, 
nec  solummodo  hominum,  verum  etiam  angelorum 


tus  est  iu  Babylone,  de  Judasa  non  erit,  nequealii 
quicunque  natisunt  illic  per6epluaginta  annosca- 
ptivitatis.Haec  adversus  improbitatem  illorum,  qui 
quasi  aedificantes  lapidem  hunc  reprobaveruut, 
unde  et  de  peccato  suo  inexcusabiles  sunt,  quiasi 
voluissent,  cito  scire  potuissent  quod  nos  junior,.'s 
scimus  et  praedicamus,  quia  quamvis  in  Nazaretli 
nutritus  luerit,  nibilominus  de  Bethlebem  castello 
venit,  ubi  erat  David,  nec  quomodocunque  venit 
sed  ibi  natusfuit.  Propheticis  libenter  immoramur 
lestimoniis,  quoniam  illa  sunt  quae  maxime  operan- 
lur  ad  clarificationem  Filii  hominis,  cujus  glonam 
et  honorem  praedicare  (Joel.  n)  praesens  opus  in- 
tendit.  Quod  non  nesciens  ipse  cum  dixisset,  «  ad- 


malorum  pariter  et  bonorum,  hominum  piorum  pa-  p  huc  multa  habeo  vobis  dicere,  sed  non  potestis  por- 


riter  et  impiorum.  Et  quod  magis  mireris,  mali  an 
geli  sive  maligni  spiritus,  per  ejus  praesentiam  torti, 
primi  hoc  nomine  illum  vocasse  leguntur:  «  Quid 
nobis  et  tibi  Jesu  Nazarene  V  Venisti  ante  temptis 
perdere  nos  (Marc.  i).  »  Porro,  angeli  boni  gralu- 
lantes  in  resurrectione  ejus,  non  istud  solemniter 
praedicaverunt :  «  Nolite  expavescere,  Jesum  quaeri- 
tis  Nazarenum  crucilixum.  Surrexit,  non  est  hic 
(Marc.  xvi).  »Homines  impii,  non  solus  Pilatus,  uhi 
titulum  scripsit  supra  memoratum.verumetiamilli 
qui  comprehenderunt  eum  confessione  suaprove- 
xerunt,  vimque  vocabuli  ejusdem  protinus  experti 
sunt.  Interrogati  namque  ab  eo,  «  quem  quasritis? 
Hesponderuct  ei  semel  et  iterum  :  Jesum  Nazare- 
num  (Joan.  xvm).  »  Et  eo  dicente  :  «  Ego  sum,  ab- 


tare  modo  (Joan.  xvi),  ■  continuo  subjunxit  :  «  Cum 
autem  veneril  ille  Spiritus  veritatis,  docebit  vos  om- 
nem  veritatem.  Ille  me  clarificabit,  quia  de  meo  ac- 
cipiet,  et  annuntiabit  vobis,  omnia  qus;cunque  ha- 
bet  Pater,  mea  sunt.  Propterea  dixi,  quia  de  meo 
accipiet,  et  annuntiabit  vobis  (ibid.).  »  Ex  illi  erit 
isteMalthaeus,  quondam  publicanus,  et  idcirconon- 
dum  poterant  portare  cunctailla  quae  de  Scripturis 
habebat  eisdicere, «  quia  erant  homines  sinelitleris 
et  idiotae  (Act.  lv).  »  Factum  est  quod  promisit,  ve- 
nit  Spiritus  veritatis  post  resurrectionem  et  ascen- 
sionem  ejus,  et  docuit  eos  omnem  veritatem,  sicul 
apparet  tam  ex  istis  qus  jam  hic  posuit,  propheti- 
cisquinque  testimoniis,  quam  exaliis  quibus  et  iste 
et  caeteri  evangelistae  valde  convenienter  utuntur, 


ierunt  retrorsum,  et  ceciderunt  in  terram  (ibid.).  »  <-'  in  causis  locisque  opportunis.  Hocerat  quoddixit, 


Hoc  ordine  processit  iste  gloriosus,  et  hunore  di- 
gnus  Filius  hominis,  usque  ad  annum  statis  trice- 
simum,  juxta  quod  Psalmista  prasdixerat  :  «  In- 
tende,  prospere  procede,  et  regna  (Psal.  xliv).  » 
Quem  videlicet  ordinem  non  recogitantes,  imo  reco- 
gitare,  aut  requirere  nolentes  Pharisaei,  et  idcirco 
voluntarieerrantes,  quippequos  excascaverat  mali- 
tia  ipsorum,  dixernnl  quodam  loco  ad  Nicodemum, 
qui  nocte  venerat  ad  eum  :  «  Nunquid  el  tu  Gali- 
laauses?»  (Joan.  vn.)ScrutareScripturas,etvidequia 
propheta  a  Galilaea  non  surgit.  Dixerat  enim  ille  : 
«  Nunquid  lex  nostra  judicathominem.nisiaudierit 
ab  ipso  prius,  et  cognoverit,  quod  faciat  ?  »  De  turba 
quoque  cum  proptersermonesejusalii  dicerent.  Hic 
est  vere  propheta,  alli  Christus,  quidara  dicebant :  D 
oNunquid  aGalilaeaChristus  venit?Nonne  scriptura 
dicit,  quiaexsemineDavid,  el  deBethlehem  castello, 
ubi  erat  David,  veuit  Christus  ?  »  (Ibid.)  Quasi 
vero  Qeri  non  possit  et  aliquando  factura  non  sit, 
ut  inde  alio  loco  natus  quispiam,  in  alio  nutriatur. 
Imo  et  si  in  Galilaea,  ubi  fuerat  conceptus,  fuisset 
etiam  natus,  nihilominusveraciler  de  Bethleem  ca- 
stellovenissetChri8tus:  nam  Bethlehemitis  ds  domo 
etfamiliaDavid,  erat  materejus.  Alioquin  mentitur 
Scriptura,  EphrathaBum,  idest  Bethlehemitem  fuisse 
dicens  Helcnanam  patrera  Samuelis  (I  Eeg.  i),  qui 
fuit  dux  populi  in  reversione  a  Babylonica  captivi- 


«  quia  de  meo  accipiet  etannuntiabit  vobis,  »  quia 
videlicet  suum  est  omne  Suripturarura  sacramen- 
tum,  «  sua  sunt,  »  hujus  Filii  hominis  sunt,  et  in, 
ipsum  tendunt  omnia,  quae  habet  Pater,  »  subau- 
ditur,  in  thesaurislegis,  etprophetarum  et  psalmo- 
rum.  Quotiesaliquideorum  recte  intelligimus.quod 
utique  fit  per  Spirilumveritatis,  toties  fit  quod  pro- 
misit, «  quia  demeoaccipiet,  et  annuntiabit  vobis,  » 
atque  ita  clarilicatur  ipse  in  cordibus  nostris.  dum 
per  testimonia  Scripturarum  quae  non  possunt  solvi 
cognoscitur  id  esse,  quod  est  verus  scilicet  Filius 
Dei,  verus  quoque  Filius  hominis.  Quomodo  autem 
potuisset  deceoter  vel  congrue  fieri  ut  solus  ipse, 
cum  esset  inter  homines,  parvus  el  humilis  ;  solus, 
inquam,  velut  primus  testimonium  sibi  ferretipEe 
tantae  magnitudinis  ?  Si  prodiret  in  turba,  si  veni- 
ret  in  ccelum  Pharisaorum  et  Scribarum,  quibus  ut 
eratmagnura  superbiassupercilium,sic  nihilominus 
magnum  erat  invidiae  tormenlum,  ut  dicere  eis  : 
Ecce  ego  «  quem  scripsit  Moyses  in  lege,etprophe- 
\s(Joan.  l) ;  »  ecce  ego  Messias,«creditis  in  Deum, 
et  in  rae  credite  (Joan.  xiv),  »  quomodo  consequen- 
ter  diceret  nobis,  et  «  discite  a  me,  quia  mitis  sum, 
et  humilis  corde?  »  (Matth.  xi.)  Profecto  sic  illum 
procedere  non  decebat,  qui  est  ipsa  sapientia,  sed 
nec  filiorum  sapientiae  quemquam  decel,  ut  ipse 
priuius  gratiam  prasdicet,  qualiscunque  sibifuerit 


1349 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


1350 


collala,  docebat  ipsum,   cujus  heec  sententia  est  :  A  quod  eo  majus  est,  existimabat  populus,  etcogita- 


«  Et  beatus  est,  qui  non  fuerit  scandalizatus  in  me 
(Luc.  vii,)  »  dare  operam,  ut  omnis  auferretur  oc- 
casio  scandali,  illis  duntaxat,  qui  non  libenter  vel- 
lent  scandalizari,  ut  maxime  volebant  Scriba?  et 
Pharisaei.  Idcirco  factum  est,  et  revera  Qeri  oporte- 
bat,in  quod  hactenusenarratis  evangelistacontinuo 
subjungit  : 

Cap.  III.  =  «  In  diebus  autem  illis  venit  Joanncs 
Baptista,prsedicans  indesertoJudaeaeet  dicens  :  Pce- 
nitentiam  agite,  appropinquabit  enim  regnum  ccelo- 
rum  :  Hicenim  qui  dictus  est  perprophetam  Isaiam, 
dicentem  :  Voxclamantis  in  deserto,parale  viam  Do- 
rnini,  rectas  facite  semitas  ejus.  Ipse  autem  Joannes 
habebat  vestimentum  de  pilis  camelorum,  et  zona 

pellicea  circa  lumbos  ejus.  Esca  autetn  ejus  erat  r>  aa"  eum,  qui  possit  illu 
locustae  et  mel  silvestre.  Tunc  exibat  ad  eum  Hie-  cum  clamore  valido  et 
rosolyma  et  omnis  Judaea,  et  omnis  regio  circa  Jor- 
danem,  581  et  baptizabantur  in  Jordane  ab  eo 
confitentes  peccata  sua.  »  Isle  ergo  Joannes  homo 
magnus  pro  ipsa  magnitudine  sui  multum  debet 
humilitati  Filii  hominis.quippequi  propter  indigen- 
tiam  ejusdem,  pauperis  et  egeni  propter  nos  facti, 
propter  nos  testimonio  magna  indigentis,  tam 
magnus  et  lalis  venit,  qui  testimonium  perhibens 
dignus  esset  audiri,  imo  non  posset  contemni.  Qua- 
lis  enim  vel  quam  magnus  est  propheta  hic,  de  cu- 
ju3magnitudineprophetaveruntaliiprophet«  magni 
et  sancti,  teste  ipso  qui  ipsos  prophetas  misit.  «  Uic 
est  enim.  »  ait,  «  de  quo  scriptum  est  :  Ecce  mitto 
Angelum  meum  ante  faciem  tuam,  qui  praepirabit 
viam  tuam  ante  te.  »  Nam  scriptum  estin  Malacbia 
propheta  [Malac.  m),  quod  ipse  magnifice  confir- 
mans,  taliter  de  eodem  pronuntiavit  :  «  Amen  dico 
vobis  non  surrexit  inter  natos  mulierum  major 
Joanne  Baptista.  »  Et  ipse  Joannes  non  nimis  ul- 
troneus,  imo  nimis  discussus  et  nimis  improbe  pul- 
satus  ab  inquirentibus  (Matth.  m  ;  Luc.  m)  :  «  Ego  » 
inquit,  «  vox  clamantis  in  deserto  :  Dirigite  viam 
Domini,  sicut  dixit  lsaias  propheta  (cap.  x),  cujus 
et  hic  evangeiista  praesenti  loco  meminit,  etevange- 
list»  caeteri.  Quando  venit  iste  angelus,  ista  vox 
clamanlis  tam  magnilice  venit,  ut  conceptus  utero 
senectutis,  et  sterili,  Gabriele  archangelo  prsnun- 
tiante,  spiritu  suo  repleretur  adhuc  ex  utero  matris 
suae;  tantis  nativitatem  ejus  comitantibus  signis.ut 


bant  omnes  in  cordibus  suis  de  illo.ne  forte  ipse 
esset  Ghristus.  Horum  omnium,  qua>  magnitudinem 
ejus  indicant,  hic  evangelista  primum  hoc  posuit  : 
«  Hic  est  enim  qui  dictus  est  per  Isaiam  prophe- 
tam,  dicentem  :  Vox  clamantis  in  deserto,  »  etc. 
Magnum  hoc  est  praeconium  Joannis  quia  est  vox. 
Non  dicitur  vocalis  sive  vocem  habens,  sed  vox, 
sicut  ipse  confessus  est,  dicens  :  «  Ego  vox  cla- 
mantis  in  deserto  (Joan.  i).  »  Et  voxutiquealterius 
vox  est.  Cujus  ergo  Joannes  est  vox  ?  Utique  cla- 
mantis.  El  quis  estclamans,  nisi  ille,  cujusomnis 
vita  omne  tempus,  quo  hic  in  carnedeguit,  clamor 
sive  inclamatio  fuit?  Hinc  enim  Apostolus  dicit  : 
«  Qui  in  diebuscarnis  suas  preces  supplicationesque 
m  a  tnorte  salvum  facere, 
lacrymis  offerens,exauditus 
est  pro  sua  reverenlia  (Hebr.  v).  »  Hujus  ita  cla- 
mantis  Joannes  prima  vox  fuit.  Humiiitas  quippe 
vocem  non  habebat,  sed  in  civitate  Nazarethsecum 
habitabat,  et  annus  aetatis  ejusjam  tricesiraus  inci- 
piebat.  Hoc  est  quod  dicere  molitur,  quia  sicut  ver- 
bum  cujusque  nostrum  clara  vel  sonora  voceindi- 
get.ut  melius  audiatur,ita  Verbum  Dei  caro  factum 
lestificante  Joanne  indiguit,  ut  homines  minus  in  eo 
6candalizarenlur,  quod  et  factum  est.  Non  solum 
enim  apud  simplices,  verum  etiam  apud  invidentes, 
et  voluntarium  scandalum  patienles,  auctoritas 
Joannis  causam  ejus  persaepe  defendit,  utillic,  cum 
dicerent  ei,  «  in  qua  potestate  haec  facis  ?  Respon- 
dens,dixit  eis  :  Interrogabo  vos  et  ego  unum  serr.o- 
nem,  quem  si  dixeritis  mihi.et  ego  vobis  dicam,in 
qua  potestate  baec  facio.  Baptismus  Joannis  unde 
erat  ?  B  coelo,  an  ex  hominibus?  At  illi  cogitabant 
inter  se  dicentes  :  Si  dixerimus  de  coelo,  dicet  no- 
bis  :  Quare  ergo  non  credidislis  illi?  Si  autemdixe- 
rimus  ex  homiuibus,  timemus  turbam.  Omnesenim 
habebant  Joannem  sicut  prophetam.  Et  responden- 
tes  Jesu,  dixerunt:  Nescimus.  Ait  illisetipse  :  Nec 
ego  dico  vobis  in  qua  potestate  haec  facio  (Matth. 
xxi).  »  Nec  vero  illa  tamen  tempora  siveillius  tem- 
poris  aut  gentis  homines  attendere  quis  debet,  sed 
omnes  gentes  sive  nationes  usque  ad  finem  saeculi, 
quia  quocunque  et  quundiu  praedicatur  Christi  ad- 
ventus,  adest  hic  idem  testis  Joannes,  et  teslificans 
digito  suo  confirmat  qu'a  Ghristus  alius  non   fuit, 


timerent  omnes  vicini,  et  super  omnia  montana  Ju-  D  nec  est,  nec  erit,  nisi  is  qui  putabaturfilius  Joseph. 

Hoc  valuit  magnitudo  sive  auctoritas  illius  amici 
et  testis,ut  reciperenttunc  filium  saltem  pauci,  sal- 
tem  duodecim,  incipientes  ab  ista  voce,  quadixit  : 
<;  Ecce  AgnusDei  qui  tollit  peccata  mundi(/oa».i).» 
Et  si  non  plures  illum  recepissent,  receperunt  au- 
tem  etiam  alii  nonnulli  :sufficerepoteranthuic  san- 
cto  Israeliti  ad  propagandam  gentem  spiritualem 
tot  spirituales  filii,  quot  secundum  carnem  filios 
primus  Israel  pater  ejus  habuit  Lucas  evangelista 
pulcherrimi  prudens  auctor  eloquii  hunc  adventum 
hujus  Joannis  taliter  edicit  :  «  Anno  quintodecimo 
imperii  Tiberii  Caesaris,  procurante  Pontio    Pilato 


daeae  divulgarentur  haec,  et  ponerent  omnes  qui  au- 
dierant  in  corde  suo  dicenles  :  «  Quid  putas  puer 
iste  erit?  Etenim  manus  Dominierat  cum  i\io(Luc. 
i).  »  Sed  fortassis  haec  documenta  magnitudinisejus 
nos  quidem  scimus  quia  legimus.  Illi  autem  qui 
tunc  erant  praesentes,  quoniam  a  deserto  venit, 
nesciebant  aut  obliti  fuerant  alonge  praeterita,  quia 
tricesimus  annus  erat.  Ad  hoc  sciendum,  quia  pro- 
pter  hoc  illis  non  minus  reverendus  erat,  imo  et  hoc 
maxime  reverentiam  illi  augebat,  quia  veniebat 
ignotus,  quia  curu  hominibus  non  fuerat  conversa- 
tio  ejus.  lnde  erat  quod  Elias  esse  putabatur,  et, 


13U 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1352 


Judaaam,  tetraroha  autem  GaliheajHerode.Philippo  A  est,  «  qui   coDstilutua  est  a  Deo  judes  vivorum  et 


autem  fratre  ejus  tetrarcha  Iturene  et  Trachonitidis 
regionis,  et  Lyaania  Abilinae  tetrarcha,  sub  princi- 
pibus  3acerdotum  Anna  et  Gaipha,  factum  est  Ver- 
bum  Domini  super  Joannem  Zachariae  filium  in  de- 
serto.  Et  venit  in  omnem  regionem  Jordanis  {Luc. 
n),  »  etc.  Quam  pulchre  narratio  haec  illi  prophe- 
ticae  Danielis  visioni  concordat :  «  Aspiciebam  in  vi- 
sionc  noctis  et  ecce  bestia  quarta  terribilis  alque 
mirabilis  et  fortis  nimis,  dente9  ferreos  habens 
magnos,  comedens  atque  cotnminuens,  et  reliqua 
pedibus  suis  conculcans  (Dan.  vn).  »  Et  subinde  : 
«  Aspiciebam  ergo  in  visione  noclis,  et  ecce  in  nu- 
bibus  cceli,  quasi  Filius  hominis  veniebat  et  usque 
ad  Antiquum  dierum  pervenil,et  in  conspectu  ejus 


mortuorum,  »  et  sicut  ait  David  :  «  Gloria  et  honore 
coronavit  eum,  et  constituit  eum  super  opera  ma- 
nuum  suarum,  omnia  subjecit  sub  pelibus  ejus 
[Psal.  vm).  »  Hoc  est  unde  praesenli  opere  loqui 
propositum  est,  ad  gloriam  et  honorem  filii  bominis, 
cui  germo  bonus  est  super  datum  optimum  (Eccli. 
xvm  ;  Jac.  1),  quem  et  ipseexoptansdicitaddilectam 
animam  :  «  Quae  habitas  in  bortis,  aniici  auscul- 
tant,  fac  me  audire  vocem  tuam  (Cant.  vm).  »  — 
«  Factum  est  Verbum  Domini  (ait  jam  dictus  evan- 
gelista  Lucas)  super  Joannem  Zacbariae  filium  in 
deserto  (Luc.  iii),  »  et  idem  Joannes  apud  alium 
evangelistam,  quid  ad  se  dictum  fuerit,  vel  ad  quid 
Verbum  Domini  super  se  factum  fuerit,  praedicat 


obtulerunteum,  et  dedit  ei  potestatem,  ethonorem,  g  hoc  modo  :  «  El  ego  nesciebam  eum,  sed  ut  mani 


et  regnum,  et  omnes  populi,  tribus  et  linguae  ser- 
vient  ei.Potestas  ejus  potestasaeterna,  quae  nonaufe- 
retur.et  regnum  ejusquodnon  corrumpetur(i&i'_.).» 
Quid  enim  erat  videre  illam  talem  bestiam,  non 
solum  comedentem,  sed  etiam  comminuentem,  nisi 
quodhicpulchrecommemoratRomanumimperium, 
non  solum  ut  ceterasgentesJudaeorum  regnum  suae 
ditioni  subdidisse,  verum  etiam  in  tetrarchias  com- 
minuisse  ?  Ut  enim  Judaici  regni  comminuerel  po- 
tentiam,  propter  nimiam  gentis  illius  insolentiam, 
idcirco  in  tetrarchias  illud,  id  est  in  qualuor  princi- 
pes  dissipavit,  videlicel  Pontium  Pilatum.Herodem, 
Philippum  et  Lysaniam.  Nec  vero  solummodo  re- 
gnum,  verum  etiam  sacerdotii  principatum.induos, 


festaretur  in  Israel,  propterea  veni  ego  in  aqua  bap- 
tizans  (Joan.  i).  »  Item  :  «  El  ego  nesciebam  eum, 
sed  qui  misit  me  baptizare  in  aqua,  ille  mihi  dixit: 
Super  quemviderisSpiritum  descendentem,  et  ma- 
nenlem  in  eo,  hic  est  qui  baptizat  in  Spiritu  sancto 
(ibid.).  »  lloc  e_  praeteritis  quae  Scriptura  narrat 
evangelica,  satis  evidenter  constat,  quia  Joannes 
neseiebat  eum,  videlicet  eo  modo  quo  invicem 
sciunlur,  vel  sciri  possunt  facies  hominum,  qui  vel 
pariter  commanent,  vel  aliquando  mutuos  sibi  as- 
pectus  preebuerunt.  Jesus  namqueadhuc  infanlulus 
necdum  biennis,  fugerat  in  iEgyptum,  et  Joannes 
puer,  nesciensquot  annorum,  verumtamemin  tene- 
ris  annis,  secesserat  in  desertum.  Ergo  secundum 


sciiicet  Annam  et  Caipham,  dividendo  comminuit.       faciem  nesciebateum,licetsecundumspiritumscire 


Futurum  aulem  erat,utreliqua  pedibus  suis  concul 
caret,  quod  tunc  fecit  quando  gentem  et  locum  tu 
lit,  et  eos  qui  bello  superfuerunt  in  captivitatem  di- 
spersit.  Nunc  igilur  levemus  oculos  nostros,  oculos 
menlis,  et  prospectum  tidei, quiaquod  illicpropheta 
videbat  in  visu  noctis  venientem  in  nubibus,  quasi 
Filium  hominis,dumcomedisset,atquecomminuis- 
sel  illa  bestia  terribilis  atque  mirabilis  el  fortis  ni- 
mis,  hoc  est,  quod  his  narrant  evangelistae,  venisse 
et  manifestum  e9se  in  Israel  hunc  vere  filium  homi- 
nis,  58*  et  initium  veniendi  fecis9e  a  baptismo 
Joannis,  dum  regnum  Judaicae  gentis  sibi  subdidi?- 
set,  et  in  tetrarchias,  ut  jam  dictum  estcomminuis- 
set  magna  potentia  Romani  imperii.  «  Incipiens 
enim,  »  ait  Petrus  apostolus,  «  post  baptismum, 


potuerit  eum  jam  advenisse,  quo  agente  exsultavit 
in  gaudio,  clausus  in  utero  matrissuae  (Luc.  i).  Sed 
«  ut  manifestaretur,  «  ait,  «  in  Israel,  propterea 
veni  ego  in  aqua  baptizans,  «  subaudituret  preedi- 
cans,  quod  hic  Matthaeus  primus  exprimens  :  «  Ve- 
nit,  »  ait,  «  Joannes  Baptista  praedicans  in  deserlo 
Judaeae,  etdicens  :  Poenitentiam  agite,  appropinqua- 
vit  enim  regnum  coelorum.  »  Haec  ejus  praedicatio 
viam  paravit,  ut  manifestaretur  in  Israel  iste  filius 
hominis,  et  appareret  in  nubibus  cceli,  perventurus, 
ut  supra  memoratum  est,  «  usque  ad  Antiquum 
dierum,  »  id  est  eligeret  sibi  apostolus,  de  quibus 
dictum  est  per  prophetam  :  «  Qui  sunt  isti,  qui  ut 
nubes  volant?  »  (Isa.  lx.)  Teste9  illos  habiturus.et 
videntibus  illis  ascensurus  in    ccelum    (Act.  i),  et 


quod  praedisavit  Joannes,  Jesum  a  Nazareth,  qun-  D  cum  illorum  testimonia  praedicandus  per  mundum 


modo  unxit  eum  Deus  Spiritu  sancto  et  virtute 
(Act.  xv),  »  etc,  usque  «  Quia  ipse  est  qui  constitu- 
lus  est  a  Deo  judex  vivorum  et  morluorura  :  huic 
omnes  prophetae  lestimonium  perhibent,  remissio- 
nem  peccatorum  accipere  per  nomen  ejus  omnes 
qui  credunt  in  eum (ibid.).  »  Initium  ergo  faoiendi 
veniens  a  baptismo  Joannis,  qui  latuerat  eatenus, 
habitans  cum  parentibus  Nazareth,  etsubditusillis, 
quousque  processit?  «  Usque  ad  Antiquum  dierum 
pervenit,  et  in  conspectu  ejus  oblulerunt  eum,  et 
dedit  ei  potestalem,  et  honorem,  et  regnum  (Dan. 
vn),  »  etc,  «  ipse  est,  »  ait  Petrus,  ut  jam  dictum 


universum.  Et  notandum  quod  primus  iste  praecur- 
sor  Domini  nomine  expresso  praedicat  regnum  ccelo- 
rum,  sciendumque  solum  et  unicum  regno  ccelo- 
rum  regnum  esse  legilimum,  rapinam  autem  fuisse 
omnia  regna  terrarum,  praeter  solam  sedemDavid, 
quae  hujus  regni  coelorum  praeparatoria  fuit.  Regna 
terrarum  illa  dicimus  quae  absque  Deo  fuerunt, 
et  sine  spe  regni  ccelorum  pertransierunt,  quo- 
rum  maxima  erant  capita  leaena  et  ursus,  par- 
dus,  et  illasine  nomine  quartabestia,  quas  videlicet 
bestias  Daniel  vidit  in  visione  supramemorata(D<in. 
vn),per  quas  intelligimusquatuorprincipaliaregna, 


1333 


COMMENT.  IN  MATTH. 


LIB.  II. 


1354 


quorum  primum,  regnum  Babyloniorum,  populum  A.  «  et  responsum  aceeperat  ab»  eodem  «  Spiritusan- 

cto  »qui  hominemtalem,  pulchrum  gratiae  sua.  ve- 
hiculum  paraverat,  «non  visurum  se  mortem,  nisi 
prius  videret  Christum  Dominum(Luc.n),»  et  illum 
regni  ccclorum  regem  quaerendum  sibi  esse.non  per 
oslensionem  sive  promissionem  aulics  purpurae, 
sed  per  praedicationem  austerae  pcenitentiae.  Nam, 
<  ut  manifcstaretur,»  ait,«  in  Israel,  proplerea  veni 
ego  in  nqua  baptizans,  et  pr^dicans  baptismum  pce- 
nitentiae  (/.nn.  1).  »  Dicit  aliquis  :  Non  poterat  alio 
5S3  modo  ficri,  ut  manifestaretur  iu  Israel,  nisi 
pra_dicando  pcenitentiam?Ad  haec,inquam,poterant 
quidem,  sed  omnium  modorum,  quibus  hoc  fieri 
poterat,  iste  modus  erat  optimus,  et  pro  re  magis 
congruus.magisque  necessarius.Quid  enim  ?  Nonne 


Dei  captivavit;  secundum  regnum  Persarum  et  Me 
dorum,  agente  Aman  superbissimo,populum  eum- 
dem  funditus  delcre  voluit;  tertium,regnum  Grse- 
corum,  mala  in  eodem  populo  gessit  illa,quK  Ma- 
ehaba.orum  narrant  libri ;  quartum,  regnuin  Roma- 
norum,  et  ipsum  Filium  hominis,  tradentibus  eum 
Pontio  Pilato  Judaeis,  et  martyres  ejus  usque  ad 
tempora  Constuntini  crudeliter  occidit.  Quod  illic 
post  bestias  illas  datum  sive  dandum  esse  vidit  Da- 
nielregnum  Filii  hominis,  dictumque  est  ad  eum  : 
«  Suscipient  autem  regnum  sancti  Dei  altissimi,  et 
obtinebunt  regnum  usque  in  saeculum  et  saeculum 
saeculorum  (ibid.),»  hocestregnum  quod  pradicans 
Joaniies,  praemiltit,  «  Pcenitentiam  agite,  »  et  lunc 


demum  causam  subnectit,  «  Appropinquavit  enim      ad  hoc  venerat  Filius  hominis,  nonne  ad  hoc  natus 

v\s\  rr  r\  1  .  rrt      />  rv\  litnn  ni      *.      ll  1/1     1  n  m         r.  _\/-i         il     nil      nn  -.-.  I  /.  hn  n  i-_         ^~^     ,.,..-,  I       A   _-*_-.  ■  ■  .-*    T~_  a  .        •  -.!-__.  a-_  _  J. ■  _!  _  ■ 


regnum  coelorum.»  Hic  jam  nec  illud  pra_tereun 
dum  quod  hoc  sit  propheticae  gratia.  singulare  pra_- 
conium,  ubicunque  legeris  vel  audieris  ad  quem- 
piam  factum  esse  verbum  Domini,  et  hincprophe- 
tas  sanctos  esse  vel  dici,  quia  factum  est  ad  eos 
verbum  Domini.  Novissimus  omnium  illorum  iste 
est  Jannes,  super  quem  scribitevangelista  (Lur.  m) 
factum  esse  verbum  Domini,  ut  veniret  praedicans 
et  baptizans,  et  sic  manifestaretur  in  Israel  filius 
hominis.Primusaulemomnium  fuitpater  Abraham, 
de  quo  sic  scriptum  est :  «  Faclus  est  sermo  Domini 
ad  Abraham  per  visionem  dicens  :  Noli  timere  Abra- 
ham,ego  protector  tuus  sum  (Gen.  xv),  »  et  subinde, 
«  Statimque  sermo  Domini  factus  est  ad  eum,  di- 
cens  :  Non  erit  hic  haeres  tuus,sed  qui  egredietur  de 
utero  tuoipsum  habebish__redem,etc. (.£>.</.),  »  qui-  ^ 
bus  utique  verbis  promittebatur  adventus  ejusdem 
Filii  hominis.  Igitur  cum  dicit  hic,  «  In  diebus  illis 
venit  Joannes  Baptista,«  subaudiendum  est  in  testi- 
monium.Sie  enim  aliusEvangelistasublimiterenun- 
tiavit,praemittens,  «  Fuit  homo  missus  a  Deo,  *  cui 
nomen  erat  Joannes  (Joan.  i),  »  statimque  gubjun- 
gens,  «  Hic  venit  in  testimonium,  ut  testimonium 
perhiberet  delumine,ut  omnes  crederent  per  illum 
(ibid.)  »  Nec  verum  solummodo  ex  deserto  in  om- 
nem  regionem  Jordanis,  verum  et  ex  matris  utero 
in  lucem  vitae  praesentis  in  testimonium  venit  :  id- 
circo  senibus  justis  datus  est ;  idcirco  sterili  utero 
conceptus  ;  idcirco  adhuc  ex  utero  matris  suae  Spi- 
ritu  sanclo  repletus  est ;  idcirco  cum  gaudio  inulto- 


erat  Agnus  Dei,  ut  poenitenliam  susciperet  pro  pec- 
catis  totius  generis  humani,et  ut  pcenitentiam  inci- 
piens  a  jejunio  quadraginta  dierum,  perseveraret 
agendo  illam  in  laboribus  plurimis,«  usque  ad  mor- 
tem,  mortem  autem  crucis  (Philipp.  n).  «  Nonne 
illa  morte  aDomino  factum  estillud,etest  mirabile 
in  oculis  nostris  (Psal.  cxvn),  »  quod  cum  lapis  ille 
reprobatus  esset,  cum  foras  civitatem  projectus  ille 
Filius  hominis  in  cruce  penderet.jamque  spiritum 
emisisset,  patefactum  est  latus  ejus  militis  lancea, 
«  et  continuo  exivit  sanguis  et  aqua?»  (Joan.  xix.) 
Hoc  fuit,  hoc  est  baptisma  ipsius,  de  quo  dixit  ipse 
jam  dudum  baptismate  Joannis  baptizatus  :  «  Ego  S 
habeo  baptismo  baptizari,  et  quomodo  coarctor 
usque  dum  perficiatur  ?  »  (Luc.  xnj.Illo  baptismate 
nos  baptizandi  eramus  et  baplizati  sumus.  Ilinc 
Apostolus  :«Quicunqueenim,  ait,  baptizati  sumus  , 
in  Christo  Jesu,  in  morte  ipsius  baptizati  sumus 
(Rom.  vi).  »  Modus  ergo  manifeslationis  hie  erat 
optimus  et  valde  congruus,  «  ut  gloriam  humilitas 
praecederet  (Prov.xv),  »  humilitatem  gloria  seque- 
retur.atque  illic  praemonstraretur  qualicum  fructu 
susceptam  pcenitentiam  foretconsummaturus.Hu- 
militas  quippe  fuit.quod  venit  Dominus  ad  baptisma 
servi.etinter  peccatores  pcenitentiam  suscipientes, 
qui  peccatum  non  fecerat,  baptismum  pcenitentieB 
suscepit.  Qufe  vel  qualis  humililatem  gloria  conti- 
nuosecuta  est  ?«  Ecce,Inquit,  aperti  sunt  ei  cceli, 
et  vidit  Spiritum  Dei  descendentem  sicutcolumbam, 
et  venientem  super  se.  Et  ecce  vox  de  ccelo  dicens  : 


rum  et  admiratione  plurimorum  natus  est :  idcirco  D  Hicest  Filiusmeus  dilectus,  in  quo  mihi  bene  com- 


duce  Spiritu  sancto  in  desertum  a  sa_culo  fugit,  et 
vitam  angelicam  duxit,  omnemque  ordinem  vitae 
irreprehensibilem  gessit,  victu  atque  vestitu  vene- 
rabilis,et  omni  sanctitate  mirabilis,ut  esset  idoneus 
testis  et  omnibus  his  modis  in  testimonium  venit. 
Sacerdos  erat,  et  patri  sacerdoti  succedere  jure  de- 
bebat,  sed  vetera  sacerdotii  veteris  insignia  res- 
puens,legemque  caeremoniarum  in  diebus  suis  esse 
fmiendamoptime  sciens.solum  praeelegi!  proadicare, 
et  in  semetipso  dedicare  poenitentiam,  quae  sacer- 
dotalis  officii  pars  optiinaest.  Noverat  quippe,  sic- 
ut  beatus  ille  et  juslus  Simeon,    noverat,  inquam, 

Pat      .  CLXVJJI. 


placui.  »  Hoc  et  miraculum  gloriosum,  et  majoris 
fuit  gloriae  signum.  Similiter  namque  humilitatem 
mortis  qua_,utjam  dictum  est,  pcenilentia.  propter 
nos  susceptae  consummatio  fuit,  secutura  erat  glo- 
ria  resurrectionis,  qua  effulgente,  nimirum  aperti 
sunt  ei  cceli,  et  ipse  in  ccelum  ascendit,  et  gratia 
Spiritus  sancti  non  jam  super  eum,  sed  super  cre- 
dentes  in  eum  baptizatos  in  nomine  ejus  descendit. 
Alias  autem  et  vere  super  eum  descendit,  quoniam 
ipse  est  caput,  et  ipsi  sunt  corpus  ejus,  super  quos 
Spiritus  sanctus  descendit,  nec  ob  aliud  super  eos 
descendit,  nisi  quia  Christus  ipseest  in  g.p,  quem- 

43 


1335 


RUPERTI  ABBATIS  TUiTIENSIS. 


!356 


admodum  Apostolus  dicit  «  habitare  Christum  per  A.  tizari?  »  Oportel  namque  verum  et  statora  rationis 


fidem  in  cordibus  noslris  {Ephes.  m).  »  Unde  autem 
huic  Joanni,  ut  tam  cito  cognosceret  eum,  diceret- 
que  venienti  adse  illud  memorabileexhumili  corde: 
«  Ego  a  te  debeo  baptizari,  et  tu  venis  ad  me?  »> 
Dixitenimsecundum  Joannem,utsupramemoratum 
est;  dixit,  inquam,  semel  el  ilerum.  «  Et  ego  ne- 
sciebam  eum  (Joan.i).»  Unde  ergo  tam  cito  cognovit 
eum?Ad  haec  hrevitcr  respondendum  quia  per  vim 
prophetici  spiritus  cognovit  eum,  utique  volentem 
cognosoi,quia  jam  tempus  aderat  cognoscendieum. 
De  illa  vi  propbelici  spiritus,  ioquitur  Apostolus  : 
«  Si  omnes  prophetent,  intret  autem  quis  inlidelis 
vel  idiota,  convincitur  ab  omnibus,  dijudicatur  ab 
omnibus,  eiiam  occulta  cordis  ejus  manifesta  fiunt, 
et  ita  cadens  in  faciem,  adorabit  Deum  pronuntians 
quod  vere  Deus  in  vobis  sit  (/  Cor.  xiv).  »  Hoc  in 
laude  prophetica;  gratia?  dicit,  quod  illi  «  occulta 
cordis  alterius  manifesta  sint.  »  Erat  autem  Joannes 
propheta,  jamque  ex  utero  matris  sua;  graliam  pro- 
pheticara  acceperat,spiritu  prophetico  repleius  fue- 
rat.  Sed  utethoc  inferam  quod  aliud  verbum  Do- 
mini  factum  fuerat,  ut  Lucas  meminit,  super  Joan- 
nemZachariee  filium  in  deserto,  nisi  ipsum,  quod 
caro  factum  fuerat.ex  Meiriee  Yirginisutero?  Ergone 
Verbum  quod  factum  fuerat  super  eum,  ut  veniret, 
et  assurnptum  hominem  sivecaruem  quam  assum- 
pserat,manifestaret  ille  in  Israel,  non  oslenderet  illi 
cito  quem  qua?rebat,  et  propter  quem  ut  manifesta- 
retur,  obediens  Verbo  advenerat  ?Igiturcumista  sit 
vis  prophetici  spiritus,  ut  jam  dictum  est,  «  inani- 
festa  facere  occulta  cordis  (ibid.),  >  etiam  nolentis, 
quanto  magis  manifesta  ficri  debuerunt  Joanni  oc- 
culta  cordis  Domini  Jesu,praesertim  voientis,utnon 
ex  facie  mentem,  sed  (quod  mirabilius  est)  ex  mente 
cognosceret  ejus  faciem  ?  Et  ille  quidem,  quisquis 
est,  «  cujus  occulta  cordis  ita  manifesta  fiunl,  ca- 
dens  in  faciem,ait  Apostolus,  adorabit  Deum,  pro- 
nuutians  quod  vere  Deus  in  vobis  sit  (ibid.).  »  Do- 
minus  autem  Jesus,  cujus  non  est  adorare,  sed  ado- 
rari,  quo  debuit  modo.gratiam  illam,  gratiam  pro- 
pheticam  honoravit,  cui  manifesta  fucta  fuerant 
occulta  oordis  sui.quatenus  Joannes  dicere  posset, 
«  Ego  a  te  debeo  baptizari,  »  sive  illud  secundum 
Joannem  :  «  Ecce  Agnus  Dei,  qui  tollit  peccata 
mundi  (Joan.i).  »  Et  quomodo  gratiam  illam  hono- 


esse  ponderatum,  quod  tali  in  tempore,  talem  ob 
causam,tali  tantoque  Filio  hominis  dixit  propheta 
veritalis,homo  tanti  meriti,angelus  tam  magni  prae- 
conii.  Ubi  ergo  factum  est  ei?  Ubibaptizatus  est  ab 
illo  qui  ad  baptismum  ejus  veniebat,Filio  hominis? 
Illic  nimirum,  ubi  peccata  munditulit  idem  Agnus 
Dei,  quem  digito  demonstravit.  Ubi  hoc  ?  Profecto 
ubi  Agnus  ipse  immolatus  est,  et  npstros  sanguine 
suo  postes  sacravit,el  Pharaonerr.  cum  suis  Egyptiis 
ita  flagellavit  (Exod.  xu),  ut  vinceret,  qui  victus 
non  fuerat  decem  praeceptorum  legalium  plagis 
magnis,  Pharaonem  non  carneum  sed  spiritualem, 
scilicet  diabolum  principem  tenebrarum.  Ubi  tra- 
duxit  illuinpalamconfidenter  affigens  cruci  (Coloss. 

p  n),»  et  mare  magnum,  maro  rnbrum,  scilicet  san- 
guinem  el  aquani  de  latere  suo  lancea  percussus 
emisit,ibi  factum  est  Joanni  quod  sperabat,  et  scie- 
bat  dicens  :  «  Ego  a  te  debeo  baptizari,  »  nec  soli 
Joanni,  verum  etiam  sanctis  et  electis  omnibus,  qui 
exspectabanteum  aborigine  mundi.El  quidem  scire 
poterat,  quod  ex  utero  matris  suee  sanctus  esset, 
quippe  qui  sancto  Spiritu  adhuc  ex  utero  matris  suas 
replelus  est,  sed  quiaeratilli  Dominus,  sicut  scri- 
ptum  est  :  «  Juxta  est  Dominirs  his  qui  tribulato 
sunt  corde,  et  humilis  spiritu  salvabitur  (Psal. 
xxxm) ;  »  quia,  inquam,  juxta  illi  erat  Dominus,et 
de  prope  sciebat  in  conlritione  cordis,  etin  aumili- 
tate  spiritus,quod  Dominus  solus  sine  peccato  esset 
de  virgine  natus,  ipse  autem  quamvis  magno  reu- 

~  nere  sacratus,  tamen  de  commistione  maris  et  fe- 
mina:  fuisset  procreatus,sanctitatem  illamquasi  ne- 
scire  voluit,neo  sibi  sufficere  judicavit,  nisi  pro  eo 
funderetur  sanguis  illius  Agni  quem  videbat,  cui  lo- 
quebatur,Agni  solius  sancti,  solius  immaculati.  Et 
revera,  aisi  mare  illud5§4  inimicos  nostros  ope- 
ruisset,  nisi  sanguis  ille  fusu3  fuisset,  et  aqua  illa 
inundasset,sanguis  redemplionis  et  aqua  emunda- 
tionis,  neque  huic,  neque  il!i  cuiantehunc  dictum 
est :  «  Priusquam  te  formarem  in  utero,  novi  te  ;  et 
antequam  exires  de  ventre.sanctificavi  te  (Jer.  i) ;» 
neque  alicui  sanctorum  sanctitas  ulla  suffecisset, 
quicunque  dicti  sunt  sancti,ut  Aaron,  de  quo  Psal- 
mista  dicit :  «  Et  irritaverunl  Mosen  in  castris,Aa- 
ron  sanctum  Domini  (Psat.cv).  »  Sunt  enim  plures 
modi,  quibus  quidlibet  sanctum  dici  consuevit,  ne 


ravit?  Videlicet  pronuntiando,quod  vere  Deus,  vere  "  cum  sanetum  audieris.statim  perfectum  et  ab  omni 


Spiritus  sanctus,vere  spiritus  propheticus,  et  plus- 
quam  propheticus  esset  in  mente  Joannis.  Dixit 
emm  ubi  opportunum  fuit  :  «  Sed  quid  existis  in 
desertum  videre  ?  Prophetam?  Etiam  dico  vobis,  et 
plusquam  prophelam.Hic  est  enim,de  quo  scriptum 
est :  Ecce  mitto  angelum  meum  ante  faciem  tuam, 
qui  prsaparabit  viam  tuam  ante  te.Amen  dico  vobis, 
inter  natos  mulierum  non  surrexit  major  Joaune 
Baptisla  (Matth.  xi),  »  etc,  usque  :  «  Et  si  vultis  re- 
cipere,  ipse  est  Jilias,  qui  venturus  est.  Qui  habet 
aures  audiendi,  audiat  (ibid.)  »  Ubi  veio  factum 
est  eidem  Joanni,quod  dixit :  «  Ego  debeo  a  tc  bap- 


putesesse  peccato  liberum.  «  Scriptum  quippe  est 
in  legi  Mosi,  quia  omne  masculinum  adaperiens 
vulvam,  sanctum  Domino  vocabitur  (Luc.u).  San- 
ctifica  mihi,ait  Dominus,omne  primogenitum,quod 
aperit  vulvam  in  filiis  Israel,  lam  de  hominibus, 
quamdejumtntis,meaenimsuntomnia(E.ro(i.xiii).» 
Et  in  lege  Nazarsei  scriptum  est  :  «  Sanctus  enim 
erit  crescentecaesarie  capitisejus  ;omnes  dies  sepa- 
ralionis  suoe  sanctus  erit  Domino  (ISum.  vi).  »  Et 
Joanuee  quidem  istis  quoque  rnodis  sanctus  fuit,ut- 
pote  priinogenitus,  aiite  quem  steiilis  matnr  nullum 
genuitjidemqueNazaraeus.uti  angelus  est,  «  \iiium 


1357 


COMMENT.  IN  MATTH.  —    LIB.  II. 


1358 


etsicerara  non  bibet(Z.«c.  i).  ,.  Sed  nunquidomnis  A  tarum  vat.cinia  respuentes.Igitur  cum  dicit  I  ucas- 

Ainamnrii   Bntichic  nn      nJ,  _o„_,l„„  ,.„. j :_-  __s      .     .  .  8  ""»  mm  uilii  l.ucas. 


ejusmodi  sanctus,qui  inde  sanctus  ust.quod  primo 
genitus,immunis  a  peccalo  existimabitur?  Aut  nun- 
quid  Nazarseus,  quoniam  siceram  et  vinum  non  bi- 
bit.et  novacula  super  caput  ejus  non  ascendit,  sive 
Sanison.sive  alius  quisejusmodi.ideoconsummatffi 
sanctitatis  erit  ?  Verumtamen  secundumillum  san- 
clitatis  modum,  quem  infusio  sanctiSpiritus  opera- 
tur,  «  Joanne  sanctior  inter  natos  mulierum  nemo 
quidem  surrexit  (Malth.  xi),»  sed  nihilominus  San- 
cti  sanctorum  Jesu  Christi  baptismate,  id  est  san- 
guinis  effusione  vel  ejusmorte  indiguit.etidcircove- 
raci  humilitate  dixit  :  «  Ego  a  te  debeo  baptizari.» 
Nunc  vide  hunc  Sanctum,  hunc  primogenitum, 
hunc  Nazarsum,  quantum  deceat  sic  esse  veslitum, 


-  «_.  «    u.w.u    i.m.  i.i.n. 

■<  Dicebat  ergo  ad  turbas  quee  exibant  ut  baptiza- 
rentur  ab  ipso  :  Genimina  viperarum  (Luc.m),  »  hic 
aulem  praemisso  :  «  Tunc  exibat  ad  eum  Hieroso- 
lyma  et  omnis  Judsa  et  omnisregiocirca  Jordanem, 
et  baptizabantur  ab  eo  in  Jordane.confiientes  pec- 
cata  sua,  »  tunc  demum  sic  incipit :  «  Videns  autem 
multosPhariscBorum  et  Sadducaaorum  venientes  ad 
baptismum  suum.dixit  eis  :  Progenies  viperarum.  » 
Constat  quod  pariter  quidem  totam,sednon  aequa- 
liter  totam  gentem  malitiae  saevientis  arguit,  quod 
sciiicet  invicem  invidendo,  et  invicem  mordendo  Ju- 
da;i  forent  ab  invicem  consumendi,  maxime  autem 
Phariseei  et  Sadduceei  futuri  essent  auctores  vel 
causa  sibimet  tanti  mali  et   irae    superventurae.  Ut 


,..-_,.  >      "  """i"i'  '»«"  mcui  ci   irae    sunerventurs    Ut 

u    evangehsta  refert,  d.cens:«  Ipseautem  Joannes  B  pro  miraculo  debeat  esse  rarus  quisque,  qui  illam 

babebat  Vestimfinf.lim   (...    m   lapam»  r.ri.rr.      .   _,.!..„  -_.■_.____.  .      _  __  '    ^ 


habebat  vestimentum  de  piliscamelorum,  »  etlau 
dari  a  Domino  dicente  :  «  Quidexistis  in  desertum 
videre?  hominem  mollibus  vestilum?  »  (lbid.)  ubi 
subauditur  non,  et  sequitur:  «  Ecce  qui  mollibus 
vestiuntur,  in  domibus  regura  sunt   (ibid.).  »  Vere 
talis  habitus  decebat  eum  vestimentum  de  pilis  ca- 
melorum  etzonapelliceacirca  lumbos,sicut  Heliam, 
de  quo  itidem  scriptum  est :  «  Vir  pilosus  et  zona 
pelliceaaccinctus  renibus(/P  Recj.  i).  »  Tales  enim 
utriusque  fuerunt  mores,etzelus  austerus,  talisque 
vita  qui  non  indulgebat   sibi   ut   esset   remissior, 
fluentibusque  deliciis  luxuriaretur.Hoc  de  islo  con- 
festim  Scriptura  prassens  testatur.quianonmolliter 
peccatoribus  blandieliatur.    Dixit   enim,  «    videns 
multos  Pharisa-orum  et  Sadducaeorum  venientes  ad 
baptismumsuum  :  Progenies  viperarum,quis  osten- 
dit  vobis  fugere  a  ventura  ira  ?  Facite  ergo  fructum 
dignum  pcenitentiffi,  et  ne  velitis  dicere  inlra  vos  : 
Patrem  habemus  Abraham.  Dico  enim   vobis  quo- 
niam  potens  est  Deus  delapidibus  istis  suscitare  fi- 
lios  Abrahffi.  Jam  enim  securus  ad  radicem  arboris 
positaest.Omnisergo  arborquaenon  facit  fruclum 
bonum,excidetur,  et  in  ignem  mittetur.  »  Ecce  vere 
hominemnon  mollibusvestitum.quippe  cujussermo 
pilis  camelorum  quibusvestitus  eratmultoest  aspe- 
rior;  unde  et  non  potuit  esse  in    domibus  regum, 
imo  in  domo  regis  Herodis  et  regins  Uerodiadis  de- 
collatus  est  propter  sermones  ejusmodi,  sermones 
veritatis,  quibus  ipse  non  mollis  peccatorum  molles 
auriculasetadulationisavidasarguendonimisoffen- 
dit.  Apud  Lucam  sensus  quidem  et  verba  ipsa  pene 
sunt  eadera.nisi  quod  hic  manifestius  designat  pro- 
pter  quos  maxime  sic  incceperit,  «  progenies  »  sive 
«  genimina  viperarum,..  videlicetpropter  Pharisffios 
et  Sadducffios,  qui  erant  heeretici  Judaeorum.  Nam 
Pharisaei  ex  ilebra.o  in  Latinum  interpretantur  di- 
visi,  eo  quod  traditionum  et    observationum,  quas 
illi  deuteroses  vocabant  justitiam  pra_ferebant,unde 
et  divisi  vocabantur  a  populo,  quasi  per  justitiam. 
Sadduca_i  interpretantur  justi.   Vendicabant   enim 
sibi  quod  non  erant.Corporis  resurrectionem  nega- 
bantet  animam  cum  corpore  interire  prsdicabant. 
Hi  quinque  tantum  libros  legis  recipiebant,prophe- 


sciret  vel  posset  effugere.  Nec  vero  ita  denotavit  eos 
solus  vel  primus.  Si  quidem  prior  Moses  inter  cs- 
tera  dixit :  «  Fel  draconum  vinum  eorurr,  et  vene- 
num  aspidum  insanabile  (Deut.  xxxn).  »  Nunquid 
minus  est  dicere,  fel  draconum  sive  venenum  aspi- 
dum,quam,progeniessive  geniminaviperarum  ?  Et 
illos  quidem  Pharisaeos,  quibus  hsc  et  cffitera  dixit, 
putaremus  sic  venisse  ad  eum,  ut  vellent  percipere 
baptismum.quoniam  sic  evangelisladixit :  «  Videns 
autemmultosPharisa.orup..etSadducffiorumvenien- 
tesab  bapiismumsuum,  ..  sed  repugnat  illud  quod 
aliusevangelisla  magis  illos  insinuat  venissead  in- 
sidiandum.«  Miserunt,  ait,  Judffii  ab  Hierosolymis 
sacerdotes  et  levitas  ad  Joannem,  ut  interrogarent 
_,  eum.Tuquises?Cumqueinterrogantibustandemre- 
spondisset :  Ego  vox  clamantis  in  deserto  :  Dirigite 
viamDomini,  sicut  dixit  Isaias  propheta  (Joan.  i; 
ha.  xl),  »  post  hanc  illius  responsionem  statim 
subintulit :  «  El  qui  missi  fuerant,  erant  ex  Phari- 
sffiis  (ibid.j.  n  Hoc  dicto,  deinde  sequitur  :  «  Et  in- 
terrogaverunteum-etdixerunt  ei :  Quid  ergo  bapti- 
zas,  situ  nonestChristus,  neque  Elias  neque  pro- 
pheta?  »  (Ibid.)  Per  hoc  melius  intelligitur  istud 
quod  ait  Matthaeus  :  «  Videns  multos  Pharisa?orum 
et  Sadducffiorum  venientes  ad  baptismum  suum, 
scilicet  quia  venerant.non  ut  ipsi  baptizarentur.sed 
ut  baptizantem  calumniarentur,  prffisertim  cum  et 
alius  evangelista  dicat :  «  Et  cmnis  populus  audiens, 
et  publicanijuslificaverunt  Deum,baptizati  baptis- 
mo  Joannis,  Pharisaji  autem  et  legisperiti  consilium 
Dei  spreverunt  in  semetipsis,  non  baplizati  ab  eo 
(Lur.  vn).  >.  Quod  erat  illud  vel  quale  Dei  consi- 
lium.quod  Pharisaei  spreverunt?Nimirum  pceniten- 
tiam  agtTe  et  dignos  pcenitentiffi  fructus  facere.  At 
illi  scilicet  Pharisaei  confidebant  in  se  tanquam  justi 
et  aspernabantur  caeteros,  sicut  attestalur  locis  op- 
portunis  veritas  Evaugelii.  Unde  apud  Lucam  dili- 
genter  animadvertendum,  quia  «  interrogabant  lur- 
bae  dicentes.quid  ergo  faciemus  ?  interrogabant  pu- 
blicani  venientes  ut  baptizarentur,et  dicebant :  Ma- 
gister,  quid  faciemus?  Interrogabant  et  milites 
dicentes,quis  faciemus  etnos?»  (Luc.  mj.  Turbee 
interrogabant,publicani  interrogabant.milites  quo- 


1339 


RUPERTI  ABBATIS  TUIT1ENSI8. 


1360 


que  inlerrogabant  dicentes,«  quid  faciemus  ?»  Pha-  A.  et :  «  Nos  autem  Mosi  discipuli  sumus  (Joan.  ix).  » 

risai  vero  nusquaminterrogasselegunturetdixisse, 

«  Quid  faciemus  ?  »  Claret  igitur  quod  vel  quale  con- 

silium    Dei,    quomodo   consilium    Dei    spreverinl 

Pharisii,  non   baptizati    baptismo   Joannis,    quia 

5§5  videlicet  erant  superbi,  confidentes  insetan- 

quam  jusli  (Luc.  m),  »  suam  justitiam  statuere  vo- 

lentes.et  justitiae  Dei  non  subjecti  (Rom.  x),  »  unde 

et  magno  supercilio  magistrum  pietatis,  filiumque 

patrismisericordiarumChristumredarguisselegun- 

tur,  dicendo  discipulis  ejus,  «  Quaremanducat  ma- 

gister  vester  cum    publicanis  et  peccatoribus  ?  » 

(MnMA.ix).Porro  «  quem  tu  erudieris,  Domine,  et  de 

lege  tua  docueris  eum  (Psal.  xcin),»  illa  desiderat.ut 

sciat  pcenitentiam  agere,  desiderat  ul  possit  dignos 

pcenitentiae  fructus  facere.  Ille  scit,  ille   confitetur  g 

quod  justitia  nulla  sil,  quod  omnis  ex  operibus  ju- 

stitia  vana  sit,nisi  teslimonium  habeat  ex  fide  hujus 

Filii  hominis  Jesu  Christi,  cujus  sanguis  cum  aqua 

fluens  de  latere  ejus,  ut  superius  dictum    est,  nisi 

justosomnes  emundasset,  immundae  etsordidas  es- 

sent  omnes  justitiae,  juxta  illam  veridicam  confes- 

sionem  justi  et  justificandi  prophetae    Esaiee  :  «  Et 

facti  sumus  ut  immundi  omnes  nos.el  quasi  pannus 

menstruata?  universae  justitiee  nostrae  (Isa.  lxiv).  » 

At  illi  falso  justi,  etvere  peccatores,  ne   istam  co- 

gnoscerent  juslitiam,  scutum  sui  cordis   habebant 

patrem  suae  carnis,  Abraham,  quasi   caro  Abraha?, 

quoniam  de  illa  profluxerant,  suflicere  posset  eis  ad 

justitiam.  Proinde  cum  dixisset :  «  Facite  ergo  fru- 

ctum  dignum  pconitentiae,»  subjunxit  atque  ait :  «  Et 


ISonne  hoc  est  confidere  inhomine,et  ponerecarnem 
brachium  suum  ?  Fiducia  Mosi  et  carnis  Abrahae, 
spernere  consilium  Dei,  et   gloriari  contra  Filium 
Dei.quod  sola  et  unica  est  gloria  Abraha;,  sive  Mosi, 
qua  remota,  inglorius  est  Moses,  Abrahamque  non 
nisi  pulvis  et  cinis?  «  Ne  ergo  velitis,  »    ait,   «  ila 
dicere  iutra  vos.»  Maledictus  enim  quisque  ille  est, 
qui  in  carne  contra  consilium  Dei  gloriatur,  ut  non 
laciat  dignos  pccnitentiae  fructus.Maledictus  est  ille 
sicutChanaan.de  quo  dixit  pater  ipsius  hanc  sen- 
tentiam  maledictionis,»  Servus  servorum  erit  fratri- 
bus  suis  (Gen.  ix).  »    Etenim    ille  talis  eidem  Cha- 
naan  similis  est,Chanana3Usetnon  Judteusest.  Haec 
enim  dicit  Dominus  ad  Hierusalem  apud  Ezechie- 
lem  :  «  Uadix  tua  et  generatio  tua  de  terra  Chanaan. 
Pater  tuus  Amorrhasus,  et  mater  tua  Cethaea  [E%ech. 
xvi),  »  ille,  inquam,  non  quasi  oliva  est  fruclifera 
in  domo  Domini  (Psal.  li),  sed  quasi  myricae  in  de- 
serto  in  terra  salsuginis  et  inhabitabili,  quae  videli- 
cet  arbor  ex  amaritudinenominata  est,gustus  enim 
ejus  nimis  amarus  est,et  haec  in  solitudine  et  saxosa 
humo  nascitur.  «  Jam,  »  inquit,  «  securis  ad  radi- 
cem»  ejusmodi  «  arborum  posita  est  »  ut  «  quae  fru- 
ctum  bonum  non  facit,»  excidalur  et  «  in  ignem  » 
mittatur,sive  illa  oliva  sive  myrica  sit.Etenim  etiam 
si  de  radice  bonas  olivaa  creverit,  sive    oleaster  aut 
myrica  sit,  exciderunt  propter  sterilitatem,  propter 
incredulitatem.Inde  Apostolus  :  «  Si  enim,  »  inquit, 
«  Deus  naturalibus  ramis  non  pepercit,ne  forte  nec 
tibi  parcat,  vide  ergo  bonitalem  et  Eeveritatem  Dei, 


ne  velitis  dicere  vos,  Patrem    habemus    Abraham.  ti  m  e09  quidem  qui  ceciderunt  severitatem,in  te  au- 


Dico  enim  vobis  quoniam  polens  est  Deus  de  lapi- 
dibus  istissuscitare  filios  Abrahae.Jam  enim  secu- 
ris  ad  radices  arborum  posita  est.  Omnis  ergo  arbor 
quae  non  facit  fructum  bonum  excideturet  in  ignem 
mittetur.»  Haec  co  dicente,opportune  reminiscimur 
sermonisillius  prophetici  ex  ore  Hieremiae  :  «  Ma- 
ledictus  vir  qui  confidit  inhomine,et  ponit  carnem 
brachium  suum,  ut  a  Domino  recedat  cor  ejus.  Erit 
cnim  quasi  myricse  in  deserto,  et  non  videbit  cum 
veneril  bonum,  sed  habitabit  in  siccilato  in  deserto, 
interra  salsuginis  etinhabitabili  (Jer.  xvn).  Bene- 
dictus  vir  qui  confidit  in  Domino,  et  erit  Dominus 
fiduciaejus,  et  erit  tanquamlignum  quod  transplan- 
tatur  superaquas  quod  ad  humorem  mittil  radices 
suas.et  non  timebit  cum  venerit  aastus.  Et  erit  fo- 
lium  ejus  viride,  et  in  tempore  siccitalis,  non  erit 
sollicitum,  nec  aliquando  desinet  facere  fructum 
(Psn/.i).Quid,qua2SO,  aliud  est  velle  dicere  intra  sc- 
metipsos,«  Patrem  habemus  Abrahnm,»  sive  «  Pater 
noster  Abraham  esl,»  et  hocadversus  Dominum,nisi 
confidere  in  homine,  et  ponere  carnem  brachium 
suum,  ut  aDomino  recedatcor  eorum?Nam  vera- 
citer  ut  a  Dominocorderecederent,imoutDominum 
in  sermone  caperent,  idcirco  nunnunquam  dixisse 
leguntur:  ■  Pater  noster  Abraham  est  (Joan.  vm),  » 
et  illud  :  «  Nos  ex  fornicatione  non  sumus  nati 
iibid.),»  itemque  :  «  Semcn  Abrahae  sumus  (ibid.),  » 


tem  bonitatem,si  permanserisin  bonitate.alioqui  el 
lu  excideris  (Rom.  xi).  »  Hoc  de  invisibili  excisione 
dixit,  qua  projicitur  incredulus  a  regno  Dei,securi 
excisus  divini  judicii.Verumtamen  et  alia  excisio  il- 
lorum  propter  quos  vel  quibus  dicebat.«Etne  velitis 
dicere  intra  vos.Palrem  habemus  Abraham,  »  etc, 
videlicetilla,quacorporaliterquoqueexcidendierant 
et  exstirpandi  de  terra  sua,  securi  visibili,  scilicet 
manu  Romana.  Ilinc  Psalmista  praedixerat.:»  Quasi 
in  silvalignorumsecuribusexcideruntjanuasejusin 
idipsum,in  securi  et  ascia  dejecerunt  eam,  incende- 
runt  igni  sanctuarium  tuum,  »  etc.  (Psal.  lxxiii). 
Quid  porro  est  quod  ait :  «  Dico  enim  vobis  quouiam 
potens  est  Deus  de  lapidibus  istis  suscitare  iilios 
D  Abraha?  ?»  Quos  vel  quales  videbat,  sive  digito  de- 
monstrabat  lapides  ?  Non  enim  solummodo  dixit  de 
lapidibus,  sed  signanter  ait,  «  de  lapidibus  istis,  » 
quo  videlicet  pronomine  solemus  uti  cum  digito 
demonstramus  vel  demonslrare  possumus  ipsas  res 
dequtbusnobis  sermoest.  Et  quidem  sensus  verus 
est,per  lapides  recte  intelligi  homines  gentiles,  lapi- 
dea  simulacra  colentes,  de  quibus  et  nos  fuimus  vel 
sumus  in  filios  Abrahae  suscitati  per  fidem  Jesu 
Christi,  sed  non  legunlur  tunc  adfuisse  vel  venisse 
ad  Joannem  in  Jordaucmejusmodilapides,ejusmodi 
homines.  Quos  ergo  videbat  vel  demonstrabat  in 
Joi'danelapides?PutasueillosquosdeJordane  lulit, 


1361 


COMMEXT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


13.  2 


et  quos  in  medio  Jordanis  Josue  alveo,Domino  ju-  A  phetam  supra  memoralum.quia  confiditnon  in  ho- 


bente,  posuit  :  «  Elige,  inquit  Dominus,  duodecim 
viros  singulos  per  singulas  tribus,et  prrecipe  eis,ut 
tollant  de  medio  Jordanis  alveo,ubi  steterunt  sacer- 
dotum  pedes,  duodecim  durissimos  lapides,  quos 
ponetis  in  loco  castrorum,  ubi  fixeritis  hac  nocte 
lentoria.Fecerunt  autem  filii  Israel  sicut  eis  praece- 
perat  Josue  portantes  de  medio  Jordanis  alveo  duo- 
decim  lapides,  ut  ei  Dominus  imperarat,.juxta  nu- 
merum  filiorum  Israel,  usque  ad  locum  in  quo  ca- 
strametati  sunt,ibique  posuerunt  eos.Alios  quoque 
duodecim  lapide3  posuit  Josue  in  medio  Jordanis  al- 
veo  ubi  steterunt  sacerdotes  qui  portabant  arcam 
fcederis,  et  suni  ibi  usque  in  praesentem  diem  {Jo- 
sue  iv).  »  De  hoc  et  de  caeleris  constat   aucloritale 


mine,sed  in  Domino,  in  quo  confisus  est  et  Abra- 
ham  non  deus,  sed  homo,  quia  non  ponit  carnem 
Abrahaj  brachium  suum,  ut  a  Domino  recedat  cor 
eju9,  sed  Dominus  est  fiducia  ejus,  et  idcirco  non 
erit.quasi  myrica?  in  deserto.neque  habitavit  in  sic- 
citate  in  terra  salsuginis  et  inhabitabili,  sed  erit 
quasi  lignum  quod  transplantatur  super  aquas,  el 
quod  adhumorem  mittit  radicessuas.ut  dignos  pce- 
nitentiajfructus  facere  non  desiuat.Interea  cum  haec 
et  his  similia,  quas  caeteri  evangelistae  non  taeent, 
loqueretur  turbis,  hic  amantissimu9  praecursor  Do- 
mini  non  ignorabat  propheticamhabens  scientiam, 
quia  non  essetilli  tempore  vel  officio  destinatus  quo 
pradicandum  erat  cunclisgentibusqui  ex  uteroVir- 


Apostoli,  quia  «  omnia  in  figura  contingebant  illis  g  ginis  supra  naturam  hominis  natus  esset  ipse  quem 


(/  Cor.  x).  »  Quod  cum  ita  sit,  nonne  spiritualiter 
nobis  lapides  illi  propheta»  suntet  apostoli,lapides 
vivi,  lapides  magni,  qui  fidem  nostram  velut  funda- 
mentum  portant  ,oecessariamque  nobis  factis  et  di- 
ctis  operum  Domini  memoriam  semper  suscitant? 
Nam  de  illis  lapidibus  cur  sicaDomino  praeceptum 
et  sic  est  factura  ?  «  Quando,  o  inquit,«  interroga- 
verint  vo9  filii  vestri  cras  dicentes,  Quid  sibi  volunt 
isti  lapides,respondebiiis  eis  :  Defecerunt  aquas  Jor- 
danis  ante  arcam  foederis  Domini  Dei  nostri,  cum 
transireteum.Idcirco  positi  sunt  lapides  isti  inmo- 
numentum  filiorum  Israel  usque  in  aeternum  (Josue 
iv).  »  Nihil  verius  quam  lapide9  istos,  scilicet  pro- 
phelas  et  apostolos,  qui  significabanturper  lapides 


prascurrebat  mediator  Dei  et  hominum  homo  Jesus 
Christus  (/  Titn,  n).  Hoc  ut  erat  vere  instructus  spi- 
ritu  bumilitatis,  confiletur  humiliter.suaeque  repu- 
tat  indignitati  dum  praemittens  :  c  Ego  quidem  vos 
baptizo  in  aqua  in  pcenitentiam,  qui  aulem  post  me 
venturus  est,  fortior  me  est, »  subjungit  continuo, 
«  cujus  non  sum  dignus  calceamenta  portare,  ipse 
vos  baptizabit  in  Spiritu  sancto.  »  Per  calceamenta 
quippe,  cum  sint  ex  coriis  mortuorum  animalium, 
significatur  humanitas  ejusdem  Filii  hominis  Jesu 
Christi,  in  qua  erat  mortalis  et  passibilis.  Unde  est 
illud:«  In  Idumaaam  extendam  calceamentum  meum 
(Psal.  cvn),  »idest,  notumfaciamgentibusincarna- 
lionis  meae  sacramentum.Hoc  per  apostolos  erat  fa- 


illos  in  monumentum  nobi9  usque  in  aeternum  esse  q  ciendum,  ipse  aulem  Joannes  non  erat  victurus  us- 


positos.  Si  veraciter  dixit  Apostolus  Chrisjti,  «  Petra 
autem  erat586  Ghristus  (]  Cor.  x),  »  cum  de  petra 
inanimata,  de  qua  populus  biberat,fuisset  locutus, 
quomodo  non  veraciter  dicat  praecursor  Christi,  la- 
pidesigliquosJosueDominojubentepromonumento 
posuit,  prophetaj  sunt  et  apostoli,quorum  alios,vi- 
delicet  prophetas,  olim  posuit,alios  scilicet  aposto- 
los  sine  dubio  continuo  positurusest  (Eplies.  iv).  Et 
prophetae  quidem  quia  profundiora  vel  obscuriora 
sacramenta  continent,  quasi  medio  Jordanis  alveo 
sub  aquis  latent.Apostoli  vero,  quia  nuda  et  aperla 
facie  Salvatoris  opera  testantur.quasi  in  Galgala  po- 
siti,quod  interpretatur  revelalio, sempersubdiocon- 
spectibus  omnium  patenl.  Igitur  «  Ne  cceperitis,  » 
ait,  «  dicere  inlra  vos,  Patrem  habemus  Abraham, 
dico  enim  vobis,  quia  potens  est  Deus  cle  lapidibus 
istis  suscitare  filios  Abrahs,  »  id  est,  ne  argumcn- 
temini  vos  poenitentia  vel  pcenitentiae  fructibus  non 
indigere,  sive  regnum  ccelorum  vobis  haereditarium 
esse,  quoniam  secundum  carnem  estis  filii  Abrahae, 
quia  profecto  sola  caro  Abrahae  ad  consequendum 
regnum  ccelorum  non  magis  valetquam  isti  lapides, 
imo  de  carne  Abrahae  multi  sunt  filii  diaboli.per  ver- 
bura  illorum  quorum  in  figura  positi  sunt  lapideg 
isti  multi  nascentur  qui  vere  sint  filii  Abrahaa,  vere 
filii  Dei.  Nam  fides  est  qua»  sola  facit  filios  Abrahs, 
caro  aulem  sola  non  prodest  quidquam  (Joan.  vi), 
ettalium  quisque  virorum  benedictus  est.juxta  pro- 


que  ad  illud  tempus  quoapostoli  talitercalceamenta 
Domini  portaverunt.id  est,  publice  prasdicare  coepe- 
runt  natum  esse  deVirgineDeumethominem  Jesum 
Christum,  quia  «  Verbum  erat  in  principio  Deus 
apud  Deum,  et  Verbum  caro  factum  est  (Joan.  l),  » 
et  sicut  angelu9  locutug  est  ad  Jo9eph,«  Quod  in  » 
beata  Virgine  «  natum  e9t,  de  Spiritu  sancto  est 
[Matth.  i).  »  Igitur  cum  dicit,  «  Qui  autem  post  me 
venturus  est,fortior  me  est,  cujus  nou  sum  dignus 
calceamentaportare,»promptum  estanimadvertere, 
quam  libenter  hominis  off":ciumsubiret,quanta  cum 
dilectione  gloriam  istara  Filii  Dei.Filii  hominis,cum 
illiscoelisannuntiareetenarrarepergeretfPsa/.xvin). 
Etipse  quidem  deseipsoita  sentiendo,itaindignum 
r>  semetipsum  judicando,  reguiam  custodiebat  ve- 
ra?  humilitalis,  quia  non  con9iderabat  quod  ipse 
solus  esset  praecursor  Domini,  imo  et  angelus  Domi- 
ni,  sicut  de  ipso  in  Malachia  Spiritus  propheticu9 
praedixit  (Malach.  m),  s.ed  illud  considerabat,  quod 
illi  futuri  esscnt  cceli,qui,sicut  jam  dictumest,  cal- 
ceamenta  portando  JesuChristi.enarrarent  ejusdem 
gloriam  Dei.Haec  esl  regula  quam  Aposlolus  breviter 
pra?scribit  ad  Philippenses  h!s  verbis  :  «  Nihil  per 
contenlionem,  neque  per  inanem  gloriam,  sed  in 
humilitate  superiores  sibi  invicem  arbitrantes.Non 
qua3  sua  suntsinguli  consideranl,  sed,  ea  quaealio- 
rum  [Philip.v).»  Ipse,lnquam,itajudicando,ita  non 
quaB  sua,8ed  quaa  aliorum  erant,considerandoet  su- 


1363 


RUPESITI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1364 


perioree  sibi  futuros   apostolos  arbitrando,   regu- A  quam  vehemens  aura  sive  ventus  quemlibet  fortis 

lam  Clist.nillphaf  smff»  «f   ,.»...»   u. :i:*„*:~ _.i .,  _    .  .  ... 


lam  custodiebat  sancta?  et  vera?  humilitatis,  seme- 
tipsum  deprimens,  tanquam  minor  esset  omnibus 
illis.  Sed  nunquid  ita  judicabat  Dominus  judieii? 
Nequaquam,  sed,  «  Arnen  dico  vobis,  »  ait,  «  non 
surrexit  inter  natos  mulierum  major  Joanne  Bap- 
tista  (Matth.  xi).  »  Ergo  et  nullus  omnium  illa  Do- 
mini  calceamenta  portantium,  illam  Domini  de 
utero  Virginis  Incarnationem  suo  tempore  publica 
pradicatione  sequentibus  signis  praedicantiurn 
[Marc.  xvi),  major  te  est,  o  Joannes  Baptista. 
Porro  fortitudinem,  quam  intendit  dicendo  :  «  Qui 
autem  post  me  venturus  est,  fortior  me  est,  »  mi- 
ro  modo  non  quidem  exprimit,  quoniam  exprimi 
non  potest,  et  ineffabilis  est,  sed  parumper  signi- 
ficat,  ita  dicendo  :  «  Cujus  ventilabrum  in  manu 
sua,  et  praeniundabit  aream  suam,  el  congregabit 
trilicum  suum  in  horreum,  paleas  autem  combu- 
ret  igne  inextinguibili.  .»  Quanta,  quaeso,  est  for- 
titudo  ista,ventilabrum  suum  habere  in  manu  sua  ! 
Non  enim  saltem  ita  dixit,  cujus  ventilabrum  in 
manu  Dei.  Simile  illud  est,  quod  in  Isaia  legimus : 
Cujus  imperium  super  humerum  ejus,  sive:»Et 
factus  est  principatus  sup<?r  humerum  ejus  (lsa.  a). 
Neque  iste  dicit,  cujus  venlilabrum  in  manu  Dei, 
nequeilledixit,imperiumejus,siveprincipatusejus 
factus  est  super  humerum  Dei.sed,  ut  animadvertas 
ipsum  in  suafortitudinesufficientemessesibi.etiste 
«  cujus  ventilabrum  in  manu  sua  »  dicit,  et  ille 
«  principatum  ejua  super  humerum  ejus  »  factum 
esse  asserit.  Neque  ila  dicit    iste,  et  prajmuDdabit 


paleam  de  area  cujuspiam  eliminare  possit.  «  Om- 
nes  eos,  ait  ipseDominus  per  propbelam,  auferet 
ventns,  tolletaura  (Isa.  lvii).  ».  Quos  eos,  nisi  om- 
nec  fortes  fortitudine  fallaci,  de  quibus  et  ita  prae- 
misit,«  Cum  clamaveris,liberent  te  congregati  tui?» 
(rtid.JPracmiserat  etiam  et  ipsis,  «  EITudisti  iiba- 
men.obtulistisacrificium  (/sa.xL).»Ergo  omneseos, 
subauditur,  male  fortes,  visibiles  spu  invisibiles, 
auferet,  ait,  ventus,  tollet  aura,  et  ita  dicendo.ma- 
gnam  Diviniiatis  fortitudinem,  et  magnam  contra 
omnis  creaturae  infirmitatem  esse  designat.  Mulla 
sunt  in  Scripturis  dicla  587  homini,  secundum 
similitudinem  sufflantis,  «  exsiccatnm  est  fenum 
et  cecidit  flos  (Isai.  xl),  »>  quia  spiritus  Dei  sulfla- 
g  vit  in  eo,  et  in  Job  :  «  Vidi,  ait  Eliphaz  Thema- 
nites,  eos  qui  operantur  iniquitatem,  et  seminant 
dolores,  et  metunteos,  flante  Deo  periisse,  et  spi- 
ritu  inr  ejus  esse  consumptos  (Job.  iv).  >»  Et  his 
similia,  per  quae  hoc  intendit  sanctus  sacrae  Scrip- 
turae  Spiritus,  ut  facilitalem  divinae  oronipotentiae 
cognoscamus,  quod  multum  facile  sit  ei,  dejicere 
cito,  quidquid  contra  fortitudinem  ejus  fortiter 
stare  videbatur.  Ibidem  quoque  apud  Esaiam, 
ubi  praemiserat  quod  jam  dictum  est :  «  Et  omnes 
eosaufertventus,  tollet  aura  (Isai.  lvii),  »  postmo- 
dum  subjunxit  :  «  Quia  spiritus  meus  a  facie  mea 
egredietur,  et  flatus  ego  faciam  (ibid.)  »  Frequens 
estlectio,  sed  experimentumin  vita  praesenti  valde 
rarum,  ut  experiatur  quispiam,  quem  Divinitas  ad 
experiendum  adraittere  dignatur,  tangendo  pectus 


.  .    *  ~>  ""  j""-'""""»""-      experienanm  aamittere  disnatur   tangendo  Dectus 

ToZf?!  ^  7Sregabit  "  D°rreUm  triliCUm  C  SJVe  labk  ^S  in  "— -to,   s'ive  in  "ctu  ?o      i, 

LIOmiDl.SIVft      )P1    QpH  ..  nroam   nn.m   ~„ J„u:i     -t  ....  «™     ...  > 


DomiDi.sive  Dei.sed  «  aream  suam  praemundabit,et 
triticum,»  inquit  «  suum  congregabit.»  Ergo  Domi- 
nus  est  areaj,  et  possessor  est  totius  tritici,et  Deus 
fortissimus  ipse  est,  cujus  venlilabrum  est,  et  cui 
ad  venlilandum  ipsa  manus  sua  sufficit,  sicut  hu- 
merus  suus  ad  imperium  sive  principatum  tenen- 
dum  satis  est,  satisque  valet  absque  impendiis 
alienis.  Igitur  Deus  est,  Deus,  inquam,  et  Domi- 
nus  omnipotens  ipse  estqui  auxilio  nullius  indiget. 
Quid  dicemus  fortibus  ?  quid  dicemus  superbis  ? 
Nimirum  quia  palea  ipsi  sunt,  humiles  autem,  et 
qui  timent  Dominum  ipsi  sunt  iriticum,  Verbum 
autem  Domini  Verbum  incarnatum.Verbum  plena- 
rie  manens.et  inhabitans  in  pectore,  spirans  de  ore 


taliter  afficiatur  tactu  sensibili,  quem  B.  papa 
Gregorius  ibi  vull  intelligi,  ubi  ad  Heliam  loquens 
Dominus  dicit :  «  Et  post  spiritum  commotio.  Non 
in  commotione  Dominus.  Et  post  commotionem 
ignis.  Non  in  igne  Dominus.  Et  postignem  sibilus 
aura?  tenuis  (III  Reg.  xix),»  et  ibi  Dominus.  Et  qui- 
dem  subtilitas  Divinitalis,  omnem  non  solum  cor- 
poris,  verum  etiam  animae  sensum  excedit ;  sed 
cum  vult,  non  tantum  aoimam,  verum  etiam  cor- 
pus  tactu  suo  sensibiliter  afficit.  Qui  videlicet  tac- 
tus,  dum  vult  snavis  ;  et  dum  vult,  valde  est  ter- 
ribilis,  ita  ut  quisquis  illum  sensit  jam  pene  non 
sit  illi  opus  verbis  edoceri,  quae  vere  Deus  fortis- 
simus  spirituum  sit,  nec  penitus  ignorat,  licet  om- 


,     .       „■,..,        .    .  *  '    r 3UU"  ^jMntuuui  su,  nec  iienuus  i£;norai,  licet  om- 

huj  ,9  Piln  hom.n,s,pros,militudineilli8est  et  erit  D  nino  effari  non  possit,  qualis  ille  sit  tremor  quo 
venti  vehementis,  quod  tam  facile  imo  et  multofa-  majestatem  Domini  tremere  dicuntur  etiam  sancti 
cilius  reprobos  et  superbos   omnes   exterminabit,      angeli. 


LIBER    TERTIUS. 


«  Omnes  sitienles,  ait  Spiritus  sanctus,  venite  ad 
aquas,  et  qui  non  habetis  argentum,  properate, 
emite  et  comedite  (Isai.  lv).  »  Aqua;  praesenti  loco 
Scripturaesuntquibusspiritualiumcontinenturmy- 


steria  gratiarum,  sicut  et  illic:  «  Bibe  aquam  de 
cirterna  tua,  et  fluenta  putei  lui.  Deriventur  fnntes 
tui  foras,et  in  plateis  aquas  tuas  divide  (Prov.  v).  » 
Aquaeistae  aquae  Domini  sunt,  et  quicunque  emerit 


1365 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  III. 


1366 


eas.ejus  fiunt  nec  Dorniniesse  desinunt.  Quid  rogo  A  dem  ad  perfectumcognoscimus,sex  expartealiquid 


est.quod  cumomnes  sitientes  invitaverit  ad  Domini 
aquas,  illos  waxime  invitut  ad  emendum,  qui  non 
habent  argentum  ?  Ait  enim  :  «  Et  qui  non  habetis 
argentum,  properate,  emite.  »  Cerle  in  omni  nego- 
tiatione  lerrena  magis  illi  solent  invitari  ad  emen- 
dum,qui  habenl  vel  habere  videntur  argentum.  Ha:c 
autem  negotiatio  tota  coelestis,  tola  spiritualis  est. 
Quid  ergo  est  argentum  non  habere,  nisi  in  philo- 
sophia  sasculuri,  sive  prudentia  eloquii  non  confi- 
dere  ?  talibus  namque  non  habentibus  ejusmodi  ar- 
gentum,  ipsa  huiuilis  conscientia.magnumest  em- 
ptionis  pretium.  Tulis  erat  Moses,  cum  diceret  ad 
Deum  :  «  Obsecro,  Domine,  non  sum  eloquens  ab 
heri  tt  nudiustertius,etex  quo  locutus  es  ad  servum 
tuum,  impeditioris  et  tardioris  lingua?  sum  (Exod.  g 
iv).»  Et  in  parabolis  Sapiens  loquitur  :  «  Stultissi- 
mus  sum  virorum,  et  sapieutia  hominum  non  est 
mecum  :  non  didici  sapienliam,  et  non  novi  sancto- 
rum  scientiam  (Prov.  xxx).  »  Quid  igitur,  o  asmule, 
subsannas?Quidobtrectatormelaceras?Fateorquia 
catygetas[cathegetas]  tuos  audivi,  omnes  sapientes 
et  prudentes  eloquii  mystici.el  omnino  nullas  habeo 
divitias  argenti  ejusmodi.et  si  quid  percepi  de  sacu- 
laribus  philosophis,  non  sunt  mihi  pro  divitiis,  sive 
pro  nuir.mis  argenteis.  Sed  nunquid  ob  hoc  mihi  ab 
aquis  istis  erat  desperandum  ?  imo  magis  speran- 
dum  quoniaminter  omnes  scientes.illos  qui  nonha- 
bent  argentum  audio  maxime  invitari  ad  emendum. 
Subsanna  quantum  vis.licet  scripta  mea  nonuisi  in- 
sidiando  legere  velis,  et  si  libet   etiam    illud  dic 


sublucet.quo  delectemur.  Quid  illudest  ?Nimirum, 
quia  tali  consilio  bene  disposuit  Deus  ut  ad  ordi- 
nem  suum  creatura  humana  reduceretur.  Fuerat 
quippe  homo  supra  se  nimis  elatus,  quouiam  vo- 
luit  esse  sicut  Deus  secundum  illud  falsum  ser- 
pentis  susunurn,  «  comedite  et  eritis  sicut  dii, 
scientes  bonum  et  malum  (Gen.  m).  »  Illum  primi 
ho;i.inis  tumorem,  multi  ex  eo  progeniti  homines 
imilali,  58S  deos  sese  appellari  voluerunt.  Et 
nonnulli  quidem  ex  eis  post  icortem  suam  stulto 
errore  hominum  pro  diis  habiti  sunt,  ille  uutem 
C«sar  Augustus,  cujus  tempore  natus  est  iste  fl- 
lius  Jesus  Christus.vivens  quoque  pro  deo  haberi 
non  timuit.  Unde  adulando  111 1  Flaccus  dicit  : 

Prsesenli  tibi  maluros  largimur  honores, 
Juranlasque  iuum  per  nomen  ponimus  aras. 

(IIorat.  Hb.  ii,  episl.  1.) 
Hsc  prima  fuit  altitudo  cordis  nostri,ut  vellent  esse 
homines  sicut  dii,  et  hoc  est  Ada?  peccatum,  «  iu 
quo.ait  Apostolus,  omnes  peccaverunt  (Rom.  v).  » 
Porro  humana  conditio  sive  conditionis  humanae 
principium,  non  solum  crealore  Deo,  verum  etiam 
creatura  Dei  inferius  est,  et  ul  manifestius  dictum 
sit,  nun  solum  Deo,  verum  etiam  aquaa  elemento. 
Formavit  enim  Deushominem  de  limoterrte,  quod 
videlicet  elementum  elemento  aqua;  inferius  esl  et 
erat,et  sub  eo  latebat,  donec  diceret  Deus  :  «  Con- 
gregentur  aquae,  qua;  sub  ccclo  sunt  in  locum  unum 
et  appareat  arida  (Gen.  i).»  Multum  ergo  terra  in- 
tumuerut  ordineque  excesserat,  ubi  homo  terrenus 


«  Quomodo  hic  litteras  scit    cum    non    didicerit  ?  *-"  Altissimo  similis  esse  concupierat.Reduoendus  erat 


(Joan.  vn).»  Si  enim  cum  illo,  in  quem  hoc  dictum 
est,  participes  fuerimus  opprobrii,  erimus  etiam 
gloriae  et  honoris.  Proinde  dissimulanda  est  pra- 
sens  amaricatio  ventris,ex  comestione  libri,  quem 
qui  devoravit,  «  erat,  inquit,  in  ore  meo  tanquam 
meldulce.et  cum  devorassem  eum  amaricatus  est 
venter  meus  (Apoc.  x), »  et  itinere  coepto  pergendum 
est  in  opere  Dei,in  intentione  quam  significavit  titu- 
lus  prsscriptusoperi  de  gloria,  et  honore  Filii  ho- 
minis.«  Egoquidem.ait  Joannes,  baptizo  te  in  aqua 
(Joan.  i).  »  Quam  vel  qualem  habet  rationem  bapti- 
zari  sive  baptizare  in  aqua?  Consilium  Dei  erat  in 
aqua  baptizari,  sicut  alius  evangelista  significans, 
«  Pbarisaei  aulem,  inquit,  et   legisperiti  consilium 


ad  ordinem  et  docendus,  ul  sciret  confiteri  cujus 
esset  conditionis  atque  intestimoniurnejusdem  con- 
fessionis  submergeretur  elemento  aquae  quo  gravius 
utque  segnius  elementum  terra  est,  unde  et  homo 
principium  sumpsit,  et  quod,  sicut  jam  dictum  est, 
totum  in  initio  sub  aquis  latuit.  Grande  habet  mo- 
mentum  in  ratione  justitite,  conditionis  hujus  me- 
minisse,et  abrenuntiando  superbias  diabolics,  sub 
aqua  corpus  deprimere,  ac  deinceps  memoria  tene- 
re,  quod  l>eus  propter  superbiam  dixit  homini  : 
«  Quia  pulvises,et  in  pulveremreverteris  (Gen.  m).» 
Proinde  diligenterammadvertendumestquod  «  Cum 
venisset  Jesus  a  Galilsa  in  Jordanem  ad  Joannem, 
ut  baplizaretur  ab  eo,  et  Joannes  prohiberet  eum, 


Dei  spreveruntin  semetipsis.nonbaptizati  baplismo  D  dicens  :  Ego  a  te  debeo  baptizari.et  tu  venis  ad  me, 


Joannis  (Luc.  vn).  »  Quid  ergo  habet  rationis  tale 
consiliumDei,quod  nobis  scire  prosit  ?  Sunt  quidem 
«  incomprehensibiliajudicia  ejus,  et  investigabiles 
viee  ejus,  ut  Apostolus  ait  (fiow.  xi) ;  »  sed  haec  et 
his  similia  non  nos  prohibenl,  ne  simus  laudatores, 
aut  ne  velimus  habere  scientiam  viarum  Dei,verum 
hoc  tantum  ne  simus  nimii  scrutatores  majestati3 
(Prov.  xxv).  Quam  ergo  rationem  habeat  tale  consi- 
lium  Dei  quaerimus,  non  scrutando  nimium,  sed 
laudare  optando  majestatem  Dei,  et  sicut  cstera 
«  ex  parte  scimuset  ex  parte  prophetamus  (/  Cor. 
xm),»  ita  de  isto  quoque  gratulemur,  quod  noa  qui- 


respondens  ipse,  dixit  ei  :  Sine  modo  :  sic  enim  de- 
cet  nos  implere  omnem  juilitiam.  »  Nam  vere  mitis 
et  humilis  corde  considerabat  quod,  quamvis  San- 
ctus  sanctorum  esse,  nullumque  omnino  peccalum 
haberet,  tamen  de  terra  sumptum  corpus  haberet, 
quodque  ad  justitiam  pertineret,ut  humilitatis  re- 
medium  propter  quod  docendum  venerat  ipse  in 
semetipso  demonstraret,  submittendo  aquis  quam 
assumpserat  carnem nostram  qu« sead similitudinem 
Creatoris  omnium  extollere  affectaverat  in  Adam 
«  et  sic,  ait,decet  nos  implere  omnern  justitiam.  » 
P.espiciebat  Joannes  quod  de  Spiritu  sanctj  concep- 


1367 


RUPERTI  ABB.VTIS  TUITIENSIS. 


136S 


tus  fuerat,  et  bocilli  ad  plenam   suflicerejustitiam,  A  sentem  diem  (Josue,  iv).  »  Lapides  illos  bis  duode- 


non  inanitertestimabat.  At  illenon  quidem  contra- 
dixit  Joanni  dicenti  :  k  Ego  a  tc  debeo  baptizari,»sed 
nihilominuB  ut  esset  plena  humilitatis  satisfactio, 
corporis  quoque  habitu  in  semetipso  significare 
voluit.quod  longe  sit  homo  inferior  Deo,  subdendo 
aquis  corpus  suum,  quod  secundum  materiam  ter- 
renam  habet  fundamentum,  quo  aquae  superiores 
sunt,  et  in  initio  fuerunt.  Quicunque  ;n  hoc  non 
imitantur  eum,ut  volentes  descendant,poenam  reci- 
pient,  ut  nolentes  descendant.  Scriptum  est  enim: 
«  Introibunt  in  inferiora  terrae  (Psal.  lxii).  »  Spre- 
verunt  consilium  Dei,  sed  non  vacabit  eis  spernere 
judicium  Dei.  Jam  erat  hoc  testimonium  unum 
testimonium  aqua?,quod  vere  esset  mitis  et  humilis 


nos,prophetas  intelligimus  et  apostolos.  «  Omne? 
propheta?,inquit  Pominus  el  lex,usque  ad  .loannem 
prophetaverunt  (Matlh.  xi).  1  Bene  ergo  duodecim 
lapides  in  medio  Jordanis  alveo  positi  sunl;posi!i. 
inquam,  non  transpositi,  neque  Jordanem  transie- 
runt,  quoniam  propbeta?  nonnisi  usque  ad  bapti- 
smum  Joannis  prophetaverunt  aut  prophetare  de- 
buerunt  Christum  esse  venturum.Porro  a  baptismo 
Joannis  incipiens,duodecim  aposlolos  elegit,et  non 
perdidit  ex  eis  quemquam,  «  et  praacepit  nobis,  ait 
Petrus,  postquam  resurrexit  a  mortuis  praedicare 
populo  et  testificari,quiaipse  esset,  qui  constitutus 
est  a  Deo  judex  vivorum  et  mortuorum  ;  huic  omncs 
prophetae  testimonium  perhihent  (Act.  x).    »    Bene 


corde.  Accessit  autem  et  alius  testis  ejusdem  man-  t>  ergo  «  duodecim  alios  lapides  portaverunt,de  medio 


suetudinis,  seilicet  species  columbae.  «  Vidit  enim 
Spiritum  Dei  descendenlem  sicut  columbam,  et  ve- 
nientem  super  se.  Et  ego,  inquit  Joannes,  vidi,  et 
testimonium  perhibui,  quia  hic  est  Filius  Dei 
(Joan.  i).  »  Splendida  gloria,  et  gloriosus  honor  Filii 
Dei,Filii  hominis,quod,dum  se  submittit  aquis,  ape- 
riuDtur  ei  coeli,  et  Spirilus  sanctus  visibili  specie 
super  eum  descendit,  voce  simul  audita  de  coelo  : 
«  Hic  est  Filius  meus  dilectus,  in  quo  mihi  bene 
complacui  (/.»«•.  xn).»  Verumtamen  in  hisomnibus 
non  jam  consummata  gloria,  irao  gloriae  inilium 
fuit,cujus  ulique  finispostmodum  liuic  inilio  futu- 
rus  erat  similis,  ita  ut  baptizatus  illo  baptismo,de 
quo  dixil  :  «  Ego  baplismo  habeo  baptizari,  et  quo- 
modo  coarctor  usque  dum  perficiatur  (ibicl.),  »  con- 
festim  ascenderet  desepulcroascensuresurrectionis 
etaperirenturei  coeli  ut  intraret  in  gloriam  suam, 
alqueindeSpirilumsanctummilleretdiscipulissuis, 
dicente  sibi  Patre  :«Sedeadextrismeis(Psa/.  cix).  » 
Vere  igitur  ait, «  Sic  enim  decet  nos  implere  omnem 
justitiam,  »  quia  secundum  similitudinem  illorum 
quae  illic  gerebanlur,  futurum  erat  postmodum  ut 
moreretur«  propter  delicta  nostru,et  resurgeretpro- 
pter  justificationem  nostram  (Hom.  iv).  »  Quamvis 
in  aliis  quibuslibet  aquis  hoc  idem  mysterium  po- 
tuisset  celebrari.verbi  gratia  :  «  lu  Enon  juxtaSalin 
(Joan.  m),  »  ubi  Joannes  postea  baptizasse  legitur, 
quia  aquae  multae  illic  erant.tamenmagisplacet  ma- 
gisque  delectat  factum  hoc  esse  in  aquis  Jordanicis. 
Quam  ob  causam?  Videlicet  quiasignum  sive  figura 


Jordanis  usque  ad  locum,in  quo  castrametati  sunt, 
ibique  posuerunt  eos.  Josue,  quod  interpretatur 
Salvator,  qui  Mosi  successit  et  filios  Israel  in  terram 
promissionis  introduxit,quod  Moses  non  fecit,  ipse 
est  iste  filius  hominis,  qui  Mosaicae  legi  Evangelium 
succedere  jussit,  et  per  illud  credentibus  in  se  re- 
gnum  coelorum  aperuit.  Sacerdotes,  qui  stabant  in 
medio  Jordanis,  ut  omnia  complerentur,  et  donec 
festinans  populus  transiret,nulli  melius  intelligun- 
tur,quam  hic  idem  Filius  hominis  primus  sacerdos 
novi,  et  Joannes  ullimus  sacerdos  veteris  saecr- 
dotii,  sive  legis  et  prophetarum  finis.Igitur  quam- 
vis,  ut  jam  dictum  est,  in  aliis  quibuslibet  aquis 
baptizalus  Dominus  baptismo  Joannis,  sacramen- 
tum  designare  potuisset  baptismi  sui,  jure  mngis 
placet  et  ud  honorem  Scripturarum  nr.agis  pertinet, 
quod  baptizatus,  el  baptismo  illo  manifestatus  est 
in  aquis  Jordanicis.  Hic  illud  pulchre  589  occur- 
rit,  qaod  Apostolus,cum  dixisset  :  «Nec  quisquam 
sumit  sibi  honorem,  sed  qui  vocatur  a  Deo  tan- 
quam  Aaron  (Hcbr.  v),  »  subjungit  atque  ail: «  Sic 
el  Christus  non  semetipsum  clarificavit,  ut  ponti- 
fex  fieret,  sed  qui  locutus  est  ad  eum  :  Filius  meus 
es  tu  (ibid.),  »  etc.  Denique  illa  pradicatione  poe- 
nitentiae,  et  baptismo  Joannis  vocatus  et  clarifica- 
tus  est  a  Deo  Filius  hominis  Jesus  Christus,  ut 
pontifex  fieret  tanquam  Aaron,  id  est  juxta  quod 
praefiguratum  est  in  Aaron.  Aaron  quippe  nonnisi 
prius  aqua  lotus,  sacerdotio  fungi  jussus  esl,  et 
vestimenta  suscepit  sacerdotalia,  scilicet   femina- 


horum  olim  ineisdcm  perfulserat  aquis.Namfluvius  D  )ia  linea,  subuculam  lineam.baltheumque  et  tuni- 

ille,  scilicet  Jordanis  ex  eo,  ccepit  essememorabilis 

quod,  mortuo  Mose  el   succedente   Josue,    divisis 

aquis  transitum  filiis  Israel  per  alveumsuum  prss- 

buit,  sacerdotibus  qui  porlabant  arcam  fcederis  Do- 

mini  stantibus  super  siccam  humum  in  medio  Jor- 

danis.  «  Portaveruntque.ail  Scriptura,  filiilsrael  de 

medio  Jordanis  alveo  duodocim  lapides.ut  Dominus 

imperarat,  juxta  numerum  filiorum  Israel  usque  ad 

locum  in  quo  castrametati  sunt,  ibique  posuerunt 

eos.Alios  quoque  duodecim  lapides  posuit  Josue  in 

medio  Jordanis  alveo,  ubi  steterant  sacerdotes  qui 

portabant  arcam  foederis,  et  sunt  ibi  usque  inprae- 


cam,superhumerale  et  rationale,  cidarim  quoque 
et  in  fronte  laminam  sacraa  venerationis,  haben- 
tem  inscriptum  tetragrammaton  (E.vod.  xxix  ;  Levil. 
vm),  ineffabile  nomen  Dei,  quod  oclavum  decus 
ponlificis,  maxime  illam  designat  Ecclesiam  et  ho- 
norem  de  quo  loquimur,  Filii  hominis  de  quo  Apo- 
stolus  ait  :  «  Propter  quod  et  Deus  illum  exaltavit, 
et  donavit  illi  nomen  quod  est  super  omne  nomen 
(Philip.  n),  »  etc.  De  aliis  indumentis  quid  gloria;, 
quid  honoris  singula  mystice  significent,  perscri- 
bere  praesenlis,non  est  negotii,  nisi  hoc  solum  quia 
quod  primum  sive  in  initio  consecrationis  suee  eer 


130!) 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  III. 


1370 


cerdos  Aaron  jussus  est  aqua  lavari  in  flgura  conti-  A.  testatur,  ait  :  «  Et  ego  vidi,  et  testimonium  perhi- 


git  i!li,hujus  summi  et  veri  sacerdotis,  qui  in  ini- 
tio  sua?  functionis  sive  sacerdotii  sui  habebat  bapti- 
zari  baptismo  Joannis,  et  csler.i  quidem  veteris 
illius  sacerdotii  ministeria,  figuras  vel  umbras  fue- 
runt  mysteriorum  ccelestis  et  veri  bujus  sacerdotii, 
sed  ex  mogna  purte  similitudo  deficit.  Ille  namque 
et  caeteri  sacerdoles,quia  morte  prohibebantur  per- 
manere,  <■  habebant  quotidie  necessitatem,  quem- 
admodum  sacerdotes  priuspro  suisdelictis  hoslias 
offerre,  deinde  pro  populi  (Hebr.  vn).  »  Hic  autem 
ejusmodi  necessitatem  non  habuit,  sed  semel  hoc 
fecit,  offerendo  se  non  pro  suis,  sed  pro  populi  de- 
lictis.  Jnchoatio  sacrificii  sive  oblationis,  qua  se- 
metipsum  obtulitjejunium  fuit  quod  continuoje- 
junavit,  «  et  cum  jejunasset  quadraginta  diebus  et 
quadraginta  noclibus  postea  esuriit  (Mailh.  iv).  » 
Ita  namque  incipiens  agere  pcenitentiam  non  pro 
suis,ut  jam  dictum  esl.sed  pro  populi  delictis,  la- 
borare  non  desiit,operans  opus  salutis,in  omnibus 
«  obediens  usque  ad  mortem,  morlem  autem  cru- 
cis  (Philip.  11).  »  Vere  ergo  fidelis  et  verax  Deus, 
implevit  quod  locutusest.Timebat  olim  populus  au- 
dire  vocem  Domini  Dei,  et  «  ultra,  inquit,  non  au- 
diam  vocem  Domini  Dei  mei,  et  ignem  hunc  maxi- 
mum  amplius  non  videbo,  ne  moriar.  Et  ait  Domi- 
nus  Mosi :  Bene  omniasunl  locuti.Prophetam  susci- 
tabo  eis  de  medio  fratrura  suorum  similem  tui,  el 
ponam  verba  mea  in  ore  ejus,  loqueturque  ad  eos 
omnia,  quas  prTcepero  illi  (Deut.  xviu).  »  Hunc 
prophetam  esse  istum  Filium  hominis  certum  est. 
Quomodo  hunc  populus  ille  petivit,  aut  petere  sci- 
vit?Cum  enimdixisset  Moses  :  «Prophetam  de  gente 
tua,  et  de  fratribus  tuis  sicut  me  suscitabit  tibi  Do- 
miuus  Deus  tuus,  ipsum  audies,  »  subjunxit  atque 
ait :  <<  Ut  petisti  a  DominoDeo  tuo  in  Horcb,  quando 
concio  congregata  est(ibid.).a  Non  invenimus  aliter 
petisse  populum,nisi  ita,ut  Scriptura  refert.  «  Cun- 
ctus  autem  populus  videbat  voces  et  lampades,  et 
sonilum  buccina;,  montemque  fumantem,  et  per- 
territi  ac  pavore  concussi,  steterunt  procul  dicen- 
tes  Mosi  :  Loquere  tu  nobis  et  audiemus.  Non  lo- 
quatur  nobis  Dominus,  ne  forte  moriamur  (E.rod. 
xx).»  Si  ergo  verba  hsc  populi  pro  petitione  Deus 
accepit,huju3  Prophetarum  Domini  (sic),tanquam  po- 
pulus  ita  petere,  ut  petierat  ipseMoses  :  «Obsecro, 


bui,quia  hic  est  Filius  Dei  (Joun.  1).  »  Quam  dissi- 
milesspecies  hic  atque  illic  !  Hic  species  columbse, 
illic  voces  et  Iampades  sive  maximus  ignis,  et  mons 
fumans,  et  sonitus  buceinae.  Proinde  non  leviter 
attendendum  quod  apud  alium  evangelistam  Bapti- 
sta  Joannes  cum  dixisset  :  «  Ego  baplizo  in  aqua 
(ibid)  ,»  subjunxil,«  medius  autem  vestrum  stetit, 
quem  vos  nescilis  (ibid.),  »  etc.  Puta  illum  respe- 
xisse  ad  jam  dictam  prnmissionem  dicentis  ad  Mo- 
sen  :  «  Prophetam  suscilabo  illis  de  medio  fratrum 
suorum  similem  tui  [Deut . xviii),  »  et  idcirco  dixis- 
se,  «  medius  autem  vestrum  stetit  quem  vos  non 
sciti?,»  ut  ita  subintelligas,  ac  si  dixerit  :  Ille  cujus 
fortitudinem  sustinere  noc  poluit  populus,  signili- 
d  catam  sibi  per  speciem  ignis,  et  dixit  ad  Mosen  : 
«  Ultra  non  audiam  vocem  Domini  Dei  mei.et  ignem 
hunc  maximum  amplius  non  videbo,  ne  moriar. 
Loquere  tu  nobis  et  audiemus,  non  loquatur  no- 
bis  Dominus  ne  forte  moriamur  (ibid.).  »  Ille,  in- 
quam,abscondita  fortiludinezeliignei  similisfactus 
Mosi.id  est  homo  verus  ut  Moses  fuil,  mediu3  ve- 
strum  stat  lolerabilis  atque  affabilis,  mitis  et  humi- 
lis  sicut  columba,  non  sicut  ignis,  et  nunctalis  de 
medio  vestrum  suscitatur  vobis,  ut  loquatur  vobis 
Dominus,  et  non  magis  moriamini.quam  si  Moses 
loquerelur  vobis,si  hunc  audire  vultis.  Nam  si  au- 
dire  nolueritis,  et  illic  dictum  est  :  «  Ego  ultor  exi- 
stam  (ilnd.),»  et  hic  dico  vobis  quia  «  ventilabrum 
in  inanu  sua,  el  permundabit  aream  suam,  et  con- 
gregabit  triticum  suum  in  horreum,  paleas  autem 
comburet  i{ini  inexstinguibili  (Matth.  m).»Nusquam 
sacra  canonica  refertScriptura  quod  super  aliquem 
sanclorum,sive  in  aliquibus  operibus  suis  Spiritus 
sanctus,Spiritus  Domini,tale  praesentia?  suae  signum 
dederil.Quis  alius  nisi  Spiritusiste  Domini  per  Mo- 
sen  operatus  est  in  exitu  filiorum  Israel  de  terra 
yEgypti  ?  Denique  hoc  non  soli  confessi  sunt  magi, 
dicendo  :  «  Digitus  Dei  est  hic  (Exod.  vm) ;  »  ve- 
rum  etiam  Esaias  ita  declamando  dicit :  «  Ubi  est 
qui  eduxit  nos  de  mari,cum  pastoribus  gregis  sui  ? 
Ubi  est  qui  posuit  in  medio  ejus  Spiritum  sancti 
sui  ?  Qui  eduxit  ad  dexteram  Mosen  brachio  maje- 
statis  suaa,  qui  sciditaquas  ante  eos,  ut  faceret  sibi 
nomen  sempiternum,qui  eduxit  eos  per  abyssos, 
quasi  equum  indesertonon  impingentem,quasiani- 


Domine,  mitte  quem  missurus  es  (Exod.  iv),  »  quid  D  mal  in  campo  descendens  ?Spiritus  Domini  ductor 

ejus  fuit  (Isni.Lxiii).  »  Ergo  per  Mosen  operalus  est 
iste  Spiritus  in  exitu  Isrrel  de  terra  ^gypti,  et  ubi 
quinqnagesimo  die,  prasentiaa  vel  operationis  suaa 
signum  dare  voluit,non  species  columbaa,  sed  spe- 
cies  ignis  apparuit,  ita  ut  diceret  populus  id  quod 
jam  supra  dictum  est,  «  et  ignem  hunc  maximum 
amplius  ncn  videbo,  ne  moriar.  »  Item,  ubi  post 
resurrectionemhujus  Filii  hominis,quinquagesimo 
die  super  discipulos  ejus  venit,  et  praesentiae  suas 
signum  dare  voluit,non  species  ejlumbas  apparuit, 
sed  «  apparuerunt  illis  dispertitae  linguse,  tanquam 
ignis  (Act.  n).  »  Item  qui  tollere  solebatEliam,  sine 


nisi  abundantiam  intellitrere  debemus  gratiffi  exau- 
dientis,qui  ubi  et  humiliter  petitur,superabundan- 
ter  dare  consuevit  ?Hincenim  Apostolus  dicit  :  «  Ei 
autem,  qui  potens  esl  omnia  facere  superabundan- 
ter,  quam  petimus  aut  intelligimus,  secundum  vir- 
tutem,  qus  operatur  in  nobis  ;  ipsi  gloria  in  Eccle- 
sia,  et  in  Christo  Jesu,  in  omnes  generationes  sa3- 
culi  saculorum.  Amen  (Ephes.  in).  »  Fidelis,  in- 
quam,  et  verax  Deus  hic  implevit  quod  illic  locutus 
cst.et  hoc  teslalurcolumba,  imo  Spiritus  Dei,  quem 
vidit  descendentem  sicut  columbam,  et  venientem 
super  se  vidit,  et  Joannes,  sicut  alius   evangelista 


137! 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


J372 


dubio  erat  iste  Spiritus  Dornini,  unde  et  Abdias  :  A  J&m  quidem  partem  illius  promissionis,  id  est  pri- 


«  Cumque  recesscro  a  te,  inquit,  Spirilus  Domini 
asportabit  te  in  locum  quem  ego  ignoro  (III  Reg. 
xvm);  »  et  ubi  gratiae,quam  Eliaecontulerat.signum 
dare590  voluit,non  species  columbae,  sed  species 
ignis  apparuit.u  Cum  enim  pergerent  et  incedentes 
sermocinarentur,  videlicet  Elias  et  Elisaeus,  ecce 
currus  igneus,  et  equi  ignei  diviserunl  utrumque, 
et  ascendit  Elias  per  turbinem  in  ccelum  (IV  Reg. 
n).  »  Neque  hic,  neque  illic   ipsa   Spiritus    sancti 


mum  acceperunl  Spiritus  Bancti  datum,  quod  est 
remissio  peccatorum,  quia  i.tans  in  medio  illorum, 
qua  die  resurrexit,  insufflavit  et  dixit  :  «  Accipite 
Spiritum  sanctum,quorum  remiseritis  peccata,  re- 
mittuntur  eis  (Joan.  xx),»  et  tainenconvescenspne- 
cepit  eis  ut  exspectarent  promissionem  Patris.quia 
videlicet  restat  secundum  ejusdem  Spiritus  sancti 
dalum.de  quoet  postmodum  dixit  :  «  Sed  accipietis 
virtutem  supervenientis  Spiritus  saucti  in  vos  (Act. 


substantia  visaestmortalibus  aut  videri  potuit ;  sed  V  i),  »  elc.  Sicul  solus  de  Spiritu    sancto   conceptus 


ubi  et  quomodo  voluit,  competms  operationis  vel 
prfesentiae  suae  signum  dedit.itaut  nusquam  super 
ipsum  Dominumin  specieignis,nunquam  super  ali- 
quem  sanclorum  in  specieeolumbaevisussit.Quare? 
Videlicet  quia  divina  natura,  quae  vel  cujus  p!eni- 
tudo  in  isto  Filio  hominis  Jesu  Christo  corporaliter 
inhabitat  (Coloss.  n),  satis  per  semetipsam  fervida 
est,  juxta  illud  :  «  Etenim  Deus  noster  ignis  con- 
sumens  est  (0eai.iv),»  et  idcirco  nobisexpediebat  ut 
fortitudinem  ejus  pietas  temperaret,et  ha.c  congrue 
perspeciem  co)umb3e,significata  est.  Porro  nostra, 
id  est  huiiana  natura  per  semetipsam  tepida,  imo 
et  nimis  frigidaestjuxta  illud  :  «Bt  quiasuperabun- 
davit  iniquitas  (Rom.  v),refrigescet  charitas  multo- 
rum  (Matlh.  xxiv),»  et  idcirco  expediebat  homines 
Dei  zelo  bono  calefieri,  qui  videlicet  zelus  congrue 
significatus  est  per  speciem  ignis.  Nullo  libentius 
modo  illud  intellexerim,  quod  et  Joannes  apud  Lu- 
cam  dicit  :  «  Ipsevosbaptizabit  in  Spiritu  sancto  et 
igni  (Luc.  m).  »  Et  Esaias  :    «    Si  ablueril,  inquit, 


est,  ita  solus  in  Spiritu  sancto  baptizat :  nam 
Joannes  adhuc  quidem  ex  uteromalris  sua?  Spiritu 
sancto  repletus  est,sed  non  de  Spiritu  saucto  con- 
ceptus  est,  et  idcirco  in  Spiritu  sanclo  baptizare 
j,  non  potuil,  sed  cum  caeteris  sanctis,  gratiam  Spiri- 
lus  sancti  de  pleaitudine  hujus  accepil,  sicut  ipse 
quodam  loco  testatur,«et  de  plenitudine  ejus  nos 
omnes  accepimus  (Joan.  i).  »  Quid  tandem  sibi  vult, 
vel  quam  oh  causam  de  ccelo  venit  vox  dicentis  : 
«  Hic  est  Filius  meus  dilectus,  in  quo  mihi  bene 
complacui  ?  »  (IHailh.  xvn).  Quid,  inquam,  nisi  hoc 
idem,quod  «  Spiritus  Dei  sicul  columbadescendens 
etveniens  super  eum,»  et  boc  idem  quod  «  verbum 
faclum,ul  Lucas  meminit,  super  Joannem  Zachariaa 
filium  (Luc.  m).  »  Ad  hoc  denique  et  verbum  Do- 
mini  super  Joannem  factum  esi,  ad  hoc  Spiritus 
sanctus  descendit,  ad  hoc  voxPatris  de  caeloaudita 
est,ut  sufficiens  legitimumque  perficerelur  testimo- 
nium  super  islo,  quod  Christus  esset,  quod  Filius 
Dei  esset  non  alius  ;  sed  iste  pauper,  iste   Jesus    a 


,_,      , —    — _.      —     __   ,    — . — ,  .  _      _     . 

Dominus  sordem  filiarum  Sion,  et  sanguinem  ejus  ^  Nazareth,  iste  qui  putabalur  filius  Joseph.In  testi 


laveril  de  medio  ejus  in  spiritu  judicii  et  spiritu 
ardoris  (Isai.  iv),  »  quam  ut  duo  daiaSpiritus  san- 
cti,  duabus  dictionibus  istis  putem  significari  «  in 
Spiritu  sancto  et  igni  »  sive  «  in  spiritu  judicii  et 
spiritu  ardoris, »  Iste  namque  unus  idemque  Domi- 
nus  etSpiritus  sanctus  est  et  ignis,  unus  idemque 
et  spiritus  judicii  et  spiritus  ardoris  ;  <  judicii,»  in- 
quam,  id  est  discretionis,  quia  fidelem  ab  intideli 
discernens,  remissionem  peccatorum  per  fidem  tri- 
buit.quod  est  datum  primum  ;  ■  ardoris  »  autem, 
quia  purgaluma  peccatis  hominem  deinde  boni  zeli 
igne  acceudit,  quod  est  datum  secundum.  Utroque 
dato  perficitur  atque  consummaturbaptismus  Chri- 
6ti,  cum  aqua  quae  de  latere  ejus  exivit,  et  idcirco 


monium  veritatis  hujus  hoc  totum  factum  est,  ut 
secundum  legem  divinam  stabile fieret  testimonium, 
quia  scriptum  est  in  lege:  «  In  ore  duorum  veltrium 
testium  stabit  omne  verbum  (Deut.  xix).  »  Hinc 
Joannes  evangelista  dicit  :  «  Et  tres  sunl  qui  testi- 
monium  dant  in  ccelo  :  Pater,  et  Verbum,  et  Spiri- 
tus  sanctus  (/  Joan.  v).  »  Persona  Patris  ex  voce, 
quae  de  ccelo  venit,  audita  est  ;  persona  Spirilus 
sancti,  coelis  apertis,  sicut  columba  descendit ;  per- 
sona  Verbi,praesens  quidem  aderat  in  carne,  sed  si- 
lebat,  neque  illa  hora  qua  loquebatur  testimoninm 
sui,  licet  quodam  loco  dicat  :  «  Ego  sum  qui  lesti- 
monium  perhibeo  de  meipso  (Joan.  vm).  »  In  Jo- 
ance  autem  teslimonium  perhibebat,  quia  «  super 


Joannes,cum  de  semetipso  dixisset :  «  Ego  baptizo  D  Joannem,  »  sicut  jam  dictum  est,propter  hoc  per- 


vos  in  aqua,»  contii.uo,  ut  declararet  quanto  melior 
baptismo  suo  foret  baptismusChristi,«  ipse.inquit, 
vos  baptizabit  in  Spiritu  sancto  et  igni  (ibid.)  » 
Hanc  Joannis,  imo  suam  vel  patris  promissionem 
ipse  Dominus  ante  passionem  suam  confirmare  so- 
lebat  apostolis  suis,sicutpost  resurreciionem  suam 
eum  commemorai.se  Lucas  hoc  modo  describit  : 
«  Et  convescens  praecepit  eis,  ab  Hierosolymis  ne 
discederent.sed  exspectarent  promissionem  Patris, 
quam  audistis,inquit,  per  os  meum  ;  quia  Joannes 
quidem  baptizavit  aqua,  vos  autem  baptizabimini 
Spiritu  sancto  non  post  multos  hos  dies  (Act.  i).  » 


hibendum  testimonium,  «  verbum  Domini  factum 
fuerat.»  Horum  Irium  attendens  testimonium  ipse 
adversariis  suisdicebat  ••  «  Si  ego  testimonium  per- 
hibeo  de  me  (Joan.  v),  »  ubi  subintelligendum  est, 
sicut  solent  hominesdesemetipsistestimoniumper- 
hibere,  et  per  inanemgloriamsemetipsos  commen- 
dare,  «  testimonium  meum  non  esl  verum.  Alius 
est  qui  testimonium  perhibet  deme,et  scio  quia  ve- 
rum  est  testimonium,  quod  perhibet  de  me.  Vos 
misislis  ad  Joannem,  et  testimonium  perhibuit  ve- 
ritati.  Ego  autem  non  ab  hon.inetestimonium  acci- 
pio,  ego  autem  habeo  testimonium   majus  Joanne 


1373 


COMMENT.  IN  MATTH. 


LIB.  III. 


1374 


(ibid.)  »  Hkc  et  caeteru  adversus   malitiosam    illo-  A.  status  autem,quovelqualiordineprocedereincoepit. 


rum  invidentiam  dixit.qui  accipere  nolentes,  et  se 
scire  dissimulantes  testimonium  Dei,  qui  in  testifi- 
cando  non  potest  falli,et  cujus  testimonium  ex  ma- 
niCestis  operibus  poterat  cognosci,  miserunt  ad  Jo- 
annem  hominem,quem  sperabant  posse  falli  ;  at  ille 
non  falsus  est.sed  testimonium  perhibuit  veritati. 
Tunc  utique  miserunt  adeum,sperando  eum  posse 
falli  et  ngere,  volendo  ut  posset  falli,  quando  facta 
est  quKstio  ex  discipulis  Joannis,  cum  eis  scilicet 
Judaeis  de  purificatione,  «  etvenerunt  ad  Joannem, 
et  dixeruntei  :  Rabbi,  qui  erat  tecum  trans  Jorda- 
nem,  cui  tu  testimonium  perhibuisti,  ecce  hic  ba- 
ptizal,  et  omnes  veniunt  ad  eum  (Joan.  m).  »  Id- 
circo  namque  sic  inroeperunt,  ut    invidiae    aut  zeli 


Cap.IV. —  «TuncJesus.aitevan^elista,  duclus  est 
in  desertumaSpiritu,  uttentareturadiabolo,et  cum 
jejunassetquadraginta  diebuset  quadraginta  noct!- 
bus  posteaesuriit.»Eceequale,quam  pulchrummedi- 
cantisdivinitatisconsilium.utducerethuncsecunduni 
homineuuindesertumadjejunandum,  etad  toleran- 
tiam  tentationura,etnonjam  inparadisum  admandu- 
candum.ubiposuerathominemprinjum.Dubitanduni 
estsuperhocaquibusdam,  propter  hoc  quodsubdi- 
lur  :  «  Assumpsiteum  diabolus  in  sanctam  civita- 
tem.  »Et  rursum:«  Assumpsiteum  inmontemexcel- 
sum.  »  Sed  vere  et  absque  ulla  quaestione  conve- 
nienter  accipitur,  ut  a  sancto  Spiritu  in  desertum 
ductus  credatur,ut  illic  eum  suus  Spiritus  duceret, 


flamma  ureret  animaui  Joannis,  atque  ita    confor-  t»  ubi  huncad  tentandum  malignus  spirilus  inveniret 


matus  illis,  id  est  invidens  factus  cum  invidis,  di 
ceret  aliquid  quod  esset  contrarium  veritati.  At 
ille  testimonium  perhibuit  veritati,  «  non  potest, 
inquiens,  homo  accipere  quidquam,  nisi  fuerit  ei 
datum  de  ccelo  (ibid.),  »  etc,  usque  «  qui  credide- 
rit  Filium,  habet  vitam  aslernam,  qui  autem  in- 
credulus  est  Filio,  non  videbit  vitam,  sed  ira  Dei 
manet  snper  eum  (ibid.)  »  Maynitudo  teslimonii, 
et  ex  specie  columbae,  et  ex  eo  quod  cum  dixisset 
Pater  :  «  Tu  es  Filius  meus  dilectus,  ■  addidii, 
o  in  quo  mihi  bene  complacui,  »  reverenter  dehet 
agnosci.  Nam  species  columbae,  id  est  Spiritus 
sanctus,  descendens  et  manens  super  eum  in  spe- 
cie  columbae  hoc  testificalur,  quia  «  in  ipso  habi- 
tat  omnis  plenitudo  divinitatis  corporaliler,  »  sicut 


el  eisdem  modis  a  seeundo  homine  vinceretur,  qui- 
bus  primum  hominem  se  vicisse  gloriabatur.  Con- 
tra  primum  quippe  hominem  parentem  nostrum  in 
ttibus  se  tentationibus  erexit,  quia  hunc,  videlicet 
gula,  vana  gloria,avaritia  tentavit,  et  tentando  su- 
poravit :  sed  eisdem  modis,  ut  jam  dictum  est,  se- 
cundo  homini  tentato  succuhuit.  Igitur  ipse  Domi- 
nus  Deus,  qui  tulit  hominem,quem  formaverat,  et 
posuit  eum  in  paradiso  voluptatis.ut  operaretur  et 
cuslodiret  illum,  praecepitque  ei  dicens  :  F.x  omni 
ligno  paradisi  comede.de  ligno  autem  scientia;  boni 
et  mali  ne  comedas  (Gen.  n)  ;  permisitque  eum 
tentari,  ut  manifesla  fierent  et  angelis  et  omnibus 
superventuris  saeculis  qua?  erant  in  corde  ejus,  ipse 
hunc  hominem  secundum.quem  de  ventre  virgineo 


columba  totum    quiddam    est,    cui   pars  corporis  u  formaverat,  tulit,  sive  ut  alius  evangelista  scripsit, 


nulla  deest. 

Et  hocdictum,  «  in  quo  mihi  bene  complacui,  » 
591  hoc  testificatur,  quia  talis  hic  Filius  sola  et 
unica  Dei  Patris  gloriaest,  et  vere  inistosolo  glo- 
riatur  cunctorum  mirabilium  bonorutnque  omnium 
mirabilis  operator  Deus,  quia  tale  nihil  fecit,  quale 
est  iste  Filius,secundum  divinitatem  increatus,  se- 
cundum  humanitatem  creatus  et  factus.  Cum  non- 
dum  esset  homo  factus,  erat  ut  nunc  est,  «  imago 
Dei  invisibilis  primogenitus  omnis  creatura,  et  in 
ip30,  ait  Apostolus,  condita  sunt  universa  in  ccelis 
et  in  terra,  visibilia  et  invisibilia,  sive  throni,  sive 
dominationcs,sive  principatus,  sive  potestates.  Om- 
nia  per  ipsum  et  in  ipso  creata  sunt,et  ipse  est  ante 


«  expulitin  desertum(iVar<;.i),» — «expulit,»inquam, 
tanquam  reum,  et  illius  primi  homini3  portantem 
reatum,  quia  «  ipse  posuil  in  eo  iniquitates  omnium 
nostrum  [Isai.  liii),  »  ut  inciperet  vapulare  jejunan- 
do  quidquid  in  illo  uno  comedente  peccaverunt.Per- 
pulchrum  est  collationem  fucere  illius  primi  homi- 
nis  et  secundi  in  eo  quod  ille  positus  fuit  in  loco 
amoenitatis  et  satietatis,  et  excepto  uno  ligno  appo- 
sita?  sunt  eiomnes  deliciae  paradisi,  et  tameninilla 
tali  et  tanta  satietate,  de  gula  in  uno  tentatus  tam 
facile  suecubuil.  Hic  autem  expulsus  est  in  locum 
horroris  et  vastae  solitudinis  et  quadraginta  dierum 
jejunium  impositum  esl  ei.Quoperacto,  esuriit;  et 
lamen  in  illa  esurie  de  necessario    pane   tentatu3, 


omnes,et  omnia  in  ipso  constant  (Coloss.  i).    »   Ubi  D  tentationi  non  succubuit,ut  utiliter  demonstraretin- 


homo  factus  est,  ex  tunc  «  ipse  est,  ait  idem  Apo- 
stolus.caput  corporis  ecclesiae,  qui  est  principium 
primogenitus  ex  mortuis.ut  sit  in  omnibus  ipse  pri- 
matum  tenens.quia  in  ipso  complacuit,  omnem  ple- 
nitudinem  divinitatis  corporaliter  habitare,  et  per 
eum  reconciliari  omnia  in  ipso,pacificans  per  san- 
guinem  crucis  ejus,  sive  quae  in  terris  sunt,  sive 
quaein  coelis  (ibid).  »Recteigitur  Pater  gloriosus  et 
hic  dicit,  «  in  quo  mihi  bene  complacui,  »  et  eum- 
demin  psalmo  gloriam  suam  appellat,dicens  adeum: 
«  Exsurge,  gloria  mea(P.sa/.  cvn).  »  De  manifesta- 
tione  ejus  hactenus  pro  posse  dictum   est.  Manife- 


sidiatori  per  miracula  sua,  quod  esset  Filius  Dei, 
unde  postmodum  plenius  dicendum  erit.  Perpul- 
chra,inquam,ut  jam  dictum  est,  collatio  ex  compa- 
ratione  hujus  secundi  et  illius  prirai  hominis.  Ve- 
rumtamen  quoniam  non  solum  illud  originale  pec- 
catum.verum  etiam  actuales  «  Deus  posuit  in  eo  ini- 
quitates  omnium  nostrum,  »  et  ipse  puer  ille  est, 
de  quo  propheta  prsedixerat,  «  quia  puer  Israel  est, 
et  ego  dilexi  eum  (Ose.  xi),  et  ex  iEgypto  vocavi 
Filium  meum,  »  cujus  prophetici  praeconii  praesens 
evangelista  superius  meminit,libet  lalius  explanare 
sacramentum  hoc  tentationum,quas  pro  nobis  puer 


1373 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1376 


isle  suslinuit ;  et  quia  tres  fuerunt  tentationes,  sin-  A  boc  vitium  in  seraetipso  punivit  et  emendavit  ?  Pri- 


gularum  causas  sive  rationes,  per  ordinem  de  sa- 
cris  proferre  Scripturis.  Igitur  vocatus  ex  ,'Egypto 
puer  Israel,  Filius  Dei,  Dominus  Jesus,  poBtquam 
habitavit  Nazareth,  ubi  et  nutritus  est,  postquam 
aquas  baptismi  transivit,  ductus  est  in  dese.rtum 
a  spirilu,  et  cum  jejunassel  quadraginta  diebus  et 
quadraginta  noctibus,  »  tenlatus  et  ipse,  el  fidelis 
inventus  est  in  tribus  tentationibus,  ut  patrum  suo- 
rum,filiorum  Israel,  totidem  eteasdem  tentationem 
vacuaret  atque  delerel  :  qui  educti  de  terra  JSgypli, 
postquam  aquas  maris  Rubri  Iransierunt,  quadra- 
ginta  annis  per  desertum  circumducti  sunt  et  ten- 
lali  sunt,qnia  tentaverunt  et  infideles  inventi  sunl. 
Easdem  et  totidem  fuisse  tentationes  illorum  :quas 


mum  (i  quadraginta  diebus,et  quadraginta  noctibus 
jejuna\ it,»  et  deinde  cum  esuriret,  comedere  noluit 
ad  suggestionem  tentatoris.«  Quartraginta.inquam, 
diebus,  et  quudraginta  noctibus  jejunavit,  »  et  ulte* 
rius  sive  diutius  jejunando  illum  affligi.nimiae  fuis- 
set  severitatis.  Dicit  enim  sacra  lex,  cui  per  omnia 
Deushomo  factus  obedire  dignatus  est :  «  Sin  au- 
tem  judiceseum  qui  peccavit,  dignum  viderint  pla- 
pis,  proslernent  et  coram  se  facient  verberari.  Pro 
mensurapeccati  erit  et  plagarum  modus,  ita  dun- 
taxat  ut  quadragenarium  numerum  non  excedat,  ne 
faede  laceratus  ante  oculos  tuos  habeat  frater  tuus 
[Dctit.  xxv).  »  Unusidemque  puer  iste  saepe  dictus, 
scilicet  Christus  et  Judex  erat  et  quasi   reus,  et  co- 


et  quot  puer  isle  jam  dictus  sustinuit,    «  puer  Is-  g  ram  judicantedivinitate  sibimetinsitavera  humani 


rael  quem  ego  dilexi,  ait  in    Propheta  Dominus,  » 
ex  ordine  per  Scripturam  demonstrandum  est. 

Prima  fuittentalio  de  panibus,sicutscriptumest : 
«  Et  murmuravit  omnis  congregatiofiliorum  Israel 
cnntra  Mosen  et  Aaron  in  solitudine.  Dixeruntque 
ad  eos  filii  Israel  :  Utinam  mortui  essemus  per  ma- 
uum  Domini  in  terra  yEgypti,  quando  sedebamus 
super  ollas  carnium,et  comedebamus  panes  in  sa- 
turitate.Cur  eduxistis  nos  in  desertum  istud,  ut  oc- 
ciderelis  omnem  multitudinem  fame.  Dixit  autem 
Dominus  ad  Mosen  :  Ecce  ego  pluam  vobis  panes  de 
ccelo  (Exod.  xvi  ,  »  elc.  Tentatio  fuit  heee  non  fide- 
lium.sedinfidelium  :  non  quia  panem  petierunt,sed 
quia  malfi  et  absque  fide  petierunt.  Hinc  est  illud, 
salvo  sacratiore  intellectu,  «  et  lentaverunt  Deum 
in  cordibus  suis,  ul  peterent  escas  animabus  suis, 
et  male  locuti  sunt  de  Deo  ;  dixerunt  :  Nunquid 
poteritDeus  parare  mensamin  deserto?Nunquidpa- 
nem  poterit  dare,  aut  parare  mensam  populo  suo?  » 
(Psal.  lxxvii).  Quia  sic  lentaverunt,  idcirco  tentati 
suntineoipso,in  quotentaverunt.Cumenim  dixisset 
Dominus  :  «  Ecce  ego  pluam  vobis  panes  de  ccelo, 
egrediatur  populus  et  colligatquasufficiant  per  sin- 
gules  dics,  »  subjunxit  atque  ait :  «  ut  tenlem  eum, 
utrum  ambulet  in  lege  mea  an  non.  Die  autem  sex- 
ta  parent  quodinferant,et  sitduplumquam  colligere 
solebant  per  singulos  dies.  »  Quod  cum  fecissent, 
duobus  modis  comprobatumest  quodinlegeDeinon 
ambularent,  quia,  cum  dictum  esset  eis,  «  nullus 
relinquat  ex  eo  in  mane,  non  audierunt,  sed  dimi- 


tasejus  prostrata,  jejuniorum  plagis  verberabatur, 

non  quia  pecoaverat,  sed  quia  peccata  gulae  nostrae 

super  se  susceperat.  Ulterius    non  debebat  extendi 

jejunium,quia,sicutjamdictumest,sacrajubebatlex 

ut  plagarum  modus  quadragenarium  nonexcederet 

numerum.  Itaquehumililatem  fiagellali  jam  debuit 

gloria  sequi  ;  non  gloria  inanis,sed  gloria  vera,  glo- 

ria  Dei.Inanis  gloria  fuisset  si  secundum  suggestio- 

nem  tenlatoris  fecisset,  dicentis  :  «Si  FiliusDeies, 

dic  ut  iapides  isti  panes  fiant  (Joan.  n).  »  Forte  enim 

putas  quia  gloriam  suam  manifestavisset,si  ad  ejus 

dictum  lapides  facli  fuissent  panes,  sicut  in  eo  glo- 

riam  suam  postmodum  manifestavit,  quod  ad  ejus 

nutum  aqua  in  vinum  conversa  est  ;  sed  non  ita  cst. 

,  «  Ubienim  hoc  fecit  initium  signorum,  et  sic  mani- 

'  festavit  gloriam  suam  (ibid.) ;  »  non  gloria  fuit  ina- 

nis,  sed  gloria  cum  fructu,  quem  videlicet  fructum 

protinusevangelista  pra2senlat,dicens  :  «Et  credide- 

runt  in  eum  discipuli  ejus  (ibid.j  »  Nunquid  crede- 

ret  in  eum  tenlatorinsidiosus,adversarius  antiquus, 

si  lapides  convertisset  in  panes  ?Dicit  aliquis ;  Nobis 

ad  fidem  vel  ad  cognoseendam  Dei  gloriam  profuis- 

set,  qui  legeremus  si  lta  factum  fuisset.  Imo  magis 

hoc  nobis  gloriam  Dei  prodest  quod  legimus,  quia 

testimonium  suaa  divinitalis  Dei  Filius  diabolo  com- 

municare  dedignatus,hoc  potius  respondit :  «  Scri- 

ptum  est :  Non  in  solo  pane  vivit  homo,  sed  in  om- 

ni  verbo  quod  procedit  de  ore  Dei.  »  Et  remoto  dia- 

bolo  a  participatione    sive   praesentia   refectionis, 

«  accesserunt  angeli  et  rainistrabant  ei.»  Scriplum 


serunt  quidara  ex  eis  usque  mane    et   scatere  ccc-  D  est  autem  taliter  in  libroDeuteronomio:  «  Adduxit 


pit  vermibus  atque  computruit.  »  Item,  cum  di- 
ctum  esset  eis,«  Sabbatum  Domini  est,  idcirco  non 
invenietur,  >  nibilominus  ingressi  sunt  ut  collige- 
rent,  et  non  invenerunt.  «  Dixit  autem  Dominus  : 
Usquequo  non  vultis  custodire  mandata  mea,  et  le- 
gem  meam  ?  »  Sic  insipiens  populus  ille  per  hoc  vi- 
tium,  scilicetpergulae  intemperantiam  deliquit,  et 
si  recteconsideres,  pestis  ista,  scilicet  vitium  gulae, 
permaxima  est  vexatio  generis  humani,  ex  qua  sub- 
oriuntur  plurima  sieva  atque  mortifera  vitia  carnis, 
ethaeciniquitas592  accidit  exradice  peccati,  quo 
primus  homo,  de  quo  supradictum  est,  velitum  li- 
gnum  momordit.Quomodo  istepuer  Israel  nostrum 


teDominus  Deus  tuus  quadraginta  annis  per  deser- 
tum,  ut  affligeret  te  atque  tentaret,  el  nota  fierent 
quae  in  tuo  anirao  versabantur,  quia  non  in  sclo 
pane  vivit  homo,  sed  in  omni  verbo  quod  egredie- 
tur,  ex  ore  Dei  (Deut.  xvin).  » 

Secunda  tentatio  fuit  afflictiositis  etpenuriaaqus 
de  qua  sic  scriptum  est  :  «  lgitur  profecta  omnis 
multitudo  filiorum  IsrueldedesertoSyn  per  mansio- 
nessuas,  juxta  sermonem  Domini  castrametata  est 
in  Raphidim.  Ubi  non  erat  aqua  ad  bibendum  po- 
pulo.  Qui  jurgatus  contra  Mosen,  ait  :  Da  nobis 
aquam  ut   bibamus    (Exod.    xvn),    »    etc,    usque 


1377 


COMMENT.  IN  MATTH,  —  LIB.  III, 


1378 


«  et  vocavit  nomen  looi  illius,  tenlatio,  propter  jur-  A.  x')>  "  etc.  Interea  sic  intulit :  «  Ideo    non  confun- 


gium  filiorum  Israel,  et  quia  tentaverunt  Domi- 
num.dicentes  :  Estne  Dorninus  in  nobis,  an  non  ?  • 
(Ibid.)  Ita  miro  modo  populus  et  tenlabat  et  tenta- 
batur, et  idcirco  quia  tentabat,  justo  judicio  tenla- 
batur.Nam  quod  populum  tenlaret  Dominus,  Moses 
loco  snpradicto  testatur,«  ut  affligeret  te.inquiens, 
atque  tentaret  Dominus  Deus  tuus,  et  nota  lierent, 
quce  in  tuo  animo  versabantur  (Deut.  vm).  »  Quod 
autem  ibi  quoque  populus  Dominum  tentaverit  boc 
dicto  satis  innuit,«  et  vocavit  nomen  loci  \\Y\us, lcn- 
tatio,  quia  lentaverunt  Dominum,  dicenles  :  Estne 
Dominus  in  nobis,  an  non  ?  »  Super  hac  ie,  id  est 
super  penuriaaqu«,non  tantum  semel,  verumetiam 
et  alia  vice  tentavit  et  tentatus  est,  et  in  illam  tenla- 
tionem  Moses  quoque  et  Aaron  inciderunl.ita  ut  di-  n 
cerent :  «  Audite,  rebelles  et  increduli.  Num  de  pe- 
tra  hao  vobis  aquam  poterimus  elicere  ?  Dixilque 
Dominus  ad  eos  :  Quia  non  credidistis  mihi,  ut  san- 
ctificaretis  me  coram  filiis  Israel,  non  introducetis 
hos  populos  in  terram  quam  dabo  ei».  »  Hoc  luit 
curiositatis  vitium,«  quia  tentaveruntDominum  di- 
centes:EstneDominusin  nobisannon  ?  »  (Nurn.xx.) 
Quo  modo  hic  saepe  dictns  puer  Israel  super  hoc  vi- 
tio  tentalus  est.  «  Assumpsit  eum  diabolus  in  san- 
ctam  civitatem  et  statuit  eum  supra  pinnaculum 
templi,  et  dixit  ei  :  Si  Filius  Dei  es,  mitte  te  deor- 
sum.  Scriptum  est  enim  :  Quia  angelis  suis  manda- 
vit  de  te,et  in  manibus  tollent  te,  ne  forte  offendas 
ad  lapidem  pedem  tuum.  Ait  illi  Jesus  :  Scriptum 
est  :  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum.n  Hoc  iti-  _ 
dem,  sicut  et  primum  responsum,  scriptum  est  in 
libro  Deuteronomii  :  «  Non  tentabis,ait  Moses,Do- 
minurr.  Deum  tuum(Deu(.  vi),  »  statimqne  subjun- 
git,  «  sicut  tentasti  in  loco  tentationis  (ibid.)  ;»  qui 
videlicet  locus  non  alius  intelligendus  est,  nisi  ille 
jam  dictus,  de  quo  ait  :  «  Et  vocavit  nomen  loci 
illius  tenlutio,  qui  tenlaverunt  Dominum,  dicentes  : 
Eslne  Dominus  in  nobis,  an  non  ?  »  (Exod.  xvn). 
Sane  quod  hic  dicit  :«  Scriptum  e?t :  non  tentubis 
Dominum  Deum  tuum  ;  »  et  postmodum  :  «  Scri- 
plum  est,  ail  :  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et 
ilii  soli  servies,»  non  sio  accipiendum  est,tanquam 
ipse  diabolum  corrieere  voluerit,  etsiceum  docere, 
ac  si  diceret :  0  diabole,  noli  me  tentare  Dominum 
Deum  tuum,  quia  Scriptura  tibi  contradicit,  et  ab 


ditur  Deus  vocari  eorum  Deus,  paravit  enim  illis 
civitatem  (ibid.)  »  Si  necdiaboli  confunditurvocari 
Deus  aut  Dominus,  quae  gratia  vol  quae  beatitudo 
resonat  in  hoc  dicto  de  patribus,«  ideo  non  confun- 
ditur  Deus,  vocari  eorum  Deus?  n  Cum  igiturdicit 
diabolo  :  «Scriptum  est :  Dominum  Deum  tuumado- 
rabis  et  illi  soli  servies  ;  »  —  cum,  inquam,  dicit  : 
«  Scriptuin  est,»  subaudiendumest  homini.quia  re- 
vera  non  diabolo  sed  homini  scriptum  quidquid  lo- 
quitur  aut  prscipit  lex.  Est  ergo  sensus  :  Nec  ego 
homo.nec  quisquam  alius  homo  tibi  aurem  praebere 
debet,  ut  Dominum  Deum  suum  lentet,  siveutca- 
dens,  o  diabole,  Is  adoret,  sed  audire  debet  vocem 
Scripturaa  dicentis  :  «  Non  tentabis,  »  el  solum 
«  Dominum  Deum  tuum  adorabis.  » 

Tertia  tentaiio  fuit  illius  populi.qui  quoniam  ten- 
laverat,  jure  debebat  tenlari,  ubi  Aaron  quoque  in 
tentationem  incidit,  ut  contra  hoc  dictum  legis 
faceret :  «  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et  illi 
soli  servies.  »  Nam  sicut  puer  aliquando  volun- 
tati  suaB  dimittitur,  ut  remoto  magistro  593  sive 
paedagogo  pareat  ex  occasione  licentiaa,  quale  sit 
studium  ejus  ;  ila  dimissus  sibi  est  idem  populus, 
ascendento  Mose  in  montem,  ubi  et  fuit  quadra- 
ginta  diebus  et  quadraginta  noctibus,  et  non  fue- 
rat  praefinitum  quando  foret  reversurus.Tunc  illud 
contigit,  quod  Scripturarefert :  «  Videns  autem  po- 
pulus,  quod  moram  faceret  descendendi  de  monte 
Moses,  congregatus  adversus  Aaron  att :  Surge,  fac 
nobis  deos,qui  nos  praecedant.  Mosi  enim  huic  viro, 
qui  nos  eduxit  de  terra.£gypti,ignoramus  quid  ac- 
ciderit  (Exod.  xxxn).  »  Tunc  revera  populus  ceci- 
dit,  et  in  forma  vituli  diabolum  adoravit,  et  quis 
non  audivit,  quis  legendoadmirari  non  potuitquam 
pertinax,  quam  pronus  in  illo  tali  casu  suo  semper 
fuerit?Sed  venit  hic  alter  Israel,  qui  legem  solus 
impleret.qui  cuncta  faceret  praecepla  justitiae  quae 
pro3cepitlex.Undenotandiimquiacuncta,quibusten- 
tatorem  relidit,testimouia  tantum  de  Deuteronomio 
sumit,  quod  videlicet  Deuteronomium  quod  dicitur, 
hoc  est,  secunda  lex,  sicut  et  ipse  alter  sive  se- 
cundus  Israel  dicitur  el  est,  juxta  illud  propheli- 
cum  (cujus  et  hic  evangelista  meminit,  et  nos  in  lo- 
cis  suis  tractavimus)  testimonium,n  quiapuerlsraei 
est,  et  ego  dilexi  eum,  et  ex  jEgypto  vocavi  fllium 
hoc  te  compescere  intendit  ;  tu  mihi  dicis  :  «  Haec  D  meum  (Osee.  xi).  »  Ergo  iste  alter  sive  secundus  est 


ornnia  tibi  dabo,  si  cadens  adoraveris  me,  »  sed  lu 
potius  me  Dominum  Deumtuum  adoraredebes.quia 
Scriptura  dicit  tibi  :  «  Dominum  Deum  tuum  ado- 
rabis,  et  illi  soli  servies.  »  Hoc  vel  suspicari  nimis 
absurdum  est.Nunquid  enim  Deus  aut  Dei  Filius, 
diaboli  Deus  aut  Dominus  vocari  dignatur  ?  Absit 
hoo  !  Magnoe  namque  est  gratiae,  Dominum  Deum 
Greatorem  omnium  velle  cujuspiam  vocari  Deum. 
Hinc  Apostolus  cum  de  fide  patrum  multa  fuisset 
praeclare  locutus  :  «  Fide,  inquiens,  qui  vocatur 
Abraham  obedivit  in  locumexire,  quem  accepturus 
eratinhaeredilatem,  etexiit,  nesciensquo  iret  (Hebr 


Israel,  post illum  Israelem  patrem  duodecim  tribuum 
qui  primitus  in  _3gyptum  descendit,  et  mulliludi- 
nem  Israeliticam,  quae  inde  ascendit :  et  haoc  secun- 
da  lex  huic  maxime  posita  est.  Nam  illi  praevarica- 
tori  populo  Israel  posita  est  lex  casremoniarum  car- 
nalium,  quarum  circa  ritum  caeteri  versantur  Mosi 
libri.In  isto  libro  Deuteronomii,id  est  secundae  legis, 
fere  nihil  de  caeremoniis  agitur,sed  cuncta  sunl  prae- 
cepta  justitife,  praecepta  charitatis  :  et  cuncta  fere 
ad  personamnumeri  singularisfaaiiliariterdicuntur, 
ea  quaespiritualiacontinent  mysteriavitae  et  salutis, 
et  sic  Israel  compellatur  quasi  unus  homo,quia  hic 


1379 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


13*0 


vere  futurus  erat  unus  homo,  qui  fideliter  et  per-  A  sum,nondubitaremusdicereostensionemspiritualis 


fecte  cuncta  persolveret  quaecunque  Deo  debebat 
homo.et  hic  est  verus  Israel.vere  directus  cum  Deo. 
Exempli  gratia  : «  et  nune,lsrael,quid  DominusDeus 
tuuspetitate,nisiuttimeasDominumDeumtuum,et 
ambules  in  viis  ejns,  et  diligas  eum,  ac  servias  Do- 
mino  Deo  tuo  in  toto  corde  tuo,et  in  tola  anima  tua, 
custodiasque  mandata  Domini,  et  caereroonias  ejus, 
qunsego  hodie  praecipio  ul  bene  sittibi  ?  »  (Deut.  x). 
Haec  et  his  similia,quae  tam  familiariter  et  sic  dicun- 
tur,quasiuni,isteunusbeneaudivit,etbeneimplevit, 
ea?demque  tentationes,  in  quibus  ille  prior  lsrael, 
id  est  populus  Israel,propartereprcborum  inventus 
est  infidelis,  et  etiam  pro  parte  electorum  repertus 
vix  parumper  fidelis:easdem,inquam,istesustinens 


nequitiaa  visumque  fuisse  phantasticum.Nunquidet 
hunchominem,quem  explorabat  utrum  esset  Filius 
Dei,per  suas  phantasias  diabolusestausus  aggredi? 
Animus  fidelis  hoc  vel  cogitare  perhorrescit.  Sed  ne 
abhorrescas,  quia  quanto  major  tentatoris  injuria, 
tanto  gloriosior  victoris  patientia.  Confer  phantasias 
ejusmodi  cum  phantasiis  quas  patimur,quoties  ten- 
tamur  «  omni  quod  in  mundo  est,  ex  concupiscen- 
tia  carnis,  et  concupiscentia  oculorum,  et  superbia 
vitae  (I  Joan.  n).  »  Quotus  quisque  noslrum  est,  qui 
non  in  tentatione  qualicunque  coneupiscentiae  leno- 
cinio  mulceatur,  forte  etiam  invitus?  Nec  mirum  : 
nam  nos  phantasias  intus  patimur,ejusmodi  autem 
phantasia?  quae  de  foris  veniunt  vel  foris  fiunt,  ali- 


inventus  est  fidelis  (Ecr/i.XLiv).  sicpraesens  testatur  B  quando  non  solum  non  delectant.verum  etiam  sen- 


locus  Evangelii,  unde  et  eompleta  est  illi  fides  con- 
ventionis,  quam  innuens,  cum  dixisset,«  ut  custo- 
dias  quae  ego  hodie  pracipio  (Deui.  xxviu),  »  proti- 
nus  addidit,  «  ut  bene  sit  tibi  (ibid.).  »  Porro  illa 
ostensio  diaboliqualisputasexstitit?  Qualiteromnia 
regna  mundi  et  gloriam  eorum  homini  diabolus  si- 
mul  ostendere  potuit.el ,  ut  ait  Lucas,  «  in  momento 
temporis?  »  (Luc.  iv).  Neque  enim  natura  rerum 
sive  oculorum  hoc  admittit,  ut  de  monte  quolibel, 
quantumvisexcelso.cunctaterraeregnaregnorumque 
omnium  gloriasimul  et  in  momento  possit  ab  ho- 
mine  perspici.  Nihil  tale  uspiam  sacra  Scriptura 
geslum  meminit,  quin  quod  beatus  papa  Gregorius 
(Dialog.,  lib.  n,  cap.  35)  de  uno  vitae  venerabilis 
viro.nomine  et  gratia  Benedicto,  refert,  quia,  dum  „ 
quiescentibusfratribusinstansvigiliisnocturnaeora- 
tionis  tempora  praevenisset,  ad  fenestram  stans  et 
omnipotentem  Dominum  deprecans,  subito  vidit  fu- 
sam  lucem  desupercunctasnoctistenebraseffugasse 
tantoque  splendore  clarescere,  ut  diem  vinceret  lux 
illa.,qti33  inter  tenebras  radiassel.Mira  autem  valde 
res  in  hac  speculatione  secuta  esl,  quia  sicut  post 
ipse  narravit,  omnis  etiam  mundus,  velut  sub  uno 
solis  radio  collectus  ante  oculoa  ejus  adductus  est. 
Verum  illa  res  admirationem  habetaliam,quia,sicut 
jam  dictum  est,  animae  videnti  Creatorem  angusta 
est  omnis  creatura,  et  quod  ante  illius  sancti  oculos 
collectus  fuisse  mundus  dicilur.hoc  egitcum  bomi- 
ne  omnipotens  Deus.etnon  ccelum  etterra  contracta 
est,  sed  videntis  animus  dilatatus  est,  qui  in  Deo 
raptus,videre  sine  difficnltate  potuit  omne  quod  in-  D 
fra  Deum  est.Oumh;ecdicit,  addens  etiam  haec  :  In 
illaergo  luce.quas  exterioribus  oculis  fulsit,  lux  in- 
teriorinmente  fuit,  qufe  videntis  animum,  quia  ad 
superiorarapuil,ei  quam  angustaessent  omnidinfe- 
riora  monstravit ,  cum,inquam,  hasc  dicit  palam  a- 
struit.quia  prospectus  ille  mentis  magis  quam  ocu- 
lorum  fuit.Illud  mirantes  veneramur,quod  egit  cum 
honiine  omnipotens  Deus ;  de  isto  vero  qtiid  dice- 
mus  ijuod  circa  hominem  Deum  Dei  Filium  tentator, 
egit  diabolus  ?  Si  qua  vobis  Scriptura  narraret  simi- 
liter  eum  fecisse  circa  quemlibet  hominum,  ut  in 
momento  temporis  mundum  illi  ostenderet  univer- 


sibus  corporis  molesta  sunt;  et  si  a  tentatore  huic 
Filio  hominis  adductae  sunt,  indubitanter  absque 
peccatoejus,  et  accesserunt  etrecesserunt,  ut  dicas 
cum  Apostolo,  «  tentatum  autem  per  omnia  pro  si- 
militudineabsquepeccalo(//eir.iv).« —  «Cumautem 
audisset  Jesus  quod  Joannes  traditus  esset,  secessit 
in  Galilaeam,  et  relicta  civitate  Nazareth,  venit  et 
habitavit  in  Capharnaum  maritima  in  finibus  Za- 
bulon  et  Nephtalim  ut  adimpleretur  quoddictum  est 
perlsaiamprophetam  :TerraZabulonetterra  Neph- 
talim,  via  maris  trans  Jordanem  Galilaeae  gentium. 
Populus  quisedebatintenebris.viditlucemmagnam 
et  sedentibus  in  regione  umbrae  mortis,  lux  orta  est 
eis  (ha.  ix).  Exinde  ccspii.  Jesus  praedicare  et  di- 
cere  :  Pcenitentiam  agite,  appropinquavit  enim  re- 
gnum  coelorum.  »  Quandiu  Joannes  preedicavit,  ne- 
quaquam  Jesus  publicaepraedicationis  officium  sub- 
iit,  sed  postquam  in  traditione  ejus  clausum  est  os 
prophetarum  et  legis  :  omnes  enim  prophetae  et  lex 
usque  ad  Joannem  prophetaverunt ;  lunc  demum  id 
quod  prophetatum  fuerat  successit,  id  est  Evange- 
lium  Christi  effulsil.Fecerat  quidem  aliqua,  jamque 
habebat  discipulos,et  docebat  eos,  sicut  evangelista 
Joannes  latius  meminit,  feceratquesigna  multa  co- 
ram  discipulis  suis.quorum  fuil  initium,quodaquas 
in  vinum  vertit  (Joan.u) ;  et  de  quidem  idem  evange- 
lista  dicit,quia,«  cum  esset  Hierosolymis  in  Pascha, 
in  die  festo,multi  crediderunt  in  nomine  ejus,  ex 
quibus  Nicodemus  (ibid.) ;  nemo  enim,  inquit,  po- 
test  haec  signa  facere,  quae  tu  faci6,  nisi  fuerit  Deus 
cum  eo  :  et  nondum  missus  fuerat  in  carcerem  Jean- 
nes  (Joan.  m),  »  sed,  sicut  jam  diclum  est,  nequa- 
quam  publicum  pradicandi  oflicium  subierat,594 
neque  ipsos  discipulos  qui  adeum  venire  etaudire 
coaperant,  ad  hoc  vocaverat,  ut  relictis  omnibus 
ipsum  sequerentur.  Ab  eo  praesens  evangelista  nar- 
rationem  suam  inchoat  quod  in  Galil«am  Jesus  se- 
cessit,  prffitermittens,  «  cum  autem  audisset,  quod 
Joannes  traditusesset.»Prastersensumsupradiclum 
boc  etiam  in  hac  temporisdesignationeconsideran- 
dum  est  quod  exemplo  suo  docuit,  sicut  per  Aposto- 
lum  suuni  dicturus  erat,«  nemini  dandam  ullamof- 
fensionem  (//  Cor.  vi),»  quia  videlicet  offendebantur 


1381 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  III. 


1382 


qui  oflcndi  volebant,  scilicet  maxime  Pharisaei  qui  A  debant  intenebris  et  in  umbramortis  ad  dirigendos 


gpernebant  consiliurn  Dei,  non  baptizati  baptismo 
Joannis  (Luc.  vn),  »  et  hoc  optabant  existitnari 
quoil  inter  Jesum  et  Joannem,  et  inter  discipulos 
eorum  per  conlentionem  etperinanem  gloriam  fie- 
ret  aliquid.  Hinc  est  illud  apud  evangelistam  Joan- 
nem  :  «  Facta  est  ergo  quaestio  ex  discipulis  Joannis 
cumJudaeis  de  purificatione,  et  venerunt  ad  Joan- 
nem  et  dixerunt  ei  :  Rabbi  qui  erat  tecum  trans  Jor- 
danem,  cui  tu  teslimonium  perhibuisti,  ecce  hic 
baptizat,  et  omnes  veniunt  ad  eum  (Joan.  m).  » 
Item  post  aliqua  :  «  Ut  ergo  cognovit  Jesus,quia  au- 
dierunt  Pharisapi,quh  Jesus  plures  discipulos  facit, 
et  baptizat,  quam  Joannes  quanquam  Jesus  non 
baptizaret,  sed  discipuli  ejus  Uoan.  iv).  »  Utrumque 


pedes  nostros  in  viam  pacis  (Luc.  i).  »  Recte  igitur 
providus  evangelista  solum  hoc  in  intentione  ejus 
fuisse  significavit,dicendo.  «  ul  impleretur  quod  di- 
ctum  est  per  Esaiam  prophetam,  »  etc.  Terram  Za- 
bulon  et  Nephtalim,viam  maris  trans  Jordanem  pro- 
pheticus  spiritus  opportunein  tanta  re  declamavit, 
quiavideiicet  nonnihil  pertinuitad  felicitatem  nuntii 
tam  boni,  nominare  locum,  unde  primo  auditum 
fucrit,  quod  omnessancti  tanta  exspectabant  atten- 
tione,  quanlam  insinuare  contendit  in  eodem  pro- 
pheta  mirabilis  eloquentia  sanctae  sapientiae,  dicen- 
do  :  «  Et  elevate  signurn  ad  populos,  ecce  Dominus 
auditum  fecit  ab  extremis  terrae  (Isai.  lxii).  »  Puta, 
vel  ipsum  Joannem,  qui  tunc  traditus  eratmox,  ut 


ergo  rationibiliter  observatum  est  in  eo  quod  non-  g  postmodum  decollatus  est,adin(eros  properando  si- 


nisi  postquam  Joannes  traditus  est  prsdicareccepit 
Jesus,  scilicet  ut  et  ordinate  legi  et  prophetis  quo- 
rum  Joannes  finis  erat,  Evangelium  succederet,  et 
in  quantum  fieri  poterat,quod  ex  ipso  erat,  «  nemi- 
ni  ullam  offensionem  »  daret.Qure  autem  causa  fue- 
rit  ut  secedens  in  Galilaea.ntam  cito  relicta  civitate 
Nazaretb,  veniret  et  habilaret  in  Capharnaum,  Lu- 
cas  manifeslius  enarrat.Dicebant  enim  illi :  «  Nonne 
hic  est  (ilius  Joseph  ?  Et  repleti  sunt,  ait,  omnes  in 
Synagoga  ira  :  et  surrexerunt,  et  ejecerunt  illum 
extra  civitalem,  etduxerunt  eum  usque  ad  superci- 
lium  montis,snpra  quem  civitas  illorum  erat  aedifi- 
cata,  ut  praecipitarent  illum.  Ipse  autem  Iransiens 
per  medium  illorum  ibat  ;et  descendit  in  Caphar- 
naum  civitatem  Galilaaae,  ibique  docebat  (Luc.  iv). 
Hoc  ita  factum  est  ut  adimpleretur,  ait,  quod  di-  ^ 
Ctum  estperEsaiam  prophetam  :  Terra  Zabulon  et 
lerra  Naphtalim,  »  etc.  Hoc  laliter  per  prophetam 
dictum  est :  «  Primo  temporealleviata  est  terra  Za- 
bulon  et  terra  N'epbtalim,etnovissimo  aggravataest 
via  maris  trans  Jordanem  (Isa.  ix).  »Quid  est  quod 
sumplum  testimonium  non  ad  integrum  scripsit  ? 
Duas  namque  onnsit  partes  praecipuas,«  prisno  tem- 
pore  alleviata  est,et  novissimo  aggravataest.»  Quid, 
inquam,  est,  quod  istas  partes  omisit?  Videlicet, 
quia  non  erat  hoe  in  intentione.seu  voluntate  praedi- 
cantis,et  evangslizantis,  ut  primo  temporealleviala 
terra  illa,novissimo  aggravaretur,  id  est  ut  praesen- 
tis  Domini  praedicatione,  et  miraculisillustrata  Ju- 
daea.tandem  nssumpti  in  ccelum  Evangelium  repel- 


gnum  elevasse  ad  omnes  sanctos.qui  huncexspecta- 
bant  ab  origine  mundi  in  tenebris  et  in  umbra  mor- 
tis,et  dixisse  :  «  Ecce  Dominus  auditum  fecit  a  terra 
Zabulon,  et  a  terra  Nephtalim,  et  a  via  maris  Irans 
Jordanem  Galilaeae,  »  id  esl  secus  mare  Galiloeae. 
Sicut  alio  jam  locodictum  est,  nonsolum  illud  tan- 
tillum,  quod  evangelista  de  propheticis  pra?scribit 
testimoniis,  respicere  debet  lector  studiosus,  sive 
auditor  attentus  ;  verum  etiam  illa  quae  assumptis 
adh:erent  capitulis,qua?  praecediintsive  quae  sequun- 
tur,velut  sidomum,qua?forteper  industriamabsque 
fenestris  subobscura  factaest  lucernaintromissavi- 
dere  debeas,qualis  sit  intus.qualis  sit  situs  in  medio 
vel  in  circuitu  ejus,  et  qnidem  aicut  evangelistae, 
quoniambrevitateopuserat,amplitudinem  testimo- 
niorum  vel  scribere  non  vacavit;  ila  el  nobis,  quia 
forte  fastidiosum  fieret  opus.non  vacat  cunctapro- 
sequi,  qua?  ipse  brevi  significatione  illustravit :  ve- 
rumtamen  in  aliqua  parte  eorum,  libet  aliquan- 
tisperimmorari.Praemisso,«  populttsqui  ambulabat 
in  tenebris,  vidil  lucem  magnam  (Isa.ix),  »  subinde 
idem  propheta  inter  caatera,  dieit  :  «  Jugum  enim 
oneris  ejus  et  virgam  humeri  ejus,  et  6ceptrum 
exactoris  ejus  superasti,sicut  in  dieMadian.Parvu- 
lus  enim  natus  est  nobis,  filius  datus  est  nobis 
(ibid.)  »  Onus  sive  «  jugum  oneris  ejus,  »  scilicet 
populi  qui  ambulabat  vel  sedebat  in  lenebris,pecca- 
tum  erat  ;  «  virga  humeri  ejus,  »  peccatum  erat  ; 
«  exactor  ejus,  »  diaboluseral  ;  sceptrum  exacto- 
ris  illius,»  jus  vel  principatus  mortis  erat.  Quomodo 


leret  et  vitassslerna;  indignamse  judicaret.Futurum  D  hapc,Domine,superasti  PNimirum  novo  genere  prae- 

lii.n  sicut  in  die  Madian.id  est  secundum  mysticam 
simililudin3Ti  praelii,  quo,  sicut  habemus  in  libro 
Judicum,  dux  Gedeon  cum  treccntis  viris  superavit 
Madian.Non  enim  sic  in  illo  die  pugnatum  est,sic- 
ut  ante  vel  post  pugnaverunt  caateri  duces,  judices 
et  reges  Israel ;  «  sed  divisis  trecentis  viris  in  partes 
tres,  dedit  tubas  in  manibus  eorum,lagenasque  va- 
cuas  ac  lampades  in  medio  lagenarum.  Cumque 
per  gyrum  castrorum  intribus  personarenl  locis.et 
hydria  confregissent,  lenuerunt  sinistris  manibus 
lampades,  et  dextris  sonantes  tubas,  clamaverunt- 
que  :  Gladius  Domini  et  Gedeonisl    Omnia   ilaque 


quidem  erat,et  idcirco  Esaias,revelante  spiritu  pro- 
phetico,pr8edixerat,  quia  sic  futurum  erat :  verum- 
tamen  non  ea  Dominus  intentione  illud  prsedicare 
ccepit,  ut  novissimo  tempore,  id  est  consummatis 
omnibus  salulis  nostras  sacramentis,Judaeacorsuuii 
aggravarel  ac  repelleret  verbum  fldei.  Testes  sunt 
illae  lacrymae,  testis  illa  lamentatio  videntis  civita- 
tem  et  flentis  super  eam,  quia  voluntatis  ejus 
non  fuit,  quod  illa  taliter  cor  suum  aggravavit, 
quod  tempusvisitationis  suaecognoscere  noluit  (Luc. 
xixl.Hoc  solum  erat  in  intenlionepra;dicantis,«  illu- 
minare,  »  ul  Zacharias  quoque  cecinit,  «  his  qui  se- 


1383 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1384 


castra  turbata  sunt,  immisit  Dominus  gladium  in  A  ejus  ex  ipsis  relueel  ;  ila  quodam  modo  verus  iste 


omnibus  castris,  et  mutuo  sese  delruncabant.Prae- 
dixeral  autem  eis  Gedeon  :  Quod  me  facere  vide- 
ritis,  boe  fucite  (Judic.  vii).  »  Secundum  simililu- 
dinem  illius  praelii  pugnare  debere  a  tempore 
evangelics  pracdicationis,  et  regnum  exactoris  dia- 
boli  superandum  esse  propheta  praedixil.  Quam  ob 
causam  ?  «  Pamilus  enim,  inquit,  natus  est  nobis, 
filius  datus  est  nobis.  »  Antequam  parvulus  iste 
nasceretur  nobis,antequam  filiusistedareturnobis; 
non  solum  licitum,  verum  etiam  laudabile  erat  re- 
gibus,  sacerdotibus,propheti8,patriarcbis  ferrodi- 
micare  et  san^uine  prseliari,  sicut  fecit  David,  sic- 
ut  fecerunt  insignes  Machabai  contra  genles,  quae 
contendebant  exterminium  facere  Israeliticae  gen- 


sol  vidit  Petrum  et  Andream,  Jacobum  et  Joannem, 
simpliccsettenebrarum  partem  nullam  habentes.et 
idcirco  lux  ab  eis  comprehensa  est,  imago  verea  hu- 
jus  lucis  in  eorum  cordibus  perfidem  formataest. 
Ista  virtus  tenebrarum  non  fuit  ad  comprehendcn- 
dum.sed  obtusa  corda  gerentes,repulerunt.  Exem- 
pli  gralia,  ita  ut  dic?rent :  «Unde  huic  haec  omnia; 
ct  quoe  est  sapientia,  quae  data  est  illi,  et  virlutes 
quae  per  manus  ejus  elficiuntur  ?  Nonne  iste  est 
faber,  CliusMariee,  fraterJacobietJosephet  Juda;  et 
Simonis(.Vn«/i.xiii).  »  —  «  Et  non  poterat,  aitevan- 
gelistaMarcus,ibi  virtutem  ullam facere,  nisi  paucos 
infirmos  impositis  manibus  curavit,  et  mirabatur 
propter  incredulitatem  illorum  (Marc.  vi).  »  Et  qua- 


tis,  agente  spiritu  diaboli,  ut  exinaniretur  verbum  JJ  les  istos  invpnit  aut  vidit.quorum  cordis  puritatem, 


promissionis,  ut  non  esset  unde  parvulus  iste  nas- 
ceretur  nobis,  sicut  patribus,  primoque  fideli 
Abrahs)  fidelis  Deus  repromisit.  At  nunc,  595 
quoniam  «  parvulus  jam  natus  est  nobis,quooiam 
filius  datus  est  nobis,  parvulus  sive  filius  admira- 
bilis,  consiliarius,  Deus  fortis,  pater  fuiuri  saecu- 
li,  princeps  pacis,  »  quid  opus  est  materialibus 
armis  ?Quid  periculi  est  in  hoc,si  exstirpeturarbor, 
quonianifructus  omnis  assumptus  est,  et  tutorepo- 
situs  loco  ?  Mutetur  modus  praelii  et  pugnetur  sicut 
pugnatum  est  in  diebus  Madian.  Sint  lampades  in 
lagenis  fragilibus,  in  vasis  fictilibus,  id  est  dona 
gratiarum  crelestium  in  corporum  mortalium  mem- 
bris  corruptibilibus.sint  et  tubas  verbi  Dei,  quarum 


et  lucidam  fidem  penetravit  ?((Mittentes  retein  ma- 
re  vidit  eos,  »  sive  «  retia  sua  reficientes,  erant  enim 
piscatores.  »  Quare  autem  pauperes  potius  quam 
divites  Deus  eh>git?  Imo  «  quos  elegit  ante  consii- 
tutionem  mundi,  quos  praescivit  et  prsedestinavit 
conformes  fieri  imaginis  Filii  sui  (Rom.  vm),  »  quos 
vocare,  justifioare  et  magnificare  proposuerat  quare 
pauperes  in  hoc  mundo  nasci  vel  fieri  voluit?  Ni- 
mirum  propter  eruditionem  ipsorum,  quia  videlicet 
conscientia  paupertatisgraodeest  instrumentum  et 
valens  documentum,  ut  creatura  teneat  vel  cogno- 
scat  id  quod  coram  Creatore  perpulchrum  et  valde 
justum  est,scilicetordinem  suum.Quem  vel  qualem 
ordinem  suum  ?  Profecto    illum,  quem  Apostolus 


sonitu  hostes  visibiles   et    invisibiles    terreantur.  /->  magno  clamore,grandi  exclamatione,nobisintimare 


Lagenae  in  sinistris,  tubae  habeantur  in  manibus 
dextris,  id  estin  minore  corpora,  in  majore  verbum 
Dei  praedicandum  habeatur.cura  vel  diligentia.Quid 
sicorporumfragileshydria3confringantur?Nimirum 
tuncamplius  flammabit  [leg.  flammabunt]  miracu- 
lorum  clarissima  luce,  et  martyres  pretiosa  morte 
coronati,  exinde  fortius  praaliabuntur.  Fecit  hoc 
primus  ille  Gedeon  secundum  litteram,et«  quod  me 
facere  videntis,  ait,  hoc  facite  (Judic.  vn)  :  »  fecit 
hoc  primus  iste  filius  hominis  secundum  spiritum, 
et  «  hoc  est,  ait,  praecoplum  meum.ut  diligatis  in- 
vicem,  sicut  dilexi  vos,  majorem  hac  dilectionem 
nemo  habet,  quam  ut  animam  suam  ponat  quis  pro 
amicis  suis(/oan.xv).  »  Quoniam  ergo  sic  pugnan 
dum  erat,  quoniarn  materiaiis  gladius  jam  necessa 


nititur  dicens  :  «  0  altitudo  divitiarum  sapientiss  et 
scientiae  Dei,  quam  incomprehensibiliasunt  judicia 
ejus,  et  investigabiles  viae  ejus  !  Quis  enim  cogno- 
vit  sensum  Domini  ?  Aut  quis  consiliariusejus  fuit  ? 
Aut  quis  prior  dedit  ei,  et  retribuelur  ei  ?  quoniam 
ex  ipso,  et  per  ipsum,  et  in  ipso  sunt  omnia,  ipsi 
gloria  in  sajcula  saecnlorum.  Amen  (Rom.  xi).  »  Iste 
esl  ordo  legilimus,  ordo  necessarius,  ut  Crealori 
creatura  subjiciatur,  sciendo  et  confitendo  quiaex 
ipso  et  per  ipsum,  et  in  ipso  sunt  omnia  quaecunque 
bona  beatus  homo  vel  sanctus  habet  angelus,  et  ad 
hujus  sanctae  rei  cognitionem  sive  commonitionem 
multum  valet,  ut  jam  dictum  est,  memoria  retentus 
priscae  paupertatis  caminus,  de  quali  et  filii  Israel 
vocati  sunt.et  in  quali  Petrus  et  casleri  apostoli  ho- 


,  -j .  .     ..."  —    n ■  r 

rius  non  erat,videamus  qualessibi  milites  sive  mili-  u  mines  sine  litteris  et  idiota?  et  prasterea  censu  pau 


tiee  duces  elegit.  «  Ambulans  juxta  mare  Galilaeae, 
vidit  duos  fratres,  Simonem  qui  vocatur  Petrus  et 
Andream  fratrem  ejus.mittentesrete  inmare  jerant 
enim  piscalores,  et  ait  illis  :  Venite  post  me,  et  fa- 
ciam  vos  fieri  piscatores  hominum.  At  illi  continuo 
relictis  retibus,secuti  sunt  eum.  Et  procedens  inde, 
vidit  alios  duos  fratres,  Jacobum  Zebedaei,  et  Joan- 
nem  fratrem  ejus  in  navi,  cum  Zebedaeo  patre  eo- 
rum,reficientes  retia  sua,  efc  vocavit  eos.  Illi  autem 
statim  relictis  retibus  et  patre,  secuti  sunt  eum.  » 
Sicut  sol  visu  suo  specularia  non  solum  videt.verum 
etiam  suam  in  illis    imaginem    format,  et    iinago 


peres  inventi  sunt.  Quid  multa  ?  Nimirum  quantn 
plura  sancti  donaDeipercepturi  erant,tanto  majoris 
conscientia  paupertatis  indiguerunt,  ut  eadem  dona 
portarent  stabiles  et  firmi.fundati  in  spiritu  humili- 
tatis.Nam  «  Domini  snnt  cardine3  terras  (/  Reg.  n) ;» 
pro  quo  in  Hebraeo  scriptum  est,  ut  ait  beatus  Hie- 
ronynius,  afflicti  ierrse,  «  etposuit  super  eos  orbem 
(ibid.).  »  Alflictio  haec  humilitas  est,  quae  ad  por- 
tandum  orbem  constanteseos  facitet  fortes.Deniquc 
quod  facit  in  corporibus  sive  rebuscorporalibus,  ut 
aliud  tardius,aliud  citius  moveatur,flanle  ventoseu 
movente  mauu  :  hoc  faiit  in  mentibus   humilitalis 


1385 


COMMENT.  IN  MA.TTH.  —  LIB.  III. 


1386 


virtus.utsuccedentibusprosperisspiritualibusnon  A.  spondens  ait:  «  Quoniam  Moses  ad  duritiam  cordis 

o  vlr.ll  .1 1  ti  r»    nnimim       .....■;..■,.,-.    nn. ..-.,.-._.- i  :  ~ _..: ..,~t_: •     _i    ___*_._      _•        ■.. 


exlollatur  animus,  pristina  paupertatis  seu  cujus 
libet  infelicitatis  sibi  conscius.  Orbis,  quem  super 
hujusmodi  alflictos  Dominus  posuit,  Ecclesia  ipsius 
est,  quam  illis  regendam  commisit.  Hinc  est  illud 
quod  huic  Simoni  Petro  dixit :  «  Et  ego  dico  tibi, 
quia  tu  es  Petrus,  et  super  hanc  petram  tedificabo 
Ecclesiam  meam  (Matlh.  xvi).  »  Super  petram  fidei, 
quam  confessus  est  Petrus,  Ecclesiam  suam  a_difi- 
cavit,  eamque  regendam  illi,  cceterisque  apostolis 
eorumque  similibus,  commisit. 

Quid  tandemde  mulationenominisdicemus.quam, 
ut  supra  jam  dictum  est,  et  alius  evangelista  scri- 
psit  manifestius,  et  iste  non  omnino  tacuit,  dicendo, 
«  Simonem  qui  vocatur  Petrus  ?  »   Quae  causa  vel 


vestri  permisit  vobis  dimittere  uxores  vestras.  Ab 
initio  autem  non  fuit  sic.  Dieo  autem  vobis  quia 
quicunque  dimiserit  uxorem  suam,  nisi  ob  fornica- 
lionem,  et  aliam  duxerit,  mcechatur(.W<..).  »  In  isto 
posteriore  mutandarum  sententia  rerum  h<ec  est : 
«  Converte  gladium  tuum  in  locum  suum.  Exeme- 
rat  enim  gladium  suum,  et  percutiens  servum  prin- 
cipis  sacerdotum,  amputavit  auriculam  ejus  (Malth. 
xxvi)  »  Si  ergo  quaeras,  utjam  dictum  est,  quid 
Dominusmandavitpeccatoresinterfici,  et  quiddixit, 
«  quanto  magis  contra  homines  praevalebis  ;  »  fere 
similiter  respondendum  est,  ut  «  de  libello  repudii, 
quoniam  Dominusad  duritiam  cordis  hoc  mandavit 
fieri,  ab  initio  autem  non  sic  fuit.  »  Quorum  ad  du- 


—  ■--— ■—      ..-..,_-.  ._....u  «uicuj  iiuu  siu  iuii.  »  yuorum  aa  au- 

ratio_fuitmuUtioni8hujus?Nunquidenimotiose,id      ntiam  cordis  ?  Nimirum  hominum   lalium   quales 
est  sine  causa,  sine  ratione  mularet vocabulumho-       rnfmnt  _m.i_,.Mi„  „,•.,„  nu :    _.  . 


est  sine  causa,  sine  ratione  mutaret  vocabulumho- 
minis  sapientiaDei  Jesus  Christus?  Dum  de  uno 
qupsrimus,   alterius  quoque  recordemur.  Qui  enim 
dixithuic:  «  Tu  es  Sirnon  filius  Joanna,tuvocaberis 
Cephas,  quod  interprelatur  Peirus  (Joan.  i),  »  ipse 
idemquondamdixeratcuidamalteri  :«Quodnomem 
est  libi?  Illo  respondente,  Jacob,  ait   ille  :  Nequa- 
quam,  inquit,  Jacob  appellabitur  nomen  tuum,  sed 
IsraeI(G(.«.  xxxn).  »  Praeter  duos  istos,  quorumalter 
in  Veteri,  alterin  Novo  Testamenlo  notissimus  est, 
alios  in  sanctis  non  invenimus  Scripturis,  quorum 
Deus  vocabula  commulaverit,  licet  quibusdam  po- 
suerit,   utlsaac,   aliis  adauxerit  vel    minuerit,  ut 
Abram  et  Sarai,  hunc  Abraham  et  illam  vocando 
Saram.  Quae  igitur  causa  vel  ratio  fuit  in  isti  mu- 
tandorum  nominum  ?Arbitrari  licet  quod  in  am- 
bobus   mutationis    nominum  causa  fueril  instans 
mutatio  rerum.  In  illo  priore,  cui  dictum  est :  «  Ne- 
quaquam  Jacob    appellabitur    nomen   tuum,   sed 
Israel,  »  mutandarum    senlentia  rerum   fuit  ha_c. 
«  Quoniam  sicontraDeum  fortis  fuistis,  quanto  ma- 
gis  contra  homincs  prsvalebis?  »  (Ibid.)  Nam  contra 
homines  prasvalere,  quid  aliud  est  quam  homines 
interficre?  Ex  tunc  genus   Jacob  sive  Israel   non 
solummodo  permissum,  verum  etiam  pra_ceptuin 
habuit  peccatores  occidere,  et  in  primis  Chanana_os, 
quosjuste  terra  debuit  evomere.  Exempli  gratia  : 
;   «  Vade,  inquit  Dominus  ad  Saul,  et  percute  Ama- 
;  lech,  et  demolire  universa  ejus.Non  parcas  ei,  sed 
interficie  a  viro  59©   usque  ad  mulierem,  et  par- 
vulum  atque  lactantem  (Heg.  xv).  »  Hoc  non  tan- 
tummodo  permissum,  verum  etiam  usque  adeofuit 
pra_ceptum,ut,cumillepepercisset,diceretDominus 
ad  Samuel :  <  Pcenitet  me  quod  constituerim  Saul 
regem,  quia  riereliquit  me,  et  verba  mea  opere  non 
implevit(.ft.<_.).  »  Ab  initio  autem  non  ita  fuit,  «sed 
omnisqni  occiderit  Cain,  aitidem  Dominus,  sep- 
tuplum  punietur  (Gen.iv).»  QuomodoresponditDo- 
minus  dicentibus  sibi  :  Quid  ergo  Moses  mandavit 
dare  libellum  repudii,  et  dimittere  uxorem  (Matlh. 
xix) :  »  fere  similiter  respondendum  est,  si  quaeras 
quid  Dominus  homines  mandavit  inlerfici,  dicendo, 
«  quanto  magis  contra  homines  pr&valebis  ?  »  Re- 

Patrol.  CLXVIII. 


fuerunt  Amelechita.  sive  Chananaei,  et  caeteri  quo- 
rum  diaboluscorobduravit,  ut  non  solum  servirent 
crealurae  potius  quam  Creatori,  verum  etiam  unicum 
cultorem  Creatoris  populum  Israel  conarentur  om- 
nibus  modis  aut  facereconformem  sibi,  aut  omnino 
exstirpare  radicem  gentis  ejusdem,  ut  non  esset 
unde  compleretur  benedictio  quam   Deus  Abrahae 
repromisit,  quamque  exigebat  ille  Jacob  dicendo  : 
«Non  dimittam  te,nisibenedixeris  mihi{Ger..  xxxn); 
et  audivit,  «  quoniam  contra  homines  prtevalebis  » 
PropterejusmodiduritiamcordismandavitDominus 
peccatores  interfici  :  et  qui   hoc  fecerunt,  judices 
Israel,  et  patriarcha  David,  et  praeclari  laudaDlur 
Machabaei.  «  Ab  initio  autem  non  sic  fiiit,  sed  qui- 
cunqueoccideritCain,  septuplum  punielur,  ait  Do- 
minus  (Gen.  iv).  »  Et  nunc  idem  loquitur  ad  istum, 
cujus  mutaverat  vocabulum,   signilicans,  ut  jam 
dictum  est,  mutalionem  rerum  :  «  Converte  gladium 
tuum  in  locum  suum.  Omnes  enim  qui  acceperint 
gladium,  gladioperibunt,  »  subauditur,  nisi  pceni- 
tentiam  egerint  ;  et  apud   alium  evangelistan,  di- 
cenlibus  apostolis  :  »  Domine,  ecce  gladii  duo  hic. 
Dixit  eis  :  Salis  est(Lu_.  xxn).  »Item:  «  Sinite  usque 
huc  (ibid.).  »  Quod  prudens  auditor  sic  intelligere 
debet,  ac  si  diceret :  Gladii  materialibus  jam  satis 
factum  est,  et  in  illis  huc  usque  necessario  pugna- 
lum  est,  ob  defensionem  carnis  de  qua  meJesum 
Christum  oportebat  nasci :  jam  sinite  gladios  ejus- 
modi,  et  pugnate  novo  genere  praelii,  sicut  pugna- 
tum  est  in  die  Madian,  id  est  sicut  significatum  est 
D  illic  ubi  Gedeon  superavit  Madian  (Jwlic.  vn).  De 
illo  praclio  jam  superius  dictum  est :  «  Et  circuibat 
Jesus  totam  Galila.am,  docensin  Synagogis  eorum, 
et  pra.dicans  Evangelium   regni,  et  sanans  omnem 
languorem  et   omnem   infirmitatem  in  populo.  Et 
abiit  opinio  ejus  in  totam  syriam,  et  obtulerunt  ei 
omnes  male  habentes,   variis  languoribus  et  tor- 
mentis  comprehensos,  et  qui  dsmonia  habebant,  et 
lunalicos  et   paralyticos,   et  curavit  eos,  et  secutas 
sunt  eum  lurbae  multas  de   Galilaea,  el  Decapoli  et 
Hierosolymis  et  Juda.a  et  trans  Jordanem.  »  Opera 
hujusmodi,  opera  pielatis,    quorum    haec  initia  fu- 
erunt,  portendebat  signum  paud  sive  significatio 

44 


138" 

praeseutiai  Spiritus  sancti,  qua?  super  euru  apparuit, 
scilicet  species  coluinbae,  quaj  nirairum  avis  natu- 
raliter  mitis  est,  et  septem  habet  insignia  pietatis, 
quae  numerare  solent  physici,  quia  sine  felle  est.et 
gemitum  pro  cantu  habet  el  in  foraminibus  petrs 
sivecaverna  maceriae  nidificare  solet,  et  nihil  vivum 
comedit,  et  grana  candidioraeligit,  et  pullos  alienos 
nulrit,  et  juxta  fluenta  plenissima  residens,  insi- 
diosura  praevidetatqueeffugit  accipitrem.  Omnium 
pietatis  operum,  quae  per  haec  septem  columbae  na- 
turalia  bona  significantur,  initia  fuerunt  haec  quse 
hocloconarrantur.septemcomprehensadictionibus, 
quffi  sunt:  Sanare  omnem  languorem,  et  omnem 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS. 


1388 


\  infirmitatem,  etomne9malehabentes,variis  languo- 
ribus  et  tormentis  comprehensos,  et  qui  daemonia 
habebant,  et  lunaticos  et  paralyticos.  Itidem  quod 
secutae  sunt  eum  turbae  multa:  de  Galilaeaet  Deca- 
poli  et  Hierosolymis  et  Judaea  trans  Jordanem,  ini- 
tiura  fuit  populorum  sive  gentium  multarum  quae 
habebant  ad  illum  concurrere,  juxla  illud  Isaiae  : 
«  El  gentes,  quoe  te  non  noverunt,  ad  te  current, 
propter  Dominum  Deum  tuum  et  sanctum  Israel, 
qui  glorificavit  te  (l.sat.  lv);  »  et  in  hocinitio  finem 
vel  consumraationem  proposiiisui  meditabatur  in- 
carnata  Sapientia  Dei,  unde  adhuc  plenius  dicen- 
dum  erit. 


LIBER  QUARTUS. 


597  Ecclesiain  Canticis  dilecti  sui  pulchritudi-  B 
nem  prsdicans,  dicit  inter  erntera  :  «  Oculi  ejus 
sicutcolumbaesuperrivosaquarum,  qus  lacte  sunt 
lolae,  et  resident  juxtaflueuta  plenissima  (Ctint.  v).  » 
Quid  est  hoc  dicere,  nisi  quia  studia  ejus,  quandtu 
«  in  terra  visus  est,  etcum  hominibus  conversatus 
est  (Baruch  m),  »  sacrae  semper  iutendebant  Scn- 
pturae,  sicut  in  psalmo  primo  prsdictum  fuerat, 
«  sed  in  lege  Domini  voluntas  ejus,  et  m  lege  ejus 
meditabitur  die  ac  nocte  (Psttl.  «)■  »  Ejusmodt  stu- 
dia  ejus  Spiritumsanctumdecuititasigmficare,  ut 
descenderet  super  eum  in  specie  columbs,  quta  in 
ea  requieverunt  omnes  spirituales  gratiae,  et  amma 
ejus,  aperiis  cunctarum  gratiarum  ocuhs,  restdebat 
juxtafluentaplenissima,idestcunctascomlempla- 
batur  utadimpleretVeritatisScripturas,  qmdqu.d  ^ 
«  de  ipso  in  lege  Mosi,  et  prophetis  el  psalmts  scn- 
ptumfuerat(Luc.xxiv):«  ct,  quod  cum  magna  re- 
verentia  cogitandum  nobis  est,  secundura  dispo- 
sitionem  rerum  quas  meditabatur,  habitum  vel 
actiones  suas  disponebat  exterius.  Hinc  eet  td 
quod  post    ea  quae  supradicta  sunt,  conttnuo  se- 

quitur  :  . 

CAP.  V.  —  «  Videns  autera  lurbas,  ascendit  m 
monlem  :  et  cum  sedisset,  accesserunt  ad  eum  di- 
scipuli  ejus,  et  aperiens  ossuum,  docebat  eos,  di- 
cens  :  Beati  pauperesspiritu,  quoniam  ipsorum  est 
regnumccelorum. »  Futurum  quippe  erat.nectpsum 
latebat.ethocsine  dubio  meditabatur.imo  «et.sic- 
ut  quodam  loco  dix.it,  arctabalur  usque  dum  perfi- 
ceretur  (Luc.  xit),  »>  et  ut  ascenderet  in  ccelum,  et  Q 
ibi  «  sederet  ad  dexteram  majestatis  in  excelsis 
(Bebr.  i), » juxtaillud:  »Ascendens  inccelum.capti- 
vam  duxit  captivilatem  (Ephes.  iv),  »  sive  illud  : 
«  Dixit  Dominus  Domino  meo,  sed  a  dextris {Psal. 
cix).  •  Pulchre  aulem,  quia  ascensurus  eral  in  altt- 
tudinem  cceli,  ipse  in  montem,  id  est  excelsum 
terraj  locum,  ascendit,  quem  vel  Thabor  vel  quem- 
libetalium  in  Galilaea  montem  excelsum  oportet  in- 
telligi.quia,  postquam.finivitsermonessuos,  statim 


sequitur  :  «  Cura  autem  inlroisset  Capharnaum,  ;n 
montera  ejusmodi,  videns  turbas,  ascendit,  »  quia 
futurum  erat  ut,  visis  turbis,  ascenderet,  sicut  jam 
dictum  est,  in  allitudinemccEli.Quid  enim  fecithic 
tota  vita  sua,  nisi  qui  vidil  turbis  ?  Vidit  plane,  vi- 
dit  turbasgeneris  humani,  et  non  quomodocunque 
vidit,  sed  ita  ut  miseriarum  nostravum  caperel  ex- 
perimentum,  juxta  illud  :  «Quoniam  ipse  cognovit 
flgmenlum  nostrum  [Psul.  cn),  »  id  est  ipse  susce- 
pit,  et  in  semetipso  expertus  esl  quia  fragile  est 
mortale  corpus  nostrum.  Ita  vidit,  ul  misereretur; 
ita  misertus  est,  ut  miserias  nostras  consolaretur, 
id  est  beatitudinem  salutis  .eternae  per  passionem 
et  mortem  suam  nobis  operaretur.  Hoc  facto,  jam- 
que  sedente  eo  ad  dexteram  Patris,  accessuri  erant 
ad  eum  discipuli  ejus,  videlicet  accessu  mentis  et 
profectu  fidei,  perseverando  in  spe  promissi  quod 
promiserat  eis,  et  «  exspectando  promissionem  Pa- 
tris  quam  audistis,  inquit,  per  os  meum  (Act.  i),  » 
et  ccetera.  Pulchre  igitur  sicfactumet  sic  dictum 
est :  «  Etcumsedisset,accesseruntad  eum  discipuli 
ejus.  »  Itidera  futurum  erat  ut,  illis  sedens  ad  dex- 
teram  Patris,  magis  «  ac  magis  «  aperiret  illis  sen- 
sum,  ut  intelligerent  Scripturas  (Luc.  xxtv),»  vidc- 
licet  «  docendo  illos  omnem  veritatem  (Joan.  xvi)  » 
per  Spiritum  sanctum  quem  dedit  illis,  sicut  pro- 
miserat.  Ejus  rei  congrua  significatio  est  eo  quod 
hic  ait  evangelisla  :  «  El  aperiens  os  suum  docebat 
eos,  »  et  ca?tera  .Nunc  jara  litterce  vel  sermonis 
hujusseriem  ingrediamur.  «  Aperiens,  inquit,  os 
suum,  docebat  eos,  dicens  :  Beati  pauperesspiritu, 
quoniam  ipsorum  est  regnum  ccelorum.  »  Hujus- 
modi  loculio  sive  dictio,  «  aperiens  os  suum,  »  in 
sscularibus  litteris  pro  vitio  ducitur,  et  pleonasmos, 
id  est  adjectio  unius  verbi  supervacua  dicitur,  ut 
illic  :  Sic  ore  locuta  est.  Neque  enim  quisqu  am  lo- 
quitur  nisi  ore,  nec  aliler  loqui  potest,  niri  aperiat 
ossuum.  Porro  in  sacris  litleris,  maxime  hic,  ne- 
quaquamadjectio  supervacua  est,  sed  multum  ad 
negotium  pertinet,  si  illud  os  Domini  cogites,  quod 


1389 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


1390 


evangelistam  divinum  attendisse  decet.  Quod   est  ^  exierant,  habebant  utique  tempus  revertendi  ;nunc 


illud  os  Domini,  nisi  Scripturae  per  quasnobislo- 
quitur  SpiritusDomini '?  Istae  clausao  fuerant ;  clau- 
sae,  inquam,  et  signatae  pro  ratione  temporiserant, 
et  ut  clauderenteas  ipsi  qui  scripserunt.prajceptum 
Domini  habebant,  exempli  gratia  :  «  Tu  autem, 
Daniel,  claude  sermones,  signa  librum  usque  ad 
tempus  stalulum  (Dan.  xn).  »  Et  ad  Isaiam  :  «  Liga 
testimonium,  signa  legem  in  discipulis  meis  (Isai. 
vni).  »  Quomodo  vel  quibus  Scripturae  Christum 
prasnuntiantes,  clausas  erant  ?  Utique  spiritualia  sic 
annuntiando  ut  carnalia  sonare  viderentur,  illis 
prxcipue  quorum  carni  subditus  et  terrenis  cupidi- 
tatibus  deditus  erat  animus.  Exempli  gratia  :  «  Et 
dominabitur  a  mari  usuue  ad  mare,  et  dabitur   de 


autem  meliorem  appetuut,  id  est,  coelestem  (Hebr. 
xi).  »  Nonne  haec  est  paupertas  spiritus,  non  ap- 
petere  patriam  in  terris,  et  humilis  exspeclare 
repositam  in  ccelis  in  manu  Dei  ?  « ideo,  inquit.non 
confunditur  vocari  eorum  Deus.  Paravit  enim  illis 
civitateni  (ibid.).  »  Quid  aliud  est  illa  civitas,  nisi 
regnum  ccelorum  ?  Quod  mites  vere  beati  sint,  et 
quod  ipsi  possideantterram,  Moses  proexemplo  vel 
testimonio  est,  de  quo  veridica  dicit  scriptura  : 
«  Erat  enim  Moses  vir  mitissimus  super  omnes  ho- 
mines  qui  morabantur  in  terra  ( Num. xn), » simul- 
que  Josue  et  iJaleph,  qui,tanquam  mites,non  detra- 
xerunt  lerree,  quam  lustraverant  per  quadraginta 
dies,  sicut  detraxerunt  immites  alii  qui  exaspera- 


auro  Arabiae  (Psal.  xvn).  «Hsecet  his  similia  Judaei  t>  veruut  Dominum  :et  idcirco  non  possederunteam, 


legentes.aureamqueetgemmatamHierusalemterre 
nam,regnante  Messia,  se  habituros  sperantes,  bea- 
tosputabant  esse  divites,caeterisque  rebus  vel  modis 
prosperatos,  quibus  mundus  inaniter  gaudet.  Clau- 
sum  ergo  os  Domini,  id  est  Scriptura  quae  est  os 
Domini,  nec  nisi  docente  ipso,  poterat  ejusmodi  os 
aperiri.  In  aperiendo  quid  primum  dixil  ?  «  Beati 
pauperes  spiritu,quoniam  ipsorum  est  regnum  coe- 
lorum.  Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidebunt  ter- 
ram.Beati  qui  lugent,  quoniam  ipsi  consolabuntur. 
Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  justitiam,quoniam  ipsi 
saturabuntur.  Beati  misericordes.quoniam  ipsi  mi- 
sericordiam  consequentur.  Beali  mundocorde,quo- 
niamipsi  Deum  videbunt  Beati  paciDci,  quoniam 
filii  Dei  vocabuntur.  Beati  qui  persecutionem  pa- 
tiuntur  propter  justitiam,  quoniam  ipsorum  est  re- 
gnum  coelorum.  »  Hoc  primum  cecinit  canticum 
beatitudinis  cithara  gloriosa,  cithara  598  sonora 
et  dulcis,  cui  tota  erat  et  est  insita  musica  Patris, 
universa  sapientia  Dei,  qui  et  dicebat  ad  eum  jam- 
dudum  in  Propheta  :  «  Exsurge,gloriamea,exsurge, 
psalterium  et  cithara(P*-o/.  lvi).  »  Octo  chordis  an- 
tiquitus  citharae  fiebant,  et  quae  per  primam.eadem 
voxresonabat  per  octavam,secundum  musicae  natu- 
ralemvim,  quia  tantum  septem  sunt  discrimina 
vocum,  et  octava  vos  eadem  quae  prima  est,  quod 
cantatoribus  perilis.id  est  musicis,non  incognitum 
est,  et  quod  non  minime  delectat  in  ista  beatitudi- 
num  cantilena,  quae  prima,  eadem  octava  seutentia 
est,  quoniam  ipsorum  est  regnum  cielorum.  Cele 


sed  pleni  alio  spirilu  laudaverunt,  et  idcirco  posse- 
derunt  eam  (.Vuro.  xm).  Non  quidem  Moses  possedit 
terram  ad  quam  ingrediebatur  Israelpossidendam, 
terram  trans  Jordanem,terram  Chanaan  (/Vum.xiv). 
sed  possedit  et  possidet  terram  viventiuai,  quam 
solam  in  spiritu  Psalmista  suspirans  :  «  Credo,in- 
quit,  videre  bona  Domini  in  terra  viventium.  Portio 
mea  in  terra  viventium  (Psal.  xxvi).  »  In  hoc  ipso, 
qui  terram  illamChanaan  non  possedit,  mitis  fuit, 
id  est  semetipsum  non  delendit,  quod  est  mitis 
animi.  Nam,  dicente  sibi  Domino  quod  in  illam 
terram  non  intraret,propter  illud  quod  acciderat  ad 
aquas  contradictionis,  ccntinuo  respondit :  «  Provi- 
deat  Dominus  Deus  spiriluumomnis  carnis.homi- 
nem  qui  sit  super  multitudinem  hanc,  ne  sit  po- 
^  pulus  Domini.sicut  oves  sine  pastore  (;Vuro.  xxvn).» 
Et  in  sua  quidom  causa  mitis  fuit,incausa.  vero  Dei 
qualis  fuerit,  testalur  zelus  quo  zelatus  est  «  pro 
reatu  vituli  (Exod.  xxxn),  »  et  hiatus  terrae  qui 
Dathan  et  Abiron  absorbuit,  cum  ille  dixisset  ad 
Dominum  :  «  Ne  respicias  sacrificia  eorum  [Nutn. 
xvi).  »  Quod  lugentes  vere  beati  sint,  et  quod  ipsi 
consolabuntur,  testantur  gesta  judicum,  qui  post 
Mosen  et  Josue  fuerunt  usque  ad  Samuel,  quorum 
luctum  atque  clamorem,  quo  clamaverunl  ad  Do- 
minum,  confitentes  quod  propter  peecata  sua  tra- 
diti  fuissent  el  toties  traderentur  in  manusgentium, 
gloriosae  consolationes  subsecutae  sunt.  Primus 
luctus  illorum  temporum  loco  quoque  nomen 
dedit,   sicut   scriptum  cst  :    Ascenditque  angelus 


berrima   est  apud  doctores  fere  omnes  decantatio  D  Domini  de  Galgala  ad  locum  flentium.  Cur,  inquit, 


haec  octo  beatitudinem,  uec  opus  est  superaddere 
quidquam  ad  ipsorum  tractatum,  nisi  hoc  solum, 
ul  ostendamus  quia,  sicut  caetera  Dominus  noster, 
ita  ethocsecundum  certam  locutus  est  auctoritatem 
Scripturarum.Namquod  pauperes  spiritu  vere  beati 
sint,  vel  quodipsorum  sit  regnum  ccelorum  Abra- 
ham,  Isaac,  Jacob  pro  exemplo  vel  testimonio  sunt, 
qui  pauperes  spiritu  fuerunt,  sicut  enarrat  sacrae 
Historiae  textus,  et  memorat  Apostolus.  «  Contiden- 
tes,  inquit,  quia  peregrini  et  hospiles  sunt  super 
terram.  Qui  enim  haec  dicunt,significant  se  palriam 
inquirere,  et  si  quidem  illius  meminissent  de  qua 


hoc  fecistis  ?  Cumque  loqueretur  angelus  Do- 
mini  ad  omnes  filios  Israel,  elavaverunt  vocem 
suam.et  fleverunt,  et  vocatum  est  nomen  loci  illius 
flenlium  sive  lacrymarum  (Judic.  n).  »  Luctus  ul- 
timus  luctus  fuit  Samuel,qui  lugebat  Saulem,  sicut 
Ecriptum  est  :  «  Pcenitet  me,  ait  Dominus,  quod 
constituerim  Saul  regem,  quia  dereliquit  me,  et 
verba  mea  opere  non  implevit.  Contristatusque  est 
Samuel,  et  clamavit  ad  Dominum  totanocte(/  Heg. 
xv).  »  Et  subinde  :  «  Verumtamen  lugebat  Samuel 
Saulem,  quoniam  Dominum  pmnilebat  quod  con- 
stituisset  eum  regem  (ibid.).  »  Dixitque  Dominus 


1391 


RUPERTl  ABBATIS  TOITIENSIS. 


1392 


adSamuelera  :«  Usquequo  tu  lugcs  Saul  (ibid.).  ?  »  A  eos  paneet  aqua  ?  »  (UlReg.  Xviu.)Diciturhic  fuisse 

et  caHera.  Consolationes,  quibus  illi  lugentcs  conso- 

lati  sunt,  tam  gloriosae  fuerunt,  ut  illi  quorumper 

manus  Dominus  clamantes  ad   se  consolatus  est, 

vocarenturetiam  saivatores,  utpote  Salvatoris  ven- 

turi  quamdam  vicem  et  typum  gerentes,salute  tem- 

poralisalvandolsrael  (Judic.  m). Ultimus  Samuellu- 

gendo  talemconsolationem  conseculus  est,  ut  mis- 

sus  a  Domino  ungeret  David  regem  {I  Jieg.  xvi),  et 

salutis  temporalisducem  et  salutis  abternae  fontem 

sive  originem,    id   est  patrero  Salvatoris  Christi 

nominatum  post  Abraham  secundum  carnem.Quod 

esurientes  et  sitientes  justitiam,  beati  sint,  quod 

ipsi  saturabuntur,  pro  exemplo  vel  testimonio  sunt 

prophctae  vel  prophetarum  fllii,et  quique  timentes 


lertius  ille  princeps  quinquagenarius,  cui  pepercit 
Helias,  dicenti:«  Homo  Dei,  noli  despicereanimara 
meam,  et  .inim«m  servorum  tuorum,  qui  mecum 
sunl.Ecce  descendit  ignis  de  coelo,et  devoravit  duos 
599  principes  quinquagenarios  primos,  et  quin- 
quagenosqui  cum  eis  erant.  Sed  nuncobsecro  ut 
miserearisanimaemeae(/I'  fteg.  i).  »  Misericordiam 
consccutus  est.quia  misericors  fuit,  neque.  solum- 
moJo  sive  utcunque  misericordiam,  verum  etiam 
gratiam  magnam,  videlicet  propheticarn,  comple- 
lumque  est  in  eo  illud  per  Salomonem  dictum  : 
«  Qui  pronus  estad  misericor.liam,  benedicetur.de 
panibus  enim  suis  dedit  pauperi  [Prov.  xxn)  »  Post- 
modum  enim  relicto  Ochoziac  regis  ministerio,  fa- 


Dominum,  qui  sub  regibus  Israel,  Achab  et  Jezabel,  B  ctusHeliae  discipulus  prophetavit  :  et  hic  illeesse 


et  caeteris,  qui  prophetas  Domini  occu!erunt,et  al- 
taria  suffoderunt,  per  loca  deserta  diffugientes  et 
latitantes,  egestate  et  farne  afflicti  sunt,  quorum 
Helias  est  notissimus,  qui,  propter  minas  Jezabel 
fugitans,  ambulavit  in  fortitudine  unius  cibi  qua- 
draginta  diebus  et  quadraginta  noctibus  (///  Heg. 
xix) ;  de  qualibus  et  Apostolus  ingemiscens  loqui- 
tur  :  «  Circuierunt  in  melotis,  in  pellibus  caprinis, 
egentes,angustiati,  afflicti ;  quibus  dignus  nonerat 
mundus,  in  solitudinibus  errantes.in  montibus,in 
speluncis  et  in  cavernis  terrae  (Hebr.  xi).  »  Vere  er- 
go  beati,  de  quibus  ita  veraciter  annunlialur,  di- 
gnus  enim  non  eral  mundus.Esuriebant  et  siliebant 
corporali  esurie  et  corporali  siti,  propter  justitiam 
esuriebant,    et  sitiebant  spirituali  esurie  et  spiri 


perhibetur,  qui  in  ordine  duodecim  prophetarum 
quarlus  est.  Ergo  et  ab  ejus  exemplo  vere  constat 
beatos  esse  rr.isericordes,  quoniam  ipsi  misericor- 
diam  consequentur,  itemque  verum  esse,  quod  alibi 
dictum  est: «  Qui  recepit  prophetam  in  nominepro- 
phetaj  mercedem  prophelae  accipiet  (Matth.  x).  » 
Quod  mundi  corde  vere  beali  sint,  quoniara  ipsi 
Deum  videbunt  ;  deinde  Daniel  et  socii  ejus  pro 
exemplo  sunt.  Studium  ejus  ut  esset  mundo  corde, 
ex  eo  cognoscimus  quod  scriptum  est :  «  Proposuit 
autem  Daniel  in  cordesuo  ne  pollueretur  de  mensa 
regis  et  devinopotus  ejus,  et  rogavit  eunuchorum 
praepositum,  ne  contaminarentur,  et  dixit  :  Tenta 
nos,  obsecro,  servos  tuos  diebus  decera  {Dan.  i),  » 
et  caetera.  «  Pueris  autem  his  dedit  Deus  scientiam 


eSUI  lUUUUl,       UL     aiLicuaiii,     a^i.ituu..   «.,«..«  --   ~r-.-  — - -  ^ 

tuali  sili  ipsam  juslitiam,    id   est  Christuraquem  L  et  disciplinam  in  omni  verbo  et  sapientia,  Danieh 


exspectabant.  Etenim  quid  faceret  esuriens  et  si- 
tiens  in  eum  qui  tolleret  sibi  panem  unicum  vel 
potum  necessarium  ?  Utique  si  posset,  occideret 
eum.Similes  huic  existimavit  sacerdotes  et  prophe- 
tas  BaalHeliasunus  vel  notissimus  esurientium  et 
siiientiumjustitiam,  id  est  Christum.  Etidcirco  oc- 
cidit  ex  eis  quadringentos  et  quinquagintaviros  in 
die  una,quia,  quantum  in  ipsiserat.indignum  facie- 
bant  populum  Jsrael,  cui.secundum  promissionem 
quceadpatres  facta  est  (///  Reg.  xvm),  couferretur 
vel  dareturChristus.justitia  sempiterna.  Hic  unus 
vel  pracipuus  ex  illis,  postquam  esurivit  et  silivit 
mente  justitiam,  igneo  curru  raptus  est,et  transla- 
tus  in  locum  ubi  non  esurierat  neque  sitiat  (IV  lieg. 


autem  intelligentiam  omnium  visionum  et  somnio- 
rum  (ihid.).  »  Inter  caelera  quae  vidit  ille  mundo 
corde,  maximum  atque  pulcherrimum  est  quod 
Deum  vidit,  quomodo  a  mortali  homine  videri  po- 
luit  :  «  Aspiciebam,inquit,donec  throni  posilisunt, 
etAntiquusdierumsedit;vestirrentumejusquasinix 
candidum,  et  capilli  capitis  ejus,  quasi  lana  munda. 
Aspiciebam,  et  eccc  in  nubibus  coeli  quasi  Filius 
hominis  veniebat,  et  usque  ad  Antiquum  dierum 
pervenit,  el  in  conspectu  ejus  obtulerunt  eum.  et 
dedit  ei  potcstatem,  et  honorem  ;  et  regr.um  et  om- 
nes  populi  tribuset  linguse  ipsi  servient  (Dan.  vn).» 
Qui  adhuc  vivens  et  raortalis,  sic  propter  mundi- 
tiam  cordis  viditDeum,  quomodo  velquam  fclici- 


n)  :  unde  et  p-o  argumento  satis  est  ut  credas  ve-  D  ter  post  hanc  vitam  videl  eum  ?Ergo  in  istopraesens 

testatur  experimentura,  beatos  esse  mundos  corde, 
quoniam  ipsi  Deum  videbunt.  Quod  paciflci  beati 
sint,  quodque  filii  De:  vocentur  et  sint,  ipsi  qui 
hancapertionem  oris  Domini  viderunt,  et  hanc  ejus 
doctrinam  prasentes  audierunt,  in  semetipsis  ex- 
perti  sunt.  Nam  ipsi  sunt,  et  fuerunl  primi  pacifici, 
et  ministri  perfectae  pacis,  utique  pascis  inter  se 
et  omnes  homines.  Quomodo  inter  se  et  omnes 
homines  ?  Videlicet  eo  irodo  ut,  sicut  caetera  om- 
nia  reliquerant,  sequendo  principem  pacis,  ita  ut 
arma  materialia,  cuncta  belli  vasa,  de  manibusillis 
excuteret  idem  princepspacis,dicendoadunum  vel 


rum  esse  quod  Veritas  loquitur  :  Beatos  esse  esu- 
rientes  et  sitientes  justitiam,  quoniam  ipsi  satura- 
buntur.Quod  misericordes  vere  beati  sint,  quoniam 
ipsi  misericordiam  consequentur,  Abdias  ille  pro 
exemplo  sit,  qui  misericors  iuit  et  misericordiom 
fecit  cuin  illis  qui  esuriebant  et  sitiebant  jusliliam, 
ut  supra  dictuin  est,  fugienles  perseculionem  regis 
Achab  el  impiissiinae  Jezabel.  «  Nunquid,  ait  ipse 
ad  Heli.im.non  indicatum  est  tibi  domino  meo  quid 
fecerim.cum  inlerficeretJezabel  prophetas  Domini, 
quodabsconderim  deprophetisDominicentumviros, 
quinquagenosetquinquagenosinspeluncis,paverim 


1393 


COMMENT.  1N  MATTH.  —  LIB.  IV 


1394 


primurc  ex  eis  Petrum  :  «  Converte  gladium   tuum  A  Cor.  v),  »  et  multa  his  similia.  Et  nota,  qui  in  or- 

dine  beatitudinum  septimo  loco  subbatismus  pacis 
est.  Octava  beatitudo  quam  dieit,  «  beati  qui  per- 
secutionem  patiuntur  propter  justitiam,   quoniam 
ipsorum  est  regnum  ccelorum,  »  universos  comple- 
ctitur,  et  pauperes  spiritu,  et  mites  et  lugentes,  et 
esurientes  el  sitientes  justitiam,  et  misericordes,  et 
mundicordes,  et  pacificos  ;  quiavidelicetomnesper- 
secutionem  passi  sunt  et  patiuntur,  quicunque  illos 
imitari  volunt.  «  Omnes  enim,  inquit  Apostolus,  qui 
pie  volunt  vivere  in  Christo  Jesu,  persecutionem  pa- 
tiuntur  (II  Tim.  m),  »  Similiter  promissio,   «   quo- 
niam  ipsorum  est  regnum  crelorum,  »  quee  ipsa  pri- 
ma  et  octava  est,  cuncta  interiores  complectitur 
promissiones  ;  quia  videlicet  regnum  ccelorum,   et 
terra  est  quam  mitibus  promittit  «  quoniam  ipsi 
possidebuntterram  ;  »  et  consolatio  quam  promittit 
jugentibus,   dicendo  «  quoniam  ipsi  consolabun- 
tur  ;»  et  saturitas  quam  pollicetur  esurienlibus  et 
sitientibus  justitiam,  dicens  «  quoniam  ipsisatura- 
buntur;  »  ct   misericordia  quam  spondet   miseri- 
cordibus,  «  quoniam  ipsi  misericordiam  consequen 
tur;  »  visio  Dei,   quam   promittit  mundicordibus, 
«  quoniam  ipsi  Deum  videbunt;  •  etgloria  fiborum 
Dei,  quam  pacificis  pollicetur,  dicendo  «   qnoniam 
filii  Dei  vocabuntur.  »  In  beatitudinibus  istis  etsi 
discipulos  suos  qui  prresentes  aderant  non  praeter- 
ivit,  sed  eos  quoque  tetigit,maximedicendo,«beati 
pacifici ;  »  non  tamen  sic  locutus  est  aut  ita  dixit,  ut 
enuntiarst  eis  qualem  ad  gratiam  sive  gratias  gra- 
dum  praedestinati  fuissent  atque  vocati,  quia  non  ad 
"  secundam  personam  verba  fecit,  protinus  autem  in 
sequentibus  facere  incipit.  «  Beati  estis,  cum  male- 
dixerint  vobis  et  persecuti  vos  fuerint,  et  dixerint 
omne  malum  adversum  vos,  mentienles  propter  me. 
COO  Gaudete  et  exsultate,  quoniarn  merces  vestra 
copiosa  est  in  ccelis  (Matlk.  \xm).  Sic  enim  perse- 
cuti  sunt  prophetas  qui  erant  ante  vos.  Ecce  de  per- 
sona  tertia  factaconversationead  secundam,  ad  eos 
qui  prasentes  aderant,  discipulos  suosverba  facit, 
eosque  assimilat  vel  coaequat  prophetis,   quorum 
utique  magnum  et  gloriosum  erat  memorialeapud 
viventes  filios,  quorum  patres  illos  maledixerunt  et 
persecuti  sunt  et  plerosque  ex  eis  etiamocciderunt. 
Magniticcntia  est  summi  gradus  et  honoris  optimi 
in  hoc  dicto  :  «  Sic  enim  persecuti  sunt  prophetas 


in  locum  suum  (IdaUk.  xxix).  »  Nusquam  omnino 
deinceps  arma  belli  altrectaverunt,  nisi  gladiumil- 
lum  gladium  spiritualem,  qui  <t  est  sermo  Dei  vi- 
vus  et  efficax,  et  penetrabilior  omni  gladio  anci- 
piti  (Hebr.  iv).  »  Beati  illi  hactenus  nominati,  scili- 
cetet  pauperes  spiritu,  et  mites,  etlugentes,  et  esu- 
rientes  atque  sitientes,  armis  interdum  bellicis  usi 
sunt,  et  niliilominus  beati  fuerunt  vel  sunt,  quo- 
niam  secundum  tempus  pro  Domino  zelabantur, et 
occidendo  impios  viam  vitae  venturae  aperiebant, 
quae  est  Christus,  videlicet  defendendo  arborem  ge- 
neris  sui,  ne  pro  voluntate  diaboli  penitusa  genti- 
bus  exstirparelur,  de  qua  nasciturus  erat  fructus, 
sicut  jam  plenius  alio  loco  diximus.«  Tempusbelli, 
dicit  Eeclesiastes,  et  tempus  pacis.  Tempus  occi-  p 
dendi,  et  tempus  sanandi  (Eccle.  m).  »  Tempusde- 
nique  belli,  ettempus  occidendi  tunc  fuit,  magisque 
expediebat  occidere  quam  occidi,  quam  conabatur 
diabolus  per  impios  homines  exlerminare  radicem 
de  qua  venturum  sperabatur  semen,  quod  est  Chri- 
stus,  incipiens  per  Pharaonem,  qui  praecepit  orani 
populo  dicens:  o  Quidquid  masculini  sexus  natum 
fuerit,in  flumen  projicite  :  quidquid  feminei,  reser- 
vale  (Exod.  i).  »  Tandemque  Pharao  alter  quideni 
in  persona,  sed  idem  inmalitia,  persequensreceden- 
tem  Israel  :  «  Evaginabo,  inquit,  gladium  rneum, 
interficet  eos  manus  mea  (Exod.  xvl.  »  Mitissimus 
quidem,  ut  supra  jam  dictum  est,  «  eratMoses  su- 
peromnes  homines  qui  mcrabantur  in  terra  (!\'um. 
xn),  sed  tamen  libenter  extendit  manum  suam  seve- 
ram  supe.r  mare,  ut  reverterentur  aquse  ad  Mgy- 
ptios  super  currus  et  equites  eorum,  et  pro  hoc  fa- 
cto  gloriosum  Douiino  cantavit  canticum  (Exod. 
xiv),  et  ipse  pugnavit  et  vicit  Ainorrhaeum,et  ultus 
est  lilios  Israel  de  Madianitis  (Num.  xxi).  Coatera 
persequi  nimis  longum  est.  Hoc  lamen  eratdemon- 
strandum  quod  tunc  et  exinde,  usque  dum  nascente 
Cbristo  promissio  impleretur,  tempus  belli  et  tem- 
pus  erat  occidendi ;  et  qui  bellaveruntetocciderunt, 
merito  praedicantur  in  Ecclesia  Dei,  muximeDavid 
et  inclyti  Macbabaei.  Postquam  autem  natus  est 
Christus,  tempus  ccepit  esse  pacis,  et  tempus  sa- 
nandi;  quod  ministerium  priores  susceperunt  apo- 
stoli,  et  ecce  «  beati  pacifici,  quoniam  filii  Ltei  vo- 
cabuntur,  »  ait,  et  utique  fratres  mei.  «  Vade,  in- 


quit,  ad  fratres  meos,  et  dic  eis  :  Ascendo   ad  Pa-  D  qui  fuerunt  ante  vos.  »  Verumtamei)   pro  magnifi- 


trem  meum  et  Patrem  vestrum  (Joan.  xx).  »  Quo- 
modo  pacis  inter  Deum  et  bomines  ministri  fue- 
runt?  Missi  a  Christo  resurgente  a  mortuis,  et  di- 
cente,  quod  antea  nusijuam  dixit  semel  et  iterum  ac 
tertio,  secundurn  Joannem  :  «  Pax  vobis  (ibid.).  » 
—  «  Deus,  aiunt,  reconciliavit  nossibi  per  Christum, 
etdeditnobisministeriumreconciliationisjquoniam 
quidem  Deus  erat  in  Chrbto  mundum  reconcilians 
siui,  non  reputans  illis  delicta  ipsorum,  et  posuit  in 
nobis  verbum  reconciliationis.  Pro  Christo  ergo  le- 
gatione  fungimur,  tanquam  Deo  exhortante  per  nos. 
Obsecramus  pro    Christo,   reconciliamini   Deo  (II 


centia  rei  parum  erat  hoe  dixisse  :  sic  enim  iece- 
runt  prophetis.  Sed  adde  quod  protinus  ait  :  «  Vos 
estis  sal  terrae.  Quod  si  sal  evanuerit,  in  quo  salie- 
tur?  Ad  nihilum  valet  ultra,  nisi  ut  mittatur  foras 
et  conculcetur  ab  hominibus,  vos  estis  lux  mundi.» 
Quo  pertinuit,  sedendo  in  monle,  statim  post  aper- 
tionem  oris,  in  exordio  tanti  serrnonis  menlionem 
facere  salis  et  lucis,  taliter  ut  diceret  :  Vos  estis 
sal ;  vos  estis  lux?  »  Quo  respexit,  vel  quales  ad 
thesauros  sapientiae  et  scientiae  suos  auditores  pr&- 
mitlere  voluit?  Nimirum  ad  montem  illum,  imo  ad 
legem  sanctam  et  justam  el  bonam,  quam  ipse  olim 


1305 


RUPERTI  ARBATIS  THTIENSIS. 


1396 


dedit  in  monte  Sinai,  ubi  lux  qusedam  apparebat,  A,  1uos  persequcnlur  sicut  pcrsecuti  sunt  prophetas 


sicut  scriptura  est  :  «  Jam  advenerat  tertius  dies, 
etmaneiuclaruerat.etecce  cceperunt  audiri  tonitrua 
ac  micare  fulgura.  (Exod.  xix).  »  Hem  :  «  Cunctus 
autem  populus  videbat  voces  et  lampades  (Exod- 
xx),  »  ete.  Inter  illius,  quae  tunc  data  estlegis  my 
stieae  sacramenta,diligentissime  salem  commendat. 
«  Quidquid,  ait,  obtuleris  sacrificii,  sale  condies;  ne 
auferes  sal  foederis  Domini  Dei  tui  de  sacrilicio  tuo. 
In  omni  oblatione  offeres  sal  (Levil.  n).  »  Tertio 
repetivit  in  uno  codemque  Scripturae  loco  cornmen- 
dationem  salis,  ne  forte  primam  aut  secundam  vi~ 
cem  non  intellexeris,  aut  curae  non  magnoe  putes 
Deo  esse  mysterium  salis.  Cum  igitur  sedens  in 
monte  et  dicturus  :  «  Non  veni  legem  solvere,  sed 
adimplere,  »  proemittit,  «  vos  estis  sal,  vos  eslis  n 
lux;  »  ulii|ue  discipulos  suos  intelligere  vult,  sicut 
postea  Spiritum  sanctum  accipientes  et  illuminati 
ab  eo  sine  dubio  intellexerunt  quod  ea  quae  visa  vel 
facta  sunt  in  monte  Sinai,  cognata  fuerunt  his,  et 
ad  rationem  pertinuerunt  horum  quae  facere  inci- 
piebat,  sedendo  in  monte  et  docendodiscipulos  suos 
quoeque  perfecturus  erat  sedendo  in  excelsis  a.  1 
dexteram  majestatis,  et  mittendo  illisSpiritum  san- 
ctum  in  linguis  igneis :  unde  et  factum  est  ut 
essent  lux  mundi.  Ul  nunc  interim  disseram  de  ra- 
tione  salis  :  profecto  in  eo  quod  dicit,  «  vos  estis 
lux  mundi,  »  hoc  dal  intelligi :  Quod  ista  lux  mundi 
per  fulgura  et  lampades  illas  designata  fuerit,  quaa 
ibi  lucebant  in  mediofumi  sive  densissimos  nubis, 
sicut  illic  manifeste  dictuin  est :  «  Quia  coeperun! 


ante  vos,  sic  erit  generationi  isti  tanquam  seminatio 
salis,  ut  sit  sterilis  ot  nullius  boni  ferax  germinis, 
sicut  civitas  ira  victorum  sale  seminuta,  sterilissit 
et  inhabitabilis.  Hoc  adversus  illos  qui  salem  in 
terra  sua  seminare  potius  quam  in  cibum  sumere, 
id est  doctrinam aposlolicam persequi  et,quantum  in 
ipsis  luit,  maluerunt  annihilare  quam  venerari  et 
suscipere,  indignos  se  judicantes  vitoB^terna?,  pree- 
varicatores  legis  sanctos,  dicentis  :  «  Quidquid  ob- 
tuleris  sacrificii,  sale  oondies,  nec  auferes  sal  foede- 
ris  Domini  Dei  tni  de  sacrificio  tuo.  In  omni  obla- 
tione  offeres  sal  (Levit.  n).  »  Hujus  praecepti,  quod 
ne  parvum  aul  parvipendendum  putes,  Scriptura 
triplicavit  et  sic  sublimiter  extulit,  utdiceret,  «  sal 
fcederis  Domini  Dei  lui,  »  prstvaricatores  futuri 
erant  Judaei,  (-ontemnendo,  imo  et  persequendo  do- 
ctrinam  evangelicanvmee  per  istos  vel  cum  istis  in- 
cipiebat  administrari.  Quomodo  sal  superfluos  sive 
nocituros  humores  carnium  desiccal  et  a  putredine 
purilicat,  sic  apostolica  doctrina  necessaria  Deca- 
logi  proscepta,  cunctaque  justitiae  legalis  instituta, 
desiccatis  carnalibus  caeremoniis,  purificare  habe- 
bai,  et  ubique  terrarum  consilio  castitatis  salire 
credentium  corpora,  quatenus  ncn  putrescerenl, 
aut  usquequaque  putenti  corrumperentur  luxuria. 
0  quantas  salierunt  puerorum  quoque  aut  puella- 
ruin  turmas,  ita  ut  carnes  eorum  omnino  desicca- 
rentur,  et  usquc  ad  decrcpitam  senectutem,  usque 
ad  finem  vitae  incorruptae  perseverarent  atque  du- 
rarent  imputribiles  continentia  et  sani  virginali  pu- 


micare  fulgura,  et  nubes  densissima  operire  mon-      diciiia  !  Secundo  post  apostolos  meriti  vel  gratias  lo 


tem  (Exnil.  xix)  :  »  itemque,  »  cunctus  populus  vi- 
debat  voces  et  lampades,  el  snnitum  buccinas  mon- 
temque  fumantem  (Exod.xx).  »Fu]gura  etlampades 
in  medio  fumietdensissimae  nubis,  apnstoli  fuarunt, 
doctrina  lucentes  et  miraculis  coruscantesin  medio 
Judaiorum,  quosinvidiae  fumusexcascavit,  et  incrc- 
dulitatis  densissimanubes  operuit.  Sedjam  per  or- 
dinem  litteram  sequentes,  sermonem  hunc  ipso 
duce  ingrediamur,  qui  locutus  est  :  Cum  dixissel  : 
«  Si  enim  persecuti  sunt  propheias,  qui  fuerunt 
anle  vos,  »  continuo  quasi  quasrerent  beati  illi  qui- 
bus  inter  maledicta  et  persccutiones  gaudendum 
atque  exsullandum  decernebat,  «  quoniam  merccs 
veslra,  inquit,  mngna  est  in  coelis,  »  et  dicerent, 
quid  sumus  et  quis  linis  erit  eorum  qui  prophetas 
ante  nos  persecuti  sunt,  et  nos  persequentur,  dixit 
eis  :  «  Vos  estis  sal  terra.  »  Breviter  dixit;  sed  in 
brevitate  dicti  grandis  est  sensus,  et  rationis  magna 
vis.  Nun  dixit  tantummodo,  vos  eslis  sal,  »  quo 
dicto  sola  poterat  significari  bene  utenlium  commo- 
ditas;  sed  dixit,  «  sal  terrae,  »  quo  dicto  qub!  por- 
tendil,  nisi  vastationem  hosiilis  terrao  ?  Legimus 
enim  urbes  quasdam  ira  victorum  sale  seminalas 
ut  nullum  in  ipsis  germen  oriretur.  Sic  ergo  acci- 
piendum  est  ac  sidiceret  :  «  Omnis  sanguis  justus, 
qui  effusus  est  super  terram,  a  sanguine  Abei  justi 
(Mallli.  xxiii),   »  confiuens  cum  sanguine  vestro, 


co  viri  apostolici   Patres  orthodoxi  et  doctores  ca- 
tholici  sal  dicunturet  sunt,  atque  luxmundi  ;  quia 
videlicet  sapienter  atque  fideliter  traclando  atque  re- 
Iractando  sacram  legis  et  prophetarum  Scripturam, 
quidquid  in  ea  quasi  carnaliter  sonat,  ita  sermone 
mundo  condiunt,  ut  spirilualiter   sapiat,    et   quod 
erat   clausum    patescat,   quod   obscurum   et   tene- 
brosum  videbatur,  clarum  et  lucidum  fiat.  Magoa 
igitur  dignilas,  magna  in   hoc   dioto  gloria,   «   vos 
estis  sal.  »  Sed  audi  quid  sequitur  :  «  Quod  si  sal 
evanuerit,  in  quo  salietur?  Ad  nihilum  valel  ultra, 
nisiutmittaturforas,  etconculceturabhominitus.» 
—  «  Noli  ergo  altum  sapere,  sed  time  (Rom.  xi),  » 
o  lu  omnis  qui  te  ad   ordinem   illorum    pertingere 
conlidis,  quibus  dictum  est,  «  vos  estis  sal,  »  con- 
scius  tibi  sermonis  sapientiae  velscientiae,  quiforte 
libi  super  alios  abundat.  Nonnunquam  enim  acci- 
dit  ut  evanesceret  sal,nonnunquamaccidit  utscien- 
tiam  quis  habens,  abuteretur  eain  superbia,  et  per 
mentis  elationem  loqueretur  scientiae  velconscien- 
tiae  suob  contraria,  sciens  veritatem,  dum  alteri  in- 
videt,  et  alieri  cedere,  qui  forte  prior  locutus  est 
aut   cui  juniori  revelatum   est   quod  melius  est, 
damnum  suum  putat,  et  quasi  tormento  gravatur, 
quia    superbus  et  elevalus   est.  Taliter  uiti,    hoc 
est  veritatem  in  injustitia  detinere,  lioc  est  «   ve- 
ritatem  Dei  commutare  in  mendacium  (Rom.  i),  » 


1397 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


139S 


hoc  est  verbum   dioere  contra  Spiritum  sanctum  A  mundi,  »  continuo  subjungit  :  «  Non  potest  civitas 


(Malth.  xn).  »  Et  hoc  fuit  peccatum  Pharissorum 
quando  dixerunt  :  «  Hie  non  ejicit  daemones 
601  nisi  in  Beelzebub  principe  daamoniorum 
(ibid.),  »  ita  per  invidiam  loquentes,  cura  scirent 
quod  in  digito  Dei.id  est  in  Spiritu  Dei  ejicerel  dae- 
mones.  Hoc  peccatum  Arii,  peccatum  hoc  omnium 
heeresiarcharum  fuit,  quoscunque  remedio  pcEni- 
tentice  Spiritus  sancti  indignos  judicavit,  quia,  co- 
guoscentes  Deum,  non  sicut  Deum  glorificuverunt, 
aut  gratias  egerunt,  sicuti  sub  nomine  Christiano 
peccatores  antiquos,  peccatores  paganos,  qui  com- 
nrutaruut,  ait  Apostolus,  verilatem  Dei  in  menda- 
cium,  et  coluerunt,  et  servierunt  creaturae  potius 
quam  Creatori,  qui  estbenedictus  in  s.-ecula.  Amen 


abscondi  supra  montem  posila,  neque  accendunt 
lucernam  et  ponunt  eam  sub  modio,  sed  super 
candelabrum,  ut  luceat  omnibus  qui  indomo  sunt  : 
sic  luceat  lux  vestra  coram  hominibus,  ut  videant 
opera  vestra  bona,  et  glorificent  Palrem  vestrum, 
qui  iu  coelis  est.  »  Quid  nisi  humilitatemcontingit, 
et  humilitati  respondet  eorum  qui  tali  nomine  sunl 
digni  ut  lux  mundi  nominentur  et  sint  '?  Denique 
talium  quisque  parvulus  est  in  oculis  suis,  latere 
vult :  quia  dignum  se  aspectibus  hominum,  aut  ho- 
minem  esse  non  arbitratur,  et  vix  animadvertere 
audet  quod  Aliissimus,  quamvis  omnia  videns,  eum 
scire  vel  videre  dignetur.  Et  quam  magna,  quam 
ampla  civitas,quam  is,  «  quem  eoelum,et  cceli  coelo- 


Rom.  xi).  Ubicunque  taliter  acciderit,ub:  doctor  vel  n  rum  capere  non  possunt,  Deus  inhabiiat !  » (///  Reg. 


magisier  secundum  talium  exemplum  desipuerit, 
dicito  quia  sal  evanuii  ;  ubi  autem  taliter  evanue- 
rit,  in  quosalietur  ?  Quo  doctore  alio  emendabitur  ? 
Verenulio,  etfrustra  effundi'3  sermonem,  quia  non 
est  ibi  auditus.  «  Eum  qui  ejusmodi  est,haereticum 
hominum  post  primam  el  secundum  admonitionem, 
ait  Apostolus,  devita,  sciensquia  subversus  est,  et 
delinquit,  curn  sit  propriojudiciocondemnatus(7"ii. 
iii  .  u  «  Adnihilum  valet  ultra.ait  Dominus,  nisi  ut 
millatur  foras.et  conculcetur  ab  hominibus.»El  ld- 
circo  talium  paires  ac  preecessores  Pharisesoa  foras 
misit,  non  solum  a  regno  Dei,  verum  etiam  a  regno 
loci  terreni,  et  templi  manufacli.quia  non  erat  unde 
saliretur  quod  evanuerat  sal  infatuatum,  quia  dice- 


vin.)  Et  quo  in  monte,  nisi  in  altitudine  cceli,  ci  • 
vitas  hujusraodi  positaest,  juxia  illud  :«Nostraau- 
tem  conversatio  in  coelis  est?»  (Philip.  n.)Non  po- 
test  abscondi,  non  patitur  ordo  vel  ratio  judicii  seu 
consilii  divini  ut  abscondatur  et  incognita  sit,  quoe 
«  ad  hoc  eedificata  est,  et  ad  hoc  mille  clypei  pen- 
dent  ex  ea,  omnis  armatura  fortium  (Cant.  iv),  • 
ut  omnes  qui  inter  adversarios  periclilantur,  qui 
inter  Judeeos,  paganos,  atque  heereticos,  pro  fide 
agonizantur,  recurrere  sciant  ad  civitatem  hanc,  et 
in  ea  communiri,  de  ea  sumptis  sententiis  armari, 
ut  habeant  undearmari.pro  qua  illis  res  est,  possit. 
Ecce  alia  similitudo  :  «  Nequaque  accendunl  lucer- 
nam  et  ponunt  eam  sub  modio,  sed  super  candela- 


bant  et  dicere  non   sinebant  verbum  conlra  Spiri-  p  brum,  ut  luceat  omnibus  qui  in  domo  sunt, »  juxta 


lum  sanctum,  id  est,  quia  nonperignorantiam  ne 
gabant,  sed  per  invidiam  blasphemabanl  eum  qui 
venerat,  Jesum  Christum.  «  Nunc  enim,  ail.et  vide- 
runt  et  oderunt  et  me  et  Patrem  meum  (Jnan.  xv).  » 
Secundo  similiter  gratiee  vel  meriti  loco  dictum  sibi 
non  dubitent,  s  vos  cstis  lux  mundi,  »  quicunque, 
haben Jo  scientiam  Dei;  sic  lucent  et  adeo  sunt  lllu- 
minati  ut  aliis  lucere  et  alios  illuminare  possint. 
Una  est  lux  nonilluminata,  sed  illuminans,  lux  ua- 
turaliterlucens,  non  undeluceret  ex  accidenti  dono 
habens,  et  idcirco  vel  proinde  lux  vera,  sicut  habe- 
mus  apud  alium  evangelistam,  «  erat  lux  vera,  quee 
illuminatomnemhominem  venientem  inhunc  mun- 
Aum'(Joan.  i),  »  quse  illuminando  hoc  effecit  ut 
veraciter  dicere  posset  istis  :  «  vosestislux  mun- 


hanc  sirailitudinem,  quibus  dixi  :  «  Vos  estis  lux 
mundi,  »  non  idcirco  illuminati  estis,  non  idcirco 
sapientiee  et  scientiee  Dei  claritatem  accepistis  (quod 
fieri  tuncincipit,  perficietur  autem,quandoaccipie- 
tis  donum  supervenientis  Spiritus  sancti  in  vos, 
linguis  apparentibus  igneis  [Aclor.  n),  ut  subsilen- 
tio  tegamini  vel  abscondamini,  pcrpetuis  contenti 
latibulis,  necvos,  nec  aliqui  illorum  qui  ante  vos 
habuerunt  vel  post  voshabiluri  sunt  gratiam  hujus- 
modi.ut  per  eorum  ministerium  Deus  mundo  inno- 
tescere  possit.Etiam  si  quislibet  eorum  in  spelun- 
cis  et  in  cavernis  terraa  delitescerevoluit.et  ad  tem- 
pus  delituit,  nihilominus  tamen,  ubi  causam  popo- 
scit,  foris  prodiit,  in  publicum  Deo  jubentevel  or- 
dinante  venit,  ut  ei  cui  preedestinatus,  ad  quod  fue- 


di.  »  Ad  illam   lucem  veram,  qus  illuminat,  lucis  D  rat  vocatus,insistens  officio,beneficiumlucis,cujus 


hujusquae  illuminata  est,  nulla  comparatio,  quum 
sit  aliqua  similitudo.  Porro  ad  istos,  qui  sic  illumi- 
nati  sunt  ut  alios  verbo  doctrinee  illuminare  pos- 
sint,  eorum,  qui  illuminali  sunt  quidem,  sed  illam 
facultatem  non  habent  ut  aliosilluminare  et  erudire 
possint,  talis  est  comparatio,  quasi  si  stellis  com- 
pantur  splendor  firmamenti.  Sic  enim  de  istis  ad 
Danielem  dictum  est  :  «  Qui  autem  docti  fuerint, 
fulgebunt  quasi  splendor  firmamenti,  etqui  adju- 
stitiam  erudiunt  multos,  quasi  stellee  in  perpetuas 
eeternilates  {Dan.  xn).  » 
Quid  porro  sibi  vult  quod  preemisso,«vos  estis  lux 


erat  particeps.plurimisimpertiretur.  Exempli  gra- 
tia  :  Joannes  lucerna  ardens  et  lucens  in  deserlo 
latere  volu:t,et  illic  a  teneris  annis  usque  ad  annum 
ferme  tricesimum  hominibus  incognitus,  vitam 
suam  delrivit.  Nonne  interim  lueerna  quasi  sub 
modio  latuit  ?  Sed  profecto  «  lux  vera,  quseillumi- 
nat  omnem  hominem  venienlem  in  hunc  mundura 
(Joan.  i),  »  de  quo  habebat  Joannes  ut  lueerna 
existeret,  quod  etipse  profitetur,  dicendo  :  «  Et  de 
plenitudine  ejusnos  omnes  accepimus  (ibid.),  «  non 
idcirco  illum  sic  illuminaverat,non  idcirco  «  de  Spi- 
ritu  sancto   adhuc  ex  utero   matris  suee    releveral 


1390 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1440 


(Luc.  i),  »  ut  illic  soli,  si  aut  viveret,  soli  sibi  sub  A.  justam  suimetaestimationem  quodammodo  flagitare 


modio  vitae  eremiticajjucem  bonae  conscientiaetaci- 
turnus  insumeret.  Ubi  patri  ejus  ccelestis  nuntius 
nativitatem  ejusevangelizavit,noinen  quoqueetvitae 
seriemgerend»  ordine  deprompsit,nihil  taledenun- 
liavit,  sed  hoc  quod  erat  in  proposito  Dei  venerabi- 
liter  pronuntiavit.Ipse.inquiens,  praeibit  ante  illum 
in  spiritu  et  virtute  Helise  parare  Domino  plebem 
perfectam,  id  esl,  cum  zelo  justitiae  redarguendo  ct 
corripicndopeccatorespraedicarepienitentiam.Illud 
deserti  latibulum  sponte  subiit.istud  publieae  prae- 
dieationis  officium  obedienter  suscepit  ab  eo  pcr 
quem  dicit  :  «  Sed  qui  misit  me  baptizare  in  aqua, 
ille  mihi  dixit  :  Super  quem  videris  Spiritum  de- 
scendentem   et  manentem   super  eum,  hv;  est  qui 


curavit,  diccndo  :  «  Nolite  putare  quoniam  veni 
solvere  legem  el  prophetas.  »  Profecto  si  solam 
legem  posuisset  ita  :  «Nolite  putare  quoniam  veni 
solvere  legem.  »  et  tunc  demum  dixisset  :  •  Non 
veni  solvere,  sed  adimplere,  »  magnum,  utjam  di- 
ctum  est,  hoc  essel,  longe  plus  quam  aliqnis  ho- 
minumdesemetipsounquampotuitdicereveraciter. 
Cum  autem  addit,  et  prophetas,  et  de  utriusque.sci- 
licet  lege  et  prophetis,  dicit  quod  haec  adiinplere 
venerit,  rogo  quantum  est.  Nonne  aequipollens  est 
ac  si  diceret,  cuncta  in  me  adimplebuntur  sacra- 
menta  legis  et  prophetarum,  etenim  cuncta  quidem 
de  me  scriptasunt  ?  Sed,ut  jam  dictum  est,  magni- 
tudinem  rei  suavioremaudientibus  efficit  modus  lo- 


baptizat  in    Spiritu    sancto    (Joan.  i),  »  et  caetera.  d  cutionis,similiteret  in  eo  quod  protinus  subjungit : 


Igitur  verbis  et  exemplis  divinae  auctoritatis  perdo 
cemur  ut  sciamus  quia  Deus,  cuicunque  sapientiae, 
vel  scientiae  suae  lucidam  gratiam  dat,idcirco  utique 
dat  ul  super  candelabrum  aliquod  ponatur  ejus- 
modi  lucerna,  quatenus  luceat  omnibus  qui  in  do- 
mosunt,  et  plures  lucrifaciat.  Aliquod  autem  can- 
delabrum  ideo  Jixi,quia  juxta  Joannis  Apocalypsim 
septem  sunt  candelabra  aurea,  quorum  in  medio 
Filius  hominis  deambulat,  et  «  septem  candelabra, 
inquit,  septem  Ecclesiae  sunt  (Apoc.  i).  »  Porro, 
septenario  numero,quo  significari  solet  universitas, 
universas  intelligimus,  quas  per  orbem  terrarum 
Christus  habet  Ecclesias,  et  602  hoc  utique  vult, 
ut  qui  dono  ipsius  apostolica  praepollet  lide  et  scien- 
tia,  non  discrepante   vita,   nec  ipse  negligatur  vel 


o  Amen  quippe  dico  vobis,  donec  transeat  ccelum 
et  terra,  iotaunum  aut  unus  apex  non  praeteribita 
lege,donec  omnia  (iant.  »  Quanto  suavimus  ac  reve- 
rentius  sonat  taliter  dictum,  n  donec  omnia  fiant,  » 
quam  si  ita  diceret,  donec  omnia  compleam  ?  Quae 
omnia?  Videlicel  quaecunque  loquuntur  lex  et  pro- 
phetae. «  Non,  inquit,  praeteribit  iota  unum  aut  unus 
apex,  donec  omnia  fiant.  »  Et  quonsquevel  quanto 
tempore  fient  ?  «  donectranseat  ccelum  et  terra,  »  id 
est  usque  ad  consummationem  saeculi,  usque  in 
diem  judicii  (/  Cor.  vn),  quando  praetereunte  sive 
jam  praeterita,  quae  nunc  est,  figura  mundi,  erit 
terra  nova  et  cceli  novi  (//  Petr.  m).  Quid  ergo  est 
quod  Apostolus  dicit,  «  reprobatio  quidem  fitprae- 
cedentis  mandati  propter  infirmitatem  ejus  et  in- 


contemnatur    alieno,   neque   ipse  proprio  retugiat      utilitatem  (Hcbr.  vn),  »  quoniam  hic  aitipseDomi 


judicio,quin  ponatur  super  candelabrum,etin  domo 
Doi  luceat  verbo  et  exemplo,  memor  per  omnia  dicti 
hujus  :  «  Sic  luceat  lux  vestra  coram  hominibus, 
ut  videant  opera  vestra  bona,  et  glorificent  Patrem 
vestrum  qui  in  coelis  est.  n  Hoc  etcnim  dicto  et 
inanis  gloria  propellitur,  et  utilitas  multorum  desi- 
deratur,  cum  ea  jubeatur  esse  intentio  bene  ope- 
ranlis  coram  hominibus  ut  non  ipse,  »  qui  operari 
videtur,sed  Deus  qui  pereum  operatur  (/  Cor.  xu);  » 
—  «  Deus  pater  luminum  a  quo  est  omne  datum 
optimum,et  orr.ne  descenditdonum  perfectum  (Jac. 
i),  »  laudetur  et  glorificetur.  His  praemissis,  inex- 
ordio  sennonis,  per  quae  praparali  esse  poterant,ut 
ad  audiendum  existerent  attenti,  dociles  ac  bene- 


nus  :  «  Iota  unum  ant  unus  apex  non  praeteribit  a 
lege  donec  omniafiant?  »  Ad  haec  sciendum,  quia 
nonnulla  est  distantia  rerum  quae  significantur  no- 
mine  legis,  Ne  longum  in  respondendo  funem  tra- 
ham  :  aliud  estlegem  dedisseDeum  pro  beneplacito 
suo,  quod  fecit  ante  reatum  vituli  ;  aliud  legem  im  - 
posuisse  non  sine  animadversione,  vel  severo  judi- 
cio,  post  reatum  vel  in  ipso  reatu  vituli.  Hic  jam 
verbaejusdem  Domini  ad  prophetam  Ezechiel  me- 
moranda  sunt.  «  Ejeci  eos,  inquit,  de  terra  jEgypti 
et  eduxi  indesertum,  et  dedi  eis  prrecepta  mea,  et 
judicia  mea  ostendi  eis,  quae  faciat  homo  et  vivat 
in  eis.  Et  irritaverunt  me  domus  lsrael  in  deser- 
to,  »  et  caetera  usque,  «  et  post  idola  patrum  suorum 


voli,  ingreditur  amph  spalia  profundi  sermoniscce-  i)  fueruntoculieorum.  »Statimque  sequitur  :«  Ergoet 


lestis  magister,  et  dicit  :  «  Noliteputarc  quiaveni 
solvere  legem  aut  prophetas.  Non  veni  solvere,  sed 
adimplero.  »  Postquam  enuntiavit  aliis,cujus  forent 
dignitati?,el  sic  minores  suos  discipulos  honoravit, 
ut  diceret  eis  :  «  Vos  estis  sal  terrae,  vosestis  lux 
mundi,  »  et  de  semetipso  quoque  quid  deberet  spe- 
rari,  quam  humiliter  significare  voluit,et  hoc  sciri 
non  inaniteridoneum  duxit.Nam  magnum  est  quod 
de  semetipso  dicil,  «  legem  adimplere  veni,  »  sed 
magnitudinem  rei,  ne  jaclantiam  sermo  redolere 
videretur,  pulcherrirne  temperavit  modus  docendi, 
dum  iu  prima  lronle  excusalionem  pnemittere,  et 


ego  dedi  eis  praecepta  non  bona,  et  judicia  in  qui- 
bus  non  vivent,  et  pollui  eos  in  muneribus  suis 
(Ezech.  xx).  »  Praecepta  et  judicia  quae  faciat  homo 
et  vivat  in  eis,  se  illis  dedisse  vel  ostendisse  dicit  : 
praecepta  videlicet,  «nonhabebisdeosalienos  coram 
me,  non  facies  tibi  sculptiles  (Exod.  xx),  »  et  cactera 
verba  Decalogi.  Judicia  vcro,  «  si  emeris  servum 
Ilebraeum,  sex  annis  serviet  tibi,in  septimo  egredie- 
turiibergratias  (ibid.).  xx),  »  et  caeteraquae  Moses 
plebi  omnia  narravit  et  scripsit,  ita  concludens  : 
«  Hic  est  sanguis  fcederis  quod  pepigit  Dominus 
vobiscum   super  cunclis  sermonibus  suis.  »  Tost- 


1401 


COMMENT.  IN  MATTH.  -  LIB.  IV. 


1402 


quam  autem  fecerunt  vitulum,   et  sicut  apud  pro-  A  cundum  coclestem  velspiritualem  ipsarumdignita- 

phetam  jam  dictum  habemns,   post  idola  patrum 

suorum  fuerunt  oculi  eorum.ubi  intelligendum  est 

vituli  peccatum,  quod  fecerunt  secundum  morem 

^Egyptium.sicut  patres  eorum  praecepta  non  bona, 

et  judicia  in  quilius  non  vivent,  quae  sese  illis  de- 

disse  dicit.illa  sunt  dequibus  fere  lotus  existit  liber 

Levitici  :  Verbi  gratia.de  mundis  et  immundis  ani- 

malibus  comedendis  et  non  comedendis,  de  lepras 

contaminatione  et  leprosi  emundatione  (/>.'. xi.xin, 

xxxn),  et  ceeteris  ejusmodi,   in  quibus  sine  dubio 

vita  non  consislit,  sicut  nec  in  sacrificiis  carnis  et 

sanguinis  taurorum    et  hircorum   et  arietum   sive 

agnorum,  de  quibus  et  apud   Hieremiam  Deus  ipse 

dicit :  «  Holocauslomata  vestra  addite  viclimisve- 


tem  cognoscere  merueruni,  seilicet  juslitiam,  tem- 
perantiam,  fortitudinem,  prudentiam.  Prima  dis- 
tinctionis  hujusce  divisio  sive  pars  hic  incipit,  ubi 
ail:  «  Dico  enim  vobis  quia  nisi  abundaverit  justi- 
tia  vestra  plus  quam  Scribarum  et  Pharisffiorum, 
non  intrabitisin  regnum  ccelorum.»  Etillic  flnilur 
ubi  dicilur  :  «  Estote  ergo  perfecti,  sicut  et  Paler 
vester  ccelestis  perfeclus  est,  totaque  hujus  partis 
series  ad  perfectionem  tendit  justitia.,  juxta  propo- 
situm  dicentis,  quodjam  periraclatum  est :  «  Non 
veni  legem  solvere,  sed  adimplere.  »  Secunda  in- 
choatur  ab  eo  quod  protinusait  :  «  Attendite  ne 
justitiamvestram  faciatis  coram  hominibus,  ut  vi- 
deamini  ab  eis (Matth.  vi),  »  et  illic  terminatur  ubi 


stris,et  comedite  carnes,  quia  non  sum   locutus  g  dicit:  «Nolite  ergo  solliciti  esse  in  crastinum  :  suf- 


cum  patribus  vestris,  et  non  preecipi  eis  in  die  qua 
eduxi  eos  de  terra  /Ejrypti,  de  verbo  holocaustoma- 
tum  et  victimarum,  sed  hocverbum  praeeepi  eis, 
dicens:audite  vocem  meam,  et  ero  vobis  Deus,  et 
voseritis  mihi  populus  (Jer.  vn).  »  Cum  igitur  hic 
Dominusdicit  :  «  lota  unum  aut  unus  apex  non 
preeteribit  a  lege,  »  illic  autem  Apostolus  ait  : 
«  Reprobatio  sit  mandati  praecedentis  proptersuam 
infirmitatem  et  inutilitatem  (Hebr.  vn),  »  operas 
pretium  est  scire  hanc  distinctionem  legis,  ut  hic 
intelligaspra_cepta  bonaetjudiciaqua_faciatbomo 
et  vivat  in  eis;illic  autem  prascepta  non  bona  et  ju- 
dicia  in  quibus  non  vivent,  de  quibus  ibidem  Apo- 
stoius:«  Nihil  enim,  ait,  ad  perfectum  adduxil  lex 


ficit  diei  malitia  sua  (ibid.),  »  et  tola  haec  tendit  ad 
virtutem  temperantiae.et  maxime  ut  temperetur  ab 
appetitu  inanis  gloriae,  et  deinde  a  venlris  vel  cor- 
poris  solliritudine.simulque  a  servitio  mammonae. 
Tertia  ab  eo  quod  ait :  Nolite  dare  sanctum  cani- 
bus,  neque  mittatis  margaritas  vestras  ante  por- 
cos  [Mattk.  vu),  »  usque  ad  id  :  «  Intrate  per  angu- 
stam  porlam.quam  angustaporta  et  arcta  via  est 
quaeducitad  vitam  (ibid.);»  sine  dubio  lendendi  ad 
regnum  ccelorum  demonstrat  habere  fortitudinem 
perseverantem,  perseverantiam  fortem.  Quarta  ab 
eo  quod  ait,  «  Attendite  a  falsis  prophetis  (ibid.),  » 
usquead  finem  sermonis,indub_lanter  auditorem  ad 
prudentiam  adducit,    et  informat  Christianum   ut 


(ibid.)  »  Et  alibi  :  «   Umbram  enim  habens  lex  fu-  „  prudens  ac  providussit.In  singulia  patribus  istis  ex 

___ • _ .- Ci  ■._      _  •    ■  ... o__:i -«    nl : •!_. 


turorum  bonorum,non  ipsam  imaginem  rerum  per 
singulos  annos  iisd»m  ipsis  hosliis  quas  ofTerunt 
indesinenler,  nunquam  potest  perfectos  facere 
(Hebr.z).  »  Et  multa  in  hunc  modum.  Caeterum 
otsi  secundum  litteram  lexsivemandalumejusmodi 
infirmumerat  et  inutile.propter  quod  et  reprobatio 
ejus  lacla  est ;  attamen  his  qui  secundum  spiritum 
sentiunl,qualium  habuerit  umbram  futurorum  bo- 
norum.notum  ac  perspicuum  est  quia,  nec  de  lege 
ejusmodi  quidquam  pra.teriit  aut  praeteribit  quin 
jam  cunctafere  in  Christo  vel  per  Christum  adim- 
pleta  sint,etquod  residuum  est,  nunc  adimpleatur 
et  adimplendum  sit  usque  in  fineiu  saeculi.  Verum- 
tamen  loco  preecedenti  cum  dicit ;  «  Iota  unum 
aut  unus  apex  non   praeteribit  a  lege,    »  maxime 


opposito  virtutum,  Scribas  et  Phariseeos  cunctis 
virtutibus  vacuos  accerrime  culpat,  et  uominibus 
quadrifariam  diversis  denotat.Nam  prima  quidem 
parte  sermonis,  msnifestis  eos  nominibus  Scribas 
etPhariseeos  nuncupat,  dicendo: «  Nisi  abundave- 
rit  justitia  vestra  plusquamScribarum  etPharisaeo- 
rum.  »  In  secunda  semel  et  iterum  ac  tertio  hypo- 
critas,  insuper  etbnicos  quoque  vocat,  dicendo  : 
«  Nolite  tuba  canere  antete,sicuthypocritee  faciunt, 
et  cum  oratis,nou  eritis  sicut  hypocritae,  et  orantes 
autem  nolitemultum  loqui  sicut  ethniei  ;  et  cum 
autem  jejunatis,  nolite  fieri  sicut  hypocritoe  tristes 
(Mutth.  vi).  »  Et  quidem  de  gentibus  quoque  fue- 
runt  et  sunt  hypocritae,  quos  et  praesens  sermo 
damnat  intemperantiae,  quoniam  adeo  sunt  festini 


legem  praeceptorum   et  judiciorum   illorum  opor-  D  a(j  mercedem  suam,   ut  malint  perdere  sempiter- 

narn,  quee  diflertur,  quam  carere  temporali,  id  est 
laude  hominum,  quae  praesens  habeatur.  Sed  om- 
nium  maximi  hypocritarum,  omnisque  hypocriseos 
erant  magistri  Scribsa  et  Pharisaei.etmaxime  contra 
illos  pra.sentem  Salvator  sermonem  dirigit. Simili- 
ter  in  tertia  divisionis  hujus  parte,  dum  dicit  : 
•  Nolite  sanctum  dare  canibus.neque  mittatis  mar- 
garitas  vestras  ante  porcos,  »  omnes  quidem  de 
quacunque  gente  sint,tali  appeliationeillos  denotat, 
quorum  fceda  est  fortitudo,  mordere  scilicel  more 
canum.et  irruere  moreporcorum  ad  conculcandum 
et  disi-umpendun.jSedlalium  quoque  maxime  Scri- 


tet  intelligi,  qu;e,  ut  supradiclum  esl,  primum 
dedit  vel  oslendit  eis,  ut  apud  Ezechielem  dicit, 
nequaquam  irritarent  eum  (Eierh.  ix),  id  est 
ante  reatum  vituli.  Nam  de  hujusmodi  tractat 
in  sequentibus,  incipiendo  sic  :  «  Qui  ergo  solve- 
rit  603  unum  de  mand.ttis  istis  minimis,et  docue- 
rit  sic  homines,  minimusvocabitur  in  regno  ccelo- 
rum.Qui  autem  feceril  et  docuerit,  hic  magnus  vo- 
cabiturin  regno  ccelorum.  »  In  priinis  in  quatuor 
divisionestoium  sermonein  distinguere  libet,nimi- 
rum  secundum  quatuor  virtutes  principales,  quas 
elhnici  nominare  quidem  potuerunt,  sed   non  se- 


1403 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1404 


bre  et  Pharisaei  fuerunt.Nihilominus  inquarta  illo-  A  et  super  filios  nostros  (Mallh.  xxvn).  >•■  Et  pontifi- 

calum  sive  sacerdoiium  ejas  populus  alter,pcpulus 
Chrisiianus  aceepit  Et  sicut  ille  triginla  argenteos 
sanguinis  pretium  retulit,  ila  et  huic  cuilibet  qui 
non  est  adversario  conseniiens,  posl  pauca  dicitur 
hic  :  «  Non  exies  inde  donec  reddas  novissimum 
quadrantera.  »  Igitur  cum  dicit,«  minimus  vocabi- 
tur  in  regno  ccelorum,»  sic  accipiendum  esl,«  mi- 
nimus,»  tanquam  improperium  maximum,  ut  mi- 
nimns  idem  sit  quod  contemptibilis,  juxta  illud  in 
visione  Abdiae,ubi  cum  dixisset  ad  Edom  :  o  Ecce 
parvulum  te  dediin  gentibus[J6id.  i),»statim  suli- 
junxii:*Conte.mpiibilis  tu  es  valdefifrid.).»  —  «  Qui 
autem  fecerit  et  docueril,  hic  magnus  vocabitur  in 
reeno  coelorum.»Quid  «  fecerit  et  doccerit  ?  »  Nun- 


rum,  quos  denotat  dicendo  :  «  Attendite  a  falsi 
prophelis,qui  veniuntad  vos  in  vestimenlis  oviurc, 
inlrinsecus  autem  sunt  lupi  rapaces;»illorum,  in- 
quam,  seilicet  f  .lsorum  prophetarum  Scribae  et 
Pharissi  maximi  fuerunt.Itaque  virlutilius,quarum 
singulasinsingulishujussermonisdivisionibussub- 
lucere  perspexiinus,  scilicet  justilia,  temperantia, 
fort;tudine,prudentia,peni;us  vacuidemonstrantur. 
Per  haec  nomina.quibus  in  singulisearumdem  par- 
tium  decotantur,quia  videlicet  Scribarumel  Phari- 
saeorum  nulla  estvera  justiiiahypocrilarum.quales 
erant  iidem,  nulla  est  a  recipienda  mercede  sua 
temperantia  ;  porcorum  margaritas  conculcantium 
ct  homines  disrurapentium,   quales  ipsimet  ertnt, 


nulla  est  fortitudo  vera  falsorum  prophetarumjimo  t.  quid  «  unum  de  mandatis  islis  minimis?  ■  Non  sic 


luporum  sub  ovina  pellelatentium,  nulla  est  pru 
dentia;nam  quae  illorum  putatur  prudentia,  mali- 
tia  est.His  praelibatis,  jam  velut  magno  et  evidenti 
ostiopulcherrimi  sermonis  aperto,  ipso  duce  qui 
aperuit,  introrsus  incedendur.;  est.  o  Qui  ergo  sol- 
verit  unum  de  mandatis  istis  minimis,  et  docuerit 
sic  homines,  minimus  vocabitur  in  regno  ccelo- 
rum.  »  Ergo  quoniam,  icquit,  non  solum  •  non 
veni  solvere  legem,  »  verum  etiam  «  adimplere  > 
veni,  meum  est  facere  judicium  sententiamque  di- 
cere  suprr  eos  qui  non  solummodonon  adimplent, 
verum  etiam  solvunt.  Quinam  illi  sunt  vel  erant 
tunc?Utique  Scribae  et  Pharisaei,  quos  continuo  per 
totum  sermonishujustextum,aliis  quoque  Evange- 
lii  locis  vehementer  langit.  Quas  autern  sunt  n.an- 
data  ista  minima.quae  quasi  dignum  intendens,di- 
cit:«  unum  de  mand^tis  islis  minimis  ?  »  Nimirum 
ista  qua?  subjecta  sunt:«  Audistis  quia  dictum  est: 
Non  mcechaberis,»  et  caetera.  Ergcne  ista  sunt  mi- 
nima?Utique  minima.Alioqui  quid  opus  erat  adim- 
plere  ea  quemadmodum  dieit,  «  non  veni  solvere, 
sed  adimplere,»si  erant  grandiaet  sufficientia  ?  In 
quo  autem  velin  quantum  minima  sictcommodis 
in  subsequentibus  dicetur.  Quid  autem  est,  magi- 
strum  ejusjaodi  minimum  vocari  in  regno  ccelorum? 
Utique  non  intrarein  regnum  ccelorum  ?  Sequitur 
enim  :  «  Dico  enim  vobis,  quia  nisi  abundaverit 
justilia  vestra  plus  quam  Scribarum  et  Pharisaeo- 
rum,  non  intrabitis  in  regnum   ccelorum.  »  Quam 


utique,uon  sic.  8ic  enim  qui  «  totam  legem  obser- 
vat,offendit  autem  in  uno,  faetus  est  omnium  reus 
(Jac.  n)  :  »  quanto  magis  qui  facit  vel  observat  : 
unum  forte  autem  offendit  in  aliis  omnibus  ?  Pro- 
inde  ergo  dicenrio,«qui  autem  fecerit  etdocueril,  » 
604  nec  unum  de  minimis,  nec  unum  de  magnis 
mandatis  istisexpresse  dicit:sed  contentus  dixisse, 
«  qui  fecerit  ei  docuerit,  »  quasi  manum  vel  digi- 
tummitisethumilis  corde  reducensinsemetipsum: 
«  Hic,  ail,  raagnus  vocabitur  in  regno  coelorum.  » 
Hoc  enim  et  huic  similia  de  semetipso  proQtelur, 
non  jactanter,sed,  sicut  ait  Apostolus,  «  ille  fidelis 
permanet,  negare  semetipsum  non  potest  II  Tim. 
n).  »  Et  quidem  fecerunt  etdocuerunt  quamplures 
qualium  oplimi  fuerunt  b».ati  illi  auditores  dicen- 
C  tes  :  «Toxestis  lui  mundi,luceat  lux  veslra  coram 
hominibus,  »  et  caetera  ;  sed  non  adeo  fecerunt, 
et  non  adeo  stabiles  vel  assi  iui  sive  invariabiles  in 
faciendo  fuerunt,  ut  de  facto  suo  magnificari  om- 
nino  debuerint,  si  absque  misericordia  vocarentur 
ad  judiciurr.  «  Omnes  declinaverunt,simul  inutiles 
factisunt.non  est  qu:  faeiat  bonum,  non  est  usque 
ad  unum  [Psal.  xm).  »  Hic  unus  et  solus  est  qui 
integre  fecit  et  integre  docuit  per  semetipsum:per 
illos  autem,  quantum  fuerat  gratiae  suae  complaci- 
tum.Et  proinde  magni  quidemilli  quoque  vocantur 
sive  vocabuntur  in  regno  ccelorum,  sed  eorum 
magnitudo  ad  hujus  magnitudinem  non  attingit, 
quam  significat  in  sermone  isto   toties    dicendo    : 


nimusest,qui  de  alto  cadit,  et  episcopatum  r.  «  Dictum  est  antiquis:Ego  aulem  dico  vobis.  »  In- 


suutn  perJit.  «  Fiant,  inquit  Psalmista,    dies  ejus 

pauci,  et    episcopatum   ejus  accipiat    alter  (Ptal. 

cvm).  »  Hoc  primum  Jcdas  proditor  pertulit,  cujus 

apostolatum  alter  accepii    frf.i  ,et  post  illum  Scri- 

!ae  et  Pharisaei,  quorum  ille,  sicut  dux  in  compre- 

bendendo  Jesum,  ita  et  exemplar  fuit  in  perdendo 

I  in  suspendiimlo   vel  slrutigulando 

:n.  Sicut  enini  ille  abiens  laqueo  semet- 

tolatum  sive  episcopatum 

fjus,  ubjani   dictum  esl,  alter  accepit,   ita   coetus 

Pharisaieus.cunctusquepopulusJudaicuspersuasus 

et  ab  illiset  a  pontificibus,et  propriasese  senten- 

t;  i  damnavit,  clamando  ;  «  Sanguis  ejus  super  nos 


ter  magnum  istum  »qui  fecit  et  docuit  »  et  illum 
minimum  «  qu;  solvit  et  docuit,  »  medii  sunt  ;  et 
illi  qui  fecit  et  non  docuit,  quia  scientiam  sive  fa- 
cultatem  docendi  non  habuit,  et  ille  qui  nec  fecit 
nec  docuit,  forte  quia  tempus  faciendi  non  habuit. 
De  omnibus  his  rnagis  iste  judicabit,  ita  ut  mini- 
mus  ille  qui  solvit  et  docuit,  non  intret  in  regnum 
coelorum,  quamvis  videbatur  sibi  esse  filius  regni, 
ille  autem  qui  nec  fecit  nec  docuit,  quia  nec  potuit 
nec  scivit,per  gratiam  sitnonnullus  in  regno  ccelo- 
rum,qualem  considerans  Apostolus:  »  Ki  vero,  in- 
quit,qui  non  operalur,  credenti  autem  in  eum  qui 
justificat  impium,reputatur  fidesejus  ad  justitiam 


1405 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


1406 


(ilom.  iv),  »etc.  Ille  qui  fecit  et  non  docuit,  videli-  A  possit;  «  qui  fratrem  suurn  oderit,  reus  erit  conci- 

cet  omnis  qui  in  populo  fuit  auditor,  et  non  potuit 

esse  doctor,    locum   vel  ordinem  suuni   in  eodem 

regnocoelorumhabebit,  nonnihildifferentemabillis 

qui  feceruntet  docuerunt  :  qualium  primi  fuerunt 

apostoli,et  his  quoque  niasnus  iste,  ut  jam  dictum 

est,  longe  praeerit.  Ex  illa  suae  magnitudinis  aucto- 

ritate  protinus  ait :  «  Dico   enim  vobis    quia,  nisi 

abundaverit  justitiavestraplus  quam  Scribarum  et 

Pharisaeorum.non  intrabilis  in  regnum  ccelorum.» 

Ergo  Scribae  et  Pharisaei  non  intrabunt  in  regnum 

ccelorum,  et  hoc  dico  vobis,  ait,  tanquam  magnus, 

tanquam  regni   coelorum  arbiter,  velut  ille   cujus 

dictum  in  potestate,  cujus  in  dicto  potestas  summa 

est.  Et  quare  Scribae  et  Pbarisrjri  non  intrabunt  in 


lio.  »  Legitimumque  fiel  super  eum  judicium  ab 
hominibus.ita  ut  etiam  ab  altare  Domini  jure  amo- 
veatur  donec  satisfacial  Deo,  et  reconcilietur  fra- 
tri  suo.  «  Qui  autem  dixerit,  fatue,  reus  erit  ge- 
henna1  ignis.»  Insultanles  malis  alienis  solent  di- 
cere, «  falue.  »  Exempli  gralia :  Juliano  apud 
Persas  interempto,dum  nuntiatus  fuisset  ejus  inte- 
ritus  in  urbe  Antiochia,  putantes  cuncti  habentes 
festivitatem,et  non  solum  in  ecclesiis  et  sepulluris 
martyrum,sed  eliam  in  theatris  exsultantes,et  vic- 
toriam  Christi  pr«dicantes,communiter  clamabant 
omnes  :  «  Maxime  fatue,  ubi  sunt  vaticinia?  Vicit 
Deus  el  Christus  ejus.  »  Verum  sic  illi  recteinsul- 
taverintet  recte  dixerint,  utpotenon  fralri.quinimo 


regnum  ccelorum  ?  Videlicetquia  non  abundat,imo  p  hosti  et  inimico  acerrimo   (ratris  nostri.fratri  op- 


deficit  et  nulla  est  justitia  illorum.  Quid  enim,  si 
manibus  suis  me  non  occidunt  ?«  Audistis  quia 
dictum  est  antiquis  :  «  Non  occides;  qui  autem  oc- 
ciderit,  reus  erit  judicio.  »  Et  hoc  dictum  siveprae- 
ceptum  se  non  transgredi  figunt,dum  suis  me  ma- 
nibus  non  occidunl.  «  Ego  autem  dico  vobis,  quia 
omnis  qui  irascitur  fratri  suo,  reus  eril  judicio.  » 
Quasris  quare  ?  Videlicetquia  ira  voluntas  occidendi 
est.  Et  quoniam  occidere  vult,  recte  jam  homicida 
esse  judicatur,  juxta  illud  :  «  Omnis  qui  odit  fra- 
trem  suum,  homicida  est  (/  Joan.  111).  »  Non  enim 
qualemcunque  iram,verbi  gratia  repenlinum  calen- 
tis  animi  motum  leviter  surgentem,  leniter  nibilo- 
minusresidentem  hicintelligere  debemus;  sediram 


timi  Jesu  Cbristi,  de  cujus  fide  procedit :  «  omnis 
fraternitas  sive  palernitas  utilis,  quae  in  coelo  et  in 
terra  nominaiur  (Ephes.  m).  »  Fratri  autem  taliter 
insultare,  taliter  dicere,  fatue,  peccatum  est  nimis 
grande,  utpote  testimonium  cordis  obdurati,  quod 
habeat  odium  insatiabile.  Igitur  justa  sententia  di- 
centis,  «  reus  erit  gehennas  ignis  »  el  subaudien- 
dum  est,  nisi  poeniientiam  egerit.  Ad  hunc  peccati 
modum  pertinuit  illa  maledietio  Semei.quando  re- 
gem  David  fugientem  a  facie  filii  sui  Absalon,flen- 
tem  et  operto  capite  nudisque  pedibus  incedentero 
maledicebat,  dicens  :  «  Egredere,  vir  sanguinum  et 
vir  Belial,  ecce  premunt  te  mala,  quoniam  vir  san- 
gninum  es,et  itagradiebatur  maledicens  etmittcns 


ejusmodi,  quali  scribitur  iratus  fuisse  Cain  :  «  Ira-  „  lapides  adversus  eum,terramque  spargens  (//  Fteg. 
lusque  est  Cain,  ait  Scriptura,  vehementer,et  ceci-       xvi).»  Scribreet  Pharisaei  praecunctis  hominibusma- 


iptur 
dit  vultus  ejus.  Dixitque  Dominus  adeum  :  «  Quare 
iratus  es,  et  cur  concidit  facies  tua  {Gcn.  iv)?»  Sic 
namque  iralus  est,  ut  occidere  cogiUret.  «  Qui  si- 
militerirascitur,  »  quisquis  illeest,  «  reuseritjudi- 
cio,  »  subauditurduntaxat  divino;quiavidelicet  hu- 
niano  necdum  teneri  potesl  homicida  judicio;latet 
eni.v.  homines  odium  quod  in  corde  esl,  Scriptura 
dicente  :  «  Homo  videt  in  facie.Deus  autem  in  cor- 
de  (/  Reg.  xvi).  »  Quod  si  odium,  quod  prius  late- 
bat,  signo  aliquo  prodilum  fuerit,  jam  non  solum 
divino,  verum  etiam  humano  reus  erit  judicio.  Ait 
ergo  :  «  Qui  autem  dixerit  fratri  suo  raca,  reus  crit 
concilio.  »  Concilium  namque  conventus  est  homi- 
num  ad  judicandum,eorum  qui  de  peccalis  agendi 


ligni  et.ut  propheta  praedicit,  «  in  diem  malum  se- 
parati  (Amos  vi),  »  sic  irati  sunl  fratri  suo,sicdixe- 
runt  fratri  suo  raca,  sic  dixerunt  l'atue,filii  geben- 
nae,  rei  gehennalis  incendii,  cum  nibilominusin  se 
confiderent  tanquam  jusli.  Non  occiderunl  fratrem 
suum  manibus  suis,  sed  irati  sunt  fratri  suo,  qui 
dicit  in  psalmo:«Et  odio  habuerunt  me  gratis 
(Psal.  xxxiv,  lxviii).  »  Irati  sunt  ei  nimis  odio 
implacabili,  non  aliam  ob  causam,  nisi  quam 
Sapientia  testatur  eos  dixisse,  «  quoniam  contra- 
rius  est  operibus  nostris  (Sap.  n).  »  Universa 
Eccelesiae  schola  leget  et  concinit,  longoque  usu 
jam  detrivit  quia  qui  «  iratus  est  Cain  vebe- 
menter,  et  concidit  vultus  ejus  [Gen.  iv),»  cum 
sive  judicandi   ecclesiasticum  sorliti  sunt  ministe-  D  605  non  aliam  haberet  causam,  nisi  quia  opera 


rium.Ilaca  enim  nonnulli  dixerunt  esse  vocem  non 
signilicantem  aliquid.sed  indignantis  animimotura 
exprimentem.Hasinlerjectiones  grammatici  vocant 
partes  orationis  signilicantes  commoti  animi  effe- 
ctum,  velut  cum  dicitur  a  dolente,heu  !  vel  ab  ira- 
scente,hem  !  Aliidixerunthoc  verbum  proprie  esse 
Hebraicum.  Raca  enim  dicitur  inanis  aut  vacuus, 
quem  nos  possuinus  vulgata  ir,juria,absque  cerebro 
nuncupare.  Igitur  «  qui  dixerit  fratri  suo  raca,  »  id 
est  qui  odium  intus  in  corde  conceptum  tali  signo 
vocis  vel  oris  sui  prodiderit  hominibus,  quale  esl 
raca,  ut  non  dubium  sit,  certisque  testibus   argui 


ipsius  maligna,  fratris  autem  ejus  justa  erant,  ty- 
pusfuit  hujus  odii  quo  hunc  fralrem  suum  secun- 
dum  carnem  Jesum  Christum  oderunt  Scribaa  et 
Pharisaei,  non  aliam  ob  causam  nisi  quia  hujus 
bona,  ipsorum  autem  mala  eranl  opera,  et  avari- 
tiam  eorum  in  doctrina  sua  redarguebat.  Nonne 
pro  hujusmodi  odio  reijam  erant  judicio  ?Addide- 
rnnt  aulem  huic  peccalo,  ut  non  lantum  illum  ha- 
berenl  odioin  corde  suo,  verurn  etiam  dicerentra- 
ca  eidem  fratri  suo,  scilicet  omneverbum  malum 
quodcunque  suggerere  poluil  hosiilis  indignaiio. 
Exempligratia :  «Nonne  hicestfiliusfabri?»(il/atf/i. 


1407  RUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  1408 

xiii.)    Et    ;ilibi  :  «  Daeraomnm  habet,    et   ir.sanit,  A.  tur.  Qui  autcm  non  est  insidiatus,  sed  Deus  illum 


quid  eum  audiiis  ?  »  (Joan.x.)  Et  multa  his  similia. 
Et  si  nibil  plus  fecissent  aut  dixissent,  nonne  rei 
jam  fuissenl  nonsolum  judicio  divino.verum  etiam 
Ecclesiae  concilio  ?  Propterca  quippe  seutentiam 
haberet  in  eosomne  patriarcbarum  et  prophetarurr 
concilium,  ul  dicerent,  vae  his  qui  dicunt  lionum 
malum  (ha.v).  »  Aduiderunt  etiam  adhuc,  ut  in- 
sultarenl  ei  in  ipsius  passione,  et  subsannarent  in 
ipsa  morte,  quod  erat,ut  supra  demonstratum  est, 
dicere,  «  fatue  (Malth.  xxvn).  »  Cum  enira  morere- 
tur  frater  ille,  qui  dicit  in  psalmo  :  «  Quasi  proxi- 
mum,  quasi  fratrcm  nostrum,  sic  complacebam 
(Psal.  xxxiv),  u  proetereuntes  blasphemabant  eum 
moventescapita  sua,etdicentes  :«  Vah!  qui  destruis 


tradidit  in  manus  pjus  (Exod.  xxi),  »  ca:lera  quae 
prosequi  longum  est.Quid  igitur  superest  consilii? 
Judicium  audivimus,quia  cujus  ira  in  lantum  pro- 
gressa  est  ut  diceret  fratri  suo  fatue,  reus  erit  gc- 
henna:  ignis,  quaj  videlicet  gehenna  jam  non  tan- 
tunimodo  judicium,  sed  extrema  judicii  sententia 
est.  Nunquid  hoc  tempore,  dum  in  Evangelio  prae- 
dicaturjudicium,  misericordia?  unquamobliviscitur 
Evangelium  ?  Non  utique,  srd  semperet  ubique, 
antequam  tcrminetur  judicium,  misericordiae  por- 
rigit  manuni,  qusrendae  indulgentiae  pra;bet  consi- 
lium.  Hinc  est  illud  quod  protinus  subsequitur : 
«  Si  ergo  offers  munus  tuum  ad  altare,  et  ibi  re- 
cordatus  fueris  quia  frater  tuus  habet  aliquid  ad- 
templum  Dei,  el  in  triduo  reoedificas,  salva  temet-  r>  versum  te,  relinque  ibi  munus  tuum  ante   altare, 


ipsum  (Matth.  xxvn).  >  Autea  quoque  cum  coepis- 
sent  euni,  sic  illudebant  ei  tanquam  fatuo,  sic  deri- 
debant  eum  tanquam  fatuum,  caedendo  colaphis.et 
diccndo  :  «  Proplietiza  nobis,  Christe,  quis  est  qui 
te  percussit  ?  »  (Ibid.  xxvi.)  Inter  haec  omnia  vide- 
bantur  sibi,aut  videri  volebant  jusli ,et  non  trans- 
gressores  legis  dicentis  :  «  Non  occides  (Exod.  x);  » 
cum  dicerent :  «  Nobis  non  licet  interficere  quem- 
quam,  »  et  non  occiderent  eum  manibus  suis,  sic 
justi,  sic  integri  factores  legis,  «  ut  non  saltem  in  - 
troire  vellenl  in  prastorium  gentilis  bominis,  ut 
non  contaminarentur,  ait  Evangelista,  sed  mandu- 
carent  pascha  (Joan.  xvn).  »  Recte  igitur  et  vere 
dixit  «  quia,  nisi  abundaverit  justitia  vestra  plus 
quam  Scribarum  et  Pharisaeorum,  non  intrabitisin 
regnum  ccclorum,  »  id  est,  nisi  non  solum  inanus 
vestras  contine-itis  ab  occidendo,  verum  etium  libe- 
retis  animum  vestrum  ab  ira  vel  odio,  et  quod  plus 
est,  os  vestrum  ab  indignationis  quolibetsono,  et, 
quod  abundantius  est,  linguam  vestram  insul- 
tando  fralri  cuihbet,  in  quocunque  fuerit  malo. 
Quid  tandem  distatinterjudicium,quod  dictum  est 
antiquis ;  «Qui  autem  occiderit  reus  erit  judicio;  » 
et  judicium  istud,  quo.l  hic  audimus  :  «  Ego  autem 
dico  vobis  quia  omnis  qui  irascitur  fratri  suo, 
reus  erit  judicio  ?  »  Non  enim  nulla  debet  esse  di- 
stantiajudicii,  ubi  tanta  distantia  cst  realus  judi- 
candi,quanta  hic  intelligiturinterhomicidiumquod 
est  perpetralum  manibus,  et  honiicidium  quod,  ut 
fieri  possit,  animo  vel  cogitaiione  versatur.  De  ho- 
micidio  qu:d  perpetratur  actu,  judicat  homo  lege  " 
constitulus;  de  homicidio  quod  non  est  opere  per- 
actum,  scd  ut  fiat,  mente  tractatur,  solus  judicat 
Deus.saltcm  per  legem  naturalem  quae  in  cordibus 
seriuta  est,  quse  est  hujusmodi  :  «  Quod  tibi  non  vis 
fieri,  alii  nec  feceris.  »  Hoc  judicium  primoin  Cain 
sancitum  est,  qui  cum  iratus  fuisset  vehementer, 
dixit  Oominus  ad  eum;«Quare  iratus  cs,  et  cur 
concidit  facies  tua  ?  »  (Gen.  iv)et  csetera.  Illud  au- 
judicium,  ubi  homicidii  manifestum  est  opus, 
ijudicat  homo,  ut  se  habet  causae  modus.quem- 
admodum  lex  loquilur  :  «  Qui,  inquit,  percusse- 
rit  hominem,  volens  eum  occidcre,  morte  moria- 


et  vade  prius  reconciliari  fratri  tno,  et  tunc  ve- 
niens  offeres  munus  luum.  »  Sicut  caetera.ita  istud 
quoque  sic  sibi  putet  consuli  omnis  peccatorsive 
reus  homicidalis  odii,  qua-cunqueex  gente  vel  na- 
tione  sit.ut  sciatprimum  esse  in  inlentione  sermo- 
nis  hujus  Judaeorum  sive  Scribarum  et  Pharisaeo- 
rum  ccetum,  quouiam  ad  illos,  imo  et  contraillos 
totus  ille  fere  hic  sermo  habitus  est,  sicut  ex  ipsa 
serie  cognosci  promplum  est.  0  igitur  collegium 
malum,concilium  malignantium  Scribarum  et  Pha- 
risa;orum,pontificum  et  seniorum  !  si  vis,  potes  re- 
cordari  quia  frater  tuus  habet  aliquid  adversumle, 
frater  queni  odio  habuisli  gratis,  cui  muKa  indi- 
gnanter  exprobrando  dixisli  Raca,  multum  crude- 
liter  insultando  dixisti  fatue.  Quid  munustuumad 
altare  contendis  offerre  ?  Nunquid  nescis.nunquid 
non  audisli  ?  Dicit  enim  in  propheta  Deus  :  «  Non 
est  mihi  voluntas  in  vubis,etmunus  non  suscipiam 
de  manu  vestra  (Malach.x),  »et  alibi  :  «  Ne  affer.itis 
ultra  sacrificium  frustra.  Calendas  vestras  et  so- 
lemnitates  vestras  odivit  aniroa  mea.  Cum  exten- 
deritis  manus  vestras,  avertara  oculos  meos  avo- 
bis  :  et  cnm  multiplicaveritis  orationes,non  exau- 
diam  (Ita.  i).  »  Quam  ob  causam  ?  o  Manus  enim 
vestrK  plenae  sanguine  sunt  (ibid).  »  Hoe  estquod 
nunc  dicit.quia  frater  tuus  habet  aliquid  adversum 
te.  Si  ergo  hujus  recordatus  fueris  et  munus  in- 
stanter  offerre  cupis,  relinque  munus  tuum  anle 
altare,  et  vade  prius  reconciliari  buic  fratri  tuo, 
videlicet  secundum  consilium  Petri  quoque  apo- 
stoli,  dicentis  :  «  Pcenitentiam  agile,  et  baplizetur 
unusquisque  vestrum  in  nomine  Jesu  Christi,  in 
remissionem  peccatorum  vestrorum  (Actor.  n) ; 
hoc  enim  est  reconciliari  fralri  huic.  Hoc  facto, 
tunc  veniens  offeresmunus  tuum,munus  sanctum, 
sacrificium  verum,  non  sicut  carnes  taurorum, 
sanguinem  hircorum  aut  vitulorumrsed  ipsum  fra- 
tris  ejusdem,cui  reconciliatus  es,corpus  vivificum, 
sanguinem  verum,  sacrificium  sanctum  et  imma- 
culatum.QuotusexillosScribarum  ct  Pharissorum 
concilio  vel  ordine  supercilioso  atque  odii  plcno, 
recepturus  erat  istud  humilitaiis  concilium,  istud 
gralia?  consulentis  beneplacitum  ?  et  quidemrece- 


1409 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


1410 


pturi  erant  aliqui,  quamvis  pauci,  ut  auditia  Petri  \  in  nomine  meo,  audire  nolucrit,  ego  ultor  exislam 


coaterorumque  sennonibus  apostolorum,  recouei- 
liantur  fralri  huic,  bnptizati  in  nomine  ejus  :  sed 
inter  ipsos  quanta  divisio,  quanta  fuit  dissensio, 
sicut  Actuum  apostoloruin  liber  testatur,  rcaxime 
derelinquendosive  immutando  munere  vel  ritu  quo 
antea  munus  offerebatur  ?  (Act.  xv,  xxi)  Sequitur 
ergo  :  «Esto  consentieus  adversario  tuo  cito,  dum 
es  in  via  cum  eo,  ne  forte  tradat  te  adversarius  ju- 
dici,  et  judex  trariat  te  ministro,  et  in  carcerem 
mittaris.  Amen  dico  libi,  non  exies  inde  donec 
reddas  novissimum  quadrantem.  »  lluic  dicloApo- 
stolus  consonans  :  606  «  Quapropter,  ait,  sicut 
dicit  Spiritus  sanctus,  hodie  si  vocem  cjus  audie- 
ritis,    nolite    obdurare    corria    vestra   (Heb.  m,  et 


(Deul.  xvm).  »  Judex  et  ultor  ille  ministrum  habet, 
ministrum,  inquam.et  servum  de  quo  ad  Job  loqui- 
tur  :  «  Nunquid  feriet  tecum  pactum,  el  accipies 
eum  servum  sempiternum  ?  (Job.  xl.)  »  Ille  servus, 
ille  minister,  si  traditus  ei  fueris,  mittet  leincar- 
cerem,  in  inferiorem  infernum.  Quandiu  ille  eris  ? 
«  Amen  dico  tibi,  non  exies  inde  donec  reddas  no- 
vissimum  quadrantem  (Malth.  xvi).  »  Tu  triginta 
argenteos  appendisti  pretium  sanguinis  ejus  (Zach. 
xi),  el  donec  eos  reddas  usquead  novissimum  qua- 
drantem,  non  inde  exies.  Quando  autem  totum  red- 
dere  poteris  ?  Nunquid  in  carcere  illo  argenteos 
illos,  quos  tu  proditori  dedisti  et  proditor  tibi  retu- 
lit,  lecum  habebis  ita   ut  rependere  possis  ?  Nun- 


Psal.  xciv),  »  et  castera  quibus  pramiissis  longam  et  r>  quid  et  quadranles  et  trientes  et  uncias  sive  libras 

quoque  integras  ibi  trutinare  vacabit,  de  thesauris 
quos  hic  tibi  thesaurizasti  ?  Non  utique,  non  the- 
saurus  tuus,  sed  solum  peccatum  et  poena  peccatite 
sequentur  illuc.  «  Ne  timueris,  inquit  Psalmista, 
cum  dives  faclus  fuerit  homo,  et  cum  multiplicata 
fuerit  gloria  domus  ejus,  quoniam,  cum  interieril, 
non  sumet  omnia,  neque  descendet  cum  eo  gloria 
ejus  (Psul.  xlviii).  »  Ergo  non  exies  inde,  donec 
reddas  usque  ad  novissimura  quadrantem,  id  est, 
non  inde  exies  in  aHernum.  Quadrans  habet  duo 
minuta.  Vcrumtamen  in  ralionibus  ponderum,  quas 
abacistas  in  usu  habentes  etiam  scripserunl,  qua- 
drans  tresuncias  habet ;  uncia  veroduodecimapars 
assis  est.  Porro  assis  totum  quiddam  est.sive  libra, 
sivequippiam  aliud,quod  in  duodecim  partes  aequas 


optimam  ingreditur  disputalionem  derelinquen.do, 
sicul  jam  dictum  est,  prisco  munere,  ct  ollerendo 
meliore,  sic  inter  caetera  dicens  :  «  Reprubalio  qui- 
dem  sit  pracedenlis  mandati,  propter  inlirmilatem 
ejus,et  inutililatera  (Heb.  vn).  »  Denique  adversa- 
rius  eorum  qui  erant  ejusmodi,  sermo  fuit  Evan- 
gelii  et  omnis  prajdicatorevangelicae  veritatis,  po- 
testatera  habens,  non  consentienteni  sibitradere 
judici,  et  non  solum  judici,  verum  etiam  malo  mi- 
nistro,  sub  praesentia  vel  judicio  .judicis,  quemad- 
modum  unus  illorum  jam  memoratus  Apostolusad 
Gorinthios  dicit  :  «  Ego  quidem  absens  corpore, 
prassens  autem  spiritu,  judicavi  ut  prsesens  eum 
qui  sic  operatus  in  nomine  Dornini  nostri  Jesu 
Ghristi  congregatis  vobis  et   meo   spiritu  cum  vir> 


□  — o --     -r P      ,    .  ' — ~^«v- 

lute  Domini   Jesu,    tradere  hujusmodi  Satana;  in       dividendum  est.  Proinde  notandura  quia  non  dixit, 


interilum  carnis  (I.  Cor.  v).  »  Et  ad  Timolheum 
scribit  :  «  Ex  quibus  est  Hymenoeus  et  Alexander, 
quos  tradidi  Satanae,  ut  discant  non  blasphemare 
(/  Tim.  i).  »  Et  quid  mirum  si  sermo  Dei  vel  qui- 
vissermonis  Deiministerin  Evangelio  dicatur  pec- 
catoris  maximequeJudaei,  sive  Scribae  etPharisaei, 
rebellis  et  increduli  adversarius,  cum  inimicus 
auctoritale  prophetica  dictus  sit  ejusdem  ipse  Deus 
vel  Dei  Spiritus  ?  «  Ipsi  autem,  inquit  Isaias,  ad 
iracundiam  provocaverunt  et  affJixerunt  Spiritum 
sancti  ejus  (lsa.  lxiii),  »  et  conversus  est  eis  in 
inimicum,  et  ipse  debellavit  eos  ;  et  llieremias  la- 
mentando  loquitur  :  «  Factus  est  Dominus  velut 
inimicus,    praecipitavit   Israel,  prascipilavit  omnia 


donec  rcddes  usque  ad  quadrantem,  sed  usque  ad 
novissimum  quadrantem,ut  perquadrantem  novis- 
simum  intelligas  de  minutissimis,quale  apud  illos 
dicitur  chalcus  sive  siciliquis,  in  quae  extrema  et 
unciaj,  et  unciarum  particulae  dividunlur.  Nam  et 
apud  alium  evangelistam  ita  scriptum  est  :  «  Dico 
libi,  non  exies  inde,  donec  etiam  novissimum  mi- 
nutum  reddas  (Luc.  xn)  »  Non  solum  autem  snpra- 
dictos  argenteos,  pretium  sanguinis  fraterni,  o  in- 
felix  et  irreconciliate  negotiator,  a  te  putes  in  illo 
carcere  exigendos,  verum  etiam  praedam  universam 
quamfecisti  tantainsania,tant;icupiditale  lucrandi, 
ut  ipsam  domum  Dei,  quao  domus  orationis  vocari 
et  esse  debuit,  speluncam  faceres  latronum  [Malth. 


mcenia  ejus.  »  Itemque  ait : «  Tetendit  arcum  suum  D  xxi  ;  Joan.  n).   El    proinde  quia  frater  iste  contra 


quasi  inimicus,  lirmavit  dexteram  suam  quasi 
hostis  (Thren.  n).  »  Igitur  o  Scriba  litterae  occidentis, 
o  Pharissee  magni  supercilii,  refuga  spiritus  vivi- 
flcantis,  o  Judsis  declamator  manife3te  circumci- 
sionis,  cum  sacerdotibuset  pontificibus  tuis  carna- 
riis  atque  sanguinariis,  noli  obdurare  cor  tuum,sed 
esto  consentiens  adversario  huic,  sermoni  huic  gra- 
tiae  et  veritalis,  et  linguae  ejus  et  ori  ejus,  in  quo 
tibi  coepit  adversari  linguae  apostolicae,  ori  evange- 
licae  procdiciitionis  :  ne  forte  excutiendo  pulverem 
pedura  suorum  in  te,  tradat  teJudici  illi  qui  per 
Mosen  dixit  :  «  Qui  autemverba  ejusquseloq  uetur 


luam  disputabat  avaritiam,  implacabile  adversus 
eum  mente  conciperes  odium.  Ab  initio  quo  patres 
tuiviginti  argenteis  venduierunt  fratrem  suum  Jo- 
seph  (Gen.xxxvu)  usque  nunc  avaritia)  morbo  lan- 
guidus  incessisti.et  hucusque  processisti,  ut  dispu- 
tantem,  sicut  jam  dictum  est,  frairem  istum  inter- 
ficeres,  ita  ut  in  pretium  sanguinis  triginta  argen- 
teos  dares  et  reciperes.  Totam  tantorum  malorum 
exactionem  poluisses  evadere  brevi  et  compendiosa 
reconciliatione,  et  amica  voce  confessionis  lucrari 
remissiouem  universi  delicti.  Secundo  loco  frater 
tibi  est  omnis  qui  tecum  unum  eumdemque  Deum 


1411 


RUPEllTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1412 


colit,  et  benedicit  Deum  et  Patrem  Domini  nostri  A.  invenitur    in    facto    suo  David,  ad  quem  venit  Se- 


Jesu  Gbristi,  Palrem  raisericordiarum  et  Deum  to- 
tiu3  consolationis  »  (//  Cor.  i).  Si  fralri  ejusmo- 
di  iratus  es,  si  dixisti  Raca,  si  dixisti  fatue,  etiam 
pro  illo  reus  es  gehennae  ignis,  utpote  homicida, 
sicul  testatur  apostolus  Joannes,  «  quia  oranis  qu; 
odit  fratrem  suum,  homicida  est  (/.  Joun.  m).  »  S 
ergo  offers  munus  tuum  ad  altare-  si  orationem,si 
quamlibet  oblalionem,  festina  secundum  praesens 
consilium  auferre  hujusmodi  fermentum  :  quia 
[lcge,  est]  et  secundum  sanctam  ac  mysticam  legem 
iermentatum  maUtiae  et  nequitiae.Forte  vel  ipse  fra- 
ter  quem  odisti,  sive  alius  quis,  solus  sciens  quod 
pecces  irascendo  fratri  vel  odiendo  fratrem,  cor- 
ripit  le  inter  te  et  ipsum   solum,  et  quia  corripil, 


mei,  qui  maledixerat  ei,  et  prostratus  dixit  : 
Ne  reputes  mihi,  domine  mi,  iniquitatem,  ne 
raemineris  injuriam  servi  lui  ;  agnosco  enim 
607  servustuuspeccatum  rr.eum  (//  Heg.  xix),  »etc. 
«  Et  tunc  quidem  dixit  :  Non  morieris,  juravitque 
ei  (ibirf.);  »  sed  posteacum  appropinquasscnt  dies 
ut  morerelur,  dixit  intercaetera  filio  suo  Salomon  : 
«  Habes  quoque  apud  te  Semei  qui  maledixit  mihi 
maledictione  pessima,  quando  ibam  ad  castra  ;  vir 
autem  sapienses,  etscies  ques  facies  ei,  deducesque 
canos  ejus.cum  sanguine  ad  infernum ?»(///  Heg  n.) 
Non,inquam,injustus  in  hoc  facto  invenitur  David, 
quia  non  vero  corde  conciliationem  quaesivit  Se- 
mei,  non  pra;  desiderio  justitiae  pcenituit,  sed  ser- 


quodammodo  libi  adversarius  est,  et  adversari  non  R  viliter  metu  pcenas  concidit,  quia  rex  quidem  oderat 


dcsinit,  adhibendo  alium  secum  si  solum  cum  au- 
dire  noluisti,  dicendo  etiam  Ecclesia?,  si  ncc  duos 
audire  voluisli,  jamexeo  libi  cavendum  est  ne  ad- 
versarius  tradit  te  judici,  id  est,  ne  fias  ei  sicut 
ethnicus  et  publicanus,  si  nec  Ecclesiam  audire  vo- 
lueris  (Matth.  xviii).  »  Nam  hoc  est  sine  dubio  tra- 
dere  judici,  reputare  cum  his  qui  foris  sunt,de  qui- 
bus  Dominus  judicabit.  «  Quid  enim  mihi,ait  Apo- 
stolus,  de  his  qui  foris  sunt  judicare  '?  Nonne  de 
his  qui  intus  sunt,  vos  judicatis  ?  Nam  eos  qui  foris 
sunt,Ueus  judicalut  (/  Cor.  v).  »  Porro  frater  quis- 
quis  ille  esl,cui  iratus  es,  quem  odisti,  et  per  odium 
malo  vel  contumelioso  verbo  laesisti,  non  erit  tibi 
difficilis  reconciliationem  flagitanli,  propter  illum 


in  corde  suo,  cui  profugienti  maledixit,  iterum  sa- 
lutatus  iu  regno  sedit.  Mutavit  vocem,  non  mutavit 
mentem.  Hoc  quoquc  innuit  Scriptura  cum  dicit  : 
«  lpse  quoque,  videlicet  Banajas,  filius  Joiads,  in- 
terfecit  virum  ^Egyptium,  virum  digno  spectaculo, 
babenteminmanu  hastam  (HReg.  xxm).«^gyptium 
moribus,non  genere,dixit  illumSemei  et  habentem 
in  manu  hastam,  id  estdatam  in  potestate  suh  pro- 
priae  mentis  sententiam,  quam  hoc  modo  dicit  Sa- 
lomon  :  «  Quacunque  autem  die  egressus  fueris  et 
transieris  torrentem  Cedron,  scito  interficiendum. 
Dixitque  Semei:  Bonus  sermo  (///  Reg.  n).  »  Ita- 
quesic  fecit  David,  tanquam  non  suimet.  sed  Dei  et 
legis  vindex,  cujus  hoc  dictum  est  :  «  Principi  po- 


qui  dixit  :  «  Si  peccaverit  in  te  frater  tuus,  et  p  puli  tui  non  maledices  (Exorf.  xxm).  »  Sic  illum  pu- 
conversus  poenitentiam  egerit,  vel  dixerit,  pceni-  niri  jussit,  utnihilominus  secure  dicat  :  «  Si  red- 
tet  me,  dimitte  ei  (Luc.  xvn).  »  Et  multa  his  si-  didi  retribuentibus  mibi  mala,  decidam  merito  ab 
milia.    Verum    tamen    non    propter  haec  injustus       inimicis  meis  inanis  (Psal.  vm).  » 


LIBER  QUINTUS. 


Gum  plurima  dictn  sint  antiquis,  et  omnia  com-  ]) 
prehendantur    uno  nomine  legis,  quam  Dominus 
ipse,  «  non  veni,  inquit,  solvere  legem,  sed  adim- 
plere  :  »  rationem  non  frustra  quaarat   aliquis  cur 
pauca  de  plurimis,  id  esttantummodo  sex  dicta  pro 
exemplo  posuerit  ut  appareret.quibusmodis  agenda 
foretadimpletio  quam  dixit :  et  curista  potiusquam 
caeterahic  assumpserit,  talique  ordine  digesserit. 
Primum  est  :  «  Non  occides  ;  »  secundum  :  «  Non 
moechaberis  ;  »  tertium  :  Quicunque  dimiserit  uxo- 
rem  suam.detillilibellum  repudii,quartum  :  «  Non 
pejerabis  ;  »  quintum  :  «  Oeulum  pro  oculo,  et  den- . 
tem  pro    dente   ;   »  sextuin    :  «  Diliges  proximum 
tuum,  et  odies  inimicum  tuum.  »  Haec,  ut  jara  dixi, 
non  frustra  quaerat  aliquis,  cur  potius  ista,  quam 
caetera  tali  ordine  digesserit,  per  sin^ula  subjun- 
gens  :  «  Ego   autem   dico  vobis  ?  Ad  haec  breviter 
dicendum  quia  quae  sub  istis  continentur  dictis  sive 
praeceptis,  ita  sunt  necessaria  Christiano  homiui  ad 


perfectionem  justitiae  tendenti.ut  sine  his  perfectus 
esset  non  possit  eadem  perfectione,  quam  post  ea- 
dem  dicio  diligenter  commendans  tandem  dicit  : 
«  Estote  et  vos  perfecti,  sicut  et  Pater  vester  ccele- 
stis  perfectus  est.  »  lloc  namque  primum  estopus 
justitiae,  esse  unanimes  in  fide,  et  fraterna  dile- 
ctione.  Quid  aliud  nobisintimare  curavit.dum  praa- 
misso,  «  dictum  est  antiquis  :  Non  occides,  »  adje- 
cit  :  «  Ego  autera  dico  vobis,  quia  omnis  qui  ira- 
scitur  fratri  suo,  »  et  caetera  usque,  «  esto  consen- 
liens  adversario  tuo  ?  »  Post  hoc  inilium  justiliap, 
quid  tam  pulchrum,  tam  Deo  dignum,  quam  pro 
adipiscendacastitatelaborare?Hocplane  vehementi 
intentione  declamat  dum  praemisso,  «  dictura  est 
antiquis  :  Non  mcechaberis,  »  adjecit:  «  Egoautem 
dico  vobis  quoniam  omnis  qui  viderit  mulierem  ad 
concupiscendum  eam, »  etc.,usque  «  quam  totum 
corpus  tuum  mitlatur  in  gehennam.  »  Porro  stu- 
dium  castitatis  sic  discrete  erat  exercendum,  ul 


1413 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VI. 


1414 


nullum  ipsi  naturae  generaret  scandalum,  id  esl  ne  ^. 
praedicatio  castitatis  occasio  fieret  adulterii,  quod 
et  Apostolus  prsecavens,  «  his  autera  quimatrimo- 
nio  vincti  sunt,  praecipio  non  ego,  sed  Dominus, 
uxorem  a  vironon  discedere  (/  Cor.  vn).  »  Super 
hoc  nimirurn  confestim  nos  iastruit,dum  proemiso. 
«  dictum  est:  uQuiounque  dimiserituxorem  suam, 
del  illi  libellum  repudii,  »subjungit:  «  Ego  autem 
dico  vobis  quia  omnis  qui  dimiserit  uxorem  suam, 
excepta  fornicationis  causa,  facit  eam  mccchari.  » 
Gum  autem  hucusque  Christianus  profecerit  utca- 
slitatis  virtute  praecinctus  sit,  confestim  et  ille  ju- 
stitie  successus  eum  delectare  poterit,  ut  cuuctis 
quoad  potest  sese  eximat  negotiis  saeculi.  Iloc  in- 
tendens  cum  deinde  dixisset:«Dictum  est  antiquis: 
«  Non  pejerabis,»adjecit,  «  ego  autem  dico  vobis  :  B 
Nonjurare  omnino,  »  etc.Denique  sine  juramentis 
quomodotractari  posaint  negotia  saeculi?  Gum  ergo 
dicit,  «  non  jurare  omnino,  »  liberum  esse  vult  ab 
omni  sasculari  negotio.  Profecto  qui  hanc  suscepe- 
rit  parlem  consilii,consequenter  et  illud  suscipiet, 
utinjuriara  non  solum  nonfacerc,veruin  etiam  pati 
propterDeum  velit.Mox  itaque  praemisso,  «  dictum 
est:Oculum  pro  oculo,  et  dentem  pro  denle,  »  ad- 
jecit,  «  ego  autem  dico  vobis  :  Non  resistite  ma- 
lo,  »  etc.  Post  haoc  unum  adhuc  necessarium  est 
justitias  signaculum,  quod  protinus  superponens, 
«  dictum  est,  ait:Diliges  proximum  tuum,  et  odies 
inimicum  tuum  ;ego  autem  dico  vobis:Diligite  ini- 
micos  vestros,benefacite  his  qui  vos  oderunt,  »etc. 
Quaaita  concludit:«  Estote  et  vos  perfecti,  sicut  et 
Pater  vester  coelestis  perfectus  esl.  »  Nunc  horum  C 
omnium  series  juxta  propositum  siveincoeptuin  di- 
ligentius  percurrenda  est.  «  Audistis,  quia  dictum 
est  antiquisiNon  mcechaberis.  Ego  autem  dico  vo- 
bis,  quia  omnis  quividerit  mulierem  ad  concupi- 
scendum  eam,  jam  moechalus  est  eam  in  corde 
suo.  »  Quomodo  supra  homicidii,  ita  hic  adulterii 
voluntas  damnatur,etiam  non  sequente  effectu.Vi- 
dere  namque  mulierem  ad  concupiscendum  eam, 
quid  aliud  est.nisi  contemplari  mulierem,habendo 
voluntatem  adulterandieam?Recte  ergo,sicut  »  qui 
608  irascitur  fratri  suo,  »  vel  «  qui  odit  fratrem 
suum,homicida  est  (/  Joan.  m),  et  idcirco  reus  erit 
judicio;ita  quivideritmulieremad  concupiscendum 
eam,jam,  inquit,  mcechatus  est  eam  in  corde  suo, 
et  idcirco  nihilominusreus  erit  judicio.  «Verumla-  D 
men  adhuc  parum  est,  ejusmodi  visum  conlinere, 
si  vis  in  te  veracem  facereeum  qui  hsec  proloquens 
dixit  «  non  veni  legem  solvere,  sed  adimplere.  » 
Proinde  audi  quodsequitur  adhuc:  «  Quodsi  ocu- 
lus  tuus  dexter  scandalizat  te,erue  eum,  et  projice 
abs  te.Expedit  enim  tibi  ut  pereat  uuum  membro- 
rum  tuorum.quam  totum  corpus  tuum  mittaturin 
gehennam.  »  Etenim  hic  [addo  est]  sensus  :  Ut  sis 
in  castitale  pcrfectus  non  soluin  sinistrum  oculum 
eruere,  verum  etiam  dextrum  debes  projicere  abs 
te,si  tamen  scandalizat  te,id  est  non  solumadulte- 
rim   concubitus   concupiscentiam  fugere,    verum 


etiam  licitum  amorem,  licitam  conjugii  copulam 
solvere  et  abjicere,si  duntaxat  tecum  non  consen- 
lit  mulier  liabitare,  aut  si  propter  cohabitationem 
ejus  periculum  tibi  subeundum  estvitae  vel  salutis 
aeternae.  Nam  hoc  modo  revera  dexter  oculus  tuus 
scandalizat  te,si  vel  te  virum  mulier,  vel  te  mulie- 
rem  vir  conjux  non  patitur  in  fide  Christi  perma- 
nere.Huicfundamento  Udeliter  msistensAposlolus, 
infidelis,  ait,  si  discedit,  discedat.  »  Non  est  enini 
servituti  subjectus  fiater  aut  soror  ejusmodi(/ Cor. 
vii).»  Exempli  gratia  ;  Pone  Judaeumsive  gentilem 
virum  sive  mulierem  converti  velle  ad  Chnstum, 
sive  jam  credidisse  in  Christum,etde  conjugalico- 
pulapali  hominem  scandalum,  ut  aut  solvendum 
conjugium,  aut  fidei  subeundum  sit  dispendium. 
Nonne  huic  incunctanter,et  certissime  dicas, «  ex- 
pedit  tibi  ut  pereat  unum  membrorum  tuorum, 
quam  totum  corpus  tuurn  mittatur  in  gehennam?» 
Si  et  fratrum  et  hberorum  atque  affinium  et  pro- 
pinquorum  incausahac  nesciredebemusaffectum, 
imo  truncare  expedit  homini  portiones,ne,dum  vo- 
lumuslucrifacerecseteros,ipsi  inaeternumpereamus, 
Uude  et  dc  sacerdote  magno  dicitur,  cujus  anima 
cultui  Dei  dedicata  est  :  «Super  patre  et  matre  et 
filiis  non  polluetur  (Levit.  xxi),  »  id  est  nullius  af- 
fectum  sciet,  nisi  ejus  cujus  cultui  dedicatus  est. 
«  Dictum  est  autem:  Quicunque  dimiserit  uxorem 
suam,detilli  libellurn  repudii.  Kgo  autem  dicovo- 
bis,  quia  omnis  qui  dimiserit  u\orem  suam,  exce- 
pta  fornicationis  eausa,faeit  eam  mcechari.  Et  qui 
dimissam  duxerit,  adulterat.  »  Ne  ergo  nimium  sis 
festinus,o  auditor  evangelicoa  pacis,  ad  eruendum 
oculum  tuum  dextrum,  ne  multum  festines  quasi 
propter  Evangtlium  rumpere  conjugii  vinculum, 
quod  supradiximus competentersigniiicari perocu- 
lum  dextrum.  Dixit  tibi  supra  :  «  Erue  oculum 
tuum  dexirum,  si  scandalizat  te,  »  et  non  dixit, 
erue  oculum  tuum  dextrum  ne  forte  scandalizette. 
Ut  manifestius  fiatquod  dico,  non  tibi  dicilEvan- 
gelium  :  «  Dimitte  uxorem  tuam,  »  quam  tecum 
Christiana  fides  invenit,  ne  forte  seducat  te  ,  sed 
dicit  tibi:  «  Dimitte  eam,»si  propter  fidcm  odit  te, 
et  tecum  non  consentit  habitare.  Adjuvat  sonsum 
vestrum  Apostolus  ad  caulclam  necessariam,  cum 
dicit:«Si  quis  frater  uxorem  habet  infidelem,  et 
hsec  quidem  consentit  habitare  cum  illo,non  dimit- 
tat  illam.Et  si  qua  mulierhabet  virum  infidelem, 
ethic  quidem  consentit  habitarecum  illa,  non  di- 
mittal  virum(/  Cor.\n),»  et  subinde  :  «  Unde  enim 
seis,mulier,3i  virum  salvum  facies  ?  Aut  unde  scis 
vir,si  mulierem  facies  salvam  ?»  (Ibid.)  Fieri  nam- 
quepotuit  et  nonnunquarn  factum  est,et  nonnun- 
quam  futurum  Apostolus  scire  poterat,ut  per  mu- 
lierem  vir,et  per  virum  mulier  salva  fieret.  Rachel 
vero  nxor  Jacob  per  idololatriceculpam  peneperdita 
erat,  quippe  quae  et  cum  viro  proficiscens,  furata 
fuerat  idola  patris  sui  Laban,sed  salvata  est  per  vi- 
rum  dicentem  paulo  autequam  moreretur,  pericli- 
tata  partu:  «  Abjicite  deos  alienos;et  mundamini  : 


1415  RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  1416 

ac  mutateveslinientavestra.Surgite,et  asceudamus  ^  quidpiam  in  custodiamsibicommendatum  applica- 


in  Bethel,  ut  faciamus  ibi  altare  Deo  qui  exaudivit 
me  in  die  tribulationis  nieae,  et  fuit  socius  itineris 
mei.Dederunt  ergo  ei  oranes  deos  alienos  quos  ha- 
bebant.  At  ille  intodit  eos  subter  therebinthum 
(Gen.  xxxv).  »  Ergo  coruscante  Christi  Evangelio, 
o  tu  quicunque  conjugatus,  qua±cunque  conjugata 
inventa  es  comparera  sive  toriconsortem  ad  lidem 
Christi  praeveniens,exspecta,  nec  desperes  quando- 
que  sequi  posse  quarnvis  tardantem.Habes  namque 
non  solum  rationem,  verum  etiani  exempla  curde 
salute  compans  desperare  non  debeas.  r  Sanctili- 
catus  est  enim  virinfidelis  ln  muliere  iideli.etsan- 
tificataest  muiierinfidelis  per  virum  fidelem(J  Cor. 
vii),  »  videlicel  utilla,  quam  dixi,  Hachel.  Sed  hoc 
aliquando  factum  estet  adhuc  lieri  potest.Una  dun- 
taxatcausa  est,propter  quam  dimittere  liceatetiam 
invitam  et  tecum  habitare  cousentienteiu,  scilicet 
fornicatio.  Sola  enim  causa  ista  te  liberat,  ut  non 
judiceris  fecisse  illam  mcechari.cum  alius  eam  du- 
xerit,  quia  prius  illa  mcechata  est,  quam  tu  illam 
dimitteres.  Lex  quoque  ubi  dixit  o  antiquis  dareli- 
bellum  repudii,»non  omnino  de  islo  judicio  tacuit, 
quod  scilicet,  et  qui  dimisit  et  dimissam  duxit, 
uterque  adulterii  reus  fuit.  Quid  ergo  amplius  hic 
dlxit.quam  dictum  est  antiqais  ?  Videlicet  quod  in 
Evangelio  causa  ista  non  recipienda  sit,  ut  uxorem 
suam  propter  odium  dimittat  quis.nec  alium  pror- 
sus  obcausam  hoclicitum  sit,  nisi  ob  illam  quam 
dixit,  causam  fornicationis,  quac  sola  cum  inlerci- 
derit,  reatu  moechiae  non  involvitur  is  qui  dimisit 


I! 


bitur  ad  deos,  id  esl  sacerdotes,  et  jurabit  quod 
non  extenderit  manum  suamin  remproximi  sui.ad 
perpetrandam  fraudem  [Exod.  xxnl.  »  Item  :  Si 
quis  commendaverit  proximo  suo  quodcunque  ja- 
mentum  ad  custodiam.et  mortuum  fuerit  aut  debi- 
litatum,  vel  captum  ab  hostibus,  nullusque  hoc 
viderit  jusjurandum  eritin  medio.quod  non  exten- 
derit  609  ruanum  ad  rem  proximi  sui,  suscipiet- 
que  Dominusjuramenlum,  etille  reddere  noncoge- 
tur  (ibid.).  Quomodo  ergo  dicit  nobis  non  jurare 
omniuo,  nisi  ita  duntaxat  utvelitnos,  eorum  quae 
occasionera  sive  etiam  necessitatem  prabent  juran- 
di,  nihil  proprium  possidere  in  mundo  ?  Et  revera 
hic  est  ordinatusad  perfectionem  justitiasprofeclus 
ut,postquam  erueris  abs  te  oculum  dextrum  eomo- 
doquosupra  dictum  est,  totum  deinde  sequaris 
cousilium.quod  horaini  est:  «Si  vis  perfectus  esse, 
vade,et  vende  unive-sa.quae  habes,  et  da  pauperi- 
bus,et  veni,sequere  me  (Matlk.  xxn).  »  Cum  enim 
hoc  feceiis,  in  tuo  jam  eritarbitrio  non  jurareom- 
nino.  Quod  deinde  dicit,«neque  per  coelum,  neque 
per  terrana,neque  per  civitatem  Uierosolymam,  ne- 
que  percaput  tuum  juraveris,  »  jam  non  solum 
modo  consilium.verum  etiam  prasceptum  est,  quia 
videlicet  perelementa  mundi  jurare,  omnino  deli- 
ctum  est.Uanc  per  elementa  jurandi  pessimamcon- 
suetudinemsemperhabuereJudaei.sicutprophetalis 
sermoeos  frequens  arguit,utpote  creaturas  resque 
carnales  venerantes  honore  et  obsequio  Dei.  Qui 
enimjurat,  profecto  aut  veneratur   aut   diligit  id 


ln  posteriori  parte  hujusEvangelii  plenius  exponit  C  quodjurat.  Porro,  hic  venerationem  circa  hsc  ha- 


Salvatorquod  Moses  libellum  repudii  dari  jusserit 
propter  duritiam  cordis  maritorum,  non  dissidium 
concedens,  sed  auferens  homicidium  (Deut.  xxiv). 
Multo  enim  melius  est,  licet  lugubrem.evenire  di- 
scordiam  quam  fundi  sanguinem  per  odium.Iterum 
«audistis  quia  dictum  est  antiquis:non  pejurabis. 
ReddasautemDomino  juramenta  tua.  Ego  autem 
dico  vobis,  non  jurare  omniuo,  neque  per  ccelum, 
quia  thronus  Dei  est;neque  per  terram,  quia  sca- 
bellum  est  pedum  ejus  ;  neque  per  Jerosolymam, 
quia  civitas  est  magni  regis;neque  per  caput  tuum 
juraveris,  quia  non  potesunum  capillum  albumfa- 
cere  aut  nigrum.  Sit  tamen  sermo  vester,  est,  est: 
non,  non.  Quod  autem  his  abundantius  est  a  malo 


bendam  videtur  augere,cum  dicit  de  coelo,  «  quia 
thronus  Dei  est,  »  de  terra,  «  quia  scabellum  est 
pedum  ejus,  »  de  Hierosolymam,  «  quia  civitas  est 
magni  regis,  »  et  idcirco  per  ista  ne  juraveris,  in- 
quit.Nunquid  hoc  sensu  res  istas  magnificat,ut  ad 
earumdera  rerum  non  sii  ausu  jurandi  temeranda 
majestas  ?  Imo  hacc  jurisjurandi  vocibus  indigna  ju- 
dicat.Solus  eniraDeus  solus  creator  est,  per  quem 
jurandum  sit,  si  necessilas  jurare  compellat.  Ait 
enim  lex:  «  Et  per  nomen  externorum  deorum  non 
jurabitis,nec  audietur  ex  ore  vestro  (Exod.  xxm).  » 
ltem:Dominum  Deum  tuum  timebis,  et  ei  servies, 
ipsiadhffirebis,jurabisquein  nomine  illius(Deuc.vi). 
Et  hoc  quasi  parvulisfuerat  legeconcessum,ut,quo- 


est.  »  Sciendum  hic  in  primis  quia  dictuui  hoc  Do-  D  modo  victimas  immolabant  Deo,nec  eas  idolis  im- 


mini,  «  non  jurare  omnino,»nonnihil  in  rationibus 
nostris  differt  a  caeteris  dictisejusdem  Domini.De- 
nique  ut  non  irascaris  fratri,ut  non  videas  mulie- 
rein  «  ad  concupiscendum  eam,  »  ut  non  dimittas 
uxorem  «  excepta  fornicalionis  causa,  »  ut  non  re- 
sistas  malo,quinimo«  percutienti  dexleram  maxil- 
lam  pr^beas  etalteram,  »  ut  «  benefacias  his  qui 
oderuntte,  et  ores  pro  prosequentibus  et  calum- 
niantibus,  »  nec  littera,  nec  spiritus  legisunquara 
contradicit.At  vero  ut  non  jures  omnino.non  vide- 
tur.lex  in  tuo  reliquissearbitrio.  Dicit  enim:  «  Si 
latet  fur,dominu3  domus,a  quo  sublatum  est  furto 


molarent,sicet  jurarepermitterentur  in  Deum,non 
quod  recte  hoc  facerent.sed  quod  melius  essel  Deo 
id  exhibere,quam  daemoniis.  Cura  igitur  dicit«  ne- 
que  per  ccelum  juraveris,  »  et  causam  istam  sub- 
jungit,  «  quia  thronus  Dei  est,  »  itemque  de  terra 
«  quiascabellum  esl  pedum  ejus,  »  idem  est  ac  si 
dicat,  quia  ccelum  tanto  minoris  est  eo  per  quem 
solum  jurare  concessum  est,quanto  minoris  est  se- 
denle  sua  sedes,itemqueterra  tanto  minor  illo  est, 
quanlo  minorisest  scabellum  eocujussub  pedibus 
est.Similiter  Hierosolyma,  quae,  ut  multum  dicam, 
civitas  magni  regis  esl,  forte  David,  qui  illam  coe- 


1417 


COMMENT.  IM  MATTH. 


LIB.  V. 


1418 


pit,  aut  Salo.nonis.qui  illam  ampliticavil,sive  etiam  A  tur  pcenam,  verum  etiam  ad  omnis  iDJuria:   vir  ec- 


Dei  propter  fundatutn  iu  ea  teuiplum  Dei.\  uidergo 
per  isla  juras  cum  ccelum  non  Deus,  sed  tuo  sensu 
scabellum  pedum  Dei  sil.propter  illud,quod  in  Pro- 
phela  dicit  :  «  Ccelum  mihi  sedes  esl,  et  terra 
scabellum  pedum  meorum  (Isa.  lxvi),  »  cum  Uie- 
rosolyma  non  Deus,  sed  civilas  sil  regis  magci  ?  De 
cupite  tuo  quid  dicam?  Qudjuras  per  caput  tuum, 
id  est  per  lemetipsum,  cum  lu  non  feceris  temet- 
ipsum  ?  lllum  namque  solum  jurare  decuit  per  se- 
melipsum  quem  alius  non  fecil,  «quia  majorem  se, 
ait  Aposlolus,  per  quem  jurarel,  non  habuit  (Hcbr. 
vi).  »  H*c  secundura  tempus  illud  maxime  conlra 
Judajos  dixerii,  qui  per  angelos  et  .rhem  Hierusa- 
lem  el  lemplum,   et  elementa  juranles,    creaturns, 


clesiasticus  formalur  palienliam.  «  Si  quis,  ait,  te 
percusseril  in  dexteram  maxillam  luam,  prsebeilli 
et  alleram.  Et  ei  qui  vult  tecum  judicio  conlendere, 
et  lunicam  luam  lollere,  remille  ei  et  pallium.  Et 
quicunquete  angariaverit  mille  passus,  vade  cum 
illo  alia  duo.  Qui  pelit  a  le,  da  ei.  Et  volenti  mu- 
tuari  a  le,  ne  avertaris.  »  Vere  propter  hujusmodi 
doclrinam  Salvator  quodam  loco  dicit  :  «  Venite  ad 
me,  omnes  quilaboralis  el  onerati  estis,  el  ego  re- 
ficiam  vos.ToIlite  jugum  meum  super  vos,  et  discite 
a  me,  quia  milis  sum  et  humilis  corde,  et  invenie- 
lis  requiera  animabus  veslris  (Malth.  xi).  »  Etenim 
qui  conlra  faciunl,  qui  perculientem  in  maxillam 
quoad  possunt,  repercutiunt;  qui  pertinaei  conlen- 


rcsque  carnales  vencrabanlur    honore   e!  obsequio  n  lione  agunt,  ne  vincantur  abeo  i|ui  vult  tollere  lu- 

nicam  vel  pallium,  nonne  laborant?  Nonne  onerati 
sunt?  Econtra,  qui  prapsens  sequuntur  consilium, 
nonne  requiemetiam  in  prassenli  sasculo  inveniunt? 
Jam  liet  illud  quod  dicil,qui  pelit  a  te,  da  ei,  si  hi- 
lariter  liet.quoniam,  ut  lestatur  Apostolus«  hilarem 
datorem  diligit  Deus  (//  Cor.  ix),  »  quanla  ibi  ju- 
cundilas  ?  Quanta  feslivitas?  Verumtamen  notan- 
dum  quod  non  ila  dixit,  el  qui  pelit  a  le,da  ei  quid- 
quid  pelii.  Quis  enim  hoc  semper  facere  potuil? 
Forte  peiit  aurura,  tu  aurum  non  habes  vel  argen- 
tum.  Propicrea  dic  illud,  quod  Pelrus  apostolus 
dixit,  dum  claudus  mendicans  inlenderet  in  eum, 
sperans  ab  eo  se  aliquid  accepturum  :  «  Argenlum 
et  aurum  non  est  mecum,  quod  habeo,  hoc  do  tibi 
_  (Act.  ni)  »  Etenim  «  si  volunlas  prompta  esl,  ait 
Apostolus  Corinthiis,  secundum  id  quod  habet,  ac- 
cepta  est,  non  secundum  id  610  quod  rion  habet 
(//  Cor.  vm).  »  El  si  non  est  aliud,  sermo  respon- 
sionis  porrigatur  bonus,  quia  scriptum  esl  :  «  Ser- 
mo  bonus  super  dalum  oplimum  (.''rov.xv).  »Scien- 
dum  quia  Dominus  nosler,  qui  haec  docet.in  primis 
vel  maxiine  fecit  quse  docuit.  Petenti  dedil.imo  non 
exspectavit  ut  peteretur,  sed  ultro  dedit  plus  quam 
petere  sciret  aliquis.  Quomodo  ccepil  :  «  Scilis  enim 
ait  idem  Aposlolus,  graliam  Domini  noslri  Jesu 
Christi,  quoniam  propler  nos  egenus  faclus  est,cum 
esset  dives,  ut  illius  inopia  vos  divites  essetis 
(/  Cor.vin).  »  Ipse  percutienti  maxillam  prsebuit  non 
solum  et  alleram,  verum  eliam  totum  corpus,  ut 
salurarelur  opprobriis,  sicut  dictum  fuerat  per  pro- 


Dei.  Denique  considera,  quod  hicSalvator  non  per 
Deum  jurare  probibueril,  sed  per  ccelum  et  terram, 
et  per  Hierosoly  mam,  et  per  capul  tuum.  Porro 
evangelica  verilas  non  reciph  juramenlura,  cura 
oinnis  sermo  fidelis  pro  jiirejuranilosil.Dicit  enim  : 
«  Ego  aulem  dico  vobis,non  jurare  omnino.  Sit  au- 
teiTi  sermo  vester,  est  est,  non  non  :  quod  aulem 
his  abundantius  est,  a  malo  esl, n  subaudilur  illius, 
cujus  infirmilate,  seu  duritia  jurare  coactus  est. 
Eterapli  gralia  :  ut  is,  qui  primus  ex  hominibus 
jurasse  legitur  Abraham.  Quod  enim  juravil,a  malo 
ejus  fuil,  qui  dixit :  «  Jura  ergo  per  Dominum, 
ne  m:hi  noceas,  et  p>>steris  meis,  slirpique  meae, 
sed  juxla  misericordiam,  quain  feci  tibi,  facias  mihi 
et  lerrae,  in  qua  conversalus  es  advena  (Gen.  xxi).  » 
Rex  enim  erai  ille,  et  nisi  roga.us  ab  eo  jurasset 
Abrabam,  magis  illi  >uspeclus  esse  poteral.  Simili- 
ter  quod  Aposlolus  juravit  Corinlhiis,  si  lamen  ni- 
htl  minus  habet  jurnnento  quod  dicit  :  »  Deus  et 
Paier  Domini  nostii  Jesu  Chrisii.qui  est  benedictus 
in  saecuhi.scu  quol  non  mentior  (//  Cor.xi), »  item- 
que, «  quotntie  morior  per  vestram  gloriam,  fra- 
tres;  »a  malo  fuil  ipsorum,  quos  ipse  culpans,  ait  : 
«Faclus  suminsipiens  :  vos  rae  coegislis.  Ego  enim 
dobui  avobis  commendari  (//  Cor.  xn).  »  Postquam 
consilium  hoc  sequi  cceper.t  Chrislianus  homo,  ut 
non  juret  omniuo,  quod,  sicutjam  supra  diclum 
esl,  lunc  demum  observare  polerit,  si  semetipsum 
cxpediat  ab  omni  sasculari  negolio;  quod  jam  se- 
quitur  secundum  proposiium  ejus  ad    perfectionem 


jusiiliae  tendenlis,  nisi  hoc.ul  nullimalum  pro  malo  D  phetam  Hieremiam  (Thren.  m).Ipse  volenti  cum  eo 

contenderejudicio,  videlicet  Pilalo,  sive  populo  Ju- 
daico,  non  respondit  verbum,  lollentique  «  lunicam 
ejus  inconsutilem,  el  desuper  contextamper  tolum 
(joan.xn),  »  remisit  et  omne  vestimenlum,  ut  face« 
rent  quod  scriptum  est  :  «  Diviserunt  sibi  vesti- 
menta  mea,  et  super  vestem  meam  miserunl  sortem 
(Psal.wi).»  Porro,quodadhucdicit,«  et  quicunquete 
angariaverit  millapassuum.vade  cum  illo  alia  duo,» 
subaudiiur  millia  passuum,  multo  insignius  quam 
liltera  sonat.ipse  pauloanle  fecerat  (Art.i).Wic  primo 
sciendum,  quia  mille  passus  sabbatizantein  (stc) 
'ex  sacra  concedit.    Quod   autem  vel  qualeest,  aut 


rcddere  velii,nec  siliein  resisiere  injuriam  facienli? 
Sequilur  ergo  :  «  Audisiis  quia  diclura  est,  oculum 
pro  oculo,  et  dentem  pro  dente.  Ego  aulem  dico  vo- 
bis,  non  resistere  m.ilo.  »  Sicut  illud  dictum  anti- 
quis  :  «  Quicunque  dimisent  uxorem  suam,  del  illi 
libellum  repudii  (Deut.  xxiv).  »ilaet  islud  :  «Ocu- 
lum  pro  oculo,  dentem  pro  denle  (Exod.  xxi),  »  non 
praecipiemis,  sed  concedentis  sive  permilleniis  fuit, 
videlicel  ob  duiitiam  cordis,  cui  nequaquam  sufficit 
sequa  ropensio,  nec  requiescit,  nisi  de  rcena  crule- 
litalis  satiata  fuerit.  Ergo  et  in  hoc  est  adimplelio 
legis,  dum  non  solum  vicariam  non  reposcere  doce- 
PATBnr,.   CLXVIII. 


43 


14)9 


UUPERTI  ABBATIS  THTIE.NSIS. 


1420 


esse  debet  spirilualis  viri  sabbatum,  nisi  secreia  et  A  pleveris,   lunc  demum  vir  emerilus  jure  inlroire  in 

quiela  meditaiio  rerumspirilua!iuin?Niu_iru__-  ejus- 

modi  sabbaiuinsabbaiizatiat  ipse  iu  deserio  qaando 

accessil  ad  eum  tentalor.  Veraciler    hoc  fuii    mille 

passus  angariari,eu:nlentaloreinillo  tali  sabbatoal- 

tcrcari  (Matth.  xv;   Luc.  iv).    Al    ipse    tanlummodo 

semel  passus  angariari,  id  est  non  lanlummodo  se- 

mel  passus  est  leuiari,    sed  ivit  cum  illo  alia   duo, 

quia  duas    praeter  priorem  teniaiiones  p  rtulil,  as- 

sumptis  ab  i!lo  in  sar.ctam    civitatem,  it  ducius   in 

niontem    exceisum  vilde,  et   tunc  dixil  ei :  «  Vade, 

Salanas.  »  Forte  et  tu,    o    anima    ma-'ni  aposloli, 

sive    cujuscunque   viri   aposlolici,   s<ibbatizare   vis. 

Exspoliasli  le  tunica    tua,  lavisli  pedes  luos  el    in 

cubiculo    secretae    conteinplationis    sabbatizare  vis 


requiem  Domini,  el  sabbalismum  liliorum  Dei  sab- 
bi-tizarediguussis.Quid  est  illud?«  Audisiis,  in- 
quil,  quia  dictum  esl  :  Dili^es  proximum  tuum,  et 
odles  inimicum  tuum.  Ego  aulem  dico  vobig  :  Dilt- 
gile  inimicos  veslros,  et  beiie  acile  his  qui  oderunl 
vos,  el  orale  pro  persequentibus  et  calumniantibus 
vos,  ut  silis  filii  Palris  vesri,  qui  ln  cceiisesi,  qui 
solem  suum  oriri  facil  super  bonos  el  malos,  et 
pluit  »uper  justos  et  injustos.  »  Poieras  perouiienii 
maxillara  dexiram,  eliam  iraius  p-aebere  alleram.el 
dieere,  non,  ul  Aposlolus,  pronunliando.  «  perculiel 
te  Dominus,»  sed  imprecando  :  Percutiat  «  leDomi- 
nus,  piries  dealbate  (Act.  xxm);  »  poleras  auferenli 
lunicam,  eiiam  irains  remitiere  et  pallium.ul  dicere 


Sed  «  ecce  vox  dilecti  lui  pulsantis  :  Aperi  mihi.so-  y,  doo,  ut  idem  Apostolus,  comminando  sive  prasnun 

i  .  i     .      _    __    **   .: i_  |J_.  =  ll_    i. : .       -  l   .....I  ,  i.„ !.._:.. 


ror  mea,  amica  mca,columba  mca,immaculata  tnea 
(Cant.  v).  »  Ha_c  dicens,  ulique  angariare  te  vult 
mille  passus,  quod  est  sabbaii  iler,  ut  ante  jam  di- 
cium  est  :  Anuanare,  inquam,  te  vult,  ut  posiposiia 
quam  elegerassoliiaria?  contemplalionis  requiesur- 
gas.  Illi  aprrire,  vadas  Evangelium  ejus  annunliare, 
et  hoc  ln  una  parte  orbis  lerrae  in  Asia.ubi  sita  est 
Hierusalem  sive  Judaea,  ubi  Evangeliiim  ejus  pri- 
nium  loiui  upurlebal.Vade  cum  illo  alia  duomillia 
passuuin,  id  esl  noli  conlenlus  esse  in  una  Asia 
praedieare.se .1  el  in  Africa,et  in  Europa  praedicando 
labura,  labor.indo  prsedica  Evani_elium,et  hoc  modo 
pulchre  ans:aria>us  es,  vadens  cum  illo  non  solum 
mille  pa^sus,  >ed  el   alia  duo,  fiunlque    Iria    millia 


liando,  «  reddei  ilii  Dominus,  »  sed  malediccndosive 
imprecando  :  Redoat  •  illi  Dominus  secuudum  opera 
ejus  (II  Tim.  iv),  »  ut  non  esset  contra  hoc  lcgis 
mandatum  adbuc  minimum :  «  Dili;_-es  amicuni 
tuum,»  neque  conlra  boc  legis  permissum,  «  et 
olies  inimicum  tuum.  •>  Porro  lecdenti  libi  ad  gra- 
dum  oplimuni  ut  sis  tilius  Pairis  tui,  qui  in  ccelis 
esl,  permisso  uli  non  convenit,  ut  odio  babeas  ini- 
micum  tuum,  imo  eipedit  ut  diligas  eum  jam,  dum 
adhuc  inimicus  est,  et  pro  illo  ores.  Quare  ergo  lcx 
dixit,«  elodiesinimicum  tuum?  «Nonneipsa  ejusdem 
voi  esl,  cuj  s  el  Kvangelium?  Quareergotam  diu 
dislulil  diclum  hoc  tam  bcnignum.  Dilige  inimicum 
tuuin?  Vilelicet,  quia  hoc    impossibile  eral  legi,  et 


passuuin,  quia  tres   sunl    partes    orbis     terrarum.   _  in  hoc  inlirmabaiur    per  carnem,    sicul  Apostolus 
Nuuquid  in  hujusmodi  anjraria  plns  injurire  lu  pro 

illo.quam  il!e  proie  passus  est  ?  Illum  quippe  Deum 
et  hnminem  diabolus  lentatnr,  le  purum    hominem 


angariavil  ipse  D-us  _.alv  •lor.  Interea  juslilicare  de- 
bemus  Deum,  el  Pairem  Domini  nostri  Jesu  Chrisli, 
ipsunique  Filium,  qui  hic  loqunur  nobis,  el  dum 
non  accipimus  quod  ab  ipso  petimus,  nihilominus 
cum  Psalmisla  dicere  :  «  Fi  lelis  Dominus  in  omni- 
bus  verbis  suis.et  sanctus  in  omnibus  operibussuis 
(Psal.  cxlv).  »  Quid  enim  ?  Nunquid  illud  solum 
dixil :  «  Ainen,  amen  dico  vobis,  si  quid  petientis 
Patrem  in  nomine  meo,  dabit  vobis  {Joun.  xxvi);  • 
«peliteet  accipietis  petile  et  dabilur  vobis  (Luc. 
vi).  »  Nonne  el  hoc  dixil  :  «  Dale  el  dabilur  vobis,  » 
el  quod  bic  in  pra?senti  loco  habemus,  «  qui  pelita 


ail  :  «  In  quo  per  carnem  ioSrmabaiur  (Hom. 
vui),  »  nimirum  eorum  qui  sub  lege  erinl,  quia 
carnales  erant.  Sicut  ad  duritiam  cordis  eorum  per- 
misil  eis  dare  conjugibus  libellos  repu  lii.ita  nihilo- 
minus  ad  duriiiam  cordis  eorum  ri  propler  infirmi- 
laiemcarnis  eorum  alia  quoque  mulla  permisii, 
quorum  denolissimisesl  hoc  unum,«  ei  odiesiDimi- 
cum  luum,  »  sive  ila,  »  propinquus  occisi  st  ilim  ut 
homicidam  apprehenderil,  inierficiel  eum  (fhun. 
xxxv).  »  Dicis  iiaque  mihi :  Nonne  et  hodie  in  ho- 
minibus  eadein  e.*t  tam  duritiacordis  quam  infirini- 
las  carnis?  Esl  quidem,se  I  ejemplumaccessit  quud 
aniiquis  defuit.  Debei  plus  valere  docirina,  ubi  do- 
centem  sua  commendant  opera.  Audiri  debel  piae- 
ceptum,quod  praeceptoris  roboravit  exemplum.Ece 


le  ne  avertaris?  (Luc.  vi).  »  Volumus  audire,  «  pe-  D  Filius  Dei  praecepior  et   dociorde  ccelo  venii,  quod 

praecipit,  fecil,  quod  docel,  opere  oslendit.  Dilexit 
inimicos;  «  nam,  cum  inimici  essemus,  ait  Aposio- 
lus,  reconciliavil  nos  Deo  (Rom.  v).  »  In  ipso  mur- 
lis  ariiculo  pro  persequeutibus  et  calumnianlilnisse 
oravit :  «  Paler,  inquiens,  i_:nosce  illis,  non  enim 
sciunt  quid  faciuni  (Luc.  xxm),  »  cunciisque  cre- 
dere  volenlibus  reatum  suae  moriis  induKit.  Huo 
exemplum  docirinam  ejus  adjuvat,  quod  quia  defuil 
quando  data  est  lex,  eral  ipsa  lex  infirma;  simul 
que  quia  spiritum  dileclionis  dare  non  poierat, 
lale  quid  illi  eflieere,  et  af  perfeciionem  cogere 
homines  impossibile  eral.    Iste   quia  et   perfectio- 


lite  et  dabitur  vobis  :  »  et  dissimilamus,  «  dale  et 
dabitur  vobis.  »  Profeclo  sicut  apud  Isaim,  ubi 
pra_mitiens«  quaerilejudicium,subvenile  oppresso, » 
etc,,  lunc  deraum  snbjungit,  «  et  venite  et  ar^uiie 
me  (ha.  i) ;  »  ila  et  hic  jurisperilus  esse  debebis, 
ut  cum  feceris  quod  dicit :  «  Qui  peiii  a  le,  da  ei,  et 
volenti  muiuare  a  le,  ne  averlaris,  »  lunc  demuni 
venias  el  arguas  eum,  eo  quod  non  acceperis,  juxla 
promissumhoc  :  «  peliteet  accipietis.»  Adhuc  unum 
superesl,  o  Cbrisliane,  dictum,vel  dicendum  tibi,et 
sex  ennl  dicla  Doruini,ut  cum  sex  quasi  diebus  di- 
ctorum  homioibeneoperalusfueris,lfgemque  adirn- 


1421 


OOMMENT.  IN  MATTH. 


L!R.  V. 


1422 


nis  exemplnm    et  dileclionis  spirilum  dedil,    id-  A  sicut  dii,  sed  sicul  filii  Dei.    Estole,   in  main    ita 

perfecli,  secundnm  mudum  perfectionis,  quo  Pater 
vester  cceleslis  perfeclus  est,  id  est  non  odiendo 
amieum  Dei,  quod  ut  Qeret,  serpens  suasit,  sed 
diligendo  eiiam  inimicos,  cujus  rei  vobis  eiemplnm 
prasbet  ipse  Pater  cceleslis.  Iltius  ducirina  uequam 
abduxit  boinioem  ad  omnimodatn  Dei  dissimiliiu- 
dinem.  Haec  doclrina  aequa  co  lforraabit  vos  ad 
ejusdem  Dei  similitudinein,  ut  fiat  quod  scriptum 
est  :  «  Ego  dixi :  Dii  esiis,  ei  filii  Excelsi  omnes 
(Psal.  lxxxh.  »  —  «  In  hoc,  inquitapostolusJoannes, 
mauifestisunt  lilii  Dei,  et  lilii  di iboli  (IJoan.  iu).»' 
Nam  lilii  dhboli  sunt,  qui  nec  amicos  diligunl,  in 
hoo  imitanies  ditholum,  qui  n  m  dilexit,  imo  odio 
habuil  Creaiorem  suum,  cum  ille  gratis  el  tnagnum 


circo  jam  ex  tunc  vere  a  nubis  imitaiionem  exi- 
git  «raudi  propusila  spe,  quaj  cum  venerit,  profeclo 
611  meriium  omne  excedil,  ut  simus  filii  Dei, 
fialres  el  cohaeredes  unici  Filii  Dei  (Rom.  viii).  El 
in  hoc  dicto  cura  dicil,  «  ul  siiis  tilii  Palris  vestri 
qni  iu  coelis  esl,  »  magna  subjungilurdistantia  lilio- 
rum  mulioruiu,  et  ipsius  unici  Filii  Dei.  Ille  nam- 
que  noT  ut  esset  lilius  Dei,  sed  quia  erat  Filius  Dei, 
dilexil  inimicos,  secundum  naturam  suae  bonitalis; 
ulii  omnes,  nun  quia  sunt,  sed  ul  sint  filii  Dei,  di- 
ligani  inimicos  imilatioue  Mlius  buniiaiis,  «  qui  so- 
lem  suum  oriii  facit  super  bonos  et  malos,  et  pluit 
super  juslos  ct  inju^tos.  »  Huc  si  sensu  duplici  in- 
telligas,  abundaniius  v^let  :  nam  esl   quidem   ma- 


gnuui  bunilatis  sive  benignitalis  ejusexperimenlum,  g  et  speciu^um  et  sapientem,    sieut  apud   Ezechielem 


quod  sulem  islum  visibilem  facil  oriri  super  bonos 
et  malos,  el  pluviam  terr.e  uecessariam  pluil  super 
justos  et  injusios,  sed  majus  mulio  esl,  quod  solem 
juslitiae,  solein  vcrum,  Chrislum  Fllium  suum  no- 
lum  facit  bunis  et  malis,  tam  qui  ex  Judaeis  quam 
qui  ex  geniibus  sunt,  et  voluntaria  praedicalionis 
evangelicae  pluvia  cunctos  irrigans,  cohortatur  eos 
facere  bunum  lidei  vel  pcenilenliae  fructum.  «  Si 
enim  diligilis  eos  lanlum  qui  vos  diligunl,  quam 
mcrcedem  habeiis  ?Nonneei  piihlicani  hucfaciunt? 
Et  si  salutaverilis  fraires  vestros  lanlum,  quid  am- 
plius  faciiis?  Nonne  et  eihnici  hoc  faciunt?  Esiote 
ergo  perfecli  sicut  et  Paier  vesier  ccelestis  perfectus 
est.  »  Ubi  opus  laboriosius,  ubi  hbor  est  opero?ior, 


lestalus  (Ex,ech.  xxvm;  xxxi),  fecissel,  el  in  monte 
sanclo  Dei,  id  est  in  coelo,  posuisset  eum,  persua- 
siique  homini  (Gen.  n  ),  ut  neque  lidem,  neque  di- 
leciionem  haberei  erga  eumdero  Creaiorem  suum, 
suoque  exemplo  conlemne.rel  eum,  habendo  perver- 
sum  simililudinis,  id  est  divinitalis  ejus  appeiitum. 
Filii  Dei  sunt  econtra,  qui  etiara  inimicos  diliguni, 
oplando  ut  ainici  fianl,  iraitanies  ipsum  Deum,  qui 
cum  inimici  essemus,  ullro  nobis  obtulii  reconci- 
lialionis  gratiam,  tanla  dileclionis  abundantia,  ut 
proprio  Filio  suo  non  parcerel,  sed  pro  nobis  ora- 
nibus  traderet  eum  (Hom.  v,  vn').  Ad  hujus  imi- 
tationem  suos  Filius  Dei  audiiorcs  invilans,  cum 
dixisset,  «  estole  et  vos    perfecli,  »  prolinus  non 


ibi  vel    inlemerces   major,   el    corona  acquirilur  _  quanlitatem,  sed  qualitalem  perfeciionis  proponens 

gloriosior.  Porro,  raulli  praecepta  Dei,  imbecillilate      addidit,  isiculel  Pater  vesler  ccelestis  perfectusesl.  »' 

sua  non  sanciorum  viribus  aestimantes,  putant  esse      Quod  est  dicere  :  Sicul  ille  vos  dilexit,  cum  esselis  ira 


impossibilia  quae  praecepla  sunt,  et  dicunt  sufiicere 
virtulibus,  non  odisse  inimicos.caaterum  diligere  plus 
esse,  quaui  humana  natura  paliatur.  Non  sunt  ira- 
possibilia,  sed  possibile  esl  ubservari  baec  omnia, 
quippecum  de  justis  hominibus  eiempla  nonnulla 
sunt,  qui  haec  observaverunl,  Stephanus  Protomar- 
lyr  deprecatus  esl  pro  lapidanlibus  inimicis  (Act. 
Vii),  et  Paulus  oplabat  anathema  esse  pro  persecu- 
lorihus  suis  (Rom.  ix).  Sed  et  anle  exemplura  hujus 
Filii  Dei,  cujus  esl  dictum,  quique  fecit  hoc  ipsum, 
dicens  :  «  Paler  ignosce  eis,  quod  enim  faciunt, 
nesciunt  (Luc.  xxm), »  David  injussus  planxil  Sau- 
lem,  luxil  Absalon,  ambos  persequentes,  ambos  ip- 


mici,  ulamicos  faceret  deinimicis,  ila  et  vosdili^ite 
inimicos,  dando  operaru,  quo  I  polesiis,  ut  conver- 
tanlurulerticiantuiamici.lIise*plicatis,proiinusdicit. 
C*p.  VI.  —  «  Atlendite  ne  justiliam  vesiram  fa- 
ciat:s  coram  hominibus,  ut  videamini  ab  eis,  alio- 
quin  mercedem  non  habebilis  apud  Palrem  vesirura 
qui  in  ccclisesl.  »  Posl  illa  quae  haclenus  traclata 
sunl,  dicta  juslilia,  dicla  legis  adimplendae,  secun- 
dum  proposiium  dicenlis  :  «  Non  veni  solvere  le- 
gem,  sed  adimplere;  i  nunc  adversus  intemperan- 
tiam  loqui  incipil,  exboriando  suos  et  informando 
a  I  virtutem  lemoerantiae.  Hoc  iia  facere  incipil,  ut 
altentos    nos  esse  velil,   dicendo  :  «   Atlendile  ne 


siusanimam  qusrentes  (// /tej?.  i).  Injussum   David  D  jusliliam  veslram  facialis  coram   hominibus   ut  vi 

deamiui  ab  eis.  »  Venerabilis  igiiur  et  vero  creleslis 
temperanliae  virtus  hic  inchoalur  praedicari,  quam 
nescierunl,  sicut  et  caeleras  virlutes,  ethnici,  id  est 
genliles,  philosopbi  inanes,  qui  nomina  quidem 
earum  circa  res  aniles  declamaverunl,  sed  naluram 
vel  dignilalem  ignoraverunt,  et  fundamentum  super 
quod  eas  oedificarent,  non  habuerunl.  «  Ego,  inquit, 
vobis  supra  dixi,  luceat  lux  veslra  coram  homini- 
bus,  »  sed  non  dixi,  ul  videamini  ab  eis,  quodesset, 
sine  Deo  velle  sabbatizare  sive  gloriari ;  imo  dixi 
«  ut  videntes  opera  veslia  bona,  glorificent  Patrem 
veslrum  qui  in  ccelis  est,  »  quod   est  queerere  glo- 


idcirco  dixi,  quia  lex  non  jusserat  ininiico  parci, 
sive  doleri  de  inimico.  Evangelium  autem,  sicul  in 
caeieris  ante  diciis,  ila  in  islo  supplet  defectum  le 
gis.  Dictum  hoc  :  «  Estole  ergo  el  vos  perfecti,  sicut 
et  Pater  vester  ccelestis  perfectus  est,  »  quanls  gra- 
tiae  sit,  ex  opposilomagis  elucei,  scilicet  ex  eo  quod 
serpens  primis  parenli'  us  nosiris  dixil,  suadens 
transgredi  prsceplum  :  Comedile,  et  eritis  sicut  dii, 
scientes  bonum  et  raalum  ((>>!.  m).  Malara  viam 
quasi  ad  perfeciionein  ille  sibilando  susurravil,  bo- 
nam  viam  ad  veram  perfectionem  isie  demonslrando 
praedicavit.  Eslole,  inquil,  perfecli,  estote  non  dico 


1423 


RUPERTI  ABBATIS  TITTIENSIS. 


1424 


riam  Dei,  et  lendere  in  sabbatismum  ejus,   ubi  re-  A  quiem  Domini,  qui  haec  sunt  operati,  vocanle   ip<o 

quicscil  el  ipse  ab  operibus  suis.  Alioquin  si  me-r- 

cedem  hic   recipere  feslinalis,  mereedem   moraen- 

Uneam,  quae  in  usu  hominum,  in  laude  vel  lavore 

popularium,  quam  lenis,   quara  exilis  esl,  «  mer- 

ceuem,  ail,  non  babebitis  apud  Palrem  veslrura  qui 

in  ccelisest.  »  —  «Cum  ergofaciseleemosynam,  noli 

tuba  canere  ante  le,  sicut  hypocritae  faciunl  in  sy- 

nagogis  et  vicis,   ut  bonoriiicentur  ab  bominibus. 

Ainen  dico  vobis,   reeeperunt  mercedem  suam.  » 

Krgo,  inquil,  quoniam  mercedera  ncn  habebil,  qui 

idcirco  justitiam  suam   facil  coram   hominibus,  ut 

videalur  ab  eis, «  cum   faeis  eleemosynam,  etc.   » 

Operuin  bonorurn  ex  radice  dileclionis  prodeunlium, 

primum   vel   pra:cipuum  eleemosyna  est,    sequens 


qui  posl  sex  dies  in  semetipso  requievil,  ac  dicente  : 
«  Venile,  benedicti  Patris  mei,  possidere  piralum 
vobis  regnum  a  conslitulione  mundi.  »  Tali  ae  lanio 
illius  sabbalismi  bono,  animam  suam  intemperans 
hypocrili  defraudavil,  quia  facieus  eleemosynam, 
tuba  cocinit  anle  se,  voluii  videri  in  synagogis,  vo- 
luil  andiri  in  vieis,  cupivil  ab  hoininibus  honorari, 
el  banc  mercedera  vanus  ambivil,  vacuus  recepit, 
inanis  lulil.  «  Te  auleni,  inquit,  faciente  eleetnosy- 
nain,  nesciat  siuislra  lua  quid  faciat  dexlera  lua.  » 
Quid  enim  opus  est  sinisiram  adhiberi  ubi  sola  dex- 
tera  sulTicit  ?  Quid  opus  est  lotum  corpus  moveri 
sive  inquielari  liiscurrendo,  clamando,  l.uba  ca- 
nendo,    cum  sola  manus  dexlera  levi   duclu  scse 


oratio,  deinde  jejunium.  Paulo  anle  radicem  dile-  g  porrigendo,  plus  fundere  possit  quara  pauper  pe- 


ctionis  inius  in  corde  planlatam  vel  fixam  esse  vo- 
lens,  dixii  :  «  Audistis  quia  dictum  est  :  Diliges 
proximum  luum  et  odies  inimicum  luum,  ego  au- 
tem  dico  vobis,  diligite  inimicos  vestros,  »  eic.  Si 
ergo  lixa  est  in  corde  radix  diieclionis,  bona  cst 
eleemosyna,  bona  oratio,  bouum  et  utile  jejunium, 
de  quibus  hic  agii  ipse  plantator  ejusdem  dilectio- 
nis,  quia  fiuctus  viiale-  sunt,  el  mercedem  viias 
asteinae  acquirunt.  Possunt  aulem  hasc  eadem  foras 
exiruili,  absque  r.nlice  dilectionis,  sed  Uli  provcnlu 
omins  horum  Iructuum  pulchriiudo  est  hypocnsis. 
Interprelatur  enim  hypocrisis,  deauratio,  i,uod  no- 
meu  litinum  sic  a  nobis  inlelliyitur  ut  res  quaelibet 
ir    superlieie  colore   luceus  68?  aureo,  sentialur 


lere  ausus  fueril,  plus  ingerere  quam  luum  pos-e 
aut  velle  sit  ?  Uiinam  quieta  manente  sini-lra  lan- 
tumdarevelis  quantum  porrigere  valel  priusquam 
la.-setur  aut  deliciat  protenla  dextera.  Idcirco  sic 
fncito,  «  ul  sit  elecmosyna  lua  in  absconso.  »  Oliin 
in  parabolis  quoque  Sapientia  d:xerat  :  «  Munus 
nbsconditum  exstinguet  iram,  et  donum  in  sinu 
indignalionem  maximam  (Prov.  xxi).  »  Hasc  est  ilia 
redililio  Dei,  quam  prolinus  fanrliariier  promiilen-: 
«  lil  Pater  tuus,  inquil,  qui  videt  in  absconso  reddet 
libi.  »  Unde  Paier  t  u?  ?  Nimirum  ex  eo  quod  non 
contenlus  es  observareillud  aniiquis dici um, « diligos 
amtcum  luum,  et  odies  iniraicum  tuum,  »  sed  ad  ll- 
lius  dicti  supplementum    :  <t  Si  esurivit  inimicus 


esse  iulus  sine  auro.    Ut  ergo  vicinius    diclum   sil,  p  luus,  cibasli  illuin,  si  silivit,  dedisli  illi  polum,    ut 


ille  hypocriia  est  qui  eleeuiosynam  quidera  dal,  el 
orat  et  jejunai,  sed  intus  attrura  dileciiouis  non  ha- 
bens,  dupliciter  ambulat,  penetralibus  sive  interio- 
ribus  feiidis,  superflcie  aurca.  Eleemosyna  quae  uon 
ejusmodi  esl,  quae  non  hypocrisis,  id  es>,  deauratio, 
sed  lota  aurea,  lola  ipsa  aurura  es:,  cujus  vena  seu 
venarum  priucipium  dileeiio  est,  unde  aurum  ve- 
rum  misericordiae  manu  elVudi  solei,  haec  preliosa 
est,  haec  in  cceluni  ascendil,  et  ibi  Regem  regum 
Dominumque  domiaanlium  delectabiliter  pascil, 
poiusque  illi  esl  deleclabilis,  euraque  vehit  vesti- 
nnntum  cooperit,  sicui  ei  ipse  ore  proprio  testi- 
flcabitur  in  die  judicii  :  «  Esurivi  enim,  el  deli-tis 
mihi  manilucare,  »  el  caetera,  usque  «  quando  fe- 
cistis  uni  de  his  trairibus  roeis   minimis,  mihi    fe 


vinceres  iu  bono  malum  (Hom.  xu),  »  quae  loiius 
eleemosynaa  laudanda  perfectio  est.  Inde  esl  ille 
Pater  luus,  et  lu  tanli  es  Palris  filius,  juxta  conditio- 
netu  dicenlis  :«  Benefacile  his  quioderunl  vos,  utsi- 
tis  filii  Patris  veslri  qui  in  coelis  est.  »  Eademdecra- 
lione,  eadem  dejejunio  ratio  sive  sententta  esl,  ca 
vendam  scilicet  esse  in  eis  nequiliam  bypocriseos, 
qua  fermenlab.ilur  omnis  justilia  Scribarumel  Piia- 
risaeorum,  el  eleemosyna  videlicel,  et  oratio  et  je- 
junium,  quippe  qui  sicut  eleemo<ynam  facientes 
tuba  canere  aule  se,  ita  ei  «  in  synagogis  et  in  an 
gulis  plaiearum  ainanl.  inquii,  slanles  orare,  ut 
videanlur  ab  hominibus.  Et  cum  jejunant  tristes 
fiunl,  ul  pareanl  hominibus  jejunanles.  »  Uimiii 
eamdemque  per  simula  juslus  Judex  depromil  sen- 


ci>tis  (Matth.   xxv).   »    Ei   noiandum   quod    hujus  "  lenii.m  :  «  Amen  dico  vobis,  receperuni  mercedem 


gratise  sex  opera  suni,  quamdam  hahentia  simi- 
litudinem  sex  dierum  quibns  Ueus  muudum  per- 
fecit  et  omnia  quas  in  mu.ido  sunt,  iti  eo  videlicet 
i|Uod  et  ipsa  suuin  promeretur  S.ibbaium,  ul  qui 
haec  feceril,  etiam  «  ipse  requiescal  ab  opetibus 
suis,  ait  Apostolus,  sicul  et  a  suis  Deus  (Heln\  iv).  » 
Priinum  est :  Esurivi  et  dedislis  mihi  manducare; 
secundum  :  Sitivi  et  dedislis  mibi  bibere;  ler- 
tium  :  Hospes  eram  et  collegistis  me;  quarlnm  : 
Nudus  ctoperuislis  me  :  quinium  :  Infirmus  et  vi- 
silaslis  me;  sexiiim  :  In  carcere  eram  etvenislisad 
me.  Iugredientur  enim  in  Sabbalum,  id  est  in  re- 


suam.  »  Niinc  jam  quid  dicai  digna>  orrtlionis  for- 
mator  et  instiiuior  pensaiidiim  esl.  Orames,  in- 
quit,  lOlite  muliutn  lnqui  sicut  eihnici.  Puiani  emm 
quod  io  muliiloquio  suo  cxaudiantur  :  noliie  ergo 
assimilari  eis.  tscil  etiim  Pater  visler  quid  upus 
sil  vobis,  anlequam  peialis  eum.  »  Eihnicorun  non 
p  rvum  circa  voces  compositionesque  verborum 
fuitsludium,  quilium  maxuni  vel  uolissimi  sunl 
inler  poelas  Virgilius,  inler  historiouraphos  Sal 
lusiios,  inier  oratores  Mucus  Tuilius.  Talium 
scripia  si  sanctis  ac  divinis  Seripluris  conferas, 
ea  maxime  discernunlur  distanlia,  quod  apud  illos 


1425 


fiOMMENT.  1N  MATTH.  —  LIB.  V. 


1426 


res  exiles,  atque  ignoblles  uipote    lerrenae,  el  de  A.  613  ei  verbis  polen'ibu9,  ci  ad  deprecanium  con- 


cceles.ibu*  sive  spiii  u.dibu^  nihil  hab-nies,  verbis 
ornamur ;  in  sancus  auleni  Scripluris  mra  res  vi-ibis 
ifltto  verbi  rebus  venerabilner  decoraulur.  Ibi  vurba 
conquisila  jusque  [lege  vixque]  sequen  ia  rebus  oa- 
ducis  majeslaiem  quamiam  afferie  coguntur  ;  hic 
auiem  res  magnas,  res  diviuas  sponte  verba  >e- 
quunlur  et  quamvis  pulchra  sinl,  ita  rerum  ma- 
jesiaie  operiuntur.  ui  uird  diligenter  alteudas,  vix 
appareat  eluquenlia,  quo  I  praesens  adsil,  dominam- 
que  suam  sapienliam  lilienier  comiletur.  Nuliie 
ergo,  inquil,  assimilari  eis,  noliie  puiare,  queiuai- 
modum  ip^i  quod  in  muliiloquio  exaudiamini, 
Deumque  judicem  magis  longa  el  eleganli  oralione 
quam   rerum  verilate    Declere  aut   vincere  possilis, 


posi  is  (Job.  xli).  »  Quil  si  ex  affeciu  Uivjnae  inspi- 
raiionis  nraiio  prolendalur  ?  Nunquid  pro  mullilo- 
quio  reputabnur,  ei  erit  conira  inslituiionem  Uicen- 
lis  :  «  Oranies  auiem  noliie  mnlium  ioqui  sicut 
elhniei  ?  ii  Nequaquam.  Alioquin  quid  liet  de  oralio- 
nibus  psalmisticis,  id  eslpsilmis  pluribus  modo  lo- 
culionis  oratorio  vel  deprecaiorio  currenlibus,  et 
non  adeo  brevibus,  nec  parum  bene  compoMiis? 
Taceo  de  muliis  oralionibus  eccle^iaslicis,  quas  re- 
ligiosus  passim  conventus  pnvatim  ruminare  el  pu- 
blice  personare  cousuevil,  plerasque  prolixas  ei  lu- 
culenlo  sennone  aschul.islicis  eomposilas  ;  de  psal- 
mis  dunlrxal  nuuc  diro,  quos  esse  composiios  non 
duDilamus  auclure   Spiriiu  sanclo,   spirilu  prophe- 


aut  quod  docilem  facere  sive  docere  Deum  opus  sil  :  g  lico.  Nunquid  debebunl  conlemni   pro  hac  iiur.lori- 
«  Scit  enim  Paier  vesler  quid  opus  sil  vobis,  anle- 


quam  pelalis  eum.  »  Consurgil  in  hoc  loco  quaedam 
haresis,  philosophorum  quoque  dogma  perversum, 
dicentium  :  Si  novit  Deus  quid  oremus,  el  ante- 
quam  petamus,  scit  quibus  indigeamus,  fruslra 
scienti  loquiinur.  Quibus  breviter  respondemlutn 
est  :  Nos  non  narratores  esse,  sed  rogatores.  Aliud 
estenim  narrare  iguoranii.  aliud  scienlem  pelere. 
In  illo  judicium  est,  hic  obsequium.  Ibi  fideliler 
relerimus,  hic  miserabiliier  ob9ecramus.  Plus  ad- 
bucdiseendum  ei  venerabiliter  sentiendum  esi,  quia 
speciosum  hocinler  Ueum  ei  homines  commercium, 
scilicel  oraiio  non  debet  esse  solummodo  ad  acci- 
piendum,  verum  elitm  ad  occurrendum,  seilicer  ut 


tale  dicentis  :  «  Noliie  multum  loqui  ?  >  Proinde  di- 
ligenter  animalverlendum  esi,quianonlanlummodo 
dixit,  »  noliie  mulium  loqui,  »  sed  addidil,  »  sicul 
ethnici,  »et  siciulelligendum,  ac  si  dixisset  :  Nolile 
multum  loqui  ,  nisi  forle  affluanl  verba  precum  ex 
affeciu  divins  inspiraiioois.  Eccealiud:«  Scienlia 
inD  it,  »inquil  Aposlolus,subjiint'ens  :  «  Charilasau- 
lem  aedilical  (I  Coi .  vm).  »  Nunquid  hoc  dicio 
scieniiam  condemnal  ?  Non  uiique,  sed  cliariiatem 
coinmendai,  eamque  socialiier  cum  scientia  nobis 
inesse  desiderai.  Scienlia  i.amque  sine  charilale> 
verum  quidem  esl,  quia  inDal,  est  enim  saecularis 
scientia  ;  cum  chaiitale  vero  sciemi.i  'nulium  ae  iili- 
cat,  estenim  donum  Uei,  cum   sit  spiritus  scienliae 


beneficiis    Dei    venientibus,   donis  Allissimi  gratis  p  unus  de  seplem  spirilibus  Domino,  quinius  inor  .ine, 


aflluenlibus,  solemnem  et  religiosum  oralio  sancla 
prabeat  occursum,  juxta  illud  Psalmislae  :  «  El 
mane  oraiio  mea  praeveniel  le  (Psal.  lxxxii).  » 
Exempli  gralia:  «  Ecce  ancilla  Domini,  ail  Maria, 
fiat  mihi  secundum  verbum  luum  (Luc.  i).  »  De- 
nique  jam  liebal,  jam  ex  ore  angeli  verbum  audie- 
rat  et  concipiebai,  et  tamen  orando  dixit,  impre- 
cando  sibi  clamavit  clamore  cordis  inenarrabili, 
«  Fiat  mihi  secundum  verbum  luum.Hoc  propemo- 
dum  est  tile,  ac  si  personam  dignam  chorus  ex- 
cipial,  aui  coeius  solemnis  procedens  obviam,  non 
jain  ut  venial,  sed  quia  venit.  Ilinc  est  quod  quo- 
lidie  cibuin  lam  spiriiualem  quam  corporalem  cum 
oratione  percipimus,  jamque  habenles  prae  oculis 
aul  prope  lenentes  in  manibus  panem  dominicum  . 
vilae  aelcrnae,  panera  viclualem  necessarinm  huic 
teiuporali  vitae,  nihilominus  oramus  et  dicimus  ; 
«  Pauem  nosirum  quotidianum  da  nobis  hodie,  » 
quia  vilelicet  beni^na  volunias  Dei  omnia  tribuen- 
lis,  similes  optat  sibi  esse  vulius  inlenoris  hominis 
accipientis,  ul  quod  dalur  divinae  charitalis  beneli- 
Cio,  suscipialu,-  cura  desiderio  desiileriumque  ip>um 
testetur  orauo,  socalilerque  oralionem  suhseiuens 
graliarum  actio.  Cum  igitur  dicit :  «  Scil  enim  Paler 
vesler  quid  opus  sil  vobis,  aulequam  pelalis  eum,  » 
non  otiosum  aut  superDuurn  nos  eristimare  vult  ora- 
lionisslu.lium.sel  vilaremuliilo  )Uium,scienlesquod 
leolimdeBehemolad  beaiuuiJubdixil :  «  Nonparcam 


quem  Prophela  laliler  praescripit  :«  Spiritus  sa- 
pienliae  el  intellecius,  spiriius  consilii  el  forlitudi- 
nis,  spiriius  scientiae  el  pielatis,  ei  spiritus  limoris 
Domini  (Isa.  n).  »  Ilaque,  sicul  scienliam  non  pro- 
pier  semelipsam,  sed  propier  viduitatem  qnamdam 
dum  sine  charilale  est,  viluperal  Aposlolus  dicens, 
«  scientia  inflal,  uiialougam  el  facundamoralionem 
Dominus,  non  propter  semeiipsam  vel  propler  sui- 
met  longitudinem  reprobat,  sed  propter  similem 
ignobiiiiatem,  dum  desiderium  sanclum  non  habens, 
quilibet  more  elhnicorum  verba  multiplicat.  Nam  si 
ulrumque  adsit,  non  solum  oraniem  juvat,  verum 
etiam  audientein  aedilical,  ulque  abundantius  atdili- 
cel,  pleraqueoralio  Ecclesiaemusicae  dulcedinis  sua- 
vilale  condiia  esl  Valel  enim  audilus  musicoe  dul- 
cedinis  psallendo  alque  orando  ad  invitandam  sive 
excilandam  in  peclore  noslro  Spinl us  sancii  gra- 
tiam,  secundum  Elisaei  prophelaa  exemplurn,  de  quo 
taliler  scriptum  est  in  libro  Regum  :  •  Vivil  Domi- 
dus  exercituum,  in  cujus  conspeclu  slo,  aii  ipse  ad 
Joram  re^em  Israel,  quiasi  nonvullum  Josaphat  re- 
gis  Judae  erubescerem,  nec  attendissem  quidem  le, 
nec  respexissem.  Nunc  aulem  adduciie  mihi  Psal- 
tem.  Cumque  canaret  Psalles,  facta  est  super  eura 
m.mus  Domini,  el  ait :  Haec  dicit  Uominus  :  Facile 
in  hoc  alveo  lorreniis  fossas  et  fossas  i,1V  lieg. 
m),  eic.  Non  dubito  plerosque  esse,qui  hujus  rei 
experimeutum  quantiluiucunque  assecuii  sunl  else- 


i-i-7 


RUPERTl  ABBATlS   TLT1TU:,NS1S. 


1428 


cundum  illud  exemplum  nonnunquam  persenserin  t  A  licel  ubi  mulliloquium  est  absque  aflectu  divinaa  in- 


in  audilu  sive  decanlaliune  laudis,  sive  oraiioms 
bene  et  morose  cum  musico  moduldminesonanlis, 
quod  ipsorum  Tiscera  cocculerel  impeius  Spiriius 
sancti,  inundans  allecius  divinae  inspirationis,  vis 
maLiia  sancta?  compunclionis.  lit  denique  ncscio 
qua  nalurae  vi,  ut  mullo  amplius  afliciar  auiiendo 
sublimiter  canentem  Ecclesiaechorum  cu  n  mullitu" 
dine  sonorum,  exempli  gr.itia,  illam  orationem 
Mosi,  c  Obsecro,  Domine,  dimitte  pe^cala  populi 
tui  (Exod.  xxxn),  »  ilemque  quod  oravil  idem  Moses 
eumdem  Dominum,  et  dixit  :  «  Si  invenigratiaiu  in 
conspectu  luo,  ostende  mihi  leipsum  m..nifesle,  ut 
videam  le  (Exod.  xxxm),  »  quam  si  simplicem  ejus- 
dem  or.ilionis  lilleraluram,  ul  in  libro  historico  scri- 
pla  est,  legam  vel  audiam.  ^uod  igitur  valet  nobis 
haec  inslitutio  brevilalis,  qua  nos  informare  volens  : 
«  Sicergo,inquit,vos  orabilis  ?  »Hoc  limirumquod 
jactantiae  sive  elationis  viiium,  quae  in  mulliloquio 
solel  obrepere,  per  compendium  sive  brevilalern 
melius  potesl  animus  inlirmus  eflugere,  et  praeterea 
quia  modus  hic  oratiouis,  qui  breviiali  sludel,  caete- 
ris  modis  facilior,  cunclisque  pusillis  pariler  atque 
majoribus  magis  accommodatus  est.  Suut  namque 
tres  oralionis  modi  in  quibus  Domino  beneplacitum 
esl,  quarlus  illiomnino  displicel.  Primus  modus  est 
cum  oralioex  affectu,  ul  jam  dictum  est,  divinsein- 
spirationis  prolendiiur,  sicut  ticbat  Annae.  quae  in 
lanlum  multiplicabat  preces,  uleam  aestimaret  Heli 
temulenlam.  «  Facium  esi,  inquit  Scriptura,  cum 
illa  muliiplicaret  preces  coram  Domino,  ut  Heli  ob- 
servarel  os  ejus.  Porro  Anna  loquerjatur  in  corde 
suo,  lanlumque  labia  ejus  movebantur,  el  vox  peni- 
lus  non  «udiebatur.  JEslimavit  ergo  eam  Hcliiemu- 
lentam,  dixilque  ei :  U^quequo  ebria  eris  ?  Diu-ere 
paulisper  vinum  quo  mades  (lReg.  i).  »  Seeumiuin 
simililuriinem  illiiis.Ecclesiadegenlibus.quaedu  lum 
sltrilisDe  >erat,  nuncaulem  peperit  plunmos,  pre- 
ces  coram  Domino  bene  multiplical,  el  ex  quo  sic 
coepit  loqui,  aeslimavil  eam  lemulenlam  Heli,  scilicet 
vana  sapientia  veleris  sacerdotii.  Dixerunl  enim, 
quia  «  muslo  pleni  sunt  isli {Act .  11),  »  nescientes  et 
deridenles  graliam  quae  poslca  sterilem  islam  pa- 
rere  fecit.  Secundus  oralionis  modus,  quem  Domi- 
nus  loco  praesenli  commendat,    ul  videlicei,   sciat 


spiralionis,  qneru  solum  habenl  vel  habere  possunt 
hypocritae,  multum  loquentes  sicul  ethnici,  in  syna- 
gogis  et  in  angulis  platearum  slanies,  vel  slamio 
oranles,  el  videri  volenles.  De  tribusjam  diclis  mo- 
dis  orandi  faciliorem  luodum  tam  pusillis  quam  ma- 
joribus  magis  commodum  vel  aptum,  scilicet,  bre- 
viorem  paucisque  verbis  contentum,  praescribil,  di- 
cens  :  »  Sic  ergo  vos  orabilis  :  Pater  nosler,  qui  es 
in  ccelis,  sanclilicelur  nomen  luum,  »  etc.  H<ec  ora- 
lio  forsilan  discipulis  Domini  adhuc  rudibus  ob  sui 
brevitdlem  insufliciens  visa  esl.  Nam,  sicut  Lucas 
memoral,  cum  esset  in  loco  quodam  orans,  ut  ces- 
savil,  dixilunus  ex  discipulis  ejus  ad  euin  :  «  Do- 
mine,  doce  nos,  orare  sicul  el  Joannes  docuit  disci- 
,  pulos  suos  (Luc.  n).  ■  Quale  boc  eral,  di.-cipulos 
Domiui  rogare,  ut  sicul  docueral  homoJoannes  ila 
doceret  or<.re,  Joannes  enim  borao  erat  ?  Ut  auiem, 
sicut  oportet,  oremus,  nemo  docerepotesl,  nisi  so- 
lus  Deus.  Hinc  Aposlolus  :  »  Nam  quid  oremussicut 
oporlet  uescimus,  sed  ipse  Spintus  poslulat  pro  no- 
bis  gemilibus  inenarrabilibus  (Rom.  vni).  »  Ergo, 
quoniain  doce.ri  volebanl,  sicul  homohominem  do- 
cere  potest,  sicut  hominesdiscipulos  suos  docere  po- 
lueral  homo  Joannes  (Luc.  xi),  quid  vel  quomodo 
eis  respondil  ?  «  Cum  oratis,  iuquil,  dicite  .•  Pa'er, 
sauclilicelur  nomen  luum,  advenial  ri-guum  luum, 
panem  nostrum  quolidianum  da  nobishodie,  el  di- 
mitte  nobis  614  peccaia  nostra,  siquidem  etipsidi- 
mitiimus  omui  debeuti  nobis,  et  ne  nos  inducas  in 
lenlalionem.  »  Si  parum  composiius  vel  insuifloiens 
videbatur  illis  modus  orationis,quem  secuuduni  nunc 
evangehstam  Malihaeum  ipse  ultro  in  monte  docuil, 
et  idcirco  in  loco  alio  rogdveruui  se  doceri,  sicut 
Joannes  orare  docuii,  puchrc  niniiiurn  illis  coinpo- 
sitiouem,  sive  longiiudiuem  oratiouis,  non  solum 
uon  auxit,  verum  eiiam  diminuii.  Nam  de  sepiem 
petilionibus  duas  omisit,  lerliam  et  ultimam,  «  liat 
volunlas  tua  sicut  in  ccelo  et  in  lerra,  »  —  «  sed  li- 
bera  nos  a  malo,  »  et  laudera  brevisMinam,  quam 
bic  ln  Maitbaeo  praemisit,  uti  solemne  est  oratiuiiem 
alaude  iuchoare,  post  primam  appellalione  :  »  Pa- 
ter  nostcr  qui  es  in  cielis.  •  Nec  raora,  ul  raauis  ac 
magis  noluin  sil  oranii,  qui  curn  Deo  verba  facil, 
quod  non  opus  sit  ei  longo  vel  composito  sermone 


oransquod  non  in  clainosavoce,  non  in  multiloquio  rj  latigari  :  «  Quis  vestrumhabebit  amicum,  et  ibit  ad 


sed  in  conlntione  cordis  Domiuus  exaudiat,  quod- 
que  oralio  brevis  et  pura  csse  debeat,  ut  i^la  :  «  Pa- 
ter  noster,  qui  es  inccelis,  »  elc.  Teriius  modus  est 
dum  non  solum  sine  clamosa  voce,  verura  etiam 
absque  molu  labiorum  quisorat  inlrinsecus  oratione 
clausa,  sicut  orabat  Moses,  quandopersequeuie  Pha- 
raone  dixil  «d  eum  Dominus :  «  Quid  clamas  ad 
me  ?  »  (Exod.  xiv.)  Nihil  enim  lunc  ore  loquebatur 
ad  Dominum,  sed  magnus  clamor  magnum  eral  de- 
siderium.  Hinc  Psalraisla  :  «  Desiderium  paupiTum 
exaudivii  Dominus,  prajparalionescordis  eorum  au- 
divilauiis  lua  [Psal.  ix).  »  Quartus  oralionis  modus 
omuino,  ut  jam  dictum  est,  Domino  displicet,  vide 


illum  media  nocic  et  dicel  illi  :  Amice,  commoda 
mihi  tres  panes,  quouiam  amicus  meusvenit  de  via 
adme,ei  nonhabeoquodponamanleillum  (Luc.xi).  » 
Nimirum  qui  sic  venit  ad  amici  sui  osiium,  non  ser- 
monem  affcrt  lougum,  premeditatum,  diligenter 
compositum  sive  accuratum,  sed  et  si  lola  nocte 
slaudumsibi  et  rogandum  esl,  unus  i.Jemque  sermo 
esi,  brevis  esl,  el  boc  idem  repetit  ceniies  resonat- 
que  miliies:  »  Amice,  commoda  mihi  Ires  panes.  ■ 
Secundura  hoc  exeraplujn  «  Peiite,  inquii,  el  da- 
biiur  vobis,  quaerite  et  invenielis,  pulsate,  et  ape- 
rieiur  vobis.  •  Quid  petimus  ?  Quid  quaerimus  ?  Spi- 
rituin  bouum,  ail:  «  Si  enim  vos,  cum   sitismali 


1429 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  V. 


1430 


nostis  boa.id.ita  dire  filiis  veslris.quanlo  magis  Pa-  A.  habere  iaouitluUsislaquambrevis,«  quies  in  coelis.» 


ter  vester  de  ccelodabit  Spiriium  honum  peieniibus 
se,  »  subauditurquidoceai  vos  orare  ?  Dixistis  eoim: 
«  Domine,  doce  oos  oiare,  sicut  et  Joaanes  docuit 
discipulos  suos,  »  ignoraoles  quia  doctrina  hujus- 
inodi  non  esl  Joaunis  sive  alicujus  hominis,sed  so- 
lius  Spirilus  boni,  Spiriius  Sancii.  Proinde,  si  com- 
pendiosum  qua^ris  iter  ad  consequendam  orandi 
scienliam,  nec  ista  secundum  Milthaeum  brevi,  nec 
illa  secundum  Lucam  breviori  oralione  adeo  opus 
tibi  erit,  lanlummodo  persistas  rog&ns  Patrem,  po- 
siulaus  amicum  :  Da  roihi  spirilum  bonum,  da  mihi 
Spirilum  sanclum.  Quemcum  ille  dederii  tibi,  jam 
vere  orandi  scientiara  habebis,  el  miro  modo  sic  in 
Oralione  vehemenler  occupalus  eris,  ul  verbum  ali- 


Quis  enim  docilisad  orandum.puer  docilis  ad  invo- 
cainium  patrem  non  admirciur  quod  isie  Paiercum 
io  ccelis,  id  est  tauium  ia  iavisibihbus,  quae  oobis 
invisibilia  sunl,  possil  videri,  hic  in  isto  saeculo  vi- 
sibili,  ubi  eum  non  videt  bomo,  nos  genuii,  quem- 
adinodam  aposiolus  Jacobus  :  «  Volunlarie  enini.in- 
quil,  genuit  nos  verbo  veritaiis,  ut  simus  ioiiium 
aliquod  creaiurae  eju^  (Jac.  i).  »  Quamvis  autem  coe- 
lorum  oomioe  patriasigniflcelur  invisibilis.ubisan- 
cli  habilanl  angeli,  et  quo  Chrislus  quadragesimo 
post  resurrecliouem  suam  die,  videnlibus aposlolis, 
ascendil,  nihilominus  lamen  cceli  dieunlur  el  sunt 
supra  memorali  novein  ordines  angelorum,  el  in 
ejusmodi  ccelis  hic  Pater  oosier  esl,  quud  esi  beaii- 


quod  proferre   vix    possls,  quia  ooo  vacabit  gemitu  g  tudo  illorum,  quia  videlicel,  Deum  io  illis  esse,  hoc 


conliouo  tolum  praeoocupante  offieium  vocis.  Hinc 
est  illud  :  ■  Nam  quid  oremus  sicul  oportet  nesci- 
mus,  sed  ipse  Spiriius  postulat  pro  liobis  gemitibus 
ineuarrabilibus  (Rom.  vm).  »  Qui  aulem  scrulaiur 
corda,  scit  quid  desiderei  Spintus  quia  secundum 
Deum  postulat  pro  sanctis.  Igiiur  lianc  orationem 
Dominicam,  parlesque  ejus,  id  est  petitiones  septem 
quarum  prima  esl,  t  sanctificelur  nomeo  tuuoi,  » 
ultima,«sed  libera  nos  a  malo,«  sic  recte  accipimus 
lanquam  priina  scieuliae  vel  doclrinae  hujus,  quaad 
orandum  sumus  informaii,  elementa,quoniam  veluli 
pueris  baec  tradita  sunl,  cum  necdum  accepisseot 
Spirilum  Paraclelum,  dicenlibus  inlerdum  :  «  Do- 
mine,  doce  nos  orare,  sicut  el  Joannes  docuit  disci- 


esl,  permanere  et  non  inulaii,  quemadinoduin  dicit 
ad  Moseo  :  «  Ego  sum  qui  sum  (Exod.  m);  »  et  hu- 
jus  essenliam  invariabilem  in  semetipsU  semper  ha- 
benl.semper  et  ahsque  ullo  fine  beili  el  immorlales 
habebunl,  et  immorlaliler  pascenlur  hoc  suinmo 
bono,  quo  pleni  sunl,  quo  pleni  permanebunt.  llinc 
omoes  christiani,  magni  et  parvi,  diviies  et  paupe- 
res,  nobiles  et  plebei.domini  et  servi,  reges  et  men- 
dici,  priocipes  cumvulgo  ignnbili,  oomes  omnino 
absque  ulla  distinetionegenlis  siveconditionis,sexus 
el  aeialis,  ordinis  vel  oflicii,  Paier  nosier  dicimus 
huic  et  nemo  nostrum  dicil,  P.iler  mi.  Unusesi  Fi- 
lius  primogenitus  ei  unigeniius.non  uti  nos  gratiae, 
sed  solius  oalurae  lilius,  cui  couvenit   dicere,  Paler 


pulos  suos.  »  Etiam   si  fuerimus   perfecli   ita,    ul,    q  mi,  cl  dixil  cuin  traderelur:  «  Mi  Paler,  si  possibile 


sicut  jam  supra  dictum  esi,  Spiritus  ille  gemilibus 
inenarrabilibusoret  vel  postulel  pro  nobisjnon  tamen 
oralio  baec, oralio  Dominica,  prima  cunclarum  ora- 
tionum  ab  ore  nosiro  cadere  debet,  ne  videamur 
nobis  ipsis  niHgni  etoralioois  hujus  ooo  iodijrenles, 
qeae  qu.isi  pueris,  id  e^l  incipientibus  proposita  sii, 
ut  hahe.nit  aliquod  ioitium  dissimilitudinis.ab  im- 
probiiaie  bypocriiarum.quorum  lola  oraiio  est  mul- 
tiloquium  (E/jhes.u).&  quidem  brevis  el  parvisapta 
est,  sed  et  magnos  deb  cUre  atque  exercere  potest, 
et  iu  primis  appellatio  tiaec  :  Paler  nosler.Quiecim, 
cui  dicimus,  Paier  nosler  ?  Nos  quon  am  filii  irae, 
Ulii  Kebennae.filii  mortis,  (ilii  diaboli  dicimusPater 
noster.Pairi  misericordiarum,  Pairi  cosleslis  patriae, 


est,  transeal  a  me  calix  isle  (Matlh.  ixvi),  »  el  Pa- 
ter  nosler  nusquam  legilur  dixisse.  Cur  hoc?  Vide- 
licel  quia  dissimililer  illi  el  nobis  Deus  Paler  esl  : 
Illum  genuil,  oos  adoplavit.  Tali  appellalione  pra;- 
missa,  prima  pelilio  haec  esl  :  «  Sanclilicelur  nomen 
tuum.  »Sancium  semper  fuit  et  esl  noinen  Uomini, 
verumlamen  mudus  quiilam  est  sanclilicalionis  ejus 
nobis  ulilis,quem  per  Prophelam  hoc  modo  promi- 
sil  :  «  Sancliticabo  nomeumeum  manuum.dicil.Do- 
minus,  ui  scianl  oinnes  gentes,  quia  ego  Dominus 
cum  sauctificalus  fuero  in  vobis  coram  eis.  »  Proli- 
nus  ac  si  quaererel  aliquis,  Quomodo  nomen  sancli- 
ficabis  ?  ail:  «  Tollam  quippe  vos  de  gentibus,  el 
congregabo  vosde  universis  terris,  et  adducana  vos 


Pairi  viiae  sempilernae,   Pairi  Domini   nostri   Jesu  r>  in  terram  vestram,   el  ellundam  super  vos  aquam 


Chrisli,  Dei  sibimet  coaequalis  etcoaeterni  (Rom.  vi, 
Gulat.  m).Gratia  hujus  unici  Filii  sic  loquimur  Pa- 
tri  huic,  ex  quo  suinus  renaii,  quia  male  fueramus 
naii,  et  mirabili  compendio  mala  sors  noslra  sic 
mutala  est,  qui  etTecli  sumus  filii  Dei,  credendo  in 
eum,  qui  cum  solus  Filius  Dei  esset,  nalurae  nostrae 
pariiceps  factus  esi  (/  Petr.  i).  Graliam  istam  mi- 
raiur  omnis  creatura,  praedicat  pe"  orbem  sancia 
Ecclesia,  venerantur  an^eli,  reverenlur  archangeli, 
magnilicanl  ibroni,  glorificaol  domioaliooes,  lau- 
danl  principalus,adorant  poleslates,  benedicunl  vir. 
tules,  desiderant  in  eam  prospicere  cherubin  alque 
soiaphin.  Admirationem    tanlae  graliae  nos  quoque 


mundam,  el  mundabimi  ab  omnibus  inquinamen- 
tis  vestris,el  dabo  vobis  cor  novum,ei  spiritum  no- 
vum  pon.im  io  medio  vestri  (Exech.  xxxvi),  »  el  cae- 
lera  :  quibus  utique  verbis  gralia  praesignalur  ba- 
ptismi  Christi.  Ergo  tolli  de  genlibus,  et  congregari 
de  universis  terris  oredenles  in  ChrUtum,  et  bapti- 
zari  eos  ioremissiooem  peccaiorum,  hoc  sanclificari 
est  oomen  tuum,  o  Deus  Paler  omnium,  quia  sic 
sancti  fiuut  hi,  super  quos  invocalur  nomen  tuum. 
Eienim  sanclificalio  haec  revera  nominis  lui  sao- 
cliticalio  615  esl,  quia  non  tam  ipsisdatur,  quam 
tno  numiiii.juxla  illud  quod  diclum  est  per  Psalmi- 
stam  :  «  Non  nobis,  Domine,  non  nobis;  sed  nomini 


1431 


HUPEHTI  AHBATIS  TUITIENSIS. 


1432 


luo  da  gloriam  (Psal.cxiu).  »  Ul  autem  sanctificatio  A  mors  (/  Cor.  xv).  »  Igitur,  quamvis  jam  advenerii, 
haecin  pluros  fedundarel.primus  ipse  Chrislussan-  jamquesit  inira  nos  regnum  Dei,  ex  quo  Ghristns 
cliticatus  est,  eodem  hapiismo  quo  moriendo  bapti-  propler  passionem  mortis  glorin  ei  honore  coronatus 
zaluses!,  sicut  praedixerat  :  «  Ego,  inquiens,  bapii-      est,  nihilominus  tamen  adhuc   oramus,  «advrni.il 


s iii  i  habeb  baplizari,  et  quomodo  coarcior  usque 
dum  perficialur?  (Luc.  n.)  »  Et  suh  ipso  passionis 
arliculo.cum  dixissel  orans  ad  Palrem  :  «Sanctifica 
cos  in  veritate,  »  subinde, «  etpro  eissanclifico,ail, 
meipsum,ut  sinl  et  ipsi  sanclilicali  in  verilate(7o«». 
xv  n).  »Quid  enim  sanctilicari  ipsumSanclum  san- 
ctorum.nisi  sanctificaripro  peccatis  omnium  el  au- 
ferri  illi  quas  posuerat  in  eo  Deus,  iniquiiates  om- 
niura  nosl  rum?  (I>a. liii.)  In  illo  sanctificationis  aclu, 
o  Deus  Pater,  sanctificalum  esl  nonien  luum,  quia 
pcr  effusionem  sanguiniset  aquae  de  lalere  ejus  san- 


regnum  tuum,  »  id  esl  uovissiina  dcslructione  mor- 
lis  perfici.itur,  nihilque  relinqnatur  illi  non  s  bje- 
clum,  nullumque  remaneat  scandalum,  juxia  q;;od 
alibi  dicebat :  «  Et  colligeul  dc  regno  ejus  omnia 
scandala  (Matth.  xui).  »  Terlia  pelilio  :  «  Fial  vo- 
lunlas  tua  sicu!  in  coelo  et  in  lerra,  »  Juxia  sensum 
jam  dicluui  fere  superabundat.unde  il  apud  Lucam 
siudio  breviiatis  praelermisit  eam,  ut  supra  jamdi- 
cl::m  est.  Quis  enim  regnat  et  non  tit  ejus  volunias? 
(Luc.  xix.)  Verumlamen  uoonihil  inlerest,  quia  vi- 
delicel  regnal  super  bonos  et  malos,  super  eos  quo- 


clilicaii  5unl,  et  remissionem    acceperunt   hi  super  B  mie  qui  dixeruni.nolumus  hunc  regnare  super  nos, 


i|uos  invocatura  erat  nomen  luum.Igitur  quod  dici- 
mus,  «  sanctificelur  noraen  iiium,  »  boc  dicere  esl, 
convertantur  genles  et  remissiouera  pecealorura  ac- 
cipiant  per  nomen  tuum,  et  omnium  oralionum 
quascunqueofierimiis  sivepro  calechumiuis  uostris, 
siveprn  h;eretiics  et  schismaticis,sive  eliam  pro  per- 
lidis  Judsis,  el  pro  paganis  nunc  usquejineredulis, 
ut  converlanturad  Deumverum  et  vivum,  et  unicum 
l?ilium  ejus  JesumChrislum.Deum  et  Dominum  no- 
slrum.summa  haec  est,«  sanctificelurnomen  luum.» 
Secundi  pelitio  est :  «  Adveniat  regnum  luium.  » 
Quando  hac  oralione  discipulos  suos  informabal, 
sicui  baptismi  sacramentum,  quod  nobis  est  sancli- 
licatio  nominis  Domini.necdum  condilum  fuerat,ila 


quemadmodum  in  pro^ihela  dixil  :  «  Et  regnabo  su- 
per  vus  in  furore  meo  (Eiech.xx),  »  in  solis  aulem 
boniset  sanctis  voluntas  ejus  est.  Hinc  ad  Hierusa- 
lem  dicit:  «  Non  vocabetis  ultra  derelicta,  ei  lerra 
tu  i  uon  vocahitur  amplius  desolala,  sed  vocaberis 
Vuluntas  inea  in  ea  (ha.  lxii).  »  Ecuntra  reprobis 
loquiiur  :  «Non  est  voluntas  mihi  in  vobis  [Ma- 
luch.  i).  »  Recle  igiiur  cum  dieiruus,  »  advcniat  re- 
gnum  luum,  »  quoniara  super  artversarios  quoque 
6Uos  regnabil,  oramus,  ut  faciat  ipse,  quatenus  no- 
stra  sil  subjectio  volunlaria,  diceudo  «  liat  vuluotas 
lua  sicul  ia  ccelo  et  in  lerra.  »  In  coelo  namque,  id 
esl  in  bealis  spiiilibus,  facla  esl  et  fit  volunlasejus, 
nihilque  illi  repugnal,  dejecto  cum  suis  salellil.bus 


et  regnum  Dei  nondum  venerat    (Matth.  iv),sed   ap-  q  adversario,  qui  idcirco  cecidit,  quia  repugnabai  re- 


propioquabat  juxta  hoc  evangelicae  praedicationis 
initium  :  «  Pcenitenliam  agite,  appropinqnavit  enim 
regnum  ccelorum  [Luc.  xvn).  »  Ex  eo  namque  re- 
gnum  Dei  adveuil  et  intra  nos  es(,  ex  quo  princeps 
mundi  hujus  foras  missus  esl,  quod  per  passionem 
et  resurreclionem  suam  mox  fore  praenuntians, 
«  ecce  enim,inquil,  regnum  Dei  inira  vos  est  [Joan. 
xn).  »  Eatenus  mors  regnabal.  Qu-imvis  lcx  subin- 
trasset,  nihilominus  taiuen  peccatura  tyrannizabat, 
qnemaduiodum  Aposloius  cum  dixisset,«  sed  regna- 
vit  mors  ab  Adam  usque  ad  Mosen,  »  et  caetera,de- 
mum  subinlulit :  «  Lex  autem  subinlravil,  ul  abun- 
daret  deliclum  (liom.  v).  »  Quid  ergo  adhuc  oramus. 
«  advenial  regnun.  luum  ?»  Videlicel,  ut  regi  regni 


bellionevoluntalis  niala?,unde  et  vocabatur  diabnius 
et  Salanas  (A/joc.  xn).  Et  si  sunl  plunmae  volunia- 
tes  ejus,  quiaplura  sunt  praecepta  ejus,  unde  et  in 
psalmo  dicit :  «  Sanctis  qui  in  lerra  sunt  ejus,miri- 
licavi  oranes  voluntates  meas  in  eis  (Psul.xv).  »  Haec 
summa  esl  voluutas  ejus.ut  vivamus  et  salvi  fiamus. 
Hinc  ipse  filiusloquilur  :  «  Haec  est  aulem  volunlas 
ejus  qui  misit  me,  Patris,  ut  omne  quod  deda  mi- 
hi  non  perdam  ex  eo,  sed  resusciiera  illud  in  no- 
vissimo  die.  »  El  rursum  :  «  Haec  est  aulem  volun- 
tas  Patris  mei,  qui  mi^il  mc.  ul  omnis  qui  videt 
Filium  et  credii  in  eum,  habeat  vitam  aelernan; 
(Joun.  vi).  »  Quarta  peiitio  :  «  Panem  noslrum  su- 
persubslanlialem  da  nobis    hodie.  »  llic  quidemsu  - 


ejusomnia  sint  subjecla.tolumqiie  complealur  illud,  n  persubslaniialem,  in  Luca  vero  panem  legimusquo- 


quoi  Psalmista  cum  dixisset,  «  gloria  et  honore  co- 
ronasli  eu:n,  el  consiituisli  eum  super  opera  ma- 
nuum  luarum,  addidil  adhuc  :  oinnia  subjecisli  sub 
pedibus  ejus  (Psal.  vm).  »  Hinc  Apostolus  :  «  Nunc 
autem.ait,  necdura  videmus  omnia  subjecta  ei,  eum 
auiem  qui  modicum  quam  Angeli  minoralus  est,  vi- 
demus  Dbrcinum  Jesum  propler  passionem  morlis 
gloria  et  honore  coronatum  (llebr.  n).  »  El  alibi  di- 
cii  :  «  Deinde  linis,  cum  iradiderit  Chrislus  regnum 
Deo  Pairi,  cuui  evacuarit  omnem  principaiura,  el 
poiesiatcm,  et  virlulem,  et  dominalionem.  Oporlet 
aulem  illum  regnare  donec  ponal  inimicos  suos  sub 
pedibus  ejus.  Novissima  autem  inimica   deslructur 


lidianum.  Possumus  supersubstautialem  panem  in- 
telligere,  qui  supir  omnes  subsantias  sil,  el  univer- 
sas  superet  crealuras.  qui  et  dicit  :  «  Ego  sum  pa- 
nis  vivus  qui  de  ccelo  descendi  (ibid.).  »  Alii  sirapli- 
citer  putant  secundum  Aposlolidictum  :«  Habenles 
viclum  el  veslilum  his  contenti  sumus  (I  Tim.  vi),  » 
de  praesenli  tantumcibo  sanclos  curam  gerere.unde 
et  in  poslerioribus  sit  praeceplum  :  «  Nolite  cogiiare 
de  crastino  (Matth.  vi).  »  llujusmodi  panem  a  Deo 
petisse  vel  sperasse  primus  legiiur  Jacob  peregre 
proficiscens  :  «  Si,  inquii,  fuerit  Dominus  mecum, 
et  cuslodierit  in  via  per  quam  ambulo,  et  dederil 
mihi  panem  ad  edendum    (Gen.  xxviu),  »  elc.  Alius 


1433 


OOMMENT.  IN  MATTH. 


LLB.  V. 


1434 


ssl  panissermoDeidequodicitur:«Nonin  solopane  A  sed  nec  allero  commutari  cnncedit,  imo  dicil  :  «  Si 


vivii  homo,  sed  in  omni  vorbo  quod  egreiiitur  >le  ore 
D\i  (Deui.  vin ;  Ma  th.  iv).  »  Cujus  defecium  commi" 
naiurperPropheiam  Deuspopulupeccatori : «  Miuam" 
iuiuieus,  volils  laniem  auJieudi  verbum  Dei  (Amos 
vn).  »  Terlius  est  panis,  caro  Chrisii,  qunin  nobis 
de  sanclo  aliari  dat  quemadmodum  dixil,  «  etpauis 
queoi  ego  dabo,  caro  mea  est,  pro  mundi  vita  (Jiun. 
vi).  »  Quidlibet  horum  triura  cogiles,  Dci  douum  est, 
nec  alius  quis  ^raeler  eum  dare  putcst.  Si  de  paue 
vicluali  quasras,  quis  alius  facit,  ul  euui  lerra  pro- 
ducal  ?  Si  de  pa  .e  spiriluali  quod  esl  verbum  Dei, 
quuinudo,  nisi  per  Dei  adspirationein  dalur?  «  Quo- 
niodo,  iujuii  Apostolus,  praedicabunt,  nisi  miilan- 
lur?  (liom.  xx.)  »  Si  de  plane  saeramenti,  quis   uisi 


quis  mutaverii,  ei  boc  quod  rnutatum  est  rl  pro  quo 
mulalum  est,  sanctllic  ilntur  Douiino  et  non  rediiiie- 
tur  (L/>vit.  xxvii).  »  Se\ta  petitio  :  «  Et  ne  no^  in- 
ducas  in  lentalionem.  »  Ergonc  Deus  inducere  solet 
in  tentalionem,  ui  dicaraus  ei,  «  el  ne  nos  inducas 
in  tenlationem  ?  •  Non  utique  in  lentaiiunem  mali, 
tentationem  concupiscemiae,  sive  peecali.  «  Nemo 
cum  tentatur,  ait  Jacuhus  aposlulus,  dical  'juia  a  Deo 
lenlatur.  Deus  enim  iuienlaior  malorum  esl.  Ipse 
aulem  nemiuem  tental.  Unu^quisque  vero  tentalura 
concuspisceiiiia  sua  abslr.ctus  et  illeclus  (Jac.  i).  » 
Esl  alia  lenlalio,  scilicet  tribulatio,  qua1  ab  bo>j  s;e- 
culo  mulus  iufertur  modis  et  ejusmodi  tenlatione 
Deus  sanctos  suos  leniare  consuevil.   Hinc  est  illud 


Deus  facerc  polesl,  ut  libi  ad  viiam  delur,  et  in  re-  i>  per  Sapienlem  dictum  :  «  Deus  lentavit  illus,   lan- 


missijueiu  peccalorum  a  le  percipiatur ?  Igiiur  «pa- 
nem  nuslrum  quolidiauum  da  nobis  hodie,  »siedi- 
cat  snpiens  eti.tm  rex,  ut  veraciier  coufiteatur,  nec 
erubescal  couliieri,  dicens  :  «  Ego  aulem  mendicus 
suui  et  pauper  (Psul.  xxxu).  »  Quiuia  pelitio  :  «  Et 
dimitie  nobis  ilebiia  nosira.  sicut  el  nos  dimiitiu  us 
debiioribus  nostris.  »  Quahter  nos,  quorum  mulla 
sunl  debita,  dimiltamus  debiloribus  nostris,  ipse 
bujus  orationis  auctor  exemplo  suo  docuil,  qui  nulli 
quidquam  debuit.  Cum  enim  crucifk-eretur,  dioebal : 
«  Pater,  dimitle  illis,  non  enim  sciunt  quid  faciunt 
(Luc.  xxn).  »  Sciebat  enim  inier  eos  esse  nonnullos, 
nescienies  616  quid  lacerent,  eosque  diciurosesse 
ad  Petruin  el  ad  reliquos  aposlolos  :  «  Quid  farie- 
mus,  viri  fralres?  (Act.  n.)  »  Crediluri  erant  ex  lllis 
plurimi,  el  dimissus  est  illi>  sanguis  ejus,  secundum 
petitionera  dicentis  :  «  Paier,  dimiite  illis.  »  Simi- 
liter  optare  debemus  cunctis  debiloribus  costris,  et 
non  quaerere  ullionem  ex  eis,  et  lunc  oie  libero, 
menie  secura,  dicere  poterimus  :  «  Dimille  nubis 
sicut  et  nus  dimitiimus.  »  Quid,  si  nnn  nesciunl 
quid  faciun',  sed  invidendo  persequuntur  nos  et 
occidunl,  maximepropler  Chiisiuni  ?Nunquid  exigi- 
tur  a  nob.s,  ul  dimiltamus  eis,  si  volumus  nobis  de- 
bila  nostra  dimitii  ?  imo  non  solum  inculpabililer, 
verum  eliam  juste  clamamus  id  quod  valde  nolnm 
el  usitalum  est  :  «  Vindca,  Domine,  sanguinem 
sanctorum  luorum  qui  elTusus  est,  et  redde  vicinis 
noslris  septuplum  in  sinu  eorum  (Psal.  lxxvhii.  » 
Nonne  his  siinilia,  imo  et  fere  graviora,  ipsa  Christi 
persooa  loqntur  in  Propheta  :  «  Fianl,  inquit,  uxo- 
res  eorum  absque  liberis,  et  vidua?,  et  viri  eorum 
inlerliciantur  raorte,  »  et  ceetera,  qus  ita  concludit : 
«Nepropiiierisiniquitatieorum,etpeccatorum  eorum 
a  facie  tua  non  ueleatur.  Fiant  corruentes  in  con- 
spectu  tuo,  in  lempore  furoristui  abuiere  eis  {Jer. 
xvin).  »  Debitapecunias  seu  quarumlibel  rerum,  quae 
nobis  jure  debentur,  ut  dimittamus  debitoribus  no- 
stris,  conventio  nos  ista  oon  cogit,  nisi  forte  pro 
misericordia,  si  debitor  a'tenuaius  pauperlale,  red- 
dere  non  possil.  Siquidem  el  ipse  Dominus,  quod 
jure  sibi  debetur  vel  quod  ei  semel  quispiam  vovil, 
nequaquam  dimittil,  sive  bonum,  sive  uialum  sit 


quim  aurura  in  fornace  probavit  eos  (Stip.  m). 
Recte  el  sapienter  sic  lenlari,  id  esl,  Inbulari  me- 
tuentes,  et  pavidi  dicamus  Deo,  rogemus  Patresn, 
«  el  ne  nos  iuducas  in  tenlationem.  »  Sed  dicit  ali- 
quis  :  Noune  et  glonosum  et  optabile  est  iu  tribula- 
tionelenlatos  et  prnb;itoscoionari?Nonne  ex  hujus- 
modi  tenlationibus  martyres  sancii  facti  buntglurio- 
si  ?  Nonne  ergo  mngisoptnre  debemus  lentationcm  ? 
De  tentalione  quoque  peccati  si  placet  hic  inlell.gi, 
nun  aliler  intelligmdum  esl,  «  et  ne  nosinducas  in 
tentalionem,  »  nisi  ac  si  diccretur,  et  ne  nos  pcrmil- 
tas  induci  iu  lentationem.  Septima  pelitio  :  «  Sed 
libera  nos  a  malo.  Amen.  »  Hanc  ut  superius  jam 
diclum  est  secundum  Luc.im,  sicut  ei  tertiam 
illam  :  «  Fiat  volunlas  lua  sicut  in  coelo  et  in  terra,  » 

C  studio  brevilatis  omisil,  dum  plenius  inculcare  vult 
eis  qui  nondum  intellexer.mt  ex  hac  prima  insiitu- 
lione,  quod  orantes  non  oporteret  mulium  loqui.  Et 
quidem  unum  idemque  videntur  significare,  «  el  ne 
nos  inducas  in  tentatinnem,  sed  libera  uosa  malo, » 
quoniam  in  teniaiionem  noninduci,  id  planeestama- 
lo  liberari;  verumlamen  mngis  uuiversale  nomen  est 
malutn  eorum  qus  uocent,  et  nalurae  vel  saluti  hu_ 
mau33  adversa  suul.  Nam,  ut  de  caeteris  laeeam, 
mors  ipsa  malum  esl,  el  iufernus  maluni  est  cl  dia- 
bolus  malus  est,  a  quo  gratia  Dei  per  Jesum  Chri- 
stum  Dominum  noslrum  nos  liberel  :  Amen  :  hoc 
signaculum  oralionis  Duminicae  interprelalur  vere 
vel  jideliter.  Ecce  bssc  esl  oratio  Domiuica,  septem 
distincta  partibus,  id  est  peiiiionibus,   el  ipsa  est 

"  cunctarum  exemplar  oratiouum,  ul  quidquid  a  Pa- 
Ire  nostro  Deo  petere  volumus,  hic  probemus  uirum 
Deo  placitum,  vel  ad  salutem  nostram  sii  idoneum, 
quod  postulamus.  Nara  si  ab  istarum  qualibet  peti- 
tionum  peten  is  inteniio  discordai,  nequaquam  iu 
nomine  Salvatoris  postulal,  ei  idcirco  non  arroget 
sibi  sponsionem  dicentis  :  «  Si  quid  petientis  Pairem 
in  nomine  meo,  dabit  vobis  (Joan  xvi).  »  Et  in  cun- 
ctis  quidem  petilionibus  claret  Palris  buniias,  in 
quirla  autera  quae  est,  «  ei  dimitte  nobis  debita  no- 
sira,  sicut  et  nos  dimiiiimus  debiioribjs  nostris,  » 
bonilas  simul  et  sevcriias,  quara  protinus  ila  con- 
Qrmal  :  «  Si   enim  dimieeritis  horuinibus  peccata 


1435 


RUPEitTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1436 


eorum,  dimillet  et  vobis  P iler  vester  coelestis  deli-  ^  deheat  {Exod.  x\i),   >.   gabauditur,   ne    propinquus 

occisi  inlerGeiat  eum,  quod  alibi  constituens  plenius 
edicit  (Num.  xxxv).  Quaa  fortior  vel  magis  munita 
civitas  reis  ad  refugiendum  esse  potuil,  quam  ista 
cunjunctio  justiliae  seu  charilatis,  «  si  non  dimiseri- 
tis,  nec  Paler  vesler  dimittet  vobis  ?  »  Quis  enim 
Patris  hujus  tilius  essc  volens,  civilalis  hujusce  ve- 
cies  et  scras  elTringere  audebit,  el  in  eum  vindicaro 
qui  iii  illam  confugit,  cupiendo  reconciiiari  ?  Igitur 
quoniam  dixerat  superiu»  :  «  Vade  prius  reconoilia- 
ri  (Matth.  v),  ..  et  ille  poterat  causari  de  difficultale 
reconcilialionis,  puta  dixisse  Uominum,  constiluam 
tihi  locum  quo  fujrere  debeas  (Exod.  xxl),  »  id  est 
ponam  conditionem  de  peccaiis  diinitiend's,in  quam 
ttmens  incideie  fraier  tuus,  satisfactionem  tuam 
suscipiat. 


ctavesira;  siautem  non  dimiseritis  homiuibus,  nec 
Piter  vester  dimittct  vobis  peccala  vestra.  »  Quam 
bene  bonitas  etseveriias  pii  Patris,  el  justi  judieis 
per  isUm  coudiiiouem  providil  cuuciis  reconciliatio- 
nem  quae-.ituris,  sieul  ipse  superius  dictavit  dicens  : 
«  Si  ergo  olfers  muuus  tuum  anie  altare,  el  recor- 
datus  fueris  quia  fraier  tuus  lnbet  aliquM  adver- 
sum  te,  relinque  ibi  inunus  tuum  ante  altare,  et  vade 
prius  reconciliari  fratrituo,  et  tunc  veniens  offeres 
munus  luum  (llatth.  v).  »  Lpgimus  bune  ipsum 
Dominum,  ubi  pracepta  el  judicia  sua  populo  suo 
per  Mosen  proposuii,  ita  diceiitrm  :  «  Qui  percusse- 
rit  hnminem  volens  eum  occiiere,  morie  moriaiur. 
Qui  anlem  non  est  insidiatus,  sed  Deus  illum  tradidit 
in  manus  ejus,  conslituam  Ubi  locum  quo   fugere 


LIBER  SEXTUS. 


617  «  Misericordiam,  et  verilatem,  ail  Psalmi- 
sta,  d 1 1 1 -ri t  Deus,  gratiam  et  gloriam  dabit  Dominu9 
(Psal.  l\xxih).  i  Seeundum  hoc  veridicum  carmen 
haec  loquitur  Dei  Filius,qua3  nuoctractavimus  el  tra- 
clamus.  «  Te  auiem  facieuie  eleemosynam,  nescial 
sinislra  lua  quid  faci.it  dextera  tua,  ut  sil  eleemo- 
syna  lua  iu  absconso,  et  Pater  luug  qui  videi  in 
absconso,  rcddet  tibi.  »  Et  :  «  Tu  autem  cum  ora- 
bis,  inira  in  cubiculum,  et  clauso  osmo  ora  Palrein 
tuum.  el  Pater  luus  qui  videt  in  absconso,  reddet 
tibi.  >.  Ibi  misericordia,  ibi  veriias  est  quam  Deus 
diligil.Ei  quid  nisi  gratiara  et  gloriam  reddet  tibi?Et 
contra  similalores  et  callidi  provocaDt  irani  Dei  qua- 
lium  videlicet  maximi  erani  bypocrilaa  illi,  Scribee, 
et  Pharisjei,  conira  quos  dicit  :  «  Cum  ergo  facis 
eleeinosynam,  nuli  tuba  canere  ante  le,  sicui  faciunl 
bypocriiae.  »  Et  :  «  Cum  oralis,  non  eritis  sicut  hy- 
pocritae.  »  In  Iribus  his  operibus  verilatem  se  dili- 
gere  testatur.  Blenim  lertium  hoc  est  :  «  Cum  au- 
lem  jenunatis,  noliie  lieri  sicut  hypoeritse  tristes. 
Exierminant  e  iin  facies  suas,  ut  pareant  homini- 
bus  jejunantes;  amen  dico  vobis,  quia  receperunt 
mercedem  suam.  Tu  autem  cuin  jejun-  s.  unge  ca- 
put  tuum,  et  faciam  tuam  lava,  ne  videiris  homini- 
bus  jeiunans,  sed  Patri  luo  qui  e>t  in  absconso,  et 
Pater  tuus  qui  videt  inabsconso  reddet  libi.  »  Pri- 
nius  omiiium  jejuuasse  legilur  Muses.  Nam  ex  quo 
primus  homo  continenliae  legem  transgressus  esl, 
non  obaudiens,  ut  ab  uno  se  lignoconiinerei,  nullus 
rccogilasse  legilur,  ut  per  jejunium  fa<*iem  Dominj 
utcunque  complacaret,  quam  ille  per  cibum  vetitum 
inobediens  offenderal.  Nam  ille  jam  diclus  Museg 
jussus  esse  non  legitur,  ul  jejunaret,  sed  sponte  je- 
junavii,  ut  sermoneiu  ex  ore  Dei  procedenlem,  in 
quo  vivil  humo  (Deut.  viu),  accipere  atque  conscri- 
bere  dignus  existeret.  Rursusjejunavit,  ut  dimissio- 


B  nem  peccati  populo  impetrarel  quemadmodum  dicii 
ipse  Moses  :  «  Et  procidi  anle  Dominum  sicut  prius 
quadragmla  diebus  et  quadraginta  noclibus,  pi- 
nem  non  coraedens,  el  aquam  non  bibens,  propier 
omnia  peccata  veslra,  quae  gessistis  conlra  Domi- 
num,  eteum  ad  iracundiam  provocasiis.  Peccalum 
amem  vesirura  quod  feceraiis,  id  est  vitulura  arri- 
piens,  igne  combus^i  (Deui.  ix).  «  Est  ergo  jeju- 
nium  divinae  auctoriiaiis  res,  non  quod  Deus  illud 
prseceperil,  aut  digilus  ejus  in  tabulis  scripseril, 
sed  quia  non  sine  viitute  Dei  morialis  homo  qua- 
draginta  diebus  et  quadraginta  noctibus  seniel  et 
ilerum  jejunare  poluii,  et  jejunando  muliura  Deo 
appropinquavil,  a  quo  primus  humo  manducanlo 
nimis  longe  recessit.  Causani  vel  inlenliopem  jeju- 

n  nandi  Moses  et  Elias  et  Daniel  bonam,  et  Deo  d  - 
gnam  habeutes  gloriosum,  et  laudnbile  fecerunl  je- 
junium,  videlicel  hoc  inteudenies,  hoc  exspeciantes, 
ut  milteret  Deus  illud  quod  Abrahae  pruiniseral  se- 
men,  id  esi  Christum.  Qui  ubi  veuit,  jam  non  fuil 
jejunandura  donec  auferretur  ab  eis,  quemadmo- 
dutn  ipse  dixit  Pharis^is,  facienlibus  qua-siionem, 
quare  discipuli  cjus  non  jejunaient  :  •  Nunquid, 
ail,  possunl  filii  sponsi  lujiere,  quandiu  eum  illis  ost 
sponsus?  Veuient  autem  dies,  cum  auferelur  ab  eis 
sponsus,  et  tunc  jejunabunt  (MaVh.  ix).  » 

Causam  istim  jejunatidi  non  habueruul  nec  ha- 
benl  hypocritae  trisles,  ei  tamen  jVjunaverunl,  et  je- 
junant  frejuenter,  desiderium  Christi  non  habenlcs, 
et  mira  vanicordis  duritia  nonnunquam  plus  jeju- 
nando  biborant  quam  hi  qui  Chrislura  et  vitam  aMer- 

n 

"  nam  desiderant.  Verbum  «  exterminanl,  »aliud  raul- 
lum  signiticat,  quam  vulgo  inlelligitur.  Exlermina- 
tur  quippe  exsul,  qui  miliilur  exira  lerminos.  Pro 
hoc  ergo  sermone,  demoliuntur  semper  debemus 
accipere.  Demulitur  autem  bypoeriia  faciem  suam, 
ut  tnstitiam  simulet,  el  auimo  lorte  lselaute  luctum 


1437 


COMMENT.  IN   MATTH.  —  LIB.  VI. 


1438 


geslal  in  vullu.  Quod  deinae  dicil,  «  tu   aulem  cum  A  nantium  distnniia  Iriplex,  dum  jejunant  nlii  propler 


jejunas,  unge  caput  tunro,  et  faciem  luam  lava,  » 
juxta  tilum  provmciae  Palestina»  loquitur,  ubi  die- 
busfeslis  solent  ungere  capila.  Praecipil  ergo,  ul 
quaudo  jejunamus  laetos  nos  et  fesiivos  esse  mon- 
slremus.  Quid  aulem  faciemus  nos,  quibus  consue- 
ludo  nou  esl  ncc  fuil,  diebus  frstis  un^rere  capila  ? 
Quomodo  faciemus  id  quod  dicil :  «  Tu  autemcum 
jejunas.  unge  caput  luum,  ne  videaris  ab  homini- 
busjejunans  ?  »  Ergo  non  superfiuum  esi,  anafrotn- 
cum  hic  a  Imiileresensum,  utun^ere  caput  nosirum 
hoc  sil  exhiarare  cor,  qnod  esl  principale  noslrum  ; 
elenim  sicut  de  eleeinosyna,  ita  et  de  jejunio  recte, 
diclum  inielligilur  :  «  Hilarem  enim  dalurem  diligit 
Deus  (II  Cor.  ix].  »  Oenique  gaudere  in  Spiritu  san- 


Dei  regotim,  quia  difTerlur  et.  nondura  venii  eis  per 
oecultuin  divinilalis  consilium,  juslumque  judicium, 
alii  propier  infauslam  memuriam  casuum  adverso- 
rum,  qui  circa  res  temporales  acciderunt,  alii  pro- 
pler  humanae  laudis  appelitum,  ut  glorilicenlur  ab 
bominibus  lanquam  jusli,  quia  misera  ambilione  re- 
pleii  sunt.  Secundum  distincliones  istas  sequiiur 
adhorlans  suos,  et  dicil : 

n  Nolite  tbesaurizare  vobis  Ihesauros  in  terra, 
ubiajruKoet  tiaea  demolilur,  et  ubifures  effudut, 
el  furaoiur.  Tbesaurizate  auiem  vobis  thesauros  in 
ceelo,  ubi  neque  aerugo,  nejue  tioea  demoliiur,  et 
ubi  lures  non  ellodiunl,  nec  furaniur.  »  Ubi  esl  er.im 
thesaurus  luus,  ibi  esl  el  cor  tuum.  Nuitquid  enim 


cto  hoc  esi  ungi  oleo,  quia  Spirnus  sancius  oleum  jj  thesaurizare  id  solummodo  esl,   pecuniam  congre- 


riiciiur,  ul  illic :  «  Unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo 
iaei ttiae  prse  cotisoriibus  tuis  (Psal.  xliv).  i  Hoc  au- 
lem  gaudio  tunc  gaudere  possumus  in  jejunio,  si 
conscienlia  nostra  le^timonijm  babet,  quod  inter 
ipsum  jejunium  pascalur  sponsi,  qui  ablatus  est  a 
nobis,  saneto  desiderio.  Gaudium  islui  bypocritae 
non  quaerunt,  et  idcirco  tristes  hic  dicentur,  illi 
aolem  nescieruni,  de  quibus  propheta  Zacbarias  iia 
lo  iiiilur  :  o  MUerunt  ad  domum  Dei  Sarasar  et  Ro- 
gomeleeh,  et  viri  qui  crani  cum  eo  ad  deprecaudum 
faciem  Doittini,  ul  dicere  saceMotibus  et  propbetis 
D  nnini :  Numiuidflendum  mihi  esl  in  mense  qointo, 
vel  sauciilicare  me  debeo,  sicut  feci  jam  multis 
a'itiis?  »  (Zark    vu.)  Videlicet  quia  solula  erat  ea- 


gare  ?  Imo  et  opera  qualicumque,  seu  bona  seu  ntala 
facere  ,  thesaurizare  est.  Nam  sicut  qui  bona  agil, 
ploriam  aelernam  Ibesaunzal,  quapropier  et  do  ti- 
menle  Dominum,  scriptum  est  :  «  Jncundiiatem  et 
eisulialionem  tbesaurizavit  super  eum  (Eccl.  xv),  » 
sic  et  qui  mala  agil,  recle  iram  dicitur  thesauriza- 
re.  Unde  el  Apo>tolus  :  «  Tu  auteni,  inquit,  secun- 
rium  duritiam  luam  el  cor  impoenilens  ihesaurizis 
libi  iram  in  die  irae  (lium.  ix).  »  Maxime  de  bonts 
hic  sentiendutn  esi,  videlicet  de  eleemosyuis,  ora- 
lionibus  el  jejuniis,  quia  de  his  hactenus  sermo  luit. 
Donique  qui  jejuuantes,  capul  suura  non  unxerunt, 
nec  facietn  suam  laveruut,  hi  sunt  quorum  ihesau- 
ros  in  terra  ihesauriz-ilos  tioea  vel  wruyo    riemolila 


ptivitas  Babylonica,  lemplurnque  manufactum  reas-  r  esi,  quia  videlicet  valrie  lineosum  caput  est  et  eeru 


dilicabalur,  causam  nullam  putabant  superesse,  cur 
flere  deberent  aut  jejunare.  Quasi  vero  sola  capti- 
vitas  illa  dtQenda  fueril,  et  noii  polius  universalis 
capuvitas  geceris  buutani,  quae  in  Adam  contigil, 
et  quasi  resdificalio  lempli  illius  manufacli,  malo- 
rum  omnium  finis  fuerit,  et  non  polius  lemplum 
futurum,  lemplum  Dominici  corporis,  quod  landem 
fabiicari,  et  de>nde  solvi,  et  posl  Iriduum  oportebat 
exciiari.  Propterea  sic  responderi  debuil,  et  sic  re- 
snonsuui  618  esi  illis:  «  Cum  jejuoastis,  et  plan- 
geretis  in  quinio  el  sepumo  per  hos  septuaginta  an- 
nos,  nunquid  jejunium  jejunasttsmibt?  Et  cum  co- 
med'stis  et  bibistis,  nunquid  non  vobis  contedistis 
et  vubismetipsis  bibistis?  »  (Ibid.)  Quod  est  riicere: 
Nonne  hoc  paalo  non  Dei,  sed  vestramgloriamquaa 


gino^a  facies,  ubi  totus  jejunii  fruolus  esl  videri  el 
glorificari  ab  hominibu-,  dum  propter  tristittam  tri- 
stemque  vulius  maciem,  hvpocriiae  nequam  sancti 
putantur.  Econtra  qui  capul  suum  uuxerunl  o!oo 
supia  licto,  et  faciem  suara  laverunt,  juxta  illud  : 
«  Hilarem  enim  daiorem  dili<rit  Deus(II  Cor.  tx),  » 
qualium  hilaritas  est  spes  quae  in  coelo  reposila  est, 
hi  sunt  quorum  thesauros  in  ccelo  lhesattriz*los, 
nectinea,  nec  aerugo  demolitur,  quia  videlicet  aii- 
dilas  tinea  nunquam  contingit  caput,  quod  in  Spi- 
riiu  sanclo  deleciatur.  Fere  tnedii  suni,  quorum  je- 
junii  causa  terrenura  quidem  hahel  fundamentum, 
seri  non  usquequaque,  non  sicul  cau^a  hypocrila- 
rutn,  sed  simpliciter  et  pene  pueriliter,  sicui  illisu- 
pra    memorali,   qui  soluta    capiivita  e  Babylunica 


rilis,  dum  pro  rebus  leraporalibus  quia  desunl,  sive  D  dum  templum  reaedificiretur,  riixcrunl  :  «  Nunquid 


ul  :i fH  iani,  lugeiisei  jejuoatis,  el  deregno  Dei,  quod 
difleratur,  quod  nondum  venerit,  nott  curalis  ?  Non 
ita,  sed  «  jejuuium  quirti.  et  jejunium  quinti  et  je- 
juuium  septirai,  et  jejunium  decimi  erit  domui  Juda 
in  paudium,  el  laetiiiam,  et  golemnitaJes  praeclaras, 
usquequo  venient  populi  el  habitabunt  in  civLatibus 
niul  is,  el  app  ehendeut  dec^m  homines  ex  omnibus 
.  linguis  genlium  litnbriam  viri  Juriaei  (Zach.  vnii,  » 
etc.  Quod  hic  in  Evangelio  dictum  est  jejunanti  ca- 
pul  un*ere,  et  faciem  lavare,  hoc  illlc  io  prophela 
dicluin  fueral  jejuniutn  in  gau  lium  et  laeliiiam  et 
soleinuiiales  praeclara»  essedebere.   Est  igitur  jeju- 


flendum  mihi  est  in  die  quinto,  vel  sandificare  me 
debeo,  sicut  feci  jara  raultis  annis  ?  »  (Znck.  vit.)  Nam 
et  qui  ejusmo  ti  sunt,  non  quidem  babenl  rite  je- 
junandi  scieniiam,  sed  prnpler  hoc  non  itnputamus 
eis  hypocrilarum  maliliam,  quia  videlicel  aliud  est 
propter  riamna  rerum  lemporalium  veraciter  dolere 
el  absque  fictione  lutrere  ;  aliud,  sineulla  menti  vel 
spiriius  contriiione  propter  adipiscen  lara  sanctitatis 
opinionem,  caput  inunctum  qmsi  circulum  contor- 
quere,  et  sacco,  et  cinere  sternere.  Sc  enim  jeju- 
nare  etiam  poluerunl  crudeles  bomicida,  in  ipso 
crudelilatis  vel  homicidij  meditalione.  Exempli  gra" 


1439 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS. 


1440 


tia:  «  Praediettejpjunium,  inquil  Jezabel,  et  s.-dere  A.  lnum.  »  Quod  dictumquale  «it  ille  aliq-ianiisppr  in- 


facite  Nali.iih   imer   primos  populi,    et    submiitiie 

duos  viros  lilios  Belial  contra  eum,  el  falsum  dicmt 
le-tt  noni u iii  :  Benedixil  Naboth  Deum  et  regem  et 
educiie  eum,  ei  lapideiur,sicque  moriatur  111  Reg. 
xxi).  »  Aliud  fuit  hoc,  aique  aliud  quod  «  cum  au- 
dissel  Ach.ib  sermones  Heliae,  sciditvestem  »uam  et 
operuit  cilicio  carnem  suam,  jejunaviique  et  dor- 
tnivit  in  s.icco,  et  ambulabat  demi-so capite,  ul  ma- 
lum  non  in.lueeretur  in  diebus  ejus  (ibic).  »  lbi 
Achab  jejunando  non  quidem  hyp-icriti  tuit,  the- 
saurizans  sibi  aliquid,  ut  diceret  Dominus'  «  Quii 
igitur  hutui! iatus  esl  mei  c.iusa,  non  inducam  ma- 
lutn  in  diebusejus  (ibid.).  >  Veruralamen  boc  ipsum 
iu  terra  ihessurizivit,   «    ubi  fures  efiudiuiil  et  lu- 


telligit  per  simtlitudinem  sui,  qui  soliiciludinem  ho- 
minih  voiiseu  promissi,  vel  cujuscumque  debiii  ne- 
ccssnale  duclus  vel  commonilus  corde  suo  il!uc 
sspe  respicii,  ubi  novit  se  reposuisse  aliqutd,  per 
quod  sese  liberare  possit.E;  quiseumjure  repellcre 
possii,  quin  thesaurum  suum  recipiai,  cum  vuluerit 
vel  lempus  fuerit?  Porro,  in  ccelo,  ulla  unquam  in- 
juria  fit,  quin  cum  lempus  fuerii,  cor  ejus,  id  esl 
619  ipsemet  admisscs,  accedat  illuc,  ut  frualur 
ihesauris  »ui»,  quos  thesaurizavit  illic.  F.t  mieritn 
dum  vivtl,  semper  cor  ejusillic  esl,  ubi  in  manus 
Domini  commisil  ac  preemisii  qualiacunque  bona 
opera,  per  quae  redimi  possit,  in  die  judicti. 

«  Lucerna  corporis  tui  esl  oculus  tuus.  Si  ocu- 


ranlur.  »  Qualis  utique  exsiitit  Jehu,  quia  viJelicel,  g  lus  luus   fuerit  simpiex,  loium  corpus  tuum  luci- 

quamvi»  jubetitc  Dotnino,   deleverii   domum  illius, 

non  tamen  glorisp  Domini,  sed  suae  cupiditati  siu- 

duit  ;  quippe  cum  regnarel,    non  fecit   volunlalem 

Domini,  ut  vitulos,  quos  fecit   Hieroboam,  desere- 

rel  (IV  Reg.  u). 

Quid  tandem  thes^urizare  in  ccelo  '?  vel  certe 
quod  est  illud  ccelum,  in  quo  nobis  esl  thesaurizan- 
dum  '?  Nun  uiique  ccelum  aereum,  neque  illud  quod 
seeun  lo  dte  factum  est,  sicut  scriptum  esl  :  «  Dixil- 
que  Deus  :  Fial  tirmamenltim  in  medio  aquarum, 
et  vocavit  Deus  lirmamentum  ccelum  (Genes.  i),»sed 
ccelum  tertiuiu,  quod  in  principio  factum  esl,  sicut 
ili.Jem  scriplum  est :  «  In  principio  creavil  Deus  cce- 
lum  et  terram,  »  ccelum  invi-ibile  est,  invisibilis 
palria  spirituum  beatorum,  dicilurque  «  ccelum 
coeli  (Psal.  cxiii),  »  quia  videlicet  comparaiione 
ejus  terra  esl,  et  hoc  cceluin,  et  quidquid  videri  po- 
test  oculis  lerrenis.  Quoinodo  in  illo  ccelo  debemus 
thesaurizare  ibesauros.''  Nimiruni  idcirco  jejunando 
el  eleemosynas  faciettdo,  caeterisque  modis  omnibus 
lugendo,  quia  illuc  ahiii,  el  noudum  rediit  sponsus, 
qui  ablalus  e>t  nobis  fihis  suis.  Causa  isia  ccelestis 
est,  et  proinde  qui  hanc  habet,  reclein  ccelothesau- 
rizire  dicitur,  ntmirum  tulo  in  loco,  quia  fures  ibi 
non  eQbdiunt,  nec  furantur,  neque  aerugo,  neque 
tinea  demolilur.  Fuerunt  ibi  olnn  quidam  fures, 
scilicel  diabolus  et  angeli  ejus,  qui  quasi  elTodienies 
divinitatis  bonorem  furari  voluerun',  se  I  non  vaiue- 
runt,  imo  quid  |uid  honorisvel  pulchritudiuis  habe- 
bant  a  Crealore  sibi  collalum,  aerugoet  tinea  ne- 


dum  erit.  Si  autem  oculus  tuus  nequam  fueril, 
toium  corpus  tuum  tenebrosum  erit.  Si  ergo  lu- 
men  quod  in  le  est,  teoebrae  sunt,  ipsss  tenebrae 
quanlae  erunl?»  Elenim  sensus  iste  est  :  Idcirco 
non  dixi  sic  universaliter  vobis  omnibus  facien- 
libus  eleemosynam  :  Stt  eleemosyna  vestra  in  ab- 
sconso  ;  et  :  Vos  aulem  cum  oralis,  intrate  in 
cubiculutn,  et  clauso  osiio,  orale  Pairem  ves- 
Irum;  et  :  Vos  autem  cum  jejunaiis,  ungile  capiia 
vesira  ;  sed  dixi  siugulariter  :  «  Te  aulem  factenie 
eleemosyua'2),  »  eic.  quia  videliceinon  omnibusdico 
boc,  neque  omnibus  dicendum  est  boc,  sed  libi 
uni  vel  alteri,  simililer  unicuilihet,  cujus  oculus 
forte  inlirmus  est,  cujus  intentio  nondum  satis 
firina  esi.  Eteuim  «  lucerna  corporis  tui  est  ocu- 
lus  tuus,  »  el  subaudire  debes,  quia,  secuudum 
hujus  rei  siiniliiudinem,  lucerna  operis  lui  es 
intentio  lua.  «  Si  oculus  tuus  fueril  simplei,  to" 
lum  corpus  tuunt  lucidum  erit,  »  et  subintelligere 
debes  quia  secundum  rei  bujus  similitudinem,  si 
inlentio  tua  fuerit  absque  hypocrisi,  el  abs;ue 
nebula  oujuslibet  miseroe  vanitalis,  lunc  opus  luuin 
tolum  lucidum  erit.  •  Si  auiem  oculus  luus  ne- 
quam  fuerit,  tolum  corpus  luum  tenebrosutn 
erit,  »  et  simililer  scire  debes  quia,  si  iDtentio 
tua  fuerit  in  hypocrisi,  toium  opus  luum  tcnebro- 
sum  erit,  sive  jejunium,  sive  oraiio,  sive  eleemo- 
syna  sil.  «  Si  ergo  lumen  quod  in  te  est,  lenebrae 
sunt,  ipsae  lenebrae  quantae  erunt?  Quod  e-l  di- 
cere  :  Si  opera  bona,   quae  facies  coram  homini- 


quissimae  hypocriseos  demolita  esl,  quia  sicut  illi  D  bus,  propler    hypocrisin   reproba  sunl,   ipsa  opera 


per  prophetam  exprobratur,  «  In  medio  lapidum 
igniloium  ainbulavil  perfeclus  in  viis  suis  (Ezech. 
xxvm),  »  quae  perfeclio  fuit  hypocrisis,  ut  viderelur 
esse  quod  uon  erai,  Altissimo  similis,  et  illa  bypo- 
crisi  aeruginatus,  jam  non  splendidus  angelus,  sed 
teter  esl  di.ibolus,  tiueosum  utique  praelerens  caput. 
Ejusmodi  fures  ibi  fuerunt,  sed  jam  ibi  no:i  sunt, 
x\ic  eruni,  nec  lineam  sive  aeruginem  admisil  pcs- 
stea,  nec  admillel  unquam  illud  ccelum  casu  illorum 
rurilicatum.  lllic  ihesaurizale,  inquit,  ac  demum  fa- 
miliiriler  conscientiam  cujusque  conveniens,  «  ubi 
esl    euim,    inquit,   ihesaurus  luus,  ibi    esl  el  cor 


mala  quae  in  occullo  sunt,  quale  judicium  meren- 
tur  ?  Proinde  simphcem  oculum,  id  esl  inteutio- 
nem  bonam  in  corde  habeas,  el  quomodo  vis 
fac.  Nara,  si  fuerit  simplex  oculus  ejusmodi,  lunc 
profeclo  acceplum  est  Deo  quod  facis,  sive  cinere 
aspprgas,  sive  oleo  perungas  caput  luum,  dum 
jejunas,  sive  lon.am  sive  brevem  oraliouem  facias; 
sive  multis  videmibus  sivc  nullo  «ciente  pauper1 
eleemosynam  porrigas.  Hic  aulem  oculus  simplex, 
haec  inlentio  bona  esi,  cupere  ul  homines  opera 
lua  videoles,  glorificenl  Patrem  qui  in  ccelis  cst> 
sicul  econtra  nequam    oculus    intentio   mala   est, 


1441 


COMMENT.  1N  MATTH.  —  LIB.  VI. 


1442 


ambire  ut  ab  hominibus  glorificeris,  quo  fll  ul  te-  A  ripuit  (//  Reg.  xvi).  Utique  duobus  illis  nemo  ser- 


nebrosum  sit  quodcunque  facis,  sive  cinis  sive 
oleum  in  capilo  tuo  sit,  sive  longa  sive  brevi3  ora- 
iio  tua  sil,  sive  publica  sive  occulla  eleemosyna 
lua  sit.  Interim,  dum  nondum  purilicatus  est  ocu- 
lus,  dum  tieri  poiesl,  ul  levi  vento  vel  aura  mi- 
srrac  vaoilatis  inlenio  laedatur,  facito,  ut  dixi,  ul 
uon  videaris  bominibus  jejuuans,  aut  eleemosynas 
faciens,  aut  orans. 

«  Neino  potesl  duobus  doninis  servire.  Aut  enim 
uuum  odio  babebit,  et  alterum  diliget,  aut  unum 
suslinebil,  et  alierum  oontemnet.  Nou  potestis  Deo 
servire  el  mammoiiai.  Iileo  dico  vobis,  ne  solliciti 
sitis  animae  vestrae,  quid  manducelis,  neque  cor- 
pori  veslro  quid  induunini.  »  Hictenus  temperau- 
tlum  esse  debuit  a  mahgna  super  fluiiate  hypocrita- 
ru:n,  quorum  in  ipsa  temperaniia  ciborum  grande 
esl  inlemperanliae  vitium,  nunc  addil  quod  adbuc 
melius  et  perfeolius  e-l,  ul  hi,  qui  spiriiualibus  slu- 
diis  idonei  sunt,  soluti  ac  liheri  esse  cupiant  ab  omni 
occupalione  curarum  saecularium,  ab  omm  sollici- 
tudine  rerum  quoque  venalium  juxta  illud:«  Mar- 
tha,  Mariba,  sollicita  es,  et  turbaris  erga  plurima  : 
Porro  unum  est  necessarium.  Maria  opiimam  par- 
Ipiii  ele^it,  qua?  nou  auferetur  ab  ea  (Luc.  x  ).  » 
Hoc  ila  incipii :  «  Nemo  potesl  duobus  doimnis 
servire.  Aut  enira  unum  odio  habebil,  ei  allerum 
diligrt.  aut  unum  suslinebit,  el  alierum  conlem- 
net.  »  Hancgeneralem  de  dominis  3ententiam  quam 
veram  esse  raiio  sponie  concedil,  idcirco  praemi- 
sit  ut  specialem  opportuue  subinferret,  eadem  r 
nixam  veritatis  firmilate,  «  non  potesiis  Deo  ser- 
vire  et  mammonae. »  Sciendum  quippe  esl  qnod 
non  idem  sil,  duobus  dominis,  ac  si  dixissel: 
Duobus  botninibus,  sive  duobus  regibus  aut  pote- 
slaiibus.  Nam  duobus  hominibus,  duobus  regibus 
sive  polesiaiibus  potest  unus  homo  servire,  quia 
possunt  dao  reges,  duo  principes  sibimet  concor- 
des  exi-lere,  ut  fuerunt  Salomou  et  Iliram,  rex 
Tyri  invicem  foederati  (/17  Reg.  v),  et  ambobus 
servire  potuit  artifex  Hiram  in  aedificaiione  domus 
Domini,  quem  misil  rex  Hiram  prudentem  et 
scienlissimum,  qui  noverat  «  operari  in  auro  et 
argento  el  asre  el  ferro,  marmore  et  lignis,  pur- 
pui-a  quoque  el   hyacinlho  et   bysso  et  coccino,  » 


et  adinvenire  prudenler   quodcanque   in   opere  ne- 

cessariura  csset  (//    Par.   u).   Porro  duobus  domi-  D  Deum,  et  cum   diabolo   et 

nis  neminem  posse  servire,  idcirco  dicium   est    ve- 

raciler,    quia    dominatio    superbiae    faslus    esl,    et 

dualilas    dumlnationis    nunquam    ahsque    scissura 

contrarietatis    esse    polest.    Uuus   enim    D.iminus, 

unus  Deus  est  (Eplies.  iv);  caeieri,  qni  dicuntur   dn 

vel  dnmini,    putalive   dicuntur  et   non   sunl.   Atia- 

men  usus   oblinuit    ut   in    suo  quisque  jure  dumi- 

nus  dicalur  et  ^it,  ui  pxempli  uralia,   in    suo  regno 

dominus  el  rex  .licebalur    rex   David.    Duo   domini 

tunc  ibi  esse  cceperunt,  quia  dominatior.is  uniias  in 

dualilatetn  scissa   esl,   quando   (ilius   ejus   Absalon 

domiQalionem  eonira  eumdem   patrem   suum  ar- 


vire  poluil.  Aul  enim  unum  odio  habuii,  et  alle- 
rum  dilrxit,  ui,  verbi  gratia,  ille  Chusai  qtii,  r|uo- 
r.iam  servus  erat  bonus,  bonum  dominum  dilexil, 
et  malum  odio  habuit  apud  Absalon  degens,  el  sa- 
luli.David  miro  ilque  am<ibili  ariificio  consulens 
ac  deserviens.  Aui  uuum  sustinuit,  et  allerum 
conlempsit,  ul  ille  Achilofel,  qui  utique  uon  dile- 
xil  Absalon,  sed  idcirco  suslinuit  eum,  ut  Pavid 
dominum  legiiimum  contemnere  possei.  Nunquid 
enim  diligebat  aut  diligere  noveral,  qui  talia  quae 
legimus,  illi  consilia  dabat  ?  Imo  et  de  toto  pene 
Israel  ila  seniiendum  esl,  quod  videlicel  nejue 
Absalon,  neque  Seba  liliura  Buchri,  neque  Hiero- 
boam,  caeterosque  reges,  quos  habuil,  dilexil, 
g  quippe  quos  toties  occi.lit  ei  mulavii,  sed  ob  hoc 
tamen  dominaiionem  illorum  sustinuii,  ut  conte- 
mnere  posset  legitimam  dominalionem  dumus  Da- 
vid,  toiies  dicendo,  ul  Suripiura  meminit  :  «  Qua3 
pars  nobis  in  David  (//  Reg.  xx),  »  vel  :  «  Quse  ha3- 
reditas  in  filio  Isai  ?  (///  Reg.  xn.) 

Non  crgo,  ail,  potesiis  Deo  servirn  et  mammo- 
na?.  Hi  namque  sunt  duo  domini  val.le  sibi  con- 
trarii,  sicul  verilas  el  memiacium,  sicut  juslum 
et  iniquum,  quia  videlicel  Dens  veius  esl  Domi- 
nus,  et  hic  solus  jure  dominaiur.  Mammon  au- 
tem,  id  est  princeps  hujus  mundi,  falsus  esl  do- 
minus,  el  iniqne  dominalur,  ei  omnino  mentitur, 
de  omni  gloria  mundi,  dicens:  «  Q.iia  mihi  hsec 
omnia  tradita  sunt,  etcui  volo,  do  illa  (Matlh  iv),  » 
quia  non  ipse,  sed  solus  «  Exoelsus  dominalur  in 
regno  hominum,  sicut  Nabuchodonosor  li  :t  m  esl 
coclitus,  et  cuique  voluerii,  dal  illud  (Dan.  iv).  » 
Islis  duobus  Domittis  nemo  potest  servire,  ambis 
istos  nemo  diligere,  ambos  islos  nemo  poiesl  oiiio 
habere  vel  conlemnere.  Si  enitn  Dominum  verum 
diligil,  faslum  odio  hnbel,  ul  supra  diclus  David, 
qui  in  psalmo  loquiiur  :  «  Iuiquilatem  odio  balroi, 
legem  autera  luam  dilexi  (Psal.  cxvm).  »  Si  au- 
tem  falsum  tliligit.  verum  Dominum  odit,  ui  Judasi 
de  quibus  Salvalor  :  Nunc  aulem,  ail,  el  viderunt 
et  oderunt  el  me  el  Patrem  meum  (Joan.  xv) ; 
620  quippe  dicunl  juxla  Isaiae  vaiicinium  :  «  Per- 
cussimus  foedus  cum  mortr,  et  cum  inferno  pepi- 
gimus  pacium  (lsai.  xxvm).  »  Horrisonum  est  hoc, 
et  ipso  auditu  nimis  asperum  quempiam  olisse 
ci-m  inferno  pepigisse 
paclum,  et  hoc  omnino  est  impiorum  alque  de- 
speraloium.  Porro  unum  sustinere  et  alierum  con- 
leiiiticie  et  non  -olum  sjshnere  Deum,  conte- 
mneie  auiem  diabolum,  ettnm  electis  inlerdum  ac- 
cidil,  exempli  ^raiia,  ui  ip^i  jam  tlicto  David. 
Aliquatido  enim  ille  diabolum  susiinuil,  quein 
nunquam  dilexil.  Deum  aulem  contempsil,  lunc 
videlicnt  quando  tenlatus  e-l,  el  m  Uriam  pec- 
cavit.  «  Quare  ergo,  ini|uit  Dominus,  coiilempsisli 
verbum  Dotnini,  ul  faceres  malum  in  conspectu 
meo  ?  Quamobrem  non  recedet  gladius  dc  domo 
tua   usque    in   serapiiernum,   eo   quod    despexeris 


1413 


HUPEHTT  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1444 


me  (11  R*g.  ni),  »  elc.  Bonum  crgo  Dominum  ipse  \  reguutur  arbiuio  ?  Nonne  in  psalmo  cantatis  :  «  Sa- 


coulempsit,  malum  sustinens  domiuum  propler 
ernolumenium  pravae  deleclationis,  qui  el  peregri- 

nus  diciiur  ille,  eo  quud  lunge  sit  a  civiiaio  Dei. 
Qum.I  enim  dicium  illic  per  Nathan,  quia  dives 
parceiis  stimere  de  ovibus  et  de  bobus  suis,  ul  ex- 
biberet  ooovivium  peregrino  illi  qui  venerat  ad  se, 
lulii  ovem  viri  pauperis,  parabolica  locuiio  esl,  si- 
gnilican9  qualiter  iiialum  dominum  sustinerel,  bo- 
nuin  aulem  conlempserit.  Kursus  vero  idem  L).i- 
vid,  malum  Dominum  comtemnens  ui  in  omnibus 
sohlus  coniemnere  fuii,  pwler  illum  sermonem 
Uris-  Eibei,  boiuim  Dominum  suslinuit,  subaudilur 
corripientem,  eo  quod  numerasset  populum,  e'  di- 
x'V.  :  "  Conrclor  nimis,  se!  melius  esl  ul  incidam  in 
manus  Doinini;  mubae  enira  misericordiae  i-jus, 
quara  in  manus  hominis  (II  Reg.  xxiv).  » 

Q  lomam  ergo  uon  poteslis  duobus  dominis  islis 
servire,  ideo  dico  vobis,  ideo  suadeo  vobis  a  malo 
domino,  scilicet  a  mammona,  lam  longe  recedere, 
ut  ne  sallem  «  sollicili  siiis  animae  vesirae  quid  man- 
durctis,  neque  corpori  veslro  qui  induamini.  » 
Multos  enim  solliciludo  is'a  scandalizavil,  ul  ma- 
lum  dominum  sustinerenl,  et  bonumDMminum  con- 
temnerenl,  el  non  ad  hor.im  tantum,  sicul  scanda- 
lizavii  lenlalio  sancium  Dtvid,  sed  usque  in  liuem, 
sicul  Saulem  qui  ante  illum  fuil.  Ille  enim  nimium 
sollicilus  de  honure  saeculi,  et  de  vila  prssenti 
malum  dominuin  non  solum  vivens  invitus  su^ii- 
nuit  propti:r  contemplum  Domini,  verum  etiam  in 
fine  vitae  suae  volens  subiil,  consulendo  spirilum 
Pyihonis,  et  coraedendo  vilulum,  quem  Pytbonissa 
mulier  apposuii  (I  Reg.  xxvin).  Alius  plus,  alius 
minus  a  curis  hujus  saecnli,  a  solliciludinibus  hnjus 
vilae  scmdalizilur.  Est  qui  lem  licitum,  et  legecon- 
cessum,  htbere  facullates,  providere  quod  domui 
vel  rei  familiari  necessarium  est,  iniet  filios  ac 
nepotes,  iuler  servos  et  clienles  curare,  quod  do- 
minum  vel  pairem  decel,  sed  hasc  via  periculosa 
est,  ne  forte,  dum  qutsi  ex  necessitate  creperis,  ad 
hoc  pervenias,  ui  ex  amore  servias  mammonae,  id 
esi  d'viliis,  et  non  tu  solus  [lege  illis],  sed  illae  do- 
minentur  tibi,  et  dum  pulas  ire  foniier  contra  ic- 
lum  flumiuis,  vicius  cupiditalura  servus  ad  uiferiora 
devolvaris.  Forle  dlcis  :  Si  islud  perfeclionis  cou- 
siliura  secutus  fuero,  si  omnibus  quae  possideo  ven- 


lurabunlur  ligna  campi  et  cedri  Libani,  quas  plan- 
lavil;  Ulic  passeres  nidificabunl.  Ilerodii  domus 
dux  esl  eorura  (Psal.  cm).  »  Noli'e  limere.  Sed 
liominibus  et  verbis  iliis  de  vobis  pro[)helia  esl, 
quod  Pa'ri  vestro  cura  sil  de  vubis,  cum  paupe- 
res,  omnibus  reliciis,  nullam  habenies  sulliciiudi- 
iifin  quid  manducare  aul  quo  indui  debeatis, 
quasi  passeres  fuerilis  eflecli,  qui  non  serunl,  neque 
melunt,  ueque  congreganl  in  horrea,  el  Pater  veMcr 
coeleslis  pascii  eos.  Magister  enim  vesier  unus  est 
Chrislus,  el  hictanquam  hero  iius,avism.igna,el  Ibr- 
tis  ad  devincendum  etiam  aquilam,  reginam  aviutn, 
quamvis  iu  coelum  voiaveril,  niliiluiuinus  lanieu 
vobiseum  est  unmibus  diebus  usque  ad  consum- 
mationem    saeculi  (Mallh.  xxvm)    Dominus    bujus 

"  berodii  vita  est  aposiolica  qtiam  ipse  magisler 
vesler  Chiislus  exsiruxil.  Si  passetes  esse  cupiiis, 
si  relictis  omnibus,  hunc  Magisiium  sequi  vuliis, 
domus  ejus  praecedel  vubilum  veslrum,  clamans 
ad  lisrna  campi,  dicens  ad  cedros  Lil^ani,  prae- 
cipiens  potenlibus  el  divilibus  hujus  sapculi  :  Ex- 
pandile  ramos  veslros,  et  suscipiie  passerps  istus, 
elTundite  Ihesnuros  vesiros,  el  pascite  volunlarios 
pauperes  islos.  Nidificenl  apud  vos  passeres  isli, 
conslruite  coenobia,  fundaie  ecclesias,  ubi  habi- 
lenl  pauperes  lsti,  ui  vacel  illis  vespere  el  ir.ane 
(l  meridie  narrare,  el  annunliare  (Psal.  liv  ,  et 
exaudiel  Deus  vocera  eotum,  Um  pro  vobis  quara 
pro  serr.etipsis  clamanlium  alque  exoranlium.  Quid 
ergo  de  esca  veslra  solliciti  esiis,   et  praB  sollici- 

*-  tu.line  hujusce  rei  tuae  reliciis  omnibus  sequi  ti- 
inealis?  o  Nonne  vos  magis  pluri»  esiis  illis  ?  » 
subauditur  pas»enbus,  quorura  per  similiiu<iinem 
vos  invitavi  ad  sapienliam  fidei.  Homo  qulppo 
unus,  ad  imaginem  Dei  faclu«,  pluris  el  plus  valet 
apud  Deum.  multis  el  magnis  bubalis  aut  bobus, 
ne  dic.tm  passeribus  parvis. 

«  Quis  autain  vestrum  cogilans  potest  adjicere 
ad  staturam  suam  cubiium  unum?  »  F  rle  enira 
dicis  :  Passeres  parvi  sunl,  pnrvum  babent  cor- 
puscttlum,  et  idcirco  de  modico  pasci  possunl;  nos 
aulem  grandes  sumus  et  idcirco  pluribus  et  gran- 
dioribus  alimenlis  indigemus.  Dico  aulera  :  «  Quis 
veslrum  cogilans  potest  adjicere  ad  slaiuram  suara 
cubitum  unum  ?  »  Novi  enim  vos,   quia,  dura  eru- 


diiis,    et    in    pauperes    erogatis    (Matlh.    xrx),    te,  D  bescit  aller  allero  apparere  brevior,    extendil    se 


Chrisle,  secutus  fuero,  unde  esca  ?  unde  vestimen- 
tum?  Ad  haec  inquam  :  «  Nonne  anima  plus  est 
quara  esca  el  corpus  plus  est  quam  veslimentum  ?» 
Quid  m-ijora  praestitil,  utique  et  minora  praes'abit. 
«  Respicite  volalilia  cceli,  quoniam  non  seruni, 
neque  metunt,  neque  congregant  in  horrea,  el  Pa- 
ter  vester  ccele^tis  pascil  illa.  Nonne  vos  magis  es- 
tis  plurisillts?  »  Si  ergo  volatilia  absque  cura  et 
aerumnis,  Uei  aluniur  providentia,  quae  hodie  sunt, 
et  cras  non  erunl,  quorum  i.niina  morlalis  est,  cum 
esse  cessaverinl,  semper  non  eruni,  quanlo  ma- 
gis    homines,  quibus  aBleruilas  reproinitlilur,   Dei 


quisquis  ille  vel  illa  sil,  sed  quanlumcunque  ex- 
tendal,  non  polest  adjicere  ad  staluram  suam  cu- 
bilum  unum;  et  mullum  esl,  si  per  extensionem 
possil  adjicere  palmum  unum.  Cum  ergo  dicil^ 
«  quis  aulem  veslrum  poiest  cogitans  adjicere  ad 
staturam  suam  cubitum  unum,  >  el  lu  respondes, 
nemo,  si  quidem  nemo  polest  hoc  facere  cogiiins, 
facil  autem  annos  adjiciens,  et  proficiens  per  na- 
turam  de  infanlia  in  juventutem  perfeciam,  non  co- 
gitalione,  sed  posila  a  Deo  lege  naturae,  ilirum 
argueris,  quia  te  grandem  fecil,  el  crescentem 
ullra  quanlilatem  ve!  modulum  passcris,  ipse  et  e§- 


14« 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VI. 


14  56 


cam  libi  au;:ere  potest  ulira  quara   necessarium  sii.  A.  sequemur,  non  sollicili  quid  mandueernus,  aut  quo 


«  El  de  vestimento  quid  sollicili  estis?  Considerale 
lilia  agri,  quomodo  crescuni,  non  liborani,  neque 
nenl;  dico  autem  vobis  quouiam  nec  Salomon  in 
omni  gloria  sua  cooperlus  esl  sicul  uauin  ex  islis.  » 
Qui  passeribus  pmpter  volunlariam  paupertalein,  el 
caeleslem  couversalionem,  ipsi  liliis  c<sleri*que 
pulchris  Qoritius  similes  dicunlur  in  Scnpiuris 
proplercaiiiiatis  pulcbniudinem  cHerarumque  vir- 
lutuin  pulcbram  varielatera.  Hinc  l>aias  [Sapiens] 
luqnitur  :  «  Audite  ine,  divini  fructus,  et  qu.isi 
rosa  plantata  super  rivos  aquarum  fruclificale. 
Quasi  Libanus  odorem  suavitatis  bahele.  Florele 
D.iresquasi  lilium,  et  dale  odorem  (Eccli.  xxxix).  >> 
021  El  in  Canlic's  Chri>tusdicil :  «  Ego  flos  campi. 


lnduaniur:  nimirun.  i-.ti  magnoe  suni  fiiei,  quia 
tides  illorura  in  luiurum  sa^culura  lotam  se  exien- 
dil. 

Econtra,  minimae  sunl  fidii,  qui  seandalizmlur 
nisi  a  cundis  protegantur,  vel  defendantur  adver- 
sis,  cuiclisque  fruanlur  prosperis,  nec  puiant  qnod 
de  ipsis  Deo  cura  sii,  vel  quod  ulla  sit  providenlia 
Dei.  ■<  Et  dixerunt,  »  ait  Psalmisia,  «  Quomodo  >cit 
Deus,  et  si  est  scientia  in  Bxcelso  ?  Ecceipsi  pecca- 
toresel  abundanles  in  saeculo  obiiuuerunt  diviiias. 
Ergo  sine  causa  justiGcavi  c.r  meuin,  et  lavi  >nler 
inaocenles  manus  meas,  el  fui  flajjellalus  lota  die.et 
casiigalio  mea  in  maiulinis  (Psat.  lxxii).  »  Taies 
qui  jue  quoniaru  de  victu  vel  vesiiiu  ninaum    sunt 


ct  lilium  convallium.  Sicut  lilium  inter  spinas,  sic  g  sollicili,  et  murmur.int  nisi  foeriut  saiurati,  ir,  ipsa 


imica  mea  inler  filias  ICiinr.  n).  •  Et  mulia  in  bunc 
modum.  Congrue  ergo  dum  victus  aique  veslitus 
interdicit  solliciludinem,  ad  quorum  mitlil  suos 
electos  considerationem,  scilicel  passerum  alque  li- 
liorum.  quorura  in  amiquis  Scripturis  divina  auclo- 
ritas  ascripserat  similitudinem  :  «  ConMderale,  » 
inquit,  <  lilia  agri,  quomodo,  »  et  ca>tera  qua?  lla 
concludil :  «  Si  enim  feuum  agri,  quod  hodie  esl  et 
cras  in  clih  inu  n  miitilu.-,  Deus  sic  vesiit,  quanto 
vos  massis,  rainimae  li  iei  ?  »  [Satth.  viJPIane  mulio 
raagis,  et  subaudiendem  esl,  in  regno  Dei.  Nam  ut 
isio  saeculo  sic  vesiiri  velimus,  pro  slultitia  repula- 
lur,  «  quia  nec  Salomon,  »  inquit,  «  in  omni  gloria 
sua  cooperlus  esl  sicut  unum  ex  islis  (zfcid.  ).  »Quid 


professione  perfeclorura,  qui  relidis  omnibus  Cbri- 
slum  sequunlur,  recie  dicunt  r  miniraae  ftdei,  con- 
gruiique  his  illud  quod  quibusJam  ad  se  venieniibus 
ip-e  dixit  :  «  Amen  amen  oico  vobis,  quaeritis  me, 
non  quia  vidistis  signa,  sed  <|uia  manducastis  ex 
panibus  meis,  et  saluraii  eslis  (Joan.  vi).  »  Cerlos 
is»iiur  roagnae  M-tei,  cerios  minimse  fidei  lerminos 
iuvenisse  nos  arbiiramur  :  quia  videlicet  haee  dicil, 
et  senlit  siniile  quid  illi  diclo  be.iii  Job  :  «Etiam  si 
occiderit  nse,  in  ipso  sperabo(/i6  xm).  -  llaec  au- 
tem  lale  quid  ut  esl  boc  :  «  Timeo  et  non  possuin 
exire  de  .Egyplo,  ne  aquae  penuriam  paiiar  et  siiiim 
in  descrto  (Exod.  xvn).  »  Mngua  res  et  uiills  est, 
quarn  nobis  intimare  molilur,  el   idcirco  tion  semel 


porro  sibi   vult,   quod  tam  acriler    cdicil,  <<  qumto       dixisse  conlentus,  iterum  acterlio  repeMt  hocipsum 
:_. — -  — :—:. — ...  c-i,.;  <>  _    a  .. ■  <-«:-i  «.  i  -.-.-n  «-.:-.:■--.--.  "J  -i:-.. —  _  .  ..  tu-. t;*„    -..««     «-.i !:-.:<:  „ —    -i: » <-,.■■ 


magisvos.minimsetidei  ?  »  Auiquid  est  esse  minimae 
fidei?Non  enim  leviter  autnesiligenier  attendendum 
esl,  quod  el  hic  dicit,  «  vos  rainimee  tidei,  d  et  alibi 
collaudat  mngniiudinem  fidei,  ut  illic :  «  0  mulier, 
magna  est  fideslua.thi  tibi  sicui  peiisti  (Mutth.w).» 
Cerios  ergo  ti-rminos  nosse  cupiamus,  quos  cura 
attigerit  fides,  magna  sit :  cura  nondum  aliigerit, 
parva  vel  minima  sit.  Ne  lons-um  in  quaerendo  cir- 
cuitum  faciaraus,  promptura  adest  signaculum  sive 
indiciummasintelidei,  ubiad  Nabuchodonosor  regem 
dixerunt  beali  illi  ires  pueri.eadera  bora  mittendiin 
fornacem  igni»  ardentis  :  »  Ecce  enim  Deus,  quem 
colimus,  polest  eripere  nos  de  camino  ignis  arden- 
tis,  et  de  manibus  tuis,  rex,  liberare.  Quod  si  no- 
luerit,  notum  sit  libi,  rex,  quia  deos  tuos  non  coli- 


dice.ns:  «  Nolite  ergo  solliciii  esse  dicentes :  Quid 
manducabimus,  aut  quid  tiibemus,  aut  quo  operie- 
mur  ?  Ua-c  enim  omnia  sentes  inquirunt.  Scit  eoim 
Pater  vester  quia  his  omnibus  indigelis.  Quaerile 
ergo  primnm  resrnum  Dei  et  justitiam  ejus,  et  ha.c 
omnia  adjicientur  vi.bis.  Noiite  ergo  solliciii  esse  iu 
craslinum.  Craslinus  enim  dies  sollicitus  erit  si- 
bi  ipsi.  Sufficildiei  malitia  sua  (Matth.  vil.  »  Quia 
valde  uiile  est  et  necessarium  hoc  unum,  quod  esl 
sabbaiizare  vel  requiescere  in  sludio  sive  contem- 
plp.lione  Verbi  Dei,  quae  optima  pars  est,  quam,  ut 
ait  ipse  Duminus,  Maria  elegil  (Luc.  x),  idcirco,  ut 
jam  diclum  esi,  non  tanium  semel,scd  el  iterum  ac 
leriio  senlenliam  repeiivit  de  abjiciendo  gravi  onere 
sollicitudinis  quam  venter  indicii.et  occasio  pleris- 


mus,  ct  statuam   aureain  quara  erexisii,  non  adora-  "  que   miserae    servituiis,  ut   servieuies    Mammonae, 
raus  iDtm.iu).  »  In  hoc  quippe  agnoscitur  niagni'u-      Deo  servire  non  possiut. 


do  fiJei,  fortitudo  lidei,  fortiludo  fidelis  auimi,quod 
cum  dixissent,  «  potens  esl  Deuseriperenos,  »  addi- 
derunt :  «  Quod  si  noluerit,  noium  sit  tibi,  rex.quia 
non  coliraus,  non  adoramus  deos  tuos.  »  Secundum 
quorum  exemplum  quicunque  dicunt  :  Potens  est 
Deis,  quem  colimsu.  pascere  nos,  quoniam  et  pas- 
seres  pascit :  potens  Deus  vestiie  nos,  quoniam  et 
fenum,  quod  bodie  est  et  cras  in  clibanum  mittitur, 
sic  vrstit,  et  adhuc  adjiciunt:  quod  si  noluerit  pa- 
scere  vcl  vesiire  nos,  uihilominus  libi,  o  Mammon, 
neqtM.iudin  serviemus,  imo  reliclis  omnibus,  ipsura 


Ubi  secundo  dicit,  «  nolite  solliciti  esse,  »  duas 
raiiones  coniinuo  subjungit  :  «  Haec  enim  omnia 
genles  inquirunl,  —  scil  enim  Pater  vester  quia 
his  ommlius  iudigelis.  »  Altera  lerrore  compescil, 
allera  plena  est  consolalionis.Quid  esl  enim  dicere, 
«  b»c  omnia  genies  lnquirunt,»  nisi  ac  dicalur, 
«  eriiis  gentibus  similes,  quoium  deus  venter 
est  (Pfiilipp.  m),  »  si  sollicitudini  huic,quam  inler- 
dico,  posiponiiis  Deum?Cum  eniui  dicit,  «  baec 
omnia  geutes  irjquirunl,  »  pariier  subiuielligendum 
esl.et  praeter  hoc  saeculun.  nibil  ampslius  quaerunl. 


144" 


RUPRRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1448 


«  Promptuaria  eorum  plena  Bunt,»ail    Psalmsias  A  sive   audiendura    :   «  Iloc   facile  primum.  el  haec 


redundantia  ex  hoc  iu  illud  :  non  est  ruina  maee- 
riae,  neque  transilus  neque  clamor  in  plateis  eorurn, 
el  bcatum  dixeruul  populum  cui  hanc  sunl  (P.sn/. 
xliii).  »  Haecenimtanquam  beaiiiudinem  summam. 
quaerunt  HaecergO  senlentiain  veluli  jurgio  nos  per- 
cutii  :  et  demde,  quoniam  viclu  ei  vesliiu  indige- 
mus,  volens  nos  omnem  sollicituriinem  nosliam 
projieere  in  eum,  quoniam  ip^i  cura  esl  de  nobis, 
<c  scit  enira  Pater  vester  quia  his  omnibus  indige- 
tis.  »Scil,  inquam,  et  bene  scit.  Quid  enim  ille 
ne-cii?  Caiisam  quoque  ipse  scil  propler  quem 
evenii  iMu.l  qnod  omnibushis  indigetis.  In  paradiso 
erant  palres  nostri,  sola  innocentia  bene  vesiiti,  el 
non  in  ligebanl  pane,  quo  nunc  in    sudore   vulius 


omnia,  inquit,  adjicientur  vobis.  »  0  quanlos  stu- 
dium  hujusraodi  non  solum  usque  ad  suflicientiam 

hnrum,  scilicet  viclus  el  vestilus,  verum  eliain  usque 
ad  amplissimos  honores  cito  provexit!  «Supersalu- 
lem  et  omuetn  pulchriiudiuem,  »aitquidam,  «dilexit 
sapieuiiam,  el  proposui  pro  luce  habere  illam.  Ve- 
nerunl  aulem  mibi  omnia  bona  pariter  cum  illa 
(Sa >>.  vii).»  —  «  Noliteergosolliciti  esse  in  craslinum. 
Craslinus  enim  dies  sollicitus  eril  sibi.  Suflicit  diei 
malitia  sua.  » 

Jam  semel  et  iterum  dixeral,  «  nolite  sollicili 
esse.  »  Quid  adhuc  tertio  repeiil.  nisi  quia  magnum 
esl  negotium  quod  intendii,  et  diffieile  vahieque  ope- 
rosum  est  evellere  de  profundo  cordis  nostri   hanc 


vesiri  vescimini.siifficienier  solis  impleli  pomis  pa-  g  radicem  amariiudinis,  radicem  cupiriitaiis  ?  Et  nota 


radisi.  Pra:varicali  sunl  oculis  coneupiscendo  et  ore 
comedendo  fruclum  ligni  vetiti  (Gen.  m),  ei  ex  tunc 
omnibus  his  indigetis,  viclu  ad  repellendam  famem. 
veslitu  ad  abigendum  frigus  et  legendam  turpiiudi- 
nem.  Nunqmd  vero  solummodo  scit  quia  indigeiis, 
et  non  eliam  vult,  cum  sil  Paier  vesler,  ea  provi- 
dere  quibus  indigelis  ?  Nuuquid  volunias  deest  illi, 
nisi  vos  murmuraveritis,  et  murmurando  compule 
riiis,  ul  velil?  Haec  enim  paterna  ejus  providenlia 
leslimonium  babei  ex  aliis  mullis  Scripiururam  lo- 
cis,  quod  circa  justos,  et  perfeciap  liilei  viros  semper 
adsil,  Ot  nunquam  eos  derelinqual,  el  ibi  magis  ula- 
lur  virlute  sua,  viriule  inusiiala,  ubi  humana  sibi 
providere  nullatenus  potest  industria.  Exempli  gra- 
lia  :  Eliam  alibi  Dominus  per  angelum.alias  rapace8 


quam  lerribiliier  hac  lertiarepeiitionesollicitudinem 
inlerdicil.  Cum  enim  dixisset.  «  Noliie  ergo  sollicili 
esse  in  crastinum,  »  prolinus  ail  :  «  Crasiinus  euim 
dies  sollicilus  erit  sibi  ipsi.  »  Audiat  hoc  homo  illc 
dives,  vel  quicunque  similisejus,  cui,  cum  frucius 
uberesager  suus  atiulissel,  cogilabat  inlra  se  riicens  : 
«  Quid  laciam  quod  non  babeo  quo  congregem  fru- 
cius  meos  ?el  dixit  :  Hoc  f.iciam,  deslruam  horrea 
mea,  et  majora  fnciam,  ei  illuc  congregabo  omnia 
quae  nata  sunt  mihi  el  bona  mea,  el  dicam  animai 
meae  :  Anima,  habes  mulla  bona,  repnsita  in  annos 
plurimos,  requiesce,  comede,  bibe,  epulare  (Luc. 
xn).  »  Multum  ille  de  crasiino  solliciius  eral,  qui 
sollicituriineui  suani  tam  ueleclabiliter  in  annos  plu- 
rimos  exlendebat.  Al  vero  craslinus  dies,  non   fuiu- 


quoque  corvi,  alibi   vidua  de  parva  lannae    bydria  G  rum  ,hjco  tempus  breve  aul  longum,  pro  quo  solet 


pavil  (III  Reg.  xvii,  xix),  Elisasus  paucos  habens 
panes  :  «  D»,  inquit  ari  puerum,  populo  ul  comedat, 
et  comedi-runl,  el  superluii  juxla  Verbum  Domini 
(IV  Reg.  iv).  »  —  «  Quaerite  er>;o,  ail,  primum  re- 
gnum  Dei  et  juslitiam  ejus.el  hssc  omnia  ailjicientur 
vobis.  ■>  Quidest  regnum  Uei,  nisi  verbum  Dei?Nam 
per  quod  facta  sunl  omnia  (Joan.  i),  per  ipsum 
Verbum  reguniur  omnia,  el  in  hoc  servire,  utique 
regnare  esl.Quoiies  ergo  629  ad  auriienrium,  sive 
traelandum  verbum  Dei  roiivenimus,  quolies  lectio- 
nes  sanctas  bgimus,  aut  libeuler  au.iimus,  el  eas 
opere  adimplere  studemus,  lolies  quaerimus  regnum 
Dei  e.l  ju^tiiiam  ejus.  Et  hic  quiriem  dum  vivimus, 
quaenmus  et  quaerere  possumus,  inveuire  aulern  ad 
pleuum,  nisi  posl  banc  vilain  nou  valemus.  Thesau- 
rusesl  h"C  Dei  regnum  in  agro  abscondiius  (.Vu///i. 
xnij,  thusnurus  in  agro  liiterae  lef,'alis  aique  pro|ihe- 
licae,  litleras  magna  ex  parle  parabnlieae,  sive  aeni- 
gmalicae,  diligeuler  clausus  alque  signatus.  Hunc 
thesauium  invenireesl,  Scripturas  sacras  intelli.-ere 
el  pr;B  gaudio  Ihesauri  oinuia  vendere  et  einere 
ta^rum,  hoc  esl,  praj  deleclaiione  coeleslium  bono- 
rum,  vel  regni  coelorum,  quale  in  sanclis  Scripiuris 
promitlitur,  omnem  sollicituriinem  abjicere  secun- 
dum  hoc  proesens  evangelicum  consilium,  solumque 
earumriem  amplecti  sludium  Scriplurarum,  ut  sem- 
per  homo  sit  cxpeditus  ad  Verbum  Dei  traclandura, 


dici  cras,  ui  illic  :  «  Et  respondebit  mihi  crasjusti- 
tia  mea  (Uen.  xxx),  »  sed  crastiuus  riiis,  ui  vulgo 
dici  solel  dies,  qui  nociem  prnximam  subsequilur 
secundum  occasum  ei  orlum  solis,  qui  quolidiai.us 
esl,  solliciius  erit  sibi  ipsi.  Nam  seqi  ilur  :  «  Dixit 
auiem  illi  Deus  :  Slule,  hac  nodeaniniam  luam  re- 
petenl  a  te;  quae  auteni  parasti,  cujus  erunt  ?  » (Luc. 
xii.)  Puta  quod  dixerit  :  Slulte,  quid  solliciius  est 
non  dico  in  annos  plurimos,  sed  ln  iliem  crastinum  ? 
Crastinus  enim  dies  sollicitus  erit  sibi  ipsi.  Quod 
idem  videlur  esse,  ac  si  diealur  illi  :  CrasLinus  dies 
alia  solliciludine  plenus  erit,  non  libi,  sed  sibi  ipsi, 
nec  libi  concedel  slaius  diei  craslini,  diei  inali, 
quiriquam  habere  rationis,  ne  dicam  sollicitudinis, 
quia,  sicut  Ecclesiasies  dicii,  «  nec  ralio,  nec  scien- 
lia,  nec  sapieutia  erunt  apud  inferos,  quo  lu  prope- 
ras  (Eccle.  ix),  »  hac  nocle  aniuia  lua  absle  repe- 
tila.  Dira  occupalio,  quae  lotum  hominem  sic  invol- 
vil,  ut  nec  ralionis,  nec  scienliae,  nec  sapienlia?  so- 
latiuraquaererevel  admillere  possit.  Aliter  :Crasti- 
nus  dies,  id  est,  ille  qui  craslino  die  venii,  solliciius 
erit  vel  esse  polerii,  sive  in  eo,  ul  babens  Moysen  et 
prophelas  audiat  illos(L!(c.  xvi),  sive  in  eo  ul  ma- 
jora  sibi  facere  cogilel  horrea  sicul  lu  cogitasli. 
Quod  si  cogitaveril.dicelur  et  fiet  illi,  sicul  riicium 
est  et  factum  illi  qui  praecessit,  sive  libi,  sive  alii  : 
«  Siulte,  hac  nocle  rrpetent  animam  luam  absute  ; 


1419 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  YI. 


1450 


quac  autern  parasti,  cujus  erunl  ?  »  Nam  quotus- 
quisque  est  servorum  mammonae,  qui  non  etiam 
pridie  quam  animu  ejus  ab  ipso  repetatur,  et  sub 
ipso  fere  niortis  articulo  in  annos  plurimos  male 
perseverat  sollicitus. 

Cum  multa  his  similia  de  die  crastino  possint 
dici.et  a  prioribus  nostris  dicta  sint,sensusanago- 
gicus  magisplacetet  expedilius  procedit.Nam  juxta 
anagogen  dies  craslinus,  dies  maluset  maledictus 
est,  diei  praeenti  opposilus,  diei  quem  benedixit 
Dominus,de  quo  in  Uavid  loquiturSpiritus  sanctus  : 
i!  Hodie  si  vocem  ejus  audierilis  (Psal.  iciv)  ;  »  cu- 
jus  meminit  Apostolus  his  verbis  :  «  Quapropter, 
sicul  dicit  Spiritus  sanctus.  hodie  si  vocem  ejus  au- 
dieritis  nolite  obdurare    corda    ?estra.  Videte,  fra- 


A  iHum  diem  crastinum,  est  servire  mammonae,  ser- 
vire  cupiditatibus,  diligere  mundum  et  ea  quse  in 
mundo  sunt.Quod  idcirco  recte  probibetur,  quia  si- 
cutprofecto  nemo  polest  utrumque  praesentem  et 
crastinum  diemsimul  videre.ita  nemo  potest  mun- 
dum  simul  et  Deum  diligere,  Deo  servire  simul  et 
mammonae.  Quam  ob  causam?  «  Crastinus  enim, 
inquit,diessolIicituseritsibiipsi.»Quidest,crastinus 
693  dies  sollicitus  erit  sibi  ipsi?Nimirum  diabolus 
mammon.  sive  princeps  hujus  mundi,  nihil  Deo  de 
suasollicitudine  communicabit,nihil  cum  Deo  com- 
mune  habebit.  Et  quidem  si  ita  dixisset,  sollicitus 
esl  sibi  ipsi,  id  est  esse  videretur,  sed  futuro  tem- 
pore  dictum,  sollicitus  erit,  hoc  plus  habet,  quia 
sempiternilatem  innuit  divisionis  siveseparalionis, 


tres,  ne  sit  in  aliquo  vestrum  cor  malum  increduli-  p  quia,sicut  nunc  est,ita  semperet  in  aeternum  a  Deo 

divisus  et  separatus  erit,  et  absque  ullo  flne  seor- 
sum  quaeret,  quae  sua  sunt,  non  quae  sunt  Dei  [Phi- 
li/ip.  n),  nec  ulla  unquam  respectione  Deo  cupiet 
rursus  confcederari.  Unde  hoc  illi  ?  Unde  tanta  sepa- 
rationis  perseverantia  ?  Ait  :  «  Sufflcit  diei  malitia 
sua.  »  Quomodo  vel  in  quo  sufflcit  huic  tali  diei  ma- 
litia  sua  ?  Videlicet  in  eo,  ut  dicat :  «  Nullius  egeo, 
Deus  ego  sum.et  in  cathedra  Dei  sedi,  et  ero  similis 
Altissimo  (Eiech.  xxvm  ;  Isa.  xiv),  »  et  caetera  his 
similia.lgilur«sufficit,ait,diei  malitia  sua,  »  id  est, 
hoc  superbiae  videtur  quod  sibi  sufficiat.Humilitaa 
autem  dicit :  «  Non  quod  sufficientes  simus  cogitare 
aliquid  a  nobis  quasi  ex  nobis,  sed  sufficientia  no- 
stra  ex  Dei.  est  (II  Cor.  m).  »  Et  alibi  :  «  Satiabor 
cum  apparuerit  gloria  tua  (Psal.  xvi).  » 

Cap.  VII.  —  «Nolitejudicare,  ut  non  judicemini. 
In  quo  enim  judicio  judicaveritis,  judicabimini,  et 
in  qua  mensura  mensi  fueritis.remetielur  vobis.  » 
Non  mandatum  novumest  hoc,sed  mandatum  vetus 
quod  ab  initio  audivimus.  Nam  per  Mosen  dixerat 
hoc  idem  Dominus  :  «  Ne  oderis  iratrem  luum  in 
corde  tuo,sed  publice  argue  eum,  ne  habeas  super 
illo  peccatum  (Levit.  xn). »  Denique  quod  de  judi- 
cii  odio  Domiuus  hic  dixerit  :  «  Nolite  judicare,  ut 
non  judicemini,  »  et  caetera  quae  jam  dicta  sunt 
protinus  manifeslat,  cuin  dicit  per  similitudinem 
hujusmodi :  «  Quid  autem  vides  festucam  in  oculo 
fratris  tui.et  trabem  quae  in  oculo  tuo  est  non  vides. 
Aut  quomodo  dicis  fratri  tuo:Sine,ejiciamfestucaai 
deoculotuo,  et  ecce  trabs  est  in  oculotuo?  Hypo. 


tatis,diseedendoaDeo  vivo,sedadhortamini  vosmet 
ipsos  per  singulos  dies,  donec  bodie  cognominalur, 
dura  dicitur  :  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis 
(Hebr.  m).  »  Ac  deinceps  :  «  Et  quidem  ab  operi- 
bus  ab  institutione  mundi  factis,  dixit  quodam 
loco  de  die  septimo  sic  :  Et  requievit  Deus  die  sep- 
timo  ab  omnibus  operibus  suis  ;  »  et  in  isto  rur- 
sum  :  «  Si  introibunt  in  requiem  meam.  Quoniam 
ergo  hi,  quibus  prioribus  annuntiatum  est,  non 
introibunt  propter  incredulitatem,  iterum  deter- 
minat  diem  quemdam,  hodie  dicendo  in  David 
(Hebr.  iv),  »  et  caetera. 

Huichodierno  diei.quem  benedixit,  et  in  quo  re- 
quiescil  Ueus,contrarius  est  dies  ille  crastinus,  sci- 
licet  diabolus  sive  mammon,  contra  quem  dixerat 
su[  ra  :  «  Nemo  potest  duobus  dominisservire,non 
poteslis  Deo  servire  et  mammonfe  {Matlh.  vi).  d 
Nam  quem  alium  diem  pulas  esse  diem  illum,quem 
maledicit  sanctus  Job  ?«  Aperuit  enim  os  suum  Job, 
el  maledixit  diei  suo,  et  locutus  esl :  Pereat  dies  in 
qua  natus  sum.et  nox  in  qua  dictum  est :  Conceptus 
est  horao.Dies  ille  vertaturin  tenebras,  non  requi- 
rat  eum  Deus  desuper.et  non  sit  in  recordatione,  et 
non  illuslretur  lurnine(./ofj.  m),  »  et  caetera.  In  illo 
namque  die  nascitur  omnis  homo,quia  nascitur  in 
peccato,  vivit  in  peccato,  et  moritur  in  peccato,  ni- 
si  visitetur  a  die  isto,  die  hodierno,  sancto  et  bene- 
dicto,et  ab  hoc  visitatus  sive  illustratus,  mutet  ori- 
ginem,  renovel  nativitatem,  ut  natus  in  Adam,  re- 
nascatur  in  Christo  ;  mortuus  peccato  vivatDeo.Di 


citurautemdiesillecraslinuseoquodinterveniente  D  crita,  ejice  primum  trabem  de  oculo  tuo,  ettuncvi 


iniquitatis  nocte,  ab  isto  die  hodierno  sit  omnino 
separatus.  Porro  non  vere  est.sed  dicitur  et  videri 
vult  ille  dies,nam  revera  nox  est.  Propterea  sanctus 
ille  nialedicens,  hoc  ulrumque  dicil :  «  Pereat  dies 
in  qua  natus  sum,  et  nox  in  qua  diclum  e=t :  Con- 
ceptus  est  homo.  »  Nunc  jam  dicendum,  quomodo 
sit  vel  non  sit  sollicitus  quis  in  illum  diem  crasti- 
num,quomodo  ille  dies  sibimetipsi  sit  sollicitus,et 
quomodo  sulticiat  ei  malitia  ejus.  Nam  haec  tria 
dixit  Dominus  ;  «  Nolite  ergo  solliciti  esse  in  crasti- 
num,  crastinus  enim  dies  sollicitus  erit  sibiipsi, 
bufficit  enim  diei  malitia  sua.  »  Sollicitum  esse  in 

P.viROL.  CLXVIU. 


debis  ejicere  festucam  de  oculo  fratris  tui.  »  Igitur 
quod  dicit.«  Nolitejudicare  utnon  judicemini,»  hoc 
dicere  est.nolite  injudicando  habereodium  incordi- 
bus  vestris.Nam  ut  omnino  non  judicemus,  sive  ar- 
guamus  vel  corripiamus.et  evangelica  simul  etlega- 
lis  repugnat  auctoritas  :  Legalis,  ut  eodem  capilulo 
protinus.cum  dixisset,  «  ne  oderis  fratrem  tuum  in 
corde  tuo,  »  subjunxit,  «  sed  publice  argue  eum,  » 
subauditur  hac  intentione,utveliseum  lucrari.quod 
non  estodii,  sed  dilectionis  ;  evangelica,  ut  iliic  : 
«  Sipeccaveritin  tefratertuus.vadeetcorripeeumin- 
ter te et  ipsum  solum.Siteaudieritlucratus  eris.fra- 

46 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


si  autem  te  non  audierit,adbibeadhuc  A.  dare  poteris.aut  istud  conveniet  tibi  tantam  haben- 


1451 

trem  tuum  , 

unum  tecum  vel  duos,  ut  in  ore  duorum.vel  trium 
testium  stet  omne  verbum. »  Quod  si  nec  eos  audie- 
rit,  dic  Ecclesiae  (Matlh.  xvm).  Simul  et  hoc  evan- 
gelica  supplevit  auctoritas.quod  in  legali  minus  ap- 
parebat.quia  videlicet  legalis  hoc  tantum  dixit,«  sed 
argue  publice  ;  »  evangelica  vero  perscripsit  quali 
ord-ne  debeas ad  hoc  pervenire.ut  arguas  publice.si- 
ve  dicasEcclesiae  peccatum  quod  nonestpublice  ad- 
mifsura,  sed  te  solo  seiente.  Cavendum  est  ergo  ju- 
diciumquod  exodii  radiceprocedit,etsi  non  amore 
justitioe,  atsaltem  metu  vicissitudinis  justae.quam 
protinus  subjungit  :  «  In  quo  enim  judicio  judica- 
veritis,  judicabimini.  »  Eienim  si  per  odium  non 
causs,  sed  per6onae  judicaveritis,  judicabimini  et 


1452 


ti  in  oculo  tuo  trabem  odii,ut  rnaledicens  et  lapides 
mittens,  terramquc  spargens  dicas  tale  quid  ut  e?t 
hoc  :  «  Egredere,vir  sanguinum  ct  vir  Belial,  reddi- 
dit  tibi  Dominus  universum  sanguinem.quem  effu- 
disti  (II  Reg.  xvi).»  Nempeetiam  si  mitiusloquaris, 
cum  tua  trabeinveteratiodii,  ut  dicas  tale  quid,ut 
est  hoc  :  «  Inorepationem  ergo  ne  reprobes  Domini, 
quia  ipse  vulneratet  medelur,  percutit  et  manus 
ejus  sanabunt  (lob.  v) ;  sive  illud  :  «  Non  ergo  te 
superet  ira.ut  aliquem  opprimas.nec  multitudo  lo- 
corum  [al.  donorum]  inclinet  te  (Job.  xxxvi).»  Dici" 
tur  tibi :  «  Hypocrita.ejice  primum  trabem  de  oculo 
tuo,  et  tunc  videbis  ejicere  festucam  de  oculo  fra- 
tris  tui.»  Denique,quia  sapiens  Abigail,  uxor  Nabal 


vos.  judicio  non  dilectionis,  scd  odii  Dei,  qui  odit  R  insipientis  et  slultltrabem  ejusmodmon  habmt  in 
' j.-...  ;..j:„„„( —    ;.v,o  „t   „  nmn».  nHisti.       miiln  cun.idcirco  nersncxit  ct  nerspicere  potuil  qua- 


omnem  odiose  judicantem,  imoet  «  omnes  odisti, 
inquit  Psalmista,  qui  operantur  iniquitatem  (Psal. 
v).»  Verumtamen  hsc  et  ceetera  fereomnia  maxime 
contra  Scribas  et  Pharisteos  hypocritas  dicunlur,  ut 
ab  illorum  similitudine  quam  longissime  recedant, 
qui  discipuli  veritatis  esse  volunt,  et  Christiano  no- 
mine  censentur.  Illi  namque  tunc  temporis  male 
judicabant,etiniqua  mensura  metiebaotur,  pecca- 
tores  et  publicanos  condemnantes.et  ipsum  Domi- 
num  reprehendentes  pro  eo  quod  illos  suscipiebat, 
seque  conjungebat  illis,et  dicebant :  «  Quiahic  pec- 
catores  recipit,  et  manducateum  illis  (Matth.  ix),  » 
et  hissimilia.  Profecto  ipsi  potius  erant  judieandi, 
quia  peccatum  illorum  tanto  majus  erat  peccatopu- 
blicanorum    et    meretricuin ,    quanto    magnitudo 
trabis  parvitate  festucce  major  est.  Proinde  cuilibet  C 
eorum  aptissime  dicil:  «  Quidautem  vides  festucam 
in  oculo  fratris  tui,  et  trabem   in  oculo  t.o  non  vi- 
des?»  lluic  simile  hoc  est :  Quid  ignorautiam  pu- 
blicani  detestaris,  ut  dicas,  verbi  giatia  :  «  Sed  tur- 
ba  htEC,qutE  non  novit  legem,  maledicti    sunt  (Joan. 
vn),  »  non  attendens  odium  quod  in   corde  habes, 
quia  vidisti  et  odisticlme  etPatrem  meum  1(Joan. 
xv).  Non  solum  me  vel  Patrem  meum.verumetiam 
qualemcunque  fratrem  odisse,  hoc    est  trabem  in 
oculo  habere.Quomodo  ergo  dicis  fralri  tuo  :  «  Sine, 
ejiciam  festucam  de  oculo  tuo,  et  ecce  Irabs  est  in 
oculo  tuo  ?  »  El  forte  quod  vides,  aut  viderc  te  pu- 
tas  in  oculo  fratris  tui,  non    festuca,    sed   festucac 
umbra  est,  lu  autem  male  vides,  etmale  discernis, 
quia  trabem  in  oculo  tuo  non  vides. 

Sed  esto,  ut  veraciter  fesluca  sit  in  oculo  cujus- 
cunque  fratris,  festuca  irse  repentinfe,  sive  concupi- 
scentiae  subito  irruentis,  sicut  fuit  in  oculo  David, 
quando  iratus  propter  maledicta  Nabal.semetipsum 
ulcisci  voluit  (I  Iieg.  xxv),  quando  uxorem  UricB 
Ethaji  lavantem  se  de  solario  prospiciens,  vidit  et 
concupivil  (Illleg.  xi).  Tu  cum  sis  quasi  Semei, 
quomododeejusmodifestucisjudicarevelconsilium 


oculo  suo,idcirco  perspexit  et  perspicere  potuit  qua- 
liter  ejiceret  festucam  de  oculo  David  repente  irati, 
quod  et  fecit  ratione  hujuscemodi :  «  In  me  sit,  ait, 
domine  mi,  haec  iniquitas,»  etcaetera  usque  :  «  Cum 
ergo  fecerittibi  Dominus  domino  meo  omnia  quae 
locutus  esl  bonadete,nonerittibihocin  singultum 
et  in  scrupulum  cordis  domino  tr.eo,  quod  effuderis 
sanguinem  innoxium.autipse  te  ultus  fueris  (/  Reg. 
xxv).  »  Ille  uamque  purgato  statim  oculo.id  est  se- 
d.Uoirteimpetu,  dixitad  Abigail :  «  Benediclus  Do- 
minus  Deus  Israel,  qui  misit  te  hodie  in  occursum 
meum.et  benediotum  eloquium  tuum.et  benedicta 
in  qua3  prohibuisti  me  hodie  ne  irem  ad  sanguinem, 
et  ulciscerer  me  manu  mea  (Ibid.).  »  Unde  illa  se- 
cundum  nomen  suum  Abigail,  quod  interpretat.ur 
palris  7n«'ea:iu//flf!o,memorabiIeexemplumesse  de- 
bet  omni  animae  fideli,quatenus  studeat  paci,  et  rc- 
conciliet,  sive  mitiget  iratum  quemcunque  polest, 
ante  effectum  vel  opus  peccati,  quod  ira  suggerit, 
quod  studium  revera  est  Palris  altissimi,Item,pro- 
pheta  Nathan,  quia  trabem  illam  in  oculo  suo  non 
habuit,  idcirco  perspexit  et  perspicere  potuit   gra- 
literfestucampeccatiquodperconcupiscentiamcom- 
miserat  David  in  uxorem  624  Uriae  Elhaei.educerct 
de  oculoejus,  incipiendo  ila  quasi  de  alio  loquere- 
tur.et  ab  hoo  ilium  suaviter  perducendo,  ul  diceret 
illepcenitens  :  «  Peccavi  Domino  (//  Reg.  xn).  »  Por- 
ro  supra  dictus  Semei,  quia   magnam    habebat  in 
oculo  suo  trabem  odii.non  solum  non  eduxit  festu- 
cam,quasi  [lego  quae]  tunc  erat  in  oculo  David,  ve- 
D  rumetiam  zeli  justi  longtevum  sive  diulurnum  inje- 
cit  ignem,  ut  mox  dormiturus  cum  patribus    suis, 
diceret  ad  Salomonem  filium  suum  :  <-  Quia  descen- 
dit  mihi  in  occursum  cum  transirera  Jordanem.et 
juraviei  per  Dominum  dicens  :  Non  te  interficiam 
giadio,  tu  noli  eum  pati  esse  innoxium.  Vir  autem 
sapiens  es,  et  sciens   quje    faoias   ei,  deducesque 
r.anos  ejus  cum  sanguine  ad  infernum  {III  Beg.  n). » 


1453 


COMMENT.  IX  MATTH. 


LIB  VII. 


1454 


LIBER  SEPTIMUS 


Experimento  didici,  sed  hoc  ipsum  timensconfi-  A_ 
teor,  conlitens  timeo,  quia  didici  et  expertus  sum 
quidpiam,  licet  exiguum,  de  modo  quodam  lo- 
cutionis,  quo  dilectus  sanctis  et  dilecti3  loqui  solet 
animabus,sicut  audivimus  in  Canticis,  dum  quaeli- 
bet  illarum  dicit :  «  En  ipse  stat  post  parietem  no- 
strum  respiciens  per  fenestras,et  dilectus  meus  lo- 
quitur  mihi  :  Surge,  propera,  amica  mea,  columba 
mea,  formosa  mea,et  veni(Cni!<.  u).  »Item  hoc  ip- 
sum  repetens,  «Surge,  amica  mea,  speciosa  mea,  » 
ita  subjungit  :  «  Ostende  mihi  faciem  tuam,  sonet 
vox  tua  in  auribus  meis.  Vox  enim  tua  dulcis  et 
facies  tua  decora  (ibid).»  Et  quae  me  necessitas  cogit 
istud  confiteri,  qui  tale  quid  experimento  didice- 
rim?  Existimononnulla,quiapeccat  aliquis,dum  pe- 
ne  scandulizaturin  me,hoc  ipsumquiscribo.quiScri- 
pturarum  mysteria  pertracto,  praesumptioni  repu- 
tans,  et  vanae  gloria?,  et  subsannando  quaeritans, 
quid  opus  sit  ut  scribam  islis,  cum  suncti  Patres 
tam  mulii  anle  nos  tam  multa  tamque  sufficientia 
scripserunl.Quid  igitur  ?Scribam  neetiam  illud  ex- 
pcrimentum  dilecti,  quomodo  dicat,  «  surge,  pro- 
pera,  »  quomodo  dicat,  «  sonet  in  auribus  meis  vox 
tua  ?  Vere  non  ausim,  sed  hoc  libi,  o  amice,  qui  et 
ipse  me  ad  scribendum  saepe  hortaris,  in  aurem  di- 
cere  non  veritus  sum,  nec  verebor,  si  iterum  audi- 
re  volueris.  Caeteris  dico  et  hoc  dixisse  satis  sit, 
quia  revera  etiara  si  tacere  sive  a  scribendi  studio 
cessare  voluero,non  valeo,  et  hoc  non  concedi  mihi 
scio  et  bene  sentio,ethoc  gaudeo.  Veracem  esse  di- 
dici.sivirtutem  discretionishabuisset.amicumbeati 
Job,  ubi  dixit  :  «  Sed  conceptum  sermonem  tenere  C 
quis  possit  (Job.iv),el  qnidem  conceptum  sermonem 
superfluum  sive  malum  non  posset  tenere,  vitiosum 
est  etstullum  juxta  illud  Sapientis:  «  Sagitta  infixa 
in  femore  carnis,  sic  verbum  in  corde  stulti  (Eccl. 
xix),  sed  econtra  conceptum  sermonem  bonum  et 
necessarium  non  posse  tenere,gloriosum,quemad- 
modumHieremias  tenere  non  valens,cum  dixisset : 
«  Et  factus  est  mihi  sermo  Domini  in  opprobium 
et  in  derisum  tota  die,et  dixi :  Non  recordabor  ejus, 
neque  loquur,  in  nomine  ipsius  (Jer.xx),»  ita  sub- 
junxit  :  «  Et  factus  est  ia  corde  meo  quasi  ignis 
exaestuans,  claususque  in  ossibus  meis,  et  defeci 
ferre  non  sustinens(;6irf.).»Verumtamen  quomodo- 
cunque  volunt  praesentes  de  nobis  judicent,  futuri 
clementius  judicabunt .«  Dum  enim  vivimus,  ait  vir  rj 
illustris  Hieronymus,et  vase  fragili  continemur,  vi- 
dentur  amiccrum  prodesse  studia.et  nocere  aemulo- 
rum  opprobria,Postquam  autem  reversa  fuerit  terra 
in  terram  suam,  ettam  nos  qui  scribimus,quam  eos 
qui  de  nobis  judicant,  pallida  mors  subtraxerit,  et 
alia  venerit  generatio,  primisque  cadentibus  foliis 
virens  silva  succreverit,tunc  sine  nominum  digni- 


tate  sola  judicantur  ingenia.Nec  considerat  qui  lec- 
turus  est,cujus  vel  quale  sit  quod  lecturus  est,  sive 
ille  episcopus,sive  sit  laicus,imperator  et  Dominus, 
aut  serico,aut  in  vilissimoniilesetservus,aut  inpur- 
pura  panoo  jaceat,nonbonorum  diversitate,sedope- 
rum  merito  judicabitur.»Nunccceptaprosequamur. 
«  Nolite  sanctum  dare  canibus  neque  mittaris 
margarit.is  vestras  ante  porcos,ne  forte  conculcent 
eas  pedibus  suis,  el  conversi  elidant  vos. »  In  doc- 
trina  sua  servus  Domini,scienliam  habensScriptu- 
rarum,unde  et  dicitur  «  scriba  doctus  in  regno  cce- 
lorum  (UuUh.  xm),  »  magnam  habere  debet  tempe- 
rantiam,  maximeque  illi  congruit  attendere  locum, 
tempus  personam.  Nam  si  absque  consideratione 
horum  sermonem  effundal  inlemperans  doctor,  im- 
moderatus  praedicator^saepecontingit  illi  dare  sanc- 
tum  canibus,  et  mittere  margaritas  suas  ante  por" 
cos.Nonne  etiam  plerosque  illorum,qui  margaritas 
de  quibus  agilur,diligenter  pro  tempore  et  loco  ab- 
sconderunt  canes  et  porci,id  esthomines  immundi 
et  protervi,  injuriose  discusserunt  ac  perscrutati 
sunt,  et  concultatis  margaritis,  ipsos  diripuerunt? 
Multos  enim  occiderunt,quam  plures  persecuti  sunt, 
non  ut  ipsi  margaritas  haberent,  sed  ut  margaritas 
ipsae  nusquam  comparerent.Magnum  cautela?  hujus 
exemplum  primus  ipse,  qui  hasc  loquitur,  in  facto 
suo  praebuit,  quia  videlicet  Scripturam  suam  ita 
condidit,  ut  ab  omnibus  vel  a  quibusque  posset 
intelligi.  Non  ei  sufficere  visum  est,  quod  labium, 
quod  omnibus  unum  erat.et  sermones  quos  eosdem 
habebal  omnis  terra,  confundit  in  constructione 
Babylonics  turris  (fien.  vi),  atque  ita  removit  om- 
nes  gentes  a  lectione  Scripturarum,  quas  erat  tra- 
diturus  uni  scilicet  HebraeaB  genti.  Nam  et  in  illa 
Dei  gente  unica,  qua3  legem  accipiebat,  qui  crede- 
bantur  eloquia  Dei,  non  defuerunt  nec  defuturi 
erant  porci  vel  canes  hujusmodi,  margaritis  cce- 
lestium  sacramentorum  indigni,  et  quibus  omne 
sanclum  non  deberet  dari,  quod  fieret  625  vel 
factum  esset,  si  nudo  sermone  absque  figuris  et 
aenigmatibus  lex  et  prophetae  fuissent  elocuti. 
Proinde  igitur  talem  Scripturam  condidit,  quae 
non  facile  posset  intelligi  quo  tenderet,  vel  quale 
continerel  mysterium  regni  Dei :  et  sicut  ipsetunc 
fecit,  ila  docet  cum  dicit  :  «  Nolite  sanctum  dare 
canibus,  neque  miltatis  margaritas  vestras  ante 
porcos.  »  Quare  ?  «  Ne  forte  conculcent  eas  pedibus 
suis,  et  conversi  elidant  vos.  •  Duplex  causa  est, 
videlicet  ne  et  margaritis  fiat  injurir,et  nobis  vitae 
periculum  sive  mortis  occasio  nostra  indiscrelio 
fiat.  «  Petite  et  dabitur  vobis:  qussrite,  et  invenie- 
tis,pulsate,et  aperietur  vobis.  Omnis  enim  qui  pe- 
tit,accipil:  et  qui  quaerit,  invenit,  et  pulsanti  ape- 
rietur.  »  Nil  ergo  obest  aut  oberit  sanclo  gregi  hu- 


(  V. 


RUPERTl  ABRATIS  TUITIENSIS. 


1456 


milium,  quod  porcis  el  canibusmargaritas  abscon-  A  quid  a  nobisquasi  ex  nobis.sed  sufficientia  noslra 

ditae  sunt,etquod  propter  canes  omne  sanctum  in- 

tus  repositum  est.Nam  «  qui  habet  clavim.imo  qui, 

ipse  estclavis«  David,  qui  aperit  et  nemo  claudit, 

claudil  et  nemo  aperit.  (Apoc.  m),  »  semper  praesto 

est,  qui  et  sicut  novit  quibus  vel  qualibus  clauden- 

dum,  ita  et  optime  scit   qualibus    sit  aperiendum, 

qualibus  dandum.Petendo,  quaerendo  et  pulsando, 

semetipsos  manifestant  hi  qui  digni  sunt.Hic  forti- 

tudine  opus  est.  Qua  1'ortitudine  "?  Illa  nimirum  vel 

simili  illi,  qua  pater  fortium  Jacob  cum  angelo  lu- 

ctatus  est,etviclor  existens,  dicenti  sibi:  •  Dimitte 

me,  non  dimittam  te,   ait,    nisi    benedixeris  mihi 

(Gen.  xxxn).  »  Et  benedixit  ei  in  eodem  loco.  Qua- 

lis  ergo  fuit  illa  fortitudo?  Quid  senserat    ipse  qui 


ex  Deo  est  (//  Cor.  iii).  »  —  «  bi  ergo  vos,  inquit, 
cum  sitis  mali,  nostis  bona  data  dare  tiliis  vestris, 
quanto  magis  Pater  vester?  Et  qualis  Pater  ?  Uti- 
que  bonus,  et  solus  bonus  (Malth.  x),  cujus  com- 
paratione  vos  omnes  mali  estis,  et  nihil  boni,  nisi 
ex  accidentali  dono  ejus  habetis.Adam  pater  utique 
malus,quippe  qui  et  seet  omnemposteritatem  suum 
morti  addixit,  hic  tamen  filio  suo  petenti  panem  non 
daret  lapidem,  petenii  piscem  non  porrigeret  ser- 
pentem.  Herodes  quidem,  sub  quo  natus  est  hic 
ipse  Dominus.qui  baecloquitur.filiis  suis  plus  quam 
lapidem,scilicet  mortiferum  prsbuit  ensem.sed  hoc 
non  fecit  petentibus  panem  autpiscem,  imo,  ut  vi- 
debatur  sibi,Patri  machinantibus  mortem.«  Quanto 


dixit :«  Quouiamsi  contraDeumfortis  fuisti,quanto  g  magis,  inquit,  patervester  »  vobis  ad  intelligendam 


magis  contra  homines  praevalebis  ?  (ibid.)  »  Nimi 
rum  fortitudo  illa  gemitus  fuit  inenarrabilis.fletus 
fuit  spirituscontribulati,  et  rogatus  cordis  contriti 
et  humiliati,  quo  et  Moses  eumdem  Deum  dicen- 
tem  :  «  Dimitte  me  (Exod.  xxxn),»  tenere  potuit.De- 
nique  et  hoc  testatur  Osee.imo  ct  ipse  Deus  loquens 
in  Osee  ;  qui  cum  dixisset  de  illo  :  «  In  utero  sup- 
plantavit  Iratrem  suum,  et  in  fortitudine  sua  dire- 
ctus  est  cum  angelo,et  invaluit  ad  angelum,etcon- 
fortatus  est  (Ose.  xn),  »  addidit  dicens  :  «  Flevit  et 
rogavit  eum  (ibid.)  »  Igitur  humili  forlitudine.forti 
humilitate  hic  opus  est,  ubi  sanctum  absconditum 
et  in  littera  obfirmata  clausse  tenentur  margaritae 
sensuum  ccelestium.Et  sicut  ille  Jacob  luctatus  est 
cum  illo  angelo,  in  quo  sine  dubioDeuserat,qui  et 
victum  se  fatebalur,  ita  luctari  debet  verbi  Dei 
amator  cum  sermone  vel  scriptura  quaeesl  ex  Deo, 
necdimiltere  antequam  vincat  vinci  volentem,  sen- 
sumque  comprehendat  utilem  in  littera  latentem, 
Lucta  enim  pulcherrima  est,  tandiu  perseverare  pe- 
tendo.donec  inveniat  pulsando,donecsibiaperiatur. 
Quantuojsibiplaceathujusmodilucta,  quamveraciler 
vincicupiatipse.qui  reluctari  videtur,dumnoncitius 
aperit.nosanimadvertere  vult,  cum  protinus  dicit  : 
«  Quis  ex  vobis  homo,  quem  si  petierit  liliussuus 
panem,  nunquid  lapidem  dabit  illi  ?  aut  si  piscem 
petierit,  nunquid  serpentem  porriget  ei  ?  Si  ergo 
vos  cum  sitis  mali,  nostis  bona  data  dare  flliisve- 
6tris,  quanto  magis  Pater  vester  qui  in  coelis  est, 
dabit  bona  petentibus  se.  »  Argumentum  hoc  suam 


Scripluram,  quffi  vere  est  panis,petentibus  aperlio- 
nem  cordis,  nequaquam  econtrario  faciet,  ut  cor 
obtusum  et  lapideum  det  vobis?  Similiter  si  petie- 
ritis  piscem,id  est  si  legentes  volueritis  cognoscore 
Christum,  cujus  sacramenlum  quodammodo  ita  la- 
tet  in  Scriptura  legali  atque  prophetica,  sive  piscis 
in  aqua,nequaquam  porriget  vobis  serpentem.indu- 
cendn  vos  in  errorem  et  sensum  a  Chris!o,quem  in 
Scripturispioquaeriiis  desiderio,  longe  recedentem. 
Non  est  hoc  suum,ut,  petentibus  Spiritum  veritatis 
spiritum  deterroris.Apud  aliumevangelistam  adbuc 
scriptum  est :  «  Autsi  petieritisovum  nunquidporri- 
get  illi  scorpionem  ?  »  (Luc.  xi).  l)e  hoc  dicere  delec- 
tat,  quia  sancti  omnes  antiqui,  sicut  panem  Verbi 
Dei,et  siculpiscem.idest  Christum,petebant  et  quae- 
rebant,ita  et  ovum  a  Patre  misericordiarum  deside- 
ralissime  postulabant,  et  prophetica  oracula  sine 
dubio  dandum  esse  conlirmabant.  Quod  vel  quale 
ovum?lllud  nimirum,  cui  Spiritus  sanctus  obum- 
brare  dignaretur,  superveniens  in  illud  in  modum 
volucris.ovo  suo  supersedentis,  donec  pullus  in  eo 
formetur.Sic  enim  futurum  erat,  etsic  factum  est. 
Spiritus  sanclus,o  beata  Virgo  Maria.supervenit  in 
te,  et  virtus  Allissimi  olumbravit  tibi  (Luc.  i),  et 
ita  conoepisti  et  peperisti  Filium  volucrem,  id  est 
non  terrenum  sed  coelestem,  non  carnalem  sed 
spirilualem,  quamvis  veram  carnem  et  terrenum 
cerpus  habentem.  Hujusmodi  ovum  petebant  sine 
dubio  priores  filii,  maxime  qui  non  solum  fidem, 
verumetiam  propretiam  habebaul  tanti  sacramenti. 


habet  inlentionem,  nec  dubium    est  hanc  esse,  ut  "  Exempli  gratia,  «  Qui,  »  ut  supra  jam  dictuin  est, 

non  simus  iilii  dilfidentiae  propter  hoc,si  Pater  ve- 

ster  petentibus  dareet  pulsantibus  distulerit  aperi- 

re.  Non  vult  hoc  Pater.sed  istud  potius,  ut  ubi  ma- 

gis  clausum  est,  ibi  magis  te   exerceas,    spemque 

tuam  in    exercitio   robores    ex   ea   consideratione 

quia  Pater  est,  etcum  differt  dare  sive  aperire,  id- 

circo  differt  ut  experiaris  quia  nihil  habes  quod  non 

acceperis  et  non  in  teipso  glorieris,  tanquam  suf- 

ficiens  tibi  sis  (/  Cor.  iv)  quae  gloriatio  fuit  vel  est 

maligni,  sed  cogites  et  loquaris    secundum   exem- 

plum  Apostoli.qui  dixit :  «  Fiduciam  autem  tandem 

habemus.non  quod  sufficientes  sumus  cogitare  ali- 


«  luctabatur  cum  viro  usque  mane,Necdimittam  te, 
ait,nisi  benedixeris  mihi  (Gen.  xxxn),  »  sine  dubio 
benedictione  illa,  ut  de  stirpe  inea  fiat  illud  ovum, 
ut  obumbrante  sancto  Spiritu  femina  circumdet 
virum  (Jer.  xxxi).  Nos  quoque  dum  de  Scripluris 
diligenter  et  desideranter  quaerimus  teslimonium, 
ut  certo  sciamus  quod  ita  jarn  sit  factum,  profecto 
Patrem  petimus  ovum,  nec  Pater  nobis  porriget 
scorpionem,  ut  de  beata  Virgine  quidquam  suspice- 
mur  quod  sit  contra  veritatem,  quod  pertineat  ad 
ad  haereticam  pravitatem. 

>  Omnia  ergo  quaecunque  vultis   ut  faeiant  vobis 


1457 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VII. 


1453 


homines,  et  vos  facite  illis.  Hsc   est   enim    lex  et  A  *um  Testamentura.  Unde  sumenda   discretio  sive 


prophetae.  Intrate  per  angustam  portam,  quia  lata 
spatiosa  via  esl  quae  ducit  ad  perditionem.Et  multi 
sunt  qui  intrant  per  eam.  Quam  angusta  porta  et 
arcta  v>a  quoe  ducit  ad  vitam  !  Et  pauci  sunt  qui 
inveniunt  eam.  »  Ergo,  inquit,  quoniam  in  Patre 
vestro  promptum  est  bona  petentibus  dare,  petite 
rationabiliter,  quaerile  sapienter.pulsatn  prudenter. 
In  quo  ?  In  eo  videlicel  ut «  quoecunque  vultis  ut  fa- 
ciant  626  vobis  homines,  et  vos  faciatis  eis.  »  Si 
enim  vos  non  dederitis,  quojure  dabitur  vobis?  Si 
non  demiseritis.qua  reclitudine  dimittemini  ?  Facite 
ergo  ul  dixi.  «  Hoec  est  enim  lex  et  prophetos.»Hoec 
tota  est  summa  illorum  :«  Diliges  proximum  tuum 
sicut  teipsum  (Mullh.  xxu).»  Hinc  Apostolus  :  «  Qui 


discretionis  hujus  certitudo?  «  K  fructibus.inquit, 
eorum  cognoscetis  eos.  «  Fructus  erum  opera  sunt. 
Possunt  enim  cognosci  et  dijudicari  ex  verbis  suis. 
Hic,  ut  jam  dictum  est,  prudentia  opus  est,  quae 
arrnata  sit  verbo  Dei,et  oculata  oculis  scientia?  Scri- 
pturarum,  quales  laudantur  in  Canticis,  quod  sint 
sicutcolumbee  residentes  «  super  rivulos  aquarum 
juxta  fluenta  plenissima  (Cant.  v).»  Quidquid  dical 
quis,  conferendum  est  cum  Scripturis.quas  non  ab 
homine,  neque  per  hominem,  scd  a  Spiritu  sancto 
per  revelationem  Jesu  Christi  acceperunt,  ut  loque- 
rentur  et  scriberent  homines  sancti ;  et  «  licet  nos, 
ait  Apostolus.autangelusdeccelo  evangelizet  vobis 
praeter  id  quod  accepistis,  anathema   sit   et  iterum 


enim  diligit  proximum,  legem  implevit :  Nam  :  Non  r>  anathema  sit  [Gal.  i).«  Hocdictum.hoecsenlentia  si 


adulterabis  :  Non  occides  :  Non  furaberis  :  Non  lal 
sum  testimonium  dices  :  Non  concupisces  ;  et  si 
quodest  aliud  mandatum  in  hoc  verbo  instauratur  : 
Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsum.  Ptenitudo 
legis  est  dilectio  (Rom.  xin).  »  Quam  laboriosum 
hoc  est  carni,  et  sanguini  ?  Haec  enim  regula  : 
«  QuoJcunque  vullis,  ul  faciant  vobis  homines,  et 
vos  facite  illis;  sive,  «  Quod  tibi  non  visfieri,  aliis 
ne  feceris,  »  usque  ad  inirnicum  hominem  se  ex- 
tendit :  Nonne  tu  vis,ut  inimicus  tuus.si  te  inveue- 
ril,  parcat  tibi,  sicut  David  pepercit  Sauli  ?  Ergo  et 
usque  ad  inimicum  haec  regula  se  extendit,praeser- 
tim  quia  Sapientia  dicit,et  Apostolus  meminit :  «  Si 
esurierit  inimicus  tuus,ciba  illum  ;  si  sitierit,  da  ei 
aquam  bibere  (Proy.  xxi ;  Rom.  xn).  »  Et  Dominus  : 
«  lienefacite  his  qui  vos  oderunt  (Luc.  vi).  »  Quam 
laboriosum,  inquam,  hoc  est  I  Ait  ergo  :  «  Intrate 
per  angustam  portam.  »  Non  negat  esse  laborio- 
sum,  qui  haec  dicit,  «  Intrate  per  angustam,  »  etc. 
Sed  qualibus  angusta  est  haec  porta,  et  arcta  haec 
via?  Utique  superbis  et  timidis,  qui  multi  fuerunt 
et  sunt.  Tales  per  latam  et  spatiosam  viam  ierunt 
in  perditionem.  Nunquid  mitibus  et  humilibus  si- 
militer  hasc  porta  angusla  et  arcta  esl  haec  via  ? 
Non  utique,  sed  sicut  dicit  eis  :  «  Jugum  enim 
meum  suave  est,  et  onns  meum  leve  (Malth.  xi),  » 
ita  veraciter  dicat  eisdem,  porta  mea  vita  mea,  et 
si  incipientibus  pngusla  videtur  et  arcta,  postmo- 
dum  talis  invenitur,  ut  dicas    illud    quod    dicebat 


miiileromnium  illorum  est,  qui  neque  ab  homine, 
neque  per  hominem  acceperunt,  sed  per  Spiritum 
sandum,unde  et  scripturee  illorum  omnes  solse  ca- 
nonicae  dicuntur  et  sunt.  «  Si  quis,»  ait  Joannesin 
calce  suae  Apocalyseos,  et  alii  cuilibet  prophelarum 
et  aposlolorum  dixisse  congrueret,  «  si  quis,  ait, 
adjecerit  supra  hasc,  adjiciet  Deus  supra  illum  pla- 
gas  quae  scriplaa  sunt  in  libro  hoc,  et  si  quis  dimi- 
nuerit  de  verbis  prophetioe  hujus.auferet  Deus  par- 
tem  ejus  de  libro  vitae  (Apoc.  xxn).  »  Sed  jam  ipsa 
Domini  verba  sequamur.  «  A  fructibus,  inquit,  eo- 
rum  cognoscetis  eos.  Nunquid  colligunt  de  spinis 
uvas,  aut  de  tribulis  ficus?  Sic  omnis  arbor  bona 
fructus  bonos  facit.  Mala  autem  arbor  frnctus  ma- 
los  facit.  Nan  potest  arbor  bona  fructus  malos  fa- 
cere.  Omnis  arbor  quae  non  facit  fructum  bonum, 
excidetur,  et  in  ignem  mittetur.  Igitur  ex  fructibus 
eorum  cognoscetis  eos.  »  In  his  omnibus  sensum 
quidem  habemus  evidentem,  sed  principalem  quae- 
rimus  intentionem.Boni  anditoris  officium  est  ani- 
madvertere,  coelestis  orator  non  solum  quid  dicat, 
verumetiam  quid  maxime  intendat.  Est  itaque  bic 
sensus  vel  haec  intentio  in  istis  verbis  ejus.  Sicut 
discernere  scilislignum  unde  ficum  vel  uvam  colli- 
gitis,quodspina  vel  tribulusaut  mala  arbor  non  sil, 
ita  et  me.cujus  ex  ore  veritatem  simul  et  opus  ve- 
ritatis  accipietis.  Exempli  gratia,cum  dico  cuidam 
centurioni  :  t  Vade,  et  sicut  credidisti  fiat  tibi 
{Matth.  viu)  !  »  itemque  cuidam  alii  :  «  Vade,  quia 


Psalmista,  hujus  habe.ns  experimentum  :    «   Viam  n  filius  tuus  vivit  [Joan.  iv),  »  cum  dicam  cuidam  le- 

nianitafnrilm    (llnrnm     r>i,nii  ».».1         oiim       rlilatuafi       nr\n  r.r.r.c-r.    .    ..    Tr«l~      «..«J*. /r..-     -.i  _i    _»_,.         n  . 


mandatorum  tuorum  cucurri,    cum    dilatasti   cor 
meum  (Psal.  cxvm).  » 

«  Attendite  a  falsis  prophetis,qui  veniunt  ad  vos 
in  vestimentis  ovium,  intrinsecus  autem  sunt  lupi 
rapaces.  »  Hic  prudentia  opus  est,prudentia  spiri- 
tus,  qua.  una  est  ex  divisionibus  gratiarum  ;  est 
enim  discretio  spiriiuum  (/  Cor.  xn).  Neque  enim 
ab.que  gratia  isla  falsi  prophetae  cognosci  possunt, 
quia  duplices  sunt,  introrsum  turpes,  speciosi  pelle 
decora  ;  intrinsecus  lupi  rapaces,  exlrinsecus  quasi 
oves  simplices,omneni  humilitatem  et  mansuetudi- 
nsm  mentientes.  Tales  olim  venerunt  et  venluri 
erant  ad  snbvertendum,si  fieri  possit.pariler  et  No- 


proso  :  «  Volo,  mundare  (Luc.  v),»  et  statim  flt,  et 
multa  alia  multo  majora  his,me,  inquam,  per  haec 
discernite  a  falsis  prophetis,quianon  potest  utrum- 
que  esse,  ut  et  de  corde  meo  confingendo,  et  falsum 
loquendo  in  nomine  Domini,  arbor  mala  sim,  et 
fructus  faciam  tam  bonos,  ut  vos  ipsi  sentitis  quia 
multa  bona  opera  operor  in  medio  vestri.  Ecce  lo- 
quor  «  in  nomine  Domini  (Deul.  xvm),  »  scilicet 
profitcndoquod  Domintis  nomcn  meum  sit,vei  quod 
non  semper  me,  scd  in  me  sit  nomen  Domini,  leste 
Domino  Patre  meo,  Patre  Deo,cum  dicit  de  me  quo- 
dam  loco  sic :  «  Observa  eum,  et  audi  vocera  ejus, 
nec  contemnendum  putes,  quia  non  dimittet  cum 


1439 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1360 


peccaveris,  et   est   nomen    mcum   in   illo    (Exod.  A  sunt  majeslate  sueb  diviuiUlis,  ut  illic  :  «   Et  sicut 

mandatum  dedit  mihi  Pater,  sic  faoio,  quia  Pater 
major  me  est  (Joan.  xiv).  »  Uui  autem  determinat, 
Palcr  meus,  vel  Patris  moi,  non  sineindicio  lcqui- 
turdivinffi  majesUtis,quemadmodum  hic,«  sed  qui 
facit  voluntatem  Patris  mei.quiin  coelis  est,  »  sub- 
auditur,cum  eo  qiiod  dk-it  mihi,«  Domine.Domine, 
ipse  intrabit  in  regnum  coelorum,  »  addens  adhuc  : 
«  Multi  dicent  mihi  in  illa  die  :  Domine,  Domine, 
nonne  in  nomine  tuo  prophetavimus  ?  »  et  castera  ut 
supra. «  Quamobrem  confitebor  illis.quia  nunquam 
novi  vos  :  Discedite  a  me,  qui  operamini  iniquita- 
tem?»Nimorum,  quia  quod  propheturunt,  sibimet 
propheiarunt,  id  est,  non  prophetando  Dei,  sed 
suam  gloriam  suumque  temporale  commodum  qua> 
t>  sieruut,sicutBalaam,qui  cum  bona  et  vera  prophe- 
tasset,  malum  dedit  conailium  ;  nam  ad  suggestio- 
nem  ejus  mulieresMadiandeceperuntfilios  Israel  in 
Beclphegor(A'um.  sxiv).  Similiter  multi,  in  nomine 
ejusdnemoniaejicienteSjSivedehominibusexorcizan- 
doetbaptizando.sivedearisettemplisdedicandoilla 
Deo  vero,in  quibus  habitabatetcolebaturdsmonum 
multituiio,  et  multas  virtutes  homini  facientes,qu« 
videbantur  quidem,sed  non  erantvere  virtute3,imo 
virtutum  simulationes,  mercedem  alinm  quam  Do- 
mini  quassierunt.et  mercedem  suam  recepernnt.il- 
circo  «  confitebor  illis,  Quia  non  novi  vos. »  Conli- 
tebor,  inquam,  id  est,  dicam  id  quod  prius  celavi, 
permittens  illos  sibi  justos  viderijuxta  illud  :  «Ta- 
cui,  semper  silui,  patiens  fui,  quasi  parturiens  lo- 
quar  (Isa.  liii). 

u  Omnis  ergo  qui  audit  verba  mea  haec  et  facit  ea, 
assimilatur  viro  qui  sedificavit  domum  suam  supra 
pelram.Et  descendit  pluvia,  et  venerunt  flumina,  et 
flaverunt  venti,etirruerunt  in  domum  illam.et  non 
cecidit,  fundata  enim  erat  supra  petram.  Et  omnis 
qui  audit  verba  mea  haec,  et  non  facit  ea,  similis 
est  viro  stulto,  qui  aedificavit  domum  suam  super 
arenam.  Et  descendit  pluvia,  et  venerunt  flumina  et 
flaverunl  venti,  etirruerunt in  domumillam,  ct  ce- 
cidit  et  fuit  ruina  ejus  magna.  »  Formidabilis  con- 
fessio,  quae  in  illa  die  sic  revelabit  vel  conscientias 
fundamenta  pseudoprophetarumetomnium  quiope- 
ranlur  iniquitatem,  quemadmodum  tempestas  plu- 
viarum  et  inundatio  fluminum  et  flatus  venlorum 
irruentiura  revelant  fundamenta  domus,  qure  non 


xxiii).  »  Sic,  inquam,  loquor  «  in  nomine  Domini,» 
ut  prolitear  quod  Dominus  nomen  meum  sit,  et 
quod  do  prophetis  ego  propheta  magnus  domi- 
nando  prajdicaturus  sim.  Dico  enim  : 

«  Non  omnis  qui  dicit  mihi.Domine,  Domine,  in- 
trabit  in  regnum  coelorum,sedqui  facit  voluntalem 
Patris  mei  qui  in  coelis  est.ipse  intrabit  in  regnum 
ccelorum.  Multi  enim  dicent  mihi  in  illa  die,  Do- 
mine,Domine,nonne  in  nomine  tuo  prophetavimus, 
et  in  nomine  tuo  daemonia  ejecimus,  et  in  nomine 
tuo  virtutes  mulUs  fecimus  ?  Et  tunc  confitebor  illis 
quia  nunquam  novi  vos.  Discedite  a  me  qui  ope- 
ramini  iniquitatem.  »  Ergo  et  Dominus  et  invocan- 
tium  me  Dominum,  judex  ego  sum,  adeo   lutus  et 
domlnationis  meae  compos  ipse,  ut   cavendurn   sit 
his  qui  invocant  me  Dominum,  ne  indigni  judicen- 
tur  a  me,  quem  invocant,  ipsa  hujus  nominis  mei 
invocatione.  Mira  assenlationis  repulsio,  qua  pluri- 
mutn  delectari  solent,  maxime  in  initiis  suis  «  re- 
ges  gentium.et  qui  dominantur  eorum(/iMn.xvm).» 
Nam  quotus  quisque  tuncerat,  quijamsciret  dicere 
illi.  «  Domine,  Domine,  »  nisi   forte  qui  curatione 
indigebant  et  virtutem  ejus  sentire  incipiebant.  At 
ipse  de  talibus  non  curans,  quoniam  in  hoc  natus 
erat,  el  ad  hoc  venerat  in  mundum,  ut  testimcnium 
perhiberet  veritati  (ibid.),  id  cst  sibimetipsi :  «  Ego 
enim  sum,ait,qui  lestimonium  perhibeo  demeipso, 
et  testimonium  perhibet  de  me,  qui  misit  mc,  Pa- 
ter(/oan.  vin),  »ita  loquebatur,  ut  eratdignum  se, 
scilicet  jam  cum    potestate    magna  et   majestate. 
Unde  postmodum  evangelista:  «  Admirabantur,  in- 
quit,turbae  super  doctrina  ejus.  Erat  enim  docens 
eos,sieutpotesUtemhabens,tion  sicutScribaeeorum 
et  Pharisaai  (Matth.  vn)  :  »  Non,inquam,sicut  Scriba: 
et  Pharissi.quia  videlicet  non  eumdelectabatassen- 
Utioveladulatioha3c,utvocareturabhominibusRab- 
bi.Illietsimileseurumquicunquealii,  quamvelqua- 
lem  627  in  docendo  habent  potestatem  ?  popularis 
aurte  servi,  gloriosae  cupiditatis,  qui  totum  curant 
de  opinione  sermoni  sui,  de    profectu   audientium 
nihil.  Vere  impotes,  vere  nullam  potestatem  haben- 
tes,  quos  si  laus  vento^a   perflaverit,  tristes  exte- 
nuantur.Iste,  qui  lucrum  solum  quaerit  animarum, 
et  clarilalem  ab  hominibus  non  accipit,magister  et 
exemplum  omnium.qui  non  suam,  sed  Dei  gloriam 


quaerunt  (Joan.  v),  facit  prior  ipsequod  doceal,  as-  D  supra  pctram.sed  super  dissolulam  et  fluxam  fun- 


sentationem  tam  praesentium  quam  futurorum  re- 
pellens,  et  dicens  :  «  Non  omnis  qui  dicit  mihi,Do- 
mine,  Domine,  intrabit  in  regnum  coelorum,sed  qui 
facit  voluntatem  Patris  mei,  qui  in  ccelis  est,  ipse 
intrabit  in  regnum  coelerum.  »  Pater  ejus  una  est 
persona,quae  in  Psalmo  dicit  de  isto  Filio  suo.Verbo 
suo  :  «  Eructavil  cor  meum  verbum  bonum  (Psal. 
xl.iv)  :  »  nobis  autem  adoptionisfiliis  Paterestunus 
Deus  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus.Unde  ani- 
madvertendum  quia  fere  ubicunque  absque  deter- 
minatione  possessivi  hujus  pronominis  meus,  vel 
mei,  dicit  Pater  ve!  Patris,  ea  quas  loquitur.minora 


data  est  arenam.Cadent  enim  et  ruent  ruina  magna 
in  turbine  vocis  hujus  :  «  Discedite  ame.malcdicti, 
in  ignem  aeternum,  qui  paratus  est  diabolo  et  ange- 
lis  ejus  (Matth.  xxv),  »  non  quia  audistis  verba  mea, 
sed  quia  nonfecistis  ea.  Domus  autem  illorum  qui 
audiendo  et  faciendo  posuerunt  fundamenta  supra 
petram,  firmiter  stabit,neque  enim  hi,  qui  adextris 
erunt  cadent  eundo  cum  siniatris  in  si:pplicium,imo 
ascendent  in  vitam  aeternam  ad  percipiendum  re- 
gnum  sempiternum.aborigine  mundi  sibi  paratum. 
«  Et  factum  est  cum  consummasset  verba  ha'c  Je- 
sus,  admirabantur  turbae.  super  doctrinaejus.  Erat 


{461 


COMMENT.  IN  MATTH. 


LIB.  Vli. 


1462 


enira  docens  eos  sicut  poleslatem  habens,  non  sicut  A  negotio  suflicientia  sunt.  Iste  ergo  gloriosus  Filius 


Scribae  eorum  et  Pharisaei.  »  Qualem,  quam  vehe- 
mentem  dicit  rationem  admirationis  illius,«  qua  ad- 
mirabantur  lurbaj  super  doctrina  ejus.  Erat  enim, 
inquit.docens  eos  sicut  potestatem  habens,  non  sic- 
ut  Scribas  eorum  el  Pharisaei.  »  Quidnaui,  rogo,  est 
potestatem  habere  in  docendo  ?  Imo  quid  est  potes- 
tatem  non  habere  in  docendo  ?  Nam  ex  hoc  opposito 
melius  cognoscitur,  quid  sit  potestatem  habere  in 
docendo.  Ergo  polestatem  non  habere  in  docendo 
est  bonaloqui,  et  esse  malos  Scribas  et  Pharisaeos, 
volendo  placere  hominibus,  et  adulando  divitibus, 
ut  ex  eis  aliquid  conimodi  adipiscantur.Conlra  ta- 
les  apud  Ezechielem  sermo  propheticus  hocmodo 
gravissime  invehitur.  «  Haec    dicit  Dominus  Deus : 


Dei,honorabilis  Filius  horainis.propterea  de  monte 
cceli  descenderat  iu  campum  hujus  mundi,  6?S  ut 
infirmilates,id  eslpeccata,  sanaret  omnis  hominis, 
Judaei  primum  et  deinde  gentilis.  Curationem  Ju- 
dffii  meditabatur  iD  emundatione  leprosi,  quietJu- 
dasus  erat,propter  quod  et  dixit  ei,tanquam  alumno 
legis  :  «  Vade,ostende  le  sacerdoti,  et  offer  munus, 
quod  praecipit  Moyses  in  testimonium  illis.  »  Porro, 
curationem  gentilis  meditabatur  in  sanatione  pueri 
centurionis,  qui  et  ipse  genlilis  erat.  Propter  quod 
et  indignum  se  introitu  Domini  judicavit,  et  sicut 
Lucas  meminit  [Luc .  vn),  seniores  Judjeorum  quasi 
suffragium  ferebant  ei,  dicentes:  Quia  dignus  est, 
ut  hoc  illi  praestes,  diligit  enim  gentem  nostram,  et 


V33  qui  consuunt  pulvillos  sub  omnicubiio  manus,  g  synagogam  ipse  aedificavit  nobis.  »  Recte  igiturle 

proso,  non  solum,  «  volo,  »  vel  solum  «  mundare, » 
dixit,verumetiam  nr.anum  extendil,  eumque  teligit, 
puerum  autem  cenlurionis  non  tetigit,et  nec  saltem 
al  eum  introivit,  quin  videlicet  Judaeum  ita  cura- 
vit,  ut  ex  ipso  carnem  assumeret,  et  in  medio  ejus 
habitaret,  quod  nimirum  tangere  fuil,  ad  gentiles 
autem  per  semetipsum  non  accessit,  sed  postquam 
totam  salutem  operalus  est,  et  in  ccelum  ascendil, 
suos  eis  praedicatores  misit. 

Cum  autem  dicimus  aut  legimus  prius  Judoeum, 
id  est  Judaicum  populum,  per  prajsentiam  Salvato- 
ris  esse  curatum.non  solos  illos  paucos  attendimus, 
qui  tunc  in  corpore  inventi,  ante  vel  post  passio- 
nem  ejus  crediderunt,  sed  universam  populi  illius 
electionem,omnesqui  jam  asaeculo  migraverunt,  a 
tempore  promissionis  quse  facta  est  ad  Abrahara, 
asque  ad  tempus  illud,  quia  tunc  salvati  et  ab  in- 
feriseducti  sunt  per  ipsum.cujus  venluri  fidem  ha- 
buerant.Proinde  el  ipsa  infirmitatumdiversitas  non 
negligenter  pensanda  est,  quia  videlicet  ille  ex  Ju- 
daeis  tantummodo  erat  leprosus:  puer  antem  centu- 
rionis  et  paralyticus  erat,  etmale  torquebatur.  Uoc 
enim  secundum  similitudinem  illorum  duorum  ho- 
mioura,  plus  mali  populus  gentilis,  quam  populus 
Judaicus  quia  possidebatur  a  diabolo.daemonia  co- 
lens  pro  Deo,neque  enim  notus  illi  erat  Deus.  Ju- 
daeus  autem  tanquam  ratione  non  privatus,in  ipsa 
lepra  sua  Deum  cognoscens.legi  erat  subditus. Cui 
enim  gravius  quam  leproso  lex  dominabatur  ?  Scri- 
buntur  fuisse  graves  manus  Moysi  [Exod.  xvn),  et 


et  faciunt  cervicalia  sub  capite  universae  astatis,  ad 
capiendasanimaslCum  caperentanimaspopulimei, 
vivificabant  animas  corum,  et  violabant  me  ad  po- 
pulum  meum,  propterpugillum  hordei,  etfragmen 
panis.ut  interficerenlanimas  quae  non  vivunt.men- 
tientespopulo  meocrcdenti  mendaciis(Ei£e7f.xiii).  » 
Quid  enim  est  vivificare  animas  quae  non  vivunt,  et 
interficere  animas  quae  non  moriuntur,  nisijustifi- 
care  impium,  et  condemnare  pium  pro  muneribus  ? 
Hoc  tamque  tale  est,quale  esse  consuere  pulvillos 
sub  omni  cubito  manus,  et  facere  cervical  sub  ca- 
pite  universae  aelatis,  et  hoc  propter  pugillum  hordei 
et  fragme.n  panis,  idest  propter  emolumentum  vel 
commodum  temporale,  vile  nimis  et  exile  compa- 
ratione  detrimenti  justitioe,  quod  sibi  talis  adulator 
peccati  alieni  scienter  acquirunt.  Num  er^o  hi  tales 
in  docendo  potestalera  habent  ?  imo  servi  servorum, 
impotes  et  venales  clientuli  sunt.Iste  Magisler  unus, 
Magister  verax,et  viam  Dei  in  veritate  docebat,  qui 
inler  caetera  quae  contra  avariliam  illorum  disputa- 
vit,  adeo  nulli  inquam  adulatus  est,  ut  in  Hieroso- 
lyma,  civitate  magna  et  opulenta.nec  saltemunius 
noctis  hospitium  aliquando  habuerit. 

Cap.VIII.  —  «  Cura  autem  descendisset  de  monle, 
secutae  sunt  eum  turbae  multae.  Et  ecce  leprosus  ve- 
niens  adorabat  eum,  dicens  :  Domine,  si  vis,  potes 
me  mundare.  Et  extendens  manum  tetigiteum,  di- 
cens  :  Volo,mundare  [Matlh.  iv).  »  Et  anle  et  post 
sermonera  habitum  in  monte,  valde  multos  narrat 
evangelista  Dominum  Jesum  infirmos  curasse,non 


exprimenssingillatim  qualiter  et  quibus  ab  infirmi-  "  revera  nulli  magis  quam  leproso  gravis  fuil  manus 


tatis  fuerint  liberati.  Ante  enim  dixit :  «  El  cir- 
cuibat  tolam  Galilaeam  docens  in  synagogis,et  prae- 
dicans  Evangelium  verbi,  et  obtulerunt  ei  omnes 
male  habentes,variislanguoribus  et  tormentis  com- 
prehensos,  et  curavit  eos()Iatth.  iv).  »Post  sermo- 
ncm  vero  facta  de  tribus  narratione  sigillatim,  sci- 
licet.de  isto  leproso,  et  de  puero  centurionis,  et  de 
socru  Pelri,  rursum  dicit :  «  Vespere  autem  facto, 
obtulerunt  ei  multos  daernonia  habentes,  et  ejiciebat 
spiritus  verbo,  et  omnes  male  babentes  curavit.  » 
Pauca  ergo  de  multis  conscripta  sunt,  sed  secun- 
dumintentionemscribentis  evangelisfae  prosuscepto 


legis  lilieralis.  «  Quicunque,  ait,  maculatus  fuerit 
lepra,  et  separatus  ad  arbitrium  sacerdotis,habebit 
vestimenta  dissuta,et  caput  nudum,  os  veste  conte- 
ctum,contaminatum,ac  sordidum  se  claraabit  omni 
tempore  quo  leprosus  estimmundus,solus  babitabit 
extra  castra  (Levil.  n).  »  De  caeteris  quoque  im- 
munditiis,  scilicet  (Leiit.  xv)  de  fluxu  seminis  et  de 
menstruis,estjudicium  legis,  sed  et  dealiis  corpo- 
ralibus  maculis,videlicet  (Levit.  xxi)  si  ceecus  fuerit, 
si  claudus,  si  parvo  vel  grandi  vel  torto  naso,  si 
fracto  pede  vel  manu,  si  gibbus,  si  lippus,  sialbu- 
ginem  habens  in  oculo,si  jugem  scabiem,si  impe- 


1463 


RUPERTI  ABBATFS  TUHIENSIS. 


1461 


tiginem  in  corpore  vel  herniosus  :  non  accedet,  iu-  A  cum  post  veritatis  agnitionem  et  susceptam  fidem 


quit,  offerre  hostias  Domino,  nec  panes  Deo  suo. 
Porro  de  illo,  qui  male  lorquetur,  id  est  qui  daemo- 
niosus  est,  ut  erat  puer  iste  centurionis,  nullum 
usquam  judicium  les  decrevit.  Per  omnia  igitur 
congrue,  sicut  jam  dictum  est,  per  leprosum  legis 
alumnum  Judaicus.et  per  gentilis  hominis  puerum 
gentilis  populus,a  suis  curandus  peccatis,  significa- 
batur  :  per  gratiam  hujus  Filii  hominis,  qui  in  ope- 
ribus  suis  exterioribus  sine  dubio  salutem  anima- 
rum,  propter  quam  venerat,  die  ac  nocte  meditaba- 
tur  salutem,  et  eorum  qui  sub  lege  erant,  ut  ille 
leprosus,  et  eorum  qui  sine  lege  erant  (Rom.  n), 
ut  iste  puer  a  proprio  sensu  captivus. 

Quid  si  vel  Judaeus  postquam  a  lepra  Pharisaica 


aliquid  criminalepeccaverit,rursus  tam  faciie  prona 
indulgcntia  sese  illi  Jesus  impendit,  sed  quasi  de- 
super  stantis  terretur  animadversione  judicis.verbi 
gratia  dicentis:«  Qui  peccaverit  mihi,  deleboeum 
de  libro  meo  quem  scripsi  (Exod.  xxxi).  »  Porro 
jacentis  manum  tangere,  est  confortareet  adjuvare 
volentem  violentiae  peccati  resistere.Quo  enim  alio 
modo  quispiam  libcraretur  de  corpore  mortis  hu- 
jus  VJtom.  vn.)Denique  cum  vult,potest  homo  jace- 
re  et  fehricitare,  vel  qualemcunque  passionem  cor- 
pori  suo  adducere  :  sed  ut  de  leclo  surgat,eademque 
passione  careat,non  in  sua  voluntate,  sed  potius  in 
mcdici  positum  est  curatione.  Simililer  cum  vult, 
potest  sine  lege  vivere,  id  est,sine  timore  Dei  mala 


mundatus  est,vel  gentilis  poslquam  a  dcemone,  id  g  securitate  in  peccatis  jacere,sed  ut  surgat.et  animae 


esta  culturadcemonum,liberatusest;  quid.inquam, 
si  vel  ille  vel  iste  per  fidem  Jesu  Christi,  per  lava- 
crum  regenerationis  Spiritus  sancti  salvus  factus, 
iterum  peccaverit  ?  Nunquid  et  poslea  salvari  vel  ad 
salutem  revocari  poterit  ?  Poterit  plane,  si  dignos 
poenitentiae  fructus  fecerit.  «  Filioli  mei,  »  inquit, 
Joannes  apostolus,  «  haec  scribo  vobis,  ut  non  pec- 
celis.Sed  et  si  quis  peccaverit,  advocatum  habemus 
apud  Patrem,  Jesum  Christum  juslum,  et  ipse  est 
propitiatio  pro  peccatis  nostris.  Non  pro  nostris  au- 
tem  tantum.sedetiamprolotius  mundi(J  Joan.  n).» 
Exemplum  hujus  rei  mysticum  divinus  evangelista 
continuo  subordinavit.  Ait  enim  :  «  Et  cum  venisset 
Jesus  in  domum  Petri,vidit  socrum  ejus  jacentem 
ct  febricitantem,  et  tetigit  manum  ejus,  et  dimisit 
eam  febris.  Et  surrexit,  et  ministrabat  eis.  »  Quid 
enim  domus  Pelri,  hominis  utique  fidelis  et  fidei 
ardentis,  nisi  Ecclesia  esl  Dei  viventis?  Ergo  so- 
crus  Pebri  febricitans,anima  est  habensquidem  fi- 
demChristianam,sed  alicujus  peccati,seu  vitiipas- 
sione  cum  periculo  vitae  laborans.  Lucas  evangeli- 
sta  hoc  ctiam  memorat,  «  Qui  rogaverunt  illum  pro 
ea  (Luc.  iv).  »  Igitursocrus  Petri,  cujus  in  domum 
Dominus  Jesus  venerat,anima  est,  ut  jam  diximus, 
Christiana  vel  fidei  domestica,  quee  cum  vitiis  et 
peccatis  febricitare  cceperit,  ct  pene  spiritum  vitae 
amiserit,rogant  fideles  pro  ea,  et  orando  ab  omni- 
bus  confirmatur  charitas  in  ea.Praeterea  et  hoc  Lu- 
cas  meminit,  quia,  «  stans  super  illam,  imperavit 
febri,  et  dimisit  illam  (ibid.),  »  Matlhaeus  dicit  quia 


sanitatem  recipial,  non  in  virtute  sua,  sed  in  sola 
positum  est  gratia  Liberatoris.Etiam  si  velle  adja- 
ceat,  non  invenit  bonum  perficere.postquam  malo 
volens  tradidil  se.Hincest  illud  Apostoli,subpersona 
talium  suspirantis: «  CondelectorlegiDei,secundum 
interiorem  hominem.  Video  autem  aliam  legem  in 
membris  meis  rcpugnantem  legi  mentis  meae,etcap- 
tivum  me  ducentem  in  lege  peccati,  quae  est  in  mem- 
bris  meis.Infelix  ego  homo,quis  me  liberavit  de  cor- 
pore  mortis  hujus  ?  Oratia  Dei  per  Jesum  Chrislum 
(ibid.)  »  629  Igitur  secundum  mysterium  severita- 
lis  quidem  est,  quod  ut  Lucas  scribit,  «  stetit  super 
illam,»  adjuvantisautemsiveliberantis  gratiae,quod 
sicut  ait  hic  Matthaeus,  «  tetigit  manum  ejus.  » 
Porro  et  apud  illud  et  apud  istum.sicut  in  caeleris, 
ita  et  in  isto  facto  manifesta  et  rata  est  astipula- 
tio  veritatis,  quia  credendum  esl  illi  in  sermonibus 
suis,quia  sicut  Dominus  potestatem  habens  vitae  et 
mortis,  sive  vitoe  et  sanilalis,  tantummodo  stetit, 
et  imperavit,  stetit  et  tetigit,  et  febris  fugit. 

Interea,  et  hoc  dicendum  tibi,  quicunque  es  vel 
esse  cupis  prudens  auditor  Evangelii,  ne  ordinem 
requiras  factorum  in  omnibus,  quae  ab  evangelistis 
conscripta  sunt.Non  enim  ordini  intendunt  verum 
gestarum,sive  lemporibus  describendis,  quibus  res 
gestae  sunt.sed  provisum  singuli  sequunturcceleste 
mysterium,utpote  animalia  spirilualia,  quae  ante  et 
retro  oculis  plena  sunt  \Eiech.  x).  Nunquid  enim 
ordo  factorum  apud  hunc  et  apud  Lucam  tam  di- 
versus  esset  sicut  perpendere  potes,  nisi  causa  my- 


«  tetigit  manum  ejus,  et  dimisit  eam  febris.  »  Lucas  L»  stica  subessel  ?  Imo  sicut  periti  artifices,  sicnt  opti- 

aulem,  ut  jam  dictum  est,  «  stans,inquit,  super  il- 

lam,  imperavit  febri,  et  dimisit   illam.    »  Uterque 

surgentis  hoc  exprimit  opus,  quia  «  surrexit  conti- 

nuo,  et  ministrabat  eis,  »  videlicet  Domino  et  disci- 

pulis  ejus.  Hinc  breviter  dicendum,  quia  super  fe- 

bricitantem  stare.est  ejusmodi  animam  respectu  ti- 

moris  sui  valde    terribiliter    concutere,  judiciique 

futuri  memoria  conturbare,  ita  ut  dicat:  «  Contur- 

bata  sunt  omnia  ossa  mea,  et   anima  mea  turliata 

est  valde  (Psal.  vi).»  Non  enim  sicut  ante  notitiam 

veritatis  lactatur  anima  dulcibus  graliae  mammillis, 

ut  Creatorem  suum  cognoscat ;  non,  inquam,  ita, 


mi  aurifices,  dum  quisque  illorum  vas  quodcunque 
pretiosum,  sive  decoram  regio  capiti  fabricare  cupit 
coronam,  appositissibi  gemmis  non  curatattendere 
de  singulis.quo  temporevel  quali  pretio  comparatae 
fuerint,sed  hoc  solum  intendit,  qualiter  aurosuper- 
ordinatae,  varietate  sua  melius  placere  possint  in- 
tuentium  oculis  :  ita  isti  fidissimifabricatores  evan- 
gelicoe  veritatis,  uon  tanlum  attendere  debuerunt, 
quibus  temporibus  vel  quo  tcmporum  ordine  mira- 
cnla  gesta  fuerint,  quantum  eorumdem  miraculum 
qualilates,  qune  sumpta  de  innumerabilibusgestis, 
etsubordioatecompetentibuslocis.sulficere  possent 


1-165 


COMMENT.  IN  MATTH.   -  LIB.  Ylf 


1466 


ad  splendorem  vcritatis,  ferendumque   sulTragium  A  attritus  est  propter  scelera  nostra.Disciplina  pacis 


gloriae  et  honori  hujus  Filii  hominis,quod  sicut  ve- 
rus  homo,  ita  et  verus  Deus  sit.  Hinc  est  illud  in 
Psalmo  :  «  Quoniam  praevenisti  eum  in  benediclioni- 
bus  dulcedinis,  posuisti  in  capite  ejus  coronam  de 
lapide  prctioso  (Psal.  xx).  »  Quid  est  enim  corona 
de  lapide  pretioso  in  capite,nisi  Scriptura  haec,tesii- 
monium  ejus  opifex,  divinis  illustrata  miraculis,  in 
inilio  praedicationis  evangeliese?  Non  igitur  magno- 
pere  requiras  ingestisordincm  temporum,ubilonge 
pulchriorum  fulget  ordo  mysteriorum,  de  quo  jam 
dictum  est,et  adhuc  dicendum.Dictum  quippe  est, 
quia  futurum  erat.ut  de  populo  Judaicopriusa  lepra 
sua  pars  aliquantula,  et  deinde  gentilis  populus  a 
fanatico  errorc  suo  curaretur,  ac   deinceps  quisque 


nostrae  super  eum,  et  livore  ejus  sanati  sumus 
(ibid.),  »  et  caetera.  Et  revera  hoc  fuit  illi  infirmita- 
tes  nostras  sccipere,  et  aegrotationes  portare,  scili- 
cet,  vulnerari  propter  iniquilates  nostras,  et  atteri 
propter  scelera  nostra,  Uagellis  caedi  usque  ad  livo- 
rem  sanctissimi  corporis  sui,  et  in  similitudinem 
ovis  sive  agni  ad  occisionem  duci,  et  in  ipsa  occi- 
sione  cum  sceleratis  reputari,  quaa  omnia  illo  pro- 
phetia?  loco  conscripta  sunt.de  quo  capitulum  hoc 
evangelista  sumpsit.Quid  ergo  est  talis  capituli  prae- 
scns  commemoratio,nisi  piaet  prudens  tanli  medici 
velpropositi  ejus  consideratio  ?  Nam  qnia  proposi- 
tum  ejus  hoc  erat,  ut  peccata  nostra  porlarel,  quas 
vere  inflrmitates,  vere  sunt  animarum    nostrarum 


jam  fidelis,jam  Christianus  peccatis  actualibus  ite-  g  aegrotationes,  valde  pium  atque  pulcherrimum  fuit 


rum  oppressus,  gratia  rnisercntis  Dei  liberarelur, 
secundum  similitudines  istorum.  videlicet  leprosi 
mundali,et  pueri  centurionis  a  dasmonio  liberati,  et 
socrus  Simonis.quam  febricitantemidem  Dominus 
potenti  imperio  sanavit.Nonne  et  hoc  futurum  erat, 
dc  hasreticis,  quod  factum  est  ?sicut  Joannes  Apo- 
stolusdixit :  «  Ex  nobis  exierunt,  sed  non  erantex 
nobis  (Joan.  n).  » 

Sequitur  ergo  :  «  Vespere  autem  facto,  obtulerunt 
ei  multosd;emoniahabcntes,cjiciebatverbospiritus, 
ct  omnes  inale  habentes  curavit.  »  lloc  ipsum  Lucas 
scribens  :  «  Exibant  aulem,inquit,  doemonia  a  mul- 
tis  clamantia  et  dicentia  :  Quia  tu  es  Filius  Dei.Et  in- 
crepans,  nonsinebatea  loqui,  quia  sciebant  ipsum 
esseChristum  (Luc.  iv).  »  In  praesenli  facto  mani- 
feslum  niagnumque  et  evidcns  erat  divinitatis  sive 
divinas  fortitudinis  experimentum,  quia  sicut  caete- 
ra.sic  et  istud  in  potestate  laciebat,  et  hoc  ad  le- 
stimonium  pertinet  veritatis,ut  veraciter  possetdi- 
cere  :  «  Opera  qure  dedit  mihi  Pater,ut  perficiam  ea, 
ipsa  testimonium  perhibenl  de  me(Joun.  v).  »  Por- 
ro,  juxta  mysterium  jam  praescriptum,  spiritus  vel 
daemonia,  quas  verbo  ejiciebat.  et  quae  «  exibanf.  a 
multis  clamantia  et  dicentia  :  Quia  tu  es  FiliusDei, 
ipse  autcm  incrcpans  non  sinebat  ea  loqui,»  hoere- 
tiei  suntjVel  fuerunt  homines  flcti,  simulatores,  et 
callidi,  qualium  primus  in  Actibus  apostolorum 
Sirnon  exstitit  (Act.  vm),  qui  et  ipse  credidit,  sed 
fides  vel  confessio  ejus   et   similium  clamantium, 


cordi  hujus  evangelistae  considerare,scriptoque  suo 
nobis  innuere,  quia  suum  opus  quod  est  oegrolatio- 
ncs.ut  jam  dictum  est,  animarum  portaresive  sa- 
nare.ab  aegrotationibus  corporura  ccepit  operari,  ut 
priusab  illis,  dum  visibiliter  curaret  medicus  verus 
innot('sceret,  el  tunc  demum  ad  curandas  asgrota- 
tiones  animarum  pervenirel.  Nam  fecit  quidemini- 
tium  signorum  coram  discipulis  suis,  convertendo 
aquas  in  vinum  (Joan.  n),  sed  hoc  fuit  publicum 
praedicationis  suae  officium,  cum  necdum  Joannes 
suum  implevisset  cursum.  Postquam  Joannes  tra- 
ditus  est.tuncsive  exinde  ipse  et  prasdicare  regnum 
Dei.  el  rniracula  facereccepit  Simoni,scilicet,  cura- 
re  corporum  iufirmitates,  ul  perinde.sicut  jum  di- 
r  ctum  est,  ad  curationem  animarum  perveniretur. 
Etde  poiestate  quidem  hujusFiliihominis,potcstale 
divina  hujus  Dei  et  hominis,  et  ea  quae  jam  dicta, 
et  ea  quae  adhuc  sunt  dicenda,  magna  et  mystica 
experimenta  sive  testimonia  sunt. 

Sed  quid  sibi  vult  heec  interpositio,  quam  rebus 
gcstis  evangelista  taliter  interposuit  ?«Videns  au- 
tem,  inquit,  Jesus  turbas  multas  circum  se,  jussit 
ira  trans  fretum.Et  accedens  unus  Scriba,  ait  illi  : 
Magister,  sequarte  quocunqueieris.  Et  dicit  ei  Je- 
sus  :  Vulpes  foveas  habent,  et  volucres  coeli  nidos  : 
Filius  autem  hominis  non  habet  ubi  caput  suum 
rcclinet.  Alius  autem  dediscipulis  ait  illi :  Domine, 
permitte  me  primum  ire,et  sepelire  patrem  meum. 
Jesus  autem  aitilli :  Sequere  me,et  dimitte  mortuos 


«  Tu  es  Filius  Dei,  »  similis  est  confessioni  daemo-  p.  sepelire  mortuos  suos.  «    Quid,    inquam,  hoc  sibi 


niorum,  quae  non  sinebat  loqui  Filius  Dei,  quia 
non  cst  speciosa  lides  vel  confessio  in  ore,  si  di- 
lcctio  non  sit  in  corde. 

Quid  autem  est,  quod  cum  dixisset  evangelisla, 
«  et  omnes  male  habentes  curavit,»  stalim  subjun- 
xit,  «  ut  adimplerelur  quod  dictum  est  per  Isaiara 
prophetam  dicentem  (Jsa.uu) :  Ipse  infirmitatesno- 
stras  accepil,et  aegrotationes  portavit.»  Denique  ubi 
hoc  per  Isaiam  prophetam  dictum  est,  de  passione 
ejus  sermo  propheticus  erat,  sicut  manifeste  docent 
sequentia  baec  :  «  Et  nos  putavimus  eum  quasi  le  ■ 
prosum,  et  percussum  a  Deo  et  humiliatum.  Ipse 
autem  vulneratus  est  propter  iniquitates   nostras, 


vult,  quod  haec  dicte  Filii  hominis  ad  duos  homines 
tam  diversa  rebus  gestis,  id  est  mirabilibus  ejus 
interposuit  ?  Nam  hactenuc  potestatem  ejus  eviden- 
ter  demonstraverat,qnomodo  cumpotestatedixisset 
ad  leprosum,  «  Volo,  mundare  ;  »  quomodo  dixis- 
set  cenlurioni,  a  vade,  et  sicut  credidisti  630  fiat 
tibi  I  »  quomodo  taclum  sive  imperium  ejus  fugis- 
set  febris,quomodo  spiritus  verbo  ejecisset,  etom- 
nes  male  habenles  curavissct,  interquos  exeuntia 
daunonia,  sicut  Lucas  meminit,  increpans,  non  si- 
ncbat  loqui,  et  continuo  diclurus  est  quomodo  sur- 
gens  imperavit  ventis  et  inari.utfieret  tranquillitas, 
et  obedierunt  ei.  Quid  ergo  dieemus?   Plane  si  in 


1467 


HUFERTl  ABRATIS  TUITIENSIS. 


1468 


rebus  gestis,  rerum   in  Ecclesia  gerendarum  pro-  A  men  omnibus  imponat  necessitatem  omnino  relin- 


cessum,  qualem  exponero  coepimus,divinum  evan- 
gelistam  attendisse  pra>sentis,  causam  habes  in 
promptu  ctir  hasc  ad  duos  homines  dicta  tam  di- 
versa  praHerire,  vel  tali  loco  inserere  voluerit.  Fu- 
turum  quippe  erat  ut,  curata  animarum  lepra  in 
Judseis,  scdata  in  gentibus  daemoniaca  vexatione  fa- 
natici  erroris,  dum  rursus  in  domo  Petri,  quaa  est 
Ecclesia,  curatur  vitiorum  febris,  et  de  Ecclesia  eli- 
minantur  hoorciici  spiritum  malum  habentes,  et 
idcirco  indigni  loqui  deFilio  Dei ;  futurum.inquam, 
et  hoc  erat,  ut  multi  arriperent,  aut  suscipere  vide- 
rentur  propositum  perfectionis  :  alii  per  improvidam 
prsesumptionein,alii  per  timoratam  devotionem.Ni- 
mirum  corum  qui  prasumptione    accessuri   erant. 


picndi  conjugium.curamque  omnium  rerum  fami- 
liarium.Bt  taliter  quidem  (ransfretare.Christum  se- 
qui  est.  Sed  attende  diligenter,  quid  vel  quomodo 
fortis  ille  Scriba  dixerit:«  Magister,  inquit,sequar 
te  quocunque  ieris.»  Primum  ipsaappellatio  insua- 
vis  est,  cum  dicit,  «  Magister,  »  non  dicit,  Domi- 
ne  ;  insuavis,inquam,et  sine  dilectione.  Nam  si  rile 
recolis,eorum  appellalio,  qui  cum  dilectione  appel- 
laverunt,  talis  erat,  ut  dicerent:  Dominer  Exempli 
gratia  :  ut  appellatio  Petri  dicentis,«  Domine,  si  tu 
esjube  me  venire  ad  te  (Malth.  xiv).  »  Talis  appella- 
tio,magisler,sive  Rabbi,  Pharisiaca  exstitit,  quibus 
delectabile  erat  sibi  salutare,et  sic  salutari,  vocare 
et  vocari  ab  hominibus  Rabbi  (Matlh.  xxiu).  Judas 


exemplum  est  ille,  qui  dixit :  «  Magister  sequar,  te  g  impius  sic  appellare  potuit,  ut,  caeleris  singulatim 


quocunquc  ieris,  »  eorum  autem  qui  cum  timore 
vocati  sive  admoniti  accedunt,  ille  qui  ait,  «Domi- 
ne,  permilte  me  primum  ire,  et  sepelire  patrem 
nieum,  »  Quantos  putas  in  Ecclesia  fuisse  vel  essp, 
qui  secundum  horum  utrorumque  exempla  tam  di- 
versa  diversos  exilus  habuerunt,  vel  habent  profes- 
sionissuae?Digne  igitur  et  hoc  evangelista  non  pra- 
ereundum  existimavit,  ut  deinde  futuras  in  Ec- 
clesia  seditiones  prospiciens  siveex  falsis  fratribus, 
sive  ex  manifestis  adversariis  persequentibus  sub- 
jungeret,  dicens  !  «  Et  ascendente  eo  in  naviculam, 
secuti  sunl  eum  discipuli  ejus,  et  ecce  motus  ma- 
gnus  factus  est  in  mari,  »  etc. 
Nunc  eadem  dicta  perspiciamus  :  «  Videns.inquit, 


dicentibr.s  (Malth.  xxvi),  «  Nunquid  ego  sum,  Do- 
mine, «  ille,  ut  erat  cordis  amari  et  perfidi,  diceret, 
«  Nunquid  ego  sum,  Rabbi  ?  »  Et  quidem  bonum 
et  suave  est  utrumque  dicere  simul,  Magister  ct 
Domine,  unde  et  dicit  ipse  :  «  Vos  vocatis  me  Ma- 
gister  et  Domine,  et  bene  dicitis,  sum  etenim 
(Joan.  xm)  ;  »  sed  solum  hoc  dicere,  Magister, sive 
Rabbi,  et  non  dicere,  Domine,  cordis  est  longin- 
qui.id  est  remoti  a  familiarilate  dilectionis. 

Deinde  quantaeeslprasumptionisdicereveldixisse 
Magistro  et  Domino  huic,  »  sequar  te  quocunqne 
ieris  ?  »  Quis  enim  unquam  fuit  qui  sequeretur  eum 
quocunque  ivit, vel  cui  diceret  ipse  ore  suo,  Sequcre 
me  quocunque  iero  ?  Sed  non  mirum,  Scrida  enim 


turbas  multas  circum  se,  jussit  ire   trans   fretum.  q  fuit,  cujus  ordinis  homines    de  justitia  sua  valde 


Sicut  tunc  turbas  multas  circum  se  videbal,  ita  et 
mullitudines  gentium  oculis  sua;  divinitatis,cui  om- 
nia  prasentia  sunt,crediluras  in  se  fore  prsvidebat. 
Item  quod  venerabiliter  aspiciendum  est,  sicut  ple- 
risque  credentium  in  se  dicturus  erat  per  Spiritum 
sanctum,diffusum  in  cordibus  ipsorum,per  inspira- 
tionem  sancli  desidcrii,in  quo  fastidium  est  prssen- 
tium,  et  appetilus  coelestium,  sive  futurorum  ;  sic- 
ut,inquam,  dicturus  et  ineffabili  dictione  sua  factu- 
rus  eral,ut  transirent  vel  relinquerent  sa?culum,  tu- 
multumqueeffugerenl  curarum  sajcularium  (ut  fa- 
citmt  nunc  hi,  qui  ccenobialem,  sive  solitariam  vi- 
tam  eligunt),  ita  tunc  jussit  ire  trans  fretum.  Non 
dictum  est,  jussit  turbis    multis,    qus    circum  se 


fuere  praesumptuosi,et  gloriabundi,  unde  et  abipso 
Domino  saepe  graviter  notati  sunt.  Exempli  gralia, 
cum  dicit : «  Super  cathedram  Moysi  sederuntScribac 
et  Pharisoei,  omnia  vero  opera  sua  faciunt,  ut  vi- 
deantur  ab  hominibus  (Matlh.  xxm),  »  el  his  similia. 
Quomodo  ergo  illi  respondit  ?  Nimirum  ut  debuit : 
«  Vulpes,  inquit  foveas  habent,  et  volucres  cocli 
nidos,  Filius  autem  hominis  non  habet  ubi  caput 
suum  reclinet.u  Quam  dissimilis  responsio  haec  re- 
sponsioni  illi,  qua  postea  Petro  respondit,  nimis 
adhuc  forti,  et  confidenli  plus  quam  oportuit.Nam 
qui  dixerat,  «  Domine,  lecum  paratus  sum  et  in 
carcerem  et  in  mortem  ire,  »  ilemque,  «  Qu;;re 
non  possum  te  modo  sequi,  animam   meam  pro  te 


erant,  neque  dictum  estjussit  discipulis  suis,  qui  rv  pono,  »  respondit  illi:  «  Animam  tuam  pro  mepo- 

nis  ?  Amen,amen  dico  tibi,non  cantabit  gallus,  do- 
nec  ter  me  neges  (Malth.  xxvi ;  Joan.  xm).  »  Vere 
responsio  dissimilis,  quia  fuit  illa  corripientis,ista 
autem  est  omnino  reprobantis.  Etrecte  dcbuit  esse 
dissimilis,  quia  confidentia  Petri  de  radice  dilectio- 
nis,  hujus  autem  pra?sumptio  de  radice  superbiae  el 
nequitia;  prodiit.  Plane  poteral  dicere  :  Sicutvulpes 
occulte  cubant  in  loveis,  et  sicut  volucres  cccli  sua- 
viter  sibi  sedent  in  nidulis,  ita  maiigni  spiritus  pro- 
pter  malitiam  vulpeculs.propterelationem  volucres 
cceli  jure  nominandi,  cuncta  occupaverunt  diverso- 
ria  pectoris  tui,  et  idcirco  falsumloqueris,  dicendo, 
«  Sequar  te  quocunque  ieris.  »  In  quo  diclo  et  do- 


tunc  admodum  pauci  erant.sed  dictum  est  ab  evan 
gelista  indefinite,  «  jussit  ire  trans  fretum.  »  Cur 
hoc  ?  nisi  quia  jussio  haac,  juxta  sensum  hunc  my- 
sticum,  non  lam  praeceptum  est  quam  consilium. 
Sicut  enim  quodam  loco  dicentibus  discipulis  ejus 
(Malth.  xix).  «  Si  ita  causa  est  homini  cum  uxore, 
non  expedit  nubere,  »  respondens  ait,«  Non  omnes 
capiunt  verbum  istud,  »  ac  deinceps  :  «  Qui  potest, 
inquit,  capere,  capiat,  »  ita  de  orani  freto  curarum 
SKCularium,  quibus  licito  quidem  fideles  implicari 
possunt,  sed  cum  illis  perfecti  esse  non  possunt, 
prudenterautdiscretesentiendumest.quodsicquos- 
dam  jusserit  vel  jubeat  ire  irjns  fretum,  ut  non  ta- 


1469 


COMMENT.  IN  MATTH. 


LIB.  VII. 


1470 


lus  est  superbia  simul,  dtim  et  me  fallere,  et  am-  A  cobo  et  Joanne,  qui  patiem  Zebedaeum  reliquerunt. 
bilione  nimia   cupis    sanctus    videri  ;    scd  sanctee 
discretionis   el    teiiiperantioe    Magister  venerabilis 
malignorum  spirituum  nomen  tacuit,  et  rem  nihi- 
lominus  eamdem  satis  edixit. 

Quanti  hodieque  sunl,  liorum  enim  meminisse 
oportuit,  quorura  in  cordibus,  cum  in  ore  sanctam 
convcrsalionem  profiteantur,malignispinlusita  cu- 
bant,  sicut  vulpcs  in  foveis,  sicut  volucres  in  nidu- 
lis,  et  locus  iu  eis  non  est  ubi  Filius  hominis  caput 
suum  reclinet?Sirnplicesnon  itaMagister  isteet  Do~ 
minus  repellit,  imo  et  quasi  vim  faciens,ad  se  tra- 
hil.  Sequitur  enim  :  «  Alius  autem  de  discipulisait 
illi  :  Domine,  permitte  me  primum  ire  et  sepelire 
Patrem  meum.Jcsus  autem  ait  illi :  Sequere  me,et 
diraitte  morluos  sepelire  mortuos  suos.»  In  Deute-  r> 
ronomio  Moses  dicit,  benedicens  Levi :  «  Qui  dixit 
patri  suo  et  matri  suoe,  Nescio  vo3  ;  et  fratribus 
suis,  Ignoro  vos,  et  nescierunt  filios  suos,  63  8 
ni  cuslodierunt  eloquium  tuum,  et  pactum  tuum 
servaverunt,  judicia  tua,  o  Jacob,  et  legem  tuam, 
o  Israel  (Deul.  xxxin).  »  Hoc  de  perfectione  dixit. 
Pramiserat  enim  :  «  Perfectio  tua  et  doctrina  tua 
viro  sancto  tuo,  quem  probasli  in  perfectione,  et 
judicasli  ad  aquas  contradictionis  (ibid.)  »  Ergo 
iste  qui  dixit.  «  Domine,  permitte  me  prirnumire, 
et  sepelire  patrem  nieum,  »  aliquid  minus  a  per- 
fectione  habebat,qui  non  dixerat  patri  suo  :  Nescio 
te,prasertim  tali  patri,propterquem  diceret  ei  Do- 
minus  cum  suae  charitatis  imperio  :  «  Dimitte  mor- 
tuos  sepelire  mortuos  suos.  »  Non  utique  talis  erat 
pater  hujus,  qualis  exstitit  Jacobi  et  Joannis  pater  *• 
Zebedsaus,  alioquin  non  diceretur  mortuus  a  mor- 
luis  sepeliendus.  Attamen  illi,  scilicet  Jacobus  et 
Joannes,vocantiDoraico  utsequerentureum  (Matth. 
iv),  non  dixerunt :  Domine,  permitte  nos  primum 
ire,et  sepelirc  patrem  nosrum.  Non  igitur  ejusdem 
perfectionis  iste  jam  erat,  cujus  illi  fueruntin  ipsa 
vooatione  sua,  qualem  in  Deuterouoinio  Moyses,ut 
jam  dictum  est,  collaudat.Sed  quid  ?  Nimiriim  talis 
et  talium  exemplum  fuerit,  quales  hodieque  non- 
nullos  sumus  experti,  qui  cum  desiderent  perfecta 
conversatione  Chrislum  Dominum  sequi,  retrahun- 
tur  per  affeclum  carnis,  per  affectum  patris  et  ma- 
tris,velcujuscunque  propinquitatis  cujus  dilectioni 
tuncdemum  sancta  Scriptura  vel  Deicharitas  con- 


«  Et  ascendente  eo  in  naviculam,secuti  sunt  eum 
discipuli  ejus,  et  ecce  motus  magnus  factus  est  in 
mari,ita  ut  navicula  operiretur  fiuctibus.Ipse  vero 
dormiebat.Et  accesserunt  ad  eum.et  suscitavcrunt 
eum  dicentes  :  Domine,salva  nos,perimus.  Et  dicit 
eis  :  Quid  timidi  estis,  modicsefidei?  Tuncsurgens 
imperavit  ventis  et  mari,  et  facta  est  tranquillitas 
magna.  »  Ut  castera,  sic  et  istud  in  potestate  fecit 
hic  Filius  hominis,  unde  et  continuo  admirantes 
dixerunt :  «  Qualisest  hic,  quia  ventietmare  obe- 
diunt  ei.  »  In  hoc  genere  virtutum  Moyses  claruit, 
scilicet  utendo  elementorum  officiis  contra  Pharao- 
nem  in  terra  .'EgypU  •"  de  hocjam  supra  diclumest, 
quia  signa  quae  fecit  non  cjusmodi  eranl,ut  ea  quaa 
maxime  operatusest  hic  Filius  hominis,  qui.sicut 
praedictumfuerat  per  Isaiam,et  hicevangelista  me- 
minit.infirmitates  nostras  accepit,  et  aegrotationes 
nostras  portavit,  »  circa  substuntias  hominis  sua- 
rum  beneficia  virtulum  maxime  impendil,  incipiens 
a  curationecorporum,ut  deinde  perveniretad  cura- 
tionem  animarum.Nunquid  vero  nonet  in  istaparte 
virtutis,  scilicet,  in  imperando  elementis,  etMoysc 
et  omnibus  virlutum  operator  major  estbic  ?  Vere 
incomparabiliter  major,  quia  nullus  eorum  quid- 
quam  imperando  fecit,necipseMoysesimperiousus 
est,  sed  de  plenitudine  alterius  accepit.scilicet  Dei 
vel  Verbi  ejus  ;  de  plenitudine,  inquam,  hujus,  de 
quo  solum  dictum  est,et  dici  debuit,quia  «  impera- 
vit.»  Non  enim  Moyse3imperavit,  sed  ab  hoc  impe- 
ratum  e»t  illi  dicendo  :  o  Extende  manum  tuam  su- 
per  aquas  ^gypti,  et  vertantur  in  sanguinem,  ex- 
tendemanum  tuam  super  fluvios,  el  educ  ranas 
super  terram  iEgypti  (Exod.  vn,  vni),  »  et  posl 
multa  his  similia  tandern  inquit:  «  Eleva  virgam 
tuam,  et  extende  inanum  super  niare,  et  divide 
illud,  ut  egrediantur  filii  Israel  in  medio  mari  per 
siccum,  «  et  rursum,  »  Extende,  ait,  manum  tuam 
super  mare,  ut  revertantur  aquae  ad  .Egyptios, 
super  currus  et  equites  eorum  (Exod.  xiv).  »  Cun- 
cta  hsec  alterius  imperio  fecit,  scilicetDei,  suo  au- 
tem  imperio  nihil.  Homo  enim  et  non  Deus  erat. 
Hic  solus  suo  imperio  imperavit  venlis  t-t  mari, 
Deus  enim  erat,  et  obedierunt  ei. 

Porro,  ut  de  mysteriis  cceptum    fenorem  sequa- 
mur,  pulchre  divinus  evangelista   miraculum   hoc 


tradicit,  si  propinqui  illi  Deo  mortui  sint,  id  est  si  D  tali  ordine  scripsit.quia  videlicet  post  illa,quae  ha- 


adversentur  via;  Domini.  Adjuvantis  ij;ilur  est  gra- 
tiae,  quod  Verbum  incarnatum  dicit  infirmo  : «  Se- 
quere  me,  »  et, «  dimitte  mortuossepelire  mortuos 
suos:»  Proindesecundum  Loc  exemplum  rectedicas 
illi,  cujus  desiderium  conversionis  cognoscis  retar- 
dari  per  affectum  carnis,verbi  gratia,  peraffeclum 
patris  secundum  carnem  viventis,et  idcirco  mortui : 
Relir.quc  mortuos  sepelire  mortuos  suos,  tu  autem 
vade,  et  annunlia  regnum  Dei.  Quod  si  et  patrem 
innoxium,  qualis  jam  dictuj  erat  Zebedceus,  relin- 
quat  aliis  sepeliendum,ut  sequatur  Christum,tunc 
multo  magis  cum  apostolis  facil,  scilicet,  cum  Ja- 


ctcnus  dicta  sunt,  futurum  et  hoc  erat  in  Ecclesia, 
ut  manifestae  persecutionis  violentia  per  magnos 
principes  in  gentibus,  quasi  per  magnos  ventorum 
motus  in  mari  tempestas  excitata,denotaret,  ipsam- 
que  Ecclesiae  naviculam,quasi  dormiente  Jesu.pene 
usque  ad  periculum  vitae  et  salutis  vehementerve- 
xaret.  Quid  enim  est  dormire  Jesum  in  navicula? 
nisi  subtrahi  auxilium  gratiae  adjuvantis  ab  Eccle- 
sia  ?  Hoc  autem  cum  fit,  ideo  utique  fit,  «  ut  et  qui 
probati  sunt,  manifesti  fiant  (/  Cor.  xi);  et  qui  per 
prosperitatem  falli  poterant,  per  adversitatem  in- 
atruantur  ;  et  qui  in  peccatis  erant,  purgentur   et 


1471 


RUPERTI  ABBATIS  TLTTIENSIS 


l/.7_> 


multi  niarlyres  coionentur.  Igitur  toties  Dominus  A  terito  naraque  pro  fuluro  tempore  usus   est.  quod 

IPcnc   in    !,■,.-■.    ,,1    . :    J _■»     _       .     1  •     ••  .  .....  . 


Jesus  in  navicula  quasi  dorn.it, aut  dormivit.motus 
que  magnus  faclus  ost  in  mari,  ita  ut  navicula  ope- 
riretur  fluctibus.qtioties  tardante  illo  per  ordinatis- 
simam  dispositionem,  et  necessaria  ad  leinpussub- 
trahento  pra.sidia,  diabolus  ventorum  hujus  sajculi 
agitator  inquietus  (qualis  utiquo  ventus  Nero  fuit 
aut  funestus  Decius,  vel  certe  Diocletianus  sive  Ma- 
ximinus)  persecutiones  ex.citavit,  et  in  mortes  sive 
oppressiones  sanctorum,  mare,  id  est  mtiltitudines 
gentiuiii,  per  ipsorum  leges  et  edicta  commovit. 
Ueu  !  quoties  moti  hujusmodi  facto  navicula  operta 
est  Quotibus  I  quoties  persequentibus  et  occidentibut 
paganis  crudelissimis.Ecclesiasancta  calamitatibus 
oppressa  est  innumerabilibus  !  Tunc  nimirum  acces- 


propheticis  locutionibus  familiare  est,  dicens :  De 
crclo  auditum  fecisti  judicium,  terra  tremuit  et 
quievit,  pro  ut  eo  diceret,  de  ccelo  veniens  auditum 
facies  judicium,  subauditur  dicendo,  «  Venite,  be- 
nedicti  Patris  mei,percipite  regnum  (Matth.  xxv),  » 
et  caetera,  et  tunc  terra  tremet  et  qtiiescet,  id  est 
impii  timebunt  et  sanclos  persequi  desinent.  Tunc 
utique  contra  universos  consurget,  nunc  autem  in- 
terdum  in  partes  exsurgit,  et  stat  terribilis.ut  san- 
ctorum  neees  vindicet  de  adversariis  el  homicidis, 
ut,  verbi  gratia,  tunc  exsurrexerat  et  stabat,  nimi- 
rum  comminans  Judeeis,  jainque  faeturus  exci- 
dium  gentis  et  loci,  quando  Stephanus  protomar- 
tyr  intendens  in  coelum  dum  staret  in  concilio,  vi- 


serunt  discipuli,  et  dormientem   suscitaverunt  Je-  B  dens  gloriam  Dei,  et  Jesum  stantem  a  dextris  Dei, 


sum,    mvocantes    eumdem   Salvatorem.   Exempli 
gratia,  dicendo  illud  Davidicum  :  «  Exsurge,quare 
obdormis,  Domine,exsurge,el  ne  repellas  in  flnem 
(Psal.  xliii).  .  Et  rursum  :  .  Exsurge,  Domine,  ad- 
juva  nos  el  libera  nos  propter  nomen  tuum  (ibid.)-> 
Etalibi:  «  Adjuva  nos,  ne  fortedicant  in  gentibus  : 
Ubi  est  Deuseorum  (Psat.  lxxviii).  .»  Debuit  autem 
semper  et  esse  debet  suscitatio  ista  suavis  et  dul- 
cis,  et  non  molesta,  id  est  cnm  fide  sine   despera- 
tione,  cum  perseverantia  absque  impatientia.  Alio- 
Quin  suscitantibus  se  ipse  dicit :  «  Quidtimidi  estis, 
modicae  fldei?  »  Ac  si  patenter  dicat :  Nonne  scri- 
ptum  est,  «  quia  «  non  relinquet   Dominus  virgam 
peecatorumsupersortemjuslorum,  ut   non  exten- 
dant  justi  ad  iniquitatem  manussuas  (Psal.  cxxiv) ; » 
et  quid  est.non  relinquet,  nisi  diu  durare  non  per- 
mittet?   Recordamini   priorum    et   novissimorum 
■-.Egyptiorum.alque  Assyriorum  sive  Babyloniorum, 
Medorum  atque  Persarum,  caelerarumque  gentium 
barbarorum,  regumque  hominum  impiorum,  qui- 
cunque  virgam  suam,  id    est   potentiam  suam  vel 
duminium,  extenderunt   atque   elevaverunt   super 
sortem  justorum.adaffligendos  sive  delendos  illos, 
qui  forte,id  cst  gratuita  electione  misericordia.,  ad 
vitam  aBternam  praedeslinati  sunt.  Nunquid  diu  du- 
raverunt  ?  Nunquid  non  hoc  ipsum  quod  ad  tempus 
prsvalerevisisunt.cooperatumestinbonumjuslis 
et  diligentibus  Deum  ?  Quid  ergo  tiinidi  estis  ?  Num 
quia  Nero  Petrum  cruoifigit,  et  Pauiuiu  632  gladio 
csdit?Nolitetimere,nolitelimidiesse,  sedinpatien 


ait  :  «  Ecce  video  coclos  apertos  et  Filium  hominis 
stantem  a  dextris  Ltei  (Act.  vn).  »  Taliter  et  in 
aliis,  sivc  contra  alios  interdum  surgente  Domino 
post  magno3  motus,  facta  est  tranquillitas,  el  pax 
Ecclesiis  reddita  est. 

«  Et  cum  venissent    trans    fretum    in  regionem 
Gerasenorum,  occurrerunt  in  duo  habentes  daemo- 
nia,  de  monumentis  exeuntes,  saevi  nimis  :  ita   ut 
nemo  posset  transire  perviam  illam.  El    ecce  cla- 
maverunt  dicentes  :  Quid    nobis    et  tibi,  Jesu  Fili 
Dei  ?  Venisti  huc  ante  tempus  torquere   nos.  Erat 
autem  non  longe  ab  illis  grex  porcorum  multorum 
pascens.Dasmones  autem  rogabant  eum,  dicentes  : 
Siejicis  nos,mitte  nos  in  gregem  porcorum.  Et  ait 
p  illis  :  Ite.  At  illi  exeuntes,  abierunt    in   porcos.  Et 
ecce  impetu  abiit  totus  grex  per  proaceps  in  mare.et 
mortui  sunt  in  aquis.  »  Quali  vel  quanta  cum  pote- 
state  gloriosus  ista  Filius  hominis  hactenus  daemo- 
nia  ejecisset,sicut  evangelista  paulo  ante  dixit.quia 
«  ejiciebat  spiritus  verbo,  »  ab  islo  claret  maxime 
experimento,et  litleraquidem  in  manifesto  est,  ma- 
nifeste  signans,  quia  hic  Filius  hominus  Deus  verax 
est,  cujus  praesentiam  tremunt  et  ferre  se  non  posse 
falentur  da.monum  legiones,  etsolo  ejus  nutu  torti 
atque  exire  compulsi  tol  maligni  spiritus  rogant.ut 
quoniam  exire  coguntur,  saltem  in  porcos  inlrare 
permiltantur.  Verumtamen    unum    est,  quod  non 
otiose  quaeritur,  videlicet,  quomodo  placuerit  huic 
tam  miti,  tamque  mansueto,  qui  nullutn  ex  semet- 
ipso  injuste  lasdi  pateretur,  juxta  illud  :  «  Non  con- 


ua  vestra  possidete  animas  vestras(L«c.  xxi),quia  D  tendet.neque  clamabit,  nec  audietur  foris  in  plateis 


nontamdiudurabitvirgahajcutnecessarioextendant 
justi.quasi  uuxilio  destituti,  ad  iniquitatem  manus 

suas:sedcitofrangeturetinignemmitteturutardeat. 
«  Tunc  surgens  imperavit  ventis  et  mari,et  facta 
est  tranquillitas  magna...  Dominum  Jesum  surgere, 
ventisque  et  mari  imperare,  est  pcenitentiam  suam 
exercere  sivc  excitare,  scilicel,  ad  adjuvandum 
electos  etad  vindicandum  in  reprobos,ut  sajpe  par- 
ticulariter  factum  est,  fiet  autem  universaliter  et 
sernel,  cum  in  novissimo  judicio  surrexerit,  sicut 
m  psalmo  dictum  est :  Terra  tremuit  et  quievit, 
cum  exsurgeret  injudicio  Deug  (Pw/.xlv).  »  Pr*- 


vox  ejus  (Isa.  xlii)  ;  »  quomodo,  inquam,  placuerit 
ei,  ut  porcos  alienos  daret  vel  mitteret  spiritibus 
tualignis,  quatenus  per  praeceps  irent  in  mare  et 
morerentur  in  aquis  ?  Hoc  quicunque  requirit,scire 
debet  bomines  regionis  illius  tales  fuisse,  qui  non 
solum  porcorum  suorum  damna,veiuiiietian.  pcenas 
ouinimodas  deberent  suslinere.Nam.si  rite  pcrpen- 
das,  sicut  dixit :  «  Vee  tibi,  Corozaim,  vae  tibi,  Beth- 
saida,quia,  si  in  Tyro  et  Sydone  facta?  fuissent  vir- 
tules,  qua.  facla?  sunt  in  vobis,  olim  in  cilicio  et  ci- 
nere  poenitentiam  egissent ;  »  statimque  subjunxit : 
v  Verumtamen  dico  vobis,  Tyro  et  Sydoni  remissio 


1473 


COMMENT.  IN  MATTII.  —  LIB.  VII. 


1474 


erit  in  die  judicii,  quam  vobis  (Malth,  xi) :  »  sit  et  A  abtit.et  mortui  sunt  in  aquis?  Ila  nimirum    ut  fie- 


istis,  videlicet  Gerasenis,  veraciter  dicere  potuit. 
Isti  etenim  non  solum  crediderunt,  cum  tantas 
virtutes  vidissent,  verumetiam  rogaverunt  eum, 
ul  discederet  a  finibus  eorum.  Discessit  autem,  el 
contigit  eis,  sicut  et  caeteris  regionibus  scusi  [f. 
stultis],  secundum  similitudinem  porcorum  ipso- 
rum  qui,  a  dsmonibus  agitati,  per  praaceps  in 
mare  ubierunt  et  mortui  sunt. 

Hujus  expositio  mysterii  jam  ab  ipso  incipienda 
est  exordio  praesentis  lectionis.  Igitur  veniente  Do- 
mino  in  regionem  Gerasenorum,  occurrerunt  duo 
habentes  daemoniademonumentis  exeuntes,sa:vini- 
mis :  quia,cum  ver.issent  in  bujus  viiae  incolatum, 
ad  debcllandum  principcm  hujus  mundi  diabolum, 


ret  quod  ipse  Filius  hominis  sciens  praelocutus  est : 
«  Cum,  inquil,  immundus  spiritus  exierit  ah  ho- 
mine,  »  etc,  usque  «  tunc  vadit  et  assumit  scptem 
alios  spiritus  secum  nequiores  se,et  ingressi  habi- 
tanl  ibi,  et  fiunl  novissima  hominis  illius  pejora 
prioribus  [Matth.  xn).  »  Per  unum  quippe  homi- 
nemejusmodi.Judeeosincredulosatque  blasphemos 
vull  inlelligi,  qui  non  tam  Judasi  quani  Chananan, 
nontam  vituliaestimandi  suntqusm  porci.Ipsl  nam- 
quedebonoopereSalvator-s  pejores  effecti,  et  inde 
per  invidiam  mortui,  quod  ille  unam  in  semetipso 
et  utramque  in  suis  lidelibus  morterr.  vicit,malignis 
sunt  spirilibus  traditi,  et  per  furorum  suum  faclo 
impetu,  semetipsos  in  mari  praecipitaverunt.  633 


duae  mortes  generis  humani,  duce  ipso   peccati  el  g  Nimirum    seditiones  excitando    irnplacabiles,    ut 

plurimi  scriptores,  et  maxime  Josephus  refert,  in 

Romanurn  irruerunt    imperium,    et  mira  insania, 

mirabili  pertinaciavicloresomniumgentiumin  suas 

neces,  in  excictium  loci  et  gentis  excitaverunt.  Quid 

fuit  ita  furere.nisi  porcos  a  malignis  spiritibus  agi- 

tatos,  per  praeceps  etcum  impetu  abire  in  mare  ?  Si 

ergo  perpendas  sive  respicias  quid  olim  in/Egypto 

ante  acceptam  legem  fuerint  et  quid  nunc  post  ad- 

ventum  fecerint  Redemptoris  aut  receperint,  recte 

dicas,  quia  novissima  horum  pejora  sunt  prioribus, 

et  ita  tam  secundum  animam  quam  secundum  cor- 

pus  in  omne    miseriarum    profundum    praeoipitati 

sunt,  ul  porci  illi,  quibus  propler  furias  dfemonum 

nec  suus,  quamvis  brutus,  subesse  poterat  sensus. 

Cap.  IX.  —  «  Et  ascendens  in  naviculam  transfre- 

tavit  et  venitin  civitatem  suam.  Etecce  offerebant 

ei  paralyticum  jacentem  in  lecto.  Et   videns  Jesus 

fidem  illorum,  dixit  paralytico  :  Confide,  fili,  rerr.it- 

tuntur  tibi  peccata  tua.  Et  ecce  quidam  de  Scribis 

dixerunt  intra  se :  Hic  blasphemat.  Et  cum  vidisset 

Jesu  cogitationes  eorum,   dixit :    Utquid    cogitatis 

mala  in  cordibus  vestris  ?  Quid  est  facilius  dicere, 

Remittuntur  tibi  peccata,  aut  dicere,  Surge  et  am. 

bula?Ut  sciatis  autem  quoniam  Filius  hominis  po- 

testalem  habet  dimittendi  peccata,  tunc  ail  paraly. 

tico  :  Surge,  tolle  lectum    tuum,  vade   in    domum 

tuam.  Et  surrexit,  et  abiit  in  domum  suam.Viden- 

les   autem   turbae,    timuerunl,    et   glorificaverunt 

Deum,qui  dedit  potestatem  talem  hominibus.»  Po- 

testatem  Filii  hominis,  quam  ad    honorem  et  glo- 


mortis  principe,  adversus  eum  cucurrerunt.  Qu;c- 
nam  dun;  illae  mortes  sunt  ?  Videlicel,una  mors  cor- 
porum,  et  una  mors  animarum,  contra    quas  erat 
illi  dimicandum.  Unde  et  bene  illi  duo  et  saevi  ni- 
mis,  et  de  monumentis  exisse  vei  in    monumentis 
habitasse  dicuntur  :  quia  videlicet,  et  mors  anima- 
rum  saeva  nimis  est,  et   per    mortem   corporum  in 
monumentorum  habitationem    devenimus.  Et  illa 
ouidem  mors,  quae  est  animarum,  occurrens    nihil 
contra  °um  praevaluit,  quemadmodum   ipse  dicit  : 
«  Venit  enim  princeps  mundi  hujus  et   in  me  non 
habet  quidquam  (Joan.  xiv).  »  Porroilla  mors,  quae 
est  corporum,  ad  tempus  illi    praevalere   permissa 
est.ut  suscipiens  vel  admittens  nostram  simplam, 
evacuaret  duplam.  Quid  autcm  verius  eo,  quod  ait, 
«  saevi  nimis,  ila  ut  nemo  posset  transire  pnr  viam 
illam  ?  »  Quis  enim  ex  omni  genere  humano  saevi- 
tiam  mortis  intactus  evasit  ? «  Omnes  in  Adam  pec- 
caverunt,  »  ait  Aposlolus,  «  et  omnes  in  Adam  mo- 
riuntur(fiow.  v).»  Ubi  peccivit  Adam,  protinus    et 
ipse  morte  anirna?  mortuus  est ;  et  nos  in  ipso  mor- 
tui  sumus  :  et  ubi  dictum  est  ei,  quia  pulvis  es  et  in 
pulverem  reverteris  (Gen.  m),  »  et  ipse  morti  corpo- 
ris,  et  cum  illo  nos  addicti  sumus.  Vere  igitur  per 
viam  illam  nullus  transire  poterat,quia  qui  mortem 
non  videret,  et  animam  suam  erueret  de  manu  in- 
feri,  nullus  erat.  Sed  venit  iste,  in  quo  nihil   juris 
ulla  mors  habuit :  et  quia  per  unam,  videlicet  cor- 
poris  mortem,  injuria  facta    est    illi,  jure  sub  illo 
mors  utraque  occubuit,  non  sine  magno  tormento 


principis  utriusque  mortis  et  satellitum  ejus,quas  D  riam  ipsius  considerare  et  cognoscere  inlendi 


cum  illo  foras  misit.Sicut  enim  descensus  ejus  ad 
inferos  populo  sanctorum  desiderabilis.ita  legioni- 
bus  daemonum  gravis  fuit  et  intolerabilis.Dicebant 
ergo  :  «  Quid  nobis  et  tibi,  Jesu  Fili  Dei  ?  Venisti 
huc  ante  tempus  torquere  nos.»  Tempus  illud.  quo 
se  torquendos  essenoverunt.ultimumerit  judicium, 
quando  princeps  eorum  cum  ipsis,et  ipsi  cum  prin- 
cipe  suo,  videntibus  cunctis,  ut  in  Job  scriptum 
est,  praecipitabuntur  in  ignem  aeternum  (Job.  xiv). 
Quomodo  tandem  impleium  est  in  mysterio  quod 
significabatur  in  miraculo.scilicet,  in  eo  quod  grex 
porcorum  totus  cum  impetu  per  praeceps  in    mare 


mus, 
mirabilibus  ejus  factis  et  dictis  ipsemet  ore  pro- 
prio  hic  enuntiavit  in  re  hujusmodi,  in  qua  po- 
tissimum  expediebat  nobis  potentemesse  hunc  Do- 
minum,  scilicet,  in  remissionem  peccalorum.  Hoc 
entenus  non  dixerat  quoi  potestatem  haberet  di- 
mittendi  peccata,  sapienti  nimirum  usus  providen- 
tia  discretionis,  quateuus  non  hoc  ante  diceret 
quam  factis  comprobaret  :  et  ipsi  spiritus,  quos 
verbo  ejiciebat,  torti  confiterentur,  ipsum  esse,  de 
quopropbeta  praedixerat:  «  Et  tu,  Bethleem,  terra 
Juda,  nequaquaminimaes  in  principibus  Juda,  ex 
te  enim  exiet  dux,  qui  regat  populum  meum  Israel 


1475 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1476 


(Mich.  v).  »  Qus  enim  illic  in  eodem  propheta  se-  A  exemplum  hoc  fere  quotidie  fit  in  civitale  Domini, 


quuntur,eorum  summa  est,  «  salvum  facere  popu- 
lum  suum  a  peccalis  eorum  (ibid.)»  Postquam  ergo 
praecedentibus  factis  comprobatum  fuit  quod  ipse 
esset  et  credi  deheret  esse  ille  dux  Israel,dux  mes- 
sias,id  est  Christus,tunc  demum  paralyticum  cura- 
turus  :  «  Confulc,  ait  (ili,  remittuntur  tibi  peccata 
tua,»  ut  dutn  tam  pnrsentia  miracula,  quam  anti- 
qua  prophetarum  oracula,  sermonem  praesentis 
coufirmant,  minus  offendantur,  qui  absque  offen- 
sione  doceri  non  possunt,  tardi  ad  credendum,imo 
et  impatiens  ad  audiendum.  Nam  erant  in  hoc 
offendendi,  et  offcndebantur  offensione  voluntaria, 
maxime  Scribae  et  Pbarisnei,  non  veritalen:  quae- 
rentes,  sed  verilati  invidentes.  Nam  protinus  ubi 
dixit :  «  Confide,  fili  remittuntur  tibi  peccata  tua,  — 
et  ecce,»  inquit  evangelista,  «  quidam  de  Scribis  di- 
xerunt  intra  se  :  Hic  blaspbemat.  Quis  potest  dimit- 
tere  peccala,  nisi  solus  Deus  ?  Vidit  enim  cogita- 
tiones  eorum,  et  dixit  :  Ul  quid  cogitatis  mala  in 
cordibus  vestris?  »  Forlassis  et  hoc  dixerunt  intra 
se,  sed  et  de  isto  respondit  eis  sua  ipsorum  con- 
scientia,  et  de  illo  virtus  operis  manifesla,sequcnte 
effectu  jussionem  dicentis,  «  Surge  et  ambula  ;  » 
et  ulrinque  convicit  incredulos,  quod  excusatio- 
nem  non  habeant  de  peccato  suo. 

Quid  autem  ad  illaminterrogationern  responden- 
dum  erat,  «  quid  est  facilius  dicere,  Dimittuntur 
libi  pcccata,  aut  dicere,  Surge  et  ambula  :  »  nisi 
facilius  esse  dicere,  dimittuntur  tibi  peccata  ?  Nam 
apudipsum  quidemFilium  hominisita  unumsicut 


scilicet  in  Ecclesia,  qua?  utique  estcivitas  Domini, 
civitas  Regis  magni,  ad  quam  ipse  transiretavit  et 
venit,postquam,ut  dictum  estsupra,  etmortis  cor- 
porum  ncstrorum  sa;vitiam  sedavit  etmortisanima- 
rum  nostrarum  sasvum  imperium  soIvit.Nam  quo- 
ties  facimus  illud  quod  Jaeobus  aposlolus  dicit  : 
«  Infirmatur  quis  in  vcbis,  inducat  presbyteros  Ec- 
clesioe  et  orent  supereum,ungentes  eum  oleo  sanclo 
in  nomine  Domini,et  orutio  fidei  salvahit  inflrmum, 
et  si  in  peccatis  sit,  remittentur  ei  (Juc.  v)  ;»  Quo- 
ties,  inquam,  hoc  facimus,  paralyticum  sive  unde- 
cunque  infirmum  Domino  offerimus,et,sieut  videns 
fidem  illorum,dixit  :  Remittuntur  tibi  peccata, »  ila 
et  nunc  «  oralio  lidei  soivnt  intirmum  :  et  si  in  pec- 
catis  est,  dimittuntur  ei.  »  Praeterea  juxta  sensum 
altiorem,paralyticus  tunc  a  Dominocuratur,quando 
flt  ut  is  qui  nihil  operabatur,  jam  nunc  operetur, 
quemadinodum  dicit  Apostolus  :  «  Qui  furabatur, 
jarn  non  furetur  ;  magis  autcm  laboret  operando 
manibus  suis  quod  bonum  est,  ut  habeatunde  tri- 
buat  necessitalera  paticnti  (Ephes.  iv).  »  Nam  qui 
nihil  opcrabatur,  et  aliena  fjrabatur,  nonne  veram 
paralysin  habebat  in  manibus  ?  Similiter  qui  ad 
bonum  et  utilem  sermonem  mutus  erat,nonne  ve- 
ramin  lingna  paralysin  habebat  ?Igitur,  cura  circa 
hujusmodi  sic  operatur  Dominus,  sive  per  semet 
ipsum  tantura,  sive  ministris  suis  cooperautibus  : 
ut  qui  taliter  paralyticus  erat,jam  nunc  el  bene  la- 
boret  operando  manibus  suis,  «  et  omnis  sermo 
malus  ex  ore  «  ejus  «  non  procedat,»  ut  ait  conlinuo 


alterum  facile  erat,sed  apud  homines  longe  facilius  C  idem  Apostolus  (ibid.),  «  sed  si  quis  bonus  est  ad 
cst  dicere,  dimittuntur  tibi  peccata,  quam  ipsam  aedificationem  fidei,  ut  det  gratiam  audientibus,  » 
peccatorum  dimissionein  comprobare  lestimonio  merito  turbae  glorificent  Dominum,  qui  dedit  po- 
virtutis  qualis  protinus  est   subsecuta.   Secundum      testatem  talem  hominibus. 


LIBER  OGTAVUS. 


634  0  sapientia  Dei,  quae  aperuisti  os  muti  et 
linguas  infantium  fecisti  disertas  (Sap.  x) :  ego 
quondam  mutus  et  infans,  nunc  autem  ore  aperlo 
et  lingua  pene  diserta  te  magnificans,  tibique  de 
auro  tuo  ac  degemmis  tuisquamdam  quasiregiam 
glorias  et  honoris  facere  adorsus  coronam,  semper  D 
quidem  multum,  nunc  autem  maxime  tua  juvari 
cupio  dispositione,  atque  opitulatione.  Non  enim 
nunc  ita,  ut  hactenus  uni  tantum  inlentus  sum 
operi,  neque  debitor  unius  tanlum  debiti,  sed  cir- 
cumventus.quasi  a  duobus  funeratoribus  magnis  et 
avaris,  omittere  non  valeo  quin  ambobus  satisla- 
ciam,  cupiens  esse  fidelis.  Alter  eorum  est  ange- 
lus,  id  est,  praesul  Agrippinensis  Ecclesias,  cui  me, 
ut  credo,  tu  per  misericordissimam  providentiam, 
in  tempore  persecutionis,  tanquam  patri  filium 
adoplivum  commisisti :  alter  vero,  paterfamilias 
domus  tuae,  scilicet,  canobii  Sigebergensis,  cui 
nequeo  dicere  quantum  debitor  sim.  Hic  mihi  pri- 


mus  suaserat  boc  opus  ingredi,titulatum  De  gloria 
el  honore  Filii  hominis,  cura  ille  alter,  et  major 
amicus,vehementer  sludii  noslri  bona  opinione  sive 
experimento  delectai  us,jussit  atque  rogavit.et  utro- 
que  modo,  scilicet  jubendo  atque  rogando,  compu- 
lit,  quatenus  in  libros  Regum  totum  cor  meum  cum 
tua,  Domine,  gratia  converterem,  et  quanlumcun- 
que  possem,  te  adjuvante,magnum  et,ut  sibi  vidc- 
batur,  utile  opus  inciperem,  et  de  tuo  adjutorio  ad 
perflciendum  nunquam  desperarem.  Quid  ego  intcr 
istos  animo  pene  diviso  facerem  ?  Hesuitarem  perti- 
naciter  patri  et  ponlifici  ?  At  ille  non  solum  sic  ju- 
bebat,  verumetiam  supplicabat  aliquandiu  recu- 
santi,ut  si  non  paruissem,  mihi  ipsi  viderer  pietati 
rebellis.  Relinquerem  hoc  opus,  quod  jara  inccepe- 
ram,rogatu,  utjam  dictum  est  inferioris  amici  ?  At 
ille  tantocirca  istud  argebatur  sancti  desiderii  ar- 
dore,ut  videns  necessitalem  meam,  quod  non  pos- 
eem  majori  et  digniori  denegare,  aspicienstfue  hoo 


1477 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VIII. 


1478 


opus,  quantum  hactenus  scriptum   fuerat,  diceret  \  vit,in  tempore  autem  vocavit  unumquemqueintem- 


hoc  solum  :  «Doleo  superte,doleosuperte,»  codicem 
aspiciens,  quem  aegre  ferebat  imperfectum  rema- 
nere.Igitur  necessitate  compulsus.dimidium  cordis 
mci  uni,  et  dimidium  cordis  mei  praebui  alteri,to- 
tum  autem,o  Supicntia,tibi  praebere  optavi,  dicenti, 
«  Praebe.fili,  cortuum  mihi  (l'rcv.  xxm).  »  Credens 
quippe  et  sciens  omnia  possibilia  credenti  (Marc.ix), 
ecce  ita  me  charitati  impendi,  ut  uno  eodemque 
temporecircumsedentes  duo  calamuminmentemea 
tinguant  notarii.  Unde  fit  ut,  si  quid  bene  dictum 
fuerit,  tibi  totum  imputetur  :  si  quid  autem  minus 
beue  sonuerit,  necessitati  digne  condonetur. 

«  Et  cum  transiret  inde  Jesus.vidit  horninem  se- 
dentem  in  telonio,  Mattheeum  nomine,  et  ait  illi  : 
Sequere  me.  Et  surgens  secutus  est  eutn.  »  Hocad 
gloriam  et  honorem  Filii  hominis  praedicandum  at- 
que  uudiendum  est,  quia  hunc  hominem  vidit,  et 
tam  officaeiter  vidit  ut  vcraciter  conveniat  huic  di- 
cere  :  Tu  Deus  qui  vidisti  me  {Joan.  i).  Quomodo 
enim  vel  quibus  oculis  vidit  ?  Deni^ue  si  de  oculis 
humani  capitis  agitur,  quibus  ut  homo  eral  ocula- 
tus,  nunquid  solum  hunc  hominem  vidk  ?  Imo  et 
illos  talibus  oculis  vidit,  qui  paulo  supra  (Mallk. 
vm),  rogabant  eum,  ut  transiret  a  finibus  eorum, 
sed  et  illos,  qui  crucifixcrunt  eum.  Alii  sunt  oculi 
quibus  illum  vidit.  oculi  gratiarum  :  qui  juxta  Za- 
chariam  in  uno  lapide  (Zach.  m),  et  juxla  Apocaly- 
psim  Joannis,  in  capile  unius  septem  agni  sunt 
[Apoc.  i)  :  oculi  isti  nominibus  suis  nulli  sunt  aut 
esse  debent  incognili,  quae  videlicet    nomina   sunt 


pore  suo,ut  nunc  istum  vocavit,et«Sequereme»ait. 
Qui  quam  hilariler  vocantisese  preesentaveril,quam 
alacriler.sive  amabiliter  pulsanti  januascordis  sui 
aperuerit,  illa  res  de  foris  satis  indicat,  «  qui  fecit 
ei  convivium  magnum  in  domosua.»  Ergo  praecipue 
in  isto  clarissimum  est  illius  dicti  Uomimci  experi- 
menlum  :  «  Si  quis  audierit  vocem  meam  ct  ape- 
ruerit  mihi  januam,  introibo  ad  illum  et  ccenabo 
cum  illo,  et  ipse  mecum  (Apoc.  m).  »  Introivit 
enim  in  domum  ejus,  et  ccenavit  ipse  primus  cum 
illo  corporale  convivium,  etdeinde  Mattheeus  cum 
eo  ccenavit  ccenam  spiritualem.  Hoc  denique  pree- 
sens  Scriptura  probat,  Scriptura  evangelica,  quia 
revera  cum  Domino  ccenavit,  qui  635  hanc  pri- 
mam  Novi  Testamenti  Scripturara  tanquam  vere 
saturatus  nobis  eructavit.  Hoc  sacramentum  Pha- 
riseei,  neque  scientes,  neque  scire  volentes,  dis- 
cumbente  Domino  cum  eo  in  domo,  cum  raulli 
quoque  publicani  et  peccatores  discumberent  cum 
Domino  Jesu  et  discipulis  ejus,  diceb.int,  «  Quare 
cum  publicanis  et  peccatoribus  raanducat  magister 
vester?  »  Alille  sapienter  ac  nimis  terribiliter  ora 
illorum  obstruxit,  sapienter  quidem  dicendo  : 
«  Non  est  opus  valenlibus  medico,  sed  male  ha- 
bentibus.  Euntes  autem  discite  quid  sit  :  Quia 
misericorJiam  volo  et  non  sacrificium.  »  Terribili- 
ter  aulem  subjungendo  :  «  Non  enim  veri  vocare 
justos,  sed  peccalores.  »  Hoc  denique  dicto,  seu 
verbo  terribiliter  eos  percussit  qui  in  se  confide- 
bant  tanquam  justi.  Quos  enim   hic    dicit  justos, 


Spiritus  sapientiae  et  intellectus,  consilii  et  fortitu-  ^  nisi  superbos  ?  Et  quos  dicit    peccotores,  nisi    hu 


dinis,scientiae  et  pietatis,et  timoris  Domini  (Isa.  xi). 
Istis  oculis  hunc  hominem  vidit.etcum  videret  eum 
exterioribus  oculis,  per  istos  interiores  oculos  re- 
cognovit,  quod  esset  unus  illorum,  quog  ante  sa3- 
cula  preescivit  et  preedestinavit.Itaque  videns  eum, 
ait  illi  :  «  Sequere  me.Et  surgens  secutus  est  eum.  » 
Erat  enim  ipse  Malthaeus  tanquarn  specular  preelu- 
cidum,  eatenus  conspectui  solis  nequaquam  appo- 
situm,  sed  in  tenebris  reconditum  et  sub  tecto  la- 
tens  curarum  nimis  saecularium,utpote  telonearius, 
de  navibus  negotiatoriis  cum  clamore  vel  strepitu 
forensi,  publicum  exigens  vectigal  sive  tributum. 
Ubi  ergo  vidit  eum  Jesus,  ubi  vidit  eum  salus  et  soi 
verus.resplenduit  ex  aspectu  ejus,  et  quia  vidit  eum 


miles  ?  Veetalibus  justis,  qui  suo  judicio  justi  sunt, 
at  non  Dei  qui  justi  volunt  videri,  cum  non  sint. 
Econtrafelices  peccatores,  qui  suam  injustitiam  re- 
cognoscunt,  Dei  justitiam  esuriunt  et  sitiunt.  Nam 
illos  solos  vocare  venit,  propter  istos  de  coelis 
descendit,  et  «  humiliavit  semetipsum  usque  ad 
mortem,  mortem  autem  crucig  (Philip.  n).  » 

Tunc  accesserunt  ad  eum  discipuli  Joannis,  di- 
centes  :  «  Quare  nos,  et  Phariseei  jejunamus  fre- 
quenter,discipuli  autem  tui  non  jejunant  ?  Et  ait  il- 
lis  Jesus  :  Nunquid  possunt  filii  Sponsi  jejunare, 
quandiu  cum  illis  est  Sponsus  ?  Venienl  autemdies 
cum  auferetur  ab  eis  Sponsus,  et  tunc  jejunabunt.  » 
Gravissimahaecatquesapientissimaresponsioquan- 


talis  Filius  hominis,    reddidit   imaginem    ejus,  et  D  tj  sit  ponderis,  melius  ex  propheticae  Scripturae  col- 


formata  est  in  ipso  facies  hominis.  Alium  quoque 
vidit.et  ex  visu  ejus  formata  est  in  eo  facies  vituli  : 
vidit  et  alium,  et  eo  vidente  formata  est  in  illo  fa- 
cies  leonis  :  vidit  et  alium,  et  videndo  formavit  in 
eo  faciein  aquilae  volantis  (Ezech.  i,  x  ;  Apoc.  iv). 
Iste  visus  admirabilis,  illa  est  gratia,  quam  admi- 
rans  vas  electionis  Paulus,  dicit  :  «  Nam  quos 
preescivit  et  praedestinavit  couformes  fieri  imaginis 
Filii  sui.Quos  autem  praedestinavit,  hos  et  vocavit. 
Et  quos  vocavit,  hos  et  justificavit.  Quos  autem 
justificavit,hosetmagnificavit(/{om.  vm).  »  Et  ante 
tempora  quidem  seecularia  praescivit,  et  preedestina- 


latione  valet  agnosci,  cumapud  Zachariam  Domi- 
nus  dicit  :  «  Gum  jejunaretis  et  plangeretisinquinto 
et  septimo  per  hos  septuaginta  annos,»  et  subaudi- 
tur  propter  illud  quod  Nabuchodonosor  civitate  et 
templosuccensoigni,populumincaptivitatem  duxit, 
et  proplerillud  quod  Ismael  filius  Nathaniae  Godo- 
liam,  et  cum  eo  reliquias  populi  interfecit  (IV  Reg. 
23  ;  Jer.  xli),  «  Nunquid  jejunium  .iejuuastis  mi- 
hi  ?  *  etc,  usque,  «  jejunium  quarti,  el  jejunium 
quinti,etjejunium  seplimi,  et  jejunium  decimi  erit 
domui  Juda  in  gaudium  et  laetitiam  et  solemnitates 
preeclaras  uequequo  venient  populi,  et  habitabant  in 


I'i79 


ItUfERTI  AKBATIS  TUITIENSIS. 


1480 


civitatibus  multis  (Zrtcft. vii.vui)  :  »  quodvidelicot,fu-  A  et  isti  ?  Non  utique,  nam  hoc  tale  esset,  ac  si  quis 


turum  erat  peradventum  bujus  Sponsidequoetsub- 
inde  diclum  est  illud  :  «  In  diebus  illis.in  quibusap- 
prehendenl  deeem  bomines  ex  omnibus  linguisgen- 
tium  fimbriam  viri  Judaeidicentes:Ibimusvobisciim, 
audivimus  enim  quodDeusvobiscumest  (iftid).»Nara 
de  iimbria  viri  Judasi  protinus  hic  in  Evangelio  ha- 
bes,quia  «  mulier,quse  fluxum  sanguinis  paliflbatur 
duodecim  annis,  accessit  retro,  et  tetigit  fimbiiam 
vestimenti  ejus  (Matth.  ix).i  Summa  sermonis  illius 
prophetici  ha:c  est,debuissejejunareillosapud  quos 
reposita  erat  vel  esse  debebat  spes  et  exspectatio 
repromissionis,  non  tam  proptertemporalium,qu« 
acciderant,  incommoda  rerum,  et  proptercaplivita- 
tem  Babylonicam.qua?  facta  fueral  illis  septuaginta 


immittat  commissuram  panni  rudis  investimentum 
vetus.  Danique  jejunia  veslra,  jejunia  sunt  veteris 
hominin  :  homines  autem  isti  cum  sint  filii  nuptia- 
rim  ccelestium,sunt  homines  novi.  Si  ergo  jejuna- 
rent  propter  causas  ejusmodi,  propter  quas  el  vos 
jejunalis,  scilicet  quia  Moses  labulas  priores  scri- 
ptas  digito  Dei  projecit  de  manu,etconfregit  eas  ad 
radices  montis  (Exorl.  xxxi),  vel  quia  reversis  ex- 
ploratoribus  quod  niiserat  Moses  explorare  terrani, 
et  detrahentibus  terrffi,cum  omnis  multitudo  versa- 
retur  in  sedilionem,  iratus  Deus  juravit  quod  non 
intrarent  terramillam  donecconsumeretur  genera- 
tio  illa  quadraginta  annis,  juxta  numerum  dierum 
quadraginta,  quibus  consideraverant  terram  (A'wm. 


annis,  quam  propter  peccata  sua,  et  propter  illam  ^  xiv),  vel  quia  Nabuchodonosor  rex  Babylonis,  sive 


quae  contigit  in  Adam,universalem  captivitatem  ge- 
neris  humani.Al  illi.quoniam  soluta  erat  captivitas 
ttabylonica.et  lemplum  rea?dificabatur,dicebant  sin- 
guli  :  Numquid  mihi  flendum  est  in  mense  quinto, 
vel  sanctificare  me  debeo,  sicut  feci  jam  raultis  an- 
nis?  Videlicet,  quia  templum  reaedificabatur,  jum 
nullam  superesse  causam  putubant.cur  jejunarent. 
Merito  ergo  redarguebantur  a  dicente.  «  Nunquid 
jejunium  jejunastis  mihi?  (Zach.vu).  »  Quia  vide- 
Iicet,propter  temporalia  bona  flentet  jejunant,  quia 
desunt,non  Domino  jejunant.  Sed  qui  propterea  je- 
junant  quia  pnesentem  non  habent  Sponsum.sicul 
illinondum  habebant,nos  autein  habuimusquidem, 
sed  jam  non  habemus,  ipsi  jejunium  Domino  jeju- 
nant.  I     tur,  quoniam  causa  jejuni   debuerat  omni- 


Nabuzardan  princeps  exercitus  ejus,  capta  civitale, 
succendit  domum  Domini.et  transtulit  populum  in 
Babylonem  vel  quia  deinde  venit  Ismael  filius  Na- 
thania?  et  percussit  Godoliam,  qucm  prafecerat  rex 
Babylonis  terras,  et  Judaeos  qui  erant  cum  eo  :  con- 
surgens  autem  omnis  populus  reliquiarum,timens 
Chaldieos,  fugit  in  /Egyptum  (IV  Rcg.  xxv  ;  11  Par. 
xxxvi ;  Jer.  xli).  Si,  inquam,  jejunarent  proptcr 
causas  ejusmodi,  hoc  esset  novos  homines  flere  nc- 
nias  veteris  hominis  :  quod  omnino  non  congruit  his 
quibus  <i  datum  est  nosse  mysterium  regni  Dei 
(Marc.  iv  ;  Luc.  vni).  »  Nam,  sicul  commissura 
panni  rudis,ubi  immissa  fuerit  in  vestimentum  ve- 
tus,  tollil  plenitudinem  ejus,  et  pejor  scissura  fit  : 
ita  quilibethomo  particeps  factus  sanctae  hujus  no- 


bus  esse,  deaiderium  et  exspectatio   Salvatoris,  ut  'J  vitatis,si  ejusmodi  Pharisaicis  traditionibussese  in 


fuit  Mosi  et  Heliac  et  Danieli,ipse  autem  nunc  pra?- 
sens  aderal,postmodum  recessurus,dulce  fuit  ct  ju- 
cundum  sancta?  charitatis  officium,saltem  ad  breve 
tempus,propterpro3sentiamejusintermittijejunium 
quia  tempus  illud,  tempus  preesenlia?  ejus,  quasi 
tempus  erat  nuptiarum.  Ait  ergo  :  «  Nunquid  pos- 
sunt  filii  Sponsi  lugere  quandiu  cum  illis  estSpon- 
sus  ?  »  Venient  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis 
Sponsus,  et  tunc  jejunabunt.  Ac  si  dicat  :  Vos,  qui 
filii  Sponsi  non  estis  nec  esse  vultis,  sed  nec  filii  il- 
lorum  dici  meremini,qui  jejunaverunt  pra?  desiderio 
adventus  Sponsi,imo  illorum  quibus  Deus  veraciter 
dicit,  «  Nunquid  jejunium  jejunastis  mihi  ?  »jeju. 
natis  enim  ct  vos  sicut  illi,  pro  eo  quod  aliquando 


seruerit,  deterior  quovis  vetere  homine  fit,  ita  ut 
neque  vetus,  neque  novus  sit,  et  neutrum  habeat, 
cum  utrumque  in  se  uno  permiscere  voluerit.Quare 
autem  hoc  ipsum  quod  intendit,  quod  intelligi  vult 
in  verbis  istis,«  nemo  autem  immillil  commissuram 
panni  rudis  in  vestimentum  vetus,  tollit  enim  pleni- 
tudinem  ejus  a  vestimento  et  pejor  scissura  fit,  » 
non  manifeste  dixit?Quare  illis  sensum  lam  bonum, 
tam  verum  abscondit,clausit  et  signavit  ?  Nimirum 
quia  expediebat  illis,  non  expediebat  ipsis  mysteriis 
regni  Dei  ut  divulgarentur  vel  committerentur  eis. 
«  Neque  »  cnim,ait,«  millunt  vinum  novum  in  utres 
©36  veteres.Alioquin  rumpunlur  utres,  et  vinum 
effunditur,  et  utres  pereunt.  Sed  vinum    novum  in 


de  rebus  transitoriis  aliquid  adversi  contigit,  vos,  D  utres  novos  miitunt,ct  ambo  conservantur.»  Secun- 


inquam,  jejunate  quantum  vultis,  nam  isti  jejuna- 
re  non  possunt  pra?  gaudio  Sponsi  praesentis. 
«  Venient  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis  Spon- 
sus,  et  tunc  jejunabant.   » 

«  Nemo  autem  immittitcommissuram  panni  rudis 
in  vestimentum  vetus.Tollitenim  plenitudinem  ejus 
a  vestimento  ejus  et  pejor  scissura  fit.  »  Planejeju- 
nabunt  in  illis  proxime  venturis  diebus,  cum  abla- 
tus  fuerit  ab  eis  Sponsus,cum  passus,  mortuus,  et 
sepultus  resurrexit  et  in  ccelum  ascenderit,  jam 
non  ultra  cum  eis  in  mundo  hoc  crporaliter  conver- 
satus.Nunquid  vero.ut  vos  jejunatis,  ita  jejunabunt 


dum  istam  similitudinem  damnosum  fuisset  docere 
illos  verbis  manifestis  quamobrem  tunc  non  jeju- 
narent  discipuli  ejus,  essent  autem  postea  jejuna- 
turi.Pharisffii  enim  cum  his  erant  qui  interrogave- 
rant.Et  sicut  utres  veteres  missos  intus  vino  novo 
rumpuntur,  et  vinum  cum  utribus  perit,  ita  illi,  si 
manifeste  diceret  ipse,  audientibus  eis,  quidpiam 
ejusmodi,  amplius  prae  invidia  rumperentur,  et  ser- 
mo  inutilis  esset  taliter  effusus  prssertim  cum  Sa- 
pientia  dical  :  «  Ne  effundas  sermonem,  ubi  non  est 
auditus  (Bccli.  xxxn  ;  Joan.  ii).  »  Propterea  et  aliua 
evangelisla  dicit :  » Ipse  autem  Jesus  non  credebat 


1481 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VIII. 


1482 


•emetipsum  eis,  eo  quod  ipse  nosset  omnesetquia  A_  'uit  per  mulierem,quaefimbriam  vestimentiejuste- 


opus  et  non  erat  ul  quis  testimonium  perhiberet  de 
homine.  Ipse  enim  sciebat  quid  esset  in  homine 
(Zach.  vn).  » 

Bene  igitur  cum  dicere  posset,  jejunandnm  erat 
usquead  me.  et  cum  recessero  jejunandum  eritpost 
me,  secundum  veritatem  Scripturae  propheticae, 
cujus  jam  supra  mentio  facta  est,  maluit  sermonem 
suum  sic  temperare.utet  futuris  innotesccnsres,eos 
secum  servaret,  et  praesentes,  qui  lunc  erant,  per 
invidiam  non  rumperet.  Quid  de  eo  quodsubjunxit 
protinus,  «  sed  vinum  novum  in  utres  novos  mit- 
tuut  et  ambo  conservantur.  i>  Nunquid  non  vel  ipsi 
filii  sponsi,  super  quibus  non  jejunantibusquojstio 
hajcmotaeratjam  utresnovi  erant  ?Nonjam  omnino 


tigit,  et  sanata  est  a  fluxu  sanguinis  ?  Haec  namque 
mulier  forma  fuit  omniumgentium,  qure  profectoin 
eum  credendo,cujus  faciem  antenon  viderunt,quo- 
damraodo  retro  accedunt,  etsequendovestigiaejus, 
id  est  custodiendo  praecepta  ejus,  revera  fimbriam 
vestimentiejug  langunt.  Etquideratjuxtahuncsen- 
sum  sanguinis  fluxus,  nisi  peccatorum  illuvies, 
maximeque  sordidus  idolatriascullus  ?Porrofiliaar- 
chisynagogi,  pro  qua  rogatus  erat,etibat,  Synago- 
gam  designabat.  Unde  valde  notandum  quia,  sicut 
Marcus  manifestius  scribit,  archisynagogi  filianon 
fuerat  mortua,  sed  jam  in  extremis  erat  (Marc.  v) ; 
ubi  autem  mulier  (imbriam  tangendo  sanata  est, 
tunc  ad  archisynagogum  nuntii  venerunt.dicentes  : 


novi,  sed  capaces  erant  sanctae  novitatis.  Propterea  n  t  Quia  filia  tua  mortua  est,   quid  ullra  vexas  ma- 

gistrum  ?»Item,  ethocvigilanteranimadvertendum 
quia  et  puella  quas  mortua  est  erat  annorum  duode- 
cim,  et  mulier  quae  sancta  est  fuerat  in  profluvio 
sanguinis  annis  duodecim.  Itaque  et  quando  puella 
nataest,  tunc  illa  mulier  sanguine  fluere  ccepit,  et 
quando  sanata  est  mulier,  tunc  puella  morlua  est. 
Quid  hoc  sacramento  pulchrius,  verius,  ac  praecla- 
rius  ?Quandoenim  Synagoga  in  partibusAbraham, 
Isaac,  et  Jacob  nala  esl,  tunc  idolatriae  fluxus  in 
gentibus  fluere  exorsus  est.  Quando  autem  multitu- 
do  gentium,  credendo  in  Cbristum,  ab  ejusmodi 
fluxu  per  fidem  suam  sanata  el  salva  factaest,  tunc 
Synagoga.quae  eatenus  nimisaegra  perraultas  tribu- 
lationes  fuerat,  omnino  per  invidiam  mortua  sine 
cum  multiludo  gentium  in- 
rael  salvus  fiet  (Rom.  xi),  > 
alqueidcircocongruapulchriludinisinmysteriocon- 
summatio  haec  est,  quod  postquam  mulier  a  fluxu 
sanguinis  Banataest,  tunc  demum  intravil,ettenuit 
inanum  puellae,  quas  erat  mortua,  «  et  Burrexi* 
puella.  » 

tEttranseunte  Jesuinde,secutisunteumduoc83ci, 
clamantes  :  Miserere  nostri,  fili  David.  Cum  autem 
venisset  domum,  accesserunt  ad  eum  caeci,  etdicit 
eis  Jesus  :  Creditis  quiapossum  hoc  facere  vobis? 
Dicunt  ei  :  Utique,  Domine.  Tunc  tetigit  oculos 
eorum  dicens  :  Secundum  fidem  vestram  fiatvobis, 
et  aperti  suntoculi  eorum.  »Memorespropositi  su- 
mus,  ut  esse  debemus,quod  videlicetpropositumin 
hoc  opere  est  considerare  quatuor  facies  uniusani- 


quodam  loco   dicebat  et  ipsis: «  Adhucmultahabeo 

vobis  dicere,  sed  non  potestis  portare  modo  (Joan. 

xvi).  »  Quando  suntomninoinnovati  ?  quandoacce" 

perunt  Spiritum  sanctum  post  r6surrectionem  ejus 

cuju8  gratia  novos  homines  eflicit^/oun.xx  ;Act.\i), 

tunc  vinum  novum  missum  est  in  utres  novos,  et 

ambo  conservatasunt,  idestrevelatasuntillisorania 

mysteria  Scripturarum,   et   gustaverunt  amorem 

sponsi,  dulcedinemque  crjeIestiumnuptiarum,ethoc 

vino  inebriati  salvi  facti  sunt,et  vinum  beneconser- 

vatum  fideIiterquibusjussumest,refuderunt.«Haec 

illo  loquente,  ecce  princep3  unusaccessit,et  adora- 

vit  eum  dicens  :  Filia  mea  modo  defunetaest,  sed 

veni,  impone  manum  tuam  supeream,  et  vivet.Et 

surgens  Jesus,  sequebatur  eum,etdiscipuliejus.  Et  p  Deo  facta  est.  Rursus, « 

ecce  mulier,  quae  sanguinis  fluxumpatiebaturduo-      traverit,  tunc  omnis  Is 

decim  annis,acccssitretro, ettetigit fimbriamvesti- 

menti  ejus.  Dicebat  enim  intra  se  :Si  tetigerotan- 

tum  vestimentum  ejus,  salva  ero, »  Nequeo  satis 

adrairari  pulchritudinemgloriae  et  honoris  infacie 

Filii  hujus  hominis,  in  mirabilibus  ejus  gestis,  se. 

cundurn  dispositionemquamhicdivinusevangelisla 

disposuit.  Quid  enim  sibi  vult  quod  dum  interroga- 

tus  de  jejunio  respondit,  el  non  jejunantes  excusat 

filios  sponsi,  res  gesla  protinussubsequiturhujus- 

modi  de  muliere,  quae  talem  ob  causam  tanta  cum 

fide  fimbriam  vestimentiejus  tetigit  ?Quid,inquam, 

sibi  hoc  vult,  nisi  ut  insinuet  factisquod.sicutjam 

dictum  est.nondum  expediebatpalamostendere  ver- 

bis  se  illum  esse  virum,  de  quoinZacharia,locosu 


pra  memorato,  cum  item  de  jejunio  fuisset  interro-  "  malis,  scilicel.faciemhominis,  faciemvituli,  faciem 


gatus,  idem  addicentibus,  •  nunquid  mihi  flendum 
est  in  mense  quinto,  velsanctificaremedebeosicut 
jam  feci  multis  annis(Z«c/i.  vn), »  itaresponsionem 
suam  terrainavit  ul  diceret,  «  usquequo  venient  po- 
puli,  et  apprehendent  decem  homines  ex  omnibus 
linguis  gentium  fimbriam  viri  Judaei.dicentes  :  Ibi- 
mus  vobiscum  (Zach.  vui).  »  Haec  ergo  dispositio 
valde  venerabilis,  et  pia  consideratione  honoranda 
est.  Quid  enim  aliud  estquod  in  propheta  praedixit 
post  responsum  de  jejunio  :  «  Indiebusillisappre- 
hendentdecem  hominesexomnibuslinguisgentium 
fimbriara  viri  Judaei,»<juamquodhicsignificarivo« 

PaTKOL.    CLXVllI. 


leonis  et  faciem  aquilae  volanlis,  qus  sunt  qualuor 
sacramenta  unius  Christi,  Filii  Dei  et  filiihominis, 
quas  ignotaesse  nonlicetChristianae  fidei,quaesunt 
incarnatio  ejus,  passioejus,resurrectioejus,  aucen- 
sio  ejus.  In  faciem  hominis  ad  hunc  intendimus.et 
in  hoc  faciem  hanc  ex  parte  nos  videre,  etper  spe. 
culum  contemplari  arbitramur,  si  in  factiset  dictis 
ejus,  qualisintentioessepotuerit,  sentiremoremur. 
Quaerimusigiturinfaciemintendentes  hujus  filiiho- 
minis,  quid  sibi  voluerit.  tantopere  requirensmeri- 
tum  fidei,  ut  diceret  csecis  islis:«Creditisquiapos- 
sum  facere  hoc  vobis  ?  «  Statimque  :  »  secundum 


14S3  RUPERTI  ABRATIS  TUITIENSIS  1484 

v,  3tram.  aif,  fi  il  »-obis.  »  Et  panio  imlorau-  A  faoiei  hominis  dctinemur,  cum  et  alias  facies  con- 
i,,,i  dixit:  «  Confide,lilia,fidestuatesalvamfecit,« 


et  sparsiminomnibusSoripturiB  tamVeterisinstru 
menti  quam  Novi,  Bdem  quaeril,fidemapprobat,fi- 
dem  collaudat.  Causa  sive  intenlio  dignationiaejus 
non  parvi  pendenda  haec  est,  curare  antidotocom- 
petenti  stultitiam  antiquam  nimiae  credulitatis,  qua 
creditum  fuit  diabolo,  loquenti  per  serpontem, ac di- 
centi:«ScitenimDeusquodinquocunquediecome- 
deritisexeo.aperienturoculivestri.eteritissicutdn, 
scientes  bonumetroalum(G<m.iu). »  Crediditmulier 
diabolo  plus  quamDeo.quod  taliter  deberetillumi- 
nari  :  oredamus  nos  econtra  veritati,  si  veraciter 
63?  volumus  illuminari.  Consideralio  haec,  cum 
in  caeteris  ubicunque  Dominus  lidem  quaeritvelin 


templuturi,  longum  nimis  et  fastidiosum  opusfore 
suspk-emur.  «  Et  circuibat  Jesus  civitatesomneset 
castella,  docens  in  synagogis  eorum,  et  pracdicans 
Evangelium  regni,  et  curans  omnem  languorem.et 
omnem  inlirmitatem.  Videns  autem  turbas,  miser- 
tus  est  eis,  qu;a  erat  vexati  et  jacentes  sicut  oves 
non  habentes  pastorem.  »  Hoc  maxime  loco  specta- 
bilis  est  ea,  quam  aspicimus,  facies  hominis,  quia 
facies  est  pietatis,  facies  misericordiaeet  miseratio- 
nis,  et  quidem  homines  illi.quostuncaspiciebat  fa- 
cies  ista,  facies  benigna,  vexali  erant  et  jacebant 
sicut  oves  non  habentes  pastorem,  quippe  qui  sub 
nomine  pastorum,  lupos  habebant  Annam  et  Cai- 
pham,  dequibusrecte  dictum  fuerit  per  prophetam 


venit,  tum  in  istis  caecis  perpulchra  esl,  du.n  ante-  B  dicentem  :  «  Prinojpefl  ejus  in  medio  illiusquasi  lu 

quaiu  illuminet  eos,  interrogans  dicit :   «   Creditis 

quia  possum  boc  facere  vohis  ?  »  Nostra  quippe 

causa  signilicabaturin  illis  quod  maxime  exeoco- 

gnoscendum  vel  sentiendum  est,  quia  cum  aporti 

1'uissent  oculi  eorum,  comminatus  est  eis,  dicens  : 

■  Videte,  ne  quis  sciat.  »  Hocdenique  valde  utiliter 

inexemplum  nobis  revocamus,  quicunque  praero- 

gativam  aliquam  illuminationis,  qua  genus  huma- 

num  per  fidem  illuminatum  est,  accepissevidemur. 

Ad  quid  enim  videamus  noquissciat.nisiadhoc.ut 

occursum  malum  jactantiae  aut  elationis  illumina- 

tus  cordis  oculus  effugiat  ?  Verumtamen  illi  fece- 

runt,  sicut  protinus  subjunctum  est  :  «  Illi  autem 

exeuntes   diffamaverunt  eum   per    totam    terram 

illam.»  Nos  quoque  dignus  facimus,  si  non  illumina-  ^, 

tionem  nostram  lingua  nostra,  sed  illuminatoris 

gloriam  prsdicent  opera  nostra.  Igitnr  in  duobus 

caecis  omnem  intelligamus  hominem,  sive  Judseus 

sive  Graecusillesit.quituncreverafiducialiteratque 

efficaciter  ab  illa  luce  vera,  gratiam  petit  illumina- 

tionis.siverumetprobatum,  quem  ofleratnummum 

habet,  non  fictae  fidei. 

«  Egressis  autem  illis,  ecce  obtulerunthominem 
mutum,  daemonium  habentem.  Et  ejecto  dsemone, 
locutus  est  mutus,  et  miratae  sunt  turba?  dicentes  : 
Nunquam  sic  apparuit  in  Israel.  »  Hoc  est,  quod 
inter  caeteramiramur,faciemhujus  filiiattendentes, 
quia  nunquam  sic  apparuit  in  Israel,nunquam  su- 


pos  rapientes  prwdam,  ad  effundendum  sanguinem 
et  perdendas  animas,  et  avare  sectantes  lurra 
(Eiech  xxn).  »  Quomodo  enim  sub  ejusmodi,  non 
pastoribus,  sed  lupis  oves  vexataserantetjacebant  ? 
Nimirum  sicut  alibi  per  eumdem  prophetam  inter 
caelera  dicit  :  «  Quod  inlirrnum  fuit,  non  consolida- 
stis,  et  quod  aegrotum  non  sanastis;  quod  confra- 
ctum  est,  non  alligastis,  et  quod  abjectum,  non  re- 
duxistis;  quod  perierat,  non  quaesistis,sedcum  au- 
steritateimperdstisei  eteumpotentia(£*jt7t.xxxiv).» 
Quomodo  autem,  vel  in  quo  misertus  esl  eis,  nisi 
in  eo  ut  jam  insisteret  facere  illud,  quod  facturum 
se  ibidem  fortiterpraedixii?  »  Ecce,  inquit,  egoipse 
super  pastores  requiram  gregem  meum  de  manu 
eorum,  et  cessare  eos  faciam,  ut  ultra  non  pascant 
gregem  meum,  nec  pascantampliuspastores  seme- 
tipsos,  ct  liberabo  gregem  meum  de  ore  eo- 
rum  (ibid.).  »  Sed  nunquid  solas  videbat  turbas,  et 
earum  tantuin  miserabatur,  quas  tunc  oculis  cor- 
poralibus  aspiciebat?  Imo  et  omnes  omnium  gen- 
tium  turbas,  quee  in  eum  credituraa  eranl  oculisin- 
terioribus  videbat,  et  omnium  miserescens,  aliam  si- 
militudineminduxit.dicenscontinuodiscipulissuis: 
«  Messis  quidem  multa,  operarii  autem  pauci. 
Rogate  ergo  Dominum  messis,  ut  ejiciat  operarios 
in  messem.  »  Hoc  usque  hodie  gemit  omnis  pater- 
familias  Dominicae  messis,  quia  messis  quidem 
multa,  operarii  autein  pauci.  Nam  ut   breviter  di- 


per  terramtalis  facies  visa  est,  inter  omnes  lacies  ctum  sit,  multaequidemsuntturba>in  Christumcre- 
patrinrcharum  atqueprophetarum,  omniumqueho"  denliummulticoetusincffinobiis,  6ive,  xenodochiis 
minum  quicunque  memorabilia  super  terram  ope-  D  sub  sacraprofessionedegentium,sedin  multitudine 


rati  sunt.  Hoc  fida  discretione  discernendum  est, 
quia  nunquam  talis  facies  hominis  fuit  ut  haec: 
«  Pbarisaei  autem  dicebant  :  In  principe  daemonio- 
rum  e.jicit  daemones.  »  Pharisaei  vero  a  Deo  divisi, 
quantam  spirabant  angustiam  atque  penuriam  cor- 
dis  sui,  cordis  amari,  qui  cum  dicere  nonpossent: 
Non  ejicit  daemones,  illuc  se  vcrterunt,  utdiccrenl: 
«  In  principe  daemoniorum  ejicit  daemones.  »  Sed 
quia  non  semel  hoc  dixerunt,  et  aliis  adhuc  locis 
similiter  blasphemaverunt.sicutsequentiapost  haac 
indicabunt,  jam  nunc  ad  alia  properemus,  quippe 
qui  ultra  propositum  diu  nimis  in  contemplatione 


horum,pauci  sunt  qui  operantur,  id  estqui  ad  illum 
perveuerint  profectum,  ut  eis  secure  oura  vel  pro- 
videntia  committipossit  infirmiorura.Quid  ergo  fa- 
ciat  is  cui  credita  est  dispensatio  sive  procuratio 
messis  ejusmodi?  Roget  utique  Dominum  messis, 
ut  mittat  operarios  in  messem,  id  est  omniinstan- 
tia  postulet  a  Deo,  quatenus  in  pluribus  subdito- 
rum  multiplieet  gratiam  spriritualem,  imitatuspri- 
mum  procuratorum  taliumSpiritum  sanctum,  et  (i- 
delemMosen.  «  Cur,inquit,ille  ad  Dominum  afflixi- 
sti  servum  tuum  ?  Quarenon  inventogratiam  coram 
te?  Et  cur  imposuistipondus  universi  hujus  populi 


1485 


COMMENT.  IN.  MATTH.  —  LIB.  VIII. 


1486 


superme?Nunquidego  concepi  hancmultitudinem,  A.  1U^S  hoc  a  praedicatore  esigit,  ut  quod  uno  in  loco 


vel  genui  eam,  ut  dicas  mihi :  Porta  eos  in  sinu  tuo, 
sicut  portaresolet  nutrix  infantulum,et  deferin  ter- 
ram,pro  qua  juravi  patribus  eorum  ?  »  (Num.xi.) 
Denique  quidMosesin  verbis  istis  intenderit,  quid 
isto  tam  grandi,  tam  vehementi  gemitu  postulave- 
rit,  Deus  exauditor  cordis  ejus,  sua  responsione 
manifestumfacit.Ait  enim  : «  Congregamihi  septua- 
ginta  viros  de  senioribus  Israel,  quos  tu  nosti,quod 
senes  populi  sint  ac  magistri,  et  duces  eos  ad 
oslium  tabernaculi  fcederis,  et  facies  ibi  stare  te- 
cum,  ut  descendam  et  loquar  tibi,  et  auferam  de 
spiritu  tuo,  tradamque  eis,  ut  suslentent  tecum 
onus  populi  et  non  tu  solusgraveris((7uV/.).  »Igitur 
quisquis  procurator  est  Dominics  messis  secundum 


vel  tempore  dixit,  non  repetat  aut  dicat  locis  vel 
temporibus  aliis,praesertim  cum  nec  omnes  uno  in 
loco  adesse.nec  omnes  aequaliler  semel  audilaper- 
peti  memoriapossint  retinere?  Nunc  et  in  isto  opere 
laciem  dominaniis  vigilanter  attende.  «  Convocatis 
duodecim  discipulis  suis,dedit  illis  potestatem  spi- 
rituum  immundorum,ut  ejicerent  eos,  et  curarent 
omnem  languorem  et  infirmitatem.  »  Si  paulo  ante, 
ubi  ejecto  deemone.locutus  est  mutus,merito  mi- 
ralse  sunt  turbse.et  veraciter  dixerunt:  «  Nunquam 
sic  apparuil  in  Israel,  »  quanto  magis  de  isto  quod 
talemdiscipulissuis  deditpostestatem,mirenturom- 
nes  et  dicant,  «  nunquam  sic  apparuit  inlsrael?» 
Nunquid  talis  Moses?  Nunquid  sua  potestate  ranas 


hoc  exemplum  fidelis  Mosi  roget  supplementum.et  g  pr0du3.it  et  muscas,autalicui  potestatem  hanc  de- 


dabit  illi  ita  duntaxat  utab  omni  sinistra  aemula- 
tione  sit  immunis,  itidem  secundum  exemplum 
Mosi.  Cum  enim  cucurrisset  puer,  et  nuntiasset 
Mosi  dicens:  «  Heldat  et  Medat  prophetant  in  ca- 
stris  (ibid.>,  »  statimque  Josue  filius  Nun,  mini- 
ster  Mosis  et  electus  e  pluribus.dixisset :  •  Domine 
mi  Moses,  prohibe  eos  (ibid.).  » — «  Quid,  inquit 
ille,a.>mularis  prome?Quis  tribuat  ut  omnis  popu- 
lus  prophetet,  et  det  eis  DominusSpiritnm  suum? 
(ibid.)  Notandum  interea,  qui  cum  apud  alium 
evangelistam  dicat:  «  Rogate  ergo  Dominum  mes- 
sis,  ut  mittat  operarios  (Luc.x),  »  hic  apud  hunc 
evangelistam  vehementius  dictum  esl,  «  ut  ejiciat 
operarios  in  messem.  »Quid  enim  est  dicere.ut  eji- 
ciat,  nisi  quia  libenter  otiosi  sunt,  etiam  illorum 
quamplurimi,  quibus  creditum  est  talentumopera- 
tionis,  et  interdum  qnasi  specie  sanclitatis  atque 
perfectionisvoluntsecretius  viveresolisibimetipsis, 
cum  prodesse  possint  et  aliis  !  Ejiciat  Dominus  qui 
ejusmodi  sunt,  scilicet  conveniendo  conscientias 
eorum,et  redarguendoquidamnose  abscondantta- 
lentum  sibi  creditum.  Ejiciat,  inquam,  utoperen- 
tur,  quia  revera  est  ejici,  optatam  quietem  relin- 
quere  prae  timore  Domini. 

Cap.  X. —  «  Et  convocatis  duodecim  638  di- 
scipulis  suis.dedit  illis  potestatem  spirituum  im- 
mnndorum,  ut  ejicerent  eos,et  curarent  omnem 
languorem  et  omnem  infirmilatem.  Duodecim  au- 
tem  aposlolorum  nomina  sunt  haec  :PrimusSimon, 
qui  dicitur  Petrus,  et  Andreas  fratere.jus,  Jacobus 
Zebed<ei,  et  Joannes  frater  ejus,  Philippus  et  Bar- 
tholomeeus,Thomas  etMatlhaeus  puhlicanus,  el  Ja- 
cobus  Alphaei,  et  Thaddaeus,  Simon  Chananaeus,  et 
Judas  Ischariotes,qui  tradidit  eum.  »  ApudLucam 
jam  convocatis  ac  denominatis  duodecim  apostolis 
missurus  et  alios  ad  praedicandum  Domiuus,  ha?c 
verba  dicit.quae  hic  eum,antequam  istos  duodecim 
convocaret,  dixis  e  legis,  «  messis  quidem  multa, 
operarii  autem  pauci  (Luc.  x),  »  etc.  Causa  isla  re- 
cle  animum  quaestione  pulsaret,  si  prius  constans 
exisleret  quod  Dominus  praedicans  Evangelium  re- 
gni  nunquam  vel  nusquam  unum  eumdem  sermo- 
nem  nisi  semel  et  uno  loco  dicere  debuisset.  Sed 


dil,  ut  produceret  eas?Igitur  hic  Deus  noster  est, 
et  non  aestimabitur  alius  ad  eum,  qui  non  quales- 
cunque  ranas  autmuscas.sed  principes  muscarum, 
id  est  sordium  dasmones.et  ipse  sua  potestate  eje- 
cit,  quod  neque  Moses,  neque  alius  fecit,  et  homi- 
nibus.quibus  voluit,ejiciendi  potestatem  dedit. 

Primus,inquit,  Apostolorum  Simon,  qui  dicitur 
Petrus.  Et  hoc  ipsum  nomen  quod  est  Petrus,  ab 
ipso  Domino  impositum  estei,cumdicereturSimon, 
Nam  alius  evangelista,  videlicet  Marcus.cum  dixis- 
sei,«  et  deditillis  potestatem  curandiet  ejiciendi 
daemonia,»protinusha?cipsa  duodecim  apostolorum 
nomina  praescribens:  «  Et  imposuit,  inquit,  nomen 
Simoni  Petrus  (Marc.m).  »  Qui  huic  uni  ex  omnibus 
q  in  Novo  Testamento  [nomen]  communtavit.ut  qui 
vocabaturSimon,  vocaretur  Petrus,  ipseestqui  si- 
militer  uni  in  Veteri  Teslamento  nomen  commuta- 
vit.ut  qui  vocabatur  Jacob,  vocaretur  Israel  (Gen. 
xxxu)  Ipse  enim  scriptor  nominum,  qualia  ipse 
nosse  dignatus  sit,et  habet  librum  conscriptum  ex 
nominibus  splendidisimis,quem  sciens  Moses  dixit: 
«  Aut  dimitte  populo  hanc  noxam,  aut  si  non  facis, 
dele  me  de  libro  tuo  quem  scripsisti.  Cui  respondit 
Dominus:Qui  peccaverit  mihi,  delebo  eum  de  libro 
meo,  »  subauditur,  et  non  te  (Exod.  xxxn).  Nam 
postmodum  :  «  Invenisti  enim,  ail,  gratiam  coram 
me,  et  te  ipsum  uovi  ex  nomine  (Exod.  xxxm).  » 
Nec  abs  re  est  quod  et  illius  in  Veteri,  et  hujusin 
Novo  Teslamento  nomen  commutavit,  sed  si  pru- 
dens  inspector  adsit,pulcherrimum  est  mysterium 
hujusce  commutationis,  quia  videlicet  hoc  ageba- 
tur,  ul  fieret  quod  per  prophetam  dictumest:  «  Et 
servos  meos  vocabo  nomine  alio.in  quo  qui  benedi- 
ctus  est,  benedicelur  super  terram  (Isa. lxv).  «  Eo- 
rum  videlicet  servorum  Dei  multorum,  ille  secun- 
dum  carnem,  ipse  autem  Dominus  noster  Jesus 
Chrislus  secundum  spiritum  Pater  est.Unde  etpul- 
cherrimum  hoc  esi  in  mysterio  spectaculum,  quia 
Pater  illesecundum  carnem  principium  multitudi- 
nis,  duodecim  filios.hic  autem  secundum  spiritum 
principium  Christianitatis.duodecim  genuit  aposto- 
los,et  sicut  illi  Patri  secundum  carnem.sic  non  si- 
bimet  quidem  Pater  iste  spiritualis,sedprimo  vica- 


1587 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1*88 


rio  suo  pristinumcommutavitnomen.Interpretatur  A  remittere  peccata  per  gratiam  Spiritus  sancti,  ba 


aulem  Simon,  obedicns,  Petrus  a  peira  dictus    est, 
ipse  nomine  suo  soliditatem  Eeclesia;   vel  fidei  ca- 
tholica    pr»sagiens,quam  ipse';insigniter  ita  edixil: 
«  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi  [Matth.  xvi).  »  Suulo 
quoque  commutatatum   est  nomen,  ut  vocaretur 
Paulus;  sed  differt  commutatio  haec,  quia  videlicet 
non  ipse  Dominus  illi  ore  commutasse  legitur.An- 
drcas,decorus  sive  rcsplendens.  Joannes  in  quo  est 
gratiavei  Domini  gratia,et  fraterejus  Jacobus,am- 
bo  Boanerges,  id  est/i/u  ivnilrui,  nominati,  videli- 
cet  ex  Qrmitate  vel   magnitudine  Qdei.Philippus  os 
lampadis.  Bartholoma?us,  filius  suspendenlis  aquas. 
Thomas  abtjssus  velgeirinus.Vade  et  Grace  o!S'jp.o? 
appellatur.  Matthaeus,  donatus,  qui  et  Levi,  videli- 
cet  a  tribu  ex  qua  ortus  fuit  Jacobus  Alphaei,ob  di- 
slinctionem  prioris  cognominatus,  qui  dicitur  Ze- 
bedaei,  sicut  iste  filius  Alphsi.  Simon  Chananaeus 
ad  distinctionem  Simonis  Petri,  de  vico  Galiloese 
Chana,  ubi    aquas  Dominus  in  vinum  converlit. 
Thadd;eus,  qui  et  Judas  Jacobi,  subauditur  frater, 
quialibi  appellalur  Lebbasus,  figuratumnomenha- 
bens  a  corde,quod  nosdiminutive  corculum  possu- 
mus  appellare.Judas  Ischariotes,vel  a  vico.in  quo 
ortus  est.vel  ex  tribu  Isachar.vocabulum  sumpsit, 
quodam  prssagio  futuri  in  condemnationem  sui. 
Isachar  enim  interpretatur  merces, ut  significaretur 
prelium  proditionis.quo  Dominum  vendidit.Quare 
autem,inquis,Dominus  talem  non  solum  ad  disci- 
pulatum.verumetiam  ad  aposlolatum  admisit  ?  Nun- 
quid  nescivit?  Ad  htec  breviter  dicendum  quia  fe- 
cit  hoc  ob  consolationem  nostri,  ob  consolationem 
Ecclesia?  futurae,  vel  eorum  maxime  qui  Ecclesiis 
prajsunt,  ut  cum  eis  aliquis  perierit,  respondeant 
derogantibus,dicant  insultantibus :  Ne  miremini.et 
Christo  accidit. 

ic  Oos  duodecim  misit  Jesus  praecipiens  eis.et  di- 
cens:  In  viam  gentium  ne  abieritis,  et  in  civitales 
Samaritanorum  ne  intraveritis,  sed  potius  ite  ad 
oves  quas  perierunt  domus  Israel.  Euntes  autem, 
prasdicate,  dicentes:  Quiaappropinquavit  regnum 
ccelorum.Infirmos  curale,  mortuos  suscitate,  lepro- 
sos  mundate,  daemones  ejicite.  Gratis  accepistis, 
gratis  date.  »  Non,  ut  plerique  arbitrantur,  tunc 
duodecim  apostolosDominus  ordinavit,  quando  ta- 
liter  eos  convocavit,  et  talem  eis  potestatem  dedit, 


ptizatis  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spirilus    san- 
cti,  quam     videlicet  potestatem    seu  virtutem  ne- 
que  praesenli    loco,  neque   usquam  in   toto  Evan- 
gelio,  ante  passionem  suam   dedisse   illis  reperire 
poteris.     Siquidem    hic  illum    dixisse    legis,   ut 
praedicarent,infirmoscurarent,  daemonesejicerent, 
mortuos  suscitarent,  leprososmundarent,  sed  non 
etiam  hoc,  ut  baptizarent  et  peccata  remitterent. 
Baptizaverunt   quidem    aliquando,    scilicet,    cum 
©39iinpleretcursumsuum,nondumtraditusJoan- 
nes,  sed  non  baplizaverunt  ab  ipso  Domino  jussi, 
imo,  tantum  exemplo  vel  baptismo  Joannis,  cujus 
etplerique   illorum  erant  discipuli.  Quare  autem 
duodecim  mittens,  et  eos  instituens,  in  ipso  insti- 
g  tutionis  initio  dixil :  «  In  viam  gentium  ne  abieri- 
tis,et  in  civitates  Samaritanorum  ne  inlraveritis?» 
Nimirum  quia  necdum  tempus  erat,  neque  hocut 
j  am  fieret  divinae  ralionis  aut  evangelicae  praedica- 
tionis  ordo  poscebat.Quid  enim  jam  tunc  praedica- 
retur  gentibus?  Ut  circumciderentur,aut  ut  bapti- 
zarentur  ?  Sed  profecto  circumcisio  jam  in  Christo 
finem  accipiebat,baptismi  autemsacramentumnec- 
dum  conditum  erat.  Hoc  namque  sacramentum  in 
Christo  passione  vel  morte  conditum  est.HincApo- 
stolus  :  «  Quicunque,  »  ait,  «  baptizati  sumus   in 
Christo  Jesu.in  morteipsius  baptizati  sumus,»etc. 
(Rom.  vi).    Bene  igitur  :  «  In  viam  gentium,  »  in- 
quit,  «  ne  abieritis,  et  in  civitales  Samaritanorum 
ne  intraveritis.  »  Sed  quid?  «  Potius,  »  ait, «  ite  ad 
n  oves  quae  perierunt  domus  Israel.  »  Denique  ad  il- 
lud    quod  praesentialiter    agendum    instabat    ne- 
gotium,  permittebat  ire  tantummodo  ad  oves  quae 
perierant  domus  Israel,  oves  pastorem  non  haben" 
tes,bomines  vexatosatque  jacentes:  quippequibus 
neque  dux,  neque  princeps,  neque  rexerat,  neque. 
pontifex.sed  subnomine  pastorum  lupos  habentes, 
lupos  graves,  lupos  rapaces  et  inde  pereuntes.  Et 
quid  faciemus  ad  illas  oves  ? 

«  Euntes  autem,  »  inquit,«  praedicate,dicentes  : 
Quia  appropinquavit  regnum  ccelorum.  »  Nimirum 
quodpertinet  ad  rationemovium,appropinquarere- 
gnum  coelorum,  hoc  est  advenisse  jam  Pastorem 
magnum  ovium,ad  visilandum  oves  suas,sicut  per 
prophetam  Ezechiel  praedixit  :  «  Ecce,  »  inquit, 
«  ego  ipse  requiram  gregem  mcumde  manu  eorum 


sed  tantummodo  elegit.et  numerum  eorum  duode-  D  Ezcck.  xxxiv).  »  Item:  «  Ecce    ego  ipse   requ 


nanum  praefixit.  Non  idem  est  eligi,  quod  etordi- 
nari  sive  sacrari.Quomodo  ergo  illos  ordinavit  sive 
sTcravit?  Nimirum  quando  functus  officio  suoma- 
gnus  ipse  sacerdos  introivit  in  sancta  per  suum 
sanguinem  (llebr.  ,x),  tunc  eos  sacravit,  et  tunc 
resurgens  a  mortuis,plenam  atque  perfectam  pote- 
statem  dedit  eis  in  haec  verba  :  «  Accipite